Wikipedia bswiki https://bs.wikipedia.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedia Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Topic Ekvador 0 1637 3936511 3874875 2026-10-21T08:10:15Z Panasko 146730 3936511 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Ekvador | izvorno_ime = República del Ecuador | ime_genitiv = Ekvadora | zastava = Flag of Ecuador.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Ecuador.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Salve, Oh Patria]]"{{Center|[[Datoteka:Anthem of Ecuador.ogg]]}} | karta = ECU orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Quito]]<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.ecuadorencifras.gob.ec/proyecciones-poblacionales/|title=Proyecciones Poblacionales|access-date=25 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20131018060046/https://www.ecuadorencifras.gob.ec/proyecciones-poblacionales/|archive-date=18 October 2013|publisher=National Institute of Statistics and Censuses (INEC)|url-status=live|version=(in Spanish)}}</ref> | glavni_grad_koordinate = {{Coord|00|13|12|S|78|30|43|W|type:city}} | najveći_grad = [[Guayaquil]] | službeni_jezik = [[španski jezik|španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = [[Unitarna država|Unitarna]], [[Predsjednički sistem|predsjednička]] [[Republika|ustavna republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Ekvadora|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[Daniel Noboa]] | vrsta_druge_vlasti = [[Podpredsjednik Ekvadora|Podpredsjednik]] | vladar_druga_vlast = [[María José Pinto]] | vrsta_treće_vlasti = [[Predsjednik Narodne skupštine Ekvadora|Predsjednik Narodne skupštine]] | vladar_treća_vlast = [[Niels Olsen Peet]] | zakonodavstvo = | vrsta_prvog_zakonodavstva = | naziv_prvog_zakonodavstva = | vrsta_drugog_zakonodavstva = | naziv_drugog_zakonodavstva = | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 24. maja 1822. | površina = 283.561<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ecuador/#geography|title=Ecuador|date=27 February 2023|publisher=Central Intelligence Agency |access-date=24 February 2023|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ecuador#geography|url-status=dead}}</ref> | po_površini_na_svijetu = 73 | procenat_vode = | stanovnika = 16.938.986<ref>{{Cite web|url=https://www.ecuadorencifras.gob.ec/estadisticas/|title=Inicio|website=ecuadorencifras.gob.ec|access-date=5 March 2021|archive-date=13 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113152528/https://www.ecuadorencifras.gob.ec/estadisticas/|url-status=live}}</ref> | stanovnika_godina = 2022 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 17.483.326<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Ecuador|access-date=22 June 2023|year=2023}}</ref> | procjena_godina = 2023 | gustoća = 69 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 148 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $325,302 milijardi<ref name="IMFWEO.EC">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13 October 2026 |access-date=15 October 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 65 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $17.831<ref name="IMFWEO.EC" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 106 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $138.199 milijardi<ref name="IMFWEO.EC" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 64 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $7.575<ref name="IMFWEO.EC" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 102 | hdi = 0,777<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 88 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = | gini = 45,9<ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=EC |title=Gini Index |publisher=World Bank |access-date=15 January 2026 |archive-date=15 January 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115211551/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=EC |url-status=live }}</ref> | gini_godina = 2025 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[američki dolar]] | vremenska_zona = [[UTC−05:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = [[Chimborazo]] | najviša_tačka_metara = 6.268 | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +593 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.ec]] | komentar = }} '''Ekvador''', službeno '''Republika Ekvador''', jest [[suverena država]] na sjeverozapadu [[Južna Amerika|Južne Amerike]]. Graniči s [[Kolumbija|Kolumbijom]] na sjeveru i [[Peru]]om na istoku i jugu, dok na zapadu izlazi na [[Tihi okean]]. Pripadaju mu i [[Galapagoska ostrva]], udaljena približno 1000&nbsp;km. [[Glavni grad]] je [[Quito]], dok je najveći grad [[Guayaquil]]. U Ekvadoru živi otprilike 17,5 miliona stanovnika. Teritorija koju danas zauzima Ekvador nekada je bila dom nekoliko grupa autohtonih naroda, koje su tokom 15. vijeka postepeno postale dio Carstva [[Inka]]. [[Špansko Carstvo|Špansko]] [[Špansko Carstvo|Carstvo]] je tokom 16. vijeka koloniziralo ovo područje, a nezavisnost je stečena 1820. u okviru Velike Kolumbije (Gran Colombia), iz koje je Ekvador 1830. goizdvojen kao suverena država. Nasljeđe oba carstva ogleda se u etnički raznolikom stanovništvu Ekvadora; većinu od 17,8 miliona stanovnika čine mestici, a prisutne su i brojne manjinske grupe evropskog, autohtonog, afričkog i azijskog porijekla. [[Španski jezik]] je službeni jezik kojim govori većina stanovništva, no priznato je i 13 autohtonih jezika, među kojima su kečuanski (Quechua) i šuar (Shuar). Kao jedna od 17 zemalja svijeta s megadiverzitetom (izuzetno velikom biološkom raznolikošću),<ref name="Conservation International Site">{{cite web|url=http://web.conservation.org/xp/news/press_releases/2003/091603_andean_eng.xml |title=South America Banks on Regional Strategy to Safeguard Quarter of Earth's Biodiversity |access-date=26 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011103200/http://web.conservation.org/xp/news/press_releases/2003/091603_andean_eng.xml |archive-date=11 October 2007 }}, Conservation.org (16 September 2003).</ref><ref>{{cite news |url=http://www.eltiempo.com.ec/noticias-cuenca/133971-oficialmente-ecuador-es-el-paa-s-de-las-orqua-deas/|title=Oficialmente Ecuador es el país de las orquídeas- Noticias de Cuenca – Azuay – Ecuador |website=Eltiempo de Cuenca|access-date=13 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129015134/http://www.eltiempo.com.ec/noticias-cuenca/133971-oficialmente-ecuador-es-el-paa-s-de-las-orqua-deas/|archive-date=29 November 2014|url-status=dead}}</ref> Ekvador je dom mnogim [[Endemizam|endemskim]] vrstama biljaka i životinja, poput onih na ostrvima Galapagos. U znak priznanja za jedinstveno ekološko nasljeđe, novi ustav iz 2008. postao je prvi u svijetu koji pravno priznaje prava prirode kao zakonski provediva.<ref>{{cite web|url=http://www.celdf.org/Default.aspx?tabid=548 |title=Ecuador Adopts New Constitution – With CELDF Rights of Nature Language |access-date=30 September 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003211008/http://www.celdf.org/Default.aspx?tabid=548 |archive-date=3 October 2008 }}, Community Environmental Legal Defense Fund. Retrieved 7 September 2009.</ref> Ekvador je plurinacionalna, [[Predstavnička demokratija|predstavnička demokratska]] [[Predsjednički sistem|predsjednička]] republika i [[zemlja u razvoju]],<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2f+Emerging+market+and+developing+economies |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=29 September 2019 |archive-date=10 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010203013/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weoselco.aspx?g=2200&sg=All+countries+%2F+Emerging+market+and+developing+economies |url-status=live }}</ref> čija ekonomija uveliko zavisi od izvoza sirovina, prvenstveno [[nafte]] i poljoprivrednih proizvoda. Ova država je jedna od zemalja osnivačica [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Organizacija američkih država|Organizacije američkih država]], [[Mercosur|Mercosura]], [[Forum za napredak i integraciju Južne Amerike|PROSUR]]-a i [[Pokret nesvrstanih|Pokreta nesvrstanih]]. Prema podacima Centra za ekonomska i politička istraživanja, između 2006. i 2016. siromaštvo je smanjeno sa 36,7&nbsp;% na 22,5&nbsp;%, a godišnji rast BDP-a po glavi stanovnika iznosio je 1,5&nbsp;%(u poređenju sa 0,6&nbsp;% tokom prethodne dvije decenije). Istovremeno, Gini [[indeks ekonomske nejednakosti]] u zemlji poboljšao se sa 0,55 na 0,47.<ref>{{Cite web|url=http://cepr.net/images/stories/reports/ecuador-2017-02.pdf|title=Decade of Reform: Ecuador's Macroeconomic Policies, Institutional Changes, and Results|access-date=17 January 2020|archive-date=20 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220195259/http://cepr.net/images/stories/reports/ecuador-2017-02.pdf|url-status=live}}</ref> U [[Globalni indeks gladi|Globalnom indeksu gladi]] (GHI) za 2024, Ekvador zauzima 58. mjesto od 127 zemalja, s rezultatom 11,6, što ukazuje na umjeren nivo gladi. U 2026. Ujedinjene nacije su izvijestile da se 2,6 miliona ljudi u Ekvadoru suočava s akutnom glađu uslijed krize bez presedana. == Historija == {{Glavni|Historija Ekvadora}} Na području današnjeg Ekvadora od davnih vremena živjele su razne staroameričke kulture. Međutim, njih su pokorile Inke u 15. stoljeću i tako je do dolaska Evropljana Ekvador bio dio carstva [[Inka]]. [[Španija]] je osvojila to područje 1534. i tako se moderni Ekvador prvo pojavio u historiji kao španska kolonija. Godine 1822. Ekvador stječe nezavisnost od Španije i postaje dio [[Velika Kolumbija|Velike Kolumbije]]. Ipak, ta "superdržava" uskoro se raspada na tri države (1830), a jedna je od njih Ekvador. Devetnaesto stoljeće u historiji Ekvadora poznato je po slabosti i nestabilnosti države. Krajem stoljeća Ekvadorom vladaju strogo [[Katoličanstvo|katolički]] predsjednici sve do liberalne pobune Eloya Alfara 1895. Između 1904. i 1942. Ekvador gubi dosta teritorije u raznim ratovima sa susjedima. Najveći i najvažniji jest rat s [[Peru]]om 1941, koji nije riješen do 1999. Godinu kasnije nastala je kriza u vladi Ekvadora i tadašnji potpredsjednik Gustavo Noboa postaje novi predsjednik nakon pobune ekvadorskih Indijanaca. == Vlada == Predsjednik, potpredsjednik i članovi Kongresa nakon izbora rade četiri godine. U Ekvadoru postoji 15 ministarstva. Vođe regija i gradonačelnici direktno se biraju po volji stanovništva. Sudije u Narodnom sudu biraju se u Kongresu i rade doživotno. Od 1996. i tadašnjih izbora ekvadorski Indijanci sve više učestvuju u politici (prije 1996. Indijanci namjerno nisu učestvovali). == Političke podjele == {{Glavni|Pokrajine u Ekvadoru}} Ekvador je podijeljen na 24 pokrajine (u zagradama su njihovi glavni gradovi): [[Azuay]] ([[Cuenca]]) | [[Bolívar (ekvadorska pokrajina)|Bolívar]] ([[Guaranda]]) | [[Cañar (pokrajina)|Cañar]] ([[Azogues]]) | [[Carchi]] ([[Tulcan|Tulcán]]) | [[Chimborazo (pokrajina)|Chimborazo]] ([[Riobamba]]) | [[Cotopaxi (pokrajina)|Cotopaxi]] ([[Latacunga]]) | [[El Oro (pokrajina)|El Oro]] ([[Machala]]) | [[Esmeraldas (pokrajina)|Esmeraldas]] ([[Esmeraldas (Ekvador)|Esmeraldas]]) | [[Galápagos (pokrajina)|Galápagos]] ([[Puerto Baquerizo Moreno]]) | [[Guayas (pokrajina)|Guayas]] ([[Guayaquil]]) | [[Imbabura (pokrajina)|Imbabura]] ([[Ibarra]]) | [[Loja (pokrajina)|Loja]] ([[Loja (Ekvador)|Loja]]) | [[Los Ríos (pokrajina)|Los Ríos]] ([[Babahoyo]]) | [[Manabí]] ([[Portoviejo]]) | [[Morona-Santiago]] ([[Macas (grad)|Macas]]) | [[Napo (pokrajina)|Napo]] ([[Tena (Ekvador)|Tena]]) | [[Orellana (pokrajina)|Orellana]] ([[Puerto Francisco de Orellana]]) | [[Pastaza (pokrajina)|Pastaza]] ([[Puyo]]) | [[Pichincha (pokrajina)|Pichincha]] ([[Quito]]) | [[Santa Elena (pokrajina)|Santa Elena]] ([[Santa Elena (Ekvador)|Santa Elena]]) | [[Santo Domingo de los Tsáchilas]] ([[Santo Domingo de los Colorados]]) | [[Sucumbíos]] ([[Nueva Loja]]) | [[Tungurahua (pokrajina)|Tungurahua]] ([[Ambato]]) | [[Zamora-Chinchipe]] ([[Zamora (Ekvador)|Zamora]]) == Geografija == {{Glavni|Geografija Ekvadora}} Ekvador je smješten na sjeverozapadu Južne Amerike, između [[Peru]]a i [[Kolumbija|Kolumbije]]. Površina Ekvadora je 283.560&nbsp;km<sup>2</sup>, od čega je 276.840&nbsp;km<sup>2</sup> kopno, a 6.720&nbsp;km<sup>2</sup> voda. [[Galapagoska ostrva]] također su dio Ekvadora. Ekvador ima [[obala|obalu]] na [[Tihi okean|Tihom okeanu]], koja je duga 2.237&nbsp;km. S Kolumbijom graniči 590&nbsp;km, a s Peruom 1.420&nbsp;km. Neaktivni [[vulkan]] [[Chimborazo]] najviša je [[planina]] u Ekvadoru s visinom 6.267 m, a dio je [[Andi|Anda]]. [[Cotopaxi]], najviši aktivni [[vulkan]] na svijetu, također je u Ekvadoru. Ekvador se dijeli na četiri područja: Galapagoska ostrva, ''La Costa'', ''La Sierra'' i ''El Oriente''. ''La Costa'' na španskom jeziku znači "obala" i na zapadu je države. ''La Sierra'' je centralni dio zemlje, poznat po planinama, dok je ''El Oriente'' istočni dio, gdje je [[Amazonija|amazonska prašuma]]. == Privreda == {{Glavni|Privreda Ekvadora}} [[Nafta]], koje ima dosta u Ekvadoru, bila je centar ekvadorske ekonomije u 20. stoljeću. Proizvodi kao [[banana|banane]] i [[šećer]] također su važni. Godine 2000. valuta Ekvadora postaje [[američki dolar]] s nadom da bi se smanjila tadašnja ekonomska kriza. Otad ekvadorska ekonomija napreduje, ali sporo. Problemi s ekonomijom uveliko su utjecali na ekvadorsku politiku u prethodnih nekoliko godina. == Stanovništvo == {{Glavni|Demografija Ekvadora}} U Ekvadoru živi približno 17,5 miliona stanovnika (prema popisu iz 2020). Najveća su etnička grupa [[mestici]] (mješanci [[Evropeidna rasa|bijelaca]] i [[Indijanci|Indijanaca]]), koji čine 65% od stanovništva. Slijede Indijanci s 25%, a poslije njih su bijelci sa 7%. Godine 2003. čak 35% stanovništva bilo je mlađe od 14 godina. 92,5% Ekvadoraca zna čitati i pisati. == Kultura == {{Glavni|Kultura Ekvadora}} Kao i u mnogim drugim južnoameričkim zemljama, kultura Ekvadora je kombinacija španske i kulture starosjedilaca. Na kulturu Ekvadora utjecala je i kultura afričkih robova. 67% stanovnika su [[Katoličanstvo|katolici]].<ref>{{Cite web |url=http://www.sek.net/Biblioteca/DecrecimientoCreyentes.pdf |title=Arhivirana kopija |access-date=4. 6. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527194532/http://www.sek.net/Biblioteca/DecrecimientoCreyentes.pdf |archive-date=27. 5. 2008 |url-status=dead }}</ref> Najpoznatiji dio ekvadorske kulture jest [[Muzika u Ekvadoru|ekvadorska muzika]], ali Ekvador je imao i nekoliko čuvenih [[pisac]]a i [[umjetnik]]a. == Reference == {{refspisak}} == Dodatna literatura == {{Refbegin}} * Ades, H. and Graham, M. (2010) ''The Rough Guide to Ecuador'', Rough Guides * Becker, M. (2008) ''Indians and Leftists in the Making of Ecuador's Modern Indigenous Movements'', Duke University Press Books * Becker, M. and Clark, A. K. (2007) ''Highland Indians and the State in Modern Ecuador'', University of Pittsburgh Press * Blakenship, J. (2005) ''Cañar: A Year in the Highlands of Ecuador'', University of Texas Press * Brown, J. and Smith, J. (2009) ''Moon Guidebook: Ecuador and the Galápagos Islands'', Avalon Travel Publishing * Crowder, N. (2009) ''Culture Shock! Ecuador: A Survival Guide to Customs and Etiquette'', Marshall Cavendish Corporation * Gerlach, A. (2003) ''Indians, Oil, and Politics: A Recent History of Ecuador'', SR Books * Handelsman, M. H. (2008) ''Culture and Customs of Ecuador'', Greenwood * Hurtado, O. (2010) ''Portrait of a Nation: Culture and Progress in Ecuador'', Madison Books * O'Connor, E. (2007) ''Gender, Indian, Nation: The Contradictions of Making Ecuador, 1830–1925'', University of Arizona Press * Pineo, R. (2007) ''Ecuador and the United States: Useful Strangers'', University of Georgia Press * Roos, W. and Van Renterghem, O. (2000) ''Ecuador in Focus: A Guide to the People, Politics, and Culture'', Latin America Bureau * Sawyer, S. (2004) ''Crude Chronicles: Indigenous Politics, Multinational Oil, and Neoliberalism in Ecuador'', Duke University Press Books * Striffler, S. (2001) ''In the Shadows of State and Capital: The United Fruit Company, Popular Struggle, and Agrarian Restructuring in Ecuador – 1900–1995'', Duke University Press Books * Torre, C. de la and Striffler, S. (2008) ''The Ecuador Reader: History, Culture, Politics'', Duke University Press Books * Various (2010) ''Insight Guidebook: Ecuador & Galápagos'', Insight Guides * Various (2009) ''Lonely Planet Guide: Ecuador & the Galápagos Islands'', Lonely Planet * Whitten, N. E. (2011) ''Histories of the Present: People and Power in Ecuador'', University of Illinois Press * Whitten, N. E. (2003) ''Millennial Ecuador: Critical Essays on Cultural Transformations and Social Dynamics'', University Of Iowa Press {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Ecuador}} {{wikiatlas|Ecuador}} * [https://web.archive.org/web/20080306161647/http://www.asambleaconstituyente.gov.ec/ Stranice vlade Ekvadora] * [https://web.archive.org/web/20080506095458/http://www.presidencia.gov.ec/ Stranice predsjednika Ekvadora] * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html Ekvador] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612194511/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html |date=12. 6. 2007 }} na CIA World Factbook {{Države Južne Amerike}} {{OPEC}} {{Organizacija američkih država}} [[Kategorija:Ekvador|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1830.]] 9lfftar8qjhdcf4k4xsqqdmy1emxg27 Batman 0 6067 3936512 3927180 2026-10-21T08:13:53Z ~2026-56303-06 187074 /* */ 3936512 wikitext text/x-wiki {{Istaknuti članak}} {{Infokutija junak stripa | slika lika = Batman lee.png | opis slike = Naslovna strana drugog izdanja Batmana #608 (oktobar 2002), autora Jima Leeja (olovka) i Skota Vilijamsa (tinta). | ime strip junaka = Batman | pravo ime = [[Bruce Banner]] | ime u stripu = Batman | aliasi = ''Matches Malone, The Insider, Mordecai Wayne, Sir Hemingford Grey'' | izdavač = [[DC Comics]] | nacrtao = [[Bob Kane]]<ref>[[Ron Goulart|Goulart, Ron]], ''Comic Book Encyclopedia'' ([[HarperCollins|Harper Entertainment]], New York, 2004) {{ISBN|0-06-053816-3}}</ref> | scenarist = [[Bill Finger]] | prvi broj ime i godina = ''Detective Comics'' #27 ([[1939.]]) | izlazi ne izlazi = | nad sposobnosti i tajna oružja =. * Nadnaravna inteligencija * Borilačke vještine, akrobata, detektiv, taktičar * Korištenje visoke tehnike, oružja i malih naprava * Prikrivanje * Bogatstvo, pristup kriminalnim dosjeima * Haker * Moć opažanja * Fotografsko pamćenje * Strijelac | uzrečica = | saveznici prijatelji = Robin<br>Batgirl<br>Superman<br>Wonder Woman | neprijatelji = Joker<br>Harley Queen<br>Žena mačka<br>Dvolični<br>Strašilo<br>Bane<br>Riddler }} '''Batman''' je izmišljeni strip junak kojeg su napravili crtač [[Bob Kane]] i pisac [[Bill Finger]]. Lik se prvi put pojavio u maju 1939. godine u ''Detektivskim stripovima #27'', i od tada se pojavljuje u izdanjima [[DC Comics]]a. Originalno nazivan ''The Bat-Man'', poznat je i kao [[Vitez tame]]<ref name="Fleisher"/>, ''Križar s plaštom''<ref name="Fleisher">Fleisher, Michael L. ''The Encyclopedia of Comic Book Heroes Volume 1 Batman'' Collier Books 1976 {{ISBN|0-02-080090-8}} p. 31</ref> i ''Najveći svjetski detektiv''.<ref name="Fleisher"/> U originalnoj verziji priče i u većini ostalih, Batmanov tajni identitet je [[Bruce Wayne]], američki milioner, zavodnik i [[filantrop]]. ''Wayne'' je svjedočio ubistvu svojih roditelja kao dijete, nakon čega se zakleo na osvetu kriminalcima. Wayne se trenira fizički i umno, te oblači kostim šišmiša kako bi se borio protiv zločina. Batman se nalazi u izmišljenom američkom gradu [[Gotham City]]-ju, koji je slika futurističkog [[New York]]a, a pomažu mu drugi likovi poput partnera ''Robina'', njegovog batlera ''Alfreda Pennywortha'', policijskog načelnika ''Jima Gordona'', i ponekad heroina ''Batgirl''. Protivnici su mu zločinci [[Joker]], ''Pingvin'', ''Riddler'', ''Dvolični'', ''Ra's al Ghul'', ''Strašilo'', ''Otrovna Ivy'' i ''Žena mačka'', između ostalih. Za razliku od mnogih superheroja, on ne posjeduje supermoći, koristi izvanredan intelekt, detektivske vještine, nauku i tehnologiju, bogatstvo, fizičku snagu, borilačke vještine, volju i strah koji sije u glavama zločinaca. Batman je postao veoma popularan nedugo nakon što je prezentovan javnosti i dobio je svoj prvi strip 1940. Ipak, kao kulturna ikona, Batman je široj javnosti poznat po filmovima, TV-serijama, radio emisijama, igračkama, te u zadnje vrijeme i video-igrama.<ref>{{cite news | url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/features/the-big-question-what-is-the-history-of-batman-and-why-does-he-still-appeal-873780.html | title=The Big Question: What is the history of Batman, and why does he still appeal? | work=[[The Independent]] | date=22. 7. 2008 | location=London | access-date=15. 11. 2012 | archive-date=29. 7. 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080729223151/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/features/the-big-question-what-is-the-history-of-batman-and-why-does-he-still-appeal-873780.html | url-status=dead }}</ref> Lik je inspirisao i psihijatre koji pokušavaju razumjeti njegovu psihu i ego u društvu. U maju 2011. godine, Batman je bio rangiran na drugo mjesto [[IGN]]-ove liste ''Top 100 stripovskih junaka svih vremena'', nakon [[Superman]]a. [[Empire (magazin)|Empire magazin]] ga je također stavio na drugo mjesto u svojoj listi.<ref>{{cite web | url=http://www.ign.com/top/comic-book-heroes/2 | title=Batman – Top 100 Comic Book Heroes | publisher=IGN Entertainment | access-date=27. 5. 2011 | archive-date=20. 2. 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140220133403/http://www.ign.com/top/comic-book-heroes/2 | url-status=dead }}</ref> == Biografija lika == ''Batmanova'' prošlost je prošla mnoge promjene, veće i manje. Neki elementi su ostali isti. Glavni dio njegove priče jesu njeni počeci, odnosno svjedočenje ubistvu njegovih roditelja, ''Dr. Thomasa Waynea'' i majke ''Marthe''. Ovaj događaj ga natjera na borbu protiv zločina u [[Gotham City]]-ju pod plaštom Batmana.<ref name="dc-ency">{{Cite book | last = Beatty | first = Scott | author-link = | contribution = Batman | editor-last = Dougall | editor-first = Alastair | title = The DC Comics Encyclopedia | url = https://archive.org/details/dccomicsencyclop0000unse | pages = [https://archive.org/details/dccomicsencyclop0000unse/page/40 40]–44 | publisher = [[Dorling Kindersley]] | place = London | year = 2008 | isbn = 0-7566-4119-5}}</ref> === Zlatno doba === U Batmanovom prvom pojavljivanju u ''Detective Comics #27'', već je borac protiv zločina.<ref>{{Cite comic|writer=[[Bill Finger]]|penciller=[[Bob Kane]]|story=The Case of the Chemical Syndicate|title=Detective Comics #27|date=May, 1939|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> Batmanovo porijeklo je prvi put otkriveno u ''Detective Comics #33'', u novembru [[1939]]. godine. [[Bruce Wayne]] je dijete ''Dr. Thomasa Waynea'' i ''Marthe Wayne'', dvoje bogatih i dobroćudnih članova Gothamskog društva. Bruce je odgajan u ''Wayne rezidenciji'', u bogatstvu i sreći, sve do 8. godine života kada mu roditelje ubija sitni lopov ''Joe Chill'' na putu iz kina. Bruce Wayne se zaklinje da će očistiti grad od zla koje je uzelo živote njegovih roditelja. Napreduje intelektualno i fizički, ali ipak shvata da to nije dovoljno: ''„moja maska mora utjerati strah u njihova srca. Moram biti biće noći, crno, užasno...“''. Šišmiš udara u njegov prozor, što Waynea inspiriše na stvaranje Batmana.<ref>{{Cite comic|writer=Bill Finger|penciller=Bob Kane|story=The Batman Wars Against the Dirigible of Doom|title=Detective Comics #33|date=November, 1939|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> U ranim stripovima, njegova djela ne nalaze na odobravanje policije. Tokom ovog perioda on ima zaručnicu, ''Julie Madison''.<ref>Prvi put se pojavljuje u ''Detective Comics'' #31 (sep. 1939)</ref> Također, u svoj dom prima siroče, cirkuskog akrobatu, ''Dicka Graysona'', koji postaje njegov pomoćnik, [[Robin]]. Batman osniva ''Ligu pravde Amerike'', iako je on, kao i [[Superman]], počasni član, sudjeluje tek povremeno.<ref>{{Cite comic|writer=[[Paul Levitz]]|penciller=[[Joe Staton]]|story=The Untold Origin of the Justice Society |title=DC Special|issue=29|date=August/September 1977|publisher=[[DC Comics]]}}</ref><ref>{{Cite comic|writer=[[Gardner Fox]]|penciller= |story= |title=[[All Star Comics]]|issue=3|date=Winter 1940/41|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> Njegova veza sa zakonom se uspostavlja, te postaje i član ''Policijske Uprave Gotham City-ja''.<ref>{{Cite comic|writer=[[Bill Finger]]|penciller=[[Bob Kane]]|story= |title=Batman|issue=7|date=November, 1941|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> Tokom ovog vremena ''Alfred Pennyworth'' dolazi u rezidenciju Wayne, i pomaže Batmanu i Robinu.<ref>''Batman'' #16 (maj 1943); njegovo pravo ime Bigl se otkriva u ''Detective Comics'' #96 (feb. 1945)</ref> === Srebrno doba === Srebrno doba stripova [[DC Comics]]a počinje 1956. godine kada [[Barry Allen]] postaje nova, napredna verzija [[Flash|Munje]]. Batman se ne mijenja značajno kasnih '50-ih, ali početkom '60-ih se dodaju novi elementi, prije svega naučno-fantastični, koji se izbacuju od maja 1964. godine. U srebrnom dobu nastaje novi Batman, koji živi u paralelnom svijetu i ženi ''Selinu Kyle (Žena mačka)'', i s njom ima dijete, ''Helenu Wayne'', koja naslijedi svog oca kao zaštitnik Gothama onda kada se Bruce povuče i postaje načelnik policije. Batman redovno radi sa drugim herojima Srebrnog doba, prije svega sa [[Superman]]om, s kojim je počeo raditi još 1954. godine. 1969. godine Dick Grayson odlazi na koledž, u pokušaju DC Comicsa da ožive strip. Batman se seli iz svoje rezidencije u apartman iznad ''Wayne Fondacije'' u centru Gothama, s ciljem da bude što bliže zločinima. 1970-e i 1980-e godine radi sam, sa povremenom saradnjom sa ''Robinom'' i ''Batgirl''. Njegove avanture postaju nešto mračnije tokom ovog perioda, zbog prirode zločina, i povratka [[Joker]]a i dolaska [[Ra's al Ghul]]a, teroriste koji zna njegov identitet. 1980-ih Grayson postaje ''Nightwing''.<ref name="dc-ency"/> 1983. godine Batman napušta ''Ligu Pravde'' i stvara novu grupu, ''Odmetnike''. === Moderno doba === ''Kriza na beskonačnim Zemljama'', priča od dvanaest dijelova je zadnja prije redefinisanja biografije Batmana. [[Frank Miller]] je ispričao priču novog Batmana, iako su neki bitni detalji, poput prošlosti ostali isti. Policija u Gothamu je korumpirana i sve je potrebniji Batman. Priča Dicka Graysona je nepromijenjena, iako je drugi Robin, ''Jason Todd'' sada sin sitnog lopova koji čak pokušava ukrasti gume sa ''Batmobila''.<ref>{{Cite comic|writer=[[Max Allan Collins]]|penciller=[[Chris Warner]]|story=Did Robin Die Tonight?|title=Batman|issue=408|date=June, 1987|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> ''Todda'' 1988. godine ubija ''Joker'', što za posljedicu ima mračnijeg Batmana, koji mijenja svoje metode suzbijanja zločina i postaje agresivniji, zbog boli nakon gubitka pomoćnika. Tokom 1990-ih radi sam, do kraja dekade kada novi Batman postaje ''Tim Drake''.<ref>{{Cite comic|writer=[[Alan Grant (writer)|Alan Grant]]|penciller=[[Norm Breyfogle]]|story=Master of Fear|title=[[Batman (comic book)|Batman]]|issue=457|date=December, 1990|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> 2005. se Todd vraća kao ''Crvena kapuljača'', zločinac koji se okreće protiv svog mentora. == Karakterizacija == Batmanove primarne karakterne osobine su bogatstvo, fizička snaga, sposobnost deduktivnog zaključivanja i opsesija. Detalji i ton Batmanovih stripova variraju tokom godina, zbog raznih kreativnih timova koji su radili na stripu. [[Dennis O'Neil]] je rekao da karakterna konzistentnost lika nije bila važna tokom prvih godina. Naprimjer [[Julie Schwartz]] je radila Batmana u ''„Batman i detektiv“'', a [[Murray Boltinoff]] u ''„Hrabar i odvažan“'', a osim kostima, ova dva lika nemaju ništa slično. Julie i Murray nisu se koordinisali, to uopće nije bio cilj. U tim danima kontinuitet nije bio bitan. Snaga koja ga pokreće jesu dešavanja iz djetinjstva. ''Bob Kane'' i ''Bill Finger'' su razmatrali Batmanovo porijeklo i odlučili da ''„nema ništa dramatičnije od toga da svjedočiš ubistvu svojih roditelja“''. Ipak, uprkos traumi, on postaje briljantan naučnik<ref name="ReferenceA">DETECTIVE Comics #33, November 1939, Bill Finger, Bob Kane</ref><ref name="ReferenceB">BATMAN #1 Spring 1940,Bill Finger, Bob Kane</ref>, trenira svoje tijelo do savršenstva, da bi se borio protiv zločina, kao Batman. Batman je i odmetnik, jer ponekad i sam mora da krši zakone kako bi spriječio zločine. Iako je predstavljan na različite načine, glavna obilježja Batmanovog porijekla nikada se nisu mijenjala. Obučen u odijelo šišmiša, Batmanova namjera je stvoriti strah u umu zločinca, strah koji dolazi iz savjesti zločinca. ===Bruce Wayne=== Stvarni identitet Batmana je ''Bruce Wayne'', bogati biznismen koji živi u ''Gotham City''-ju. Javnosti poznat kao neodgovorni, površni zavodnik koji živi od bogatstva svoje porodice (koje su stekli ulaganjem u nekretnine prije nego je Gotham postao metropola), i profita [[Wayne Enterprises]], privatne firme koja se bavi tehnologijom, koju je naslijedio. Ipak, Wayne je poznat po svom doprinosu u humanitarnom radu, kroz ''Wayne Fondaciju'', udrugu posvećenu pomaganju žrtvama zločina i spriječavanju mladih da postanu kriminalci. Bruce je svoj imidž zavodnika stvorio kako javnost ne bi sumnjala u njegov tajni identitet. ==Moći, sredstva i sposobnosti== Batman nije naslijedio supermoći. Da bi to nadomjestio, on se oslanja na svoje naučno znanje, detektivske vještine i fizičke mogućnosti. U pričama se on smatra jednim od najvećih svjetskih detektiva. Superman opisuje Batmana kao ''„najopasnijeg čovjeka na Zemlji“'', koji je u mogućnosti da porazi čitav tim vanzemaljaca potpuno sam, kako bi spasio svoje zatočene kolege. Značajan dio života je proveo putujući svijetom kako bi stekao vještine koje mu pomažu u borbi protiv zločina. Njegovo znanje i iskustvo u svakom dijelu života se ne može porediti niti sa jednim drugim likom ''DC Comicsa''. Također je majstor kamuflaže, često skuplja informacije kao ''Matches Malone'', gangster. Također, Batman je opisan kao jedan od najvećih poznavalaca borilačkih vještina u DC svijetu, njegove sposobnosti u borbi jedan na jedan u rangu su najvećih boraca kao što su ''Lady Shiva'', ''Bronzani Tigar'' i drugi. Njegovo odijelo (''batsuit''), također mu pomaže u borbama, načinjeno je od [[kevlar]]a i nomexa. Štiti ga od pucnjeva i drugih udaraca. Ipak, Batmanova najveća karakteristika jeste predanost pravdi i nevoljkost uzimanja života drugima, bez obzira u kakvoj situaciji se nalazio. Moralna osvještenost daje mu poštovanje drugih heroja poput ''Supermena'' i [[Wonder Woman]]. ===Kostim=== Batmanov kostim načinjen je po uzoru na [[šišmiš]]a kako bi preplašio kriminalce.<ref name="A1">Daniels (1999)</ref> Detalji samog kostima variraju po izdanjima, ali ipak osnovni detalji su nepromjenjeni, a to su plašt, maska koja pokriva većinu njegovog lica, sa dva uha nalik na šišmiševe, kao i batmanov znak na prsima, uz neizbježni kaiš koji sadrži razne naprave koje Batman koristi u borbi. Boja je tradicionalno plava i siva iako zna varirati, uzimajući u obzir kako je obojen sam strip. Finger i Kane su zamislili Batmana sa crnim plaštom i maskom i sivim odijelom, ali kasnije je crna naglašavana plavom bojom. [[Larry Ford]] smatra kako se to radilo kako bi se Batman odvojio od kriminalaca koji u principu nose crne boje. [[Datoteka:Batpod.jpg|220px|mini|lijevo|Batpod korišten u filmu "Vitez tame" iz 2008. godine]] ===Oprema=== Batman koristi veliki arsenal specijalizovanih naprava u borbi protiv kriminala, čiji dizajn obično ima motiv šišmiša. Batmanov historičar, [[Les Daniels]], za to daje zasluge ''Gardneru Foxu'', koji je stvorio koncept Batmanovog arsenala još 1939., koji se nalazio na njegovom kaišu. Batmanov auto je ''Batmobile'', koji je crni auto sa implikacijama šišmiševih krila. Posjeduje i avion, brod, kao i biciklo. Batman drži većinu svoje opreme na kaišu. Kroz godine, pokazuje se da sadrži nemjerljiv dijapazon alata za borbu protiv kriminala. Različite verzije kaiša imaju i različite vrste alata. Jedino što Batman nema jesu vatrena oružja, koja on odbija iz razloga što ga podsjećaju na ubistvo njegovih roditelja. ===Bat-signal=== Kada je Batman potreban, policija Gotham City-ja aktivira svjetlo sa znakom šišmiša, koje sija u noći, stvarajući simbol [[šišmiš]]a na oblacima koji se može vidjeti iz bilo kojeg dijela Gothama. Porijeklo znaka nije jasno definisano. Također u seriji iz 1960-ih godina, načelnik ''Gordon'' ima i telefonsku liniju nazvanu ''Bat-Phone''. Linija je povezana s Batmanovom rezidencijom, ''Wayne Manor''. ===Pećina=== Pećina je Batmanovo tajno sklonište, koje se sastoji od nekoliko manjih pećina ispod njegove rezidencije, Wayne Manor. Služi kao komandni centar za lokalnu i globalnu pratnju, kao i za odlaganje njegovih vozila i opreme za borbu protiv zločina. Također, Batman tu drži i svoje uspomene. Vrlo malo osoba zna gdje je ona locirana, dok se u filmu ''Batman Begins'' kaže kako je ona dio podzemne željeznice. == Sporedni likovi == Batmanova interakcija sa likovima oko njega, kako heroja, tako i zločinaca, pomaže definiranju njegovog karaktera. Načelnik ''James „Jim“ Gordon'', Batmanov saveznik u policiji Gotham City-ja, je od samog početka uz njega. Kasnije, Batman je primio ''Alfreda'' kao svog batlera i ''Luciusa Foxa'' kao direktora kompanije i čovjeka koji mu obezbjeđuje naoružanje i opremu. Ipak, najvažniju ulogu ima njegov partner ''Robin''. Prvi Robin, Dick Grayson, napušta svog mentora i postaje Nightwing. Batman će kasnije i raditi zajedno s njim. Drugi Robin, Jason Todd, je pretučen i ubijen u eksploziji koju postavlja Joker. Tim Drake, treći Robin se pojavljuje 1989. godine i kasnije dobiva svoj strip. Alfred, Wayne-ov lojalni batler, očinska figura, je jedan od rijetkih koji znaju njegov tajni identitet. Alfred je uvijek u stanju pomoći svom štićeniku, kao i njegovim prijateljima. Batman je nekad i član superherojskih timova kao što je ''Justice League of America'' i Outsiders. Batman je u JLA obično u paru sa Superman-om. U početku, njih dvojica su opisani i kao prijatelji, dok kasnije imaju samo poštovanje jedan prema drugom, zbog različitih viđenja borbe protiv kriminala. Superman u stripu Superman/Batman #3 iz 2003. kaže: ''„Nekada, priznajem, mislim o Bruceu kao o čovjeku u kostimu. Onda sa nekom spravicom iz kaiša, podsjeti me da ima nevjerovatno inventivan um. I kako sam sretan što se mogu osloniti na njega.“''<ref>{{cite comic| writer = [[Jeph Loeb|Loeb, Jeph]] | penciller = [[Ed McGuinness|McGuinness, Ed]] | inker = [[Dexter Vines|Vines, Dexter]] | title = [[Superman/Batman]] | volume =1 | story = Running Wild | issue = 3 | date = decembar 2003 | publisher = [[DC Comics]] }}</ref> Batman kroz svoje stripove ima niz romantičnih veza, od običnih žena tipa ''Julie Madison'', ''Vicki Vale'' i drugih, saveznica kao ''Wonder Woman'' i ''Sashe Bordeaux'', pa sve do neprijateljskih ''Žene Mačke'' i ''Talije al Ghul''. Iako su ove veze u principu kratke, Batmanova osjećanja prema Ženi Mački su prisutna u skoro svakoj verziji i adaptaciji stripa. Drugi sporedni likovi u Batmanovom svijetu su ''Barbara Gordon'', kompjuterski haker i bivša ''Batgirl'', kći načelnika Gordona; ''Cassandra Cain'', još jedna Batgirl, ''Stephanie Brown'', kćerka kriminalca koja nekada preuzima ulogu Robina. ===Neprijatelji=== [[Datoteka:Batman Adventure The Ride 2 - key 20.jpg|mini|desno|380px|Batman i Joker]] Batman se suočava sa velikim brojem suparnika, od običnih kriminalaca, do nevjerovatnih superheroja. Njegov najveći neprijatelj je [[Joker]], psihopata koji je nalik na klovna, koji predstavlja sve ono čemu se Batman protivi. Njegova oružja uključuju oštre karte, cvijeće s kiselinom i [[plin]] koji tjera na smijeh. ''Žena mačka'' (Selina Kyle) je poznati kradljivac dijamanata s ukusom za luksuz. Izuzetno je agilna u borbama. Iako je smatrana samo zločincem, ona je ipak više „anti-heroj“ u kasnijim izdanjima. Maskirani zločinac ''Bane'' svoju snagu pronalazi u steroidu koji se zove ''Venom''. Njegova snaga i um čine ga jednim od najvećih Batmanovih neprijatelja, a jednom mu je uspio slomiti leđa. ''Otrovna Ivy (Pamela Lilian Isley)'', bivši student biohemije, koristi razne biljke kako bi izvršila zločine. Ima sposobnost da kontroliše čitav život biljke i napravi mutirana sjemena. Imuna je na sve otrove bazirane na biljkama. Njene moći joj omogućuju i kontrolu nad muškarcima. ''Ra's al Ghul'' ''(„đavolja glava“ na arapskom)'', je stoljetni eko-terorist. On zna Batmanov tajni identitet. U mogućnosti je da izbjegne smrt i živi stoljećima. Osnivač je ''Lige Ubojica''. ''Riddler (Edward Enigma)'' je kriminalni um koji ima nekontrolisan poriv da izaziva Batmana ostavljajući tragove na mjestima zločina u obliku zagonetki, puzli i igara riječi. Obično nosi štap u obliku upitnika. Zna Batmanov identitet, ali ne govori nikome, da se ne bi saznalo da je uzimao Ra's al Ghul-ove stvari. ''Strašilo (Prof. Jonathan Crane)'' je ludi psiholog/biohemičar koji je izgubio posao zbog načina na koji radi, specijalizovan je na području straha. Obučen simbolično u strašilo, ima posebna oružja, opremu i tehnike kako bi koristio strah kao prednost u zločinima. Njegov ''„plin straha“'' potiče fobije žrtava. Ipak, njegova najveća fobija su šišmiši. Bivši glavni tužilac ''Harvey Dent'' postaje ''Dvolični'', zločinac koji ima opsesiju zločinima koji se tiču dvojnosti i različitosti. Velike odluke donosi bacanjem novčića koji sa jedne strane ima lice s ožiljkom. Jedna strana njegovog lica je oštećena kada ga je gangster polio kiselinom na sudu. == Batman na filmu == [[Datoteka:Batman villains The Penguin The Riddler The Joker 1967.JPG|mini|198px|lijevo|Burgess Meredith, Frank Gorshin i Cesar Romero]] === Batman (serijali iz 1940-ih) === ==== Batman (1943) ==== Batman je serijal od 15 dijelova koje je 1943. izdao [[Columbia Pictures]]. Glavnu ulogu imao je [[Lewis Wilson]] kao Batman i [[Douglas Croft]] kao Robin. [[J. Carrol Naish]] je glumio zločinca, ''Dr. Daka''. [[Shirley Patterson]] je glumila ''Lindu Page'' (Wayneovu djevojku), a [[William Austin]] je bio ''Alfred''. Scenario je baziran na Batmanu, agentu vlade [[SAD]]-a koji pokušava poraziti japanskog agenta, Dr. Daku, u jeku [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Film je značajan jer uvodi dva važna elementa mita o Batmanu, njegovu pećinu i ulaz u rezidenciju.<ref name="Daniels">{{cite book |authorlink=Les Daniels |last=Daniels |first=Les |title=Batman: The Complete History |url=https://archive.org/details/batmanlifetimeso0000dani |publisher=Chronicle Books |year=1999 |isbn=0-8118-4232-0 |pages=[https://archive.org/details/batmanlifetimeso0000dani/page/57 57]–59}}</ref> ==== Batman i Robin (1949) ==== Batman i Robin je još jedan 15-dijelni serijal koji je ''Columbia Pictures'' izdao 1949. godine. [[Robert Lowery]] je glumio Batmana, [[Johnny Duncan]] Robina. [[Jane Adams]] je Vicki Vale, a ''Lyle Talbot'' glumi načelnika Gordona. Scenario se bavi borbom Batmana i Robina proiv ''Čarobnjaka'', zločinca čiji je identitet nepoznat do kraja. === Batman (1966) === Batman ''(također poznat i kao Batman: Film)'' je filmska adaptacija popularne ''TV-serije'' Batman iz 1966. godine i prva je dugometražna adaptacija nekog lika [[DC Comics]]a. U produkciji [[20th Century Fox]]-a glumili su [[Adam West]] kao Batman, [[Burt Ward]] kao Robin, [[Cesar Romero]] kao Joker, [[Brugess Meredith]] kao Pingvin, [[Lee Meriwether]] kao Žena Mačka i [[Frank Gorshin]] kao Riddler. Film je režirao Leslie H. Martinson koji je režirao i nekoliko epizoda TV-serije. === Ostvarenja Tima Burtona i Joela Schumachera === Kasnih sedamdesetih, Batmanova popularnost je opadala, [[CBS]] je bio zainteresovan za snimanje filma ''„Batman u svemiru“''. Producenti [[Michael Uslan]] i [[Benjamin Melniker]] su kupili prava za film od DC Comicsa u aprilu 1979. Uslanova želja je bila da napravi mračnu, ozbiljnu verziju Batmana, onakvog kakvog su ga zamislili Bob Kane i Bill Finger još 1939. godine. Biće noći koje progoni kriminalce u sjenama.<ref name=CBS>{{cite news|author = Bill "Jett" Ramey|url = http://www.batman-on-film.com/interview_muslan_2.html|title = An Interview With Michael Uslan – Part 1|work = Batman-on-Film|date = 8. 11. 2005|access-date = 4. 5. 2008|archive-date = 27. 9. 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927101837/http://www.batman-on-film.com/interview_muslan_2.html|url-status = dead}}</ref> [[Richard Maibaum]] je dobio ponudu da napiše scenario, a [[Guy Hamilton]] da režira, ali njih dvojica su odbili ponudu. Uslan je neuspješno pokušavao progurati Batmana raznim filmskim studijima, koji su htjeli film sličan serijama iz 1960-ih. [[Columbia Pictures]] i [[United Artists]] su bili mešu onima koji su odbili snimati Batmana.<ref name=Columbia>{{cite news|author = Bill "Jett" Ramey|url = http://www.batman-on-film.com/interview_muslan_3.html|title = An Interview With Michael Uslan – Part 2|work = Batman-on-Film|date = 11. 11. 2005|access-date = 4. 5. 2008|archive-date = 27. 9. 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927101835/http://www.batman-on-film.com/interview_muslan_3.html|url-status = dead}}</ref> Razočarani Uslan je kasnije napisao scenario pod nazivom ''„Povratak Batmana“'' da bi filmskoj industriji dao jasniju ideju njegove vizije za film. U novembru 1979. godine producenti [[Jon Peters]] i [[Peter Guber]] su se priključili projektu.<ref name=Guber>{{cite book|author = Nancy Griffin; Kim Masters|title = Hit & Run: How Jon Peters and Peter Guber Took Sony For A Ride In Hollywood|publisher = [[Simon & Schuster]]|year =1997|pages =158–174|isbn = 0-684-80931-1|chapter = Hit Men}}</ref> Uslan, Melinker i Guber su ponudili Batmana [[Universal Pictures]]-u, ali ih je studio odbio. Iako se nijedan filmski studio nije uključio, 1981. godine je objavljeno da će se film snimati, i to s budžetom od 15 miliona $. Na kraju, [[Warner Bros]] studio je prihvatio projekat.<ref name=Jones>{{cite news|author = Alan Jones|title = Batman|work = [[Cinefantastique]]|pages=55–67|date = novembar 1989|access-date =2. 5. 2008}}</ref> [[Tom Mankiewicz]] je završio scenario pod nazivom ''„The Batman“'' u junu 1983. godine, fokusirajući se na na porijeklo glavnih junaka, sa Jokerom i Rupertom Thorneom kao zločincima. Ovaj scenario je bio vodilja kasnijem nastanku filma.<ref>{{cite news|author = Stax|title = The Stax Report Special Edition: Script Review of ''The Batman''|work = [[IGN]]|date = 1. 12. 2001|url = http://movies.ign.com/articles/036/036038p1.html|access-date = 24. 10. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081206080334/http://movies.ign.com/articles/036/036038p1.html|archive-date=6. 12. 2008|url-status=live}}</ref> ==== Batman (1989) ==== [[Tim Burton]] je preuzeo rediteljsku palicu za ovaj film 1986. [[Steve Englehart]] i [[Julie Hickson]] su napisali su radnu verziju, dok je scenario napisao [[Sam Hamm]].<ref name="Steve">{{cite web|title = Batman|work = SteveEnglehart.com|url = http://www.steveenglehart.com/Film/Batman%20movie.html|access-date = 25. 11. 2007|first = Steve|last = Englehat|quote = So I got to do the second treatment with just the characters that eventually hit the screen: Bruce Wayne, the Batman, Silver St. Cloud, Boss Thorne, and the Joker.|archive-url = https://web.archive.org/web/20071214111803/http://www.steveenglehart.com/Film/Batman%20movie.html|archive-date = 14. 12. 2007|url-status = dead}}</ref> Mnogi glumci su razmatrani za ulogu prije nego je ponudu dobio [[Michael Keaton]]. Odabir Keatona je naišao na kontroverze jer je do 1988. godine smatran glumcem za komedije, i sumnjalo se da će moći odgovoriti zadatku ozbiljne uloge. [[Jack Nicholson]] je prihvatio ulogu Jokera uz veliku plaću, profit od [[box office]]-a, te da snimanje bude obavljeno po njegovom rasporedu. Na kraju je Nicholsonova plaća došla do vrtoglavih 50 miliona $..<ref name="Guber" /><ref name=Jones/><ref name=Hamm>{{cite news|author = Stephen Rebello|title = Sam Hamm – Screenwriter|work = [[Cinefantastique]]|pages=34–41|date = novembar 1989|access-date =12. 5. 2008}}</ref><ref name=empire>{{cite news|author = Iain Johnstone|title = Dark Knight in the City of Dreams|work = [[Empire (magazin)|Empire]]|pages=46–54|date = august 1989|access-date =14. 5. 2008}}</ref> Štrajk udruge pisaca 1988. godine prisilio je Hamma da odustane od projekta, te su scenario potpisali [[Waren Skaaren]], [[Charles McKeown]] i [[Jonathan Gems]]. Batman je primio pozitivne kritike, srušio rekorde box office-a i osvojio Oskara za scenografiju. Film je na kraju zaradio približno 400$ miliona dolara. ==== Batman: Povratak (1992) ==== Burton nije isprva želio režirati nastavak filma zbog izmješanih emocija iz prvog dijela. Ipak, [[Daniel Waters]] je napisao scenario koji je zadovoljio Burtona, što ga je uvjerilo da režira drugi dio. Ulogu Batmana opet ima Michael Keaton, Žena Mačka je [[Michelle Pfeiffer]], dok je [[Danny DeVito]] Pingvin.<ref>{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,315097,00.html|title=Big-Game Hunting|work=Entertainment Weekly|date=9. 8. 1991|access-date=14. 8. 2008|first1=Pat H.|last1=Broeske|first2=Anne|last2=Thompson|archive-date=2. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502175658/http://www.ew.com/ew/article/0,,315097,00.html|url-status=dead}}</ref> Snimanje je počelo u studiju Warner Bros-a u [[Burbank]]u u [[Kalifornija|Kaliforniji]] juna 1991. godine. Sam film Batman: Povratak je postigao finansijski uspjeh, ali u WB su bili razočarani jer je zaradio manje od prethodnika. Ipak, film je dobio pozitivne kritike, izuzimajući udrugu roditelja koja je smatrala kako film ima previše seksualnih aluzija, kao i da se koristi neprimjeren jezik. ==== Batman zauvijek (1995) ==== Iako je Batman: Povratak imao finansijski uspjeh, u Warner Brosu su smatrali da je trebao zaraditi još novca. Studio je odlučio da filmovi o Batmanu trebaju postati komercijalniji. [[Joel Schumacher]] je zamijenio Tima Burtona kao režiser, dok je Burton ostao producent.<ref name=Russo>{{cite news|url = http://www.ew.com/ew/article/0,,308195,00.html|title = ''Batman 3''|work = Entertainment Weekly|date = 1. 10. 1993|access-date = 16. 8. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080921055255/http://www.ew.com/ew/article/0,,308195,00.html|archive-date=21. 9. 2008|url-status=live}}</ref> Ipak, Michael Keaton nije prihvatio novi pravac u kojem ide film<ref name=Val>{{cite news|author = Jeff Gordinier|url = http://www.ew.com/ew/article/0,,302969,00.html|title = Next at ''Batman''|work = Entertainment Weekly|date = 15. 7. 1994|access-date = 16. 8. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080921055249/http://www.ew.com/ew/article/0,,302969,00.html|archive-date=21. 9. 2008|url-status=live}}</ref>, te ga je zamijenio [[Val Kilmer]]. [[Chris O'Donnell]] je dobio ulogu Robina, [[Jim Carrey]] zločinca Riddlera, a [[Tommy Lee Jones]] je tumačio ulogu Dvoličnog. Snimanje je počelo u septembru 1994. godine, a film je premijerno prikazan 16. juna 1995. Finansijski je prošao jako dobro, iako je imao miješane kritike. ==== Batman i Robin (1997) ==== Rad na projektu Batmana i Robina je počeo odmah poslije Batman zauvijek. Val Kilmer nije nastavio snimati, jer se raspored nije mogao uklopiti sa drugim filmom koji je snimao – Svetac. Novi Batman je tako postao George Clooney, a glumačka postava je uključivala i Umu Thurman, Aliciju Silverstone i ponovo Chrisa O'Donnella kao Robina. Snimanje je završilo u januaru 1997. godine.<ref>{{cite news|author = Anita M. Busch|url = http://www.variety.com/vstory/VR1117433911|title = Schumacher on 'Popcorn'|work = Variety|date = 10. 1. 1997|access-date = 11. 11. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081216115559/http://www.variety.com/vstory/VR1117433911|archive-date=16. 12. 2008|url-status=live}}</ref> Film nije razočarao zaradom, ali je ipak najmanje zaradio u seriji filmova. Kritički je doživio poraz i jedan je od najgorih filmova o superheroju svih vremena..<ref>{{cite web|url = http://www.rottentomatoes.com/features/special/2007/comic/?r=88&mid=1077027|title = Comix Worst to Best: Batman & Robin (1997)|work = [[Rotten Tomatoes]]|access-date = 14. 11. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081014023200/http://www.rottentomatoes.com/features/special/2007/comic/?r=88&mid=1077027|archive-date=14. 10. 2008|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author = David Fear|url = http://movies.msn.com/movies/superhero/|title = Men in Tights|work = [[MSN]] Movies|access-date = 14. 11. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081006184846/http://movies.msn.com/movies/superhero/|archive-date=6. 10. 2008|url-status = dead}}</ref> === Ostvarenja Christophera Nolana === [[Datoteka:Christianbale.jpg|165px|mini|lijevo|Christian Bale na premijeri Batman: Početak (2005.)]] ==== Batman: Početak (2005) ==== Režiser i pisac [[Christopher Nolan]] i koautor [[David S. Goyer]] počeli su rad na ''„Batman: Početak“'' 2003. godine<ref name=capture>{{cite news|author = Michael Flemming|url = http://www.variety.com/article/VR1117879566|title = ''Batman'' captures director Nolan|work = Variety|date = 27. 1. 2003|access-date = 17. 10. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081019042501/http://www.variety.com/article/VR1117879566|archive-date=19. 10. 2008|url-status=live}}</ref>, ciljajući na mračniji i realističniji ton sa čovječanstvom i realizmom kao bazom filma.<ref name="beautiful">{{cite news|author = Marc Graser; Cathy Dunkley|url = http://www.variety.com/article/VR1117899714|title = The bat and the beautiful|work = Variety|date = 8. 2. 2004|access-date =2. 11. 2006}}</ref> Film, sniman u [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] i [[Chicago|Chicagu]]<ref>{{cite news|title=''Batman Begins'' goes to the source|work=The Kansas City Star|date=25. 6. 2004}}</ref><ref name=EMP>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=35eastwackerdrive-chicago-il-usa|access-date=14. 5. 2007|year=2007|title=35 East Wacker Drive|publisher=[[Emporis]]|archive-date=26. 2. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226082320/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=35eastwackerdrive-chicago-il-usa|url-status=dead}}</ref>, je sniman tradicionalnom tehnikom, sa kaskaderima i sa vrlo malo kompjuterskih animacija. [[Christian Bale]] je odabran za ulogu Batmana. [[Liam Neeson]] glumi Ra's al Ghula, a [[Cillian Murphy]] Strašilo. [[Katie Holmes]] je glumila Wayneovu ljubav iz djetinjstva Rachel Dawes. Novi Batmobil, naziva ''Tumbler'' i mobilnije odijelo su napravljeni specijalno za film..<ref name="batmobile">{{cite web|first=Marshall|last=Brain|url=http://auto.howstuffworks.com/batmobile.htm/printable|title=How the Batmobile Works|work=[[HowStuffWorks]]}}</ref><ref name="batsuit">{{cite web|url=http://www2.warnerbros.com/batmanbegins/productionnotes/#|title=''Batman Begins'' Production Notes – The Batsuit & Gadgetry|publisher=[[Warner Bros.]]|access-date=15. 11. 2012|archive-date=18. 8. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140818043244/http://www2.warnerbros.com/batmanbegins/productionnotes/|url-status=dead}}</ref> ''Batman: Početak'' je bio i komercijalno i kritički uspješan film. Premijerno je prikazan 15. juna 2005. godine u [[SAD]] i [[Kanada|Kanadi]] u 3.858 kina i zaradio je 48 miliona $ prvog vikenda, sa ukupnom zaradom od 372 miliona u svijetu. Kritičari su bili oduševljeni filmom, posebno njegovom mračnijom temom u odnosu na prethodnike. Dobio je i nominaciju za [[Oskar]]a za najbolju fotografiju i tri [[BAFTA]] nominacije.<ref name=imdbawards>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0372784/awards|title=Batman Begins (2005) – Awards|publisher=IMDb|access-date=23. 8. 2012}}</ref> ==== Vitez tame (2008) ==== Nolan nastavlja režirati Batmana i dovodi brata ''Jonathana'' da bude suradnik u pisanju scenarija za drugi dio filma. Glumačku postavu uz Christiana Balea čine [[Heath Ledger]] (Joker) i [[Aaron Eckart]] (Harvey Dent/Dvolični). Snimanje je počelo u aprilu 2007. u Chicagu, dok druge lokacije uključuju [[Pinewood Studio]], [[London]] i [[Hong Kong]]. 22. januara 2008., nakon završetka snimanja Viteza tame, Ledger umire uslijed predoziranja lijekovima. Nakon njegove smrti Warner Bros studio je mjenjao čitavu promotivnu kampanju za film, obzirom da je bila bazirana na Ledgeru, odnosno liku Jokera.<ref>{{Cite news|author=Marshall Crook; Peter Sanders|title=Advertising: Will Marketing Change After Star's Death?|url=http://online.wsj.com/article/SB120113527501911813.html|work=The Wall Street Journal|date=24. 1. 2008|access-date=4. 6. 2008|pages=B1|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504052613/http://online.wsj.com/article/SB120113527501911813.html|archive-date=4. 5. 2008|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/01/24/ledger.films/index.html?iref=mpstoryview|title=Ledger's Death Puts Last Films in a Bind|publisher=CNN|date=24. 1. 2008|access-date=10. 7. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080726062210/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/01/24/ledger.films/index.html?iref=mpstoryview|archive-date=26. 7. 2008|url-status=live}}</ref> Smatra se jednim od najboljih filmova 2000-ih godina.<ref name="Paste">{{cite web|title=The 50 Best Movies of the Decade (2000–2009)|url=http://www.pastemagazine.com/blogs/lists/2009/11/50-best-movies-of-the-decade-2000-2009.html?p=4|work=[[Paste Magazine]]|access-date=14. 12. 2011|date=3. 11. 2009|archive-date=17. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017223108/https://www.pastemagazine.com/blogs/lists/2009/11/50-best-movies-of-the-decade-2000-2009.html?p=4|url-status=dead}}</ref><ref name="Metadecade">{{cite web|title=Film Critics Pick the Best Movies of the Decade|url=http://www.metacritic.com/feature/film-critics-pick-the-best-movies-of-the-decade|work=[[Metacritic]]|access-date=4. 9. 2012|date=3. 1. 2010|archive-date=16. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816003541/http://www.metacritic.com/feature/film-critics-pick-the-best-movies-of-the-decade|url-status=dead}}</ref><ref name="Empiredecade">{{cite web|title=Review of the Decade – Year-By-Year: Empire's Films Of The Decade|url=http://www.empireonline.com/features/reviewofthedecade/films-of-the-decade/9.asp|work=[[Empire (magazin)|Empire magazin]]|access-date=4. 9. 2012}}</ref> Dobio je izuzetno pozitivne kritike i postavio brojne rekorde tokom prikazivanja u kinima<ref>{{cite web |url=http://www.the-numbers.com/movies/records/ |title=Movie Records |publisher=the-numbers.com |access-date=24. 8. 2010 |archive-date=8. 5. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508235827/http://www.the-numbers.com/movies/records/ |url-status=dead }}</ref>, a imao je zaradu od preko milijardu $, te se nalazi na 13. mjestu svih vremena po zaradi.<ref>{{cite web |url=http://boxofficemojo.com/alltime/world/ |title=All Time Worldwide Box Office Grosses |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date=31. 5. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530000224/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=30. 5. 2010 |url-status=live}}</ref> Film je dobio osam nominacija za [[Oskar]]a, te osvojio dvije (najbolja montaža zvuka; Heath Ledger je posthumno dobio Oskara za sporednu ulogu). ==== Vitez tame: Ustanak (2012) ==== Nolan se bojao kako treći film neće biti na nivou prethodnika, sam je rekao: ''„Koliko dobrih trećih filmova u seriji možete nabrojati?“''.<ref>{{cite news|first=Geoff|last=Boucher|title=Christopher Nolan on 'Dark Knight' and its box-office billion: 'It's mystifying to me'|work=Los Angeles Times|date=27. 10. 2008|url=http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2008/10/christopher-nol.html}}. [https://web.archive.org/web/20110312082310/http://herocomplex.latimes.com/2008/10/27/christopher-nol/ WebCitation archive].</ref> ''„Vitez tame: Ustanak“'' trebao je kompletirati Batmanovu trilogiju.<ref>{{cite news | author = Jeff Jensen | url = http://insidemovies.ew.com/2010/11/30/christopher-nolan-batman-inception/ | title = Christopher Nolan on his 'last' Batman movie, an 'Inception' videogame, and that spinning top | work = Entertainment Weekly | date = 30. 11. 2010 | access-date = 3. 12. 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101202065701/http://insidemovies.ew.com/2010/11/30/christopher-nolan-batman-inception/ | archive-date=2. 12. 2010 |url-status=live}}</ref> Krajem 2008. godine Nolan je završio grubu verziju priče i posvetio se snimanju filma „[[Inception]]“<ref>{{cite news| first=Scott| last=Bowles| title=For now, Nolan and Batman will rest in 'Dark' glory| work=USA Today| date=7. 12. 2008| url=http://www.usatoday.com/life/movies/news/2008-12-07-dark-knight-nolan_N.htm?csp=34| access-date=15. 11. 2012| archive-date=21. 3. 2011| archive-url=https://www.webcitation.org/5xM0zLBMw?url=http://www.usatoday.com/life/movies/news/2008-12-07-dark-knight-nolan_N.htm?csp=34| url-status=bot: unknown}}. .</ref>. David S. Goyer i Jonathan Nolan su završavali scenario početkom 2010. godine.<ref>{{cite news|author = Finke, Nikki, and Mike Fleming|title = It's A Bird! It's A Plane! It's Chris Nolan! He'll Mentor Superman 3.0 And Prep 3rd Batman|publisher = [[Deadline.com]]|date = 9. 2. 2010|url = http://www.deadline.com/2010/02/its-a-bird-its-a-plane-its-chris-nolan-hell-mentor-superman-3-0-while-preparing-3rd-batman/|access-date = 3. 12. 2010|archive-url = https://www.webcitation.org/5xLwx0v1Q?url=http://www.deadline.com/2010/02/its-a-bird-its-a-plane-its-chris-nolan-hell-mentor-superman-3-0-while-preparing-3rd-batman/|archive-date=21. 3. 2011|url-status = bot: unknown}}. .</ref> Kada je Goyer započeo rad na Superman-u, Nolan je pisao scenario po priči svog brata i Goyera. [[Tom Hardy]] ima ulogu Bane-a, [[Anne Hathaway]] Seline Kyle (Žena Mačka), [[Joseph Gordon-Levitt]] je John Blake, a [[Marion Cotillard]] je dodijeljena uloga Mirande Tate.<ref>{{cite news |url=http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2010/03/christopher-nolan-takes-flight-with-superman-we-have-a-fantastic-story-1.html |title=Christopher Nolan takes flight with Superman: 'We have a fantastic story' [UPDATED] |last=Boucher |first=Geoff |date=10. 3. 2010 |work=Los Angeles Times |access-date=5. 7. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704194608/http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2010/03/christopher-nolan-takes-flight-with-superman-we-have-a-fantastic-story-1.html |archive-date=4. 7. 2010 |url-status=live}}</ref> [[Tom Hardy]] je tumačio ulogu [[Bane (strip)|Banea]], a [[Anne Hathaway]] je glumila [[Žena-mačka|Selinu Kyle]].<ref>{{cite web |last=Jensen |first=Jeff |url=http://insidemovies.ew.com/2011/01/19/batman-hathaway-catwoman-hardy-bane-dark-knight-rises/ |title='The Dark Knight Rises' scoop: Anne Hathaway, Tom Hardy join cast |work=Entertainment Weekly |date=19. 1. 2011 |access-date=19. 1. 2011 |archive-date=4. 3. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304165806/http://insidemovies.ew.com/2011/01/19/batman-hathaway-catwoman-hardy-bane-dark-knight-rises/ |url-status=dead }}</ref> Snimanje je počelo u maju 2011. godine i završilo u novembru. Nolan nije želio raditi u [[3D]] tehnici, već je odabrao [[IMAX]] s ciljem poboljšanja kvaliteta slike.<ref name="release">{{cite news |url=http://herocomplex.latimes.com/2010/10/27/nolan-dark-knight-rises-finds-the-future-in-imax-not-3d/ |title=Nolan: 'Dark Knight Rises' finds the future in IMAX, not 3-D |last=Boucher |first=Geoff |date=27. 10. 2010 |work=Los Angeles Times |access-date=28. 10. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101030034239/http://herocomplex.latimes.com/2010/10/27/nolan-dark-knight-rises-finds-the-future-in-imax-not-3d/ |archive-date=30. 10. 2010 |url-status=live}}</ref> Nolan je održao nekoliko sastanaka sa potpredsjednikom IMAX-a Davidom Keighleyem zbog saradnje na logistici prilikom projekcija filma na digitalnim IMAX prikazivanjima.<ref name="ColliderIMAX">{{cite news|first = Steve|last = Weintraub|title = Exclusive: Exclusive: David Keighley (Head of Re-Mastering IMAX) Talks 'The Dark Knight', 'The Dark Knight Rises', 'Tron: Legacy', New Cameras, More|work = Collider|date = 22. 12. 2010|url = http://collider.com/david-keighley-imax-interview-the-dark-knight-rises-tron-legacy/66297|access-date = 1. 11. 2011|archive-url = https://www.webcitation.org/5xLyzQpYH?url=http://collider.com/david-keighley-imax-interview-the-dark-knight-rises-tron-legacy/66297|archive-date=21. 3. 2011|url-status = bot: unknown}}. .</ref> U nastavku ''„Vitez tame: Ustanak“'' prikazano je više scena snimnjenih u IMAX-u nego u nastavku ''Vitez tame''.<ref name="ColliderIMAX"/> == Reference == {{refspisak|3}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Batman}} * {{službeni sajt|http://www.dccomics.com/batman/}} * [http://www.dcuguide.com/who.php?name=BATMAN Biografija na DC Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130190321/http://www.dcuguide.com/who.php?name=batman |date=30. 11. 2012 }} * [http://batman.wikia.com/wiki/Batman_Wiki Batman Wikipedia] * [http://comicbookdb.com/character.php?ID=48 Batman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628130840/http://comicbookdb.com/character.php?ID=48 |date=28. 6. 2017 }} na comicbookdb.com [[Kategorija:Film]] [[Kategorija:DC Comics superjunaci]] [[Kategorija:Likovi iz stripova]] [[Kategorija:Superheroji]] 1m1m0k1zkidue5dh2ot3w9gsw94tq4h 3936513 3936512 2026-10-21T08:22:31Z Panasko 146730 Poništena izmjena [[Special:Diff/3936512|3936512]] korisnika/-ce [[Special:Contributions/~2026-56303-06|~2026-56303-06]] ([[User talk:~2026-56303-06|razgovor]]) 3936513 wikitext text/x-wiki {{Istaknuti članak}} {{Infokutija junak stripa | slika lika = Batman lee.png | opis slike = Naslovna strana drugog izdanja Batmana #608 (oktobar 2002), autora Jima Leeja (olovka) i Skota Vilijamsa (tinta). | ime strip junaka = Batman | pravo ime = [[Bruce Wayne]] | ime u stripu = Batman | aliasi = ''Matches Malone, The Insider, Mordecai Wayne, Sir Hemingford Grey'' | izdavač = [[DC Comics]] | nacrtao = [[Bob Kane]]<ref>[[Ron Goulart|Goulart, Ron]], ''Comic Book Encyclopedia'' ([[HarperCollins|Harper Entertainment]], New York, 2004) {{ISBN|0-06-053816-3}}</ref> | scenarist = [[Bill Finger]] | prvi broj ime i godina = ''Detective Comics'' #27 ([[1939.]]) | izlazi ne izlazi = | nad sposobnosti i tajna oružja =. * Nadnaravna inteligencija * Borilačke vještine, akrobata, detektiv, taktičar * Korištenje visoke tehnike, oružja i malih naprava * Prikrivanje * Bogatstvo, pristup kriminalnim dosjeima * Haker * Moć opažanja * Fotografsko pamćenje * Strijelac | uzrečica = | saveznici prijatelji = Robin<br>Batgirl<br>Superman<br>Wonder Woman | neprijatelji = Joker<br>Harley Queen<br>Žena mačka<br>Dvolični<br>Strašilo<br>Bane<br>Riddler }} '''Batman''' je izmišljeni strip junak kojeg su napravili crtač [[Bob Kane]] i pisac [[Bill Finger]]. Lik se prvi put pojavio u maju 1939. godine u ''Detektivskim stripovima #27'', i od tada se pojavljuje u izdanjima [[DC Comics]]a. Originalno nazivan ''The Bat-Man'', poznat je i kao [[Vitez tame]]<ref name="Fleisher"/>, ''Križar s plaštom''<ref name="Fleisher">Fleisher, Michael L. ''The Encyclopedia of Comic Book Heroes Volume 1 Batman'' Collier Books 1976 {{ISBN|0-02-080090-8}} p. 31</ref> i ''Najveći svjetski detektiv''.<ref name="Fleisher"/> U originalnoj verziji priče i u većini ostalih, Batmanov tajni identitet je [[Bruce Wayne]], američki milioner, zavodnik i [[filantrop]]. ''Wayne'' je svjedočio ubistvu svojih roditelja kao dijete, nakon čega se zakleo na osvetu kriminalcima. Wayne se trenira fizički i umno, te oblači kostim šišmiša kako bi se borio protiv zločina. Batman se nalazi u izmišljenom američkom gradu [[Gotham City]]-ju, koji je slika futurističkog [[New York]]a, a pomažu mu drugi likovi poput partnera ''Robina'', njegovog batlera ''Alfreda Pennywortha'', policijskog načelnika ''Jima Gordona'', i ponekad heroina ''Batgirl''. Protivnici su mu zločinci [[Joker]], ''Pingvin'', ''Riddler'', ''Dvolični'', ''Ra's al Ghul'', ''Strašilo'', ''Otrovna Ivy'' i ''Žena mačka'', između ostalih. Za razliku od mnogih superheroja, on ne posjeduje supermoći, koristi izvanredan intelekt, detektivske vještine, nauku i tehnologiju, bogatstvo, fizičku snagu, borilačke vještine, volju i strah koji sije u glavama zločinaca. Batman je postao veoma popularan nedugo nakon što je prezentovan javnosti i dobio je svoj prvi strip 1940. Ipak, kao kulturna ikona, Batman je široj javnosti poznat po filmovima, TV-serijama, radio emisijama, igračkama, te u zadnje vrijeme i video-igrama.<ref>{{cite news | url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/features/the-big-question-what-is-the-history-of-batman-and-why-does-he-still-appeal-873780.html | title=The Big Question: What is the history of Batman, and why does he still appeal? | work=[[The Independent]] | date=22. 7. 2008 | location=London | access-date=15. 11. 2012 | archive-date=29. 7. 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080729223151/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/features/the-big-question-what-is-the-history-of-batman-and-why-does-he-still-appeal-873780.html | url-status=dead }}</ref> Lik je inspirisao i psihijatre koji pokušavaju razumjeti njegovu psihu i ego u društvu. U maju 2011. godine, Batman je bio rangiran na drugo mjesto [[IGN]]-ove liste ''Top 100 stripovskih junaka svih vremena'', nakon [[Superman]]a. [[Empire (magazin)|Empire magazin]] ga je također stavio na drugo mjesto u svojoj listi.<ref>{{cite web | url=http://www.ign.com/top/comic-book-heroes/2 | title=Batman – Top 100 Comic Book Heroes | publisher=IGN Entertainment | access-date=27. 5. 2011 | archive-date=20. 2. 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140220133403/http://www.ign.com/top/comic-book-heroes/2 | url-status=dead }}</ref> == Biografija lika == ''Batmanova'' prošlost je prošla mnoge promjene, veće i manje. Neki elementi su ostali isti. Glavni dio njegove priče jesu njeni počeci, odnosno svjedočenje ubistvu njegovih roditelja, ''Dr. Thomasa Waynea'' i majke ''Marthe''. Ovaj događaj ga natjera na borbu protiv zločina u [[Gotham City]]-ju pod plaštom Batmana.<ref name="dc-ency">{{Cite book | last = Beatty | first = Scott | author-link = | contribution = Batman | editor-last = Dougall | editor-first = Alastair | title = The DC Comics Encyclopedia | url = https://archive.org/details/dccomicsencyclop0000unse | pages = [https://archive.org/details/dccomicsencyclop0000unse/page/40 40]–44 | publisher = [[Dorling Kindersley]] | place = London | year = 2008 | isbn = 0-7566-4119-5}}</ref> === Zlatno doba === U Batmanovom prvom pojavljivanju u ''Detective Comics #27'', već je borac protiv zločina.<ref>{{Cite comic|writer=[[Bill Finger]]|penciller=[[Bob Kane]]|story=The Case of the Chemical Syndicate|title=Detective Comics #27|date=May, 1939|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> Batmanovo porijeklo je prvi put otkriveno u ''Detective Comics #33'', u novembru [[1939]]. godine. [[Bruce Wayne]] je dijete ''Dr. Thomasa Waynea'' i ''Marthe Wayne'', dvoje bogatih i dobroćudnih članova Gothamskog društva. Bruce je odgajan u ''Wayne rezidenciji'', u bogatstvu i sreći, sve do 8. godine života kada mu roditelje ubija sitni lopov ''Joe Chill'' na putu iz kina. Bruce Wayne se zaklinje da će očistiti grad od zla koje je uzelo živote njegovih roditelja. Napreduje intelektualno i fizički, ali ipak shvata da to nije dovoljno: ''„moja maska mora utjerati strah u njihova srca. Moram biti biće noći, crno, užasno...“''. Šišmiš udara u njegov prozor, što Waynea inspiriše na stvaranje Batmana.<ref>{{Cite comic|writer=Bill Finger|penciller=Bob Kane|story=The Batman Wars Against the Dirigible of Doom|title=Detective Comics #33|date=November, 1939|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> U ranim stripovima, njegova djela ne nalaze na odobravanje policije. Tokom ovog perioda on ima zaručnicu, ''Julie Madison''.<ref>Prvi put se pojavljuje u ''Detective Comics'' #31 (sep. 1939)</ref> Također, u svoj dom prima siroče, cirkuskog akrobatu, ''Dicka Graysona'', koji postaje njegov pomoćnik, [[Robin]]. Batman osniva ''Ligu pravde Amerike'', iako je on, kao i [[Superman]], počasni član, sudjeluje tek povremeno.<ref>{{Cite comic|writer=[[Paul Levitz]]|penciller=[[Joe Staton]]|story=The Untold Origin of the Justice Society |title=DC Special|issue=29|date=August/September 1977|publisher=[[DC Comics]]}}</ref><ref>{{Cite comic|writer=[[Gardner Fox]]|penciller= |story= |title=[[All Star Comics]]|issue=3|date=Winter 1940/41|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> Njegova veza sa zakonom se uspostavlja, te postaje i član ''Policijske Uprave Gotham City-ja''.<ref>{{Cite comic|writer=[[Bill Finger]]|penciller=[[Bob Kane]]|story= |title=Batman|issue=7|date=November, 1941|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> Tokom ovog vremena ''Alfred Pennyworth'' dolazi u rezidenciju Wayne, i pomaže Batmanu i Robinu.<ref>''Batman'' #16 (maj 1943); njegovo pravo ime Bigl se otkriva u ''Detective Comics'' #96 (feb. 1945)</ref> === Srebrno doba === Srebrno doba stripova [[DC Comics]]a počinje 1956. godine kada [[Barry Allen]] postaje nova, napredna verzija [[Flash|Munje]]. Batman se ne mijenja značajno kasnih '50-ih, ali početkom '60-ih se dodaju novi elementi, prije svega naučno-fantastični, koji se izbacuju od maja 1964. godine. U srebrnom dobu nastaje novi Batman, koji živi u paralelnom svijetu i ženi ''Selinu Kyle (Žena mačka)'', i s njom ima dijete, ''Helenu Wayne'', koja naslijedi svog oca kao zaštitnik Gothama onda kada se Bruce povuče i postaje načelnik policije. Batman redovno radi sa drugim herojima Srebrnog doba, prije svega sa [[Superman]]om, s kojim je počeo raditi još 1954. godine. 1969. godine Dick Grayson odlazi na koledž, u pokušaju DC Comicsa da ožive strip. Batman se seli iz svoje rezidencije u apartman iznad ''Wayne Fondacije'' u centru Gothama, s ciljem da bude što bliže zločinima. 1970-e i 1980-e godine radi sam, sa povremenom saradnjom sa ''Robinom'' i ''Batgirl''. Njegove avanture postaju nešto mračnije tokom ovog perioda, zbog prirode zločina, i povratka [[Joker]]a i dolaska [[Ra's al Ghul]]a, teroriste koji zna njegov identitet. 1980-ih Grayson postaje ''Nightwing''.<ref name="dc-ency"/> 1983. godine Batman napušta ''Ligu Pravde'' i stvara novu grupu, ''Odmetnike''. === Moderno doba === ''Kriza na beskonačnim Zemljama'', priča od dvanaest dijelova je zadnja prije redefinisanja biografije Batmana. [[Frank Miller]] je ispričao priču novog Batmana, iako su neki bitni detalji, poput prošlosti ostali isti. Policija u Gothamu je korumpirana i sve je potrebniji Batman. Priča Dicka Graysona je nepromijenjena, iako je drugi Robin, ''Jason Todd'' sada sin sitnog lopova koji čak pokušava ukrasti gume sa ''Batmobila''.<ref>{{Cite comic|writer=[[Max Allan Collins]]|penciller=[[Chris Warner]]|story=Did Robin Die Tonight?|title=Batman|issue=408|date=June, 1987|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> ''Todda'' 1988. godine ubija ''Joker'', što za posljedicu ima mračnijeg Batmana, koji mijenja svoje metode suzbijanja zločina i postaje agresivniji, zbog boli nakon gubitka pomoćnika. Tokom 1990-ih radi sam, do kraja dekade kada novi Batman postaje ''Tim Drake''.<ref>{{Cite comic|writer=[[Alan Grant (writer)|Alan Grant]]|penciller=[[Norm Breyfogle]]|story=Master of Fear|title=[[Batman (comic book)|Batman]]|issue=457|date=December, 1990|publisher=[[DC Comics]]}}</ref> 2005. se Todd vraća kao ''Crvena kapuljača'', zločinac koji se okreće protiv svog mentora. == Karakterizacija == Batmanove primarne karakterne osobine su bogatstvo, fizička snaga, sposobnost deduktivnog zaključivanja i opsesija. Detalji i ton Batmanovih stripova variraju tokom godina, zbog raznih kreativnih timova koji su radili na stripu. [[Dennis O'Neil]] je rekao da karakterna konzistentnost lika nije bila važna tokom prvih godina. Naprimjer [[Julie Schwartz]] je radila Batmana u ''„Batman i detektiv“'', a [[Murray Boltinoff]] u ''„Hrabar i odvažan“'', a osim kostima, ova dva lika nemaju ništa slično. Julie i Murray nisu se koordinisali, to uopće nije bio cilj. U tim danima kontinuitet nije bio bitan. Snaga koja ga pokreće jesu dešavanja iz djetinjstva. ''Bob Kane'' i ''Bill Finger'' su razmatrali Batmanovo porijeklo i odlučili da ''„nema ništa dramatičnije od toga da svjedočiš ubistvu svojih roditelja“''. Ipak, uprkos traumi, on postaje briljantan naučnik<ref name="ReferenceA">DETECTIVE Comics #33, November 1939, Bill Finger, Bob Kane</ref><ref name="ReferenceB">BATMAN #1 Spring 1940,Bill Finger, Bob Kane</ref>, trenira svoje tijelo do savršenstva, da bi se borio protiv zločina, kao Batman. Batman je i odmetnik, jer ponekad i sam mora da krši zakone kako bi spriječio zločine. Iako je predstavljan na različite načine, glavna obilježja Batmanovog porijekla nikada se nisu mijenjala. Obučen u odijelo šišmiša, Batmanova namjera je stvoriti strah u umu zločinca, strah koji dolazi iz savjesti zločinca. ===Bruce Wayne=== Stvarni identitet Batmana je ''Bruce Wayne'', bogati biznismen koji živi u ''Gotham City''-ju. Javnosti poznat kao neodgovorni, površni zavodnik koji živi od bogatstva svoje porodice (koje su stekli ulaganjem u nekretnine prije nego je Gotham postao metropola), i profita [[Wayne Enterprises]], privatne firme koja se bavi tehnologijom, koju je naslijedio. Ipak, Wayne je poznat po svom doprinosu u humanitarnom radu, kroz ''Wayne Fondaciju'', udrugu posvećenu pomaganju žrtvama zločina i spriječavanju mladih da postanu kriminalci. Bruce je svoj imidž zavodnika stvorio kako javnost ne bi sumnjala u njegov tajni identitet. ==Moći, sredstva i sposobnosti== Batman nije naslijedio supermoći. Da bi to nadomjestio, on se oslanja na svoje naučno znanje, detektivske vještine i fizičke mogućnosti. U pričama se on smatra jednim od najvećih svjetskih detektiva. Superman opisuje Batmana kao ''„najopasnijeg čovjeka na Zemlji“'', koji je u mogućnosti da porazi čitav tim vanzemaljaca potpuno sam, kako bi spasio svoje zatočene kolege. Značajan dio života je proveo putujući svijetom kako bi stekao vještine koje mu pomažu u borbi protiv zločina. Njegovo znanje i iskustvo u svakom dijelu života se ne može porediti niti sa jednim drugim likom ''DC Comicsa''. Također je majstor kamuflaže, često skuplja informacije kao ''Matches Malone'', gangster. Također, Batman je opisan kao jedan od najvećih poznavalaca borilačkih vještina u DC svijetu, njegove sposobnosti u borbi jedan na jedan u rangu su najvećih boraca kao što su ''Lady Shiva'', ''Bronzani Tigar'' i drugi. Njegovo odijelo (''batsuit''), također mu pomaže u borbama, načinjeno je od [[kevlar]]a i nomexa. Štiti ga od pucnjeva i drugih udaraca. Ipak, Batmanova najveća karakteristika jeste predanost pravdi i nevoljkost uzimanja života drugima, bez obzira u kakvoj situaciji se nalazio. Moralna osvještenost daje mu poštovanje drugih heroja poput ''Supermena'' i [[Wonder Woman]]. ===Kostim=== Batmanov kostim načinjen je po uzoru na [[šišmiš]]a kako bi preplašio kriminalce.<ref name="A1">Daniels (1999)</ref> Detalji samog kostima variraju po izdanjima, ali ipak osnovni detalji su nepromjenjeni, a to su plašt, maska koja pokriva većinu njegovog lica, sa dva uha nalik na šišmiševe, kao i batmanov znak na prsima, uz neizbježni kaiš koji sadrži razne naprave koje Batman koristi u borbi. Boja je tradicionalno plava i siva iako zna varirati, uzimajući u obzir kako je obojen sam strip. Finger i Kane su zamislili Batmana sa crnim plaštom i maskom i sivim odijelom, ali kasnije je crna naglašavana plavom bojom. [[Larry Ford]] smatra kako se to radilo kako bi se Batman odvojio od kriminalaca koji u principu nose crne boje. [[Datoteka:Batpod.jpg|220px|mini|lijevo|Batpod korišten u filmu "Vitez tame" iz 2008. godine]] ===Oprema=== Batman koristi veliki arsenal specijalizovanih naprava u borbi protiv kriminala, čiji dizajn obično ima motiv šišmiša. Batmanov historičar, [[Les Daniels]], za to daje zasluge ''Gardneru Foxu'', koji je stvorio koncept Batmanovog arsenala još 1939., koji se nalazio na njegovom kaišu. Batmanov auto je ''Batmobile'', koji je crni auto sa implikacijama šišmiševih krila. Posjeduje i avion, brod, kao i biciklo. Batman drži većinu svoje opreme na kaišu. Kroz godine, pokazuje se da sadrži nemjerljiv dijapazon alata za borbu protiv kriminala. Različite verzije kaiša imaju i različite vrste alata. Jedino što Batman nema jesu vatrena oružja, koja on odbija iz razloga što ga podsjećaju na ubistvo njegovih roditelja. ===Bat-signal=== Kada je Batman potreban, policija Gotham City-ja aktivira svjetlo sa znakom šišmiša, koje sija u noći, stvarajući simbol [[šišmiš]]a na oblacima koji se može vidjeti iz bilo kojeg dijela Gothama. Porijeklo znaka nije jasno definisano. Također u seriji iz 1960-ih godina, načelnik ''Gordon'' ima i telefonsku liniju nazvanu ''Bat-Phone''. Linija je povezana s Batmanovom rezidencijom, ''Wayne Manor''. ===Pećina=== Pećina je Batmanovo tajno sklonište, koje se sastoji od nekoliko manjih pećina ispod njegove rezidencije, Wayne Manor. Služi kao komandni centar za lokalnu i globalnu pratnju, kao i za odlaganje njegovih vozila i opreme za borbu protiv zločina. Također, Batman tu drži i svoje uspomene. Vrlo malo osoba zna gdje je ona locirana, dok se u filmu ''Batman Begins'' kaže kako je ona dio podzemne željeznice. == Sporedni likovi == Batmanova interakcija sa likovima oko njega, kako heroja, tako i zločinaca, pomaže definiranju njegovog karaktera. Načelnik ''James „Jim“ Gordon'', Batmanov saveznik u policiji Gotham City-ja, je od samog početka uz njega. Kasnije, Batman je primio ''Alfreda'' kao svog batlera i ''Luciusa Foxa'' kao direktora kompanije i čovjeka koji mu obezbjeđuje naoružanje i opremu. Ipak, najvažniju ulogu ima njegov partner ''Robin''. Prvi Robin, Dick Grayson, napušta svog mentora i postaje Nightwing. Batman će kasnije i raditi zajedno s njim. Drugi Robin, Jason Todd, je pretučen i ubijen u eksploziji koju postavlja Joker. Tim Drake, treći Robin se pojavljuje 1989. godine i kasnije dobiva svoj strip. Alfred, Wayne-ov lojalni batler, očinska figura, je jedan od rijetkih koji znaju njegov tajni identitet. Alfred je uvijek u stanju pomoći svom štićeniku, kao i njegovim prijateljima. Batman je nekad i član superherojskih timova kao što je ''Justice League of America'' i Outsiders. Batman je u JLA obično u paru sa Superman-om. U početku, njih dvojica su opisani i kao prijatelji, dok kasnije imaju samo poštovanje jedan prema drugom, zbog različitih viđenja borbe protiv kriminala. Superman u stripu Superman/Batman #3 iz 2003. kaže: ''„Nekada, priznajem, mislim o Bruceu kao o čovjeku u kostimu. Onda sa nekom spravicom iz kaiša, podsjeti me da ima nevjerovatno inventivan um. I kako sam sretan što se mogu osloniti na njega.“''<ref>{{cite comic| writer = [[Jeph Loeb|Loeb, Jeph]] | penciller = [[Ed McGuinness|McGuinness, Ed]] | inker = [[Dexter Vines|Vines, Dexter]] | title = [[Superman/Batman]] | volume =1 | story = Running Wild | issue = 3 | date = decembar 2003 | publisher = [[DC Comics]] }}</ref> Batman kroz svoje stripove ima niz romantičnih veza, od običnih žena tipa ''Julie Madison'', ''Vicki Vale'' i drugih, saveznica kao ''Wonder Woman'' i ''Sashe Bordeaux'', pa sve do neprijateljskih ''Žene Mačke'' i ''Talije al Ghul''. Iako su ove veze u principu kratke, Batmanova osjećanja prema Ženi Mački su prisutna u skoro svakoj verziji i adaptaciji stripa. Drugi sporedni likovi u Batmanovom svijetu su ''Barbara Gordon'', kompjuterski haker i bivša ''Batgirl'', kći načelnika Gordona; ''Cassandra Cain'', još jedna Batgirl, ''Stephanie Brown'', kćerka kriminalca koja nekada preuzima ulogu Robina. ===Neprijatelji=== [[Datoteka:Batman Adventure The Ride 2 - key 20.jpg|mini|desno|380px|Batman i Joker]] Batman se suočava sa velikim brojem suparnika, od običnih kriminalaca, do nevjerovatnih superheroja. Njegov najveći neprijatelj je [[Joker]], psihopata koji je nalik na klovna, koji predstavlja sve ono čemu se Batman protivi. Njegova oružja uključuju oštre karte, cvijeće s kiselinom i [[plin]] koji tjera na smijeh. ''Žena mačka'' (Selina Kyle) je poznati kradljivac dijamanata s ukusom za luksuz. Izuzetno je agilna u borbama. Iako je smatrana samo zločincem, ona je ipak više „anti-heroj“ u kasnijim izdanjima. Maskirani zločinac ''Bane'' svoju snagu pronalazi u steroidu koji se zove ''Venom''. Njegova snaga i um čine ga jednim od najvećih Batmanovih neprijatelja, a jednom mu je uspio slomiti leđa. ''Otrovna Ivy (Pamela Lilian Isley)'', bivši student biohemije, koristi razne biljke kako bi izvršila zločine. Ima sposobnost da kontroliše čitav život biljke i napravi mutirana sjemena. Imuna je na sve otrove bazirane na biljkama. Njene moći joj omogućuju i kontrolu nad muškarcima. ''Ra's al Ghul'' ''(„đavolja glava“ na arapskom)'', je stoljetni eko-terorist. On zna Batmanov tajni identitet. U mogućnosti je da izbjegne smrt i živi stoljećima. Osnivač je ''Lige Ubojica''. ''Riddler (Edward Enigma)'' je kriminalni um koji ima nekontrolisan poriv da izaziva Batmana ostavljajući tragove na mjestima zločina u obliku zagonetki, puzli i igara riječi. Obično nosi štap u obliku upitnika. Zna Batmanov identitet, ali ne govori nikome, da se ne bi saznalo da je uzimao Ra's al Ghul-ove stvari. ''Strašilo (Prof. Jonathan Crane)'' je ludi psiholog/biohemičar koji je izgubio posao zbog načina na koji radi, specijalizovan je na području straha. Obučen simbolično u strašilo, ima posebna oružja, opremu i tehnike kako bi koristio strah kao prednost u zločinima. Njegov ''„plin straha“'' potiče fobije žrtava. Ipak, njegova najveća fobija su šišmiši. Bivši glavni tužilac ''Harvey Dent'' postaje ''Dvolični'', zločinac koji ima opsesiju zločinima koji se tiču dvojnosti i različitosti. Velike odluke donosi bacanjem novčića koji sa jedne strane ima lice s ožiljkom. Jedna strana njegovog lica je oštećena kada ga je gangster polio kiselinom na sudu. == Batman na filmu == [[Datoteka:Batman villains The Penguin The Riddler The Joker 1967.JPG|mini|198px|lijevo|Burgess Meredith, Frank Gorshin i Cesar Romero]] === Batman (serijali iz 1940-ih) === ==== Batman (1943) ==== Batman je serijal od 15 dijelova koje je 1943. izdao [[Columbia Pictures]]. Glavnu ulogu imao je [[Lewis Wilson]] kao Batman i [[Douglas Croft]] kao Robin. [[J. Carrol Naish]] je glumio zločinca, ''Dr. Daka''. [[Shirley Patterson]] je glumila ''Lindu Page'' (Wayneovu djevojku), a [[William Austin]] je bio ''Alfred''. Scenario je baziran na Batmanu, agentu vlade [[SAD]]-a koji pokušava poraziti japanskog agenta, Dr. Daku, u jeku [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Film je značajan jer uvodi dva važna elementa mita o Batmanu, njegovu pećinu i ulaz u rezidenciju.<ref name="Daniels">{{cite book |authorlink=Les Daniels |last=Daniels |first=Les |title=Batman: The Complete History |url=https://archive.org/details/batmanlifetimeso0000dani |publisher=Chronicle Books |year=1999 |isbn=0-8118-4232-0 |pages=[https://archive.org/details/batmanlifetimeso0000dani/page/57 57]–59}}</ref> ==== Batman i Robin (1949) ==== Batman i Robin je još jedan 15-dijelni serijal koji je ''Columbia Pictures'' izdao 1949. godine. [[Robert Lowery]] je glumio Batmana, [[Johnny Duncan]] Robina. [[Jane Adams]] je Vicki Vale, a ''Lyle Talbot'' glumi načelnika Gordona. Scenario se bavi borbom Batmana i Robina proiv ''Čarobnjaka'', zločinca čiji je identitet nepoznat do kraja. === Batman (1966) === Batman ''(također poznat i kao Batman: Film)'' je filmska adaptacija popularne ''TV-serije'' Batman iz 1966. godine i prva je dugometražna adaptacija nekog lika [[DC Comics]]a. U produkciji [[20th Century Fox]]-a glumili su [[Adam West]] kao Batman, [[Burt Ward]] kao Robin, [[Cesar Romero]] kao Joker, [[Brugess Meredith]] kao Pingvin, [[Lee Meriwether]] kao Žena Mačka i [[Frank Gorshin]] kao Riddler. Film je režirao Leslie H. Martinson koji je režirao i nekoliko epizoda TV-serije. === Ostvarenja Tima Burtona i Joela Schumachera === Kasnih sedamdesetih, Batmanova popularnost je opadala, [[CBS]] je bio zainteresovan za snimanje filma ''„Batman u svemiru“''. Producenti [[Michael Uslan]] i [[Benjamin Melniker]] su kupili prava za film od DC Comicsa u aprilu 1979. Uslanova želja je bila da napravi mračnu, ozbiljnu verziju Batmana, onakvog kakvog su ga zamislili Bob Kane i Bill Finger još 1939. godine. Biće noći koje progoni kriminalce u sjenama.<ref name=CBS>{{cite news|author = Bill "Jett" Ramey|url = http://www.batman-on-film.com/interview_muslan_2.html|title = An Interview With Michael Uslan – Part 1|work = Batman-on-Film|date = 8. 11. 2005|access-date = 4. 5. 2008|archive-date = 27. 9. 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927101837/http://www.batman-on-film.com/interview_muslan_2.html|url-status = dead}}</ref> [[Richard Maibaum]] je dobio ponudu da napiše scenario, a [[Guy Hamilton]] da režira, ali njih dvojica su odbili ponudu. Uslan je neuspješno pokušavao progurati Batmana raznim filmskim studijima, koji su htjeli film sličan serijama iz 1960-ih. [[Columbia Pictures]] i [[United Artists]] su bili mešu onima koji su odbili snimati Batmana.<ref name=Columbia>{{cite news|author = Bill "Jett" Ramey|url = http://www.batman-on-film.com/interview_muslan_3.html|title = An Interview With Michael Uslan – Part 2|work = Batman-on-Film|date = 11. 11. 2005|access-date = 4. 5. 2008|archive-date = 27. 9. 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130927101835/http://www.batman-on-film.com/interview_muslan_3.html|url-status = dead}}</ref> Razočarani Uslan je kasnije napisao scenario pod nazivom ''„Povratak Batmana“'' da bi filmskoj industriji dao jasniju ideju njegove vizije za film. U novembru 1979. godine producenti [[Jon Peters]] i [[Peter Guber]] su se priključili projektu.<ref name=Guber>{{cite book|author = Nancy Griffin; Kim Masters|title = Hit & Run: How Jon Peters and Peter Guber Took Sony For A Ride In Hollywood|publisher = [[Simon & Schuster]]|year =1997|pages =158–174|isbn = 0-684-80931-1|chapter = Hit Men}}</ref> Uslan, Melinker i Guber su ponudili Batmana [[Universal Pictures]]-u, ali ih je studio odbio. Iako se nijedan filmski studio nije uključio, 1981. godine je objavljeno da će se film snimati, i to s budžetom od 15 miliona $. Na kraju, [[Warner Bros]] studio je prihvatio projekat.<ref name=Jones>{{cite news|author = Alan Jones|title = Batman|work = [[Cinefantastique]]|pages=55–67|date = novembar 1989|access-date =2. 5. 2008}}</ref> [[Tom Mankiewicz]] je završio scenario pod nazivom ''„The Batman“'' u junu 1983. godine, fokusirajući se na na porijeklo glavnih junaka, sa Jokerom i Rupertom Thorneom kao zločincima. Ovaj scenario je bio vodilja kasnijem nastanku filma.<ref>{{cite news|author = Stax|title = The Stax Report Special Edition: Script Review of ''The Batman''|work = [[IGN]]|date = 1. 12. 2001|url = http://movies.ign.com/articles/036/036038p1.html|access-date = 24. 10. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081206080334/http://movies.ign.com/articles/036/036038p1.html|archive-date=6. 12. 2008|url-status=live}}</ref> ==== Batman (1989) ==== [[Tim Burton]] je preuzeo rediteljsku palicu za ovaj film 1986. [[Steve Englehart]] i [[Julie Hickson]] su napisali su radnu verziju, dok je scenario napisao [[Sam Hamm]].<ref name="Steve">{{cite web|title = Batman|work = SteveEnglehart.com|url = http://www.steveenglehart.com/Film/Batman%20movie.html|access-date = 25. 11. 2007|first = Steve|last = Englehat|quote = So I got to do the second treatment with just the characters that eventually hit the screen: Bruce Wayne, the Batman, Silver St. Cloud, Boss Thorne, and the Joker.|archive-url = https://web.archive.org/web/20071214111803/http://www.steveenglehart.com/Film/Batman%20movie.html|archive-date = 14. 12. 2007|url-status = dead}}</ref> Mnogi glumci su razmatrani za ulogu prije nego je ponudu dobio [[Michael Keaton]]. Odabir Keatona je naišao na kontroverze jer je do 1988. godine smatran glumcem za komedije, i sumnjalo se da će moći odgovoriti zadatku ozbiljne uloge. [[Jack Nicholson]] je prihvatio ulogu Jokera uz veliku plaću, profit od [[box office]]-a, te da snimanje bude obavljeno po njegovom rasporedu. Na kraju je Nicholsonova plaća došla do vrtoglavih 50 miliona $..<ref name="Guber" /><ref name=Jones/><ref name=Hamm>{{cite news|author = Stephen Rebello|title = Sam Hamm – Screenwriter|work = [[Cinefantastique]]|pages=34–41|date = novembar 1989|access-date =12. 5. 2008}}</ref><ref name=empire>{{cite news|author = Iain Johnstone|title = Dark Knight in the City of Dreams|work = [[Empire (magazin)|Empire]]|pages=46–54|date = august 1989|access-date =14. 5. 2008}}</ref> Štrajk udruge pisaca 1988. godine prisilio je Hamma da odustane od projekta, te su scenario potpisali [[Waren Skaaren]], [[Charles McKeown]] i [[Jonathan Gems]]. Batman je primio pozitivne kritike, srušio rekorde box office-a i osvojio Oskara za scenografiju. Film je na kraju zaradio približno 400$ miliona dolara. ==== Batman: Povratak (1992) ==== Burton nije isprva želio režirati nastavak filma zbog izmješanih emocija iz prvog dijela. Ipak, [[Daniel Waters]] je napisao scenario koji je zadovoljio Burtona, što ga je uvjerilo da režira drugi dio. Ulogu Batmana opet ima Michael Keaton, Žena Mačka je [[Michelle Pfeiffer]], dok je [[Danny DeVito]] Pingvin.<ref>{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,315097,00.html|title=Big-Game Hunting|work=Entertainment Weekly|date=9. 8. 1991|access-date=14. 8. 2008|first1=Pat H.|last1=Broeske|first2=Anne|last2=Thompson|archive-date=2. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502175658/http://www.ew.com/ew/article/0,,315097,00.html|url-status=dead}}</ref> Snimanje je počelo u studiju Warner Bros-a u [[Burbank]]u u [[Kalifornija|Kaliforniji]] juna 1991. godine. Sam film Batman: Povratak je postigao finansijski uspjeh, ali u WB su bili razočarani jer je zaradio manje od prethodnika. Ipak, film je dobio pozitivne kritike, izuzimajući udrugu roditelja koja je smatrala kako film ima previše seksualnih aluzija, kao i da se koristi neprimjeren jezik. ==== Batman zauvijek (1995) ==== Iako je Batman: Povratak imao finansijski uspjeh, u Warner Brosu su smatrali da je trebao zaraditi još novca. Studio je odlučio da filmovi o Batmanu trebaju postati komercijalniji. [[Joel Schumacher]] je zamijenio Tima Burtona kao režiser, dok je Burton ostao producent.<ref name=Russo>{{cite news|url = http://www.ew.com/ew/article/0,,308195,00.html|title = ''Batman 3''|work = Entertainment Weekly|date = 1. 10. 1993|access-date = 16. 8. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080921055255/http://www.ew.com/ew/article/0,,308195,00.html|archive-date=21. 9. 2008|url-status=live}}</ref> Ipak, Michael Keaton nije prihvatio novi pravac u kojem ide film<ref name=Val>{{cite news|author = Jeff Gordinier|url = http://www.ew.com/ew/article/0,,302969,00.html|title = Next at ''Batman''|work = Entertainment Weekly|date = 15. 7. 1994|access-date = 16. 8. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080921055249/http://www.ew.com/ew/article/0,,302969,00.html|archive-date=21. 9. 2008|url-status=live}}</ref>, te ga je zamijenio [[Val Kilmer]]. [[Chris O'Donnell]] je dobio ulogu Robina, [[Jim Carrey]] zločinca Riddlera, a [[Tommy Lee Jones]] je tumačio ulogu Dvoličnog. Snimanje je počelo u septembru 1994. godine, a film je premijerno prikazan 16. juna 1995. Finansijski je prošao jako dobro, iako je imao miješane kritike. ==== Batman i Robin (1997) ==== Rad na projektu Batmana i Robina je počeo odmah poslije Batman zauvijek. Val Kilmer nije nastavio snimati, jer se raspored nije mogao uklopiti sa drugim filmom koji je snimao – Svetac. Novi Batman je tako postao George Clooney, a glumačka postava je uključivala i Umu Thurman, Aliciju Silverstone i ponovo Chrisa O'Donnella kao Robina. Snimanje je završilo u januaru 1997. godine.<ref>{{cite news|author = Anita M. Busch|url = http://www.variety.com/vstory/VR1117433911|title = Schumacher on 'Popcorn'|work = Variety|date = 10. 1. 1997|access-date = 11. 11. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081216115559/http://www.variety.com/vstory/VR1117433911|archive-date=16. 12. 2008|url-status=live}}</ref> Film nije razočarao zaradom, ali je ipak najmanje zaradio u seriji filmova. Kritički je doživio poraz i jedan je od najgorih filmova o superheroju svih vremena..<ref>{{cite web|url = http://www.rottentomatoes.com/features/special/2007/comic/?r=88&mid=1077027|title = Comix Worst to Best: Batman & Robin (1997)|work = [[Rotten Tomatoes]]|access-date = 14. 11. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081014023200/http://www.rottentomatoes.com/features/special/2007/comic/?r=88&mid=1077027|archive-date=14. 10. 2008|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author = David Fear|url = http://movies.msn.com/movies/superhero/|title = Men in Tights|work = [[MSN]] Movies|access-date = 14. 11. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081006184846/http://movies.msn.com/movies/superhero/|archive-date=6. 10. 2008|url-status = dead}}</ref> === Ostvarenja Christophera Nolana === [[Datoteka:Christianbale.jpg|165px|mini|lijevo|Christian Bale na premijeri Batman: Početak (2005.)]] ==== Batman: Početak (2005) ==== Režiser i pisac [[Christopher Nolan]] i koautor [[David S. Goyer]] počeli su rad na ''„Batman: Početak“'' 2003. godine<ref name=capture>{{cite news|author = Michael Flemming|url = http://www.variety.com/article/VR1117879566|title = ''Batman'' captures director Nolan|work = Variety|date = 27. 1. 2003|access-date = 17. 10. 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20081019042501/http://www.variety.com/article/VR1117879566|archive-date=19. 10. 2008|url-status=live}}</ref>, ciljajući na mračniji i realističniji ton sa čovječanstvom i realizmom kao bazom filma.<ref name="beautiful">{{cite news|author = Marc Graser; Cathy Dunkley|url = http://www.variety.com/article/VR1117899714|title = The bat and the beautiful|work = Variety|date = 8. 2. 2004|access-date =2. 11. 2006}}</ref> Film, sniman u [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] i [[Chicago|Chicagu]]<ref>{{cite news|title=''Batman Begins'' goes to the source|work=The Kansas City Star|date=25. 6. 2004}}</ref><ref name=EMP>{{cite web|url=http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=35eastwackerdrive-chicago-il-usa|access-date=14. 5. 2007|year=2007|title=35 East Wacker Drive|publisher=[[Emporis]]|archive-date=26. 2. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226082320/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=35eastwackerdrive-chicago-il-usa|url-status=dead}}</ref>, je sniman tradicionalnom tehnikom, sa kaskaderima i sa vrlo malo kompjuterskih animacija. [[Christian Bale]] je odabran za ulogu Batmana. [[Liam Neeson]] glumi Ra's al Ghula, a [[Cillian Murphy]] Strašilo. [[Katie Holmes]] je glumila Wayneovu ljubav iz djetinjstva Rachel Dawes. Novi Batmobil, naziva ''Tumbler'' i mobilnije odijelo su napravljeni specijalno za film..<ref name="batmobile">{{cite web|first=Marshall|last=Brain|url=http://auto.howstuffworks.com/batmobile.htm/printable|title=How the Batmobile Works|work=[[HowStuffWorks]]}}</ref><ref name="batsuit">{{cite web|url=http://www2.warnerbros.com/batmanbegins/productionnotes/#|title=''Batman Begins'' Production Notes – The Batsuit & Gadgetry|publisher=[[Warner Bros.]]|access-date=15. 11. 2012|archive-date=18. 8. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140818043244/http://www2.warnerbros.com/batmanbegins/productionnotes/|url-status=dead}}</ref> ''Batman: Početak'' je bio i komercijalno i kritički uspješan film. Premijerno je prikazan 15. juna 2005. godine u [[SAD]] i [[Kanada|Kanadi]] u 3.858 kina i zaradio je 48 miliona $ prvog vikenda, sa ukupnom zaradom od 372 miliona u svijetu. Kritičari su bili oduševljeni filmom, posebno njegovom mračnijom temom u odnosu na prethodnike. Dobio je i nominaciju za [[Oskar]]a za najbolju fotografiju i tri [[BAFTA]] nominacije.<ref name=imdbawards>{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0372784/awards|title=Batman Begins (2005) – Awards|publisher=IMDb|access-date=23. 8. 2012}}</ref> ==== Vitez tame (2008) ==== Nolan nastavlja režirati Batmana i dovodi brata ''Jonathana'' da bude suradnik u pisanju scenarija za drugi dio filma. Glumačku postavu uz Christiana Balea čine [[Heath Ledger]] (Joker) i [[Aaron Eckart]] (Harvey Dent/Dvolični). Snimanje je počelo u aprilu 2007. u Chicagu, dok druge lokacije uključuju [[Pinewood Studio]], [[London]] i [[Hong Kong]]. 22. januara 2008., nakon završetka snimanja Viteza tame, Ledger umire uslijed predoziranja lijekovima. Nakon njegove smrti Warner Bros studio je mjenjao čitavu promotivnu kampanju za film, obzirom da je bila bazirana na Ledgeru, odnosno liku Jokera.<ref>{{Cite news|author=Marshall Crook; Peter Sanders|title=Advertising: Will Marketing Change After Star's Death?|url=http://online.wsj.com/article/SB120113527501911813.html|work=The Wall Street Journal|date=24. 1. 2008|access-date=4. 6. 2008|pages=B1|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504052613/http://online.wsj.com/article/SB120113527501911813.html|archive-date=4. 5. 2008|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/01/24/ledger.films/index.html?iref=mpstoryview|title=Ledger's Death Puts Last Films in a Bind|publisher=CNN|date=24. 1. 2008|access-date=10. 7. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080726062210/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/01/24/ledger.films/index.html?iref=mpstoryview|archive-date=26. 7. 2008|url-status=live}}</ref> Smatra se jednim od najboljih filmova 2000-ih godina.<ref name="Paste">{{cite web|title=The 50 Best Movies of the Decade (2000–2009)|url=http://www.pastemagazine.com/blogs/lists/2009/11/50-best-movies-of-the-decade-2000-2009.html?p=4|work=[[Paste Magazine]]|access-date=14. 12. 2011|date=3. 11. 2009|archive-date=17. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171017223108/https://www.pastemagazine.com/blogs/lists/2009/11/50-best-movies-of-the-decade-2000-2009.html?p=4|url-status=dead}}</ref><ref name="Metadecade">{{cite web|title=Film Critics Pick the Best Movies of the Decade|url=http://www.metacritic.com/feature/film-critics-pick-the-best-movies-of-the-decade|work=[[Metacritic]]|access-date=4. 9. 2012|date=3. 1. 2010|archive-date=16. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816003541/http://www.metacritic.com/feature/film-critics-pick-the-best-movies-of-the-decade|url-status=dead}}</ref><ref name="Empiredecade">{{cite web|title=Review of the Decade – Year-By-Year: Empire's Films Of The Decade|url=http://www.empireonline.com/features/reviewofthedecade/films-of-the-decade/9.asp|work=[[Empire (magazin)|Empire magazin]]|access-date=4. 9. 2012}}</ref> Dobio je izuzetno pozitivne kritike i postavio brojne rekorde tokom prikazivanja u kinima<ref>{{cite web |url=http://www.the-numbers.com/movies/records/ |title=Movie Records |publisher=the-numbers.com |access-date=24. 8. 2010 |archive-date=8. 5. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508235827/http://www.the-numbers.com/movies/records/ |url-status=dead }}</ref>, a imao je zaradu od preko milijardu $, te se nalazi na 13. mjestu svih vremena po zaradi.<ref>{{cite web |url=http://boxofficemojo.com/alltime/world/ |title=All Time Worldwide Box Office Grosses |publisher=[[Box Office Mojo]] |access-date=31. 5. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530000224/http://www.boxofficemojo.com/alltime/world/ |archive-date=30. 5. 2010 |url-status=live}}</ref> Film je dobio osam nominacija za [[Oskar]]a, te osvojio dvije (najbolja montaža zvuka; Heath Ledger je posthumno dobio Oskara za sporednu ulogu). ==== Vitez tame: Ustanak (2012) ==== Nolan se bojao kako treći film neće biti na nivou prethodnika, sam je rekao: ''„Koliko dobrih trećih filmova u seriji možete nabrojati?“''.<ref>{{cite news|first=Geoff|last=Boucher|title=Christopher Nolan on 'Dark Knight' and its box-office billion: 'It's mystifying to me'|work=Los Angeles Times|date=27. 10. 2008|url=http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2008/10/christopher-nol.html}}. [https://web.archive.org/web/20110312082310/http://herocomplex.latimes.com/2008/10/27/christopher-nol/ WebCitation archive].</ref> ''„Vitez tame: Ustanak“'' trebao je kompletirati Batmanovu trilogiju.<ref>{{cite news | author = Jeff Jensen | url = http://insidemovies.ew.com/2010/11/30/christopher-nolan-batman-inception/ | title = Christopher Nolan on his 'last' Batman movie, an 'Inception' videogame, and that spinning top | work = Entertainment Weekly | date = 30. 11. 2010 | access-date = 3. 12. 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101202065701/http://insidemovies.ew.com/2010/11/30/christopher-nolan-batman-inception/ | archive-date=2. 12. 2010 |url-status=live}}</ref> Krajem 2008. godine Nolan je završio grubu verziju priče i posvetio se snimanju filma „[[Inception]]“<ref>{{cite news| first=Scott| last=Bowles| title=For now, Nolan and Batman will rest in 'Dark' glory| work=USA Today| date=7. 12. 2008| url=http://www.usatoday.com/life/movies/news/2008-12-07-dark-knight-nolan_N.htm?csp=34| access-date=15. 11. 2012| archive-date=21. 3. 2011| archive-url=https://www.webcitation.org/5xM0zLBMw?url=http://www.usatoday.com/life/movies/news/2008-12-07-dark-knight-nolan_N.htm?csp=34| url-status=bot: unknown}}. .</ref>. David S. Goyer i Jonathan Nolan su završavali scenario početkom 2010. godine.<ref>{{cite news|author = Finke, Nikki, and Mike Fleming|title = It's A Bird! It's A Plane! It's Chris Nolan! He'll Mentor Superman 3.0 And Prep 3rd Batman|publisher = [[Deadline.com]]|date = 9. 2. 2010|url = http://www.deadline.com/2010/02/its-a-bird-its-a-plane-its-chris-nolan-hell-mentor-superman-3-0-while-preparing-3rd-batman/|access-date = 3. 12. 2010|archive-url = https://www.webcitation.org/5xLwx0v1Q?url=http://www.deadline.com/2010/02/its-a-bird-its-a-plane-its-chris-nolan-hell-mentor-superman-3-0-while-preparing-3rd-batman/|archive-date=21. 3. 2011|url-status = bot: unknown}}. .</ref> Kada je Goyer započeo rad na Superman-u, Nolan je pisao scenario po priči svog brata i Goyera. [[Tom Hardy]] ima ulogu Bane-a, [[Anne Hathaway]] Seline Kyle (Žena Mačka), [[Joseph Gordon-Levitt]] je John Blake, a [[Marion Cotillard]] je dodijeljena uloga Mirande Tate.<ref>{{cite news |url=http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2010/03/christopher-nolan-takes-flight-with-superman-we-have-a-fantastic-story-1.html |title=Christopher Nolan takes flight with Superman: 'We have a fantastic story' [UPDATED] |last=Boucher |first=Geoff |date=10. 3. 2010 |work=Los Angeles Times |access-date=5. 7. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704194608/http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2010/03/christopher-nolan-takes-flight-with-superman-we-have-a-fantastic-story-1.html |archive-date=4. 7. 2010 |url-status=live}}</ref> [[Tom Hardy]] je tumačio ulogu [[Bane (strip)|Banea]], a [[Anne Hathaway]] je glumila [[Žena-mačka|Selinu Kyle]].<ref>{{cite web |last=Jensen |first=Jeff |url=http://insidemovies.ew.com/2011/01/19/batman-hathaway-catwoman-hardy-bane-dark-knight-rises/ |title='The Dark Knight Rises' scoop: Anne Hathaway, Tom Hardy join cast |work=Entertainment Weekly |date=19. 1. 2011 |access-date=19. 1. 2011 |archive-date=4. 3. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304165806/http://insidemovies.ew.com/2011/01/19/batman-hathaway-catwoman-hardy-bane-dark-knight-rises/ |url-status=dead }}</ref> Snimanje je počelo u maju 2011. godine i završilo u novembru. Nolan nije želio raditi u [[3D]] tehnici, već je odabrao [[IMAX]] s ciljem poboljšanja kvaliteta slike.<ref name="release">{{cite news |url=http://herocomplex.latimes.com/2010/10/27/nolan-dark-knight-rises-finds-the-future-in-imax-not-3d/ |title=Nolan: 'Dark Knight Rises' finds the future in IMAX, not 3-D |last=Boucher |first=Geoff |date=27. 10. 2010 |work=Los Angeles Times |access-date=28. 10. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101030034239/http://herocomplex.latimes.com/2010/10/27/nolan-dark-knight-rises-finds-the-future-in-imax-not-3d/ |archive-date=30. 10. 2010 |url-status=live}}</ref> Nolan je održao nekoliko sastanaka sa potpredsjednikom IMAX-a Davidom Keighleyem zbog saradnje na logistici prilikom projekcija filma na digitalnim IMAX prikazivanjima.<ref name="ColliderIMAX">{{cite news|first = Steve|last = Weintraub|title = Exclusive: Exclusive: David Keighley (Head of Re-Mastering IMAX) Talks 'The Dark Knight', 'The Dark Knight Rises', 'Tron: Legacy', New Cameras, More|work = Collider|date = 22. 12. 2010|url = http://collider.com/david-keighley-imax-interview-the-dark-knight-rises-tron-legacy/66297|access-date = 1. 11. 2011|archive-url = https://www.webcitation.org/5xLyzQpYH?url=http://collider.com/david-keighley-imax-interview-the-dark-knight-rises-tron-legacy/66297|archive-date=21. 3. 2011|url-status = bot: unknown}}. .</ref> U nastavku ''„Vitez tame: Ustanak“'' prikazano je više scena snimnjenih u IMAX-u nego u nastavku ''Vitez tame''.<ref name="ColliderIMAX"/> == Reference == {{refspisak|3}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Batman}} * {{službeni sajt|http://www.dccomics.com/batman/}} * [http://www.dcuguide.com/who.php?name=BATMAN Biografija na DC Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130190321/http://www.dcuguide.com/who.php?name=batman |date=30. 11. 2012 }} * [http://batman.wikia.com/wiki/Batman_Wiki Batman Wikipedia] * [http://comicbookdb.com/character.php?ID=48 Batman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628130840/http://comicbookdb.com/character.php?ID=48 |date=28. 6. 2017 }} na comicbookdb.com [[Kategorija:Film]] [[Kategorija:DC Comics superjunaci]] [[Kategorija:Likovi iz stripova]] [[Kategorija:Superheroji]] 215tnxaz6eww02rgwi9kudkh9qhb9e8 Ratko Mladić 0 6140 3936521 3925708 2026-10-21T09:48:59Z Buckurisbh 182782 3936521 wikitext text/x-wiki {{Neutralnost}} {{Infokutija zločinac | počasni_prefiks = | ime = Ratko Mladić | počasni_sufiks = | slika = Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg | veličina_slike = | alt_slike = Mladić 1993. | opis_slike = Mladić 1993. | izvorno_ime = Ратко Младић | izvorni_jezik = sr-Cyrl | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1942|03|12}} | mjesto_rođenja = [[Božanovići]], [[Kraljevina Jugoslavija]] {{Malo|([[de jure]])}}<br>[[Nezavisna Država Hrvatska]] {{Malo|([[de facto]])}} | datum_nestanka = | mjesto_nestanka = | status_nestanka = | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2026|08|27|1942|03|12}} | mjesto_smrti = [[Den Haag]], [[Nizozemska]] | uzrok_smrti = [[Moždani udar]] | tijelo_pronađeno = | mjesto_počivanja = | koordinate_mjesta_počivanja = | spomenici = | druga_imena = | nacionalnost = [[Srbi]]n | etnicitet = | državljanstvo = {{ZID|Bosna i Hercegovina}}<br>{{ZID|Srbija}}<ref>{{Cite web|url=https://www.rts.rs/lat/vesti/hronika/16209/nestali-otisci-ratka-mladica.html|title=Nestali otisci Ratka Mladića|website=РТС|language=sr|access-date=17. 9. 2026}}</ref> | politička_stranka = [[Srpska demokratska stranka]] {{Malo|(od 1990)}}<br>[[Savez komunista Jugoslavije]] {{Malo|(1965-1990)}} | obrazovanje = '''Srednje: '''Vojnoindustrijska škola Beograd<br>'''Visoko: '''[[Vojna akademija Univerziteta odbrane u Beogradu|Vojna akademija Beograd]]<br>[[Komandno-štabna akademija Kopnene vojske Jugoslavenske narodne armije|Komando-štabna akademija KV JNA]] | zanimanje = Oficir, vojni zapovjednik | vjera = [[Srpska pravoslavna crkva]] | pripadnost = | godine_službe = | poslodavac = | agent = | poznat_po = | značajan_rad = | stil = | televizija = | visina = | prethodnik = | nasljednik = | pokret = | član = | kriminalni_status = | supružnik = Bosiljka Mladić | djeca = 2 (Darko i Ana) | roditelji = Neđo Mladić (otac)<br>Stana (rođ. Lalović) Mladić (majka) | rodbina = | pozivni_znak = | nagrade = | tražen = [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] | potjernica_raspisana = {{Početni datum|1995|07|25}} | status_hapšenja = Uhapšen | iznos_nagrade = 5 miliona [[Američki dolar|dolara]] ([[Sjedinjene Američke Države]], 1999.)<br>10 miliona [[Euro|eura]] ([[Srbija]], 28. oktobar 2010) | u_bjekstvu = | vrijeme_u_bjekstvu = {{ayd|1995|07|25|2011|05|26}} | kraj_bjekstva = {{Završni datum|2011|05|26}} | saučesnici = | komentari = | optužnica = {{ubli|[[Genocid]] (2 tačke)|[[Ratni zločin]]i (4 tačke)|[[Zločini protiv čovječnosti]] (5 tačaka)}} | suđenje = [[Suđenje Ratku Mladiću|IT-09-92]] | početak_suđenja = {{Početni datum|2012|05|16}} | kraj_suđenja = {{Završni datum|2016|12|15}} | presuda = | osuđujuća_presuda = {{ubli|[[Genocid]] (1 tačka)|[[Ratni zločin]]i (4 tačke)|[[Zločini protiv čovječnosti]] (5 tačaka)}} | osuđen = Prvostepeno: {{Završni datum|2017|11|22}}<br>Pravosnažno: {{Završni datum|2021|06|08}} | kazna = | krivična_kazna = [[Doživotni zatvor]] | motiv = [[Velika Srbija]] | žrtve = | datum = | vrijeme = | početna_godina = 1991 | završna_godina = 1995. | država = {{ZID|Hrvatska}}<br>{{ZID|Republika Bosna i Hercegovina}} | savezna_država = | lokacija = | mete = Nesrpsko stanovništvo | ubijeni = | ranjeni = | oružje = | uhapšen = {{Završni datum|2011|05|26}} ([[Srbija]]) | zatvoren = {{Završni datum|2011|05|31}} ([[Pritvorska jedinica Ujedinjenih nacija]] u [[Den Haag]]u) | modul = {{Infokutija vojno lice | embed = yes | pripadnost = {{ZID|Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija}} (1965-1992)<br>{{ZID|Republika Srpska Krajina}}<br>{{ZID|Republika Srpska (1992–1995)|ime=Republika Srpska}} (1992-2002) | služba = 1965 – 2002. | čin = [[Datoteka:16 General-pukovnik VRS 92-97.png|15px]] [[general-pukovnik]] [[Vojska Republike Srpske|VRS]]<br>[[Datoteka:Yugoslavia-Army-OF-7 (1951–2006).svg|15px]] [[general-potpukovnik]] [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]] | ratovi = {{unbulleted list | {{Tree list}} * [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji]] ** [[Rat u Hrvatskoj]] ** [[Rat u Bosni i Hercegovini]] {{Tree list/end}} }} | vojska = [[Datoteka:Logo of the JNA.svg|20px]] [[Jugoslavenska narodna armija]] (1965-1992)<br>[[Datoteka:Patch of the Army of Republika Srpska.svg|20px]] [[Vojska Republike Srpske]] (1992-2002) | rod = | jedinice = Oklopne divizije, artiljerija, specijalne jedinice | komandovao = 9. korpus [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]]<br>Načelnik štaba 2. armijske oblasti [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]]<br> [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Generalštab]] [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] (1992-1996) | odlikovanja = {{unbulleted list | {{Tree list}} * [[Ordeni, odlikovanja i medalje Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Odlikovanja SFRJ]] ** [[Datoteka:Order of the brotherhood and unity with silver wreath RIB.gif|40px]] [[Orden bratstva i jedinstva]] sa srebrnim vijencem ** [[Datoteka:Order of the People's Army with golden star RIB.gif|40px]] [[Orden narodne armije]] sa zlatnom zvijezdom ** [[Datoteka:Order of the People's Army with silver star RIB.gif|40px]] [[Orden narodne armije]] sa srebrnom zvijezdom ** [[Datoteka:Order of military merits FRY 2.gif|40px]] [[Orden za vojne zasluge]] sa zlatnim mačevima ** [[Datoteka:Order of military merits FRY 3.gif|40px]] [[Orden za vojne zasluge]] sa srebrnim mačevima * [[Ordeni, odlikovanja i medalje Republike Srpske|Odlikovanja RS]] ** [[Datoteka:BIH Order of the Republic of Srpska sash ribbon.svg|40px]] [[Orden Republike Srpske]] na lenti ** [[Datoteka:BIH Order of the Star of Karadjordje III - ribbon.svg|40px]] [[Orden Karađorđeve zvijezde (Republika Srpska)|Orden Karađorđeve zvijezde]] trećeg reda {{Tree list/end}} }} }} | veb-sajt = | potpis = | potpis_veličina = | fusnote = }} '''Ratko Mladić''' (12. mart 1942 – 27. august 2026) bio je [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|jugoslavenski]],{{efn|Po geografskoj odrednici, kao i vojnoj pripadnosti Jugoslavenskoj narodnoj armiji (JNA).}} [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]]{{efn|Po geografskoj odrednici, iako se borio protiv Armije Republike Bosne i Hercegovine, kao i Republike Bosne i Hercegovine.}} i [[Srbi|srpski]]{{efn|Po nacionalnoj/etničkoj odrednici kao i vojnoj pripadnosti Vojsci Republike Srpske (VRS).}} oficir i vojni zapovjednik. Bio je [[general-potpukovnik]] [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] i [[general-pukovnik]] [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] za vrijeme [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] i [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/ratko-mladic-dead-at-84-reports/a-78531323|title=Ratko Mladic dead at 84 — reports|website=dw.com|language=en|access-date=27. 8. 2026|archive-date=27. 8. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827125624/https://www.dw.com/en/ratko-mladic-dead-at-84-reports/a-78531323|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Ratko Mladic, Murderous ‘Butcher of Bosnia,’ Dies at 83|url=https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html|newspaper=The New York Times|date=27. 8. 2026|access-date=27. 8. 2026|issn=0362-4331|language=en-US|first=Dan|last=Bilefsky|archive-date=27. 8. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827132544/https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/21/ratko-mladic-bosnian-serb-genocide-war-crimes|title=Bosnian Serb warlord Ratko Mladić disrupts genocide verdict hearing|author=Julian Borger|date=22. 11. 2017|publisher=|via=www.theguardian.com|location=UK|access-date=28. 1. 2019|archive-date=27. 3. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327091451/https://www.theguardian.com/world/2017/nov/21/ratko-mladic-bosnian-serb-genocide-war-crimes|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|location=UK|url=https://www.theguardian.com/world/ratko-mladic|title=Ratko Mladić|work=World news|publisher=The Guardian|access-date=28. 1. 2019|archive-date=24. 5. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524043753/https://www.theguardian.com/world/ratko-mladic|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-by-un-tribunal-1.3300887|title=Mladic convicted of genocide and war crimes by UN tribunal|author=Peter Cluskey|website=The Irish Times|access-date=28. 1. 2019|archive-date=17. 5. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517005645/https://www.irishtimes.com/news/world/europe/mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-by-un-tribunal-1.3300887|url-status=live}}</ref> Na [[Zapadni svijet|Zapadu]] nazivan "Bosanskim kasapinom" ({{Jez-en|Butcher of Bosnia}}),<ref name=":1">{{Cite news|title=Ratko Mladić, Bosnian-Serb general dubbed the ‘Butcher of Bosnia,’ dies aged 84 {{!}} CNN|url=https://edition.cnn.com/2026/08/27/europe/ratko-mladic-bosnian-serb-dead-intl|newspaper=CNN|date=27. 8. 2026|access-date=28. 8. 2026|language=en|first=Ivana|last=Kottasová}}</ref> [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) prvostepenom presudom 22. novembra 2017, a kasnije 8. juna 2021. i pravosnažnom, osudio ga je na [[Doživotni zatvor|doživotnu kaznu zatvora]] za [[Genocid u Srebrenici|genocid]] [[Genocid u Srebrenici|u Srebrenici]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] (progon, ubistva, istrebljenje, deportacija i prisilno premještanje nesrpskog stanovništva), terorisanje i progon civilnog stanovništva, kršenje zakona i običaja ratovanja i uzimanje pripadnika [[UNPROFOR]]-a za taoce.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/bcs/press/me%C4%91unarodni-sud-osudio-ratka-mladi%C4%87a-za-genocid-ratne-zlo%C4%8Dine-i-zlo%C4%8Dine-protiv-%C4%8Dovje%C4%8Dnosti |title=Međunarodni sud osudio Ratka Mladića za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=27. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171127010306/http://www.icty.org/bcs/press/me%C4%91unarodni-sud-osudio-ratka-mladi%C4%87a-za-genocid-ratne-zlo%C4%8Dine-i-zlo%C4%8Dine-protiv-%C4%8Dovje%C4%8Dnosti |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/sr/ratko-mladi%C4%87-pravosna%C5%BEno-osu%C4%91en-na-do%C5%BEivotnu-kaznu-zatvora/a-57817597|title=Ratko Mladić pravosnažno osuđen na doživotnu kaznu zatvora {{!}} DW {{!}} 08.06.2021|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|website=DW.COM|language=sr-RS|access-date=10. 6. 2021|archive-date=10. 6. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610084036/https://www.dw.com/sr/ratko-mladi%C4%87-pravosna%C5%BEno-osu%C4%91en-na-do%C5%BEivotnu-kaznu-zatvora/a-57817597|url-status=live}}</ref> Doživotnu kaznu za ove zločine služio je u [[Pritvorska jedinica Ujedinjenih nacija|Pritvorskoj jedinici Ujedinjenih nacija]] u [[Den Haag]]u ([[Nizozemska]]) sve do svoje smrti.<ref name=":1" /> Dugogodišnji član [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]] (SKJ), Mladić je započeo svoju karijeru u [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenskoj narodnoj armiji]] (JNA) 1965. Istaknuo se tokom [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslavenskih ratova]], prvo kao visokorangirani oficir JNA, a potom kao [[Generalštab Vojske Republike Srpske|načelnik generalštaba]] Vojske Republike Srpske u [[rat u Bosni i Hercegovini]]. U julu 1996. Sudsko vijeće MKSJ-a, postupajući u odsustvu Mladića u skladu sa Pravilom 61. MKSJ-a, potvrdilo je sve tačke prvobitnih optužnica, utvrdivši da postoje razumni osnovi za vjerovanje da je počinio navedene zločine, te je izdalo [[Interpolova potjernica|međunarodnu interpolovu potjernicu]]. [[Sjedinjene Američke Države]] ponudile su 5 miliona [[Američki dolar|dolara]], a [[Vlada Republike Srbije|Vlada Srbije]] čak i 10 miliona [[Euro|eura]], za informacije koje bi dovele do Mladićevog hapšenja, ali on je ostao na slobodi skoro 16 godina, u početku skriven od strane srpskih sigurnosnih snaga iz [[Srbija|Srbije]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], a kasnije i od strane porodice. Uhapšen je 26. maja 2011. u [[Lazarevo|Lazarevu]] u [[Srbija|Srbiji]] i izručen je Haagu pet dana kasnije. Njegovo hapšenje smatrano je jednim od preduslova da [[Pristupanje Srbije Evropskoj uniji|Srbija dobije status kandidata za članstvo u Evropskoj uniji]]. Njegovo suđenje je formalno počelo 2012. i trajalo je do 2017, kada ga je MKSJ osudio na [[doživotni zatvor]] nakon što je proglašen krivim po 10 od 11 tačaka optužnice: jednoj za genocid, pet za zločine protiv čovječnosti i četiri za kršenje zakona ili običaja ratovanja. Oslobođen je jedne tačke optužnice za genocid. Kao najviši vojni oficir sa [[Komandna odgovornost|komandnom odgovornošću]], MKSJ je Mladića smatrao odgovornim i za [[Opsada Sarajeva|opsadu Sarajeva]] i za [[Genocid u Srebrenici]]. Odbijeni su mu brojni zahtjevi za [[saosjećajno oslobađanje]] zbog terminalne bolesti dok je bio u zatvoru. == Biografija == === Rani život i vojna karijera === Rođen je u [[Božanovići]]ma kod [[Kalinovik]]a, u tadašnjoj [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] 12. marta 1942.<ref>{{Cite web|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/d/boe_icty_161104.pdf|title=Financial Sanctions: International Criminal Tribunal For The Former Yugoslavia|archive-url=https://web.archive.org/web/20081023173705/http://www.hm-treasury.gov.uk/d/boe_icty_161104.pdf|archive-date=23. 10. 2008|url-status=dead|access-date=3. 6. 2011}}</ref><ref>{{Cite news|title=Ratko Mladic, ex-Bosnian Serb warlord who oversaw atrocities, dies in prison at 84, state TV says|url=https://apnews.com/article/ratko-mladic-obit-03abf53803bef360978882d89024c475|work=Associated Press|date=27. 8. 2026|access-date=27. 8. 2026}}</ref> Njegov otac, Neđo (1909–1945), bio je pripadnik [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|jugoslavenskih partizana]]. Njegova majka, Stana (rođ. Lalović; 1919–2003), sama je odgojila svoje troje djece; kćerku Milicu (rođenu 1940), sinove Ratka i Milivoja (1944–2001), nakon smrti muža. [[Bosna i Hercegovina]] je u to vrijeme bila dio [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]], fašističke marionetske države koju su između 1941. i 1945. predvodile [[ustaše]], a koje je postavila [[Nacistička Njemačka]] i [[Fašistička Italija]], nakon što su [[Aprilski rat|napale i podijelile]] [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]] 1941. Mladićev otac poginuo je u akciji (na Mladićev treći rođendan) dok je predvodio partizanski napad na [[Bradina|rodno selo]] ustaškog vođe [[Ante Pavelić]]a 1945.<ref>Adam Lebor, "Milosevic: A Biography", str. 4.</ref> Nakon završetka osnovne škole, radio je u [[Sarajevo|Sarajevu]] kao [[kovač]] za kompaniju "PRETIS" d.d. [[Vogošća]]. U Vojnoindustrijsku školu u [[Zemun]]u ([[Beograd]]) upisao se 1961. Zatim je pohađao [[Vojna akademija Univerziteta odbrane u Beogradu|Vojnu akademiju KOV]], a nakon toga i [[Komandno-štabna akademija Kopnene vojske Jugoslavenske narodne armije|Oficirsku akademiju]]. Nakon diplomiranja 27. septembra 1965. započeo je svoju vojnu karijeru u [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenskoj narodnoj armiji]].<ref name="nybooks19952">{{Cite magazine}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/07/22/serbia.mladic/index.html|title=Mladic now Balkan's most wanted|publisher=CNN|access-date=26. 5. 2011|date=22. 7. 2008}}</ref> Iste godine pridružio se [[Savez komunista Jugoslavije|Savezu komunista Jugoslavije]], a član je ostao sve do raspada stranke 1990.<ref name="nybooks19952"/> Prvobitno je bio raspoređen u [[Socijalistička Republika Makedonija|SR Makedoniju]] i u narednim decenijama napredovao je u činu, komandujući [[vod]]om, [[Oklopno ratovanje|oklopnim]] [[bataljon]]om i [[Brigada|brigadom]].<ref name="nybooks19952"/> Dana 31. januara 1989, unaprijeđen je za načelnika Odjeljenja za obrazovanje Treće vojne oblasti [[Skoplje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/icty/transe5&18/960711IT.htm|title=International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia|publisher=UN|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406075119/http://www.un.org/icty/transe5%2618/960711IT.htm|archive-date=6. 4. 2008|url-status=dead|access-date=26. 7. 2008}}</ref> Dana 14. januara 1991. ponovo je unaprijeđen u čin zamjenika komandanta u [[Priština|Prištini]].<ref name="nybooks19952">{{Cite magazine}}</ref> === Ratna karijera === {{Također pogledajte|Rat u Hrvatskoj|Rat u Bosni i Hercegovini|Genocid u Bosni i Hercegovini}} U junu 1991. unaprijeđen je u zamjenika komandanta Prištinskog korpusa u [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo|Socijalističkoj Autonomnoj Pokrajini Kosovo]] u vrijeme velikih tenzija između [[Srbi na Kosovu|Srba na Kosovui]] i većinskog [[Albanci na Kosovu|albanskog]] stanovništva na [[Kosovo (regija)|Kosovu]]. Te godine, dobio je komandu nad 9. korpusom i predvodio je ovu formaciju protiv [[Oružane snage Republike Hrvatske|hrvatskih snaga]] u [[Knin]]u, glavnom gradu samoproglašene [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]].<ref name="BBCProfile">{{Cite news|title=Profile: Ratko Mladic|publisher=[[BBC News]]|date=31. 7. 2008|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/1423551.stm|access-date=18. 11. 2008|archive-date=20. 10. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091020180528/http://news.bbc.co.uk/2/hi/1423551.stm}}</ref> Dana 4. oktobra 1991. unapređen je u [[general-major]]a.<ref name="indictment">{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf|title=The International Criminal Tribunal For the Former Yugoslavia {{!}} Third Amended Indictment|date=20. 10. 2011|publisher=ICTY|access-date=27. 8. 2026}}</ref> JNA pod njegovom komandom učestvovale su u [[Rat u Hrvatskoj|ratu u Hrvatskoj]], posebno tokom [[Bitka za Šibenik|bitke za Šibenik]] u pokušaju da odvoje [[Dalmacija|Dalmaciju]] od ostatka [[Hrvatska|Hrvatske]], što je rezultiralo zastojem ([[Hrvati]] su držali cijelu obalu u blizini [[Zadar|Zadra]] i [[Šibenik]]a, a RSK je proširila svoju teritoriju u zaleđu). Između ostalih ranih operacija, pomagao je miliciji [[Milan Martić|Milana Martića]] u [[Opsada Kijeva|opsadi Kijeva]] 1991. i [[Bitka za Zadar|bici za Zadar]].<ref name="Pavelic">{{Cite news|last=Pavelic|first=Boris|date=21. 5. 2012|title=Croatia Sentenced Mladic in 1992 for War Crimes|url=https://balkaninsight.com/2012/05/21/mladic-sentenced-and-charged-for-war-crimes-in-croatia/btj/|publisher=Balkan Insight|archive-url=https://web.archive.org/web/20260831185537/https://balkaninsight.com/2012/05/21/mladic-sentenced-and-charged-for-war-crimes-in-croatia/btj/|archive-date=31. 8. 2026|access-date=27. 8. 2026|url-status=bot: unknown}}</ref> Dana 24. aprila 1992. unapređen je u čin [[general-potpukovnik]] JNA.<ref name="indictment2">{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf|title=The International Criminal Tribunal For the Former Yugoslavia {{!}} Third Amended Indictment|date=20. 10. 2011|publisher=ICTY|access-date=27. 8. 2026}}</ref> Dana 2. maja 1992, dva mjeseca nakon [[Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine|referenduma o nezavisnosti]] [[Republika Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], Mladić i njegovi generali blokirali su glavni grad [[Sarajevo]], zatvorivši sav saobraćaj u gradu i izvan njega, kao i vodu i struju. Ovim je započela četverogodišnja [[opsada Sarajeva]], najduža opsada glavnog grada u historiji modernog ratovanja. Grad je bio bombardiran granatama i [[Snajperska aleja|snajperskom vatrom]] (''također pogledajte: [[Sarajevo Safari]]''). Dana 9. maja 1992. preuzeo je dužnost načelnika štaba/zamjenika komandanta Druge vojne oblasti JNA u Sarajevu, a sljedećeg dana i komandu samog štaba.<ref name="indictment2" /> Dana 12. maja 1992. kao odgovor na nezavisnost BiH od [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Skupština Srpske Republike Bosne i Hercegovine]] je na svojoj 16. sjednici glasala za osnivanje [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] (VRS), oružane snage te paradržave, [[Republika Srpska (1992–1995)|Srpske Republike Bosne i Hercegovine]].<ref name="indictment2" /> Na toj sjednici, imenovan je za komandanta Glavnog štaba VRS-a, dužnost koju je obavljao do 8. novembra 1996. Također na toj sjednici, [[Radovan Karadžić]], tadašnji [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik Srpske Republike BiH]], objavio je svojih "šest strateških ciljeva", uključujući "...razdvajanje od druge dvije nacionalne zajednice, državno razdvajanje.", "Koridor između [[Semberija|Semberije]] i [[Bosanska krajina|Krajine]]" i "Uspostavljanje koridora u [[Podrinje|dolini rijeke Drine]], odnosno eliminisanje [[Drina|Drine]] kao granice između srpskih država".{{Sfn|ICTY|2017}} Mladić je tada rekao: {{cquote|...mi ne možemo očistiti niti možemo imati rešeto da prosijemo samo da ostanu Srbi ili propadnu Srbi, a ostali da odu. Pa to je, to neće, ja ne znam kako će gospodin [[Momčilo Krajišnik|Krajišnik]] i gospodin [[Radovan Karadžić|Karadžić]] objasniti svijetu. To je, ljudi, [[genocid]]. Mi moramo da pozovemo svakog čovjeka, koji je čelom poljubio ove prostore i teritoriju države koju hoćemo da napravimo. I njima je mjesto sa nama i pored nas.{{sfn|ICTY|2017|p=1883}}}}U maju 1992, nakon povlačenja snaga [[Operacije Jugoslavenske narodne armije u Bosni i Hercegovini 1992.|JNA iz Bosne i Hercegovine]], Druga vojna oblast JNA postala je jezgro Glavnog štaba VRS-a. Dana 24. juna 1994. unapređen je u čin [[general-pukovnik]]a, zadužen za otprilike 80.000 vojnika stacioniranih u tom području.<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2011/9/6/hague-court-jails-ex-yugoslav-army-general|title=Hague court jails ex-Yugoslav army general|date=6. 9. 2011|access-date=3. 11. 2021|archive-date=9. 4. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409211759/https://www.aljazeera.com/news/2011/9/6/hague-court-jails-ex-yugoslav-army-general|publisher=Al Jazeera|quote=Perisic had kept General Mladic on the Yugoslav Army payroll list, and personally signed Mladic’s promotion to the rank of colonel general in 1994.}}</ref> U julu 1995. vojnici pod direktnom Mladićevom komandom, uznemirene [[Operacija "Namjerna sila"|zračnim napadima NATO-a]] s ciljem prisilnog poštivanja ultimatuma [[Ujedinjene nacije|UN]]-a o uklanjanju teškog naoružanja iz područja Sarajeva, zauzele su i okupirale "[[Zaštićene zone Ujedinjenih nacija|zaštićene zone]]" UN-a, [[Srebrenica|Srebrenicu]] i [[Žepa (Rogatica)|Žepu]]. U Srebrenici je protjerano preko 40.000 [[Bošnjaci|Bošnjaka]] koji su tamo tražili utočište. Procjenjuje se da je po [[Genocid u Srebrenici|Mladićevom naređenju ubijeno preko 8.000]] muškaraca i dječaka.<ref>"UN peacekeeping in civil wars",[https://books.google.com/books?id=QeVykay5lakC&pg=PA49 p. 49]. Retrieved 13 November 2010.</ref><ref>"The suitcase: refugee voices from..."[https://books.google.com/books?id=VJP3PkyI2Z4C&pg=PA12 p. 12]. Retrieved 13 November 2010.</ref> Nakon pada i [[Genocid u Srebrenici|genocida u Srebrenici]], Mladić je kasnije pred kamerama izjavio:{{cquote|Evo nas 11. jula 1995. godine u srpskoj Srebrenici. Uoči još jednog velikog praznika srpskoga poklanjamo srpskom narodu ovaj grad. I napokon, došao je trenutak da se, poslije bune protiv [[Dahije|dahija]], [[Osmansko Carstvo|Turcima]] osvetimo na ovom prostoru.<ref>{{Cite web|title=Survivors recount Bosnia's Srebrenica genocide, 25 years on|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/11/survivors-recount-bosnias-srebrenica-genocide-25-years-on|work=Al Jazeera English|date=11. 7. 2020|last=Gadzo|first=Mersiha|access-date=27. 8. 2026|archive-date=28. 2. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228154908/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/11/survivors-recount-bosnias-srebrenica-genocide-25-years-on|url-status=live}}</ref>}}Koristio je ovu izjavu kao opravdanje za traženje "osvete" za [[Bosna i Hercegovina u Osmanskom Carstvu|osmansku vlast nad Bosnom i Hercegovinom]] i protiv "Turaka" u tom području.<ref>{{Cite news|title=Convicted Bosnian Serb war criminal Ratko Mladić dies in Hague prison|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/27/convicted-bosnian-serb-war-criminal-ratko-mladic-dies-in-hague-prison|work=Euronews|date=27. 8. 2026|last=Brezar|first=Aleksandar|access-date=28. 8. 2026}}</ref> Dana 4. augusta 1995, kada su ogromne [[Hrvatska kopnena vojska|hrvatske vojne snage]] bile spremne za napad na područje pod srpskom kontrolom u [[Središnja Hrvatska|srednjoj Hrvatskoj]], [[Radovan Karadžić]] je objavio da smjenjuje Mladića s njegove dužnosti i preuzima ličnu komandu nad VRS-om. Karadžić je okrivio Mladića za gubitak dva ključna srpska grada u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]] koja su nedavno [[Operacija Maestral|pala u ruke Hrvatske vojske]], a gubitak gradova iskoristio je kao izgovor da objavi svoje iznenađujuće promjene u komandnoj strukturi.<ref>{{Cite news|last=Pomfret|first=John|title=In War or Peace, Serbs Perplex the West; Rift Between Leaders Adds to Confusion – and Offers Opening|url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19427075.html?dids=19427075:19427075&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113052331/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19427075.html?dids=19427075:19427075&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT|archive-date=13. 1. 2012|work=[[The Washington Post]]|date=1. 9. 1995|quote=Earlier this month, Karadzic tried to remove Mladic from his post after his forces lost two important towns in southwest Bosnia to the Croatian army.}}</ref> Mladić je degradiran na čin "savjetnika". Odbio je da tiho ode, tvrdeći da ima podršku i vojske i naroda. Karadžić je uzvratio osudom Mladića kao "ludaka" i pokušajem da ga ukloni s političkog položaja, ali je Mladićeva očigledna podrška naroda prisilila Karadžića da poništi svoju naredbu 11. augusta.<ref>[http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/special/karadzic/timeline The Hague's Most Wanted – timeline of events] {{Webarchive}}. ''Southeast European Times''. (21 July 2008). Retrieved 13 November 2010.</ref> Njegovi postupci tokom rata doveli su do toga da ga mnogi na [[Zapadni svijet|Zapadu]] prozovu "Bosanskim kasapinom".<ref name=":1" /> Nekoliko Mladićevih razgovora snimljeno je tokom rata: {{quote box|width=70%|align=center|quote=U svojoj presudi protiv Mladića, MKSJ je utvrdio da je u presretnutom razgovoru 23. maja 1992. Mladić rekao [[Fikret Abdić|Fikretu Abdiću]] da je "ovdje radi mira", ali je zaprijetio napadima iz odmazde ako njegovi zahtjevi ne budu ispunjeni i izjavio da će "narediti granatiranje cijelog [[Opsada Bihaća|Bihaća]] […] i ono će također planuti". Mladić je upozorio Abdića da će "cijela Bosna planuti ako ja počnem 'govoriti'". Zatim je zaprijetio [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|bosanskohercegovačkom rukovodstvu]], čiji je član bio i Abdić, rekavši da su oni "sve ovo" izazvali, te je izjavio da, ako njegovi zahtjevi prema Abdiću ne budu ispunjeni, neće "ostaviti Sarajevo na miru dok god u njemu iko diše". Mladić je rekao: "Dakle, mi smo polako krenuli da zauzimamo ove doline i čistimo taj turski šljam." Mladić je dodao da se bojao da će "oni momci odatle" dozvoliti izbjeglicama - koje je opisivao kao „Turke“ i Hrvate - da se vrate, navodeći da je zbog toga trebalo "da vidimo šta moramo uraditi i kako to uraditi." U drugom snimljenom razgovoru između Mladića i Karadžića istog dana, Mladić je naveo da je ranije rekao profesoru [[Nikola Koljević|Koljeviću]]: "jebite Turke u [[Žepa (Rogatica)|Žepi]], u [[Srebrenica|Srebrenici]], u [[Goražde|Goraždu]]."{{sfn|ICTY|2017|pages=2251–2253}}|source=-MKSJ, u svojoj presudi protiv Mladića.}} Dana 8. novembra 1996. [[Biljana Plavšić]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednica Republike Srpske]], smijenila je Mladića sa dužnosti. Nastavio je primati penziju do novembra 2005.<ref>{{Cite web|url=http://www.balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2006/01/04/nb-01|title=Serbia confirms that Mladic received pension until November|website=Balkan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309203739/http://balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_gb/features/setimes/newsbriefs/2006/01/04/nb-01|archive-date=9. 3. 2016|url-status=dead|access-date=27. 7. 2008}}</ref> === Optužnica === {{Proširiti sekciju}} [[Datoteka:ICTY.JPG|mini|Zgrada [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] u [[Den Haag]]u, [[Nizozemska]].]] Optužnica protiv Mladića podignuta je 25. jula 1995. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/bcs/case/mladic/4#pressrel |title=Mladić (IT-09-92) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=29. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171129030250/http://www.icty.org/bcs/case/mladic/4#pressrel |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/950724.pdf |title=OPTUŽNICA PROTIV RADOVANA KARADžIĆA I RATKA MLADIĆA (24. 7. 1995) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=9. 12. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209074003/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/950724.pdf |url-status=live }}</ref> Druga optužnica, 14. novembra 1995,<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/951114.pdf |title=OPTUŽNICA PROTIV RADOVANA KARADžIĆA I RATKA MLADIĆA (14. 11. 1995) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=27. 5. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527223515/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/951114.pdf |url-status=live }}</ref> a izmijenjena optužnica donesena je 10. oktobra 2002. godine pod nazivom ''Predmet Ratko Mladić (IT-95-5/18-I) - "Bosna i Hercegovina" i "Srebrenica"''.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/mladic_021010_indictment.pdf |title=IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (10. 10. 2002) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=4. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204230157/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/mladic_021010_indictment.pdf |url-status=live }}</ref> Druga izmijenjena optužnica donesena je 1. juna 2011.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/110601.pdf |title=DRUGA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (1. 6. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195409/http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/110601.pdf |url-status=live }}</ref> da bi nakon nje uslijedile još dvije izmijenjene optužnice: prvo 20. oktobra te i 16. decembra 2011. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |title=TREĆA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (20. 10. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=17. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117124535/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |title=ČETVRTA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (16. 12. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=17. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117124535/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |url-status=live }}</ref> Konačna optužnica za Ratka Mladića glasila je: a) Dvije tačke za genocid (tačke 1 i 2): # Ratko Mladić je počinio, planirao, podsticao, naredio i/ili pomagao i podržavao genocid nad dijelom nacionalnih, etničkih i/ili vjerskih grupa bosanskih Muslimana i/ili bosanskih Hrvata. Namjera da se te grupe djelimično unište manifestirana je na najekstremniji način u [[Foča (Republika Srpska)|Foči]], [[Ključ (općina)|Ključu]], [[Kotor-Varoš]]i, [[Prijedor]]u, [[Sanski Most|Sanskom Mostu]] i [[Vlasenica|Vlasenici]] # Genocid b) Pet tačaka za zločine protiv čovječnosti (tačke 3, 4, 5, 7 i 8) # Progoni # Istrebljenja # Ubistva # Deportacija # Nehumana djela (prisilna premještanja) c) Četiri tačke za kršenja zakona ili običaja ratovanja (tačke 6, 9, 10 i 11): # Ubistva # Terorisanje # Protivpravni napadi na civile # Uzimanje talaca.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/bcs/cis_mladic_bcs.pdf |title=RATKO MLADIĆ (IT-09-92) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=10. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110063638/http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/bcs/cis_mladic_bcs.pdf |url-status=live }}</ref> === Hapšenje, suđenje i presuda === {{Proširiti sekciju}}{{Glavni|Suđenje Ratku Mladiću}}[[Datoteka:Mladić Start of Trial.jpg|mini|Mladić na suđenju u [[Den Haag]]u, maj 2012.]] Ratko Mladić pred [[Međunarodni sud pravde|Međunarodnim kaznenim sudom za bivšu Jugoslaviju]] u [[Den Haag|Haagu]] 22. novembra 2017. po prvostepenoj presudi je proglašen krivim za [[genocid u Srebrenici]] i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini i osuđen na kaznu doživotnog zatvora.<ref name="REUTERS - 22. 11. 2017">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-warcrimes-mladic-newsmaker/once-triumphant-bosnian-serb-commander-mladic-reduced-to-frail-genocide-defendant-idUSKBN1DL2WS |title=Once triumphant Bosnian Serb commander Mladic reduced to frail genocide defendant |work=REUTERS |language=engleski |access-date=22. 11. 2017 |archive-date=22. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122004803/https://www.reuters.com/article/us-warcrimes-mladic-newsmaker/once-triumphant-bosnian-serb-commander-mladic-reduced-to-frail-genocide-defendant-idUSKBN1DL2WS |url-status=live }}</ref><ref name="AVAZ.ba - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://avaz.ba/vijesti/bih/324181/haski-tribunal-ratko-mladic-osuden-na-dozivotni-zatvor |title=Haški tribunal: Ratko Mladić osuđen na doživotni zatvor |work=AVAZ.ba |access-date=22. 11. 2017 |archive-date=22. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122213322/http://avaz.ba/vijesti/bih/324181/haski-tribunal-ratko-mladic-osuden-na-dozivotni-zatvor |url-status=live }}</ref> Proglašen je krivim po 10 tačaka optužnice, a oslobođen po jednoj tački, koja se odnosila na genocid u šest općina u Bosni i Hercegovini. Konačna presuda po tačkama optužnice bila je sljedeća:<ref name="BBC - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-42080090 |title=Ratko Mladic jailed for life over Bosnia war genocide |work=[[BBC]] |language=engleski |access-date=22. 11. 2017 |archive-date=22. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122141841/http://www.bbc.com/news/world-europe-42080090 |url-status=live }}</ref><ref name="Anadolu Agency - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://aa.com.tr/en/europe/world-welcomes-un-courts-mladic-genocide-conviction/974604 |title=World welcomes UN court's Mladic genocide conviction |work=Anadolu Agency |language=engleski |access-date=22. 11. 2017 |archive-date=22. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122153111/http://aa.com.tr/en/europe/world-welcomes-un-courts-mladic-genocide-conviction/974604 |url-status=live }}</ref> # Po tački 1 Vijeće nije utvrdilo da je Ratko Mladić kriv za genocid u šest općina, # u drugoj tački i svim ostalim tačkama optužnice proglašen je krivim za genocid, # progon i zločin protiv čovječnosti, # istrebljenje i zločin protiv čovječnosti, # ubistvo i zločin protiv čovječnosti, # ubistvo, kršenje zakona i običaja ratovanja, # deportacija i zločin protiv čovječnosti, # nehumano i prisilno premještanje, # terorisanje i kršenje zakona i običaja ratovanja, # protupravni napadi na civile, # uzimanje talaca, kršenje zakona i običaja ratovanja.<ref name="REUTERS - 22. 11. 2017" /><ref name="AVAZ.ba - 22. 11. 2017" /><ref name="BBC - 22. 11. 2017" /> === Privatni život i smrt === Mladić i njegova supruga Bosiljka imali su dvoje djece; sina Darka i kćerku Anu.<ref name="NYTobit">{{Cite news|last=Bilefsky|first=Dan|date=27. 8. 2026|title=Ratko Mladic, Murderous 'Butcher of Bosnia,' Dies at 83|url=https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html|access-date=27. 8. 2026|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=27. 8. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827132544/https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html}}</ref> Ana je počinila samoubistvo 1994. u 23. godini života.<ref>{{Cite book|last=Thomas|first=Robert|title=The politics of Serbia in the 1990s|publisher=[[Columbia University Press]]|year=1999|isbn=978-0-231-11381-6|page=199|chapter=19. The Belgrade—Pale Schism (July—August 1994)|access-date=1. 6. 2009|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6_jRhz_y5tMC&pg=PA199}}</ref> U srbijanskim publikacijama pojavili su se oprečni izvještaji o njenoj smrti i otkriću njenog tijela. Neki su rekli da je njeno tijelo pronađeno u njenoj krvlju poprskanoj spavaćoj sobi, drugi u obližnjem parku ili u šumi blizu [[Topčider]]skog groblja. Zaključeno je da je koristila pištolj svog oca, koji je on dobio u vojnoj školi u mladosti. Postoje i oprečna mišljenja o razlogu njenog samoubistva, a jedna od češćih teorija je da je bila pod ogromnim pritiskom javnosti jer je njen otac često bio kritikovan i kritiziran u novinama zbog svojih zločina nad civililima u BiH. Druga teorija ukazuje na smrt njenog dečka, Dragana, koji je poginuo u ratu u BiH.<ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article735682.ece|title=The graveside bench that could snare most wanted war criminal|last=Wilson|first=Peter|date=28. 2. 2006|work=The Times|access-date=1. 6. 2011|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523102905/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article735682.ece|archive-date=23. 5. 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hr&tl=en&u=https://www.jutarnji.hr/vijesti/zasto-se-ubila-kci-ratka-mladica-uzela-je-ocev-pistolj-a-godinu-dana-kasnije-dogodila-se-srebrenica/915032/|title=Why did Ratko Mladić's daughter kill herself? She took her father's gun, and a year later Srebrenica happened|date=19. 10. 2013|website=Jutarnji list|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611095205/https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hr&tl=en&u=https://www.jutarnji.hr/vijesti/zasto-se-ubila-kci-ratka-mladica-uzela-je-ocev-pistolj-a-godinu-dana-kasnije-dogodila-se-srebrenica/915032/|archive-date=11. 6. 2020|url-status=live|access-date=18. 6. 2020}}</ref> Historičar [[Jože Pirjevec]] podržava ovu teoriju, pišući da je ona počinila samoubistvo kako bi kaznila oca što je poslao njenog dečka da se bori na frontu i što je nije obavijestio o njegovoj smrti.<ref>{{Cite book|last=Pirjevec|first=Jože|title=Le guerre jugoslave|publisher=[[Einaudi]]|year=2001|isbn=9788858426791|chapter=5. 1994}}</ref> Krep'o je 27. augusta 2026. u [[Pritvorska jedinica Ujedinjenih nacija|Pritvorskoj jedinici Ujedinjenih nacija]] u [[Den Haag]]u, nakon više [[Moždani udar|moždanih udara]]. Imao je 84 godine.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/ratko-mladic-mozdani-udar-haag-stanje-tesko-15698995|title=Jutarnji list - Ratni zločinac Ratko Mladić doživio moždani udar, u teškom je stanju|date=15. 4. 2026|website=www.jutarnji.hr|language=hr-hr|access-date=27. 8. 2026|archive-date=16. 4. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260416185229/https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/ratko-mladic-mozdani-udar-haag-stanje-tesko-15698995|url-status=live}}</ref> == Napomene == {{spisaknapomena}} == Također pogledajte == * [[Suđenje Ratku Mladiću]] * [[Spisak optuženih pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]] * [[Genocid u Bosni i Hercegovini]] * [[Etničko čišćenje u ratu u Bosni i Hercegovini]] * [[Silovanja u ratu u Bosni i Hercegovini]] == Reference == {{Refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} {{Wikicitat}} {{wikivijesti|Ratko Mladić osuđen na doživotni zatvor}} * [http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/en/cis_mladic_en.pdf Ratko Mladić], [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|ICTY]].org * [http://www.bbc.com/news/world-europe-13559597 Ratko Mladić] na [[BBC]] {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Mladić, Ratko}} [[Kategorija:Rođeni 1942.]] [[Kategorija:Umrli 2026.]] [[Kategorija:Biografije, Kalinovik]] [[Kategorija:Srpski nacionalisti]] [[Kategorija:Generali Vojske Republike Srpske]] [[Kategorija:Generali Jugoslavenske narodne armije]] [[Kategorija:Vojnici Vojske Republike Srpske]] [[Kategorija:Vojne osobe u ratu u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Vojne osobe u ratu u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Osobe izručene iz Srbije]] [[Kategorija:Osobe osuđene na doživotni zatvor od strane međunarodnih sudova i tribunala]] [[Kategorija:Osuđeni pred Haškim tribunalom]] [[Kategorija:Ratni zločinci u ratu u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za zločine protiv čovječnosti]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za genocid]] [[Kategorija:Nosioci Ordena bratstva i jedinstva]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodne armije]] [[Kategorija:Nosioci Ordena za vojne zasluge]] [[Kategorija:Nosioci Ordena Republike Srpske]] [[Kategorija:Nosioci Ordena Karađorđeve zvijezde (Republika Srpska)]] jy0qwgcrrna3p61zawyk550z5tjwigg 3936524 3936521 2026-10-21T10:21:05Z Palapa 383 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/Buckurisbh|Buckurisbh]] ([[User talk:Buckurisbh|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:PanaskoBot|PanaskoBot]] 3925708 wikitext text/x-wiki {{Neutralnost}} {{Infokutija zločinac | počasni_prefiks = | ime = Ratko Mladić | počasni_sufiks = | slika = Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg | veličina_slike = | alt_slike = Mladić 1993. | opis_slike = Mladić 1993. | izvorno_ime = Ратко Младић | izvorni_jezik = sr-Cyrl | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1942|03|12}} | mjesto_rođenja = [[Božanovići]], [[Kraljevina Jugoslavija]] {{Malo|([[de jure]])}}<br>[[Nezavisna Država Hrvatska]] {{Malo|([[de facto]])}} | datum_nestanka = | mjesto_nestanka = | status_nestanka = | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2026|08|27|1942|03|12}} | mjesto_smrti = [[Den Haag]], [[Nizozemska]] | uzrok_smrti = [[Moždani udar]] | tijelo_pronađeno = | mjesto_počivanja = | koordinate_mjesta_počivanja = | spomenici = | druga_imena = | nacionalnost = [[Srbi]]n | etnicitet = | državljanstvo = {{ZID|Bosna i Hercegovina}}<br>{{ZID|Srbija}}<ref>{{Cite web|url=https://www.rts.rs/lat/vesti/hronika/16209/nestali-otisci-ratka-mladica.html|title=Nestali otisci Ratka Mladića|website=РТС|language=sr|access-date=17. 9. 2026}}</ref> | politička_stranka = [[Srpska demokratska stranka]] {{Malo|(od 1990)}}<br>[[Savez komunista Jugoslavije]] {{Malo|(1965-1990)}} | obrazovanje = '''Srednje: '''Vojnoindustrijska škola Beograd<br>'''Visoko: '''[[Vojna akademija Univerziteta odbrane u Beogradu|Vojna akademija Beograd]]<br>[[Komandno-štabna akademija Kopnene vojske Jugoslavenske narodne armije|Komando-štabna akademija KV JNA]] | zanimanje = Oficir, vojni zapovjednik | vjera = [[Srpska pravoslavna crkva]] | pripadnost = | godine_službe = | poslodavac = | agent = | poznat_po = | značajan_rad = | stil = | televizija = | visina = | prethodnik = | nasljednik = | pokret = | član = | kriminalni_status = | supružnik = Bosiljka Mladić | djeca = 2 (Darko i Ana) | roditelji = Neđo Mladić (otac)<br>Stana (rođ. Lalović) Mladić (majka) | rodbina = | pozivni_znak = | nagrade = | tražen = [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] | potjernica_raspisana = {{Početni datum|1995|07|25}} | status_hapšenja = Uhapšen | iznos_nagrade = 5 miliona [[Američki dolar|dolara]] ([[Sjedinjene Američke Države]], 1999.)<br>10 miliona [[Euro|eura]] ([[Srbija]], 28. oktobar 2010) | u_bjekstvu = | vrijeme_u_bjekstvu = {{ayd|1995|07|25|2011|05|26}} | kraj_bjekstva = {{Završni datum|2011|05|26}} | saučesnici = | komentari = | optužnica = {{ubli|[[Genocid]] (2 tačke)|[[Ratni zločin]]i (4 tačke)|[[Zločini protiv čovječnosti]] (5 tačaka)}} | suđenje = [[Suđenje Ratku Mladiću|IT-09-92]] | početak_suđenja = {{Početni datum|2012|05|16}} | kraj_suđenja = {{Završni datum|2016|12|15}} | presuda = | osuđujuća_presuda = {{ubli|[[Genocid]] (1 tačka)|[[Ratni zločin]]i (4 tačke)|[[Zločini protiv čovječnosti]] (5 tačaka)}} | osuđen = Prvostepeno: {{Završni datum|2017|11|22}}<br>Pravosnažno: {{Završni datum|2021|06|08}} | kazna = | krivična_kazna = [[Doživotni zatvor]] | motiv = [[Velika Srbija]] | žrtve = | datum = | vrijeme = | početna_godina = 1991 | završna_godina = 1995. | država = {{ZID|Hrvatska}}<br>{{ZID|Republika Bosna i Hercegovina}} | savezna_država = | lokacija = | mete = Nesrpsko stanovništvo | ubijeni = | ranjeni = | oružje = | uhapšen = {{Završni datum|2011|05|26}} ([[Srbija]]) | zatvoren = {{Završni datum|2011|05|31}} ([[Pritvorska jedinica Ujedinjenih nacija]] u [[Den Haag]]u) | modul = {{Infokutija vojno lice | embed = yes | pripadnost = {{ZID|Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija}} (1965-1992)<br>{{ZID|Republika Srpska Krajina}}<br>{{ZID|Republika Srpska (1992–1995)|ime=Republika Srpska}} (1992-2002) | služba = 1965 – 2002. | čin = [[Datoteka:16 General-pukovnik VRS 92-97.png|15px]] [[general-pukovnik]] [[Vojska Republike Srpske|VRS]]<br>[[Datoteka:Yugoslavia-Army-OF-7 (1951–2006).svg|15px]] [[general-potpukovnik]] [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]] | ratovi = {{unbulleted list | {{Tree list}} * [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji]] ** [[Rat u Hrvatskoj]] ** [[Rat u Bosni i Hercegovini]] {{Tree list/end}} }} | vojska = [[Datoteka:Logo of the JNA.svg|20px]] [[Jugoslavenska narodna armija]] (1965-1992)<br>[[Datoteka:Patch of the Army of Republika Srpska.svg|20px]] [[Vojska Republike Srpske]] (1992-2002) | rod = | jedinice = Oklopne divizije, artiljerija, specijalne jedinice | komandovao = 9. korpus [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]]<br>Načelnik štaba 2. armijske oblasti [[Jugoslavenska narodna armija|JNA]]<br> [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Generalštab]] [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] (1992-1996) | odlikovanja = {{unbulleted list | {{Tree list}} * [[Ordeni, odlikovanja i medalje Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije|Odlikovanja SFRJ]] ** [[Datoteka:Order of the brotherhood and unity with silver wreath RIB.gif|40px]] [[Orden bratstva i jedinstva]] sa srebrnim vijencem ** [[Datoteka:Order of the People's Army with golden star RIB.gif|40px]] [[Orden narodne armije]] sa zlatnom zvijezdom ** [[Datoteka:Order of the People's Army with silver star RIB.gif|40px]] [[Orden narodne armije]] sa srebrnom zvijezdom ** [[Datoteka:Order of military merits FRY 2.gif|40px]] [[Orden za vojne zasluge]] sa zlatnim mačevima ** [[Datoteka:Order of military merits FRY 3.gif|40px]] [[Orden za vojne zasluge]] sa srebrnim mačevima * [[Ordeni, odlikovanja i medalje Republike Srpske|Odlikovanja RS]] ** [[Datoteka:BIH Order of the Republic of Srpska sash ribbon.svg|40px]] [[Orden Republike Srpske]] na lenti ** [[Datoteka:BIH Order of the Star of Karadjordje III - ribbon.svg|40px]] [[Orden Karađorđeve zvijezde (Republika Srpska)|Orden Karađorđeve zvijezde]] trećeg reda {{Tree list/end}} }} }} | veb-sajt = | potpis = | potpis_veličina = | fusnote = }} '''Ratko Mladić''' (12. mart 1942 – 27. august 2026) bio je [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|jugoslavenski]],{{efn|Po geografskoj odrednici, kao i vojnoj pripadnosti Jugoslavenskoj narodnoj armiji (JNA).}} [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]]{{efn|Po geografskoj odrednici, iako se borio protiv Armije Republike Bosne i Hercegovine, kao i Republike Bosne i Hercegovine.}} i [[Srbi|srpski]]{{efn|Po nacionalnoj/etničkoj odrednici kao i vojnoj pripadnosti Vojsci Republike Srpske (VRS).}} oficir i vojni zapovjednik. Bio je [[general-potpukovnik]] [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenske narodne armije]] i [[general-pukovnik]] [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] za vrijeme [[Rat u Hrvatskoj|rata u Hrvatskoj]] i [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/ratko-mladic-dead-at-84-reports/a-78531323|title=Ratko Mladic dead at 84 — reports|website=dw.com|language=en|access-date=27. 8. 2026|archive-date=27. 8. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827125624/https://www.dw.com/en/ratko-mladic-dead-at-84-reports/a-78531323|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Ratko Mladic, Murderous ‘Butcher of Bosnia,’ Dies at 83|url=https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html|newspaper=The New York Times|date=27. 8. 2026|access-date=27. 8. 2026|issn=0362-4331|language=en-US|first=Dan|last=Bilefsky|archive-date=27. 8. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827132544/https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/21/ratko-mladic-bosnian-serb-genocide-war-crimes|title=Bosnian Serb warlord Ratko Mladić disrupts genocide verdict hearing|author=Julian Borger|date=22. 11. 2017|publisher=|via=www.theguardian.com|location=UK|access-date=28. 1. 2019|archive-date=27. 3. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327091451/https://www.theguardian.com/world/2017/nov/21/ratko-mladic-bosnian-serb-genocide-war-crimes|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|location=UK|url=https://www.theguardian.com/world/ratko-mladic|title=Ratko Mladić|work=World news|publisher=The Guardian|access-date=28. 1. 2019|archive-date=24. 5. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524043753/https://www.theguardian.com/world/ratko-mladic|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-by-un-tribunal-1.3300887|title=Mladic convicted of genocide and war crimes by UN tribunal|author=Peter Cluskey|website=The Irish Times|access-date=28. 1. 2019|archive-date=17. 5. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517005645/https://www.irishtimes.com/news/world/europe/mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-by-un-tribunal-1.3300887|url-status=live}}</ref> Na [[Zapadni svijet|Zapadu]] nazivan "Bosanskim kasapinom" ({{Jez-en|Butcher of Bosnia}}),<ref name=":1">{{Cite news|title=Ratko Mladić, Bosnian-Serb general dubbed the ‘Butcher of Bosnia,’ dies aged 84 {{!}} CNN|url=https://edition.cnn.com/2026/08/27/europe/ratko-mladic-bosnian-serb-dead-intl|newspaper=CNN|date=27. 8. 2026|access-date=28. 8. 2026|language=en|first=Ivana|last=Kottasová}}</ref> [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) prvostepenom presudom 22. novembra 2017, a kasnije 8. juna 2021. i pravosnažnom, osudio ga je na [[Doživotni zatvor|doživotnu kaznu zatvora]] za [[Genocid u Srebrenici|genocid]] [[Genocid u Srebrenici|u Srebrenici]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] (progon, ubistva, istrebljenje, deportacija i prisilno premještanje nesrpskog stanovništva), terorisanje i progon civilnog stanovništva, kršenje zakona i običaja ratovanja i uzimanje pripadnika [[UNPROFOR]]-a za taoce.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/bcs/press/me%C4%91unarodni-sud-osudio-ratka-mladi%C4%87a-za-genocid-ratne-zlo%C4%8Dine-i-zlo%C4%8Dine-protiv-%C4%8Dovje%C4%8Dnosti |title=Međunarodni sud osudio Ratka Mladića za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=27. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171127010306/http://www.icty.org/bcs/press/me%C4%91unarodni-sud-osudio-ratka-mladi%C4%87a-za-genocid-ratne-zlo%C4%8Dine-i-zlo%C4%8Dine-protiv-%C4%8Dovje%C4%8Dnosti |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/sr/ratko-mladi%C4%87-pravosna%C5%BEno-osu%C4%91en-na-do%C5%BEivotnu-kaznu-zatvora/a-57817597|title=Ratko Mladić pravosnažno osuđen na doživotnu kaznu zatvora {{!}} DW {{!}} 08.06.2021|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|website=DW.COM|language=sr-RS|access-date=10. 6. 2021|archive-date=10. 6. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610084036/https://www.dw.com/sr/ratko-mladi%C4%87-pravosna%C5%BEno-osu%C4%91en-na-do%C5%BEivotnu-kaznu-zatvora/a-57817597|url-status=live}}</ref> Doživotnu kaznu za ove zločine služio je u [[Pritvorska jedinica Ujedinjenih nacija|Pritvorskoj jedinici Ujedinjenih nacija]] u [[Den Haag]]u ([[Nizozemska]]) sve do svoje smrti.<ref name=":1" /> Dugogodišnji član [[Savez komunista Jugoslavije|Saveza komunista Jugoslavije]] (SKJ), Mladić je započeo svoju karijeru u [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenskoj narodnoj armiji]] (JNA) 1965. Istaknuo se tokom [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslavenskih ratova]], prvo kao visokorangirani oficir JNA, a potom kao [[Generalštab Vojske Republike Srpske|načelnik generalštaba]] Vojske Republike Srpske u [[rat u Bosni i Hercegovini]]. U julu 1996. Sudsko vijeće MKSJ-a, postupajući u odsustvu Mladića u skladu sa Pravilom 61. MKSJ-a, potvrdilo je sve tačke prvobitnih optužnica, utvrdivši da postoje razumni osnovi za vjerovanje da je počinio navedene zločine, te je izdalo [[Interpolova potjernica|međunarodnu interpolovu potjernicu]]. [[Sjedinjene Američke Države]] ponudile su 5 miliona [[Američki dolar|dolara]], a [[Vlada Republike Srbije|Vlada Srbije]] čak i 10 miliona [[Euro|eura]], za informacije koje bi dovele do Mladićevog hapšenja, ali on je ostao na slobodi skoro 16 godina, u početku skriven od strane srpskih sigurnosnih snaga iz [[Srbija|Srbije]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], a kasnije i od strane porodice. Uhapšen je 26. maja 2011. u [[Lazarevo|Lazarevu]] u [[Srbija|Srbiji]] i izručen je Haagu pet dana kasnije. Njegovo hapšenje smatrano je jednim od preduslova da [[Pristupanje Srbije Evropskoj uniji|Srbija dobije status kandidata za članstvo u Evropskoj uniji]]. Njegovo suđenje je formalno počelo 2012. i trajalo je do 2017, kada ga je MKSJ osudio na [[doživotni zatvor]] nakon što je proglašen krivim po 10 od 11 tačaka optužnice: jednoj za genocid, pet za zločine protiv čovječnosti i četiri za kršenje zakona ili običaja ratovanja. Oslobođen je jedne tačke optužnice za genocid. Kao najviši vojni oficir sa [[Komandna odgovornost|komandnom odgovornošću]], MKSJ je Mladića smatrao odgovornim i za [[Opsada Sarajeva|opsadu Sarajeva]] i za [[Genocid u Srebrenici]]. Odbijeni su mu brojni zahtjevi za [[saosjećajno oslobađanje]] zbog terminalne bolesti dok je bio u zatvoru. == Biografija == === Rani život i vojna karijera === Rođen je u [[Božanovići]]ma kod [[Kalinovik]]a, u tadašnjoj [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisnoj Državi Hrvatskoj]] 12. marta 1942.<ref>{{Cite web|url=http://www.hm-treasury.gov.uk/d/boe_icty_161104.pdf|title=Financial Sanctions: International Criminal Tribunal For The Former Yugoslavia|archive-url=https://web.archive.org/web/20081023173705/http://www.hm-treasury.gov.uk/d/boe_icty_161104.pdf|archive-date=23. 10. 2008|url-status=dead|access-date=3. 6. 2011}}</ref><ref>{{Cite news|title=Ratko Mladic, ex-Bosnian Serb warlord who oversaw atrocities, dies in prison at 84, state TV says|url=https://apnews.com/article/ratko-mladic-obit-03abf53803bef360978882d89024c475|work=Associated Press|date=27. 8. 2026|access-date=27. 8. 2026}}</ref> Njegov otac, Neđo (1909–1945), bio je pripadnik [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|jugoslavenskih partizana]]. Njegova majka, Stana (rođ. Lalović; 1919–2003), sama je odgojila svoje troje djece; kćerku Milicu (rođenu 1940), sinove Ratka i Milivoja (1944–2001), nakon smrti muža. [[Bosna i Hercegovina]] je u to vrijeme bila dio [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]], fašističke marionetske države koju su između 1941. i 1945. predvodile [[ustaše]], a koje je postavila [[Nacistička Njemačka]] i [[Fašistička Italija]], nakon što su [[Aprilski rat|napale i podijelile]] [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevinu Jugoslaviju]] 1941. Mladićev otac poginuo je u akciji (na Mladićev treći rođendan) dok je predvodio partizanski napad na [[Bradina|rodno selo]] ustaškog vođe [[Ante Pavelić]]a 1945.<ref>Adam Lebor, "Milosevic: A Biography", str. 4.</ref> Nakon završetka osnovne škole, radio je u [[Sarajevo|Sarajevu]] kao [[kovač]] za kompaniju "PRETIS" d.d. [[Vogošća]]. U Vojnoindustrijsku školu u [[Zemun]]u ([[Beograd]]) upisao se 1961. Zatim je pohađao [[Vojna akademija Univerziteta odbrane u Beogradu|Vojnu akademiju KOV]], a nakon toga i [[Komandno-štabna akademija Kopnene vojske Jugoslavenske narodne armije|Oficirsku akademiju]]. Nakon diplomiranja 27. septembra 1965. započeo je svoju vojnu karijeru u [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavenskoj narodnoj armiji]].<ref name="nybooks19952">{{Cite magazine}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/europe/07/22/serbia.mladic/index.html|title=Mladic now Balkan's most wanted|publisher=CNN|access-date=26. 5. 2011|date=22. 7. 2008}}</ref> Iste godine pridružio se [[Savez komunista Jugoslavije|Savezu komunista Jugoslavije]], a član je ostao sve do raspada stranke 1990.<ref name="nybooks19952"/> Prvobitno je bio raspoređen u [[Socijalistička Republika Makedonija|SR Makedoniju]] i u narednim decenijama napredovao je u činu, komandujući [[vod]]om, [[Oklopno ratovanje|oklopnim]] [[bataljon]]om i [[Brigada|brigadom]].<ref name="nybooks19952"/> Dana 31. januara 1989, unaprijeđen je za načelnika Odjeljenja za obrazovanje Treće vojne oblasti [[Skoplje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/icty/transe5&18/960711IT.htm|title=International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia|publisher=UN|archive-url=https://web.archive.org/web/20080406075119/http://www.un.org/icty/transe5%2618/960711IT.htm|archive-date=6. 4. 2008|url-status=dead|access-date=26. 7. 2008}}</ref> Dana 14. januara 1991. ponovo je unaprijeđen u čin zamjenika komandanta u [[Priština|Prištini]].<ref name="nybooks19952">{{Cite magazine}}</ref> === Ratna karijera === {{Također pogledajte|Rat u Hrvatskoj|Rat u Bosni i Hercegovini|Genocid u Bosni i Hercegovini}} U junu 1991. unaprijeđen je u zamjenika komandanta Prištinskog korpusa u [[Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo|Socijalističkoj Autonomnoj Pokrajini Kosovo]] u vrijeme velikih tenzija između [[Srbi na Kosovu|Srba na Kosovui]] i većinskog [[Albanci na Kosovu|albanskog]] stanovništva na [[Kosovo (regija)|Kosovu]]. Te godine, dobio je komandu nad 9. korpusom i predvodio je ovu formaciju protiv [[Oružane snage Republike Hrvatske|hrvatskih snaga]] u [[Knin]]u, glavnom gradu samoproglašene [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]].<ref name="BBCProfile">{{Cite news|title=Profile: Ratko Mladic|publisher=[[BBC News]]|date=31. 7. 2008|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/1423551.stm|access-date=18. 11. 2008|archive-date=20. 10. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091020180528/http://news.bbc.co.uk/2/hi/1423551.stm}}</ref> Dana 4. oktobra 1991. unapređen je u [[general-major]]a.<ref name="indictment">{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf|title=The International Criminal Tribunal For the Former Yugoslavia {{!}} Third Amended Indictment|date=20. 10. 2011|publisher=ICTY|access-date=27. 8. 2026}}</ref> JNA pod njegovom komandom učestvovale su u [[Rat u Hrvatskoj|ratu u Hrvatskoj]], posebno tokom [[Bitka za Šibenik|bitke za Šibenik]] u pokušaju da odvoje [[Dalmacija|Dalmaciju]] od ostatka [[Hrvatska|Hrvatske]], što je rezultiralo zastojem ([[Hrvati]] su držali cijelu obalu u blizini [[Zadar|Zadra]] i [[Šibenik]]a, a RSK je proširila svoju teritoriju u zaleđu). Između ostalih ranih operacija, pomagao je miliciji [[Milan Martić|Milana Martića]] u [[Opsada Kijeva|opsadi Kijeva]] 1991. i [[Bitka za Zadar|bici za Zadar]].<ref name="Pavelic">{{Cite news|last=Pavelic|first=Boris|date=21. 5. 2012|title=Croatia Sentenced Mladic in 1992 for War Crimes|url=https://balkaninsight.com/2012/05/21/mladic-sentenced-and-charged-for-war-crimes-in-croatia/btj/|publisher=Balkan Insight|archive-url=https://web.archive.org/web/20260831185537/https://balkaninsight.com/2012/05/21/mladic-sentenced-and-charged-for-war-crimes-in-croatia/btj/|archive-date=31. 8. 2026|access-date=27. 8. 2026|url-status=bot: unknown}}</ref> Dana 24. aprila 1992. unapređen je u čin [[general-potpukovnik]] JNA.<ref name="indictment2">{{Cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/111020ai.pdf|title=The International Criminal Tribunal For the Former Yugoslavia {{!}} Third Amended Indictment|date=20. 10. 2011|publisher=ICTY|access-date=27. 8. 2026}}</ref> Dana 2. maja 1992, dva mjeseca nakon [[Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine|referenduma o nezavisnosti]] [[Republika Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], Mladić i njegovi generali blokirali su glavni grad [[Sarajevo]], zatvorivši sav saobraćaj u gradu i izvan njega, kao i vodu i struju. Ovim je započela četverogodišnja [[opsada Sarajeva]], najduža opsada glavnog grada u historiji modernog ratovanja. Grad je bio bombardiran granatama i [[Snajperska aleja|snajperskom vatrom]] (''također pogledajte: [[Sarajevo Safari]]''). Dana 9. maja 1992. preuzeo je dužnost načelnika štaba/zamjenika komandanta Druge vojne oblasti JNA u Sarajevu, a sljedećeg dana i komandu samog štaba.<ref name="indictment2" /> Dana 12. maja 1992. kao odgovor na nezavisnost BiH od [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavije]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Skupština Srpske Republike Bosne i Hercegovine]] je na svojoj 16. sjednici glasala za osnivanje [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] (VRS), oružane snage te paradržave, [[Republika Srpska (1992–1995)|Srpske Republike Bosne i Hercegovine]].<ref name="indictment2" /> Na toj sjednici, imenovan je za komandanta Glavnog štaba VRS-a, dužnost koju je obavljao do 8. novembra 1996. Također na toj sjednici, [[Radovan Karadžić]], tadašnji [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik Srpske Republike BiH]], objavio je svojih "šest strateških ciljeva", uključujući "...razdvajanje od druge dvije nacionalne zajednice, državno razdvajanje.", "Koridor između [[Semberija|Semberije]] i [[Bosanska krajina|Krajine]]" i "Uspostavljanje koridora u [[Podrinje|dolini rijeke Drine]], odnosno eliminisanje [[Drina|Drine]] kao granice između srpskih država".{{Sfn|ICTY|2017}} Mladić je tada rekao: {{cquote|...mi ne možemo očistiti niti možemo imati rešeto da prosijemo samo da ostanu Srbi ili propadnu Srbi, a ostali da odu. Pa to je, to neće, ja ne znam kako će gospodin [[Momčilo Krajišnik|Krajišnik]] i gospodin [[Radovan Karadžić|Karadžić]] objasniti svijetu. To je, ljudi, [[genocid]]. Mi moramo da pozovemo svakog čovjeka, koji je čelom poljubio ove prostore i teritoriju države koju hoćemo da napravimo. I njima je mjesto sa nama i pored nas.{{sfn|ICTY|2017|p=1883}}}}U maju 1992, nakon povlačenja snaga [[Operacije Jugoslavenske narodne armije u Bosni i Hercegovini 1992.|JNA iz Bosne i Hercegovine]], Druga vojna oblast JNA postala je jezgro Glavnog štaba VRS-a. Dana 24. juna 1994. unapređen je u čin [[general-pukovnik]]a, zadužen za otprilike 80.000 vojnika stacioniranih u tom području.<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2011/9/6/hague-court-jails-ex-yugoslav-army-general|title=Hague court jails ex-Yugoslav army general|date=6. 9. 2011|access-date=3. 11. 2021|archive-date=9. 4. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409211759/https://www.aljazeera.com/news/2011/9/6/hague-court-jails-ex-yugoslav-army-general|publisher=Al Jazeera|quote=Perisic had kept General Mladic on the Yugoslav Army payroll list, and personally signed Mladic’s promotion to the rank of colonel general in 1994.}}</ref> U julu 1995. vojnici pod direktnom Mladićevom komandom, uznemirene [[Operacija "Namjerna sila"|zračnim napadima NATO-a]] s ciljem prisilnog poštivanja ultimatuma [[Ujedinjene nacije|UN]]-a o uklanjanju teškog naoružanja iz područja Sarajeva, zauzele su i okupirale "[[Zaštićene zone Ujedinjenih nacija|zaštićene zone]]" UN-a, [[Srebrenica|Srebrenicu]] i [[Žepa (Rogatica)|Žepu]]. U Srebrenici je protjerano preko 40.000 [[Bošnjaci|Bošnjaka]] koji su tamo tražili utočište. Procjenjuje se da je po [[Genocid u Srebrenici|Mladićevom naređenju ubijeno preko 8.000]] muškaraca i dječaka.<ref>"UN peacekeeping in civil wars",[https://books.google.com/books?id=QeVykay5lakC&pg=PA49 p. 49]. Retrieved 13 November 2010.</ref><ref>"The suitcase: refugee voices from..."[https://books.google.com/books?id=VJP3PkyI2Z4C&pg=PA12 p. 12]. Retrieved 13 November 2010.</ref> Nakon pada i [[Genocid u Srebrenici|genocida u Srebrenici]], Mladić je kasnije pred kamerama izjavio:{{cquote|Evo nas 11. jula 1995. godine u srpskoj Srebrenici. Uoči još jednog velikog praznika srpskoga poklanjamo srpskom narodu ovaj grad. I napokon, došao je trenutak da se, poslije bune protiv [[Dahije|dahija]], [[Osmansko Carstvo|Turcima]] osvetimo na ovom prostoru.<ref>{{Cite web|title=Survivors recount Bosnia's Srebrenica genocide, 25 years on|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/11/survivors-recount-bosnias-srebrenica-genocide-25-years-on|work=Al Jazeera English|date=11. 7. 2020|last=Gadzo|first=Mersiha|access-date=27. 8. 2026|archive-date=28. 2. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260228154908/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/11/survivors-recount-bosnias-srebrenica-genocide-25-years-on|url-status=live}}</ref>}}Koristio je ovu izjavu kao opravdanje za traženje "osvete" za [[Bosna i Hercegovina u Osmanskom Carstvu|osmansku vlast nad Bosnom i Hercegovinom]] i protiv "Turaka" u tom području.<ref>{{Cite news|title=Convicted Bosnian Serb war criminal Ratko Mladić dies in Hague prison|url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/08/27/convicted-bosnian-serb-war-criminal-ratko-mladic-dies-in-hague-prison|work=Euronews|date=27. 8. 2026|last=Brezar|first=Aleksandar|access-date=28. 8. 2026}}</ref> Dana 4. augusta 1995, kada su ogromne [[Hrvatska kopnena vojska|hrvatske vojne snage]] bile spremne za napad na područje pod srpskom kontrolom u [[Središnja Hrvatska|srednjoj Hrvatskoj]], [[Radovan Karadžić]] je objavio da smjenjuje Mladića s njegove dužnosti i preuzima ličnu komandu nad VRS-om. Karadžić je okrivio Mladića za gubitak dva ključna srpska grada u [[Zapadna Bosna|zapadnoj Bosni]] koja su nedavno [[Operacija Maestral|pala u ruke Hrvatske vojske]], a gubitak gradova iskoristio je kao izgovor da objavi svoje iznenađujuće promjene u komandnoj strukturi.<ref>{{Cite news|last=Pomfret|first=John|title=In War or Peace, Serbs Perplex the West; Rift Between Leaders Adds to Confusion – and Offers Opening|url=https://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19427075.html?dids=19427075:19427075&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113052331/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/19427075.html?dids=19427075:19427075&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT|archive-date=13. 1. 2012|work=[[The Washington Post]]|date=1. 9. 1995|quote=Earlier this month, Karadzic tried to remove Mladic from his post after his forces lost two important towns in southwest Bosnia to the Croatian army.}}</ref> Mladić je degradiran na čin "savjetnika". Odbio je da tiho ode, tvrdeći da ima podršku i vojske i naroda. Karadžić je uzvratio osudom Mladića kao "ludaka" i pokušajem da ga ukloni s političkog položaja, ali je Mladićeva očigledna podrška naroda prisilila Karadžića da poništi svoju naredbu 11. augusta.<ref>[http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/special/karadzic/timeline The Hague's Most Wanted – timeline of events] {{Webarchive}}. ''Southeast European Times''. (21 July 2008). Retrieved 13 November 2010.</ref> Njegovi postupci tokom rata doveli su do toga da ga mnogi na [[Zapadni svijet|Zapadu]] prozovu "Bosanskim kasapinom".<ref name=":1" /> Nekoliko Mladićevih razgovora snimljeno je tokom rata: {{quote box|width=70%|align=center|quote=U svojoj presudi protiv Mladića, MKSJ je utvrdio da je u presretnutom razgovoru 23. maja 1992. Mladić rekao [[Fikret Abdić|Fikretu Abdiću]] da je "ovdje radi mira", ali je zaprijetio napadima iz odmazde ako njegovi zahtjevi ne budu ispunjeni i izjavio da će "narediti granatiranje cijelog [[Opsada Bihaća|Bihaća]] […] i ono će također planuti". Mladić je upozorio Abdića da će "cijela Bosna planuti ako ja počnem 'govoriti'". Zatim je zaprijetio [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|bosanskohercegovačkom rukovodstvu]], čiji je član bio i Abdić, rekavši da su oni "sve ovo" izazvali, te je izjavio da, ako njegovi zahtjevi prema Abdiću ne budu ispunjeni, neće "ostaviti Sarajevo na miru dok god u njemu iko diše". Mladić je rekao: "Dakle, mi smo polako krenuli da zauzimamo ove doline i čistimo taj turski šljam." Mladić je dodao da se bojao da će "oni momci odatle" dozvoliti izbjeglicama - koje je opisivao kao „Turke“ i Hrvate - da se vrate, navodeći da je zbog toga trebalo "da vidimo šta moramo uraditi i kako to uraditi." U drugom snimljenom razgovoru između Mladića i Karadžića istog dana, Mladić je naveo da je ranije rekao profesoru [[Nikola Koljević|Koljeviću]]: "jebite Turke u [[Žepa (Rogatica)|Žepi]], u [[Srebrenica|Srebrenici]], u [[Goražde|Goraždu]]."{{sfn|ICTY|2017|pages=2251–2253}}|source=-MKSJ, u svojoj presudi protiv Mladića.}} Dana 8. novembra 1996. [[Biljana Plavšić]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednica Republike Srpske]], smijenila je Mladića sa dužnosti. Nastavio je primati penziju do novembra 2005.<ref>{{Cite web|url=http://www.balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/newsbriefs/2006/01/04/nb-01|title=Serbia confirms that Mladic received pension until November|website=Balkan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309203739/http://balkantimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_gb/features/setimes/newsbriefs/2006/01/04/nb-01|archive-date=9. 3. 2016|url-status=dead|access-date=27. 7. 2008}}</ref> === Optužnica === {{Proširiti sekciju}} [[Datoteka:ICTY.JPG|mini|Zgrada [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] u [[Den Haag]]u, [[Nizozemska]].]] Optužnica protiv Mladića podignuta je 25. jula 1995. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/bcs/case/mladic/4#pressrel |title=Mladić (IT-09-92) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=29. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171129030250/http://www.icty.org/bcs/case/mladic/4#pressrel |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/950724.pdf |title=OPTUŽNICA PROTIV RADOVANA KARADžIĆA I RATKA MLADIĆA (24. 7. 1995) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=9. 12. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209074003/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/950724.pdf |url-status=live }}</ref> Druga optužnica, 14. novembra 1995,<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/951114.pdf |title=OPTUŽNICA PROTIV RADOVANA KARADžIĆA I RATKA MLADIĆA (14. 11. 1995) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=27. 5. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527223515/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/951114.pdf |url-status=live }}</ref> a izmijenjena optužnica donesena je 10. oktobra 2002. godine pod nazivom ''Predmet Ratko Mladić (IT-95-5/18-I) - "Bosna i Hercegovina" i "Srebrenica"''.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/mladic_021010_indictment.pdf |title=IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (10. 10. 2002) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=4. 12. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204230157/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/mladic_021010_indictment.pdf |url-status=live }}</ref> Druga izmijenjena optužnica donesena je 1. juna 2011.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/110601.pdf |title=DRUGA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (1. 6. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304195409/http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/110601.pdf |url-status=live }}</ref> da bi nakon nje uslijedile još dvije izmijenjene optužnice: prvo 20. oktobra te i 16. decembra 2011. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |title=TREĆA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (20. 10. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=17. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117124535/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |title=ČETVRTA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (16. 12. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=17. 1. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117124535/https://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |url-status=live }}</ref> Konačna optužnica za Ratka Mladića glasila je: a) Dvije tačke za genocid (tačke 1 i 2): # Ratko Mladić je počinio, planirao, podsticao, naredio i/ili pomagao i podržavao genocid nad dijelom nacionalnih, etničkih i/ili vjerskih grupa bosanskih Muslimana i/ili bosanskih Hrvata. Namjera da se te grupe djelimično unište manifestirana je na najekstremniji način u [[Foča (Republika Srpska)|Foči]], [[Ključ (općina)|Ključu]], [[Kotor-Varoš]]i, [[Prijedor]]u, [[Sanski Most|Sanskom Mostu]] i [[Vlasenica|Vlasenici]] # Genocid b) Pet tačaka za zločine protiv čovječnosti (tačke 3, 4, 5, 7 i 8) # Progoni # Istrebljenja # Ubistva # Deportacija # Nehumana djela (prisilna premještanja) c) Četiri tačke za kršenja zakona ili običaja ratovanja (tačke 6, 9, 10 i 11): # Ubistva # Terorisanje # Protivpravni napadi na civile # Uzimanje talaca.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/bcs/cis_mladic_bcs.pdf |title=RATKO MLADIĆ (IT-09-92) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017 |archive-date=10. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171110063638/http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/bcs/cis_mladic_bcs.pdf |url-status=live }}</ref> === Hapšenje, suđenje i presuda === {{Proširiti sekciju}}{{Glavni|Suđenje Ratku Mladiću}}[[Datoteka:Mladić Start of Trial.jpg|mini|Mladić na suđenju u [[Den Haag]]u, maj 2012.]] Ratko Mladić pred [[Međunarodni sud pravde|Međunarodnim kaznenim sudom za bivšu Jugoslaviju]] u [[Den Haag|Haagu]] 22. novembra 2017. po prvostepenoj presudi je proglašen krivim za [[genocid u Srebrenici]] i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini i osuđen na kaznu doživotnog zatvora.<ref name="REUTERS - 22. 11. 2017">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-warcrimes-mladic-newsmaker/once-triumphant-bosnian-serb-commander-mladic-reduced-to-frail-genocide-defendant-idUSKBN1DL2WS |title=Once triumphant Bosnian Serb commander Mladic reduced to frail genocide defendant |work=REUTERS |language=engleski |access-date=22. 11. 2017 |archive-date=22. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122004803/https://www.reuters.com/article/us-warcrimes-mladic-newsmaker/once-triumphant-bosnian-serb-commander-mladic-reduced-to-frail-genocide-defendant-idUSKBN1DL2WS |url-status=live }}</ref><ref name="AVAZ.ba - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://avaz.ba/vijesti/bih/324181/haski-tribunal-ratko-mladic-osuden-na-dozivotni-zatvor |title=Haški tribunal: Ratko Mladić osuđen na doživotni zatvor |work=AVAZ.ba |access-date=22. 11. 2017 |archive-date=22. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122213322/http://avaz.ba/vijesti/bih/324181/haski-tribunal-ratko-mladic-osuden-na-dozivotni-zatvor |url-status=live }}</ref> Proglašen je krivim po 10 tačaka optužnice, a oslobođen po jednoj tački, koja se odnosila na genocid u šest općina u Bosni i Hercegovini. Konačna presuda po tačkama optužnice bila je sljedeća:<ref name="BBC - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-42080090 |title=Ratko Mladic jailed for life over Bosnia war genocide |work=[[BBC]] |language=engleski |access-date=22. 11. 2017 |archive-date=22. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122141841/http://www.bbc.com/news/world-europe-42080090 |url-status=live }}</ref><ref name="Anadolu Agency - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://aa.com.tr/en/europe/world-welcomes-un-courts-mladic-genocide-conviction/974604 |title=World welcomes UN court's Mladic genocide conviction |work=Anadolu Agency |language=engleski |access-date=22. 11. 2017 |archive-date=22. 11. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122153111/http://aa.com.tr/en/europe/world-welcomes-un-courts-mladic-genocide-conviction/974604 |url-status=live }}</ref> # Po tački 1 Vijeće nije utvrdilo da je Ratko Mladić kriv za genocid u šest općina, # u drugoj tački i svim ostalim tačkama optužnice proglašen je krivim za genocid, # progon i zločin protiv čovječnosti, # istrebljenje i zločin protiv čovječnosti, # ubistvo i zločin protiv čovječnosti, # ubistvo, kršenje zakona i običaja ratovanja, # deportacija i zločin protiv čovječnosti, # nehumano i prisilno premještanje, # terorisanje i kršenje zakona i običaja ratovanja, # protupravni napadi na civile, # uzimanje talaca, kršenje zakona i običaja ratovanja.<ref name="REUTERS - 22. 11. 2017" /><ref name="AVAZ.ba - 22. 11. 2017" /><ref name="BBC - 22. 11. 2017" /> === Privatni život i smrt === Mladić i njegova supruga Bosiljka imali su dvoje djece; sina Darka i kćerku Anu.<ref name="NYTobit">{{Cite news|last=Bilefsky|first=Dan|date=27. 8. 2026|title=Ratko Mladic, Murderous 'Butcher of Bosnia,' Dies at 83|url=https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html|access-date=27. 8. 2026|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=27. 8. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260827132544/https://www.nytimes.com/2026/08/27/world/europe/ratko-mladic-dead.html}}</ref> Ana je počinila samoubistvo 1994. u 23. godini života.<ref>{{Cite book|last=Thomas|first=Robert|title=The politics of Serbia in the 1990s|publisher=[[Columbia University Press]]|year=1999|isbn=978-0-231-11381-6|page=199|chapter=19. The Belgrade—Pale Schism (July—August 1994)|access-date=1. 6. 2009|chapter-url=https://books.google.com/books?id=6_jRhz_y5tMC&pg=PA199}}</ref> U srbijanskim publikacijama pojavili su se oprečni izvještaji o njenoj smrti i otkriću njenog tijela. Neki su rekli da je njeno tijelo pronađeno u njenoj krvlju poprskanoj spavaćoj sobi, drugi u obližnjem parku ili u šumi blizu [[Topčider]]skog groblja. Zaključeno je da je koristila pištolj svog oca, koji je on dobio u vojnoj školi u mladosti. Postoje i oprečna mišljenja o razlogu njenog samoubistva, a jedna od češćih teorija je da je bila pod ogromnim pritiskom javnosti jer je njen otac često bio kritikovan i kritiziran u novinama zbog svojih zločina nad civililima u BiH. Druga teorija ukazuje na smrt njenog dečka, Dragana, koji je poginuo u ratu u BiH.<ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article735682.ece|title=The graveside bench that could snare most wanted war criminal|last=Wilson|first=Peter|date=28. 2. 2006|work=The Times|access-date=1. 6. 2011|location=London|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523102905/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article735682.ece|archive-date=23. 5. 2011}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hr&tl=en&u=https://www.jutarnji.hr/vijesti/zasto-se-ubila-kci-ratka-mladica-uzela-je-ocev-pistolj-a-godinu-dana-kasnije-dogodila-se-srebrenica/915032/|title=Why did Ratko Mladić's daughter kill herself? She took her father's gun, and a year later Srebrenica happened|date=19. 10. 2013|website=Jutarnji list|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611095205/https://translate.google.com/translate?hl=en&sl=hr&tl=en&u=https://www.jutarnji.hr/vijesti/zasto-se-ubila-kci-ratka-mladica-uzela-je-ocev-pistolj-a-godinu-dana-kasnije-dogodila-se-srebrenica/915032/|archive-date=11. 6. 2020|url-status=live|access-date=18. 6. 2020}}</ref> Historičar [[Jože Pirjevec]] podržava ovu teoriju, pišući da je ona počinila samoubistvo kako bi kaznila oca što je poslao njenog dečka da se bori na frontu i što je nije obavijestio o njegovoj smrti.<ref>{{Cite book|last=Pirjevec|first=Jože|title=Le guerre jugoslave|publisher=[[Einaudi]]|year=2001|isbn=9788858426791|chapter=5. 1994}}</ref> Umro je 27. augusta 2026. u [[Pritvorska jedinica Ujedinjenih nacija|Pritvorskoj jedinici Ujedinjenih nacija]] u [[Den Haag]]u, nakon više [[Moždani udar|moždanih udara]]. Imao je 84 godine.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/ratko-mladic-mozdani-udar-haag-stanje-tesko-15698995|title=Jutarnji list - Ratni zločinac Ratko Mladić doživio moždani udar, u teškom je stanju|date=15. 4. 2026|website=www.jutarnji.hr|language=hr-hr|access-date=27. 8. 2026|archive-date=16. 4. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260416185229/https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/ratko-mladic-mozdani-udar-haag-stanje-tesko-15698995|url-status=live}}</ref> == Napomene == {{spisaknapomena}} == Također pogledajte == * [[Suđenje Ratku Mladiću]] * [[Spisak optuženih pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]] * [[Genocid u Bosni i Hercegovini]] * [[Etničko čišćenje u ratu u Bosni i Hercegovini]] * [[Silovanja u ratu u Bosni i Hercegovini]] == Reference == {{Refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} {{Wikicitat}} {{wikivijesti|Ratko Mladić osuđen na doživotni zatvor}} * [http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/en/cis_mladic_en.pdf Ratko Mladić], [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|ICTY]].org * [http://www.bbc.com/news/world-europe-13559597 Ratko Mladić] na [[BBC]] {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Mladić, Ratko}} [[Kategorija:Rođeni 1942.]] [[Kategorija:Umrli 2026.]] [[Kategorija:Biografije, Kalinovik]] [[Kategorija:Srpski nacionalisti]] [[Kategorija:Generali Vojske Republike Srpske]] [[Kategorija:Generali Jugoslavenske narodne armije]] [[Kategorija:Vojnici Vojske Republike Srpske]] [[Kategorija:Vojne osobe u ratu u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Vojne osobe u ratu u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Osobe izručene iz Srbije]] [[Kategorija:Osobe osuđene na doživotni zatvor od strane međunarodnih sudova i tribunala]] [[Kategorija:Osuđeni pred Haškim tribunalom]] [[Kategorija:Ratni zločinci u ratu u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za zločine protiv čovječnosti]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za genocid]] [[Kategorija:Nosioci Ordena bratstva i jedinstva]] [[Kategorija:Nosioci Ordena narodne armije]] [[Kategorija:Nosioci Ordena za vojne zasluge]] [[Kategorija:Nosioci Ordena Republike Srpske]] [[Kategorija:Nosioci Ordena Karađorđeve zvijezde (Republika Srpska)]] lzi663e66a62b2w7ppqfbr9ik3z63ce Čile 0 6742 3936506 3817511 2026-10-21T07:12:52Z Panasko 146730 3936506 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Čile | izvorno_ime = República de Chile | ime_genitiv = Čilea | zastava = Flag of Chile.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Chile.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Himno Nacional de Chile]]"{{Center|[[Datoteka:United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg]]}} | karta = CHL orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Santiago de Chile]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|33|26|S|70|40|W|type:city}} | najveći_grad = [[Santiago de Chile]] | službeni_jezik = [[španski jezik|Španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = [[Unitarna država|Unitarna]], [[Predsjednički sistem|predsjednička]] [[Republika|ustavna republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Čilea|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[José Antonio Kast]] | vrsta_druge_vlasti = [[Predsjednik Senata Čilea|Predsjednik Senata]] | vladar_druga_vlast = [[Paulina Núñez]] | vrsta_treće_vlasti = [[Predsjednik Zastupničkog doma Čilea|Predsjednik Zastupničkog doma]] | vladar_treća_vlast = [[Jorge Alessandri]] | zakonodavstvo = [[Nacionalni kongres Čilea|Nacionalni kongres]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Senat Čilea]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Zastupnički dom Čilea]] | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 12. februar 1818. | površina = 756.101,96<ref name="ce2006">{{Cite web |url=http://www.ine.cl/canales/publicaciones/compendio_estadistico/pdf/2006/compendio2006.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.ine.cl/canales/publicaciones/compendio_estadistico/pdf/2006/compendio2006.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Compendio estadístico 2006 |access-date=29 November 2007 |publisher=Instituto Nacional de Estadísticas |date=October 2006 }}</ref><ref name="Chile country profile">{{cite web |title=Chile country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19357497 |website=BBC News |access-date=17 October 2023 |date=17 October 2023 |archive-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411095040/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19357497 |url-status=live }}</ref> | po_površini_na_svijetu = 37 | procenat_vode = 2,1 | stanovnika = 18.480.432<ref>{{Cite web|url=https://www.censo2024.ine.gob.cl|title=Censo 2024|access-date=26 September 2026|publisher=[[National Statistics Institute (Chile)|National Statistics Institute]]|url-status=live}}</ref> | stanovnika_godina = 2024 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 19.629.588<ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|title=Our World in Data|access-date=11 January 2024|archive-date=12 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120730/https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|url-status=live}}</ref> | procjena_godina = 2023 | gustoća = 24 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 198 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $745,751 milijardi<ref name="IMFWEO.CL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13 October 2026 |access-date=13 October 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 43 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $37.008<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 64 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $402,243 milijardi<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 43 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $19.961<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 64 | hdi = 0,878<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 45 | gini = 43,0<ref name="WorldBank_Gini_Chile">{{cite web |last=World Bank |title=Gini index - Chile |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CL |website=data.worldbank.org |publisher=World Bank |access-date=April 14, 2026 |language=en}}</ref> | gini_godina = 2024 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Čileanski peso]] | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = [[Ojos del Salado]] | najviša_tačka_metara = 6.893 | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +56 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.cl]] | komentar = }} '''Čile''' ({{jez-es|Chile}}), službeno '''Republika Čile''' ({{jez-es|República de Chile|linkovi=ne}} {{malo|/{{audio|pomoć=ne|Es-República de Chile.oga|izgovor}}/}}), jest [[suverena država]] u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]], smještena na zapadu kontinenta. Najjužnija je zemlja na svijetu i najbliža [[Antarktik|Antarktiku]]. Zauzima uski pojas između [[Tihi okean|Tihog okeana]] na zapadu i [[Andi|Anda]] na istoku. Prema popisu stanovništva iz 2024, Čile je imao 18,5 miliona stanovnika. Država obuhvata teritoriju od 756.102&nbsp;km<sup>2</sup>.<ref name="2024 census">{{cite web |title=The first results of the 2024 Census: 18,480,432 people enumerated in Chile and an increasing trend in population aging |url=https://www.ine.gob.cl/press-room/news/2025/03/28/the-first-results-of-the-2024-census-18-480-432-people-enumerated-in-chile-and-an-increasing-trend-in-population-aging |website=ine.gob.cl |access-date=5 November 2025 |date=28 March 2025}}</ref><ref name="Chile country profile"/> Zemlja je izdužena 4.630&nbsp;km u smjeru sjever-jug, s najvećom širinom 350&nbsp;km. Na sjeveru graniči s [[Peru]]om, na sjeveroistoku s [[Bolivija|Bolivijom]] te na istoku s [[Argentina|Argentinom]], dok na krajnjem jugu izlazi na [[Drakeov prolaz]]. Čile također upravlja s nekoliko ostrva u Tihom okeanu, uključujući [[Juan Fernández (arhipelag)|arhipelag Juan Fernández]], ostrvo [[Salas y Gómez (ostrvo)|Salas y Gómez]], ostrva [[Desventuradas]] i [[Uskršnje ostrvo]], a polaže pravo i na oko 1.250.000&nbsp;km<sup>2</sup> Antarktika, što naziva [[Čileanska antarktička teritorija|Čileanskom antarktičkom teritorijom]].{{refn|group=nb|Od 1961, svi zahtjevi za polaganje prava na teritoriju na Antarktiku su, ''[[de jure]]'', suspendovani u okviru [[Antarktički ugovor|Antarktičkog ugovora]].}} Glavni i najveći grad je [[Santiago de Chile]], a službeni i nacionalni jezik je [[Španski jezik|španski]]. [[Španija]] je osvojila i kolonizirala ovo područje sredinom 16. vijeka, zamijenivši vlast [[Inka]]; međutim, nisu uspjeli pokoriti autonomno pleme Mapuče, koje je nastanjivalo prostor današnjeg južno-centralnog Čilea. Nakon proglašenja nezavisnosti od Španije 1818, Čile se 1830-ih razvio u relativno stabilnu autoritarnu republiku. Tokom 19. vijeka, Čile je doživio značajan ekonomski i teritorijalni rast; 1880-ih okončan je otpor naroda Mapuče, a tokom [[Pacifički rat|Pacifičkog rata]] (1879–1883), pobjedom nad Peruom i Bolivijom, Čile je stekao svoje današnje sjeverne teritorije. U 20. vijeku, sve do 1970-ih, Čile je prošao kroz proces demokratizacije,<ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3382.html|title=Elecciones, sufragio y democracia en Chile (1810–2012)|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606211346/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3382.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-96054.html|title=Sufragio femenino universal|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=27 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627203312/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-96054.html|url-status=live}}</ref> uz brz rast stanovništva i urbanizaciju,<ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3351.html|title=Desarrollo y dinámica de la población en el siglo XX|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711012135/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3351.html|url-status=live}}</ref> pri čemu se njegova ekonomija sve više oslanjala na izvoz [[Bakar|bakra]] dobijenog rudarenjem.<ref>[[Gabriel Salazar|Salazar, Gabriel]]; [[Julio Pinto|Pinto, Julio]] (2002). ''Historia contemporánea de Chile III. La economía: mercados empresarios y trabajadores.'' [[LOM Ediciones]]. {{ISBN?}}. Pages 124–125.</ref><ref>[[Sergio Villalobos|Villalobos, Sergio]]; [[Osvaldo Silva|Silva, Osvaldo]]; Silva, Fernando; Estelle, Patricio (1974). ''Historia De Chile'' (14th ed.). [[Editorial Universitaria]]. {{ISBN|956-11-1163-2}}. Pages 773–775.</ref> Tokom 1960-ih i 1970-ih, zemlju su obilježile snažna politička polarizacija između ljevice i desnice te previranja, što je kulminiralo državnim udarom 11. septembra 1973. Taj udar, izveden uz podršku [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], srušio je demokratski izabranu ljevičarsku vladu [[Salvador Allende|Salvadora Allendea]]. Nakon toga uslijedila je šesnaestipolgodišnja desničarska vojna diktatura pod vodstvom [[Augusto Pinochet|Augusta Pinocheta]]. U tom periodu donesen je Ustav iz 1980.<ref>{{cite web |title=History of our constitutions |url=https://www.gob.cl/hagamoshistoria/en/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724024551/https://www.gob.cl/hagamoshistoria/en/timeline/ |archive-date=24 July 2024 |access-date=12 January 2025 |publisher=Government of Chile}}</ref> i provedene su brojne političke i ekonomske reforme,<ref>{{cite book |last1=Ffrench-Davis |first1=Ricardo |title=Economic reforms in Chile: from dictatorship to democracy |date=2002 |publisher=Univ. of Michigan Press |isbn=9780472112326 |location=Ann Arbor, Mich}}</ref> ali je taj režim također obilježilo masovno kršenje [[Ljudska prava|ljudskih prava]], uključujući više od 3.000 smrtnih slučajeva i nestanaka ljudi.<ref name="BBC-Chile" /> Režim je okončan 1990, nakon referenduma održanog 1988, a zamijenila ga je koalicija lijevog centra koja je vladala do 2010. Čile je danas jedna od najstabilnijih i najnaprednijih država Južne Amerike, s ekonomijom visokog dohotka i visokim životnim standardom.<ref>{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/au/Documents/public-sector/deloitte-au-ps-social-progress-index-executive-summary-2015-90415.pdf|format=PDF|title=SOCIAL PROGRESS INDEX 2015: EXECUTIVE SUMMARY|website=2.deloitte.com|access-date=2. 8. 2017|archive-date=23. 7. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723035217/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/au/Documents/public-sector/deloitte-au-ps-social-progress-index-executive-summary-2015-90415.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |title=Human and income poverty: developing countries |work=UNDP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |archive-date=12 February 2009 }}</ref> Ova država predvodi latinoameričke nacije po rangiranju [[Indeks ljudskog razvoja|indeksa ljudskog razvoja]], konkurentnosti, prihoda po glavi stanovnika, globalizacije, stanja mira, ekonomskih sloboda i niske percepcije korupcije.<ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web |url= http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |title=Human and income poverty: developing countries |work=UNDP |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |archive-date=12. 2. 2009 }}</ref> Također, u regionalnom pogledu Čile je visokorangiran po pitanju održivosti države i demokratskog razvoja.<ref name="wdi">{{cite web|url=http://databank.worldbank.org/ddp/home.do |title=World Development Indicators |publisher=World Bank |date=17. 4. 2012 |access-date=12. 5. 2012}}</ref> Čile je jedini južnoamerički član [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj]] (OECD), kojoj se pridružio 2010. Trenutno ima i najnižu stopu ubistava u Južnoj Americi. Čile je jedan od osnivača [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Unija južnoameričkih država|Unije južnoameričkih država]] (UNASUR) i [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]] (CELAC). == Geografija == {{Glavni|Geografija Čilea}} [[Datoteka:Mapa administrativo de Chile.png|mini|lijevo]] [[Datoteka:San Pedro de Atacama (street view).jpg|mini|lijevo|[[Atacama]]]] Pustinja [[Atacama]] na sjeveru zemlje sadrži velika mineralna bogatstva, prvenstveno [[bakar]] i [[Nitrat|nitrate]]. Najveći dio stanovništva i poljoprivrednog zemljišta koncentrirani su u relativno maloj središnoj dolini u kojoj se nalazi i glavni grad Santiago. Ova je regija i historijsko središte Čilea iz koje se zemlja širila prema sjeveru i jugu. Južni Čile bogat je šumama i pašnjacima, a reljefom dominira niz [[vulkan]]a i [[jezero|jezera]]. Južna je obala labirint [[fjord]]ova, [[Zaliv|zaliva]], prolaza, te zavojitih poluostrva i ostrva. Istočnu granicu zemlje čine [[Andi|Ande]] u kojima se nalazi najviši vrh Nevado Ojos del Salado (6.880 m). Čile kontrolira i [[Uskršnje ostrvo]], najistočnije ostrvo [[Polinezija|Polinezije]], te [[Ostrvo Robinsona Crusoea]] u arhipelagu [[Juan Fernández]]. Polaže pravo i na velik dio [[Antarktik|Antarktike]]. == Historija == {{Glavni|Historija Čilea}} Prije oko 10.000 godina na područje današnjeg Čilea doselili su se preci [[Američki Indijanci|Američkih Indijanaca]]. Kratko su vrijeme sjevernim Čileom gospodarili [[Inka|Inke]], ali u znatnijem naseljavanju spriječio ih je otpor domorodaca i udaljenost od središta njihove države. [[Datoteka:Pedro de Valdivia.jpg|mini|lijevo|Pedro de Valdivia]] Godine 1520. Portugalac [[Ferdinand Magellan]], oplovljavajući po prvi put [[Zemlja (planeta)|Zemljinu]] kuglu, otkrio je južni prolaz koji se danas po njemu zove [[Magellanov prolaz]]. Sljedeći kontakt Evropljana s Čileom zbio se kad je Španac [[Diego de Almagro]] sa grupom konkvistadora stigao ovamo iz [[Peru]]a 1535. u potrazi za [[zlato]]m, ali se ubrzo vratio praznih ruku. Prvo stalno evropsko naselje, [[Santiago de Chile|Santiago]], osnovao je 1541. [[Pedro de Valdivia]], jedan od časnika [[Francisco Pizzaro|Francisca Pizzara]]. Umjesto željenih nalazišta zlata i [[srebro|srebra]] Španci su se okrenuli [[poljoprivreda|poljoprivredi]] u središnoj dolini Čilea. Područje je postalo dijelom [[Potkraljevstvo Peru|Potkraljevstva Peru]]. Kolonizatori su se ubrzo suočili s otporom domorodaca, najviše naroda [[Mapuche]] u čijoj je pobuni 1553. ubijen Valdivia i uništeno nekoliko većih naselja. Ukidanje ropstva u koloniji 1683. smanjilo je napetosti između dviju grupa. Dolazak [[Napoléon Bonaparte|Napoleonovog]] brata Josepha na špansko prijestolje 1808. potakao je koloniju na pobunu. Dana [[18. septembar|18. septembra]] 1808. stvoreno vijeće koje je trebalo predstavljati Ferdinanda, nasljednika svrgnutog kralja, proglasilo je Čile autonomnom republikom unutar španlske monarhije. Uskoro su postali sve glasniji zahtjevi za punom neovisnošću. Pokušaji Španije da obnovi svoju vlast doveli su do oružanih borbi. [[Datoteka:Ohiggins.jpg|mini|Bernardo O'Higgins]] Povremeni sukobi trajali su do 1817, kada je vojska pod vodstvom [[Bernardo O'Higgins|Bernarda O'Higginsa]], najpoznatijeg čileanskog domoljuba, i [[José de San Martín|Joséa de San Martína]], heroja [[Argentina|argentinske]] borbe za nezavisnost, prešla Ande i u Čileu pobijedila rojaliste. Dana 12. februara 1818. Čile je proglašen nezavisnom republikom s O'Higginsom kao [[predsjednik]]om. Političke promjene nisu bile popraćene društvenima, tako da je čileansko društvo 19. vijeka očuvalo raslojenu kolonijalnu strukturu s velikim uticajem moćnih obitelji i [[Katolička crkva|Katoličke crkve]]. Nakon političkih borbi oko uređenja države, postignut je kompromis prema kojem je stvoreno jako predsjedništvo, ali pod kontrolom velikih zemljoposjednika. Prema kraju 19. vijeka središnja je vlast dovršila kolonizaciju čileanskog juga i pobijedila ostatke naroda [[Mapuche]]. Godine 1881. ugovorom s Argentinom potvrđen je čileanski suverenitet nad Magelanovim prolazom. U [[Pacifički rat|Pacifičkom ratu]] vođenom od 1879. do 1883. protiv [[Peru]]a i [[Bolivija|Bolivije]] Čile se proširio za gotovo jednu trećinu dotadašnjeg teritorija na sjever i oduzeo Boliviji izlaz na more, dobivši vrijedna ležišta nitrata koja su zemlji donijela značajno bogatstvo. Poslije kratkog Čileanskog građanskog rata 1891. došlo je do preraspodjele političke moći između predsjednika i kongresa (parlamenta) i Čile je postao parlamentarna demokratije. U ratu je ojačala i pozicija čileanske financijske oligarhije, osobito bankarske kuće Edwards povezane sa stranim investitorima. Ipak, srednja i radnička klasa ojačale su do 1920-ih dovoljno da bi mogle izabrati reformski orijentiranog predsjednika, Artura Alessandija Palmu, čiji je program djelomično blokirao konzervativni kongres. Palmine reformske težnje bile su pomiješane s divljenjem prema nekim elementima [[Benito Mussolini|Mussolinijeve]] korporativne države. U dvadesetima su se pojavile i prve [[marksizam|marksističke]] grupe sa značajnom podrškom. Vojnim udarom generala [[Luis Altamirano|Luisa Altamirana]] 1924. započelo je razdoblje političke nestabilnosti koje je potrajalo do 1932. Najduže se na vlasti zadržao general [[Carlos Ibáñez]] koji je i prepustio 1931. vlast demokratski izabranom nasljedniku. Uslijedila je dvadesetogodišnja dominacija [[Radikalna stranka (Čile)|Radikalne stranke]], bliske srednjoj klasi, tokom koje je država povećala svoju ulogu u privrednom životu. Jačanje srednje klase dovelo je do političke aktivacije nižih slojeva stanovništva pa je na izborima 1964. pobijedila [[Kršćansko-demokratska stranka Čilea]] na čelu s [[Eduardo Frei Montalva|Eduardom Freijem Montalvom]] koja je obećala reforme u korist siromašnijih seljaka i provođenje [[agrarna reforma|agrarne reforme]] te nacionalizaciju najvećih rudnika [[bakar|bakra]]. Ipak, Frei se u ostvarivanju svojih obećanja susreo s otporom na oba kraja političkog spektra, tako da je u radikaliziranoj političkoj klimi na izborima 1970. za predsjednika izabran [[marksizam|marksistički]] senator [[Salvador Allende]], vođa koalicije "Narodno jedinstvo" koja je uključivala socijaliste, komuniste, radikale i socijaldemokrate te disidente Kršćansko-demokratske stranke. Allendeov je program predviđao nastavak i jačanje procesa agrarne reforme i uvođenje društvenog vlasništva nad najvećim privrednim subjektima. Snažno su mu se usprotivili strani investitori i započeli s povlačenjem svojih uloga iz čileanske privrede, a zbog približavanja zemljama [[Istočni blok|Istočnog bloka]] Allendeu su se suprotstavile i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] koje su iskoristile svoj uticaj u međunarodnim financijskim institucijama za otežavanje privrednog položaja Čilea. U prvoj godini mandata Allendeove su mjere dovele do izvjesnog poboljšanja ekonomskog stanja, ali već 1972. ekonomija je počela posrtati, a politička se situacija zaoštrila s čestim sukobima Allendeovih pristaša i protivnika. Tokom 1973. [[inflacija]] se otela kontroli i zaredali su [[štrajk]]ovi u mnogim djelatnostima. Dana 11. septembra 1973. Allende je zbačen u vojnom udaru izvedenom uz podršku [[Centralna obavještajna agencija|CIA]]-e. Umro je istog dana pod nerazjašnjenim okolnostima u predsjedničkoj palači, a vlast je preuzela vojna hunta pod vodstvom generala [[Augusto Pinochet|Augusta Pinocheta]]. Prve godine vojne vladavine bile su obilježene brojnim kršenjima ljudskih prava i pogubljenjima političkih protivnika. Novi je ustav potvrđen na referendumu sumnjive demokratičnosti 1980. i prema njemu je Pinochet izabran za predsjednika uz osmogodišnji mandat. Krajem 1980-ih režim je postupno dopustio veću slobodu govora, javnog okupljanja i političke aktivnosti. Ekonomska je politika vojne vlade bila gotovo potpuno liberalna, nasuprot dotadašnjem uplitanju države u ekonomiju, što je pogodovalo domaćim i stranim ulaganjima, premda industrija bakra i drugi veliki rudnici nisu vraćeni prijašnjim vlasnicima. Na referendumu 5. oktobra 1988. general Pinochet nije uspio dobiti drugi osmogodišnji mandat. Godinu dana kasnije za predjsjednika je izabran kršćanski demokrat [[Patricio Aylwin]] na čelu široke koalicije 16 stranaka. Godine 1993. predsjednikom je postao [[Eduardo Frei Ruiz-Tagle]], sin bivšeg predsjednika Freija Montalve, a 1999. u drugom je krugu pobijedio kandidat Socijalističke stranke [[Ricardo Lagos]]. == Stanovništvo == [[Datoteka:Bachelet y campeones de polo.jpg|mini|lijevo|250px|Čileanska reprezentacija]] Čile su mješavina različitih etničkih grupa, dominantno potomaka [[Evropa|evropskih doseljenika]].<ref>{{Cite web |url=http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |title=SOCIAL IDENTITY Marta Fierro Social Psychologist. |access-date=25. 2. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225203250/http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |archive-date=25. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |title=massive immigration of European Argentina Uruguay Chile Brazil |access-date=16. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225190038/http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |archive-date=25. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |title=Latinoamerica. |access-date=16. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318213911/http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |archive-date=18. 3. 2009 |url-status=dead }}</ref> Čine oko 52,7% i 90% populacije.<ref name="Lizcano">{{cite web |url=http://books.google.cl/books?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat&source=bl&ots=AMUjY09aVi&sig=3PCwfKDokrZYem3dcZ2gkToFIoE&hl=es&ei=k8WjSYT3HJaitgfGncnOBA&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA110,M1 |title=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI |format=PDF}}</ref><ref name="Garcia">{{cite web |url=http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |title=Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19. |access-date=10. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225143052/http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |archive-date=25. 12. 2009 |url-status=dead }}</ref> Valovi doseljenika iz evropskih zemalja stigli su u Čile krajem 19. vijeka i početkom 20. vijeka: [[Nijemci]], [[Francuzi]], [[Engleska|Britanci]], [[Irska|Irci]], [[Poljaci]], [[Italijani]], [[Španija|Španci]], [[Rusi]], [[Hrvati]], [[Srbi]] i drugi, kao i manji broj doseljenika s [[Bliski istok|Bliskog istoka]]. [[Hrvatska]] zajednica u Čileu broji oko 380.000 ljudi i naročito je brojna na sjeveru, u [[Antofagasta]], u području oko glavnog grada Santiaga, te na jugu zemlje (''Ognjena zemlja, Porvenir, Punta Arenas''). Najviše iseljenika je s [[Brač]]a koji su u Čile došli zbog zlatne groznice krajem 19. stoljeća.<ref>{{Cite web |url=http://www.matis.hr/vijesti.php?id=2265 |title=Splitski osnovnoškolci rođeni u Čileu. |access-date=10. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917024605/http://www.matis.hr/vijesti.php?id=2265 |archive-date=17. 9. 2011 |url-status=dead }}</ref> Izvorno indijansko stanovništvo sačinjava oko 3,2% ukupnog stanovništva. Među religijama prevladava [[katoličanstvo]], koje država podupire iako nije službena religija. <br /> Osim katolika, postoji i veći [[broj]] pripadnika židovske religije i protestanata. [[Katoličanstvo|Katolika]] je 70%, [[Protestantizam|protestanata]] 15,1%<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |title=Arhivirana kopija |access-date=15. 3. 2008 |archive-date=6. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106030337/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |url-status=dead }}</ref>. == Ekonomija == Čile spada u srednje razvijene zemlje. Nakon kratke ekonomske krize krajem 1990-ih ekonomija ponovno bilježi visoke stope rasta. Najvažniji izvozni proizvodi su [[bakar]], [[voće]], [[Ribe|riba]], [[vino]], [[papir]] i dr. [[Bruto domaći proizvod|BDP]] je za 2004. procijenjen na 10.400 [[američki dolar|USD]] po stanovniku, mjereno po PPP-u. == Također pogledajte == * [[Čileanska ratna mornarica]] * [[Michelle Bachelet]] * [[Castro (Čile)]] == Reference == {{Refspisak|2}} == Dodatna literatura == {{Refbegin}} * Christian Balteum: ''The Strip. A Marxist critique of a semicomparador economy'', University of Vermont Press, 2018 * Simon Collier and William F. Sater, ''A History of Chile, 1808–1894'', Cambridge University Press, 1996 * Paul W. Drake, and others., ''Chile: A Country Study'', Library of Congress, 1994 * Luis Galdames, ''A History of Chile'', University of North Carolina Press, 1941 * {{Cite EB1911|wstitle= Chile | volume= 6 |last1= Lamoureux |first1= Andrew Jackson |author1-link= |last2= and three others |first2= |author2-link= | pages = 142&ndash;160 |short= 1}} * Brian Lovemen, ''Chile: The Legacy of Hispanic Capitalism'', 3rd ed., Oxford University Press, 2001 * John L. Rector, ''The History of Chile'', Greenwood Press, 2003 {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Chile}} {{Commonscat|Chile}} {{wikiatlas|Chile}} * {{službeni website|https://www.thisischile.cl/}} * [http://www.gobiernodechile.cl/ Zvanična stranica vlade Čilea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113010706/http://www.gobiernodechile.cl/ |date=13. 1. 2011 }} * {{CIA World Factbook link|ci|Čile}} {{Države Južne Amerike}} {{Organizacija američkih država}} {{APEC}} [[Kategorija:Čile|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1818.]] 3i1ugtrd102zgi6h97405k63dwy39pp 3936507 3936506 2026-10-21T07:39:27Z Panasko 146730 /* Reference */ 3936507 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Čile | izvorno_ime = República de Chile | ime_genitiv = Čilea | zastava = Flag of Chile.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Chile.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Himno Nacional de Chile]]"{{Center|[[Datoteka:United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg]]}} | karta = CHL orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Santiago de Chile]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|33|26|S|70|40|W|type:city}} | najveći_grad = [[Santiago de Chile]] | službeni_jezik = [[španski jezik|Španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = [[Unitarna država|Unitarna]], [[Predsjednički sistem|predsjednička]] [[Republika|ustavna republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Čilea|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[José Antonio Kast]] | vrsta_druge_vlasti = [[Predsjednik Senata Čilea|Predsjednik Senata]] | vladar_druga_vlast = [[Paulina Núñez]] | vrsta_treće_vlasti = [[Predsjednik Zastupničkog doma Čilea|Predsjednik Zastupničkog doma]] | vladar_treća_vlast = [[Jorge Alessandri]] | zakonodavstvo = [[Nacionalni kongres Čilea|Nacionalni kongres]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Senat Čilea]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Zastupnički dom Čilea]] | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 12. februar 1818. | površina = 756.101,96<ref name="ce2006">{{Cite web |url=http://www.ine.cl/canales/publicaciones/compendio_estadistico/pdf/2006/compendio2006.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.ine.cl/canales/publicaciones/compendio_estadistico/pdf/2006/compendio2006.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Compendio estadístico 2006 |access-date=29 November 2007 |publisher=Instituto Nacional de Estadísticas |date=October 2006 }}</ref><ref name="Chile country profile">{{cite web |title=Chile country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19357497 |website=BBC News |access-date=17 October 2023 |date=17 October 2023 |archive-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411095040/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19357497 |url-status=live }}</ref> | po_površini_na_svijetu = 37 | procenat_vode = 2,1 | stanovnika = 18.480.432<ref>{{Cite web|url=https://www.censo2024.ine.gob.cl|title=Censo 2024|access-date=26 September 2026|publisher=[[National Statistics Institute (Chile)|National Statistics Institute]]|url-status=live}}</ref> | stanovnika_godina = 2024 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 19.629.588<ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|title=Our World in Data|access-date=11 January 2024|archive-date=12 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120730/https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|url-status=live}}</ref> | procjena_godina = 2023 | gustoća = 24 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 198 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $745,751 milijardi<ref name="IMFWEO.CL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13 October 2026 |access-date=13 October 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 43 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $37.008<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 64 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $402,243 milijardi<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 43 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $19.961<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 64 | hdi = 0,878<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 45 | gini = 43,0<ref name="WorldBank_Gini_Chile">{{cite web |last=World Bank |title=Gini index - Chile |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CL |website=data.worldbank.org |publisher=World Bank |access-date=April 14, 2026 |language=en}}</ref> | gini_godina = 2024 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Čileanski peso]] | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = [[Ojos del Salado]] | najviša_tačka_metara = 6.893 | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +56 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.cl]] | komentar = }} '''Čile''' ({{jez-es|Chile}}), službeno '''Republika Čile''' ({{jez-es|República de Chile|linkovi=ne}} {{malo|/{{audio|pomoć=ne|Es-República de Chile.oga|izgovor}}/}}), jest [[suverena država]] u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]], smještena na zapadu kontinenta. Najjužnija je zemlja na svijetu i najbliža [[Antarktik|Antarktiku]]. Zauzima uski pojas između [[Tihi okean|Tihog okeana]] na zapadu i [[Andi|Anda]] na istoku. Prema popisu stanovništva iz 2024, Čile je imao 18,5 miliona stanovnika. Država obuhvata teritoriju od 756.102&nbsp;km<sup>2</sup>.<ref name="2024 census">{{cite web |title=The first results of the 2024 Census: 18,480,432 people enumerated in Chile and an increasing trend in population aging |url=https://www.ine.gob.cl/press-room/news/2025/03/28/the-first-results-of-the-2024-census-18-480-432-people-enumerated-in-chile-and-an-increasing-trend-in-population-aging |website=ine.gob.cl |access-date=5 November 2025 |date=28 March 2025}}</ref><ref name="Chile country profile"/> Zemlja je izdužena 4.630&nbsp;km u smjeru sjever-jug, s najvećom širinom 350&nbsp;km. Na sjeveru graniči s [[Peru]]om, na sjeveroistoku s [[Bolivija|Bolivijom]] te na istoku s [[Argentina|Argentinom]], dok na krajnjem jugu izlazi na [[Drakeov prolaz]]. Čile također upravlja s nekoliko ostrva u Tihom okeanu, uključujući [[Juan Fernández (arhipelag)|arhipelag Juan Fernández]], ostrvo [[Salas y Gómez (ostrvo)|Salas y Gómez]], ostrva [[Desventuradas]] i [[Uskršnje ostrvo]], a polaže pravo i na oko 1.250.000&nbsp;km<sup>2</sup> Antarktika, što naziva [[Čileanska antarktička teritorija|Čileanskom antarktičkom teritorijom]].{{refn|group=nb|Od 1961, svi zahtjevi za polaganje prava na teritoriju na Antarktiku su, ''[[de jure]]'', suspendovani u okviru [[Antarktički ugovor|Antarktičkog ugovora]].}} Glavni i najveći grad je [[Santiago de Chile]], a službeni i nacionalni jezik je [[Španski jezik|španski]]. [[Španija]] je osvojila i kolonizirala ovo područje sredinom 16. vijeka, zamijenivši vlast [[Inka]]; međutim, nisu uspjeli pokoriti autonomno pleme Mapuče, koje je nastanjivalo prostor današnjeg južno-centralnog Čilea. Nakon proglašenja nezavisnosti od Španije 1818, Čile se 1830-ih razvio u relativno stabilnu autoritarnu republiku. Tokom 19. vijeka, Čile je doživio značajan ekonomski i teritorijalni rast; 1880-ih okončan je otpor naroda Mapuče, a tokom [[Pacifički rat|Pacifičkog rata]] (1879–1883), pobjedom nad Peruom i Bolivijom, Čile je stekao svoje današnje sjeverne teritorije. U 20. vijeku, sve do 1970-ih, Čile je prošao kroz proces demokratizacije,<ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3382.html|title=Elecciones, sufragio y democracia en Chile (1810–2012)|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606211346/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3382.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-96054.html|title=Sufragio femenino universal|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=27 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627203312/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-96054.html|url-status=live}}</ref> uz brz rast stanovništva i urbanizaciju,<ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3351.html|title=Desarrollo y dinámica de la población en el siglo XX|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711012135/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3351.html|url-status=live}}</ref> pri čemu se njegova ekonomija sve više oslanjala na izvoz [[Bakar|bakra]] dobijenog rudarenjem.<ref>[[Gabriel Salazar|Salazar, Gabriel]]; [[Julio Pinto|Pinto, Julio]] (2002). ''Historia contemporánea de Chile III. La economía: mercados empresarios y trabajadores.'' [[LOM Ediciones]]. {{ISBN?}}. Pages 124–125.</ref><ref>[[Sergio Villalobos|Villalobos, Sergio]]; [[Osvaldo Silva|Silva, Osvaldo]]; Silva, Fernando; Estelle, Patricio (1974). ''Historia De Chile'' (14th ed.). [[Editorial Universitaria]]. {{ISBN|956-11-1163-2}}. Pages 773–775.</ref> Tokom 1960-ih i 1970-ih, zemlju su obilježile snažna politička polarizacija između ljevice i desnice te previranja, što je kulminiralo državnim udarom 11. septembra 1973. Taj udar, izveden uz podršku [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], srušio je demokratski izabranu ljevičarsku vladu [[Salvador Allende|Salvadora Allendea]]. Nakon toga uslijedila je šesnaestipolgodišnja desničarska vojna diktatura pod vodstvom [[Augusto Pinochet|Augusta Pinocheta]]. U tom periodu donesen je Ustav iz 1980.<ref>{{cite web |title=History of our constitutions |url=https://www.gob.cl/hagamoshistoria/en/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724024551/https://www.gob.cl/hagamoshistoria/en/timeline/ |archive-date=24 July 2024 |access-date=12 January 2025 |publisher=Government of Chile}}</ref> i provedene su brojne političke i ekonomske reforme,<ref>{{cite book |last1=Ffrench-Davis |first1=Ricardo |title=Economic reforms in Chile: from dictatorship to democracy |date=2002 |publisher=Univ. of Michigan Press |isbn=9780472112326 |location=Ann Arbor, Mich}}</ref> ali je taj režim također obilježilo masovno kršenje [[Ljudska prava|ljudskih prava]], uključujući više od 3.000 smrtnih slučajeva i nestanaka ljudi.<ref name="BBC-Chile" /> Režim je okončan 1990, nakon referenduma održanog 1988, a zamijenila ga je koalicija lijevog centra koja je vladala do 2010. Čile je danas jedna od najstabilnijih i najnaprednijih država Južne Amerike, s ekonomijom visokog dohotka i visokim životnim standardom.<ref>{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/au/Documents/public-sector/deloitte-au-ps-social-progress-index-executive-summary-2015-90415.pdf|format=PDF|title=SOCIAL PROGRESS INDEX 2015: EXECUTIVE SUMMARY|website=2.deloitte.com|access-date=2. 8. 2017|archive-date=23. 7. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723035217/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/au/Documents/public-sector/deloitte-au-ps-social-progress-index-executive-summary-2015-90415.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |title=Human and income poverty: developing countries |work=UNDP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |archive-date=12 February 2009 }}</ref> Ova država predvodi latinoameričke nacije po rangiranju [[Indeks ljudskog razvoja|indeksa ljudskog razvoja]], konkurentnosti, prihoda po glavi stanovnika, globalizacije, stanja mira, ekonomskih sloboda i niske percepcije korupcije.<ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web |url= http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |title=Human and income poverty: developing countries |work=UNDP |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |archive-date=12. 2. 2009 }}</ref> Također, u regionalnom pogledu Čile je visokorangiran po pitanju održivosti države i demokratskog razvoja.<ref name="wdi">{{cite web|url=http://databank.worldbank.org/ddp/home.do |title=World Development Indicators |publisher=World Bank |date=17. 4. 2012 |access-date=12. 5. 2012}}</ref> Čile je jedini južnoamerički član [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj]] (OECD), kojoj se pridružio 2010. Trenutno ima i najnižu stopu ubistava u Južnoj Americi. Čile je jedan od osnivača [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Unija južnoameričkih država|Unije južnoameričkih država]] (UNASUR) i [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]] (CELAC). == Geografija == {{Glavni|Geografija Čilea}} [[Datoteka:Mapa administrativo de Chile.png|mini|lijevo]] [[Datoteka:San Pedro de Atacama (street view).jpg|mini|lijevo|[[Atacama]]]] Pustinja [[Atacama]] na sjeveru zemlje sadrži velika mineralna bogatstva, prvenstveno [[bakar]] i [[Nitrat|nitrate]]. Najveći dio stanovništva i poljoprivrednog zemljišta koncentrirani su u relativno maloj središnoj dolini u kojoj se nalazi i glavni grad Santiago. Ova je regija i historijsko središte Čilea iz koje se zemlja širila prema sjeveru i jugu. Južni Čile bogat je šumama i pašnjacima, a reljefom dominira niz [[vulkan]]a i [[jezero|jezera]]. Južna je obala labirint [[fjord]]ova, [[Zaliv|zaliva]], prolaza, te zavojitih poluostrva i ostrva. Istočnu granicu zemlje čine [[Andi|Ande]] u kojima se nalazi najviši vrh Nevado Ojos del Salado (6.880 m). Čile kontrolira i [[Uskršnje ostrvo]], najistočnije ostrvo [[Polinezija|Polinezije]], te [[Ostrvo Robinsona Crusoea]] u arhipelagu [[Juan Fernández]]. Polaže pravo i na velik dio [[Antarktik|Antarktike]]. == Historija == {{Glavni|Historija Čilea}} Prije oko 10.000 godina na područje današnjeg Čilea doselili su se preci [[Američki Indijanci|Američkih Indijanaca]]. Kratko su vrijeme sjevernim Čileom gospodarili [[Inka|Inke]], ali u znatnijem naseljavanju spriječio ih je otpor domorodaca i udaljenost od središta njihove države. [[Datoteka:Pedro de Valdivia.jpg|mini|lijevo|Pedro de Valdivia]] Godine 1520. Portugalac [[Ferdinand Magellan]], oplovljavajući po prvi put [[Zemlja (planeta)|Zemljinu]] kuglu, otkrio je južni prolaz koji se danas po njemu zove [[Magellanov prolaz]]. Sljedeći kontakt Evropljana s Čileom zbio se kad je Španac [[Diego de Almagro]] sa grupom konkvistadora stigao ovamo iz [[Peru]]a 1535. u potrazi za [[zlato]]m, ali se ubrzo vratio praznih ruku. Prvo stalno evropsko naselje, [[Santiago de Chile|Santiago]], osnovao je 1541. [[Pedro de Valdivia]], jedan od časnika [[Francisco Pizzaro|Francisca Pizzara]]. Umjesto željenih nalazišta zlata i [[srebro|srebra]] Španci su se okrenuli [[poljoprivreda|poljoprivredi]] u središnoj dolini Čilea. Područje je postalo dijelom [[Potkraljevstvo Peru|Potkraljevstva Peru]]. Kolonizatori su se ubrzo suočili s otporom domorodaca, najviše naroda [[Mapuche]] u čijoj je pobuni 1553. ubijen Valdivia i uništeno nekoliko većih naselja. Ukidanje ropstva u koloniji 1683. smanjilo je napetosti između dviju grupa. Dolazak [[Napoléon Bonaparte|Napoleonovog]] brata Josepha na špansko prijestolje 1808. potakao je koloniju na pobunu. Dana [[18. septembar|18. septembra]] 1808. stvoreno vijeće koje je trebalo predstavljati Ferdinanda, nasljednika svrgnutog kralja, proglasilo je Čile autonomnom republikom unutar španlske monarhije. Uskoro su postali sve glasniji zahtjevi za punom neovisnošću. Pokušaji Španije da obnovi svoju vlast doveli su do oružanih borbi. [[Datoteka:Ohiggins.jpg|mini|Bernardo O'Higgins]] Povremeni sukobi trajali su do 1817, kada je vojska pod vodstvom [[Bernardo O'Higgins|Bernarda O'Higginsa]], najpoznatijeg čileanskog domoljuba, i [[José de San Martín|Joséa de San Martína]], heroja [[Argentina|argentinske]] borbe za nezavisnost, prešla Ande i u Čileu pobijedila rojaliste. Dana 12. februara 1818. Čile je proglašen nezavisnom republikom s O'Higginsom kao [[predsjednik]]om. Političke promjene nisu bile popraćene društvenima, tako da je čileansko društvo 19. vijeka očuvalo raslojenu kolonijalnu strukturu s velikim uticajem moćnih obitelji i [[Katolička crkva|Katoličke crkve]]. Nakon političkih borbi oko uređenja države, postignut je kompromis prema kojem je stvoreno jako predsjedništvo, ali pod kontrolom velikih zemljoposjednika. Prema kraju 19. vijeka središnja je vlast dovršila kolonizaciju čileanskog juga i pobijedila ostatke naroda [[Mapuche]]. Godine 1881. ugovorom s Argentinom potvrđen je čileanski suverenitet nad Magelanovim prolazom. U [[Pacifički rat|Pacifičkom ratu]] vođenom od 1879. do 1883. protiv [[Peru]]a i [[Bolivija|Bolivije]] Čile se proširio za gotovo jednu trećinu dotadašnjeg teritorija na sjever i oduzeo Boliviji izlaz na more, dobivši vrijedna ležišta nitrata koja su zemlji donijela značajno bogatstvo. Poslije kratkog Čileanskog građanskog rata 1891. došlo je do preraspodjele političke moći između predsjednika i kongresa (parlamenta) i Čile je postao parlamentarna demokratije. U ratu je ojačala i pozicija čileanske financijske oligarhije, osobito bankarske kuće Edwards povezane sa stranim investitorima. Ipak, srednja i radnička klasa ojačale su do 1920-ih dovoljno da bi mogle izabrati reformski orijentiranog predsjednika, Artura Alessandija Palmu, čiji je program djelomično blokirao konzervativni kongres. Palmine reformske težnje bile su pomiješane s divljenjem prema nekim elementima [[Benito Mussolini|Mussolinijeve]] korporativne države. U dvadesetima su se pojavile i prve [[marksizam|marksističke]] grupe sa značajnom podrškom. Vojnim udarom generala [[Luis Altamirano|Luisa Altamirana]] 1924. započelo je razdoblje političke nestabilnosti koje je potrajalo do 1932. Najduže se na vlasti zadržao general [[Carlos Ibáñez]] koji je i prepustio 1931. vlast demokratski izabranom nasljedniku. Uslijedila je dvadesetogodišnja dominacija [[Radikalna stranka (Čile)|Radikalne stranke]], bliske srednjoj klasi, tokom koje je država povećala svoju ulogu u privrednom životu. Jačanje srednje klase dovelo je do političke aktivacije nižih slojeva stanovništva pa je na izborima 1964. pobijedila [[Kršćansko-demokratska stranka Čilea]] na čelu s [[Eduardo Frei Montalva|Eduardom Freijem Montalvom]] koja je obećala reforme u korist siromašnijih seljaka i provođenje [[agrarna reforma|agrarne reforme]] te nacionalizaciju najvećih rudnika [[bakar|bakra]]. Ipak, Frei se u ostvarivanju svojih obećanja susreo s otporom na oba kraja političkog spektra, tako da je u radikaliziranoj političkoj klimi na izborima 1970. za predsjednika izabran [[marksizam|marksistički]] senator [[Salvador Allende]], vođa koalicije "Narodno jedinstvo" koja je uključivala socijaliste, komuniste, radikale i socijaldemokrate te disidente Kršćansko-demokratske stranke. Allendeov je program predviđao nastavak i jačanje procesa agrarne reforme i uvođenje društvenog vlasništva nad najvećim privrednim subjektima. Snažno su mu se usprotivili strani investitori i započeli s povlačenjem svojih uloga iz čileanske privrede, a zbog približavanja zemljama [[Istočni blok|Istočnog bloka]] Allendeu su se suprotstavile i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] koje su iskoristile svoj uticaj u međunarodnim financijskim institucijama za otežavanje privrednog položaja Čilea. U prvoj godini mandata Allendeove su mjere dovele do izvjesnog poboljšanja ekonomskog stanja, ali već 1972. ekonomija je počela posrtati, a politička se situacija zaoštrila s čestim sukobima Allendeovih pristaša i protivnika. Tokom 1973. [[inflacija]] se otela kontroli i zaredali su [[štrajk]]ovi u mnogim djelatnostima. Dana 11. septembra 1973. Allende je zbačen u vojnom udaru izvedenom uz podršku [[Centralna obavještajna agencija|CIA]]-e. Umro je istog dana pod nerazjašnjenim okolnostima u predsjedničkoj palači, a vlast je preuzela vojna hunta pod vodstvom generala [[Augusto Pinochet|Augusta Pinocheta]]. Prve godine vojne vladavine bile su obilježene brojnim kršenjima ljudskih prava i pogubljenjima političkih protivnika. Novi je ustav potvrđen na referendumu sumnjive demokratičnosti 1980. i prema njemu je Pinochet izabran za predsjednika uz osmogodišnji mandat. Krajem 1980-ih režim je postupno dopustio veću slobodu govora, javnog okupljanja i političke aktivnosti. Ekonomska je politika vojne vlade bila gotovo potpuno liberalna, nasuprot dotadašnjem uplitanju države u ekonomiju, što je pogodovalo domaćim i stranim ulaganjima, premda industrija bakra i drugi veliki rudnici nisu vraćeni prijašnjim vlasnicima. Na referendumu 5. oktobra 1988. general Pinochet nije uspio dobiti drugi osmogodišnji mandat. Godinu dana kasnije za predjsjednika je izabran kršćanski demokrat [[Patricio Aylwin]] na čelu široke koalicije 16 stranaka. Godine 1993. predsjednikom je postao [[Eduardo Frei Ruiz-Tagle]], sin bivšeg predsjednika Freija Montalve, a 1999. u drugom je krugu pobijedio kandidat Socijalističke stranke [[Ricardo Lagos]]. == Stanovništvo == [[Datoteka:Bachelet y campeones de polo.jpg|mini|lijevo|250px|Čileanska reprezentacija]] Čile su mješavina različitih etničkih grupa, dominantno potomaka [[Evropa|evropskih doseljenika]].<ref>{{Cite web |url=http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |title=SOCIAL IDENTITY Marta Fierro Social Psychologist. |access-date=25. 2. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225203250/http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |archive-date=25. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |title=massive immigration of European Argentina Uruguay Chile Brazil |access-date=16. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225190038/http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |archive-date=25. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |title=Latinoamerica. |access-date=16. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318213911/http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |archive-date=18. 3. 2009 |url-status=dead }}</ref> Čine oko 52,7% i 90% populacije.<ref name="Lizcano">{{cite web |url=http://books.google.cl/books?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat&source=bl&ots=AMUjY09aVi&sig=3PCwfKDokrZYem3dcZ2gkToFIoE&hl=es&ei=k8WjSYT3HJaitgfGncnOBA&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA110,M1 |title=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI |format=PDF}}</ref><ref name="Garcia">{{cite web |url=http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |title=Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19. |access-date=10. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225143052/http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |archive-date=25. 12. 2009 |url-status=dead }}</ref> Valovi doseljenika iz evropskih zemalja stigli su u Čile krajem 19. vijeka i početkom 20. vijeka: [[Nijemci]], [[Francuzi]], [[Engleska|Britanci]], [[Irska|Irci]], [[Poljaci]], [[Italijani]], [[Španija|Španci]], [[Rusi]], [[Hrvati]], [[Srbi]] i drugi, kao i manji broj doseljenika s [[Bliski istok|Bliskog istoka]]. [[Hrvatska]] zajednica u Čileu broji oko 380.000 ljudi i naročito je brojna na sjeveru, u [[Antofagasta]], u području oko glavnog grada Santiaga, te na jugu zemlje (''Ognjena zemlja, Porvenir, Punta Arenas''). Najviše iseljenika je s [[Brač]]a koji su u Čile došli zbog zlatne groznice krajem 19. stoljeća.<ref>{{Cite web |url=http://www.matis.hr/vijesti.php?id=2265 |title=Splitski osnovnoškolci rođeni u Čileu. |access-date=10. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917024605/http://www.matis.hr/vijesti.php?id=2265 |archive-date=17. 9. 2011 |url-status=dead }}</ref> Izvorno indijansko stanovništvo sačinjava oko 3,2% ukupnog stanovništva. Među religijama prevladava [[katoličanstvo]], koje država podupire iako nije službena religija. <br /> Osim katolika, postoji i veći [[broj]] pripadnika židovske religije i protestanata. [[Katoličanstvo|Katolika]] je 70%, [[Protestantizam|protestanata]] 15,1%<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |title=Arhivirana kopija |access-date=15. 3. 2008 |archive-date=6. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106030337/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |url-status=dead }}</ref>. == Ekonomija == Čile spada u srednje razvijene zemlje. Nakon kratke ekonomske krize krajem 1990-ih ekonomija ponovno bilježi visoke stope rasta. Najvažniji izvozni proizvodi su [[bakar]], [[voće]], [[Ribe|riba]], [[vino]], [[papir]] i dr. [[Bruto domaći proizvod|BDP]] je za 2004. procijenjen na 10.400 [[američki dolar|USD]] po stanovniku, mjereno po PPP-u. == Također pogledajte == * [[Čileanska ratna mornarica]] * [[Michelle Bachelet]] * [[Castro (Čile)]] == Bilješke == {{Spisaknapomena|2}} == Reference == {{Refspisak|2}} == Dodatna literatura == {{Refbegin}} * Christian Balteum: ''The Strip. A Marxist critique of a semicomparador economy'', University of Vermont Press, 2018 * Simon Collier and William F. Sater, ''A History of Chile, 1808–1894'', Cambridge University Press, 1996 * Paul W. Drake, and others., ''Chile: A Country Study'', Library of Congress, 1994 * Luis Galdames, ''A History of Chile'', University of North Carolina Press, 1941 * {{Cite EB1911|wstitle= Chile | volume= 6 |last1= Lamoureux |first1= Andrew Jackson |author1-link= |last2= and three others |first2= |author2-link= | pages = 142&ndash;160 |short= 1}} * Brian Lovemen, ''Chile: The Legacy of Hispanic Capitalism'', 3rd ed., Oxford University Press, 2001 * John L. Rector, ''The History of Chile'', Greenwood Press, 2003 {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Chile}} {{Commonscat|Chile}} {{wikiatlas|Chile}} * {{službeni website|https://www.thisischile.cl/}} * [http://www.gobiernodechile.cl/ Zvanična stranica vlade Čilea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113010706/http://www.gobiernodechile.cl/ |date=13. 1. 2011 }} * {{CIA World Factbook link|ci|Čile}} {{Države Južne Amerike}} {{Organizacija američkih država}} {{APEC}} [[Kategorija:Čile|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1818.]] ter7iiv5pc2jp0pmd8ohqxi5m0ptziy 3936508 3936507 2026-10-21T07:41:02Z Panasko 146730 /* Bilješke */ 3936508 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Čile | izvorno_ime = República de Chile | ime_genitiv = Čilea | zastava = Flag of Chile.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Chile.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Himno Nacional de Chile]]"{{Center|[[Datoteka:United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg]]}} | karta = CHL orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Santiago de Chile]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|33|26|S|70|40|W|type:city}} | najveći_grad = [[Santiago de Chile]] | službeni_jezik = [[španski jezik|Španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = [[Unitarna država|Unitarna]], [[Predsjednički sistem|predsjednička]] [[Republika|ustavna republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Čilea|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[José Antonio Kast]] | vrsta_druge_vlasti = [[Predsjednik Senata Čilea|Predsjednik Senata]] | vladar_druga_vlast = [[Paulina Núñez]] | vrsta_treće_vlasti = [[Predsjednik Zastupničkog doma Čilea|Predsjednik Zastupničkog doma]] | vladar_treća_vlast = [[Jorge Alessandri]] | zakonodavstvo = [[Nacionalni kongres Čilea|Nacionalni kongres]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Senat Čilea]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Zastupnički dom Čilea]] | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 12. februar 1818. | površina = 756.101,96<ref name="ce2006">{{Cite web |url=http://www.ine.cl/canales/publicaciones/compendio_estadistico/pdf/2006/compendio2006.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.ine.cl/canales/publicaciones/compendio_estadistico/pdf/2006/compendio2006.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Compendio estadístico 2006 |access-date=29 November 2007 |publisher=Instituto Nacional de Estadísticas |date=October 2006 }}</ref><ref name="Chile country profile">{{cite web |title=Chile country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19357497 |website=BBC News |access-date=17 October 2023 |date=17 October 2023 |archive-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411095040/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19357497 |url-status=live }}</ref> | po_površini_na_svijetu = 37 | procenat_vode = 2,1 | stanovnika = 18.480.432<ref>{{Cite web|url=https://www.censo2024.ine.gob.cl|title=Censo 2024|access-date=26 September 2026|publisher=[[National Statistics Institute (Chile)|National Statistics Institute]]|url-status=live}}</ref> | stanovnika_godina = 2024 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 19.629.588<ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|title=Our World in Data|access-date=11 January 2024|archive-date=12 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120730/https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|url-status=live}}</ref> | procjena_godina = 2023 | gustoća = 24 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 198 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $745,751 milijardi<ref name="IMFWEO.CL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13 October 2026 |access-date=13 October 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 43 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $37.008<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 64 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $402,243 milijardi<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 43 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $19.961<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 64 | hdi = 0,878<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 45 | gini = 43,0<ref name="WorldBank_Gini_Chile">{{cite web |last=World Bank |title=Gini index - Chile |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CL |website=data.worldbank.org |publisher=World Bank |access-date=April 14, 2026 |language=en}}</ref> | gini_godina = 2024 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Čileanski peso]] | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = [[Ojos del Salado]] | najviša_tačka_metara = 6.893 | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +56 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.cl]] | komentar = }} '''Čile''' ({{jez-es|Chile}}), službeno '''Republika Čile''' ({{jez-es|República de Chile|linkovi=ne}} {{malo|/{{audio|pomoć=ne|Es-República de Chile.oga|izgovor}}/}}), jest [[suverena država]] u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]], smještena na zapadu kontinenta. Najjužnija je zemlja na svijetu i najbliža [[Antarktik|Antarktiku]]. Zauzima uski pojas između [[Tihi okean|Tihog okeana]] na zapadu i [[Andi|Anda]] na istoku. Prema popisu stanovništva iz 2024, Čile je imao 18,5 miliona stanovnika. Država obuhvata teritoriju od 756.102&nbsp;km<sup>2</sup>.<ref name="2024 census">{{cite web |title=The first results of the 2024 Census: 18,480,432 people enumerated in Chile and an increasing trend in population aging |url=https://www.ine.gob.cl/press-room/news/2025/03/28/the-first-results-of-the-2024-census-18-480-432-people-enumerated-in-chile-and-an-increasing-trend-in-population-aging |website=ine.gob.cl |access-date=5 November 2025 |date=28 March 2025}}</ref><ref name="Chile country profile"/> Zemlja je izdužena 4.630&nbsp;km u smjeru sjever-jug, s najvećom širinom 350&nbsp;km. Na sjeveru graniči s [[Peru]]om, na sjeveroistoku s [[Bolivija|Bolivijom]] te na istoku s [[Argentina|Argentinom]], dok na krajnjem jugu izlazi na [[Drakeov prolaz]]. Čile također upravlja s nekoliko ostrva u Tihom okeanu, uključujući [[Juan Fernández (arhipelag)|arhipelag Juan Fernández]], ostrvo [[Salas y Gómez (ostrvo)|Salas y Gómez]], ostrva [[Desventuradas]] i [[Uskršnje ostrvo]], a polaže pravo i na oko 1.250.000&nbsp;km<sup>2</sup> Antarktika, što naziva [[Čileanska antarktička teritorija|Čileanskom antarktičkom teritorijom]].{{refn|group=nb|Od 1961, svi zahtjevi za polaganje prava na teritoriju na Antarktiku su, ''[[de jure]]'', suspendovani u okviru [[Antarktički ugovor|Antarktičkog ugovora]].}} Glavni i najveći grad je [[Santiago de Chile]], a službeni i nacionalni jezik je [[Španski jezik|španski]]. [[Španija]] je osvojila i kolonizirala ovo područje sredinom 16. vijeka, zamijenivši vlast [[Inka]]; međutim, nisu uspjeli pokoriti autonomno pleme Mapuče, koje je nastanjivalo prostor današnjeg južno-centralnog Čilea. Nakon proglašenja nezavisnosti od Španije 1818, Čile se 1830-ih razvio u relativno stabilnu autoritarnu republiku. Tokom 19. vijeka, Čile je doživio značajan ekonomski i teritorijalni rast; 1880-ih okončan je otpor naroda Mapuče, a tokom [[Pacifički rat|Pacifičkog rata]] (1879–1883), pobjedom nad Peruom i Bolivijom, Čile je stekao svoje današnje sjeverne teritorije. U 20. vijeku, sve do 1970-ih, Čile je prošao kroz proces demokratizacije,<ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3382.html|title=Elecciones, sufragio y democracia en Chile (1810–2012)|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606211346/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3382.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-96054.html|title=Sufragio femenino universal|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=27 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627203312/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-96054.html|url-status=live}}</ref> uz brz rast stanovništva i urbanizaciju,<ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3351.html|title=Desarrollo y dinámica de la población en el siglo XX|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711012135/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3351.html|url-status=live}}</ref> pri čemu se njegova ekonomija sve više oslanjala na izvoz [[Bakar|bakra]] dobijenog rudarenjem.<ref>[[Gabriel Salazar|Salazar, Gabriel]]; [[Julio Pinto|Pinto, Julio]] (2002). ''Historia contemporánea de Chile III. La economía: mercados empresarios y trabajadores.'' [[LOM Ediciones]]. {{ISBN?}}. Pages 124–125.</ref><ref>[[Sergio Villalobos|Villalobos, Sergio]]; [[Osvaldo Silva|Silva, Osvaldo]]; Silva, Fernando; Estelle, Patricio (1974). ''Historia De Chile'' (14th ed.). [[Editorial Universitaria]]. {{ISBN|956-11-1163-2}}. Pages 773–775.</ref> Tokom 1960-ih i 1970-ih, zemlju su obilježile snažna politička polarizacija između ljevice i desnice te previranja, što je kulminiralo državnim udarom 11. septembra 1973. Taj udar, izveden uz podršku [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], srušio je demokratski izabranu ljevičarsku vladu [[Salvador Allende|Salvadora Allendea]]. Nakon toga uslijedila je šesnaestipolgodišnja desničarska vojna diktatura pod vodstvom [[Augusto Pinochet|Augusta Pinocheta]]. U tom periodu donesen je Ustav iz 1980.<ref>{{cite web |title=History of our constitutions |url=https://www.gob.cl/hagamoshistoria/en/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724024551/https://www.gob.cl/hagamoshistoria/en/timeline/ |archive-date=24 July 2024 |access-date=12 January 2025 |publisher=Government of Chile}}</ref> i provedene su brojne političke i ekonomske reforme,<ref>{{cite book |last1=Ffrench-Davis |first1=Ricardo |title=Economic reforms in Chile: from dictatorship to democracy |date=2002 |publisher=Univ. of Michigan Press |isbn=9780472112326 |location=Ann Arbor, Mich}}</ref> ali je taj režim također obilježilo masovno kršenje [[Ljudska prava|ljudskih prava]], uključujući više od 3.000 smrtnih slučajeva i nestanaka ljudi.<ref name="BBC-Chile" /> Režim je okončan 1990, nakon referenduma održanog 1988, a zamijenila ga je koalicija lijevog centra koja je vladala do 2010. Čile je danas jedna od najstabilnijih i najnaprednijih država Južne Amerike, s ekonomijom visokog dohotka i visokim životnim standardom.<ref>{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/au/Documents/public-sector/deloitte-au-ps-social-progress-index-executive-summary-2015-90415.pdf|format=PDF|title=SOCIAL PROGRESS INDEX 2015: EXECUTIVE SUMMARY|website=2.deloitte.com|access-date=2. 8. 2017|archive-date=23. 7. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723035217/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/au/Documents/public-sector/deloitte-au-ps-social-progress-index-executive-summary-2015-90415.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |title=Human and income poverty: developing countries |work=UNDP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |archive-date=12 February 2009 }}</ref> Ova država predvodi latinoameričke nacije po rangiranju [[Indeks ljudskog razvoja|indeksa ljudskog razvoja]], konkurentnosti, prihoda po glavi stanovnika, globalizacije, stanja mira, ekonomskih sloboda i niske percepcije korupcije.<ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web |url= http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |title=Human and income poverty: developing countries |work=UNDP |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |archive-date=12. 2. 2009 }}</ref> Također, u regionalnom pogledu Čile je visokorangiran po pitanju održivosti države i demokratskog razvoja.<ref name="wdi">{{cite web|url=http://databank.worldbank.org/ddp/home.do |title=World Development Indicators |publisher=World Bank |date=17. 4. 2012 |access-date=12. 5. 2012}}</ref> Čile je jedini južnoamerički član [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj]] (OECD), kojoj se pridružio 2010. Trenutno ima i najnižu stopu ubistava u Južnoj Americi. Čile je jedan od osnivača [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Unija južnoameričkih država|Unije južnoameričkih država]] (UNASUR) i [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]] (CELAC). == Geografija == {{Glavni|Geografija Čilea}} [[Datoteka:Mapa administrativo de Chile.png|mini|lijevo]] [[Datoteka:San Pedro de Atacama (street view).jpg|mini|lijevo|[[Atacama]]]] Pustinja [[Atacama]] na sjeveru zemlje sadrži velika mineralna bogatstva, prvenstveno [[bakar]] i [[Nitrat|nitrate]]. Najveći dio stanovništva i poljoprivrednog zemljišta koncentrirani su u relativno maloj središnoj dolini u kojoj se nalazi i glavni grad Santiago. Ova je regija i historijsko središte Čilea iz koje se zemlja širila prema sjeveru i jugu. Južni Čile bogat je šumama i pašnjacima, a reljefom dominira niz [[vulkan]]a i [[jezero|jezera]]. Južna je obala labirint [[fjord]]ova, [[Zaliv|zaliva]], prolaza, te zavojitih poluostrva i ostrva. Istočnu granicu zemlje čine [[Andi|Ande]] u kojima se nalazi najviši vrh Nevado Ojos del Salado (6.880 m). Čile kontrolira i [[Uskršnje ostrvo]], najistočnije ostrvo [[Polinezija|Polinezije]], te [[Ostrvo Robinsona Crusoea]] u arhipelagu [[Juan Fernández]]. Polaže pravo i na velik dio [[Antarktik|Antarktike]]. == Historija == {{Glavni|Historija Čilea}} Prije oko 10.000 godina na područje današnjeg Čilea doselili su se preci [[Američki Indijanci|Američkih Indijanaca]]. Kratko su vrijeme sjevernim Čileom gospodarili [[Inka|Inke]], ali u znatnijem naseljavanju spriječio ih je otpor domorodaca i udaljenost od središta njihove države. [[Datoteka:Pedro de Valdivia.jpg|mini|lijevo|Pedro de Valdivia]] Godine 1520. Portugalac [[Ferdinand Magellan]], oplovljavajući po prvi put [[Zemlja (planeta)|Zemljinu]] kuglu, otkrio je južni prolaz koji se danas po njemu zove [[Magellanov prolaz]]. Sljedeći kontakt Evropljana s Čileom zbio se kad je Španac [[Diego de Almagro]] sa grupom konkvistadora stigao ovamo iz [[Peru]]a 1535. u potrazi za [[zlato]]m, ali se ubrzo vratio praznih ruku. Prvo stalno evropsko naselje, [[Santiago de Chile|Santiago]], osnovao je 1541. [[Pedro de Valdivia]], jedan od časnika [[Francisco Pizzaro|Francisca Pizzara]]. Umjesto željenih nalazišta zlata i [[srebro|srebra]] Španci su se okrenuli [[poljoprivreda|poljoprivredi]] u središnoj dolini Čilea. Područje je postalo dijelom [[Potkraljevstvo Peru|Potkraljevstva Peru]]. Kolonizatori su se ubrzo suočili s otporom domorodaca, najviše naroda [[Mapuche]] u čijoj je pobuni 1553. ubijen Valdivia i uništeno nekoliko većih naselja. Ukidanje ropstva u koloniji 1683. smanjilo je napetosti između dviju grupa. Dolazak [[Napoléon Bonaparte|Napoleonovog]] brata Josepha na špansko prijestolje 1808. potakao je koloniju na pobunu. Dana [[18. septembar|18. septembra]] 1808. stvoreno vijeće koje je trebalo predstavljati Ferdinanda, nasljednika svrgnutog kralja, proglasilo je Čile autonomnom republikom unutar španlske monarhije. Uskoro su postali sve glasniji zahtjevi za punom neovisnošću. Pokušaji Španije da obnovi svoju vlast doveli su do oružanih borbi. [[Datoteka:Ohiggins.jpg|mini|Bernardo O'Higgins]] Povremeni sukobi trajali su do 1817, kada je vojska pod vodstvom [[Bernardo O'Higgins|Bernarda O'Higginsa]], najpoznatijeg čileanskog domoljuba, i [[José de San Martín|Joséa de San Martína]], heroja [[Argentina|argentinske]] borbe za nezavisnost, prešla Ande i u Čileu pobijedila rojaliste. Dana 12. februara 1818. Čile je proglašen nezavisnom republikom s O'Higginsom kao [[predsjednik]]om. Političke promjene nisu bile popraćene društvenima, tako da je čileansko društvo 19. vijeka očuvalo raslojenu kolonijalnu strukturu s velikim uticajem moćnih obitelji i [[Katolička crkva|Katoličke crkve]]. Nakon političkih borbi oko uređenja države, postignut je kompromis prema kojem je stvoreno jako predsjedništvo, ali pod kontrolom velikih zemljoposjednika. Prema kraju 19. vijeka središnja je vlast dovršila kolonizaciju čileanskog juga i pobijedila ostatke naroda [[Mapuche]]. Godine 1881. ugovorom s Argentinom potvrđen je čileanski suverenitet nad Magelanovim prolazom. U [[Pacifički rat|Pacifičkom ratu]] vođenom od 1879. do 1883. protiv [[Peru]]a i [[Bolivija|Bolivije]] Čile se proširio za gotovo jednu trećinu dotadašnjeg teritorija na sjever i oduzeo Boliviji izlaz na more, dobivši vrijedna ležišta nitrata koja su zemlji donijela značajno bogatstvo. Poslije kratkog Čileanskog građanskog rata 1891. došlo je do preraspodjele političke moći između predsjednika i kongresa (parlamenta) i Čile je postao parlamentarna demokratije. U ratu je ojačala i pozicija čileanske financijske oligarhije, osobito bankarske kuće Edwards povezane sa stranim investitorima. Ipak, srednja i radnička klasa ojačale su do 1920-ih dovoljno da bi mogle izabrati reformski orijentiranog predsjednika, Artura Alessandija Palmu, čiji je program djelomično blokirao konzervativni kongres. Palmine reformske težnje bile su pomiješane s divljenjem prema nekim elementima [[Benito Mussolini|Mussolinijeve]] korporativne države. U dvadesetima su se pojavile i prve [[marksizam|marksističke]] grupe sa značajnom podrškom. Vojnim udarom generala [[Luis Altamirano|Luisa Altamirana]] 1924. započelo je razdoblje političke nestabilnosti koje je potrajalo do 1932. Najduže se na vlasti zadržao general [[Carlos Ibáñez]] koji je i prepustio 1931. vlast demokratski izabranom nasljedniku. Uslijedila je dvadesetogodišnja dominacija [[Radikalna stranka (Čile)|Radikalne stranke]], bliske srednjoj klasi, tokom koje je država povećala svoju ulogu u privrednom životu. Jačanje srednje klase dovelo je do političke aktivacije nižih slojeva stanovništva pa je na izborima 1964. pobijedila [[Kršćansko-demokratska stranka Čilea]] na čelu s [[Eduardo Frei Montalva|Eduardom Freijem Montalvom]] koja je obećala reforme u korist siromašnijih seljaka i provođenje [[agrarna reforma|agrarne reforme]] te nacionalizaciju najvećih rudnika [[bakar|bakra]]. Ipak, Frei se u ostvarivanju svojih obećanja susreo s otporom na oba kraja političkog spektra, tako da je u radikaliziranoj političkoj klimi na izborima 1970. za predsjednika izabran [[marksizam|marksistički]] senator [[Salvador Allende]], vođa koalicije "Narodno jedinstvo" koja je uključivala socijaliste, komuniste, radikale i socijaldemokrate te disidente Kršćansko-demokratske stranke. Allendeov je program predviđao nastavak i jačanje procesa agrarne reforme i uvođenje društvenog vlasništva nad najvećim privrednim subjektima. Snažno su mu se usprotivili strani investitori i započeli s povlačenjem svojih uloga iz čileanske privrede, a zbog približavanja zemljama [[Istočni blok|Istočnog bloka]] Allendeu su se suprotstavile i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] koje su iskoristile svoj uticaj u međunarodnim financijskim institucijama za otežavanje privrednog položaja Čilea. U prvoj godini mandata Allendeove su mjere dovele do izvjesnog poboljšanja ekonomskog stanja, ali već 1972. ekonomija je počela posrtati, a politička se situacija zaoštrila s čestim sukobima Allendeovih pristaša i protivnika. Tokom 1973. [[inflacija]] se otela kontroli i zaredali su [[štrajk]]ovi u mnogim djelatnostima. Dana 11. septembra 1973. Allende je zbačen u vojnom udaru izvedenom uz podršku [[Centralna obavještajna agencija|CIA]]-e. Umro je istog dana pod nerazjašnjenim okolnostima u predsjedničkoj palači, a vlast je preuzela vojna hunta pod vodstvom generala [[Augusto Pinochet|Augusta Pinocheta]]. Prve godine vojne vladavine bile su obilježene brojnim kršenjima ljudskih prava i pogubljenjima političkih protivnika. Novi je ustav potvrđen na referendumu sumnjive demokratičnosti 1980. i prema njemu je Pinochet izabran za predsjednika uz osmogodišnji mandat. Krajem 1980-ih režim je postupno dopustio veću slobodu govora, javnog okupljanja i političke aktivnosti. Ekonomska je politika vojne vlade bila gotovo potpuno liberalna, nasuprot dotadašnjem uplitanju države u ekonomiju, što je pogodovalo domaćim i stranim ulaganjima, premda industrija bakra i drugi veliki rudnici nisu vraćeni prijašnjim vlasnicima. Na referendumu 5. oktobra 1988. general Pinochet nije uspio dobiti drugi osmogodišnji mandat. Godinu dana kasnije za predjsjednika je izabran kršćanski demokrat [[Patricio Aylwin]] na čelu široke koalicije 16 stranaka. Godine 1993. predsjednikom je postao [[Eduardo Frei Ruiz-Tagle]], sin bivšeg predsjednika Freija Montalve, a 1999. u drugom je krugu pobijedio kandidat Socijalističke stranke [[Ricardo Lagos]]. == Stanovništvo == [[Datoteka:Bachelet y campeones de polo.jpg|mini|lijevo|250px|Čileanska reprezentacija]] Čile su mješavina različitih etničkih grupa, dominantno potomaka [[Evropa|evropskih doseljenika]].<ref>{{Cite web |url=http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |title=SOCIAL IDENTITY Marta Fierro Social Psychologist. |access-date=25. 2. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225203250/http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |archive-date=25. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |title=massive immigration of European Argentina Uruguay Chile Brazil |access-date=16. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225190038/http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |archive-date=25. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |title=Latinoamerica. |access-date=16. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318213911/http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |archive-date=18. 3. 2009 |url-status=dead }}</ref> Čine oko 52,7% i 90% populacije.<ref name="Lizcano">{{cite web |url=http://books.google.cl/books?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat&source=bl&ots=AMUjY09aVi&sig=3PCwfKDokrZYem3dcZ2gkToFIoE&hl=es&ei=k8WjSYT3HJaitgfGncnOBA&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA110,M1 |title=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI |format=PDF}}</ref><ref name="Garcia">{{cite web |url=http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |title=Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19. |access-date=10. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225143052/http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |archive-date=25. 12. 2009 |url-status=dead }}</ref> Valovi doseljenika iz evropskih zemalja stigli su u Čile krajem 19. vijeka i početkom 20. vijeka: [[Nijemci]], [[Francuzi]], [[Engleska|Britanci]], [[Irska|Irci]], [[Poljaci]], [[Italijani]], [[Španija|Španci]], [[Rusi]], [[Hrvati]], [[Srbi]] i drugi, kao i manji broj doseljenika s [[Bliski istok|Bliskog istoka]]. [[Hrvatska]] zajednica u Čileu broji oko 380.000 ljudi i naročito je brojna na sjeveru, u [[Antofagasta]], u području oko glavnog grada Santiaga, te na jugu zemlje (''Ognjena zemlja, Porvenir, Punta Arenas''). Najviše iseljenika je s [[Brač]]a koji su u Čile došli zbog zlatne groznice krajem 19. stoljeća.<ref>{{Cite web |url=http://www.matis.hr/vijesti.php?id=2265 |title=Splitski osnovnoškolci rođeni u Čileu. |access-date=10. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917024605/http://www.matis.hr/vijesti.php?id=2265 |archive-date=17. 9. 2011 |url-status=dead }}</ref> Izvorno indijansko stanovništvo sačinjava oko 3,2% ukupnog stanovništva. Među religijama prevladava [[katoličanstvo]], koje država podupire iako nije službena religija. <br /> Osim katolika, postoji i veći [[broj]] pripadnika židovske religije i protestanata. [[Katoličanstvo|Katolika]] je 70%, [[Protestantizam|protestanata]] 15,1%<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |title=Arhivirana kopija |access-date=15. 3. 2008 |archive-date=6. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106030337/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |url-status=dead }}</ref>. == Ekonomija == Čile spada u srednje razvijene zemlje. Nakon kratke ekonomske krize krajem 1990-ih ekonomija ponovno bilježi visoke stope rasta. Najvažniji izvozni proizvodi su [[bakar]], [[voće]], [[Ribe|riba]], [[vino]], [[papir]] i dr. [[Bruto domaći proizvod|BDP]] je za 2004. procijenjen na 10.400 [[američki dolar|USD]] po stanovniku, mjereno po PPP-u. == Također pogledajte == * [[Čileanska ratna mornarica]] * [[Michelle Bachelet]] * [[Castro (Čile)]] == Bilješke == {{Reflist|group=nb}}<references group="lower-alpha" /> == Reference == {{Refspisak|2}} == Dodatna literatura == {{Refbegin}} * Christian Balteum: ''The Strip. A Marxist critique of a semicomparador economy'', University of Vermont Press, 2018 * Simon Collier and William F. Sater, ''A History of Chile, 1808–1894'', Cambridge University Press, 1996 * Paul W. Drake, and others., ''Chile: A Country Study'', Library of Congress, 1994 * Luis Galdames, ''A History of Chile'', University of North Carolina Press, 1941 * {{Cite EB1911|wstitle= Chile | volume= 6 |last1= Lamoureux |first1= Andrew Jackson |author1-link= |last2= and three others |first2= |author2-link= | pages = 142&ndash;160 |short= 1}} * Brian Lovemen, ''Chile: The Legacy of Hispanic Capitalism'', 3rd ed., Oxford University Press, 2001 * John L. Rector, ''The History of Chile'', Greenwood Press, 2003 {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Chile}} {{Commonscat|Chile}} {{wikiatlas|Chile}} * {{službeni website|https://www.thisischile.cl/}} * [http://www.gobiernodechile.cl/ Zvanična stranica vlade Čilea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113010706/http://www.gobiernodechile.cl/ |date=13. 1. 2011 }} * {{CIA World Factbook link|ci|Čile}} {{Države Južne Amerike}} {{Organizacija američkih država}} {{APEC}} [[Kategorija:Čile|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1818.]] 6psra4aalnayifla1vrwsqrqyz170ix 3936509 3936508 2026-10-21T07:42:25Z Panasko 146730 reffix 3936509 wikitext text/x-wiki {{Infokutija država | zvanično_ime = Republika Čile | izvorno_ime = República de Chile | ime_genitiv = Čilea | zastava = Flag of Chile.svg | zastava_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | grb = Coat of arms of Chile.svg | grb_širina = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | vrsta_simbola = <!--npr. amblem etc. (ako nije grb)--> | uzrečica = | himna = "[[Himno Nacional de Chile]]"{{Center|[[Datoteka:United States Navy Band - National Anthem of Chile.ogg]]}} | karta = CHL orthographic.svg | opis_karte = | širina_karte = <!--Za druge mjere (nije potrebno)--> | glavni_grad = [[Santiago de Chile]] | glavni_grad_koordinate = {{Coord|33|26|S|70|40|W|type:city}} | najveći_grad = [[Santiago de Chile]] | službeni_jezik = [[španski jezik|Španski]] | sistem_pisanja = | etničke_grupe = | religija = | demonim = | državno_uređenje = [[Unitarna država|Unitarna]], [[Predsjednički sistem|predsjednička]] [[Republika|ustavna republika]] | vrsta_prve_vlasti = [[Predsjednik Čilea|Predsjednik]] | vladar_prva_vlast = [[José Antonio Kast]] | vrsta_druge_vlasti = [[Predsjednik Senata Čilea|Predsjednik Senata]] | vladar_druga_vlast = [[Paulina Núñez]] | vrsta_treće_vlasti = [[Predsjednik Zastupničkog doma Čilea|Predsjednik Zastupničkog doma]] | vladar_treća_vlast = [[Jorge Alessandri]] | zakonodavstvo = [[Nacionalni kongres Čilea|Nacionalni kongres]] | vrsta_prvog_zakonodavstva = [[Gornji dom]] | naziv_prvog_zakonodavstva = [[Senat Čilea]] | vrsta_drugog_zakonodavstva = [[Donji dom]] | naziv_drugog_zakonodavstva = [[Zastupnički dom Čilea]] | vrsta_trećeg_zakonodavstva = | naziv_trećeg_zakonodavstva = | vrsta_četvrtog_zakonodavstva = | naziv_četvrtog_zakonodavstva = | vrsta_petog_zakonodavstva = | naziv_petog_zakonodavstva = | tip_suvereniteta = | nota_suvereniteta = | nastanak = | događaj1 = | događaj_datum1 = | događaj2 = | događaj_datum2 = | događaj3 = | događaj_datum3 = | događaj4 = | događaj_datum4 = | događaj5 = | događaj_datum5 = <!--Ima sve do događaj20 i događaj_datum20 --> | nezavisnost = od [[Španija|Španije]] | nezavisnost_priznato = 12. februar 1818. | površina = 756.101,96<ref name="ce2006">{{Cite web |url=http://www.ine.cl/canales/publicaciones/compendio_estadistico/pdf/2006/compendio2006.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.ine.cl/canales/publicaciones/compendio_estadistico/pdf/2006/compendio2006.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |title=Compendio estadístico 2006 |access-date=29 November 2007 |publisher=Instituto Nacional de Estadísticas |date=October 2006 }}</ref><ref name="Chile country profile">{{cite web |title=Chile country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19357497 |website=BBC News |access-date=17 October 2023 |date=17 October 2023 |archive-date=11 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230411095040/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19357497 |url-status=live }}</ref> | po_površini_na_svijetu = 37 | procenat_vode = 2,1 | stanovnika = 18.480.432<ref>{{Cite web|url=https://www.censo2024.ine.gob.cl|title=Censo 2024|access-date=26 September 2026|publisher=[[National Statistics Institute (Chile)|National Statistics Institute]]|url-status=live}}</ref> | stanovnika_godina = 2024 | po_broju_stanovnika_na_svijetu = | procjena = {{Povećanje}} 19.629.588<ref>{{Cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|title=Our World in Data|access-date=11 January 2024|archive-date=12 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112120730/https://ourworldindata.org/grapher/population-with-un-projections?tab=table&time=2023|url-status=live}}</ref> | procjena_godina = 2023 | gustoća = 24 | po_broju_gustoće_na_svijetu = 198 | bdp_ukupno = {{Povećanje}} $745,751 milijardi<ref name="IMFWEO.CL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (October 2026 Edition) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=www.imf.org |date=13 October 2026 |access-date=13 October 2026}}</ref> | bdp_godina = 2026 | po_broju_bdp_na_svijetu = 43 | bdp_per_capita = {{Povećanje}} $37.008<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_per_capita_na_svijetu = 64 | bdp_nominalni_ukupno = {{Povećanje}} $402,243 milijardi<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_nominalni_godina = 2026 | bdp_nominalni_na_svijetu = 43 | bdp_nominalni_per_capita = {{Povećanje}} $19.961<ref name="IMFWEO.CL" /> | bdp_nominalni_per_capita_na_svijetu = 64 | hdi = 0,878<ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | hdi_godina = 2023 | hdi_nivo = | po_broju_hdi_na_svijetu = 45 | gini = 43,0<ref name="WorldBank_Gini_Chile">{{cite web |last=World Bank |title=Gini index - Chile |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CL |website=data.worldbank.org |publisher=World Bank |access-date=April 14, 2026 |language=en}}</ref> | gini_godina = 2024 | gini_nivo = | po_broju_gini_na_svijetu = | valuta = [[Čileanski peso]] | vremenska_zona = [[UTC−04:00]] | ljetno_računanje_vremena = | format_datuma = | najviša_tačka_ime = [[Ojos del Salado]] | najviša_tačka_metara = 6.893 | najveće_jezero_ime = | najveće_jezero_površina = | najveća_rijeka_ime = | najveća_rijeka_dužina = | nacionalni_dan = | vozacka_strana = | pozivni_broj = +56 | iso_kod = | internetski_nastavak = [[.cl]] | komentar = }} '''Čile''' ({{jez-es|Chile}}), službeno '''Republika Čile''' ({{jez-es|República de Chile|linkovi=ne}} {{malo|/{{audio|pomoć=ne|Es-República de Chile.oga|izgovor}}/}}), jest [[suverena država]] u [[Južna Amerika|Južnoj Americi]], smještena na zapadu kontinenta. Najjužnija je zemlja na svijetu i najbliža [[Antarktik|Antarktiku]]. Zauzima uski pojas između [[Tihi okean|Tihog okeana]] na zapadu i [[Andi|Anda]] na istoku. Prema popisu stanovništva iz 2024, Čile je imao 18,5 miliona stanovnika. Država obuhvata teritoriju od 756.102&nbsp;km<sup>2</sup>.<ref name="2024 census">{{cite web |title=The first results of the 2024 Census: 18,480,432 people enumerated in Chile and an increasing trend in population aging |url=https://www.ine.gob.cl/press-room/news/2025/03/28/the-first-results-of-the-2024-census-18-480-432-people-enumerated-in-chile-and-an-increasing-trend-in-population-aging |website=ine.gob.cl |access-date=5 November 2025 |date=28 March 2025}}</ref><ref name="Chile country profile"/> Zemlja je izdužena 4.630&nbsp;km u smjeru sjever-jug, s najvećom širinom 350&nbsp;km. Na sjeveru graniči s [[Peru]]om, na sjeveroistoku s [[Bolivija|Bolivijom]] te na istoku s [[Argentina|Argentinom]], dok na krajnjem jugu izlazi na [[Drakeov prolaz]]. Čile također upravlja s nekoliko ostrva u Tihom okeanu, uključujući [[Juan Fernández (arhipelag)|arhipelag Juan Fernández]], ostrvo [[Salas y Gómez (ostrvo)|Salas y Gómez]], ostrva [[Desventuradas]] i [[Uskršnje ostrvo]], a polaže pravo i na oko 1.250.000&nbsp;km<sup>2</sup> Antarktika, što naziva [[Čileanska antarktička teritorija|Čileanskom antarktičkom teritorijom]].{{refn|group=nb|Od 1961, svi zahtjevi za polaganje prava na teritoriju na Antarktiku su, ''[[de jure]]'', suspendovani u okviru [[Antarktički ugovor|Antarktičkog ugovora]].}} Glavni i najveći grad je [[Santiago de Chile]], a službeni i nacionalni jezik je [[Španski jezik|španski]]. [[Španija]] je osvojila i kolonizirala ovo područje sredinom 16. vijeka, zamijenivši vlast [[Inka]]; međutim, nisu uspjeli pokoriti autonomno pleme Mapuče, koje je nastanjivalo prostor današnjeg južno-centralnog Čilea. Nakon proglašenja nezavisnosti od Španije 1818, Čile se 1830-ih razvio u relativno stabilnu autoritarnu republiku. Tokom 19. vijeka, Čile je doživio značajan ekonomski i teritorijalni rast; 1880-ih okončan je otpor naroda Mapuče, a tokom [[Pacifički rat|Pacifičkog rata]] (1879–1883), pobjedom nad Peruom i Bolivijom, Čile je stekao svoje današnje sjeverne teritorije. U 20. vijeku, sve do 1970-ih, Čile je prošao kroz proces demokratizacije,<ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3382.html|title=Elecciones, sufragio y democracia en Chile (1810–2012)|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=6 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606211346/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3382.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-96054.html|title=Sufragio femenino universal|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=27 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627203312/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-96054.html|url-status=live}}</ref> uz brz rast stanovništva i urbanizaciju,<ref>{{Cite web|url=http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3351.html|title=Desarrollo y dinámica de la población en el siglo XX|access-date=20 June 2021|website=[[Memoria Chilena]]|publisher=[[National Library of Chile]]|language=Spanish|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711012135/http://www.memoriachilena.gob.cl/602/w3-article-3351.html|url-status=live}}</ref> pri čemu se njegova ekonomija sve više oslanjala na izvoz [[Bakar|bakra]] dobijenog rudarenjem.<ref>[[Gabriel Salazar|Salazar, Gabriel]]; [[Julio Pinto|Pinto, Julio]] (2002). ''Historia contemporánea de Chile III. La economía: mercados empresarios y trabajadores.'' [[LOM Ediciones]]. {{ISBN?}}. Pages 124–125.</ref><ref>[[Sergio Villalobos|Villalobos, Sergio]]; [[Osvaldo Silva|Silva, Osvaldo]]; Silva, Fernando; Estelle, Patricio (1974). ''Historia De Chile'' (14th ed.). [[Editorial Universitaria]]. {{ISBN|956-11-1163-2}}. Pages 773–775.</ref> Tokom 1960-ih i 1970-ih, zemlju su obilježile snažna politička polarizacija između ljevice i desnice te previranja, što je kulminiralo državnim udarom 11. septembra 1973. Taj udar, izveden uz podršku [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]], srušio je demokratski izabranu ljevičarsku vladu [[Salvador Allende|Salvadora Allendea]]. Nakon toga uslijedila je šesnaestipolgodišnja desničarska vojna diktatura pod vodstvom [[Augusto Pinochet|Augusta Pinocheta]]. U tom periodu donesen je Ustav iz 1980.<ref>{{cite web |title=History of our constitutions |url=https://www.gob.cl/hagamoshistoria/en/timeline/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724024551/https://www.gob.cl/hagamoshistoria/en/timeline/ |archive-date=24 July 2024 |access-date=12 January 2025 |publisher=Government of Chile}}</ref> i provedene su brojne političke i ekonomske reforme,<ref>{{cite book |last1=Ffrench-Davis |first1=Ricardo |title=Economic reforms in Chile: from dictatorship to democracy |date=2002 |publisher=Univ. of Michigan Press |isbn=9780472112326 |location=Ann Arbor, Mich}}</ref> ali je taj režim također obilježilo masovno kršenje [[Ljudska prava|ljudskih prava]], uključujući više od 3.000 smrtnih slučajeva i nestanaka ljudi.<ref name="BBC-Chile">{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222764.stm |title=Country profile: Chile |work=BBC News |date=16 December 2009 |access-date=31 December 2009 |archive-date=14 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114035710/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1222764.stm |url-status=live }}</ref> Režim je okončan 1990, nakon referenduma održanog 1988, a zamijenila ga je koalicija lijevog centra koja je vladala do 2010. Čile je danas jedna od najstabilnijih i najnaprednijih država Južne Amerike, s ekonomijom visokog dohotka i visokim životnim standardom.<ref>{{cite web|url=https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/au/Documents/public-sector/deloitte-au-ps-social-progress-index-executive-summary-2015-90415.pdf|format=PDF|title=SOCIAL PROGRESS INDEX 2015: EXECUTIVE SUMMARY|website=2.deloitte.com|access-date=2. 8. 2017|archive-date=23. 7. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723035217/https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/au/Documents/public-sector/deloitte-au-ps-social-progress-index-executive-summary-2015-90415.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |title=Human and income poverty: developing countries |work=UNDP |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |archive-date=12 February 2009 }}</ref> Ova država predvodi latinoameričke nacije po rangiranju [[Indeks ljudskog razvoja|indeksa ljudskog razvoja]], konkurentnosti, prihoda po glavi stanovnika, globalizacije, stanja mira, ekonomskih sloboda i niske percepcije korupcije.<ref name="hdrstats.undp.org"/> Također, u regionalnom pogledu Čile je visokorangiran po pitanju održivosti države i demokratskog razvoja.<ref name="wdi">{{cite web|url=http://databank.worldbank.org/ddp/home.do |title=World Development Indicators |publisher=World Bank |date=17. 4. 2012 |access-date=12. 5. 2012}}</ref> Čile je jedini južnoamerički član [[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj]] (OECD), kojoj se pridružio 2010. Trenutno ima i najnižu stopu ubistava u Južnoj Americi. Čile je jedan od osnivača [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]], [[Unija južnoameričkih država|Unije južnoameričkih država]] (UNASUR) i [[Zajednica latinoameričkih i karipskih država|Zajednice latinoameričkih i karipskih država]] (CELAC). == Geografija == {{Glavni|Geografija Čilea}} [[Datoteka:Mapa administrativo de Chile.png|mini|lijevo]] [[Datoteka:San Pedro de Atacama (street view).jpg|mini|lijevo|[[Atacama]]]] Pustinja [[Atacama]] na sjeveru zemlje sadrži velika mineralna bogatstva, prvenstveno [[bakar]] i [[Nitrat|nitrate]]. Najveći dio stanovništva i poljoprivrednog zemljišta koncentrirani su u relativno maloj središnoj dolini u kojoj se nalazi i glavni grad Santiago. Ova je regija i historijsko središte Čilea iz koje se zemlja širila prema sjeveru i jugu. Južni Čile bogat je šumama i pašnjacima, a reljefom dominira niz [[vulkan]]a i [[jezero|jezera]]. Južna je obala labirint [[fjord]]ova, [[Zaliv|zaliva]], prolaza, te zavojitih poluostrva i ostrva. Istočnu granicu zemlje čine [[Andi|Ande]] u kojima se nalazi najviši vrh Nevado Ojos del Salado (6.880 m). Čile kontrolira i [[Uskršnje ostrvo]], najistočnije ostrvo [[Polinezija|Polinezije]], te [[Ostrvo Robinsona Crusoea]] u arhipelagu [[Juan Fernández]]. Polaže pravo i na velik dio [[Antarktik|Antarktike]]. == Historija == {{Glavni|Historija Čilea}} Prije oko 10.000 godina na područje današnjeg Čilea doselili su se preci [[Američki Indijanci|Američkih Indijanaca]]. Kratko su vrijeme sjevernim Čileom gospodarili [[Inka|Inke]], ali u znatnijem naseljavanju spriječio ih je otpor domorodaca i udaljenost od središta njihove države. [[Datoteka:Pedro de Valdivia.jpg|mini|lijevo|Pedro de Valdivia]] Godine 1520. Portugalac [[Ferdinand Magellan]], oplovljavajući po prvi put [[Zemlja (planeta)|Zemljinu]] kuglu, otkrio je južni prolaz koji se danas po njemu zove [[Magellanov prolaz]]. Sljedeći kontakt Evropljana s Čileom zbio se kad je Španac [[Diego de Almagro]] sa grupom konkvistadora stigao ovamo iz [[Peru]]a 1535. u potrazi za [[zlato]]m, ali se ubrzo vratio praznih ruku. Prvo stalno evropsko naselje, [[Santiago de Chile|Santiago]], osnovao je 1541. [[Pedro de Valdivia]], jedan od časnika [[Francisco Pizzaro|Francisca Pizzara]]. Umjesto željenih nalazišta zlata i [[srebro|srebra]] Španci su se okrenuli [[poljoprivreda|poljoprivredi]] u središnoj dolini Čilea. Područje je postalo dijelom [[Potkraljevstvo Peru|Potkraljevstva Peru]]. Kolonizatori su se ubrzo suočili s otporom domorodaca, najviše naroda [[Mapuche]] u čijoj je pobuni 1553. ubijen Valdivia i uništeno nekoliko većih naselja. Ukidanje ropstva u koloniji 1683. smanjilo je napetosti između dviju grupa. Dolazak [[Napoléon Bonaparte|Napoleonovog]] brata Josepha na špansko prijestolje 1808. potakao je koloniju na pobunu. Dana [[18. septembar|18. septembra]] 1808. stvoreno vijeće koje je trebalo predstavljati Ferdinanda, nasljednika svrgnutog kralja, proglasilo je Čile autonomnom republikom unutar španlske monarhije. Uskoro su postali sve glasniji zahtjevi za punom neovisnošću. Pokušaji Španije da obnovi svoju vlast doveli su do oružanih borbi. [[Datoteka:Ohiggins.jpg|mini|Bernardo O'Higgins]] Povremeni sukobi trajali su do 1817, kada je vojska pod vodstvom [[Bernardo O'Higgins|Bernarda O'Higginsa]], najpoznatijeg čileanskog domoljuba, i [[José de San Martín|Joséa de San Martína]], heroja [[Argentina|argentinske]] borbe za nezavisnost, prešla Ande i u Čileu pobijedila rojaliste. Dana 12. februara 1818. Čile je proglašen nezavisnom republikom s O'Higginsom kao [[predsjednik]]om. Političke promjene nisu bile popraćene društvenima, tako da je čileansko društvo 19. vijeka očuvalo raslojenu kolonijalnu strukturu s velikim uticajem moćnih obitelji i [[Katolička crkva|Katoličke crkve]]. Nakon političkih borbi oko uređenja države, postignut je kompromis prema kojem je stvoreno jako predsjedništvo, ali pod kontrolom velikih zemljoposjednika. Prema kraju 19. vijeka središnja je vlast dovršila kolonizaciju čileanskog juga i pobijedila ostatke naroda [[Mapuche]]. Godine 1881. ugovorom s Argentinom potvrđen je čileanski suverenitet nad Magelanovim prolazom. U [[Pacifički rat|Pacifičkom ratu]] vođenom od 1879. do 1883. protiv [[Peru]]a i [[Bolivija|Bolivije]] Čile se proširio za gotovo jednu trećinu dotadašnjeg teritorija na sjever i oduzeo Boliviji izlaz na more, dobivši vrijedna ležišta nitrata koja su zemlji donijela značajno bogatstvo. Poslije kratkog Čileanskog građanskog rata 1891. došlo je do preraspodjele političke moći između predsjednika i kongresa (parlamenta) i Čile je postao parlamentarna demokratije. U ratu je ojačala i pozicija čileanske financijske oligarhije, osobito bankarske kuće Edwards povezane sa stranim investitorima. Ipak, srednja i radnička klasa ojačale su do 1920-ih dovoljno da bi mogle izabrati reformski orijentiranog predsjednika, Artura Alessandija Palmu, čiji je program djelomično blokirao konzervativni kongres. Palmine reformske težnje bile su pomiješane s divljenjem prema nekim elementima [[Benito Mussolini|Mussolinijeve]] korporativne države. U dvadesetima su se pojavile i prve [[marksizam|marksističke]] grupe sa značajnom podrškom. Vojnim udarom generala [[Luis Altamirano|Luisa Altamirana]] 1924. započelo je razdoblje političke nestabilnosti koje je potrajalo do 1932. Najduže se na vlasti zadržao general [[Carlos Ibáñez]] koji je i prepustio 1931. vlast demokratski izabranom nasljedniku. Uslijedila je dvadesetogodišnja dominacija [[Radikalna stranka (Čile)|Radikalne stranke]], bliske srednjoj klasi, tokom koje je država povećala svoju ulogu u privrednom životu. Jačanje srednje klase dovelo je do političke aktivacije nižih slojeva stanovništva pa je na izborima 1964. pobijedila [[Kršćansko-demokratska stranka Čilea]] na čelu s [[Eduardo Frei Montalva|Eduardom Freijem Montalvom]] koja je obećala reforme u korist siromašnijih seljaka i provođenje [[agrarna reforma|agrarne reforme]] te nacionalizaciju najvećih rudnika [[bakar|bakra]]. Ipak, Frei se u ostvarivanju svojih obećanja susreo s otporom na oba kraja političkog spektra, tako da je u radikaliziranoj političkoj klimi na izborima 1970. za predsjednika izabran [[marksizam|marksistički]] senator [[Salvador Allende]], vođa koalicije "Narodno jedinstvo" koja je uključivala socijaliste, komuniste, radikale i socijaldemokrate te disidente Kršćansko-demokratske stranke. Allendeov je program predviđao nastavak i jačanje procesa agrarne reforme i uvođenje društvenog vlasništva nad najvećim privrednim subjektima. Snažno su mu se usprotivili strani investitori i započeli s povlačenjem svojih uloga iz čileanske privrede, a zbog približavanja zemljama [[Istočni blok|Istočnog bloka]] Allendeu su se suprotstavile i [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] koje su iskoristile svoj uticaj u međunarodnim financijskim institucijama za otežavanje privrednog položaja Čilea. U prvoj godini mandata Allendeove su mjere dovele do izvjesnog poboljšanja ekonomskog stanja, ali već 1972. ekonomija je počela posrtati, a politička se situacija zaoštrila s čestim sukobima Allendeovih pristaša i protivnika. Tokom 1973. [[inflacija]] se otela kontroli i zaredali su [[štrajk]]ovi u mnogim djelatnostima. Dana 11. septembra 1973. Allende je zbačen u vojnom udaru izvedenom uz podršku [[Centralna obavještajna agencija|CIA]]-e. Umro je istog dana pod nerazjašnjenim okolnostima u predsjedničkoj palači, a vlast je preuzela vojna hunta pod vodstvom generala [[Augusto Pinochet|Augusta Pinocheta]]. Prve godine vojne vladavine bile su obilježene brojnim kršenjima ljudskih prava i pogubljenjima političkih protivnika. Novi je ustav potvrđen na referendumu sumnjive demokratičnosti 1980. i prema njemu je Pinochet izabran za predsjednika uz osmogodišnji mandat. Krajem 1980-ih režim je postupno dopustio veću slobodu govora, javnog okupljanja i političke aktivnosti. Ekonomska je politika vojne vlade bila gotovo potpuno liberalna, nasuprot dotadašnjem uplitanju države u ekonomiju, što je pogodovalo domaćim i stranim ulaganjima, premda industrija bakra i drugi veliki rudnici nisu vraćeni prijašnjim vlasnicima. Na referendumu 5. oktobra 1988. general Pinochet nije uspio dobiti drugi osmogodišnji mandat. Godinu dana kasnije za predjsjednika je izabran kršćanski demokrat [[Patricio Aylwin]] na čelu široke koalicije 16 stranaka. Godine 1993. predsjednikom je postao [[Eduardo Frei Ruiz-Tagle]], sin bivšeg predsjednika Freija Montalve, a 1999. u drugom je krugu pobijedio kandidat Socijalističke stranke [[Ricardo Lagos]]. == Stanovništvo == [[Datoteka:Bachelet y campeones de polo.jpg|mini|lijevo|250px|Čileanska reprezentacija]] Čile su mješavina različitih etničkih grupa, dominantno potomaka [[Evropa|evropskih doseljenika]].<ref>{{Cite web |url=http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |title=SOCIAL IDENTITY Marta Fierro Social Psychologist. |access-date=25. 2. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225203250/http://www.umng.edu.co/www/resources/idsocial.doc |archive-date=25. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |title=massive immigration of European Argentina Uruguay Chile Brazil |access-date=16. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225190038/http://www.iidh.ed.cr/comunidades/diversidades/docs/div_docpublicaciones/Derecho%20Indigena/Cap.%202.%20Pensar%20a%20los%20indios,%20tarea%20de%20criollos.pdf |archive-date=25. 2. 2009 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |title=Latinoamerica. |access-date=16. 3. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318213911/http://revistas.ucm.es/fll/02104547/articulos/ALHI8383110228A.PDF |archive-date=18. 3. 2009 |url-status=dead }}</ref> Čine oko 52,7% i 90% populacije.<ref name="Lizcano">{{cite web |url=http://books.google.cl/books?id=LcabJ98-t1wC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=chile+60%25+blancos+Esteva-Fabregat&source=bl&ots=AMUjY09aVi&sig=3PCwfKDokrZYem3dcZ2gkToFIoE&hl=es&ei=k8WjSYT3HJaitgfGncnOBA&sa=X&oi=book_result&resnum=9&ct=result#PPA110,M1 |title=Composición Étnica de las Tres Áreas Culturales del Continente Americano al Comienzo del Siglo XXI |format=PDF}}</ref><ref name="Garcia">{{cite web |url=http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |title=Argentina, como Chile y Uruguay, su población está formada casi exclusivamente por una población blanca e blanca mestiza procedente del sur de Europa, más del 90% E. García Zarza, 1992, 19. |access-date=10. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225143052/http://revistas.ucm.es/ghi/02119803/articulos/AGUC0202110079A.PDF |archive-date=25. 12. 2009 |url-status=dead }}</ref> Valovi doseljenika iz evropskih zemalja stigli su u Čile krajem 19. vijeka i početkom 20. vijeka: [[Nijemci]], [[Francuzi]], [[Engleska|Britanci]], [[Irska|Irci]], [[Poljaci]], [[Italijani]], [[Španija|Španci]], [[Rusi]], [[Hrvati]], [[Srbi]] i drugi, kao i manji broj doseljenika s [[Bliski istok|Bliskog istoka]]. [[Hrvatska]] zajednica u Čileu broji oko 380.000 ljudi i naročito je brojna na sjeveru, u [[Antofagasta]], u području oko glavnog grada Santiaga, te na jugu zemlje (''Ognjena zemlja, Porvenir, Punta Arenas''). Najviše iseljenika je s [[Brač]]a koji su u Čile došli zbog zlatne groznice krajem 19. stoljeća.<ref>{{Cite web |url=http://www.matis.hr/vijesti.php?id=2265 |title=Splitski osnovnoškolci rođeni u Čileu. |access-date=10. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917024605/http://www.matis.hr/vijesti.php?id=2265 |archive-date=17. 9. 2011 |url-status=dead }}</ref> Izvorno indijansko stanovništvo sačinjava oko 3,2% ukupnog stanovništva. Među religijama prevladava [[katoličanstvo]], koje država podupire iako nije službena religija. <br /> Osim katolika, postoji i veći [[broj]] pripadnika židovske religije i protestanata. [[Katoličanstvo|Katolika]] je 70%, [[Protestantizam|protestanata]] 15,1%<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |title=Arhivirana kopija |access-date=15. 3. 2008 |archive-date=6. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106030337/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |url-status=dead }}</ref>. == Ekonomija == Čile spada u srednje razvijene zemlje. Nakon kratke ekonomske krize krajem 1990-ih ekonomija ponovno bilježi visoke stope rasta. Najvažniji izvozni proizvodi su [[bakar]], [[voće]], [[Ribe|riba]], [[vino]], [[papir]] i dr. [[Bruto domaći proizvod|BDP]] je za 2004. procijenjen na 10.400 [[američki dolar|USD]] po stanovniku, mjereno po PPP-u. == Također pogledajte == * [[Čileanska ratna mornarica]] * [[Michelle Bachelet]] * [[Castro (Čile)]] == Bilješke == {{Reflist|group=nb}}<references group="lower-alpha" /> == Reference == {{Refspisak|2}} == Dodatna literatura == {{Refbegin}} * Christian Balteum: ''The Strip. A Marxist critique of a semicomparador economy'', University of Vermont Press, 2018 * Simon Collier and William F. Sater, ''A History of Chile, 1808–1894'', Cambridge University Press, 1996 * Paul W. Drake, and others., ''Chile: A Country Study'', Library of Congress, 1994 * Luis Galdames, ''A History of Chile'', University of North Carolina Press, 1941 * {{Cite EB1911|wstitle= Chile | volume= 6 |last1= Lamoureux |first1= Andrew Jackson |author1-link= |last2= and three others |first2= |author2-link= | pages = 142&ndash;160 |short= 1}} * Brian Lovemen, ''Chile: The Legacy of Hispanic Capitalism'', 3rd ed., Oxford University Press, 2001 * John L. Rector, ''The History of Chile'', Greenwood Press, 2003 {{Refend}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Chile}} {{Commonscat|Chile}} {{wikiatlas|Chile}} * {{službeni website|https://www.thisischile.cl/}} * [http://www.gobiernodechile.cl/ Zvanična stranica vlade Čilea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113010706/http://www.gobiernodechile.cl/ |date=13. 1. 2011 }} * {{CIA World Factbook link|ci|Čile}} {{Države Južne Amerike}} {{Organizacija američkih država}} {{APEC}} [[Kategorija:Čile|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1818.]] ldqbjk4r7cx6vb5lgw62u8r6wsfovx0 Ismeta Dervoz 0 7912 3936475 3917646 2026-10-20T15:36:34Z Z1KA 87045 Moving from [[Category:Političari Saveza za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] to [[Category:Političari Saveza za bolju budućnost]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3936475 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | počasni_prefiks = | ime = Ismeta Dervoz - Krvavac | počasni_sufiks = | slika = Ismeta Dervoz Krvavac 1976.jpg | slika_veličina = | široka_slika = <!-- 'da' ako je široka slika, inače ostaviti prazno --> | alt = | opis = Ismeta Dervoz tokom nastupa na [[Eurosong 1976.|Eurosongu 1976.]] s grupom Ambasadori u [[Den Haag]]u. | pozadina = **Obavezno** Koristi jedno: solo_izvođač, instrumentalist, pomoćno_osoblje ili privremeni_projekt | ime_na_maternjem = | ime_na_maternjem_jezik = | ime_po_rođenju = | alias = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1954|1|18}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] | porijeklo = | datum_smrti = <!-- {{datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = | žanr = [[šlager]], [[Pop-muzika|pop]], [[rok-muzika]] | zanimanje = pjevačica, TV-voditeljica, političarka | instrument = | karijera = <!-- GGGG–GGGG. (ili –danas) --> | izdavač = {{Plainlist| * [[Radiotelevizija Sarajevo|RTV Sarajevo]] * [[Beograd disk]] * [[Jugoton]] * [[Diskoton]] }} | povezani_umjetnici = [[Kodeksi]] <br> [[Ambasadori]] <br> solo karijera | veb-sajt = <!-- {{URL|primjer.com}} --> | značajni_instrumenti = | modul = | modul2 = | modul3 = }} '''Ismeta Dervoz - Krvavac''' (rođena 18. januara 1954) jest prva dama nekadašnje [[Radiotelevizija Sarajevo|Radiotelevizije Sarajevo]] tokom kasnih 1970-ih i 1980-ih, festivalska i televizijska producentica, TV-voditeljica i prvo ime [[šlager]]istike u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Najpoznatija je kao pjevačica nekadašnje sarajevske pop rok grupe [[Ambasadori]], a trenutno živi u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref>{{Cite web|url= https://music.metason.net/artistinfo?name=Ismeta%20Krvavac|title= ''Ismeta Krvavac''|work= metason.net|access-date= 31. 3. 2023}}{{Mrtav link}}</ref>. Jedna je od najistaknutijih predstavnica [[Sarajevska škola pop roka|sarajevske škole pop roka]]. == Biografija == === Počeci === Rođena je u [[Sarajevo|Sarajevu]] 18. januara 1954, gdje je nakon osnovnog obrazovanja i gimnazije 1984. diplomirala na Višoj ekonomsko-komercijalnoj školi. Završila je i [[Niža muzička škola|nižu muzičku školu]] – odsjek [[klavir]]. Od 1968. još sa četrnaest godina posvetila se pjevanju, a prvi pravi profesionalni angažmam bio je u pop rok grupi [[Kodeksi]], gdje je na poziv [[gitarist]]e i vođe ove grupe [[Eduard Bogeljić|Eduarda Bogeljića]] pristupila na mjesto prateće pjevačice [[Željko Bebek|Željku Bebeku]]. Osim njih, tu su svirali bas-gitarist [[Goran Bregović]] i bubnjar [[Luciano Paganotto]]. Nastupala je sa Kodeksima po lokalnim sarajevskim igrankama pjevajući u to vrijeme popularne hitove [[Radio Luxembourg]]a. Kroz redovne koncerte po Sarajevu Kodeksi su stekli svoju publiku. U ljeto 1969. dobili su poziv da tokom ljetne sezone sviraju u baru Hotela Splendid u [[Dubrovnik]]u. Međutim, Dervoz je upisala fakultet te odlučila da napusti Kodekse i posveti se studiranju. Nakon završetka fakulteta 1972. pridružila se grupi Ambasadori. === Karijera s Ambasadorima === Grupu [[Ambasadori]] osnovao je gitarist [[Slobodan Vujović]] 1968. nakon raspada [[Kodeksi|Kodeksa]], od čijih članova će s jedne strane nastati [[Bijelo dugme]], a na drugoj Ambasadori. Kroz ovaj sarajevski [[Pop-muzika|pop]] sastav prošli su [[Perica Stojanović]], [[Miroslav Šaranović]], [[Sead Avdić]] (bubnjari) [[Ivica Vinković]] i [[Enes Bajramović]] (basisti), [[Vlado Pravdić]] ([[klavijature]]), [[Andrej Stefanović]] ([[saksofon]]), [[Krešimir Vlašić]] ([[truba]]), i vokalnih solista: [[Zdravko Čolić]], [[Hajrudin Varešanović]], [[Jasna Gospić]] i Ismeta Dervoz, koja je bila zaštitni znak grupe u njihovoj najplodnijoj fazi od 1972. do 1976. godine. Na tadašnjoj sarajevskoj pop-rok sceni izdvojili su se zbog naglašene instrumentalne postave s [[Puhački instrument|puhačima]], što im je omogućavalo raskošna i zanimljiva aranžerska ostvarenja. U početku su Ambasadori svirali [[Muzika|muziku]] zasnovanu na svjetskim hitovima, ali nakon prvih nastupa na domaćim festivalima zabavne muzike, počinje i njihova autorska afirmacija. Za ovaj period su vezani [[festival]]ski nastupi i muzičke nagrade u [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviji]]. Tri najznačajnija događaja u njenoj pjevačkoj karijeri s Ambasadorima su: * nastup na festivalu [[Vaš šlager sezone]] 1975. gdje je osvojila četvrto mjesto s kultnom pjesmom ''"[[Zemljo moja / Budi s njom|Zemljo moja]]"'' te nagradu "Zlatni mikrofon" * pobjednički nastup na [[Festival Opatija|Festivalu Opatija]] 1976. * nastup na takmičenju [[Eurosong 1976.]] u [[Den Haag]]u s pjesmom "[[Noćas mi se pjesma piše / Ne mogu skriti svoju bol|Ne mogu skriti svoju bol]]") Također, tu su društvena priznanja za angažman u humanitarnim akcijama, [[koncert]]ni nastupi u zemlji i inostranstvu, [[Televizija|televizijske]] emisije. Starije generacije pamte neke od hitova u izvedbi grupe [[Ambasadori]]: ("Zemljo moja", "[[Noćas mi se pjesma piše / Ne mogu skriti svoju bol|Ne mogu skriti svoju bol]]", "[[Negdje na nekom moru / Lijepe riječi|Negdje na nekom moru]]", "[[Sviraj mi, sviraj / Sve što kaže mama|Sviraj mi sviraj]]").<ref name="sa">{{Cite web|url= http://www.svastara.com/muzika/?biografija=932|title= ''Ismeta Dervoz-Krvavac - Biografija''|work= svastara.com|access-date= 17. 4. 2022|archive-date= 12. 4. 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230412191921/http://www.svastara.com/muzika/?biografija=932|url-status= dead}}</ref> Svi pjevači Ambasadora počinjali su u ovoj grupi kao anonimni solisti, a onda su napuštanjem sastava postizalI solističke karijere. === Samostalna karijera === Tako je Ismeta Dervoz nakon velikih muzičkih uspjeha s Ambasadorima 1977. odlučila da započne solističku pjevačku karijeru, ali je nastavila muzičku saradnju s grupom Ambasadori koji su bili prateći sastav pa i autori nekoliko njenih pjesama. Nastavila je da učestvuje na festivalima Vaš šlager sezone, a 1977-78 snimila je dvije [[Muzički singl|singl ploče]] ("[[Između jave i sna / Krug]]" i "[[Ko si ti? / Opet stare vatre gore]]" sa pjesmama s kojima se takmičila na tom festivalu i koje su objavljene na njenom prvom LP albumu "[[Ismeta Krvavac (album)|Ismeta Krvavac]]".<ref>{{Cite web|url= https://www.discogs.com/release/1366898-Ismeta-Izme%C4%91u-Jave-I-Sna-Krug|title= ''Ismeta Krvavac - Između jave i sna / Krug''|website= discogs.com|access-date= 30. 7. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.discogs.com/release/1366903-Ismeta-Krvavac-Ko-Si-Ti-Opet-Stare-Vatre-Gore|title= ''Ismeta Krvavac - Ko si ti? / Opet stare vatre gore''|website= discogs.com|access-date= 30. 7. 2024}}</ref> Godine 1980. osvaja i prvu nagradu Zlatna lira sa pjesmom "[[Ja nemam mira / Tvoje pismo|Ja nemam mira]]", a ubrzo zatim, u duetu sa [[Seid Memić Vajta|Seidom Memićem Vajtom]] otpjevala je komičnu pjesmu "[[U restoranu]]". Godinu dana kasnije, snimila je svoj drugi solistički album "[[Ismeta (album)|Ismeta]]" (Diskoton, 1981) u čijem snimanju su učestvovali neki od najboljih sarajevskih muzičara predvođeni [[Slobodan Kovačević|Slobodanom "Bodom" Kovačevićem]] na električnoj gitari. Pjesme su komponirali [[Kemal Monteno]], Slobodan Vujović, [[Rajko Dujmić]], Enes Bajramović, [[Zdenko Runjić]] i [[Dejan Petković]], dok su autori stihova najbolji tekstopisci s podruja bivše Jugoslavije: [[Duško Trifunović]], [[Slobodan Đurasović]], [[Kemal Monteno]], [[Maja Perfiljeva]], [[Mišo Marić]], [[Jakša Fiamengo]], [[Arsen Dedić]], [[Marina Tucaković]] i [[Željko Krznarić]]. Album "Ismeta" predstavlja njeno najambicioznije muzičko ostvarenje kojim se predstavila publici u najboljem izdanju.<ref>{{Cite web|url= https://www.discogs.com/release/2792059-Ismeta-Ismeta|title= ''Ismeta''|website= discogs.com|access-date= 21. 8. 2024}}</ref> Osim redovnog učešća na festivalu Vaš šlager sezone, kao izvođač, Ismeta je često pjevala i prateće vokale drugim solistima. Tako je 1981. godine zajedno sa [[Neda Ukraden|Nedom Ukraden]] i [[Jadranka Stojaković|Jadrankom Stojaković]], bila izabrana kao prateća pjevačica u pjesmi ''"[[Lejla (pjesma)|Lejla]]"'' [[Seid Memić Vajta|Seida Memića "Vajte"]], koja je predstavljala [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslaviju]] na [[Eurosong 1981.|Evroviziji 1981.]] Od 1980. uz angažman na [[estrada|estradi]] radi kao [[scenarist]]ica i [[voditelj]]ica gledanih TV programa, [[radio]] i televizijska komentatorica sa značajnih domaćih i svjetskih festivala te kontinuirano, uživo prati [[Festival Sanremo|Festival u Sanremu]]. Izvještavala je i pisala recenzije za pisane medije u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Od 1988. je prestala s aktivnim koncertnim nastupima i snimanjem novih pjesama, a počela je s radom u muzičkom programu Radio Sarajeva kao urednica i voditeljica. Svoj posljednji javni nastup imala je na festivalu Vaš šlager sezone 1988. sa pjesmom ''"[[Plavi jorgovani (pjesma)|Plavi jorgovani]]"''. Godine 1992. pokrenula je projekat učestvovanja [[Bosanskohercegovačka radio-televizija|RTV Bosne i Hercegovine]] na "Takmičenju za pjesmu Evrovizije". Dugogodišnja je producentica takmičenja i šefica delegacija RTV Bosne i Hercegovine.<ref name="sa"/> Iste godine snimila je pjesme "[[Ljiljani, zlatni ljiljani]]" uz pratnju Dječijeg hora "Palčići" <ref>{{Cite web|url= https://detektor.ba/2021/07/26/rapsodija-i-odgovor-na-granate-pjesma-kao-lijek-i-bijeg-od-stvarnosti-u-ratnom-sarajevu/|title= ''Rapsodija i odgovor na granate: Pjesma kao lijek i bijeg od stvarnosti u ratnom Sarajevu''|work= detektor.ba|access-date= 18. 8. 2024}}</ref> i "[[Sarajevo će biti, sve drugo će proći]]" koju je otpjevala sa [[Davorin Popović|Davorinom Popovićem]], [[Mladen Vojičić Tifa|Mladenom Vojičićem Tifom]], [[Zlatan Fazlić|Zlatanom Fazlićem Fazlom]] i drugima.<ref>{{Cite web |url= https://beta.avaz.ba/vijesti/bih/896227/jedna-od-najljepsih-pjesama-posvecena-glavnom-gradu-bih-sarajevo-ce-biti-sve-drugo-ce-proci |title= Jedna od najljepših pjesama posvećena glavnom gradu BiH: "Sarajevo će biti, sve drugo će proći" |website= beta.avaz.ba |access-date= 18. 8. 2024 |archive-date= 16. 8. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240816194956/https://beta.avaz.ba/vijesti/bih/896227/jedna-od-najljepsih-pjesama-posvecena-glavnom-gradu-bih-sarajevo-ce-biti-sve-drugo-ce-proci |url-status= dead }}</ref><ref>{{Cite web|url= https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/pjesma-koju-je-balasevic-napisao-za-opkoljeni-grad-sarajevo-ce-biti-sve-drugo-ce-proci/407452#google_vignette|title= Balašević pisao pjesmu za opkoljeni grad: "Sarajevo će biti, sve drugo će proći" |publisher= [[Radio Sarajevo]] |access-date= 18. 8. 2024}}</ref> Nagrađena je poveljom [[Internacionalna liga humanista|Internacionalne lige humanista]] za djelovanje u periodu od 1992. do 1996. === Federalna televizija i političko djelovanje === Godine 1995. postavljena je na mjesto šefa Muzičko-revijalnog programa TV BiH zatim [[Federalna televizija|Federalne televizije]], a producentica je i "Šlagera sezone 1999" (obnovljeni popularni Festival). Radila je na mjestu urednice/producentice specijalnih projekata Federalne televizije. U posljednjih nekoliko godina za potrebe Federalne televizije producirala je koncerte: Kemala Montena, [[Safet Isović|Safeta Isovića]], [[Hanka Paldum|Hanke Paldum]], [[Halid Bešlić|Halida Bešlića]], [[Hari Mata Hari]],[[Gibonni]]ja, [[Oliver Dragojević|Olivera Dragojevića]],[[Toše Proeski|Toše Proeskog]], [[Željko Samardžić|Željka Samardžića]], [[Festival zabavne muzike|Festivale zabavne muzike]] u [[Mostar]]u, [[Bihać]]u, [[Neum]]u, dječiji festival "Mali šlager 2002, 2003". Bila je zamjenica direktorice projekta "[[Otvaranje obnovljenog Starog mosta u Mostaru 2004]]". Uredila je i realizirala brojne Tv projekte - Tv Bingo show (šest sezona zaredom, jedan od najgledanijih programa u Bosni i Hercegovini), novogodišnje programe Federalne televizije. Godine 2005. u periodu od 2 mjeseca producirala je 13 emisija uživo iz cijele [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] za Federalnu televiziju (" Ljeto sa Federalnom televizijom"). Posljednji uredničko/producentski angažman je posao izvršne producentice projekta [[Evropsko prvenstvo u nogometu 2008.|EURO 2008.]] (fudbalsko prvenstvo u [[Austrija|Austriji]] i [[Švicarska|Švicarskoj]]) za Javni servis RTV BIH i direktan prenos koncerta [[Andrea Bocelli|Andree Bocellija]] i [[Češka filharmonija|Češke filharmonije]] iz [[Međugorje|Međugorja]] za Federalnu televiziju.<ref name="sa"/><ref>{{Cite web|url= https://www.biografija.info/ismeta-dervoz/|title= ''Ismeta Dervoz''|work= biografija.info|access-date= 31. 3. 2023}}</ref> Poznavanje stranih jezika (aktivno se služi [[Engleski jezik|engleskim jezikom]], a u manjoj mjeri [[Francuski jezik|francuskim]], [[Ruski jezik|ruskim]] i [[Italijanski jezik|italijanskim]]) pomoglo je u njenoj uspješnoj televizijskoj karijeri. Prije odlaska u penziju, u sazivu 2010. - 2014. bila je zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] iz stranke [[Savez za bolju budućnost|SBB BiH]].<ref>{{Cite web |url=https://www.parlament.ba/representative/detail/117 |title=Arhivirana kopija |access-date=23. 2. 2026 |archive-date=24. 11. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124170404/https://parlament.ba/representative/detail/117 |url-status=dead }}</ref> == Festivali == Učestvovala na [[Eurosong]]u kao prvi glas grupe "Ambasadori", sa pjesmom "Ne mogu skriti svoju bol" 1976. godine za Jugoslaviju. Dugi niz godina nastupala je i na sarajevskom festivalu zabavne muzike Vaš šlager sezone, prvobitno kao vokalna solistica grupe "Ambasadori" (1973-1976), a potom i sa svojim solo nastupima (1977-1988).<ref name="sa"/> * 1970. Vaš šlager sezone - "Stari i mladi" *1970. Pesma leta - "Dženge, dženge" * 1972. Skoplje - "Sviraj mi, sviraj" (kao vokal grupe Ambasadori) * 1973. Vaš šlager sezone - "Srce te želi" (kao vokal grupe Ambasadori) * 1973. Opatija - "Kao rijeka" (kao vokal grupe Ambasadori) * 1974. Vaš šlager sezone - "Negdje na nekom moru" (kao vokal grupe Ambasadori), četvrto mjesto * 1974. Opatija - "Lijepe riječi" (kao vokal grupe Ambasadori) * 1975. Vaš šlager sezone - "Zemljo moja" (kao vokal grupe Ambasadori), nagrada za interpretaciju * 1975. Opatija - "Budi s njom" (kao vokal grupe Ambasadori) * 1976. Vaš šlager sezone - "Usne imam da ga ljubim" (kao vokal grupe Ambasadori) * 1976. Opatija, Evrosong - "Ne mogu skriti svoju bol" (kao vokal grupe Ambasadori) * 1977. Vaš šlager sezone - "Između jave i sna" * 1978. Vaš šlager sezone - "Dobro došao u život", treća nagrada publike * 1980. Vaš šlager sezone - "Ja nemam mira", pobjednička pjesma *1980. Opatija - "Tvoje pismo" * 1981. Vaš šlager sezone - "Dobro jutro" * 1981. Opatija - "Dok me ljubav nije našla" * 1982. Vaš šlager sezone - "Ljubav nema bolje dane" *1982. Opatija - "Ima nešto u tom što me nećeš" * 1983. Vaš šlager sezone - "Pusti me na miru" * 1985. Opatija - "Luduj srce" * 1987. Vaš šlager sezone - "Biće opet dobro, dušo" * 1988. Vaš šlager sezoone - "Plavi jorgovani" * 1989. Makfest - "Mi beše ti se'" == Muzičko stvaralaštvo == === S Ambasadorima === ;Singl ploče * [[Plačem za tvojim usnama / Zapjevaj]], ([[Radiotelevizija Sarajevo|RTV Sarajevo]], [[Beograd Disk]]), (1971) * [[Posljednja serenada / Idila jednog mačka / Hej, vi]], ([[Jugoton]]), (1972) * [[Srce te želi / Kao rijeka]], ([[Radio Kruševac]]), (1973) * [[Sviraj mi, sviraj / Sve što kaže mama]], (PGP Radio Kruševac), (1973) * [[Negdje na nekom moru / Lijepe riječi]], (Diskoton), (1974) * [[Susret / Znam]], (Diskoton), (1974) * [[Zemljo moja / Budi s njom]], ([[Diskoton]]), (1975) * [[Pustite da sanjam / Jedan stih]], (Diskoton), (1975) * [[Usne imam da ga ljubim / Prazan je moj dom]], (Diskoton), (1976) * [[Wait For Me (I'll Soon Be There)]], ([[EMI]]), (1976) * [[Noćas mi se pjesma piše / Ne mogu skriti svoju bol]], (Diskoton), (1976) <ref name="discogs">{{Cite web|url= https://www.discogs.com/artist/850842-Ambasadori|title= ''Ambasadori - Diskografija''|work= discogs.com|access-date= 16. 12. 2022}}</ref> === LP ploče === * [[7276 (Ambasadori)|Ambasadori ’72 – ’76]], 1977.<ref name="sa"/> * [[Ambasadori (album)|Ambasadori]], (Diskoton) (1975).<ref name="discogs"/> === Kompilacije === * [[7276 (Ambasadori)|7276]], (Diskoton), (1977) * [[Ambasadori (album)|Ambasadori]], (Diskoton), (1978) * [[Pusti me na miru]] (LP kompilacija Vaš šlager sezone ’83), 1983 * [[Plavi jorgovani]] (2LP kompilacija Vaš šlager sezone ’88), 1988 === Solo karijera === ;Singl ploče * [[Dženge dženge]] (LP kompilacija Pjesma ljeta ’70), 1970 * [[Između jave i sna / Krug]], 1977 * [[Ko si ti? / Opet stare vatre gore]], 1978 * [[Tvoj stil / Kasno je]], 1979 * [[Ja nemam mira / Tvoje pismo]], 1980, Zlatna lira * [[Dobro jutro / Dok me ljubav nije našla]], 1981 <ref name="sa"/> === Albumi === * [[Ismeta Krvavac (album)|Ismeta Krvavac]], 1979. * [[Ismeta (album)|Ismeta]], 1981. == Uspjesi i nagrade == * Zemljo moja, Vaš šlager sezone 1975, festival Opatija 1976. * Ne mogu skriti svoju bol, Evrovizija 1976. u [[Den Haag]]u, [[Nizozemska]] * Zlatna značka [[Radiotelevizija Sarajevo]] 1976. * Estradna nagrada [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]] 1978. * Estradna nagrada Bosne i Hercegovine 1979.<ref>{{Cite web |url=http://www.cesarica.net/t4166/ambasadori-biografija-diskografija-popis-pjesama-slike/ |title=Arhivirana kopija |access-date=18. 7. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820232222/http://www.cesarica.net/t4166/ambasadori-biografija-diskografija-popis-pjesama-slike/ |archive-date=20. 8. 2011 |url-status=dead }}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=hD6mbcCDs18 Razgovor s Ismetom Dervoz], serijal ''Soundtrack vremena'', Balkast, 14. 9. 2023. ([[YouTube]]) {{DEFAULTSORT:Dervoz, Ismeta}} [[Kategorija:Rođeni 1954.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke pjevačice]] [[Kategorija:Jugoslavenske pjevačice]] [[Kategorija:Političari Saveza za bolju budućnost]] o3xwrzos8hyk64mxho963ob4354dit2 Predsjednik 0 13488 3936510 3734881 2026-10-21T07:48:54Z Panasko 146730 3936510 wikitext text/x-wiki {{Oblici vladavine}} '''Predsjednik''' je uobičajena [[titula]] za [[Šef države|šefa države]] u većini republika. Uloga predsjednika može varirati ovisno o državi; on može obnašati dužnost [[Šef vlade|šefa vlade]], biti ceremonijalni predstavnik države ili imati neku drugu specifičnu ulogu. Funkcije koje predsjednik obavlja razlikuju se ovisno o obliku [[Vlada|vladavine]]. U [[Parlamentarna republika|parlamentarnim republikama]], te su funkcije obično – mada ne i uvijek – ograničene na ulogu šefa države i uglavnom su ceremonijalnog karaktera. Izuzetak su predsjedničko-parlamentarne republike (npr. [[Bocvana]]<ref>{{cite web |last1=Allard |first1=P |title=Government social advertising and ethno-politics in a small, ethnically diverse nation |url=https://www.researchgate.net/publication/324005565 |website=ResearchGate |access-date=17 April 2019 |date=2016|page=67}}</ref> i [[Južnoafrička Republika]]<ref>{{cite web|title=Constitution of the Republic of South Africa, 1996 – Chapter 5: The President and National Executive|website=Gov.za|url=https://www.gov.za/documents/constitution-republic-south-africa-1996-chapter-5-president-and-national-executive|date=2012|access-date=17 April 2019}}</ref>), u kojima je uloga predsjednika istaknutija i obuhvata veći dio ovlasti šefa vlade.<ref name="Comparative-Exec-Leg-relat">{{cite book |author1=Shugart, MS |editor1-last=Binder |editor1-first=SA |editor2-last=Rhodes |editor2-first=RAW |editor3-last=Rockman |editor3-first=BA |title=The Oxford handbook of political institutions |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-199548460 |url=https://calgara.github.io/Pol1_Fall2017/Shugart%202016.pdf |access-date=17 April 2019 |chapter=Comparative Executive–Legislative Relations|year=2008 |pages=344–365 |doi=10.1093/oxfordhb/9780199548460.003.0018}}</ref> Predsjednik u [[Polupredsjednički sistem|polupredsjedničkoj republici]] raspolaže određenim diskrecionim ovlastima, poput učešća u [[Vanjski poslovi|vanjskim poslovima]] ili imenovanja čelnika vladinih agencija, ali on sam nije šef vlade.<ref name="Comparative-Exec-Leg-relat"/> Čelnik [[Jednostranački sistem|jednostranačke države]] također može obnašati funkciju predsjednika, bilo u ceremonijalne svrhe ili radi zadržavanja zvaničnog državnog položaja.<ref>{{cite web |title=The President, Our Government |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/about-the-white-house/our-government/the-executive-branch/#:~:text=The%20President%20is%20both%20the,the%20laws%20created%20by%20Congress. |publisher=The White House |access-date=26 April 2021}}</ref> Etimološki riječ predsjednik znači "onaj koji predsjedava" i stoji kao lider (od [[latinski|latinskog]] ''prae'' - prije i ''sedete'' - sjediti. Također i kao ''Praeses''). U prošlosti riječ se koristila da opiše predsjedavajućeg ceremonije ili sastanka ([[direktor]] ili [[moderator]]) ali danas se najčepće koristi za označavanje službenika sa izvršnom vlasti. Pored ostalih značenja riječ predsjednik je danas načešće titula u kontekstu predsjednika [[država|države]] ili [[republika|republike]] bilo da je direktno izabran, odabran od strane vlade ili na neki drugi način izglasan. == Također pogledajte == * [[Monarh (titula)]] * [[Predsjednik vlade]] == Reference == {{Refspisak}} {{stub-polit}} {{Commonscat|Presidents}} [[Kategorija:Politika]] [[Kategorija:Titule]] hs6mp84btsvh10lx0dsbg8mrmx4x45d Vijetnam 0 13586 3936490 3919550 2026-10-20T19:58:42Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936490 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija država| izvorno_ime=Socijalistička Republika Vijetnam| zvanično_ime=Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam| ime_genitiv=Vijetnama| zastava=Flag of Vietnam.svg| grb=Emblem of Vietnam.svg | mapa=Vietnam in its region.svg| službeni_jezik=[[Vijetnamski jezik|vijetnamski]]| državno_uređenje = [[Marksizam-lenjinizam|Marksističko-lenjinistička]], [[Jednopartijska država|jednopartijska]], [[Socijalizam|socijalistička]] [[republika]]| glavni_grad=[[Hanoi]]| vrsta_prve_vlasti=Predsjednik| vladar_prva_vlast=[[Lương Cường]]| vrsta_druge_vlasti=Predsjednik vlade| vladar_druga_vlast=[[Phạm Minh Chính]]| po_površini_na_svijetu=65.| površina=329.560| procenat_vode=1,3%| po_broju_stanovnika_na_svijetu=14.| stanovnika=82.689.518| gustoća=264| nezavisnost=1945| valuta=[[Dong]]| vremenska_zona=+7| himna="[[Tien Quan Ca]]"| internetski_nastavak=[[.vn]]| pozivni_broj=84| |}} '''Vijetnam''' ({{Jez-vi|Việt Nam}}), zvanično '''Socijalistička Republika Vijetnam''' ({{Jez-vi|Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam|linkovi=ne}}), jest država koja se nalazi u [[Jugoistočna Azija|jugoistočnoj Aziji]], na najistočnijem dijelu [[Indokina|Indokineskog poluostrva]]. Graniči sa [[Kina|Kinom]] na sjeveru, [[Laos]]om na sjeverozapadu, [[Kambodža|Kambodžom]] na jugozapadu. Na istoku izlazi na [[Južno kinesko more]], kojeg nazivaju Istočno more (Vijetnamski: Biển Đông). Sa procjenjenih skoro 90 miliona stanovnika (2013.), Vijetnam je 13. najmnogoljudnija država u svijetu i 8. u Aziji. [[Glavni grad|Glavni]] i najveći grad je [[Hanoi]]. == Historija == [[Datoteka:Ha Long Bay.jpg|mini|lijevo|Ha Long Bay, Vietnam]] Tokom historije, Vijetnam je bio pod velikim uticajem [[Kina|Kine]]. U [[13. vijek]]u osniva se država Anam. U istom vijeku posjetio je i [[Marco Polo]] a posjećivali su je i Francuzi i Portugalci. U 19. vijeku osvojila ga je [[Francuska]]. U 20. vijeku stvoren je pokret za nezavisnost pod vodstvom [[Komunizam|Komunističke partije]]. Oko Vijetnama tokom [[Drugi svjetski rat|2. svjetskog rata]] borili su se Francuzi i [[Japan]]ci. Nakon rata, nastavljen je rat između vladinih snaga i Francuza. Nakon nekoliko sporazuma datih Sjevernom Vijetnamu (tada slobodnom) Francuzi su ih prekršili, a država je postala priznata 1954. godine. [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] su se angažovale u Južnom Vijetnamu kako bi spriječile širenje komunizma sa sjevera. Nakon pobjede Sjevernog Vijetnam, amerikanci su se povukli a taj sukob je loše uticao na ugled SAD-a. === Vijetnamski rat === {{Glavni|Vijetnamski rat}} == Vlada == Socijalistička Republika Vijetnam je [[jednopartijska država]]. Novi državni ustav je odobren u aprilu 1992., mijenjajući onaj iz 1975. godine. Potvrđena je centralna uloga Komunističke partije Vijetnama u svim organima vlade, politici i društvu. == Geografija == {{Glavni|Geografija Vijetnama}} Smješten je u jugoistočnom dijelu Azije, na [[Indokina|Indokineskom poluostrvu]]. Izlazi na [[Južnokinesko more]]. Glavni grad [[Hanoi]], ostali gradovi: [[Haiphong]], [[Da Nang]], [[Hồ Chí Minh (grad)|Hồ Chí Minh]]. Reljef većinom planinski, najviši vrh 3145 m; veći dio granice s Laosom čine [[Anamske planine]]. Uz obalu i rijeke smještene su nizije. Klima tropska-monsunska na planinama sutropska i umjerena. Obala nije naročito razuđena. == Političke podjele == {{Proširiti sekciju}} == Privreda == Ona se nalazi u razvoju, sve više gubi socijalistički oblik. Sve se više otvaraju svijetu i [[Kapitalizam|kapitalizmu]]. Poljuprivreda; uglavnom pod kolektivima i u državnom vlasništvu; [[riža]], [[šećerna trska]], [[kukuruz]], [[pamuk]], [[kafa]], [[čaj]], [[batata]], [[duhan]]. Rude: kameni [[ugalj]], [[hrom]], fosfati, [[zlato]], [[volfram]], [[bakar]], olovo, [[mangan]], [[nikl]]. Industrija se sve više razvija: mašinska, elektrotehnička, [[tekstil]]na, prehrambena,[[Staklo|stakla]], industrija [[sapun]]a i drvna. === Transport === {{Div col|cols=3}} * [[Aerodrom Ca Mau]] * [[Aerodrom Con Dao]] * [[Aerodrom Pleiku]] * [[Međunarodni aerodrom Phu Quoc]] * [[Šablon:Aerodromi u Vijetnamu|Aerodromi u Vijetnamu]] {{Div col end}} == Stanovništvo == Prema popisu stanovništva od 1. aprila 2009. godine, u Vijetnamu je živjelo oko 85,8 miliona stanovnika i taj se broj znatno povećao u odnosu na popis stanovništva iz 1979. godine, kada je ukupno bilo se 52,7 miliona.<ref>[http://countrystudies.us/vietnam/34.htm Vietnam – population]. Countrystudies.us. Pristupljeno 11. aprila 2011.</ref> U 2012. broj stanovnika u zemlji se procjenjuje na oko 88,8 miliona.<ref>[https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=2012&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=88&pr1.y=15&c=582&s=LP&grp=0&a=World Economic Outlook: Vietnam]. International Monetary Fund. 2018. Pristupljeno 24. septembar 2018.</ref> == Kultura == Imala su sličnu kulturu kao u Indoneziji. Najveći mah dobila je pod uticajem budističke-kineske umjetnosti. Umjetnost se ogleda u narodu. Poznavali su davno bojenje lakom. Imala je malen uticaj Francuska umjetnost. == Također pogledajte == * [[Thanh Hoa]] * [[Vung Tau]] == Reference == {{Refspisak}} == Literatura == === Štampa === {{Refbegin|30em}} * {{Cite book |last=Dror |first=Olga |title=Making Two Vietnams: War and Youth Identities, 1965–1975 |date=2018 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781108470124}} * {{Cite book |last=Goscha |first=Christopher |date=2016 |title=Vietnam: A New History |url=https://archive.org/details/vietnamnewhistor0000gosc |publisher=Basic Books |isbn=9780465094363}} * {{Cite book |last1=Holcombe |first1=Alec |title=Mass Mobilization in the Democratic Republic of Vietnam, 1945–1960 |url=https://archive.org/details/9780824884451 |date=2020 |publisher=University of Hawaiʻi Press |isbn= 9780824884475}} * {{Cite book |last=Nguyen |first=Lien-Hang T. |title=Hanoi's War: An International History of the War for Peace in Vietnam |url=https://archive.org/details/hanoiswarinterna0000nguy |date=2012 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=9780807835517}} * {{Cite book |editor-last=Vu |editor-first=Tuong |editor-last2=Fear |editor-first2=Sean |title=The Republic of Vietnam, 1955–1975: Vietnamese Perspectives on Nation Building |date=2020 |publisher=Cornell University Press |isbn=9781501745133}} * {{Cite book |last=Richardson |first=John |year=1876 |title=A school manual of modern geography. Physical and political |url=https://books.google.com/books?id=GHYDAAAAQAAJ&q=french+settled+saigon+cochinchina&pg=PA269 |publisher=Publisher not identified}} * {{Cite book |last1=Thái Nguyên |first1= Văn |last2=Mừng Nguyẽ̂n |first2=Văn |year=1958 |title=A Short History of Viet-Nam |url=https://books.google.com/books?id=nQ1wAAAAMAAJ&q=early+ly+dynasty+van+xuan+independent+china+544 |publisher=Vietnamese-American Association}} * {{Cite book |last=Chesneaux |first=Jean |year=1966 |title=The Vietnamese Nations: Contribution to a History |url=https://books.google.com/books?id=rVpuAAAAMAAJ&q=early+ly+dynasty+van+xuan+independent+china+544 |publisher=Current Book Distributors}} * {{Cite book |last=Heneghan |first=George Martin |year=1969 |title=Nationalism, Communism and the National Liberation Front of Vietnam: Dilemma for American Foreign Policy |url=https://books.google.com/books?id=tuVCAAAAIAAJ&q=diem+detain+communist+reeducation |publisher=Department of Political Science, Stanford University}} * {{Cite book |last=Gravel |first=Mike |year=1971 |title=The Pentagon Papers: The Defense Department History of United States Decision-making on Vietnam |url=https://books.google.com/books?id=7yMQtQEACAAJ&q=the+pentagon+papers+beacon+press+volume+3 |publisher=Beacon Press |isbn=978-0-8070-0526-2}} * {{Cite book |author=<!--anon.--> |year=1972 |title=Peasant and Labour |url=https://books.google.com/books?id=g0wNAQAAIAAJ&q=early+ly+dynasty+van+xuan+independent+china+544 |publisher=<!--Publisher not identified-->}} * {{Cite book |last=Yue Hashimoto |first=Oi-kan |year=1972 |title=Phonology of Cantonese |url=https://archive.org/details/phonologyofcanto0000hash |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-08442-0}} * {{Cite book |last=Jukes |first=Geoffrey |year=1973 |title=The Soviet Union in Asia |url=https://archive.org/details/sovietunioninasi00geof |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-02393-2}} * {{Cite book |last=Turner |first=Robert F. |year=1975 |title=Vietnamese communism, its origins and development |url=https://books.google.com/books?id=RclmAAAAMAAJ&q=100,000+execution+north+vietnam+land+reform |publisher=Hoover Institution Press, Stanford University |isbn=978-0-8179-6431-3}} * {{Cite book |last=Phan |first=Khoang |year=1976 |title=Việt sử: xứ đàng trong, 1558–1777. Cuộc nam-tié̂n của dân-tộc Việt-Nam |url=https://books.google.com/books?id=5BsaAAAAMAAJ&q=vietnam+1558+bao+lam |language=vi |work=Nhà Sách Khai Trí |publisher=University of Michigan}} * {{Cite book |last=Vu |first=Tu Lap |year=1979 |title=Vietnam: Geographical Data |url=https://books.google.com/books?id=-oWGAAAAIAAJ&q=vietnam+climate |publisher=Foreign Languages Publishing House}} * {{Cite book |last=Lewy |first=Guenter |year=1980 |title=America in Vietnam |url=https://archive.org/details/americainvietnam00lewy |url-access=registration |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-991352-7}} * {{Cite book |last=Holmgren |first=Jennifer |year=1980 |title=Chinese colonisation of northern Vietnam: administrative geography and political development in the Tongking Delta, first to sixth centuries A.D. |publisher=Australian National University, Faculty of Asian Studies: distributed by Australian University Press |isbn=978-0-909879-12-9}} * {{Cite book |last=Taylor |first=Keith Weller |year=1983 |title=The Birth of Vietnam |url=https://archive.org/details/birthofvietnam0000tayl |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-04428-9}} * {{Cite book |last=Leonard |first=Jane Kate |year=1984 |title=Wei Yuan and China's Rediscovery of the Maritime World |url=https://archive.org/details/weiyuanchinasred0000leon |publisher=Harvard Univ Asia Center |isbn=978-0-674-94855-6}} * {{Cite book |last= Tran |first= Tu Binh |editor= David G. Marr |editor-link= David G. Marr |year= 1985 |title= The Red Earth: A Vietnamese Memoir of Life on a Colonial Rubber Plantation |url= https://archive.org/details/redearthvietname0000tran |series= Southeast Asia Series|translator= John Spragens, Jr |location= Athens, OH |publisher= Ohio University Press |isbn= 978-0-896-80119-6 }} * {{Cite book |last=Khánh Huỳnh |first=Kim |year=1986 |title=Vietnamese Communism, 1925–1945 |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-9397-3}} * {{Cite book |last=Miller |first=Robert Hopkins |year=1990 |title=United States and Vietnam 1787–1941 |publisher=DIANE Publishing |isbn = 978-0-7881-0810-5}} * {{Cite book |last=McLeod |first=Mark W. |year=1991 |title=The Vietnamese Response to French Intervention, 1862–1874 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-275-93562-7}} * {{Cite book |last=Joes |first=Anthony James |year=1992 |title=Modern Guerrilla Insurgency |url=https://archive.org/details/modernguerrillai0000joes |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-275-94263-2}} * {{Cite book |last=Miettinen |first=Jukka O. |year=1992 |title=Classical Dance and Theatre in South-East Asia |url=https://archive.org/details/classicaldanceth0000miet |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-588595-8}} * {{Cite book |last1=Adhikari |first1=Ramesh |last2=Kirkpatrick |first2=Colin H. |last3=Weiss |first3=John |year=1992 |title=Industrial and Trade Policy Reform in Developing Countries |url=https://archive.org/details/industrialtradep0000unse |publisher=Manchester University Press |isbn=978-0-7190-3553-1}} * {{Cite book |last1=Akazawa |first1=Takeru |last2=Aoki |first2=Kenichi |last3=Kimura |first3=Tasuku |year=1992 |title=The evolution and dispersal of modern humans in Asia |publisher=Hokusen-sha |isbn=978-4-938424-41-1}} * {{Cite book |last=Cortada |first=James W. |year=1994 |title=Spain in the Nineteenth-century World: Essays on Spanish Diplomacy, 1789–1898 |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0-313-27655-2}} * {{Cite book |last=Keyes |first=Charles F. |year=1995 |title=The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia |url=https://archive.org/details/isbn_2900824816963 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-1696-4}} * {{Cite book |last1=Gettleman |first1=Marvin E. |last2=Franklin |first2=Jane |last3=Young |first3=Marilyn B. |last4=Franklin |first4=H. Bruce |year=1995 |title=Vietnam and America: A Documented History |url=https://archive.org/details/vietnamamericado0000unse_p3n6 |publisher=Grove Press |isbn=978-0-8021-3362-5}} * {{Cite book |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=1995 |title=Proceedings of the Regional Dialogue on Biodiversity and Natural Resources Management in Mainland Southeast Asian Economies, Kunming Institute of Botany, Yunnan, China, 21–24 February 1995 |url=https://books.google.com/books?id=yfaOAAAAIAAJ&q=vietnam+tropical+forest+25%25 |publisher=Natural Resources and Environment Program, Thailand Development Research Institute Foundation}} * {{Cite book |last=Hampson |first=Fen Osler |year=1996 |title=Nurturing Peace: Why Peace Settlements Succeed Or Fail |url=https://archive.org/details/nurturingpeacewh0000hamp |url-access=registration |publisher=US Institute of Peace Press |isbn=978-1-878379-55-9}} * {{Cite book |last1=de Laet |first1=Sigfried J. |last2=Herrmann |first2=Joachim |year=1996 |title=History of Humanity: From the seventh century B.C. to the seventh century A.D. |url=https://archive.org/details/historyofhumanit0000unse |publisher=Routledge |isbn=978-92-3-102812-0}} * {{Cite book |last1=Tonnesson |first1=Stein |last2=Antlov |first2=Hans |year=1996 |title = Asian Forms of the Nation |url=https://archive.org/details/asianformsofnati0000unse |url-access=registration |publisher=Routledge |isbn=978-0-7007-0442-2}} * {{Cite book |last=Murray |first=Geoffrey |year=1997 |title=Vietnam Dawn of a New Market |url=https://archive.org/details/vietnamdawnofnew00murr |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-17392-0}} * {{Cite book |last=Jones |first=John R. |year=1998 |title=Guide to Vietnam |publisher=Bradt Publications |isbn=978-1-898323-67-9}} * {{Cite book |last=Brigham |first=Robert Kendall |year=1998 |title=Guerrilla Diplomacy: The NLF's Foreign Relations and the Viet Nam War |url=https://archive.org/details/guerrilladiploma00brig |publisher=Cornell University Press |isbn=978-0-8014-3317-7}} * {{Cite book |last=Li |first=Tana |year=1998 |title=Nguyễn Cochinchina: Southern Vietnam in the Seventeenth and Eighteenth Centuries |url=https://archive.org/details/nguyencochinchin0000lita |publisher=SEAP Publications |isbn=978-0-87727-722-4}} * {{Cite book |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=1999 |title=Vietnam: Selected Issues |publisher=International Monetary Fund |isbn=978-1-4519-8721-8}} * {{Cite book |last1=Litvack |first1=Jennie |last2=Litvack |first2=Jennie Ilene |last3=Rondinelli |first3=Dennis A. |year=1999 |title=Market Reform in Vietnam: Building Institutions for Development |url=https://archive.org/details/marketreforminvi0000unse |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-1-56720-288-5}} * {{Cite book |last1=Đức Trần |first1=Hồng |last2=Thư Hà |first2=Anh |year=2000 |title=A Brief Chronology of Vietnam's History |url=https://books.google.com/books?id=TYZuAAAAMAAJ&q=Th%E1%BB%A5c+Ph%C3%A1n+257+bc |publisher=Thế Giới Publishers}} * {{Cite book |last=Cook |first=Bernard A. |year=2001 |title=Europe Since 1945: An Encyclopedia |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-8153-4057-7}} * {{Cite book|last1=Knoblock|first1=John|title=The Annals of Lü Buwei|url=https://archive.org/details/annalsoflubuwei00|last2=Riegel|first2=Jeffrey|publisher=Stanford University Press|year=2001|isbn=978-0804733540}} * {{Cite book |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2001 |title=Selections from Regional Press |url=https://books.google.com/books?id=5sUuAQAAIAAJ&q=pakistan+embassy+hanoi+2000 |publisher=Institute of Regional Studies |volume=20}} * {{Cite book |last=Green |first=Thomas A. |year=2001 |title=Martial Arts of the World: A-Q |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-150-2}} * {{Cite book |last1=Karlström |first1=Anna |last2=Källén |first2=Anna |year=2002 |title=Southeast Asian Archaeology |url=https://books.google.com/books?id=0nFuAAAAMAAJ&q=lang+gao+tooth+vietnam |work=Östasiatiska Samlingarna (Stockholm, Sweden), European Association of Southeast Asian Archaeologists. International Conference |publisher=Museum of Far Eastern Antiquities, Stockholm |isbn=978-91-970616-0-5}} * {{Cite book |last1=Levinson |first1=David |last2=Christensen |first2=Karen |year=2002 |title=Encyclopedia of Modern Asia |url=https://archive.org/details/encyclopediaofmo00davi |url-access=registration |publisher=Charles Scribner's Sons |isbn=978-0-684-31247-7}} * {{Cite book |last=Pelley |first=Patricia M. |year=2002 |title=Postcolonial Vietnam: New Histories of the National Past |url=https://archive.org/details/postcolonialviet0000pell |publisher=Duke University Press |isbn=978-0-8223-2966-4}} * {{Cite book |last=Woods |first=L. Shelton |year=2002 |title=Vietnam: a global studies handbook |url=https://archive.org/details/vietnamglobalstu0000wood |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-416-9}} * {{Cite book |last=Largo |first=V. |year=2002 |title=Vietnam: Current Issues and Historical Background |url=https://archive.org/details/vietnamcurrentis0000unse |publisher=Nova Publishers |isbn=978-1-59033-368-6}} * {{Cite book |last1=Page |first1=Melvin Eugene |last2=Sonnenburg |first2=Penny M. |year=2003 |title=Colonialism: An International, Social, Cultural, and Political Encyclopedia |url=https://archive.org/details/isbn_9791576073352_3 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-335-3}} * {{cite book | last1 = Dodd | first1 = Jan | last2 = Lewis | first2 = Mark | year = 2003 | title = Vietnam | url = https://archive.org/details/vietnam0000dodd | publisher = Rough Guides | isbn = 978-1-84353-095-4 }} * {{cite book | last = Hiẻ̂n Lê | first = Năng | year = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=bXduAAAAMAAJ&q=kh%C3%BAc+autonomy | title = Three victories on the Bach Dang river | publisher = Nhà xuất bản Văn hóa-thông tin }} * {{cite book |last= Lieberman |first= Victor |title=Strange Parallels: Integration of the Mainland Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, Vol 1 |url= https://archive.org/details/strangeparallels0000lieb |year=2003 |publisher=Cambridge University Press }} * {{cite book | author = Protected Areas and Development Partnership | year = 2003 | title = Review of Protected Areas and Development in the Four Countries of the Lower Mekong River Region | publisher = ICEM | isbn = 978-0-9750332-4-1 }} * {{cite book | last = Meggle | first = Georg | year = 2004 | title = Ethics of Humanitarian Interventions | publisher = Walter de Gruyter | isbn = 978-3-11-032773-1 }} * {{cite book | last = Ooi | first = Keat Gin | year = 2004 | title = Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor | url = https://archive.org/details/isbn_9791576077701 | publisher = ABC-CLIO | isbn = 978-1-57607-770-2 }} * {{cite book | last = Smith | first = Anthony L. | year = 2005 | title = Southeast Asia and New Zealand: A History of Regional and Bilateral Relations | publisher = Victoria University Press | isbn = 978-0-86473-519-5 }} * {{cite book | last = Alterman | first = Eric | year = 2005 | title = When Presidents Lie: A History of Official Deception and Its Consequences | url = https://archive.org/details/whenpresidentsli00eric_0 | publisher = Penguin | isbn = 978-0-14-303604-3 }} * {{cite book | last1 = Anderson | first1 = Wanni Wibulswasdi | last2 = Lee | first2 = Robert G. | year = 2005 | title = Displacements and Diasporas: Asians in the Americas | url = https://archive.org/details/displacementsdia0000unse | publisher = Rutgers University Press | isbn = 978-0-8135-3611-8 }} * {{cite book | last = Kissi | first = Edward | year = 2006 | title = Revolution and Genocide in Ethiopia and Cambodia | url = https://archive.org/details/revolutiongenoci0000kiss | publisher = Lexington Books | isbn = 978-0-7391-1263-2 }} * {{cite book | last1 = Oxenham | first1 = Marc | last2 = Tayles | first2 = Nancy | year = 2006 | title = Bioarchaeology of Southeast Asia | url = https://archive.org/details/bioarchaeologyof0000unse_n1u1 | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-82580-1 }} * {{cite book | last = Englar | first = Mary | year = 2006 | title = Vietnam: A Question and Answer Book | url = https://archive.org/details/vietnamquestiona0000engl | publisher = Capstone Publishers | isbn = 978-0-7368-6414-5 }} * {{cite book | editor-last1 =Tran |editor-first1=Nhung Tuyet | editor-last2 =Reid |editor-first2=Anthony | editor-link2 = Anthony Reid (academic) | year = 2006 | title = Viet Nam: Borderless Histories | publisher = University of Wisconsin Press | isbn = 978-0-299-21773-0 }} * {{cite book | last = Hoàng | first = Anh Tuấn | year = 2007 | title = Silk for Silver: Dutch-Vietnamese Relations, 1637–1700 | publisher = Brill Publishers | isbn = 978-90-04-15601-2 }} * {{cite book | last = Jeffries | first = Ian | year = 2007 | title = Vietnam: A Guide to Economic and Political Developments | url = https://archive.org/details/vietnamguidetoec0000jeff | publisher = Routledge | isbn = 978-1-134-16454-7 }} * {{cite book | last = Olsen | first = Mari | year = 2007 | title = Soviet-Vietnam Relations and the Role of China 1949–64: Changing Alliances | url = https://archive.org/details/sovietvietnamrel0000olse | publisher = Routledge | isbn = 978-1-134-17413-3 }} * {{cite book | last = Neville | first = Peter | year = 2007 | title = Britain in Vietnam: Prelude to Disaster, 1945–46 | publisher = Routledge | isbn = 978-1-134-24476-8 }} * {{cite book | last = Smith | first = T. | year = 2007 | title = Britain and the Origins of the Vietnam War: UK Policy in Indo-China, 1943–50 | publisher = Palgrave Macmillan UK | isbn = 978-0-230-59166-0 }} * {{cite book | last = Koskoff | first = Ellen | year = 2008 | title = The Concise Garland Encyclopedia of World Music: The Middle East, South Asia, East Asia, Southeast Asia | url = https://archive.org/details/concisegarlanden0000unse | publisher = Routledge | isbn = 978-0-415-99404-0 }} * {{cite book | last = Ramsay | first = Jacob | year = 2008 | title = Mandarins and Martyrs: The Church and the Nguyen Dynasty in Early Nineteenth-century Vietnam | url = https://archive.org/details/mandarinsmartyrs0000rams | publisher = Stanford University Press | isbn = 978-0-8047-7954-8 }} * {{cite book | last = Calò | first = Ambra | year = 2009 | title = Trails of Bronze Drums Across Early Southeast Asia: Exchange Routes and Connected Cultural Spheres | publisher = Archaeopress | isbn = 978-1-4073-0396-3 }} * {{cite book | last = Sharma | first = Gitesh | year = 2009 | title = Traces of Indian Culture in Vietnam | publisher = Rajkamal Prakashan | isbn = 978-81-905401-4-8 }} * {{cite book | last1 = Isserman | first1 = Maurice | last2 = Bowman | first2 = John Stewart | year = 2009 | title = Vietnam War | publisher = Infobase Publishing | isbn = 978-1-4381-0015-9 }} * {{cite book | last = Koblitz | first = Neal | year = 2009 | title = Random Curves: Journeys of a Mathematician | publisher = Springer Science + Business Media | isbn = 978-3-540-74078-0 }} * {{cite book | last = Cottrell | first = Robert C. | year = 2009 | title = Vietnam | publisher = Infobase Publishing | isbn = 978-1-4381-2147-5 }} * {{cite book | author = Asian Development Bank | year = 2010 | title = Asian Development Outlook 2010 Update | publisher = Asian Development Bank | isbn = 978-92-9092-181-3 }} * {{cite book | last = Lockard | first = Craig A. | year = 2010 | title = Societies, Networks, and Transitions, Volume 2: Since 1450 | publisher = Cengage Learning | isbn = 978-1-4390-8536-3 }} * {{cite book | last = Elliott | first = Mai | year = 2010 | title = RAND in Southeast Asia: A History of the Vietnam War Era | publisher = RAND Corporation | isbn = 978-0-8330-4915-5 }} * {{cite book | last = Gustafsson | first = Mai Lan | year = 2010 | title = War and Shadows: The Haunting of Vietnam | url = https://archive.org/details/warshadowshaunti00gust | publisher = Cornell University Press | isbn = 978-0-8014-5745-6 }} * {{cite book | last = Jones | first = Daniel | year = 2011 | title = Cambridge English Pronouncing Dictionary | url = https://archive.org/details/cambridgeenglish0000jone | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-76575-6 }} * {{cite book | last = Lewandowski | first = Elizabeth J. | year = 2011 | title = The Complete Costume Dictionary | url = https://archive.org/details/completecostumed0000lewa | publisher = Scarecrow Press | isbn = 978-0-8108-4004-1 }} * {{cite book | last = Pike | first = Francis | year = 2011 | title = Empires at War: A Short History of Modern Asia Since World War II | publisher = I.B.Tauris | isbn = 978-0-85773-029-9 }} * {{cite book | last1 = Vierra | first1 = Kimberly | last2 = Vierra | first2 = Brian | year = 2011 | title = Vietnam Business Guide: Getting Started in Tomorrow's Market Today | url = https://archive.org/details/vietnambusinessg0000vier | publisher = John Wiley & Sons | isbn = 978-1-118-17881-2 }} * {{cite book | last = Vo | first = Nghia M. | year = 2011 | title = Saigon: A History | url = https://archive.org/details/saigonhistory0000vong | publisher = McFarland & Company | isbn = 978-0-7864-8634-2 }} * {{cite book | last = Khoo | first = Nicholas | year = 2011 | title = Collateral Damage: Sino-Soviet Rivalry and the Termination of the Sino-Vietnamese Alliance | publisher = Columbia University Press | isbn = 978-0-231-15078-1 }} * {{cite book | last1 = Cooke | first1 = Nola | last2 = Li | first2 = Tana | last3 = Anderson | first3 = James | year = 2011 | title = The Tongking Gulf Through History | url = https://archive.org/details/tongkinggulfthro0000unse | publisher = University of Pennsylvania Press, Incorporated | isbn = 978-0-8122-4336-9 }} * {{cite book | last = Zwartjes | first = Otto | year = 2011 | title = Portuguese Missionary Grammars in Asia, Africa and Brazil, 1550–1800 | publisher = John Benjamins Publishing Company | isbn = 978-90-272-4608-0 }} * {{cite book | last = Frankum | first = Ronald B. Jr. | year = 2011 | title = Historical Dictionary of the War in Vietnam | url = https://archive.org/details/historicaldictio0000fran | publisher = Scarecrow Press | isbn = 978-0-8108-7956-0 }} * {{cite book | last = Tucker | first = Spencer C. | year = 2011 | title = The Encyclopedia of the Vietnam War: A Political, Social, and Military History, 2nd Edition [4 volumes]: A Political, Social, and Military History | publisher = ABC-CLIO | isbn = 978-1-85109-961-0 }} * {{cite book | last = Tonnesson | first = Stein | year = 2011 | title = Vietnam 1946: How the War Began | url = https://archive.org/details/vietnam1946fromi0000unse | publisher = University of California Press | isbn = 978-0-520-26993-4 }} * {{cite book | last1 = Kỳ Phương | first1 = Trần | last2 = Lockhart | first2 = Bruce M. | year = 2011 | title = The Cham of Vietnam: History, Society and Art | publisher = NUS Press | isbn = 978-9971-69-459-3 }} * {{cite book | last1 = Thaker | first1 = Aruna | last2 = Barton | first2 = Arlene | year = 2012 | title = Multicultural Handbook of Food, Nutrition and Dietetics | publisher = John Wiley & Sons | isbn = 978-1-118-35046-1 }} * {{cite book | last = Keith | first = Charles | year = 2012 | title = Catholic Vietnam: A Church from Empire to Nation | url = https://archive.org/details/catholicvietnamc0000keit | publisher = University of California Press | isbn = 978-0-520-95382-6 }} * {{cite book | last = Olson | first = Gregory A. | year = 2012 | title = Mansfield and Vietnam: A Study in Rhetorical Adaptation | publisher = MSU Press | isbn = 978-0-87013-941-3 }} * {{cite book | last = Waite | first = James | year = 2012 | title = The End of the First Indochina War: A Global History | url = https://archive.org/details/endoffirstindoch0000wait | publisher = Routledge | isbn = 978-1-136-27334-6 }} * {{cite book | last = Vo | first = Nghia M. | year = 2012 | title = Legends of Vietnam: An Analysis and Retelling of 88 Tales | publisher = McFarland & Company | isbn = 978-0-7864-9060-8 }} * {{cite book | last1 = Muehlenbeck | first1 = Philip Emil | last2 = Muehlenbeck | first2 = Philip | year = 2012 | title = Religion and the Cold War: A Global Perspective | url = https://archive.org/details/religioncoldwarg0000unse | publisher = Vanderbilt University Press | isbn = 978-0-8265-1852-1 }} * {{cite book | last = Rabett | first = Ryan J. | year = 2012 | title = Human Adaptation in the Asian Palaeolithic: Hominin Dispersal and Behaviour During the Late Quaternary | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1-107-01829-7 }} * {{cite book | last = Li | first = Xiaobing | year = 2012 | title = China at War: An Encyclopedia | publisher = ABC-CLIO | isbn = 978-1-59884-415-3 }} * {{cite book | last = Gilbert | first = Adrian | year = 2013 | title = Encyclopedia of Warfare: From the Earliest Times to the Present Day | publisher = Taylor & Francis | isbn = 978-1-135-95697-4 }} * {{cite book | last = Chico | first = Beverly | year = 2013 | title = Hats and Headwear around the World: A Cultural Encyclopedia: A Cultural Encyclopedia | url = https://archive.org/details/hatsheadweararou0000chic | publisher = ABC-CLIO | isbn = 978-1-61069-063-8 }} * {{cite book | last1 = Boobbyer | first1 = Claire | last2 = Spooner | first2 = Andrew | year = 2013 | title = Vietnam, Cambodia & Laos Footprint Handbook | publisher = Footprint Travel Guides | isbn = 978-1-907263-64-4 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/vietnamcambodial0000boob }} * {{cite book | last1 = Fröhlich | first1 = Holger L. | last2 = Schreinemachers | first2 = Pepijn | last3 = Stahr | first3 = Karl | last4 = Clemens | first4 = Gerhard | year = 2013 | title = Sustainable Land Use and Rural Development in Southeast Asia: Innovations and Policies for Mountainous Areas | publisher = Springer Science + Business Media | isbn = 978-3-642-33377-4 }} * {{cite book | last = Willbanks | first = James H. | year = 2013 | title = Vietnam War Almanac: An In-Depth Guide to the Most Controversial Conflict in American History | publisher = Skyhorse Publishing | isbn = 978-1-62636-528-5 }} * {{cite book | last = Choy | first = Lee Khoon | year = 2013 | title = Golden Dragon And Purple Phoenix: The Chinese And Their Multi-ethnic Descendants In Southeast Asia | publisher = World Scientific | isbn = 978-981-4518-49-9 }} * {{cite book | last1 = van Dijk | first1 = Ruud | last2 = Gray | first2 = William Glenn | last3 = Savranskaya | first3 = Svetlana | last4 = Suri | first4 = Jeremi | last5 = Zhai | first5 = Qiang | display-authors = 4 | year = 2013 | title = Encyclopedia of the Cold War | publisher = Routledge | isbn = 978-1-135-92311-2 }} * {{cite book | last1 = Cosslett | first1 = Tuyet L. | last2 = Cosslett | first2 = Patrick D. | year = 2013 | title = Water Resources and Food Security in the Vietnam Mekong Delta | publisher = Springer Science + Business Media | isbn = 978-3-319-02198-0 }} * {{cite book | last = Lim | first = David | year = 2014 | title = Economic Growth and Employment in Vietnam | publisher = Taylor & Francis | isbn = 978-1-317-81859-5 }} * {{cite book | last = Gunn | first = Geoffrey C. | year = 2014 | title = Rice Wars in Colonial Vietnam: The Great Famine and the Viet Minh Road to Power | publisher = Rowman & Littlefield Publishers | isbn = 978-1-4422-2303-5 }} * {{cite book | last1 = Anderson | first1 = James A. | last2 = Whitmore | first2 = John K. | year = 2014 | title = China's Encounters on the South and Southwest: Reforging the Fiery Frontier Over Two Millennia | publisher = Brill Publishers | isbn = 978-90-04-28248-3 }} * {{cite book | last1 = de Mora | first1 = Javier Calvo | last2 = Wood | first2 = Keith | year = 2014 | title = Practical Knowledge in Teacher Education: Approaches to teacher internship programmes | publisher = Taylor & Francis | isbn = 978-1-317-80333-1 }} * {{cite book | last = Eggleston | first = Michael A. | year = 2014 | title = Exiting Vietnam: The Era of Vietnamization and American Withdrawal Revealed in First-Person Accounts | publisher = McFarland Publishing | isbn = 978-0-7864-7772-2 }} * {{cite book | last1 = Dennell | first1 = Robin | last2 = Porr | first2 = Martin | year = 2014 | title = Southern Asia, Australia, and the Search for Human Origins | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1-107-72913-1 }} * {{cite book | last1 = Hong Lien | first1 = Vu | last2 = Sharrock | first2 = Peter | year = 2014 | title = Descending Dragon, Rising Tiger: A History of Vietnam | publisher = Reaktion Books | isbn = 978-1-78023-388-8 }} * {{cite book | last = Gibbons | first = William Conrad | year = 2014 | title = The U.S. Government and the Vietnam War: Executive and Legislative Roles and Relationships, Part III: 1965–1966 | publisher = Princeton University Press | isbn = 978-1-4008-6153-8 }} * {{cite book | last1 = Ooi | first1 = Keat Gin | last2 = Anh Tuan | first2 = Hoang | year = 2015 | title = Early Modern Southeast Asia, 1350–1800 | publisher = Routledge | isbn = 978-1-317-55919-1 }} * {{cite book | last1 = Oxenham | first1 = Marc | last2 = Buckley | first2 = Hallie | year = 2015 | title = The Routledge Handbook of Bioarchaeology in Southeast Asia and the Pacific Islands | publisher = Routledge | isbn = 978-1-317-53401-3 }} * {{cite book | last1 = Duy Hinh | first1 = Nguyen | last2 = Dinh Tho | first2 = Tran | year = 2015 | title = The South Vietnamese Society | publisher = Normanby Press | isbn = 978-1-78625-513-6 }} * {{cite book | last = Yao | first = Alice | year = 2016 | title = The Ancient Highlands of Southwest China: From the Bronze Age to the Han Empire | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-936734-4 }} * {{cite book | last = Howe | first = Brendan M. | year = 2016 | title = Post-Conflict Development in East Asia | publisher = Routledge | isbn = 978-1-317-07740-4 }} * {{cite book | last = Thanh Hai | first = Do | year = 2016 | title = Vietnam and the South China Sea: Politics, Security and Legality | publisher = Taylor & Francis | isbn = 978-1-317-39820-2 }} * {{cite book | last = Phuong Linh | first = Huynh Thi | year = 2016 | title = State-Society Interaction in Vietnam | publisher = LIT Verlag Münster | isbn = 978-3-643-90719-6 }} * {{cite book | last = Ozolinš | first = Janis Talivaldis | year = 2016 | title = Religion and Culture in Dialogue: East and West Perspectives | publisher = Springer Publishing | isbn = 978-3-319-25724-2 }} * {{cite book | last = Howard | first = Michael C. | year = 2016 | title = Textiles and Clothing of Việt Nam: A History | publisher = McFarland & Company | isbn = 978-1-4766-2440-2 }} * {{cite book | last = Kiernan | first = Ben | year = 2017 | title = Việt Nam: A History from Earliest Times to the Present | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-516076-5 }} * {{cite book | author = DK | year = 2017 | title = The Vietnam War: The Definitive Illustrated History | publisher = Dorling Kindersley Limited | isbn = 978-0-241-30868-4 }} * {{cite book | last = Travel | first = DK | year = 2017 | title = DK Eyewitness Travel Guide Vietnam and Angkor Wat | publisher = Dorling Kindersley Limited | isbn = 978-0-241-30136-4 }} * {{cite book | last = Moïse | first = Edwin E. | year = 2017 | title = Land Reform in China and North Vietnam: Consolidating the Revolution at the Village Level | publisher = University of North Carolina Press | isbn = 978-0-8078-7445-5 }} * {{cite book | last = Hinchey | first = Jane | year = 2017 | title = Vietnam: Discover the Country, Culture and People | publisher = Redback Publishing | isbn = 978-1-925630-02-2 }} * {{cite book | last = Kort | first = Michael | year = 2017 | title = The Vietnam War Re-Examined | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-1-107-04640-5 }} * {{cite book | last = Trieu Dan | first = Nguyen | year = 2017 | title = A Vietnamese Family Chronicle: Twelve Generations on the Banks of the Hat River | publisher = McFarland Publishing | isbn = 978-0-7864-8779-0 }} * {{cite book | last1 = Tran | first1 = Tri C. | last2 = Le | first2 = Tram | year = 2017 | title = Vietnamese Stories for Language Learners: Traditional Folktales in Vietnamese and English Text (MP3 Downloadable Audio Included) | url = https://archive.org/details/vietnamesestorie0000tran | publisher = Tuttle Publishing | isbn = 978-1-4629-1956-7 }} * {{cite book |last=Tran |first=Anh Q. |title=Gods, Heroes, and Ancestors: An Interreligious Encounter in Eighteenth-Century Vietnam |year=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-067760-2 |url=https://www.oxfordscholarship.com/view/10.1093/oso/9780190677602.001.0001/oso-9780190677602 }} * {{cite book | last1 = Cosslett | first1 = Tuyet L. | last2 = Cosslett | first2 = Patrick D. | year = 2017 | title = Sustainable Development of Rice and Water Resources in Mainland Southeast Asia and Mekong River Basin | publisher = Springer Publishing | isbn = 978-981-10-5613-0 }} * {{cite book | last1 = Zhu | first1 = Ying | last2 = Ren | first2 = Shuang | last3 = Collins | first3 = Ngan | last4 = Warner | first4 = Malcolm | year = 2017 | title = Business Leaders and Leadership in Asia | publisher = Taylor & Francis | isbn = 978-1-317-56749-3 }} * {{cite book | last1 = Dohrenwend | first1 = Bruce P. | last2 = Turse | first2 = Nick | last3 = Wall | first3 = Melanie M. | author3-link = Melanie Wall | last4 = Yager | first4 = Thomas J. | year = 2018 | title = Surviving Vietnam: Psychological Consequences of the War for US Veterans | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-090444-9 }} * {{cite book | last = Lamport | first = Mark A. | year = 2018 | title = Encyclopedia of Christianity in the Global South | publisher = Rowman & Littlefield Publishers | isbn = 978-1-4422-7157-9 }} * {{cite book | last = Dinh Tham | first = Nguyen | year = 2018 | title = Studies on Vietnamese Language and Literature: A Preliminary Bibliography | publisher = Cornell University Press | isbn = 978-1-5017-1882-3 }} * {{cite book | last = Dayley | first = Robert | year = 2018 | title = Southeast Asia in the New International Era | publisher = Taylor & Francis | isbn = 978-0-429-97424-3 }} * {{cite book | last = Chen | first = Steven | year = 2018 | title = The Design Imperative: The Art and Science of Design Management | publisher = Springer Publishing | isbn = 978-3-319-78568-4 }} * {{cite book |editor-last=Wilcox |editor-first=Wynn |title=Vietnam and the West: New Approaches |date=2010 |publisher=SEAP Publications, Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=978-0-87727-782-8 }} {{refend}} === Akademska literatura === {{refbegin|30em}} * {{cite journal | last = Crozier | first = Brian | year = 1955 | title = The Diem Regime in Southern Vietnam | url = https://archive.org/details/sim_far-eastern-survey_1955-04_24_4/page/49 | journal = Far Eastern Survey | volume = 24 | issue = 4 | pages = 49–56 | jstor = 3023970 | doi = 10.2307/3023970 }} * {{cite journal | last = Gittinger | first = J. Price | year = 1959 | title = Communist Land Policy in North Viet Nam | url = https://archive.org/details/sim_far-eastern-survey_1959-08_28_8/page/113 | journal = Far Eastern Survey | volume = 28 | issue = 8 | pages = 113–126 | jstor = 3024603 | doi = 10.2307/3024603 }} * {{cite journal | last = Trần | first = Văn Khê | year = 1972 | title = Means of Preservation and Diffusion of Traditional Music in Vietnam | journal = Asian Music | volume = 3 | issue = 1 | pages = 40–44 | jstor = 834104 | doi = 10.2307/834104 }} * {{cite journal | last1 = Riehl | first1 = Herbert | last2 = Augstein | first2 = Ernst | year = 1973 | title = Surface interaction calculations over the Gulf of Tonkin | journal = Tellus | volume = 25 | doi = 10.3402/tellusa.v25i5.9694 | issue = 5 | pages = 424–434 | bibcode = 1973Tell...25..424R }} * {{cite journal | title = The Austroasiatics in Ancient South China: Some Lexical Evidence | first1 = Jerry | last1 = Norman | first2 = Tsu-lin | last2 = Mei | journal = Monumenta Serica | year = 1976 | volume = 32 |pages = 274–301 | doi = 10.1080/02549948.1976.11731121 }} * {{cite web | last = Fraser | first = SE | year = 1980 | url = https://www.popline.org/node/448682 | title = Vietnam's first census | publisher = Intercom | website = POPLINE | volume = 8 | issue = 8 | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016125947/https://www.popline.org/node/448682 | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Higham | first = C.F.W. | year = 1984 | title = Prehistoric Rice Cultivation in Southeast Asia | url = https://archive.org/details/sim_scientific-american_1984-04_250_4/page/138 | journal = Scientific American | volume = 250 | issue = 4 | pages = 138–149 | jstor = 24969352 | bibcode = 1984SciAm.250d.138H | doi = 10.1038/scientificamerican0484-138 }} * {{cite journal | last = Nguyen | first = Lan Cuong | year = 1985 | title = Two early Hoabinhian crania from Thanh Hoa Province, Vietnam | journal = Zeitschrift für Morphologie und Anthropologie | volume = 77 | issue = 1 | pages = 11–17 | doi = 10.1127/zma/77/1987/11 | jstor = 25757211 | pmid = 3564631 }} * {{cite journal | last = Trần | first = Văn Khê | year = 1985 | title = Chinese Music and Musical Traditions of Eastern Asia | journal = The World of Music, Verlag für Wissenschaft und Bildung | volume = 27 | issue = 1 | pages = 78–90 | jstor = 43562680 }} * {{cite journal | last = Gough | first = Kathleen | year = 1986 | title = The Hoa in Vietnam | journal = Contemporary Marxism, Social Justice/Global Options | issue = 12/13 | pages = 81–91 | jstor = 29765847 }} * {{cite journal | last = Kimura | first = Tetsusaburo | year = 1986 | title = Vietnam—Ten Years of Economic Struggle | url = https://archive.org/details/sim_asian-survey_1986-10_26_10/page/n4 | journal = Asian Survey | volume = 26 | issue = 10 | pages = 1039–1055 | jstor = 2644255 | doi = 10.2307/2644255 }} * {{cite journal | last = Quach Langlet | first = Tâm | year = 1991 | url = https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1991_num_78_1_1802 | title = Charles Fourniau : Annam-Tonkin 1885–1896. Lettrés et paysans vietnamiens face à la conquête coloniale. Travaux du Centre d'Histoire et Civilisations de la péninsule Indochinoise | language = fr | journal = Bulletin de l'École Française d'Extrême-Orient | via = Persée | volume = 78 }} * {{cite journal | last = Huu Chiem | first = Nguyen | year = 1993 | url = https://kyoto-seas.org/pdf/31/2/310205.pdf | title = Geo-Pedological Study of the Mekong Delta | journal = Southeast Asian Studies | via = Kyoto University | volume = 31 | issue = 2 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181002080004/https://kyoto-seas.org/pdf/31/2/310205.pdf | archive-date = 2. 10. 2018 | url-status = dead | access-date = 16. 10. 2018 }} * {{cite journal | last = Thayer | first = Carlyle A. | year = 1994 | title = Sino-Vietnamese Relations: The Interplay of Ideology and National Interest | url = https://archive.org/details/sim_asian-survey_1994-06_34_6/page/n22 | journal = Asian Survey | volume = 34 | issue = 6 | pages = 513–528 | jstor = 2645338 | doi = 10.2307/2645338 }} * {{cite journal | last = Greenfield | first = Gerard | year = 1994 | url = https://socialistregister.com/index.php/srv/article/download/5642/2540/&ved=2ahUKEwit8der4-HdAhVEFHIKHWamD8UQFjAJegQIBRAB&usg=AOvVaw1B9CcAzbmJbShbixe5lpWI | title = The Development of Capitalism in Vietnam | journal = Socialist Register | archive-url = https://web.archive.org/web/20180930040508/https://socialistregister.com/index.php/srv/article/download/5642/2540/%26ved%3D2ahUKEwit8der4-HdAhVEFHIKHWamD8UQFjAJegQIBRAB%26usg%3DAOvVaw1B9CcAzbmJbShbixe5lpWI | archive-date = 30. 9. 2018 | url-status = dead | access-date = 8. 11. 2018 }} * {{cite journal | last1 = Hirschman | first1 = Charles | last2 = Preston | first2 = Samuel | last3 = Manh Loi | first3 = Vu | year = 1995 | title = Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate | url = https://archive.org/details/sim_population-and-development-review_1995-12_21_4/page/n78 | journal = Population and Development Review | volume = 21 | issue = 4 | pages = 783–812 | jstor = 2137774 | doi = 10.2307/2137774 }} * {{cite journal | last = Goodkind | first = Daniel | year = 1995 | title = Rising Gender Inequality in Vietnam Since Reunification | url = https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_fall-1995_68_3/page/n35 | journal = Pacific Affairs | volume = 68 | issue = 3 | pages = 342–359 | jstor = 2761129 | doi = 10.2307/2761129 }} * {{cite journal | last = Amer | first = Ramses | year = 1996 | title = Vietnam's Policies and the Ethnic Chinese since 1975 | journal = Sojourn: Journal of Social Issues in Southeast Asia | volume = 11 | issue = 1 | pages = 76–104 | doi = 10.1355/SJ11-1D | jstor = 41056928 }} * {{cite journal | last = Momoki | first = Shiro | year = 1996 | url = https://core.ac.uk/download/pdf/39312548.pdf | title = A Short Introduction to Champa Studies | journal = Kyoto University Research Information Repository, Kyoto University | via = CORE | archive-url = https://web.archive.org/web/20181018045312/https://core.ac.uk/download/pdf/39312548.pdf | archive-date = 18. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | title = Defining the Hundred Yue | first = William | last = Meacham | journal = Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association | volume = 15 | year = 1996 | pages = 93–100 | doi = 10.7152/bippa.v15i0.11537 }} * {{cite journal | last = Jacques | first = Roland | year = 1998 | url = https://www.persee.fr/doc/outre_0300-9513_1998_num_85_318_3600 | title = Le Portugal et la romanisation de la langue vietnamienne. Faut- il réécrire l'histoire ? | language = fr | journal = Outre-Mers. Revue d'Histoire | via = Persée | volume = 318 }} * {{cite journal | last = Zinoman | first = Peter | year = 2000 | title = Colonial Prisons and Anti-Colonial Resistance in French Indochina: The Thai Nguyen Rebellion, 1917 | journal = Modern Asian Studies | volume = 34 | issue = 1 | pages = 57–98 | jstor = 313112 | doi = 10.1017/S0026749X00003590 | s2cid = 145191678 }} * {{cite journal | last = Xuan Dinh | first = Quan | year = 2000 | title = The Political Economy of Vietnam's Transformation Process | url = https://archive.org/details/sim_contemporary-southeast-asia_2000-08_22_2/page/360 | journal = Contemporary Southeast Asia | volume = 22 | issue = 2 | pages = 360–388 | jstor = 25798497 | doi = 10.1355/CS22-2G }} * {{cite journal |year=1988 |title=Nationalism and Communism in Vietnam |first=Edwin E. |last=Moise |volume=5 |issue=2 |journal=Journal of Third World Studies |pages=6–22 |publisher=University Press of Florida |jstor=45193059 }} * {{cite journal | last1 = Matsumura | first1 = Hirofumi | last2 = Lan Cuong | first2 = Nguyen | last3 = Kim Thuy | first3 = Nguyen | last4 = Anezaki | first4 = Tomoko | year = 2001 | title = Dental Morphology of the Early Hoabinian, the Neolithic Da But and the Metal Age Dong Son Civilized Peoples in Vietnam | journal = Zeitschrift für Morphologie und Anthropologie | volume = 83 | issue = 1 | pages = 59–73 | doi = 10.1127/zma/83/2001/59 | jstor = 25757578 | pmid = 11372468 }} * {{Cite journal |last=Emmers |first=Ralf |date=2005 |title=Regional Hegemonies and the Exercise of Power in Southeast Asia: A Study of Indonesia and Vietnam |url=https://www.jstor.org/stable/10.1525/as.2005.45.4.645 |journal=Asian Survey |publisher=University of California Press |volume=45 |issue=4 |pages=645–665 |doi=10.1525/as.2005.45.4.645 |jstor=10.1525/as.2005.45.4.645 |via=JSTOR }} * {{cite journal | last = Endres | first = Kirsten W. | year = 2001 | title = Local Dynamics of Renegotiating Ritual Space in Northern Vietnam: The Case of the "Dinh" | journal = Journal of Social Issues in Southeast Asia | volume = 16 | issue = 1 | pages = 70–101 | doi = 10.1355/sj16-1c | jstor = 41057051 | pmid = 19195125 }} * {{cite book | last1 = McLeod | first1 = Mark W. | last2 = Thi Dieu | first2 = Nguyen | year = 2001 | title = Culture and Customs of Vietnam | journal = Culture and Customs of Asia | url = https://archive.org/details/culturecustomsof0000mcle | url-access = registration | publisher = Greenwood Press | isbn = 978-0-313-30485-9 | issn = 1097-0738 }} * {{cite journal | last = Gallup | first = John Luke | year = 2002 | url = https://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwps/2896.html | title = The wage labor market and inequality in Viet Nam in the 1990s | journal = Policy Research Working Paper Series, World Bank | via = Research Papers in Economics | doi = 10.1596/1813-9450-2896 | series = Policy Research Working Papers | hdl = 10986/19272 | s2cid = 18598221 }} * {{cite journal | last = Wai-ming | first = Ng | year = 2002 | url = http://www.cuhk.edu.hk/jas/staff/benng/publications/anime1.pdf | title = The Impact of Japanese Comics and Animation in Asia | journal = Journal of Japanese Trade & Industry | via = Chinese University of Hong Kong }} * {{cite journal | last = Freeman | first = Nick J. | year = 2002 | title = United States's economic sanctions against Vietnam: International business and development repercussions | journal = The Columbia Journal of World Business | volume = 28 | doi = 10.1016/0022-5428(93)90038-Q | issue = 2 | pages = 12–22 }} * {{cite journal | last = Wilkey | first = Robert Neil | year = 2002 | url = https://repository.jmls.edu/jitpl/vol20/iss4/4/ | title = Vietnam's Antitrust Legislation and Subscription to E-ASEAN: An End to the Bamboo Firewall Over Internet Regulation | journal = The John Marshall Journal of Information Technology and Privacy Law | volume = 20 | issue = 4 }} * {{cite journal | last1 = Wagstaff | first1 = Adam | last2 = van Doorslaer | first2 = Eddy | last3 = Watanabe | first3 = Naoko | year = 2003 | title = On decomposing the causes of health sector inequalities with an application to malnutrition inequalities in Vietnam | journal = Journal of Econometrics | volume = 112 | doi = 10.1016/S0304-4076(02)00161-6 | issue = 1 | pages = 207–223 | hdl = 10986/19426 | s2cid = 122165846 | url = http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2001/12/17/000094946_01120604025228/Rendered/PDF/multi0page.pdf }} * {{cite journal | last = Van Tho | first = Tran | year = 2003 | url = http://www.f.waseda.jp/tvttran/en/recentpapers/E03_Longterm_development_of_Vietnam.pdf | title = Economic development in Vietnam during the second half of the 20th century: How to avoid the danger of lagging behind | journal = The Vietnamese Economy: Awakening the Dorming Dragon | via = Waseda University | issue = 2 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181005050943/http://www.f.waseda.jp/tvttran/en/recentpapers/E03_Longterm_development_of_Vietnam.pdf | archive-date = 5. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = Miguel | first1 = Edward | last2 = Roland | first2 = Gérard | year = 2005 | url = https://eml.berkeley.edu/~groland/pubs/vietnam-bombs_19oct05.pdf | title = The Long Run Impact of Bombing Vietnam | journal = University of California, Berkeley | archive-url = https://web.archive.org/web/20181003230038/https://eml.berkeley.edu/~groland/pubs/vietnam-bombs_19oct05.pdf | archive-date = 3. 10. 2018 | url-status = dead | access-date = 16. 10. 2018 }} * {{cite journal | last = Manyin | first = Mark E. | year = 2005 | url = https://fas.org/sgp/crs/row/RL32636.pdf | title = U.S. Assistance to Vietnam | journal = CRS Report for Congress | via = Federation of American Scientists | archive-url = https://web.archive.org/web/20181009075632/https://fas.org/sgp/crs/row/RL32636.pdf | archive-date = 9. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = Van Nam | first1 = Nguyen | last2 = de Vries | first2 = Peter J. | last3 = Van Toi | first3 = Le | last4 = Nagelkerke | first4 = Nico | year = 2005 | title = Malaria control in Vietnam: the Binh Thuan experience | url = https://archive.org/details/sim_tropical-medicine-and-international-health_2005-04_10_4/page/n66 | journal = Tropical Medicine & International Health | volume = 10 | doi = 10.1111/j.1365-3156.2005.01387.x | pmid = 15807800 | issue = 4 | pages = 357–365 | s2cid = 22083432 }} * {{cite journal | last1 = Berg | first1 = M | last2 = Stengel | first2 = C | last3 = Pham | first3 = TK | last4 = Pham | first4 = HV | last5 = Sampson | first5 = ML | last6 = Leng | first6 = M | last7 = Samreth | first7 = S | last8 = Fredericks | first8 = D | display-authors = 4 | year = 2007 | title = Magnitude of arsenic pollution in the Mekong and Red River Deltas—Cambodia and Vietnam | journal = Science of the Total Environment | volume = 372 | issue = 2–3 | pages = 413–25 | doi = 10.1016/j.scitotenv.2006.09.010 | pmid = 17081593 | bibcode = 2007ScTEn.372..413B }} * {{cite book | last = Zuckerman | first = Phil | year = 2007 | chapter-url = http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf | chapter = Atheism: Contemporary Rates and Patterns | title = Cambridge Companion to Atheism | via = Pitzer College | archive-url = https://web.archive.org/web/20090612114443/http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/Ath-Chap-under-7000.pdf | archive-date = 12. 6. 2009 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = Odell | first1 = Andrew L. | last2 = Castillo | first2 = Marlene F. | year = 2008 | url = https://www.duanemorris.com/articles/static/odell_inpr_aut08.pdf | title = Vietnam in a Nutshell: An Historical, Political and Commercial Overview | journal = NYBSA International Law Practicum | via = Duane Morris | volume = 21 | issue = 2 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181012072232/https://www.duanemorris.com/articles/static/odell_inpr_aut08.pdf | archive-date = 12. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = Matsumura | first1 = Hirofumi | last2 = Yoneda | first2 = Minoru | last3 = Yukio | first3 = Dodo | last4 = Oxenham | first4 = Marc | last5 = Lan Cuong | first5 = Nguyen | last6 = Kim Thuy | first6 = Nguyen | last7 = My Dung | first7 = Lam | last8 = The Long | first8 = Vu | last9 = Yamagata | first9 = Mariko | last10 = Sawada | first10 = Junmei | last11 = Shinoda | first11 = Kenichi | last12 = Takigawa | first12 = Wataru | display-authors = 4 | year = 2008 | url = https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/advpub/0/advpub_070416/_pdf | title = Terminal Pleistocene human skeleton from Hang Cho Cave, northern Vietnam: implications for the biological affinities of Hoabinhian people | journal = Anthropological Science | volume = 116 | issue = 3 | pages = 201–217 | via = J-STAGE | format = PDF | archive-url = https://web.archive.org/web/20180924121301/https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/advpub/0/advpub_070416/_pdf | archive-date = 24. 9. 2018 | url-status = dead | access-date = 16. 10. 2018 | doi = 10.1537/ase.070416 }} * {{cite journal | last1 = Van De | first1 = Nguyen | last2 = Douglas | first2 = Ian | last3 = McMorrow | first3 = Julia | last4 = Lindley | first4 = Sarah | last5 = Thuy Binh | first5 = Dao Kim Nguyen | last6 = Thi Van | first6 = Tranh | last7 = Huu Thanh | first7 = Le | last8 = Tho | first8 = Nguyen | display-authors = 4 | year = 2008 | title = Erosion and Nutrient Loss on Sloping Land under Intense Cultivation in Southern Vietnam | journal = Geographical Research | volume = 46 | doi = 10.1111/j.1745-5871.2007.00487.x | issue = 1 | pages = 4–16 | s2cid = 128887874 | url = https://www.research.manchester.ac.uk/portal/en/publications/erosion-and-nutrient-loss-on-sloping-land-under-intense-cultivation-in-southern-vietnam(511fb80d-fa5b-4ce9-b09e-194b12bda7f7).html }} * {{cite journal | last = Nasuchon | first = Nopparat | year = 2008 | url = http://www.un.org/depts/los/nippon/unnff_programme_home/fellows_pages/fellows_papers/nasuchon_0809_thailand_ppt.pdf | title = Coastal Management and Community Management in Malaysia, Vietnam, Cambodia and Thailand, with a case study of Thai Fisheries Management | journal = United Nations-Nippon Foundation Fellow Research Presentation | via = United Nations | archive-url = https://web.archive.org/web/20181002033819/http://www.un.org/depts/los/nippon/unnff_programme_home/fellows_pages/fellows_papers/nasuchon_0809_thailand_ppt.pdf | archive-date = 2. 10. 2018 | url-status = dead | access-date = 16. 10. 2018 }} * {{cite journal | last1 = Obermeyer | first1 = Ziad | last2 = Murray | first2 = Christopher J L | last3 = Gakidou | first3 = Emmanuela | year = 2008 | title = Fifty years of violent war deaths from Vietnam to Bosnia: analysis of data from the world health survey programme [Table 3] | journal = BMJ | volume = 336 | doi = 10.1136/bmj.a137 | issue = 7659 | pages = 1482–6 | pmc = 2440905 | pmid = 18566045 }} * {{cite journal | last1 = Hoang Vuong | first1 = Quan | last2 = Dung Tran | first2 = Tri | year = 2009 | title = The Cultural Dimensions of the Vietnamese Private Entrepreneurship | journal = The IUP Journal of Entrepreneurship Development | via = Social Science Research Network | ssrn = 1442384 }} * {{cite book | last1 = Lieberman | first1 = Samuel S. | last2 = Wagstaff | first2 = Adam | year = 2009 | title = Health financing and delivery in Vietnam | url = https://archive.org/details/healthfinancingd0000lieb | publisher = World Bank | doi = 10.1596/978-0-8213-7782-6 | isbn = 978-0-8213-7782-6 }} * {{cite journal | last1 = Cuong Le | first1 = Duc | last2 = Kubo | first2 = Tatsuhiko | last3 = Fujino | first3 = Yoshihisa | last4 = Minh Pham | first4 = Truong | last5 = Matsuda | first5 = Shinya | display-authors = 4 | year = 2010 | url = https://www.jstage.jst.go.jp/article/apjdm/4/2/4_23/_pdf | title = Health Care System in Vietnam: Current Situation and Challenges | journal = Asian Pacific Journal of Disease Management | via = J-STAGE | volume = 4 | issue = 2 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181005063017/https://www.jstage.jst.go.jp/article/apjdm/4/2/4_23/_pdf | archive-date = 5. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite report | last1 = Cira | first1 = Dean | last2 = Dastur | first2 = Arish | last3 = Kilroy | first3 = Austin | last4 = Lozano | first4 = Nancy | last5 = Gun-wang | first5 = Hyoung | display-authors = 4 | year = 2011 | title = Vietnam Urbanization Review | publisher= World Bank | via = ResearchGate | doi = 10.13140/2.1.5100.6249 }} * {{cite journal | last1 = Buiter | first1 = Willem | last2 = Rahbari | first2 = Ebrahim | year = 2011 | url = https://voxeu.org/article/global-growth-generators-moving-beyond-emerging-markets-and-brics | title = Global growth generators: Moving beyond emerging markets and BRICs | journal = Centre for Economic Policy Research | archive-url = https://web.archive.org/web/20181017023329/https://voxeu.org/article/global-growth-generators-moving-beyond-emerging-markets-and-brics | archive-date = 17. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Pincus | first = Jonathan | year = 2015 | url = https://www.flandersinvestmentandtrade.com/export/sites/trade/files/news/223150605130929/223150605130929_1.pdf | title = Why Doesn't Vietnam Grow Faster?: State Fragmentation and the Limits of Vent for Surplus Growth | journal = Southeast Asian Economies | via = Flanders Investment and Trade | doi = 10.1355/ae32-1c | volume = 32 | issue = 1 | pages = 26 | s2cid = 154680467 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181017031232/https://www.flandersinvestmentandtrade.com/export/sites/trade/files/news/223150605130929/223150605130929_1.pdf | archive-date = 17. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite book | last = Thomas | first = Martin | year = 2012 | title = Rubber, coolies and communists: In Violence and Colonial Order: Police, Workers and Protest in the European Colonial Empires, 1918–1940 (Critical Perspectives on Empire from Part II – Colonial case studies: French, British and Belgian) | pages = 141–176 | doi = 10.1017/CBO9781139045643.009 | isbn = 978-1-139-04564-3 }} * {{cite journal | last = Hong Phuong | first = Nguyen | year = 2012 | url = http://tec.earth.sinica.edu.tw/TEM/meeting/20120606_pdf/771_18_GEM_Taipei_June12_VietnamHazard.pdf | title = Seismic Hazard Studies in Vietnam | journal = GEM Semi-Annual Meeting – Academia Sinica | via = Taiwan Earthquake Research Center | archive-url = https://web.archive.org/web/20181010113105/http://tec.earth.sinica.edu.tw/TEM/meeting/20120606_pdf/771_18_GEM_Taipei_June12_VietnamHazard.pdf | archive-date = 10. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = McCaig | first1 = Brian | last2 = Pavcnik | first2 = Nina | year = 2013 | url = https://www.dartmouth.edu/~npavcnik/docs/Vietnam_structural_change_October_2013.pdf | title = Moving out of agriculture: structural change in Vietnam | journal = Dartmouth College | archive-url = https://web.archive.org/web/20181009053832/https://www.dartmouth.edu/~npavcnik/docs/Vietnam_structural_change_October_2013.pdf | archive-date = 9. 10. 2018 | url-status = dead | access-date = 16. 10. 2018 }} * {{cite journal | last1 = Chapman | first1 = Bruce | last2 = Liu | first2 = Amy Y.C. | year = 2013 | title = Repayment Burdens of Student Loans for Vietnamese Higher Education | journal = Crawford School Research Paper | via = Social Science Research Network | ssrn = 2213076 }} * {{cite journal | last1 = Huu Duc | first1 = Nguyen | last2 = Mai Hoa | first2 = Duong Thi | last3 = Thien Huong | first3 = Nguyen | last4 = Ngoc Bao | first4 = Nguyen | year = 2013 | url = https://www.jstage.jst.go.jp/article/easts/10/0/10_2080/_pdf | title = On Various Essential Data Related to Status Quo of Motorcycles in Vietnam | journal = Journal of the Eastern Asia Society for Transportation Studies | via = J-STAGE | volume = 10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181006081630/https://www.jstage.jst.go.jp/article/easts/10/0/10_2080/_pdf | archive-date = 6. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = Cox | first1 = Anne | last2 = Le | first2 = Viet | year = 2014 | title = Governmental influences on the evolution of agricultural cooperatives in Vietnam: an institutional perspective with case studies | journal = Asia Pacific Business Review | via = University of Wollongong Research Online | volume = 20 | issue = 3 | pages = 401–418 | doi = 10.1080/13602381.2014.931045 | s2cid = 44972080 | url = https://ro.uow.edu.au/buspapers/477/ | access-date = 18. 4. 2023 }} * {{cite journal | last1 = Banout | first1 = Jan | last2 = Urban | first2 = Ondrej | last3 = Musil | first3 = Vojtech | last4 = Szakova | first4 = Jirina | last5 = Balik | first5 = Jiri | display-authors = 4 | year = 2014 | title = Agent Orange Footprint Still Visible in Rural Areas of Central Vietnam | journal = Journal of Environmental and Public Health | volume = 2014 | pages = 1–10 | doi = 10.1155/2014/528965 | pmc = 3930020 | pmid = 24639878 | doi-access = free }} * {{cite journal | last1 = Różycka-Tran | first1 = Joanna | last2 = Anh Tran | first2 = Quan | year = 2014 | url = https://terebess.hu/zen/mesterek/Self-regulation.pdf | title = Self-regulation techniques in Vietnamese Zen Truc Lam Monastery | journal = Terebess Online | archive-url = https://web.archive.org/web/20181008135502/https://terebess.hu/zen/mesterek/Self-regulation.pdf | archive-date = 8. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Crook | first = Joe | year = 2014 | url = http://digitalcollections.sit.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2852&context=isp_collection | title = Traveling Through Space: A Look at the Evolution of Transportation in Vietnam and its Implications | journal = Independent Study Project (ISP) Collection | via = SIT Digital Collections | archive-url = https://web.archive.org/web/20181006073817/https://digitalcollections.sit.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=2852&context=isp_collection | archive-date = 6. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Grigoreva | first = Nina V. | year = 2014 | url = https://www.hse.ru/data/2014/09/22/1315713592/62HUM2014.pdf | title = Legendary Ancestors, National Identity, and the Socialization of Children in Contemporary Vietnam | journal = Centre for Asian and African Studies | archive-url = https://web.archive.org/web/20181015053635/https://www.hse.ru/data/2014/09/22/1315713592/62HUM2014.pdf | archive-date = 15. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = Merola | first1 = R. B. | last2 = Hien | first2 = T. T. | last3 = Quyen | first3 = D. T. T. | last4 = Vengosh | first4 = A. | year = 2014 | title = Arsenic exposure to drinking water in the Mekong Delta | journal = Science of the Total Environment | volume = 511 | pages = 544–552 | doi = 10.1016/j.scitotenv.2014.12.091 | pmid = 25585157 | bibcode = 2015ScTEn.511..544M }} * {{cite journal | last = Ha Trân | first = Thi Thai | year = 2014 | url = https://journals.openedition.org/ries/3895 | title = Education financing in Vietnam | journal = Revue Internationale d'Éducation de Sèvres | doi = 10.4000/ries.3895 | s2cid = 129299111 | via = OpenEdition Journals }} * {{cite journal | last = Kim Phuong | first = Tran | year = 2014 | url = https://www.metalbulletin.com/events/download.ashx/document/speaker/7373/a0ID000000X0k5EMAR/Presentation | title = Vietnam: Highland bauxite Projects and initial economic effects | journal = Vietnam Institute of Geosciences and Mineral Resources | via = Metal Bulletin | archive-url = https://web.archive.org/web/20181004074521/https://www.metalbulletin.com/events/download.ashx/document/speaker/7373/a0ID000000X0k5EMAR/Presentation | archive-date = 4. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Pham | first = Alice | year = 2015 | url = http://www.cuts-geneva.org/pdf/TAF087_good-practice-telecom-regulations_Vietnam.pdf | title = The Vietnam Telecommunications Sector: Good Practices in Regulatory Reform in Relation to Competition Policy & Law Issues | location = Toronto, Ženeva i Brighton | journal = CUTS International | archive-url = https://web.archive.org/web/20190225033214/http://www.cuts-geneva.org/pdf/TAF087_good-practice-telecom-regulations_Vietnam.pdf | archive-date = 25. 2. 2019 | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Tung Hieu | first = Ly | year = 2015 | url = http://www.vjol.info/index.php/VSS/article/viewFile/22956/19604 | title = Confucian Influences on Vietnamese Culture | journal = Vietnam Social Sciences | via = Vietnam Journals Online | volume = 5 | issue = 169 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181015044859/http://www.vjol.info/index.php/VSS/article/viewFile/22956/19604 | archive-date = 15. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = Sohr | first1 = Alexander | last2 = Brockfeld | first2 = Elmar | last3 = Sauerländer | first3 = Anke | last4 = Melde | first4 = Eric | year = 2016 | title = Traffic Information System for Hanoi | journal = Procedia Engineering | doi = 10.1016/j.proeng.2016.02.035 | volume = 142 | pages = 221–228 }} * {{cite journal | author = BirdLife International | year = 2016 | title = Lophura edwardsi | journal = The IUCN Red List of Threatened Species | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T45354985A95145107.en }} * {{cite thesis | last = Ngo | first = Lan A. | year = 2016 | url = https://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/1040724 | hdl = 10822/1040724 | title = Nguyễn–Catholic History (1770s–1890s) and the Gestation of Vietnamese Catholic National Identity | type = PhD dissertation | publisher = Georgetown University | via = DigitalGeorgetown | format = PDF | access-date = 14. 3. 2023 }} <!-- Ngô Anh Lân --> * {{cite journal | last1 = Viet Trung | first1 = Le | last2 = Quoc Viet | first2 = Tran | last3 = Van Chat | first3 = Pham | year = 2016 | url = https://www.vpi.pvn.vn/upload/file/TCDK/2016/Thang%2011/Le%20Viet%20Trung.pdf | title = An Overview of Vietnam's Oil and Gas Industry | journal = Petroleum Economics & Management | via = Vietnam Petroleum Institute | volume = 10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181010050015/https://www.vpi.pvn.vn/upload/file/TCDK/2016/Thang%2011/Le%20Viet%20Trung.pdf | archive-date = 10. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = Trinh | first1 = Q. M. | last2 = Nguyen | first2 = H. L. | last3 = Do | first3 = T. N. | last4 = Nguyen | first4 = V. N. | last5 = Nguyen | first5 = B. H. | last6 = Nguyen | first6 = T. V. A. | last7 = Sintchenko | first7 = V. | last8 = Marais | first8 = B. J. | display-authors = 4 | year = 2016 | title = Tuberculosis and HIV co-infection in Vietnam | journal = International Journal of Infectious Diseases | volume = 46 | issue = 2 | pages = 12–22 | doi = 10.1016/0022-5428(93)90038-Q | pmid = 27044521 }} * {{cite journal | last = Nhu Nguyen | first = Quynh Thi | year = 2016 | url = https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1121509.pdf | title = The Vietnamese Values System: A Blend of Oriental, Western and Socialist Values | journal = International Education Studies | via = Institute of Education Sciences | volume = 9 | issue = 12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181015045249/https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1121509.pdf | archive-date = 15. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Feinberg | first = Richard E. | year = 2016 | title = Principles and Power | journal = Problems of Post-Communism | volume = 63 | issue = 2 | pages = 75–83 | via = Taylor & Francis | doi = 10.1080/10758216.2015.1083377 | s2cid = 156148830 }} * {{cite journal | last1 = Linh Le | first1 = Thi Phuong | last2 = Anh Trinh | first2 = Tu | year = 2016 | title = Encouraging Public Transport Use to Reduce Traffic Congestion and Air Pollutant: A Case Study of Ho Chi Minh City, Vietnam | journal = Procedia Engineering | volume = 142 | pages = 236–243 | doi = 10.1016/j.proeng.2016.02.037 }} * {{cite thesis | last = Anh Dinh | first = Thuy | year = 2016 | url = https://tiara-tu.ac.th/uploadFiles/145820_3248776dfc4e589b1e3c3095999f3984.pdf | title = The Causes and Effects of Korean Pop Culture on Vietnamese Consumer Behavior | type = MA thesis | publisher = Thammasat University | access-date = 14. 3. 2023 | archive-date = 14. 3. 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230314141655/https://tiara-tu.ac.th/uploadFiles/145820_3248776dfc4e589b1e3c3095999f3984.pdf | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = Minh Hoang | first1 = Truong | last2 = van Lap | first2 = Nguyen | last3 = Kim Oanh | first3 = Ta Thi | last4 = Jiro | first4 = Takemura | year = 2016 | title = The influence of delta formation mechanism on geotechnical property sequence of the late Pleistocene–Holocene sediments in the Mekong River Delta | journal = Heliyon | volume = 2 | issue = 11 | pages = e00165 | doi = 10.1016/j.heliyon.2016.e00165 | pmc = 5114594 | pmid = 27882357 }} * {{cite journal | last1 = Shaofei | first1 = YE | last2 = Guoqing | first2 = Zhang | year = 2016 | url = http://jtp.cnki.net/bilingual/detail/html/ZGBJ201603017 | title = The relationship between Nanyue and Annam in the ancient historical records of China and Vietnam | journal = Honghe Prefecture Center for Vietnamese Studies, Honghe University | via = CNKI Journal Translation Project | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016125913/http://jtp.cnki.net/bilingual/detail/html/ZGBJ201603017 | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Van Hoang | first = Chung | year = 2017 | url = https://www.iseas.edu.sg/images/pdf/ISEAS_Perspective_2017_34.pdf | title = Evangelizing Post-Đổi Mới Vietnam: The Rise of Protestantism and the State's Response | journal = Perspective | publisher = ISEAS–Yusof Ishak Institute | issue = 34 | issn = 2335-6677 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181014021910/https://www.iseas.edu.sg/images/pdf/ISEAS_Perspective_2017_34.pdf | archive-date = 14. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = H. Dang | first1 = Hai-Anh | last2 = Glewwe | first2 = Paul W. | year = 2017 | url = https://www.riseprogramme.org/sites/www.riseprogramme.org/files/publications/RISE_WP-017_Dang%20%26%20Glewwe.pdf | title = Well Begun, but Aiming Higher: A Review of Vietnam's Education Trends in the Past 20 Years and Emerging Challenges | journal = The Journal of Development Studies | volume = 54 | issue = 7 | pages = 1171–1195 | doi = 10.1080/00220388.2017.1380797 | pmid = 29937575 | pmc = 6010051 | via = Research on Improving Systems of Education | archive-url = https://web.archive.org/web/20181005063352/https://www.riseprogramme.org/sites/www.riseprogramme.org/files/publications/RISE_WP-017_Dang%20%26%20Glewwe.pdf | archive-date = 5. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Overland | first = Indra | year = 2017 | title = Impact of Climate Change on ASEAN International Affairs: Risk and Opportunity Multiplier | journal = Norwegian Institute of International Affairs (NUPI) and Myanmar Institute of International and Strategic Studies (MISIS) | via = ResearchGate | issn = 1894-650X }} * {{cite journal | last1 = Baccini | first1 = Leonardo | last2 = Impullitti | first2 = Giammario | last3 = Malesky | first3 = Edmund J. | year = 2017 | title = Globalization and State Capitalism: Assessing Vietnam's Accession to the WTO | journal = CESifo Working Paper Series | via = Social Science Research Network | ssrn = 3036319 }} * {{cite journal | last1 = Hong Truong | first1 = Son | last2 = Ye | first2 = Qinghua | last3 = Stive | first3 = Marcel J. F. | year = 2017 | title = Estuarine Mangrove Squeeze in the Mekong Delta, Vietnam | journal = Journal of Coastal Research | via = BioOne | volume = 33 | doi = 10.2112/JCOASTRES-D-16-00087.1 | issue = 4 | pages = 747–763 | s2cid = 131892649 }} * {{cite journal | last1 = Nang Chung | first1 = Trinh | last2 = Giang Hai | first2 = Nguyen | year = 2017 | url = http://www.vjol.info/index.php/VSS/article/viewFile/30440/25877 | title = Dong Son Culture in First Ten Centuries AD | journal = Institute of Archaeology, Vietnam Academy of Social Sciences | archive-url = https://web.archive.org/web/20181018032546/http://www.vjol.info/index.php/VSS/article/viewFile/30440/25877 | archive-date = 18. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = Dang Vu | first1 = Hoai Nam | last2 = Nielsen | first2 = Martin Reinhardt | year = 2018 | title = Understanding utilitarian and hedonic values determining the demand for rhino horn in Vietnam | journal = Human Dimensions of Wildlife | volume = 23 | issue = 5 | pages = 417–432 | via = Taylor & Francis | doi = 10.1080/10871209.2018.1449038 | s2cid = 46933047 }} * {{cite journal | last = Trương | first = Ngân | year = 2018 | url = http://www.theseus.fi/bitstream/handle/10024/147214/Truong_Ngan.pdf | title = Solid Waste Management in Vietnam | journal = Degree Programme in Environmental Engineering | archive-url = https://web.archive.org/web/20190108081019/http://www.theseus.fi/bitstream/handle/10024/147214/Truong_Ngan.pdf | archive-date = 8. 1. 2019 | url-status = dead }} * {{cite journal | last1 = Truong | first1 = Nhu | last2 = Vo | first2 = Dang H. | last3 = Nguyen | first3 = Dzung | year = 2018 | url = https://mrlg.org/wp-content/uploads/2018/05/Mekong-State-of-Land-DISCUSSION-DRAFT-single-layout.pdf | title = Mekong State of Land | journal = Mekong Region Land Governance | archive-url = https://web.archive.org/web/20181006021518/https://mrlg.org/wp-content/uploads/2018/05/Mekong-State-of-Land-DISCUSSION-DRAFT-single-layout.pdf | archive-date = 6. 10. 2018 | url-status = dead | access-date = 16. 10. 2018 }} * {{cite journal | last = Quang Vinh | first = Bui | url = https://www2.gwu.edu/~iiep/assets/docs/Bai%20trinh%20bay%20VN2035%20tai%20DC-ENG.pdf | title = Vietnam 2035: Toward Prosperity, Creativity, Equity, and Democracy | journal = George Washington University | archive-url = https://web.archive.org/web/20181017030816/https://www2.gwu.edu/~iiep/assets/docs/Bai%20trinh%20bay%20VN2035%20tai%20DC-ENG.pdf | archive-date = 17. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite journal | author = Cornell University | url = https://seap.einaudi.cornell.edu/rice-vietnamese-culture-and-economy | title = Rice in Vietnamese Culture and Economy | journal = Mario Einaudi Center for International Studies – Southeast Asia Program | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016125940/https://seap.einaudi.cornell.edu/rice-vietnamese-culture-and-economy | archive-date = 16. 10. 2018 | access-date = 11. 6. 2023 | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Van Van | first = Hoang | url = http://r-cube.ritsumei.ac.jp/repo/repository/rcube/4129/LCS_22_1pp7-18_HOANG.pdf | title = The Current Situation and Issues of the Teaching of English in Vietnam | journal = Ritsumeikan Asia Pacific University | volume = 22 | issue = 1 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181012055826/http://r-cube.ritsumei.ac.jp/repo/repository/rcube/4129/LCS_22_1pp7-18_HOANG.pdf | archive-date = 12. 10. 2018 | url-status = dead }} {{refend}} === Vijesti i časopisi === {{refbegin|30em}} * {{cite news | author = The Harvard Crimson | year = 1972 | url = https://www.thecrimson.com/article/1972/12/13/med-school-professor-praises-north-vietnams/ | title = Med School Professor Praises North Vietnam's Medical Care | newspaper = The Harvard Crimson }} * {{cite web | author = The New York Times | date = 3. 7. 1976 | url = https://www.nytimes.com/1976/07/03/archives/2-parts-of-vietnam-officially-reunited-leadership-chosen-north-and.html | title = 2 Parts of Vietnam Officially Reunited; Leadership Chosen | work = The New York Times }} * {{cite news | author = Spokesman-Review | year = 1977 | url = https://news.google.com/newspapers?nid=1314&dat=19770628&id=XjxOAAAAIBAJ&pg=6918,5104561 | title = Vietnam outlines collectivization goals | newspaper = The Spokesman-Review }} * {{cite news | last = Swanson | first = Susan | year = 1978 | url = https://www.washingtonpost.com/archive/local/1978/03/16/vietnamese-celebrate-womens-day-in-old-and-new-ways/d3502136-2573-4dc0-8ddf-22485acc6765/ | title = Vietnamese Celebrate 'Women's Day' in Old and New Ways | newspaper = The Washington Post }} * {{cite news | last = Cockburn | first = Patrick | year = 1994 | url = https://www.independent.co.uk/news/world/us-finally-ends-vietnam-embargo-1391770.html | title = US finally ends Vietnam embargo | newspaper = The Independent }} * {{cite web | last = Shenon | first = Philip | date = 23. 4. 1995 | url = https://www.nytimes.com/1995/04/23/world/20-years-after-victory-vietnamese-communists-ponder-how-to-celebrate.html | title = 20 Years After Victory, Vietnamese Communists Ponder How to Celebrate | work = The New York Times }} * {{cite web | last = Mitchell | first = Alison | date = 12. 7. 1995 | url = https://www.nytimes.com/1995/07/12/world/opening-vietnam-overview-us-grants-vietnam-full-ties-time-for-healing-clinton.html | title = Opening to Vietnam: The Overview; U.S. Grants Vietnam Full Ties; Time for Healing, Clinton Says | work = The New York Times }} * {{cite news | author = BBC News | year = 1997 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/analysis/42854.stm | title = Vietnam: changing of the guard | work = BBC News }} * {{cite news | author = BBC News | year = 2004 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3752682.stm | title = Vietnam's new-look economy | work = BBC News }} * {{cite news | author = BBC News | year = 2005 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4494347.stm | title = The legacy of Agent Orange | work = BBC News }} * {{cite web | author = DigInfo | year = 2007 | url = http://www.diginfo.tv/2007/12/05/07-0601-d.php | title = TOSY TOPIO – Table Tennis Playing Robot | publisher = DigInfo | archive-url = https://web.archive.org/web/20090521023057/http://www.diginfo.tv/2007/12/05/07-0601-d.php | archive-date = 21. 5. 2009 | url-status = dead }} * {{cite web | author = China Daily | year = 2008 | url = http://english.sina.com/sports/p/2008/1229/208116.html | title = Vietnam win first int'l title | work = China Daily | publisher = Sina English }} * {{cite news | author = The Economist | year = 2008 | url = http://www.economist.com/node/11041548?story_id=E1_TTDQTVQR | title = A bit of everything [Vietnam's quest for role models] | newspaper = The Economist | archive-url = https://web.archive.org/web/20121021084608/http://www.economist.com/node/11041548?story_id=E1_TTDQTVQR | archive-date = 21. 10. 2012 | url-status = dead | access-date = 16. 10. 2018 }} * {{cite web | author = Vietnam+ | year = 2008 | url = https://en.vietnamplus.vn/high-speed-railway-engineers-to-be-trained-in-japan/10244.vnp | title = High speed railway engineers to be trained in Japan | publisher = Vietnam+ }} * {{cite web | last = Khanh | first = Vu | year = 2008 | url = http://sggpnews.org.vn/lifestyle/cultural-values-of-traditional-vietnamese-wedding-3422.html | title = Cultural values of traditional Vietnamese wedding | publisher = Sài Gòn Giải Phóng }} * {{cite news | author = BBC News | year = 2009 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/8429351.stm | title = Vietnam lawyer charged with subversion | work = BBC News }} * {{cite web | last = Mydans | first = Seth | date = 24. 12. 2009 | url = https://www.nytimes.com/2009/12/24/world/asia/24vietnam.html | title = Vietnam Charges Lawyer With Capital Crime | work = The New York Times }} * {{cite news | author = The Japan Times | year = 2009 | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2009/12/12/national/vietnam-opts-for-japanese-bullet-trains/ | title = Vietnam opts for Japanese bullet trains | publisher = The Japan Times | newspaper = The Japan Times Online | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016164935/https://www.japantimes.co.jp/news/2009/12/12/national/vietnam-opts-for-japanese-bullet-trains/ | url-status = dead }} * {{cite web | last = Corapi | first = Annie | year = 2010 | url = http://edition.cnn.com/2010/HEALTH/08/25/healthiest.ethnic.cuisines/index.html | title = The 10 healthiest ethnic cuisines | publisher = CNN Health | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 1. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181001160049/http://edition.cnn.com/2010/HEALTH/08/25/healthiest.ethnic.cuisines/index.html | url-status = dead }} * {{cite magazine | last = Borel | first = Brooke | year = 2010 | url = https://www.popsci.com/technology/article/2010-02/ping-pong-playing-terminator | title = A Ping-Pong-Playing Terminator | magazine = Popular Science }} * {{cite news | last = Huong | first = Minh | year = 2010 | url = https://vietnamnews.vn/Sunday/Features/201033/Folk-poetry-preservation-a-labour-of-love.html | title = Folk poetry preservation a labour of love | newspaper = Việt Nam News | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016103825/https://vietnamnews.vn/Sunday/Features/201033/Folk-poetry-preservation-a-labour-of-love.html | url-status = dead }} * {{cite news | author = Thanh Niên | year = 2010 | url = http://www.thanhniennews.com/business/vietnams-2010-growth-fastest-in-three-years-13750.html | title = Vietnam's 2010 growth fastest in three years | newspaper = Thanh Niên | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 5. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181005044057/http://www.thanhniennews.com/business/vietnams-2010-growth-fastest-in-three-years-13750.html | url-status = dead }} * {{cite news | author = Việt Nam News | year = 2010 | url = https://vietnamnews.vn/Economy/206910/tech-science-spending-too-low.html | title = Tech, science spending too low | newspaper = Việt Nam News | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 9. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181009054714/https://vietnamnews.vn/Economy/206910/tech-science-spending-too-low.html | url-status = dead }} * {{cite magazine | last = Nguyen | first = Andrea | year = 2011 | url = https://www.saveur.com/article/Travels/Heaven-in-a-Bowl | title = Heaven in a Bowl: The Original *Pho* | magazine = Saveur }} * {{cite news | last = Gillet | first = Kit | year = 2011 | url = https://www.theguardian.com/travel/2011/jul/28/ho-chi-minh-trail-motorbike | title = Riding Vietnam's Ho Chi Minh trail | newspaper = The Guardian }} * {{cite news | last = Kinver | first = Mark | year = 2011 | url = https://www.bbc.com/news/science-environment-15430787 | title = Javan rhino 'now extinct in Vietnam' | work = BBC News }} * {{cite news | author = Nhân Dân | year = 2011 | url = http://en.nhandan.org.vn/culture/item/1426202-.html | title = Pink lotus leads vote for Vietnam's national flower | newspaper = Nhân Dân }} * {{cite web | last1 = Ha | first1 = K. Oanh | last2 = Giang | first2 = Nguyen Kieu | last3 = Denslow | first3 = Neil | year = 2012 | url = https://www.bloomberg.com/news/2012-03-12/vietnam-air-aims-to-be-southeast-asia-s-no-2-carrier-by-2020.html | title = Vietnam Air Aims to Win Southeast Asia's No. 2 Title by 2020 | publisher = Bloomberg L.P. | archive-url = https://web.archive.org/web/20131029184008/http://www.bloomberg.com/news/2012-03-12/vietnam-air-aims-to-be-southeast-asia-s-no-2-carrier-by-2020.html | archive-date = 29. 10. 2013 | url-status = dead }} * {{cite news | last = MacLeod | first = Calum | year = 2012 | url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2012/11/07/agent-orange/1660871/ | title = Fifty years later, U.S., Vietnam deal with Agent Orange | newspaper = USA Today }} * {{cite web | last = Pham | first = Hiep | year = 2012 | url = http://www.universityworldnews.com/article.php?story=20121011111248502 | title = Government's student loan scheme inadequate to ensure access | publisher = University World News }} * {{cite web | last = Phuong | first = Le | year = 2012 | url = http://vovworld.vn/en-US/culture/vietnams-cultural-integration-seen-by-researchers-123534.vov | title = Vietnam's cultural integration seen by researchers | publisher = Voice of Vietnam }} * {{cite news | author = The Telegraph | year = 2012 | url = https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/vietnam/9220224/Vietnam-begins-naval-exercises-with-the-US.html | title = Vietnam begins naval exercises with the US | newspaper = The Daily Telegraph }} * {{cite web | last = Cham | first = Tran | year = 2012 | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/government/54432/china-continues-its-plot-in-the-east-sea.html | title = China continues its plot in the East Sea | work = VNE | publisher = Vietnam Net | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 17. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181017123536/https://english.vietnamnet.vn/fms/government/54432/china-continues-its-plot-in-the-east-sea.html | url-status = dead }} * {{cite news | author = Tuổi Trẻ News | year = 2012 | url = http://www.tuoitrenews.vn/cmlink/tuoitrenews/business/vietnam-to-be-listed-top-economies-by-2050-hsbc-1.58480 | title = Vietnam to be listed top economies by 2050: HSBC | newspaper = Tuổi Trẻ | archive-url = https://web.archive.org/web/20120116170035/http://www.tuoitrenews.vn/cmlink/tuoitrenews/business/vietnam-to-be-listed-top-economies-by-2050-hsbc-1.58480 | archive-date = 16. 1. 2012 | url-status = dead }} * {{cite news | author = Việt Nam News | year = 2012 | url = https://vietnamnews.vn/economy/220657/top-three-telecoms-control-95-per-cent-of-market-share.html | title = Top three telecoms control 95 per cent of market share | newspaper = Việt Nam News | access-date = 25. 2. 2019 | archive-date = 25. 2. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190225033818/https://vietnamnews.vn/economy/220657/top-three-telecoms-control-95-per-cent-of-market-share.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = UPI.com | year = 2013 | url = https://www.upi.com/Oil-production-starts-offshore-Vietnam/79191369130468/ | title = Oil production starts offshore Vietnam | publisher = United Press International }} * {{cite news | last = Summers | first = Chris | year = 2014 | url = https://www.bbc.com/news/magazine-25811724 | title = How Vietnam became a coffee giant | work = BBC News }} * {{cite web | last = Haberman | first = Clyde | date = 12. 5. 2014 | url = https://www.nytimes.com/2014/05/12/us/agent-oranges-long-legacy-for-vietnam-and-veterans.html | title = Agent Orange's Long Legacy, for Vietnam and Veterans | work = The New York Times }} * {{cite web | author = Constitution of Vietnam | year = 2014 | url = https://vietnamnews.vn/politics-laws/250222/the-constitution-of-the-socialist-republic-of-viet-nam.html | title = The constitution of the socialist republic of Viet Nam | work = XIIIth National Assembly of the Socialist Republic of Vietnam | publisher = Việt Nam News | access-date = 17. 10. 2018 | archive-date = 1. 5. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190501011011/https://vietnamnews.vn/politics-laws/250222/the-constitution-of-the-socialist-republic-of-viet-nam.html | url-status = dead }} * {{cite web | last = Batruny | first = Joe | year = 2014 | url = https://matadornetwork.com/nights/20-vietnamese-dishes-drinks-need-try/ | title = 20 Vietnamese dishes and drinks you need to try | publisher = Matador Network }} * {{cite web | last = Le | first = Pha | year = 2014 | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/travel/108933/marble-mounts---the--rockery--masterpiece-in-the-heart-of-da-nang.html | title = Marble Mounts – The 'rockery' masterpiece in the heart of Da Nang | publisher = Vietnam Net | access-date = 30. 11. 2018 | archive-date = 30. 11. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181130120125/https://english.vietnamnet.vn/fms/travel/108933/marble-mounts---the--rockery--masterpiece-in-the-heart-of-da-nang.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = Yan News | year = 2014 | url = http://www.yan.vn/nhom-nhac-han-quoc-tiet-lo-ly-do-hop-tac-cung-thanh-bui-41609.html | title = Nhóm nhạc Hàn Quốc tiết lộ lý do hợp tác cùng Thanh Bùi | trans-title = Korean music group revealed the reason for co-operation with Thanh Bùi | language = vi | publisher = Yan.vn | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 8. 1. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190108202353/http://www.yan.vn/nhom-nhac-han-quoc-tiet-lo-ly-do-hop-tac-cung-thanh-bui-41609.html | url-status = dead }} * {{cite web | last = Norton | first = Barley | year = 2015 | url = https://folkways.si.edu/magazine-winter-spring-2015-ca-tru-singing-in-vietnam-revival-and-innovation/article/smithsonian | title = Ca Trù Singing in Vietnam | publisher = Smithsonian Folkways Magazine }} * {{cite web | last = Minh Do | first = Anh | year = 2015 | url = https://www.techinasia.com/zalo-30-million-registered-users-vietnam | title = Vietnam's chat app Zalo challenges Facebook with 30 million registered users | publisher = Tech in Asia }} * {{cite web | author = Thanh Niên | year = 2015 | url = http://www.thanhniennews.com/arts-culture/horrific-photos-recall-vietnamese-famine-of-1945-37591.html | title = Horrific photos recall Vietnamese Famine of 1945 | work = Vo An Ninh | publisher = Thanh Niên | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 31. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181031143909/http://www.thanhniennews.com/arts-culture/horrific-photos-recall-vietnamese-famine-of-1945-37591.html | url-status = dead }} * {{cite news | author = The Japan Times | year = 2015 | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2015/11/06/national/japan-defense-vessel-stop-vietnam-naval-base-s-china-sea/ | title = Japan defense vessel to stop at Vietnam naval base in South China Sea | publisher = The Japan Times | newspaper = The Japan Times Online | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016125936/https://www.japantimes.co.jp/news/2015/11/06/national/japan-defense-vessel-stop-vietnam-naval-base-s-china-sea/ | url-status = dead }} * {{cite web | author = Vietnam Net | year = 2015 | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/society/138833/rare-photos-of-vietnam-s-famine-in-1945.html | title = Rare photos of Vietnam's famine in 1945 | work = Vo An Ninh | publisher = Vietnam Net | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016125854/https://english.vietnamnet.vn/fms/society/138833/rare-photos-of-vietnam-s-famine-in-1945.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = Agence France-Presse | year = 2016 | url = http://www.thejournal.ie/vietnam-agent-orange-3038652-Oct2016/ | title = The US is helping to clean up Agent Orange residue, 50 years since the Vietnam War | work = Agence France-Presse | publisher = TheJournal.ie }} * {{cite news | last = Sims | first = Alexandra | year = 2016 | url = https://www.independent.co.uk/sport/olympics/rio-2016-vietnam-wins-first-ever-olympic-gold-medal-a7177771.html | title = Rio 2016: Vietnam wins first ever Olympic gold medal | newspaper = The Independent }} * {{cite magazine | last = Duy | first = Dinh | year = 2016 | url = https://thediplomat.com/2016/10/the-revival-of-bolero-in-vietnam/ | title = The Revival of Boléro in Vietnam | magazine = The Diplomat | url-access = subscription | archive-url = https://web.archive.org/web/20181015173022/https://thediplomat.com/2016/10/the-revival-of-bolero-in-vietnam/ | archive-date = 15. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | last = McNeil | first = Donald G. Jr. | year = 2016 | url = https://www.nytimes.com/2016/03/29/health/vietnam-tuberculosis.html | title = Vietnam's Battle With Tuberculosis | work = The New York Times }} * {{cite news | last = Lyimo | first = Henry | year = 2016 | url = https://allafrica.com/stories/201603080295.html | title = Africa: Lessons From Vietnam's March to Progress | work = AllAfrica.com | archive-url = https://web.archive.org/web/20160308152036/https://allafrica.com/stories/201603080295.html | archive-date = 8. 3. 2016 | url-status = dead | access-date = 16. 10. 2018 }} * {{cite news | last = Hirano | first = Ko | year = 2016 | url = https://www.japantimes.co.jp/news/2016/05/08/national/japanese-language-studies-taking-root-vietnam-elementary-schools/ | title = Japanese language studies taking root in Vietnam elementary schools | publisher = The Japan Times | newspaper = The Japan Times Online | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016164855/https://www.japantimes.co.jp/news/2016/05/08/national/japanese-language-studies-taking-root-vietnam-elementary-schools/ | url-status = dead }} * {{cite web | last = Anh | first = Lan | year = 2016a | url = http://vovworld.vn/en-US/discovery-vietnam/ba-be-the-biggest-mountain-lake-in-vietnam-490525.vov | title = Ba Be, the biggest mountain lake in Vietnam | publisher = Voice of Vietnam }} * {{cite web | last = Anh | first = Lan | year = 2016b | url = http://vovworld.vn/en-US/discovery-vietnam/vietnamese-family-reunion-during-tet-407156.vov | title = Vietnamese family reunion during Tet | publisher = Voice of Vietnam }} * {{cite news | last1 = Nguyen | first1 = Mai | last2 = Binh Minh | first2 = Ho | last3 = Pham | first3 = My | last4 = Burmistrova | first4 = Svetlana | last5 = Chalmers | first5 = John | last6 = Fenton | first6 = Susan | display-authors = 4 | year = 2016 | url = https://www.reuters.com/article/us-vietnam-politics-nuclearpower/vietnam-abandons-plan-for-first-nuclear-power-plants-idUSKBN13H0VO | title = Vietnam abandons plan for first nuclear power plants | newspaper = Reuters }} * {{cite web | last = Cerre | first = Mike | year = 2016 | url = https://abc7news.com/news/agent-oranges-legacy-continues-to-haunt-vietnam-and-veterans/1348950/ | title = Agent Orange's legacy continues to haunt Vietnam and Veterans | publisher = KABC-TV }} * {{cite web | last = Le | first = Pha | year = 2016 | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/travel/165244/top-national-parks-in-vietnam.html | title = Top national parks in Vietnam | publisher = Vietnam Net | access-date = 28. 11. 2018 | archive-date = 28. 11. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181128170032/https://english.vietnamnet.vn/fms/travel/165244/top-national-parks-in-vietnam.html | url-status = dead }} * {{cite magazine | last = Tiezzi | first = Shannon | year = 2016 | url = https://thediplomat.com/2016/07/its-official-formosa-subsidiary-caused-mass-fish-deaths-in-vietnam/ | title = It's Official: Formosa Subsidiary Caused Mass Fish Deaths in Vietnam | magazine = The Diplomat | url-access = subscription | archive-url = https://web.archive.org/web/20190108083602/https://thediplomat.com/2016/07/its-official-formosa-subsidiary-caused-mass-fish-deaths-in-vietnam/ | archive-date = 8. 1. 2019 | url-status = dead }} * {{cite web | last = Yan | first = Sophia | year = 2016 | url = https://money.cnn.com/2016/05/23/news/vietnam-military-spending/index.html | title = Vietnam's defense spending is $5&nbsp;billion and rising fast | publisher = CNNMoney | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016130026/https://money.cnn.com/2016/05/23/news/vietnam-military-spending/index.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = Vietnam Net | year = 2016a | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/business/161915/tourism-contributes-significantly-to-vietnam-s-economy.html | title = Tourism contributes significantly to Vietnam's economy | work = Vietnam News Agency | publisher = Vietnam Net | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016131417/https://english.vietnamnet.vn/fms/business/161915/tourism-contributes-significantly-to-vietnam-s-economy.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = Vietnam Net | year = 2016b | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/education/157914/decree-on-university-autonomy-in-final-stages.html | title = Decree on university autonomy in final stages | work = VN Economic Times | publisher = Vietnam Net | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016132911/https://english.vietnamnet.vn/fms/education/157914/decree-on-university-autonomy-in-final-stages.html | url-status = dead }} * {{cite news | last = Van Thanh | first = Vo | year = 2016 | url = https://e.vnexpress.net/news/news/vietnam-draws-up-danger-zone-map-of-unexploded-bombs-3420151.html | title = Vietnam draws up danger-zone map of unexploded bombs | newspaper = VnExpress }} * {{cite news | author = Việt Nam News | year = 2016 | url = https://vietnamnews.vn/environment/281576/seismologists-predict-potential-earthquakes.html | title = Seismologists predict potential earthquakes | newspaper = Việt Nam News | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 10. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181010113655/https://vietnamnews.vn/environment/281576/seismologists-predict-potential-earthquakes.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = Voice of Vietnam | year = 2016 | url = https://english.vov.vn/society/vietnam-joins-intl-naval-exercise-in-brunei-and-singapore-318445.vov | title = Vietnam joins int'l naval exercise in Brunei and Singapore | publisher = Voice of Vietnam | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 3. 3. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190303182241/https://english.vov.vn/society/vietnam-joins-intl-naval-exercise-in-brunei-and-singapore-318445.vov | url-status = dead }} * {{cite news | last = Buleen | first = Chad | year = 2017 | url = https://traveltips.usatoday.com/average-temperature-vietnam-13542.html | title = Average Temperature in Vietnam | newspaper = USA Today | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016125948/https://traveltips.usatoday.com/average-temperature-vietnam-13542.html | url-status = dead }} * {{cite magazine | author = FourFourTwo | year = 2017 | url = https://www.fourfourtwo.com/my/features/time-has-come-vietnam-turn-beautiful-football-real-success | title = The time has come for Vietnam to turn beautiful football into real success | magazine = FourFourTwo | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016164902/https://www.fourfourtwo.com/my/features/time-has-come-vietnam-turn-beautiful-football-real-success | url-status = dead }} * {{cite web | last1 = Clark | first1 = Helen | last2 = Miller | first2 = Karryn | year = 2017 | url = https://edition.cnn.com/travel/article/vietnam-food-dishes/index.html | title = Vietnamese food: 40 delicious dishes you'll love | publisher = CNN Travel }} * {{cite news | last = Raslan | first = Karim | year = 2017 | url = https://www.scmp.com/week-asia/business/article/2124113/how-vietnams-answer-whatsapp-zalo-began-hack | title = How Vietnam's answer to Whatsapp, Zalo, began with a hack | newspaper = South China Morning Post }} * {{cite web | last = Chi | first = Kim | year = 2017 | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/business/189858/vietnam-builds-north-south-highway--but-not-a-railway.html | title = Vietnam builds north-south highway, but not a railway | publisher = Vietnam Net | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016132924/https://english.vietnamnet.vn/fms/business/189858/vietnam-builds-north-south-highway--but-not-a-railway.html | url-status = dead }} * {{cite news | last = Tatarski | first = Michael | year = 2017 | url = https://scmp.com/week-asia/business/article/2104149/vietnams-tale-two-metros-one-built-japanese-and-other-chinese | title = Vietnam's tale of two metros, one built by the Japanese and the other by the Chinese | newspaper = South China Morning Post }} * {{cite web | last = Dall | first = Nick | year = 2017 | url = https://www.ozy.com/fast-forward/how-vietnam-learned-to-stop-poaching-and-love-its-beasts/79150 | title = How Vietnam learned to stop poaching and love its beasts | publisher = Ozy | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016164908/https://www.ozy.com/fast-forward/how-vietnam-learned-to-stop-poaching-and-love-its-beasts/79150 | url-status = dead }} * {{cite web | last1 = Nghia | first1 = Son | last2 = Luan | first2 = Nguyen | year = 2017 | url = https://vietnam.vnanet.vn/english/unique-fighting-cock-martial-arts/273242.html | title = Unique Fighting-Cock Martial Arts | publisher = Báo Ảnh Việt Nam }} * {{cite web | last = Mai | first = Thanh | year = 2017 | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/business/187522/vietnam-remains-world-s-no-1-exporter-of-cashews.html | title = Vietnam remains world's No 1 exporter of cashews | publisher = Vietnam Net | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016131415/https://english.vietnamnet.vn/fms/business/187522/vietnam-remains-world-s-no-1-exporter-of-cashews.html | url-status = dead }} * {{cite news | last = Giap | first = Trong | year = 2017 | url = https://e.vnexpress.net/news/news/vietnam-signs-global-treaty-to-ban-nuclear-weapons-3645628.html | title = Vietnam signs global treaty to ban nuclear weapons | newspaper = VnExpress }} * {{cite news | last = Williams | first = Vicki | year = 2017 | url = https://www.scmp.com/magazines/style/topics/go-asia-vietnam/article/2120790/vietnamese-food-journey-sure | title = Why a Vietnamese food journey is sure to tantalise diners from north to south | newspaper = South China Morning Post }} * {{cite web | author = Vietnam Net | year = 2017a | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/travel/174526/top-15-tourist-attractions-in-vietnam.html | title = Top 15 tourist attractions in Vietnam | work = Zing/Voice of Vietnam | publisher = Vietnam Net | access-date = 30. 11. 2018 | archive-date = 30. 11. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181130114620/https://english.vietnamnet.vn/fms/travel/174526/top-15-tourist-attractions-in-vietnam.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = Vietnam Net | year = 2017b | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/vietnam-in-photos/187494/bird-watching-in-thung-nham-bird-sanctuary.html | title = Bird watching in Thung Nham bird sanctuary | work = Hanoi Tour/VNN | publisher = Vietnam Net | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016131420/https://english.vietnamnet.vn/fms/vietnam-in-photos/187494/bird-watching-in-thung-nham-bird-sanctuary.html | url-status = dead }} * {{cite web | last = Tao | first = Zhang | year = 2017 | url = http://english.chinamil.com.cn/view/2017-12/13/content_7866924.htm | title = Deadly relics: "Mine village" on China-Vietnam border | publisher = China Military Online | access-date = 20. 10. 2018 | archive-date = 19. 11. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181119104124/http://english.chinamil.com.cn/view/2017-12/13/content_7866924.htm | url-status = dead }} * {{cite web | last = Rick | first = August | year = 2018 | url = https://www.forbes.com/sites/augustrick/2018/01/29/how-vietnamese-soccer-upset-the-odds-that-china-is-banking-on/ | title = How Vietnamese Soccer Upset The Odds That China Is Banking On | work = Forbes }} * {{cite news | author = BBC News | year = 2018 | url = https://www.bbc.com/news/world-asia-45492907 | title = Vietnamese capital Hanoi asks people not to eat dog meat | work = BBC News }} * {{cite news | last = Loan | first = Doan | year = 2018 | url = https://e.vnexpress.net/news/travel-life/vietnam-s-2019-holiday-plan-includes-9-day-tet-break-3777252.html | title = Vietnam's 2019 holiday plan includes 9-day Tet break | newspaper = VnExpress }} * {{cite web | last = Quốc Hoàng | first = Giang | year = 2018 | url = https://news.zing.vn/ji-yeon-va-soobin-lan-dau-song-ca-trong-dem-nhac-viet-han-tai-tphcm-post904310.html | title = Ji Yeon và Soobin lần đầu song ca trong đêm nhạc Việt – Hàn tại TP.HCM | trans-title = Ji Yeon and Soobin first duet in the night of Vietnamese-Korean music in Ho Chi Minh City | language = vi | publisher = Zing.vn | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 8. 1. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190108045839/https://news.zing.vn/ji-yeon-va-soobin-lan-dau-song-ca-trong-dem-nhac-viet-han-tai-tphcm-post904310.html | url-status = dead }} * {{cite web | last = Dam-young | first = Hong | year = 2018 | url = https://www.thejakartapost.com/life/2018/01/04/sm-entertainment-to-hold-auditions-in-10-countries.html | title = S.M. Entertainment to hold K-pop auditions in 10 countries | work = The Korea Herald/Asia News Network | publisher = The Jakarta Post | archive-url = https://web.archive.org/web/20190108051255/https://www.thejakartapost.com/life/2018/01/04/sm-entertainment-to-hold-auditions-in-10-countries.html | archive-date = 8. 1. 2019 | url-status = dead }} * {{cite web | last = Phương | first = Lan | year = 2018 | url = https://news.zing.vn/jiyeon-t-ara-chu-dong-dien-canh-tinh-cam-voi-soobin-hoang-son-post863913.html | title = Jiyeon (T-ara) chủ động diễn cảnh tình cảm với Soobin Hoàng Sơn | trans-title = Jiyeon (T-ara) took the initiative to act out a love scene with Soobin Hoàng Sơn | language = vi | publisher = Zing.vn | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 9. 1. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190109062653/https://news.zing.vn/jiyeon-t-ara-chu-dong-dien-canh-tinh-cam-voi-soobin-hoang-son-post863913.html | url-status = dead }} * {{cite web | last = Pike | first = Matthew | year = 2018 | url = https://theculturetrip.com/asia/vietnam/articles/11-traditional-vietnamese-tet-dishes/ | title = 11 Traditional Vietnamese Tết Dishes | publisher = Culture Trip | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016075223/https://theculturetrip.com/asia/vietnam/articles/11-traditional-vietnamese-tet-dishes/ | url-status = dead }} * {{cite news | last = Quy | first = Nguyen | year = 2018 | url = https://e.vnexpress.net/news/travel-life/travel/three-vietnam-hotspots-among-100-most-visited-cities-3852113.html | title = Three Vietnam hotspots among 100 most visited cities | newspaper = VnExpress }} * {{cite web | author = NHK World-Japan | year = 2018 | url = https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20180905_08/ | title = Japan, Vietnam to launch dioxin cleanup project | publisher = NHK World-Japan | access-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181003161040/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20180905_08/ | archive-date = 3. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite news | author = Nikkei Asian Review | year = 2018 | url = https://asia.nikkei.com/Business/Companies/Vietnam-s-Agent-Orange-cleanup-enlists-Japanese-tech | title = Vietnam's Agent Orange cleanup enlists Japanese tech | newspaper = Nikkei Asian Review }} * {{cite magazine | last = Terzian | first = Peter | year = 2018 | url = https://www.travelandleisure.com/worlds-best/cities | title = The World's Top 15 Cities | magazine = Travel + Leisure }} * {{cite web | last = Chin | first = Stephen | year = 2018 | url = https://theaseanpost.com/article/vietnam-plays-catch-high-speed-rail | title = Vietnam plays catch up with high speed rail | publisher = The ASEAN Post }} * {{cite news | last = Stewart | first = Phil | year = 2018 | url = https://www.reuters.com/article/us-vietnam-usa-mattis/u-s-prepares-for-biggest-ever-agent-orange-cleanup-in-vietnam-idUSKCN1MR1U4 | title = U.S. prepares for biggest-ever Agent Orange cleanup in Vietnam | newspaper = Reuters }} * {{cite news | author = The Economic Times | year = 2018 | url = https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/indian-vietnamese-armies-hold-first-military-exercise/articleshow/62699234.cms | title = Indian, Vietnamese armies hold first military exercise | newspaper = The Economic Times }} * {{cite web | author = The Nation | year = 2018 | url = https://www.nytimes.com/2007/02/06/business/worldbusiness/06iht-vietrail.4489612.html | title = Major Vietnam high speed railway to be elevated, tunnelled: draft report | work = Việt Nam News/Asia News Network | publisher = The Nation (Thailand) }} * {{cite web | author = The Saigon Times Daily | year = 2018 | url = https://en.thesaigontimes.vn/tinbaichitiet/64904/ | title = Wild celebrations in Hanoi as Vietnam win regional title | publisher = The Saigon Times Daily | access-date = 7. 1. 2019 | archive-date = 7. 1. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190107104153/https://en.thesaigontimes.vn/tinbaichitiet/64904/ | url-status = dead }} * {{cite news | last = Brown | first = Vanessa | year = 2018 | url = https://www.news.com.au/lifestyle/real-life/true-stories/dark-side-of-vietnam-reveals-cost-of-war/news-story/3448ad53dc083a3f761f113199f89c99 | title = Dark side of Vietnam reveals cost of war | work = news.com.au }} * {{cite news | author = Việt Nam News | year = 2018a | url = https://vietnamnews.vn/society/464566/monsanto-court-ruling-bolsters-the-hope-for-millions-of-vietnamese-agent-orange-victims.html | title = Monsanto court ruling bolsters the hope for millions of Vietnamese Agent Orange victims | newspaper = Việt Nam News }} * {{cite news | author = Việt Nam News | year = 2018b | url = https://vietnamnews.vn/economy/462600/us-continues-to-be-key-export-market-for-viet-nam.html | title = US continues to be key export market for Việt Nam | newspaper = Việt Nam News }} * {{cite news | author = Việt Nam News | year = 2018c | url = https://vietnamnews.vn/economy/469484/water-industry-needs-smart-tech.html | title = Water industry needs smart tech | newspaper = Việt Nam News }} * {{cite news | author = Việt Nam News | year = 2018d | url = https://vietnamnews.vn/environment/482987/water-quality-inspections-to-be-held-nationwide.html | title = Water quality inspections to be held nationwide | newspaper = Việt Nam News }} * {{cite web | author = Vietnam Net | year = 2018a | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/society/193728/northern-mountain-frozen-as-temperatures-drop.html | title = Northern mountain frozen as temperatures drop | work = Dân Trí News | publisher = Vietnam Net | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016131407/https://english.vietnamnet.vn/fms/society/193728/northern-mountain-frozen-as-temperatures-drop.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = Vietnam Net | year = 2018b | url = https://english.vietnamnet.vn/fms/society/207750/-58b-for-north-south-high-speed-train--consultants.html | title = $58b for North-South high speed train: consultants | work = VNS | publisher = Vietnam Net | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016125852/https://english.vietnamnet.vn/fms/society/207750/-58b-for-north-south-high-speed-train--consultants.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = Voice of Vietnam | year = 2018a | url = https://english.vov.vn/society/vietnam-celebrates-international-womens-day-369998.vov | title = Vietnam celebrates International Women's Day | publisher = Voice of Vietnam | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 3. 3. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190303182225/https://english.vov.vn/society/vietnam-celebrates-international-womens-day-369998.vov | url-status = dead }} * {{cite web | author = Voice of Vietnam | year = 2018b | url = https://english.vov.vn/diplomacy/chief-of-general-staff-of-lao-peoples-army-visits-vietnam-374620.vov | title = Chief of General Staff of Lao People's Army visits Vietnam | publisher = Voice of Vietnam | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 3. 3. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190303182224/https://english.vov.vn/diplomacy/chief-of-general-staff-of-lao-peoples-army-visits-vietnam-374620.vov | url-status = dead }} * {{cite web | author = Voice of Vietnam | year = 2018c | url = https://english.vov.vn/economy/vietnams-pepper-industry-about-to-burst-368980.vov | title = Vietnam's pepper industry about to burst | publisher = Voice of Vietnam | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 5. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181005075208/https://english.vov.vn/economy/vietnams-pepper-industry-about-to-burst-368980.vov | url-status = dead }} * {{cite web | author = Voice of Vietnam | year = 2018d | url = https://english.vov.vn/your-vietnam/vietnams-folk-music-treasure-promoted-366657.vov | title = Vietnam's folk music treasure promoted | publisher = Voice of Vietnam | access-date = 9. 1. 2019 | archive-date = 9. 1. 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190109074452/https://english.vov.vn/your-vietnam/vietnams-folk-music-treasure-promoted-366657.vov | url-status = dead }} * {{cite web | last1 = Yan | last2 = Jun | first2 = Tao | last3 = Long | first3 = Bui | year = 2018 | url = http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/30/c_137431651.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20180830180751/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/30/c_137431651.htm | url-status = dead | archive-date = 30. 8. 2018 | title = Feature: Football mania spreads after Vietnam makes history at Asiad | publisher = Xinhua News Agency }} * {{cite news | last = Gomes | first = Alaric | year = 2019 | url = https://gulfnews.com/sport/uae-sport/asian-cup-vietnam-continue-to-chase-their-dream-with-quarters-berth-1.61560526 | title = Asian Cup: Vietnam continue to chase their dream with quarters berth | newspaper = Gulf News }} * {{cite news | author = Nikkei Asian Review | url = https://asia.nikkei.com/Companies/Petrovietnam-Gas-JSC | title = Petrovietnam Gas JSC | newspaper = Nikkei Asian Review | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016072338/https://asia.nikkei.com/Companies/Petrovietnam-Gas-JSC | url-status = dead }} * {{cite news | author = The Telegraph | url = https://www.telegraph.co.uk/news/picturegalleries/earth/10914205/In-pictures-Inside-Hang-Son-Doong-the-worlds-largest-caves-in-Vietnam.html | title = In pictures: Inside Hang Son Doong, the world's largest caves in Vietnam | newspaper = The Daily Telegraph }} * {{Cite web |author1=Le Dinh Tinh |author2=Hoang Long |url=https://thediplomat.com/2019/08/middle-powers-joining-together-the-case-of-vietnam-and-australia/ |title=Middle Powers, Joining Together: The Case of Vietnam and Australia |publisher=The Diplomat |date=31. 8. 2019 }} * {{cite web |first=David |last=Hutt |publisher=Asia Times |title=US, Vietnam ties have never been better |date=13. 7. 2020 |access-date=24. 3. 2021 |url=https://asiatimes.com/2020/07/us-vietnam-ties-have-never-been-better/ }} * {{cite web |first=Anders |last=Corr |work=The National Interest |title=Can Vietnam Be America's New Ally Against China? |date=7. 11. 2019 |access-date=24. 3. 2021 |url=https://nationalinterest.org/feature/can-vietnam-be-america%E2%80%99s-new-ally-against-china-94901 }} * {{cite web |first=Bich T. |last=Tran |work=The Diplomat |date=15. 7. 2020 |access-date=24. 3. 2021 |url=https://thediplomat.com/2020/07/will-we-see-a-us-vietnam-strategic-partnership/ |title=Will We See a US-Vietnam Strategic Partnership? }} {{refend}} === Sajtovi === {{refbegin|30em}} * {{cite web |last1=Tran |first1=Anh Q. |title=The Historiography of the Jesuits in Vietnam: 1615–1773 and 1957–2007 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/jesuit-historiography-online/the-historiography-of-the-jesuits-in-vietnam-16151773-and-19572007-COM_210470 |publisher=Brill |year=2018 }} * {{cite web | last1 = Sagan | first1 = Ginetta | last2 = Denny | first2 = Stephen | year = 1982 | url = https://www.ocf.berkeley.edu/~sdenney/Vietnam-Reeducation-Camps-1982 | title = Re-education in unliberated Vietnam: Loneliness, Suffering and Death | work = The Indochina Newsletter | publisher = University of California, Berkeley }} * {{cite web | last1 = Nam Dang | first1 = Vu Hoai | last2 = Nielsen | first2 = Martin | year = 2019 | url = https://www.pri.org/stories/2019-05-02/we-asked-people-vietnam-why-they-use-rhino-horn-here-s-what-they-said | title = We asked people in Vietnam why they use rhino horn. Here's what they said. | work = Public Radio International | publisher = Public Radio International }} * {{cite web | author = UNESCO World Heritage Convention | year = 1994 | url = https://whc.unesco.org/en/list/672 | title = Ha Long Bay | work = World Heritage Convention | publisher = UNESCO | archive-url = https://web.archive.org/web/20181128073810/https://whc.unesco.org/en/list/672 | archive-date = 28. 11. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = LM Report | year = 2000 | url = http://archives.the-monitor.org/index.php/publications/display?url=lm/2000/denmark.html | title = Denmark Mine Removal Action Funding [Table 1. Governmental donations to mine action in calendar year 1999] | publisher = International Campaign to Ban Landmines | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016164906/http://archives.the-monitor.org/index.php/publications/display?url=lm/2000/denmark.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = World Bank | year = 2002 | url = http://siteresources.worldbank.org/INTEAPREGTOPURBDEV/Resources/vietnam-Urbanisation.pdf | title = Issues and Dynamics: Urban Systems in Developing East Asia | work = Urbanization Dynamics and Policy Frameworks in Developing East Asia, East Asia Infrastructure Department | publisher = World Bank | archive-url = https://web.archive.org/web/20190108083012/http://siteresources.worldbank.org/INTEAPREGTOPURBDEV/Resources/vietnam-Urbanisation.pdf | archive-date = 8. 1. 2019 | url-status = dead }} * {{cite web | author = UNESCO World Heritage Convention | year = 2003 | url = https://whc.unesco.org/en/list/951 | title = Phong Nha-Ke Bang National Park | work = World Heritage Convention | publisher = UNESCO | archive-url = https://web.archive.org/web/20181128073942/https://whc.unesco.org/en/list/951 | archive-date = 28. 11. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Communist Party of Vietnam | year = 2004 | url = http://cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30474&cn_id=190032 | title = Dân tộc Kinh | language = vi | publisher = Communist Party of Vietnam | archive-url = https://web.archive.org/web/20160105025124/http://cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30474&cn_id=190032 | archive-date = 5. 1. 2016 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Vietnam Women's Union | year = 2005 | url = http://www.hoilhpn.org.vn/NewsDetail.asp?Catid=122&NewsId=1836&lang=EN | title = Vietnam set priorities for HIV/AIDS prevention in 2006 | publisher = Vietnam Women's Union | archive-url = https://web.archive.org/web/20181009134555/http://www.hoilhpn.org.vn/NewsDetail.asp?Catid=122&NewsId=1836&lang=EN | archive-date = 9. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Berkman Klein Center | year = 2006 | url = https://cyber.harvard.edu/newsroom/opennet_vietnam | title = OpenNet Initiative Vietnam Report: University Research Team Finds an Increase in Internet Censorship in Vietnam | publisher = Berkman Klein Center for Internet & Society }} * {{cite web | last = Bich Loan | first = Hoang Thi | year = 2007 | url = http://www.tapchicongsan.org.vn/details_e.asp?Object=29152838&News_ID=18459436 | title = Consistently pursuing the socialist orientation in developing the market economy in Vietnam | work = Ministry of Culture and Information (Vietnam) | publisher = Communist Review | archive-url = https://web.archive.org/web/20110510005305/http://www.tapchicongsan.org.vn/details_e.asp?Object=29152838&News_ID=18459436 | archive-date = 10. 5. 2011 | url-status = dead }} * {{cite web | last = Vu | first = Tuong | year = 2007 | url = http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html | title = Newly released documents on the land reform | work = Naval Postgraduate School | publisher = University of Washington Libraries | archive-url = https://web.archive.org/web/20110420044800/http://www.lib.washington.edu/southeastasia/vsg/elist_2007/Newly%20released%20documents%20on%20the%20land%20reform%20.html | archive-date = 20. 4. 2011 | url-status = dead }} * {{cite web | author = PWC | year = 2008 | url = http://www.pwc.com/vn/en/releases2008/vietnam-may-be-fastest-growing-emerging-economy.jhtml | title = Vietnam may be fastest growing emerging economy | publisher = PricewaterhouseCoopers | archive-url = https://web.archive.org/web/20120111162358/http://www.pwc.com/vn/en/releases2008/vietnam-may-be-fastest-growing-emerging-economy.jhtml | archive-date = 11. 1. 2012 | url-status = dead | access-date = 20. 10. 2011 }} * {{cite web | last = Le | first = Thomas D. | year = 2008 | url = http://thehuuvandan.org/vietpoet.html | title = Vietnamese Poetry | publisher = Le World | archive-url = https://web.archive.org/web/20090915001201/http://thehuuvandan.org/vietpoet.html | archive-date = 15. 9. 2009 | url-status = dead }} * {{cite web | last = McKinney | first = Brennan | year = 2009 | url = http://voices.yahoo.com/the-human-migration-homo-erectus-ice-age-3357450.html | title = The Human Migration: Homo Erectus and the Ice Age | publisher = Yahoo! Voices | archive-url = https://web.archive.org/web/20121112203432/http://voices.yahoo.com/the-human-migration-homo-erectus-ice-age-3357450.html | archive-date = 12. 11. 2012 | url-status = dead | access-date = 22. 1. 2013 }} * {{cite web | author = South East Asia Iron and Steel Institute | year = 2009 | url = http://www.seaisi.org/News/1341/Japan-Vietnam+alliance+to+advise+high-speed+railway+project | title = Japan-Vietnam alliance to advise high-speed railway project | work = Thanh Niên | publisher = South East Asia Iron and Steel Institute | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016125915/http://www.seaisi.org/News/1341/Japan-Vietnam+alliance+to+advise+high-speed+railway+project | url-status = dead }} * {{cite web | author = Vietnam General Statistics Office | year = 2009b | url = https://vietnam.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/7_Monograph-Migration-Urbanization.pdf | title = Migration and Urbanization in Vietnam: Patterns, Trends and Differentials | work = Vietnam Population and Housing Census 2009 | publisher = United Nations Population Fund Vietnam | archive-url = https://web.archive.org/web/20190108075651/https://vietnam.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/7_Monograph-Migration-Urbanization.pdf | archive-date = 8. 1. 2019 | url-status = dead }} * {{cite web | author = CNRS | year = 2010 | url = http://www2.cnrs.fr/en/1780.htm | title = 2010 Fields Medal awarded to mathematician Ngô Bao Châu | publisher = Centre national de la recherche scientifique | archive-url = https://web.archive.org/web/20181009044409/http://www2.cnrs.fr/en/1780.htm | archive-date = 9. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Intellasia | year = 2010 | url = http://www.intellasia.net/news/articles/infra_resources/111311863.shtml | title = Huge hydro plant starts operation in Vietnam, says official | publisher = Intellasia | archive-url = https://web.archive.org/web/20110723160004/http://www.intellasia.net/news/articles/infra_resources/111311863.shtml | archive-date = 23. 7. 2011 | url-status = dead }} * {{cite web | last1 = Vandemoortele | first1 = Milo | last2 = Bird | first2 = Kate | year = 2010 | url = http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements | title = Viet Nam's Progress on Economic Growth and Poverty Reduction: Impressive improvements | publisher = Development Progress Stories | via = Overseas Development Institute | archive-url = https://web.archive.org/web/20110514200140/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=5057&title=viet-nams-progress-economic-growth-poverty-reduction-impressive-improvements | archive-date = 14. 5. 2011 | url-status = dead }} * {{cite web | last = Vandemoortele | first = Milo | year = 2010 | url = http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4751&title=millennium-development-goals-equity-development | title = The MDG fundamentals: improving equity for development | publisher = ODI Briefing Papers | via = Overseas Development Institute | archive-url = https://web.archive.org/web/20100515181557/http://www.odi.org.uk/resources/details.asp?id=4751&title=millennium-development-goals-equity-development | archive-date = 15. 5. 2010 | url-status = dead }} * {{cite web | last = Karmel | first = Roberta S. | year = 2010 | url = http://www.fwa.org/pdf/Vietnam_posttrip_article.pdf | title = The Vietnamese Stock Market | publisher = Financial Women's Association | archive-url = https://web.archive.org/web/20181005111807/https://www.fwa.org/pdf/Vietnam_posttrip_article.pdf | archive-date = 5. 10. 2018 | url-status = dead | access-date = 7. 5. 2010 }} * {{cite web | last = Koppes | first = Steve | year = 2010 | url = https://news.uchicago.edu/story/ngo-bao-chau-receives-fields-medal-highest-honor-mathematics | title = Ngô Bao Châu receives Fields Medal, highest honor in mathematics | publisher = University of Chicago | archive-url = https://web.archive.org/web/20181009044101/https://news.uchicago.edu/story/ngo-bao-chau-receives-fields-medal-highest-honor-mathematics | archive-date = 9. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = OpenNet Initiative | year = 2012 | url = https://opennet.net/research/profiles/vietnam | title = Country Profiles [Vietnam] | publisher = OpenNet Initiative }} * {{cite web | author = UNESCO Intangible Cultural Heritage | year = 2012 | url = https://ich.unesco.org/en/RL/worship-of-hung-kings-in-phu-tho-00735 | title = Worship of Hùng kings in Phú Thọ | work = Intangible cultural heritage | publisher = UNESCO | archive-url = https://web.archive.org/web/20181015060847/https://ich.unesco.org/en/RL/worship-of-hung-kings-in-phu-tho-00735 | archive-date = 15. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = World Bank | year = 2013 | url = https://data.worldbank.org/indicator/SE.PRM.NENR?locations=VN | title = School enrollment, primary (% net) | publisher = World Bank }} * {{cite web | last = Bielefeldt | first = Heiner | year = 2014 | url = https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=14914&LangID=E | title = Press Statement on the visit to the Socialist Republic of Viet Nam by the Special Rapporteur on freedom of religion or belief | work = United Nations Special Rapporteur on Freedom of Religion or Belief | publisher = Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights | archive-url = https://web.archive.org/web/20181013073837/https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=14914&LangID=E | archive-date = 13. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | last = Hoang Vuong | first = Quan | year = 2014 | url = https://worldview.stratfor.com/article/vietnams-political-economy-transition-1986-2016 | title = Vietnam's Political Economy in Transition (1986–2016) | publisher = Stratfor | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016164911/https://worldview.stratfor.com/article/vietnams-political-economy-transition-1986-2016 | url-status = dead }} * {{cite web | last = Văn Phúc | first = Vũ | year = 2014 | url = http://english.tapchicongsan.org.vn/Home/Politics/2014/765/Reform-policy-of-the-Communist-Party-of-Vietnam-after-nearly-30-years.aspx | title = Reform policy of the Communist Party of Vietnam after nearly 30 years of renewal | work = Ministry of Culture and Information (Vietnam) | publisher = Communist Review | archive-url = https://web.archive.org/web/20180929120213/http://english.tapchicongsan.org.vn/Home/Politics/2014/765/Reform-policy-of-the-Communist-Party-of-Vietnam-after-nearly-30-years.aspx | archive-date = 29. 9. 2018 | url-status = dead | access-date = 16. 10. 2018 }} * {{cite web | author = UNICEF | year = 2015 | url = https://washdata.org/data/household#!/vnm | title = Viet Nam [Sanitation] | publisher = UNICEF }} * {{cite web | author = Waitemata District Health Board | year = 2015 | url = https://www.ecald.com/assets/Resources/C2-S4-Vietnamese.pdf | title = Vietnamese Culture | publisher = Waitemata District Health Board, New Zealand | archive-url = https://web.archive.org/web/20190109054519/https://www.ecald.com/assets/Resources/C2-S4-Vietnamese.pdf | archive-date = 9. 1. 2019 | url-status = dead }} * {{cite web | author = World Bank | year = 2015 | url = https://data.worldbank.org/indicator/SE.SEC.PROG.ZS?locations=VN | title = Progression to secondary school (%) | publisher = World Bank }} * {{cite web | last = Chonchirdsin | first = Sud | year = 2016 | url = http://blogs.bl.uk/asian-and-african/2016/04/mythical-creatures-in-vietnamese-culture.html | title = Mythical creatures in Vietnamese culture | publisher = British Library | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 15. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181015065629/http://blogs.bl.uk/asian-and-african/2016/04/mythical-creatures-in-vietnamese-culture.html | url-status = dead }} * {{cite web | last = Hoang | first = Hai | year = 2016 | url = https://www.vcsc.com.vn/userfiles/others/ACV/ACV-20161118-ListingNote.pdf | title = [Listing Note] Riding the boom of passenger traffic growth | work = Airports Corporation of Vietnam (ACV) | publisher = Viet Capital Securities | archive-url = https://web.archive.org/web/20181007040516/https://www.vcsc.com.vn/userfiles/others/ACV/ACV-20161118-ListingNote.pdf | archive-date = 7. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Index Mundi | year = 2016 | url = https://www.indexmundi.com/facts/vietnam/indicator/SH.H2O.SAFE.ZS | title = Vietnam – Improved water source (% of population with access) | publisher = Index Mundi | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016164915/https://www.indexmundi.com/facts/vietnam/indicator/SH.H2O.SAFE.ZS | url-status = dead }} * {{cite web | author = UNESCO Media Services | year = 2016 | url = http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/asean_economic_community_likely_to_spur_scientific_co_operat/ | title = ASEAN Economic Community likely to spur scientific co-operation, says report | publisher = UNESCO | archive-url = https://web.archive.org/web/20181008095742/http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/asean_economic_community_likely_to_spur_scientific_co_operat/ | archive-date = 8. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Vietnam National Space Centre | year = 2016 | url = https://vnsc.org.vn/en/about/history/ | title = History of Establishment and Development [The period of 2016–2020] | publisher = Vietnam National Space Center | archive-url = https://web.archive.org/web/20181008102509/https://vnsc.org.vn/en/about/history/ | archive-date = 8. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = World Bank | year = 2016b | url = https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN?locations=VN&year_high_desc=true | title = Life expectancy at birth, male (years) | publisher = World Bank | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 26. 8. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180826120437/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN?locations=VN&year_high_desc=true | url-status = dead }} * {{cite web | author = World Bank | year = 2016c | url = https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN?locations=VN&year_high_desc=true | title = Life expectancy at birth, female (years) | publisher = World Bank | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016164850/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN?locations=VN&year_high_desc=true | url-status = dead }} * {{cite web | last = Gallop | first = Annabel | year = 2017 | url = http://blogs.bl.uk/asian-and-african/2017/03/vietnam-and-dragonsin-vietnamese-culture-as-in-many-east-and-south-east-asian-cultures-the-dragon-plays-a-very-prominent-ro.html | title = Vietnam and Dragons | publisher = British Library | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 15. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181015060217/http://blogs.bl.uk/asian-and-african/2017/03/vietnam-and-dragonsin-vietnamese-culture-as-in-many-east-and-south-east-asian-cultures-the-dragon-plays-a-very-prominent-ro.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = Electricity of Vietnam | year = 2017 | url = https://www.evn.com.vn/userfile/files/2017/EVNAnnualReport2017-web.pdf | title = Vietnam Electricity [Annual Report] | publisher = Electricity of Vietnam | archive-url = https://web.archive.org/web/20181007082319/https://www.evn.com.vn/userfile/files/2017/EVNAnnualReport2017-web.pdf | archive-date = 7. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Oxford Business Group | year = 2017 | url = https://oxfordbusinessgroup.com/overview/wired-digital-content-gains-popularity-operators-are-bolstering-infrastructure-and-introducing-new | title = Operators in Vietnam bolster infrastructure and introduce new products and services in telecoms sector | publisher = Oxford Business Group | archive-url = https://web.archive.org/web/20190225034037/https://oxfordbusinessgroup.com/overview/wired-digital-content-gains-popularity-operators-are-bolstering-infrastructure-and-introducing-new | archive-date = 25. 2. 2019 | url-status = dead }} * {{cite web | author = United Kingdom Department for International Trade | year = 2017 | url = http://bbgv.org/wp-content/uploads/2017/09/DIT-BBGV-Water-Sector-Briefing-2017.pdf | title = Vietnam Water Sector Briefing | work = United Kingdom Department for International Trade | publisher = British Business Group Vietnam | archive-url = https://web.archive.org/web/20190111034221/http://bbgv.org/wp-content/uploads/2017/09/DIT-BBGV-Water-Sector-Briefing-2017.pdf | archive-date = 11. 1. 2019 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Vietnam Academy of Science and Technology | year = 2017 | url = http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/asean_economic_community_likely_to_spur_scientific_co_operat/ | title = Recent development and implementation plan 2017–2022 of Vietnam Space Center Project | publisher = Vietnam Academy of Science and Technology | archive-url = https://web.archive.org/web/20181008101506/http://www.vast.ac.vn/en/news/activities/1755-recent-development-and-implementation-plan-2017-2022-of-vietnam-space-center-project | archive-date = 8. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = World Bank | year = 2017 | url = https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN?locations=VN | title = Mortality rate, infant (per 1,000 live births) | publisher = World Bank }} * {{cite web | last1 = Datta | first1 = Ajoy | last2 = Mendizabal | first2 = Enrique | year = 2018 | url = https://medium.com/@info_92670/political-and-economic-transition-in-vietnam-and-its-impact-on-think-tank-traditions-381ffd8ef303 | title = Political and economic transition in Vietnam and its impact on think tank traditions | publisher = Medium }} * {{cite web | author = Communist Party of Vietnam Online Newspaper | year = 2018 | url = http://en.dangcongsan.vn/overseas-vietnamese/vietnamese-women-in-romania-mark-international-women-s-day-476761.html | title = Vietnamese women in Romania mark International Women's Day | publisher = Communist Party of Vietnam Online Newspaper | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016130000/http://en.dangcongsan.vn/overseas-vietnamese/vietnamese-women-in-romania-mark-international-women-s-day-476761.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = Formula One | year = 2018 | url = https://www.formula1.com/en/latest/article.vietnam-to-host-formula-1-grand-prix-from-2020.5GwYlGbr56A0GCycMuUM0G.html | title = Vietnam to host Formula 1 Grand Prix from 2020 | publisher = Formula One }} * {{cite web | author = History | year = 2018 | url = https://www.history.com/this-day-in-history/u-s-withdraws-from-vietnam | title = U.S. withdraws from Vietnam [1973] | publisher = History }} * {{cite web | author = Human Development Report | year = 2018 | url = http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf | title = Human Development Indices and Indicators | work = Human Development Report | publisher = United Nations Development Programme | archive-url = https://web.archive.org/web/20181017040238/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf | archive-date = 17. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Index Mundi | year = 2018 | url = https://www.indexmundi.com/g/g.aspx?c=vm&v=116 | title = Waterways [km] | publisher = Index Mundi }} * {{cite web | last = Dallek | first = Matthew | year = 2018 | url = https://www.history.com/news/tet-offensive-1968-vietnam-war-surprise-attack-changed-american-public-opinion | title = How the Tet Offensive Shocked Americans into Questioning if the Vietnam War Could be Won | publisher = History }} * {{cite web | author = SM Entertainment Group | year = 2018 | url = http://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/1480 | title = SM Entertainment Signs MOU for Strategic Alliance and Collaboration with IPP Group, Vietnam's Largest Retail & Lifestyle Company | publisher = SM Entertainment Group | archive-url = https://web.archive.org/web/20190108050950/http://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/1480 | archive-date = 8. 1. 2019 | url-status = dead }} * {{cite web | author = United Nations Development Programme | year = 2018 | url = http://www.vn.undp.org/content/vietnam/en/home/presscenter/pressreleases/2018/03/08/viet-nam-mine-action-project-launched-with-support-from-korea.html | title = Viet Nam: Mine Action Project launched with support from Korea | publisher = United Nations Development Programme | access-date = 16. 10. 2018 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016130211/http://www.vn.undp.org/content/vietnam/en/home/presscenter/pressreleases/2018/03/08/viet-nam-mine-action-project-launched-with-support-from-korea.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = University of Technology Sydney | year = 2018 | url = https://www.uts.edu.au/about/faculty-engineering-and-information-technology/news/hundreds-vietnamese-children-access-safe | title = Hundreds of Vietnamese children access safe water | publisher = University of Technology Sydney | archive-url = https://web.archive.org/web/20190111040214/https://www.uts.edu.au/about/faculty-engineering-and-information-technology/news/hundreds-vietnamese-children-access-safe | archive-date = 11. 1. 2019 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Vietnam News Agency | year = 2018 | url = http://ven.vn/china-tops-vietnams-list-of-importers-31333.html | title = China tops Vietnam's list of importers | publisher = VEN.vn | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 16. 10. 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181016164903/http://ven.vn/china-tops-vietnams-list-of-importers-31333.html | url-status = dead }} * {{cite web | author = World Bank | year = 2018a | url = https://data.worldbank.org/indicator/SH.DYN.AIDS.ZS?locations=VN | title = Prevalence of HIV, total (% of population ages 15–49) | publisher = World Bank }} * {{cite web | author = World Bank | year = 2018b | url = https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=VN | title = Urban population (% of total) | publisher = World Bank }} * {{cite web | author = World Bank | year = 2018c | url = https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=VN | title = GINI index (World Bank estimate) | publisher = World Bank }} * {{cite web | author = Agent Orange Record | url = http://www.agentorangerecord.com/impact_on_vietnam/environment/defoliation/P1/ | title = Dealing With the Damage | publisher = Agent Orange Record | archive-url = https://web.archive.org/web/20181011112526/http://www.agentorangerecord.com/impact_on_vietnam/environment/defoliation/P1/ | archive-date = 11. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Cultural Orientation Resource Centre | url = http://www.culturalorientation.net/content/download/2142/12331/version/1/file/Montagnards+CP.pdf | title = The Montagnards – Culture Profile [Language and Literacy] | publisher = Cultural Orientation Resource Center | archive-url = https://web.archive.org/web/20181012040902/http://www.culturalorientation.net/content/download/2142/12331/version/1/file/Montagnards+CP.pdf | archive-date = 12. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Embassy of Vietnam in USA | url = http://vietnamembassy-usa.org/vietnam/politics/government-structure | title = Government Structure | publisher = Embassy of the Socialist Republic of Vietnam in the United States of America }} * {{cite web | author = International Monetary Fund | url = https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April | title = World Economic Outlook Database, April 2023 | publisher = International Monetary Fund }} * {{cite web | author = International Olympic Committee | year = 2018 | url = https://www.olympic.org/vietnam | title = Vietnam | publisher = International Olympic Committee }} * {{cite web | author = Montagnard Human Rights Organisation | url = http://www.mhro.org/montangards-history/under-south-vietnam-rule | title = Under South Vietnam Rule (1955–1975) | publisher = Montagnard Human Rights Organization | archive-url = https://web.archive.org/web/20121006164804/http://www.mhro.org/montangards-history/under-south-vietnam-rule | archive-date = 6. 10. 2012 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Reporters Without Borders | url = http://en.rsf.org/internet-enemie-vietnam,39763.html | title = Internet Enemies [Vietnam] | publisher = Reporters Without Borders | archive-url = https://web.archive.org/web/20110317075418/http://en.rsf.org/internet-enemie-vietnam,39763.html | archive-date = 17. 3. 2011 | url-status = dead }} * {{cite web | last = Thi Anh | first = Do | url = https://www.adpc.net/igo/contents/iPrepare/iprepare-news_id.asp?ipid=223 | title = Flood in Vietnam | publisher = Asian Disaster Preparedness Center | archive-url = https://web.archive.org/web/20181010120818/https://www.adpc.net/igo/contents/iPrepare/iprepare-news_id.asp?ipid=223 | archive-date = 10. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = UNESCO Publishing | url = http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf | title = UNESCO Science Report: towards 2030 | publisher = UNESCO }} * {{cite web | author = UNICEF | url = https://www.unicef.org/infobycountry/vietnam_statistics.html | title = At a glance: Viet Nam [Statistics] | publisher = UNICEF | archive-url = https://web.archive.org/web/20080111021133/https://www.unicef.org/infobycountry/vietnam_statistics.html | archive-date = 11. 1. 2008 | url-status = dead }} * {{cite web | author = United Nations Department of Economic and Social Affairs | url = https://population.un.org/wpp/DataQuery/ | title = Data Query | publisher = United Nations Department of Economic and Social Affairs | access-date = 11. 6. 2023 | archive-date = 15. 6. 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200615001511/https://population.un.org/wpp/DataQuery/ | url-status = dead }} * {{cite web | author = United Nations Treaty Collection | url = https://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVI-9&chapter=26&clang=_en | title = Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons [Vietnam] | publisher = United Nations Treaty Collection }} * {{cite web | author = Vietnamese-American Association | url = http://vietraleigh.org/views/images/heritage/LacLongQuan.pdf | title = Lạc Long Quân & Âu Cơ | publisher = Vietnamese-American Association of Raleigh, North Carolina | archive-url = https://web.archive.org/web/20181015054226/http://vietraleigh.org/views/images/heritage/LacLongQuan.pdf | archive-date = 15. 10. 2018 | url-status = dead }} * {{cite web | author = Vietnamese Waters Zone | url = http://www.seaaroundus.org/data/#/eez/704?chart=catch-chart&dimension=taxon&measure=tonnage&limit=10 | title = Catches by Taxon in the waters of Viet Nam | publisher = Sea Around Us }} * {{Cite web |author=Lowy Institute |title=Asia Power Index 2020 Edition {{!}} Vietnam |url=https://power.lowyinstitute.org/countries/vietnam/ |date=2020 |publisher=Lowy Institute }} {{refend}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Vietnam}} {{wikiatlas|Vietnam|Vijetnama}} {{Države Azije}} {{Jugoistočna Azija}} {{ASEAN}} {{APEC}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Vijetnam|*]] [[Kategorija:Države svijeta]] [[Kategorija:Države Jugoistočne Azije]] [[Kategorija:Države ASEAN-a]] [[Kategorija:Komunističke države]] qrrx49skrd16wjr20th2wz9d4pkdyas Vojska Republike Srpske 0 14866 3936522 3925862 2026-10-21T09:54:01Z Buckurisbh 182782 3936522 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nacionalna vojska | naziv = Vojska Republike Srpske | slika = Emblem of the Army of Republika Srpska.svg | veličina_slike = 250 px | opis_slike = | država = {{ZD|Republika Srpska}} [[Republika Srpska (1992–1995)|Republika Srpska]] | utemeljena = 12. maj 1992. | grane = Kopnena vojska<br>[[Ratno zrakoplovstvo i protivzračna odbrana Republike Srpske]] | štab = | vrhovni komadant = [[Radovan Karadžić]] (1992–1996) | načelnik štaba = [[Ratko Mladić]] (1992–1996) | ministar odbrane = | vojno sposobni = od 18 god. | broj raspoloživih za vojnu službu = | broj sposobnih za vojnu službu = | broj godišnje stasalih za vojnu službu = | aktivan sastav = | rezervni sastav = | vojni budžet = | procent BDP-a = | domaći proizvođači = | strani dobavljači = | ukinuta = 1. decembar 2005. ([[Oružane snage Bosne i Hercegovine|OSBiH]]) | podrucje_djelovanja = [[Republika Bosna i Hercegovina]] }} Vojska Republike Srpske (VRS) je bila oružana snaga Republike Srpske, čije je političko i vojno rukovodstvo presuđeno za učešće u udruženim zločinačkim poduhvatima. Utemeljena je 12.5.1992. godine a ukinuta 01.12.2005. godine. Za vrijeme [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] djelovala je kao [[Paravojska|paravojna organizacija]] samoproglašene međunarodno nepriznate paradržave [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]]. Nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] 14. decembra 1995. Republika Srpska postala je [[Administrativna jedinica|entitet]] [[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine|unutar Bosne i Hercegovine]], a VRS samim tim i službena vojska tog entiteta. Naslijedila je tadašnju [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavensku narodnu armiju]] (JNA), raspoređenu na teritoriji BiH, u vojnom kadru, infrastrukturi i naoružanju. Aktivna tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|ratu u Bosni i Hercegovini]] od 1992. do 1995, Vojska RS-a pod komandom generala [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] postala je najsposobnija vojna sila na prostoru [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|bivše Jugoslavije]], kao i jedna od najomraženijih vojski na svijetu.<ref name="autogenerated1">Balkan Battlegrounds Vol.1, str. 141.</ref> Nakon rata nastavila je postojati kao oružana snaga Republike Srpske, sve do decembra 2005. kada je integrirana u [[Oružane snage Bosne i Hercegovine]]. Tokom rata, VRS izvela je nekoliko velikih operacija, uključujući [[Operacija "Koridor"|Operaciju Koridor 92]], [[Operacija "Vrbas '92"|Vrbas '92]], [[Operacija "Lukavac '93"|Lukavac]] [[Operacija "Lukavac '93"|'93]], [[Operacija Štit '94|Štit '94]] i [[Operacija "Pauk"|Pauk]]; Vojska je također učestvovala u [[Opsada Sarajeva|opsadi Sarajeva]], najdužoj opsadi glavnog grada u modernoj historiji, kao i u [[Genocid u Srebrenici|genocidu u Srebrenici]].<ref name="Building Desctruction/Damage">{{cite web|url=https://www.sah.org/publications/sah-blog/blog-detail/sah-blog/2022/07/08/a-city-that-doesn-t-forget-sarajevo-thirty-years-after-the-war|title=A City that Doesn't Forget: Sarajevo Thirty Years after the War|last1=Al-Bayati|first1=Sundus|website=Society of Architectural Historians|access-date=16. 9. 2024}}</ref> Veći dio ratnog rukovodstva VRS-a bio je optužen ili osuđen pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) za [[genocid]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i [[Ratni zločin|ratne zločine]], uključujući etnički progon, ubistva, istrebljenje, deportacije i prisilno premještanje nesrpskog stanovništva, terorisanje i protivpravne napade na civile i uzimanje talaca. Od 1. decembra 2005. nakon reforme [[Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine|odbrane u BiH]], VRS je integrisana u sastav [[Oružane snage Bosne i Hercegovine|Oružanih snaga Bosne i Hercegovine]] i nastavlja tradiciju kroz Srpski puk unutar OSBiH. == Historija == [[Datoteka:960228-A-5792S-005 - Serbian officer shows U.S. soldiers a towed ZiS-3 anti-tank gun.jpg|thumb|Protiv-oklopni top [[ZiS-3]].]] ===Osnivanje=== Krajem 1991. godine bilo je sasvim izgledno da će se [[Bosna i Hercegovina]] ocijepiti od tadašnje [[SFRJ]]. Ovakva ideja nije bila prihvaćena od strane srpskih političara u [[BIH]], kao i od većine bosanskih Srba. Vojni vrh [[JNA]] na čelu s [[Veljko Kadijević|Veljkom Kadijevićem]] i [[Blagoje Adžić|Blagojem Adžićem]] je postepeno naoružavao vojna krila srpskih stranaka u BiH. Kako bi odvajanjem BiH od ostatka tadašnje Jugoslavije JNA postala suvišna i strana vojna sila, ona bi se morala povući s teritorije novopriznate i nezavisne države [[RBiH|Republike Bosne i Hercegovine]]. Kako su bosanski Srbi zapravo još vjerovali u ideju [[SFRJ]] i [[JNA]] kao njene vojne sile, nisu vjerovali u novu državu Bosnu i Hercegovinu na osnovu čega je iz dijelova JNA na području Bosne i Hercegovine 12. maja 1992. formirana nova vojska pod nazivom '''Vojska Republike Srpske''' odlukom Narodne skupštine Srpske Republike Bosne i Hercegovine. Štab bivšeg banjalučkog korpusa JNA je preimenovan u štab VRS-a. Sjedište štaba je bilo na [[Pale (Republika Srpska)|Palama]]. ===1992.=== Prve vojne operacija VRS je vršila u području Bosanske Posavine s ciljem zaposjedanja koridora i spajanje fizički odvojenih teritorija Republike Srpske. Ova operacija poznata je pod nazivom [[Operacija Koridor]] i trajala je od 7. juna do 26. juna 1992. kada su srpske snage zauzele gradove [[Bosanski Brod]], [[Bosanski Šamac|Šamac]], [[Derventa|Derventu]], [[Brčko]], [[Odžak]] i [[Modriča|Modriču]]. Daljnje operacije VRS je vršila s ciljem zauzimanja glavnog grada RBIH [[Sarajevo|Sarajeva]], što je bilo bezuspješno, ali su grad okružili i vršili iscrpljujuće artiljerijske napade po gradu. Zauzimanjem teritorija i gradova po istočnoj Bosni, srpske snage vrše etnička čišćenja i masovna protjerivanja nesrpskog stanovništva s toga područja.<ref name="Arhivirana kopija">{{Cite web |url=http://www.camo.ch/teme/odbrana-rbih/ratna-hronika-92-95/ |title=Arhivirana kopija |access-date=28. 3. 2015 |archive-date=30. 3. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330031216/http://www.camo.ch/teme/odbrana-rbih/ratna-hronika-92-95/ |url-status=dead }}</ref> Tokom [[1992.]] godine snage VRS zaposjedaju veliku teritoriju na području istočne Bosne, istočne Hercegovine, banjalučke regije, Bosanske Posavine i zapadne Bosne, a gradove [[Sarajevo]], [[Goražde]], [[Srebrenica]], [[Žepa (Rogatica)|Žepa]], [[Bihać]] stavljaju pod opsadu. ===1993.=== Početkom 1993. godine VRS vrši intenzivirane napade na području istočne Bosne i Posavine. U martu 1993. VRS pokreće ofenzivu s oklopnim snagama kod mjesta Karuše, s ciljem ovladavanja komunikacije Teslić-Doboj. Ova operacija nosila je kodni naziv "Posljednja šansa", te je urodila velikim porazom. Tokom 1993. dolazi do sukoba između Hrvata i Bošnjaka u Hercegovini, u vrijeme čega srpske snage zauzimaju općinu [[Trnovo (Republika Srpska)|Trnovo]] i probijaju linije Armije RBIH na području [[Igman]]a tokom operacije Lukavac 93. 15. novembra VRS pokreće ofanzivu prema Olovu što je završilo bezuspješno.<ref name="Arhivirana kopija"/> ===1994.=== 1994. VRS je vršile velike i intenzivne napade na enklave Bihać i Goražde. Bihać je VRS napadala tokom februarske ofanzive s brda Grabež, kasnije zajedno sa snagama AP ZB iz pravca Velike Kladuše. Goražde su srpske snage napadale tokom aprila, te su gotovo napredovale do centra grada, ali je njihov proboj kasnije zaustavljen. Prilikom kršenja zone zabrane leta, srpskim snagama su oborena 4 borbena aviona od strane [[NATO]]-a. ===1995.=== Početak 1995. godine je bio obilježen velikim vojnim operacijama usmjerenim protiv VRS-a. 23. marta [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armija RBIH]] u [[Operacija "Vlašić"|Operaciji ''Vlašić'']] zauzima planinu [[Vlašić]]. Uslijed vojnih gubitaka VRS vrši artiljerijske napade na zaštićene zone čime strada veliki broj civila, što je izazvalo zračne udare [[NATO]]-a. Dana 2. juna 1995. srpska PVO je oborila jedan američki lovac [[F-16]]. VRS zajedno sa snagama [[Srpska vojska Krajine|SVK]] i [[Fikret Abdić|Abdićevih]] pobunjenika 15. juna pokreće [[Operacija "Pauk"|operaciju "Pauk"]] na Bihaćki okrug.<ref>http://www.hkv.hr/hrvatski-tjednik/15662-hrvatski-tjednik-oluja-nakon-18-godina-prvi-put-cijela-istina.html</ref> Nakon zauzimanja [[Srebrenica|Srebrenice]] 11. jula pripadnici VRS i drugih paravojnih formacija počinile su [[Genocid u Srebrenici|genocid nad stanovništvom]] i ratnim zarobljenicima ubivši oko 8372 osoba.<ref>http://www.historija.ba/d/11-godisnjica-genocida-u-srebrenici/</ref> Dana 25. jula snage VRS zauzimaju [[Žepa (Rogatica)|Žepu]]. Napredovanjem snaga Armije RBIH, HVO i HV, srpske snage gube teritoriju u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]] i sjeverozapadnoj [[Hercegovina|Hercegovini]] uključujući gradove [[Bosanska Krupa|Bosansku Krupu]], [[Bosanski Petrovac]], [[Drvar]], [[Bosansko Grahovo]], [[Glamoč]], [[Donji Vakuf]], [[Ključ (općina)|Ključ]], [[Sanski Most]], [[Mrkonjić Grad]]. == Ratna organizacija == [[Predsjednik Republike Srpske]] bio je vrhovni komandant Vojske Republike Srpske *[[Generalštab Vojske Republike Srpske]] ** [[Prvi krajiški korpus Vojske Republike Srpske|1. Krajiški korpus]], [[Banja Luka]] ** [[Drugi krajiški korpus Vojske Republike Srpske|2. Krajiški korpus]], [[Drvar]] ** [[Istočno-bosanski korpus Vojske Republike Srpske|Istočno-bosanski korpus]], [[Bijeljina]] ** [[Sarajevsko- romanijski korpus Vojske Republike Srpske|Sarajevsko- romanijski korpus]], [[Sarajevo]] ** [[Hercegovački korpus Vojske Republike Srpske|Hercegovački korpus]], [[Bileća]] ** [[Drinski korpus Vojske Republike Srpske|Drinski korpus]], [[Zvornik]] == Generali i komandanti == [[Datoteka:Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg|thumb|General i zapovjednik Vojske RS-a i ratni zločinac [[Ratko Mladić]]]] * [[Radovan Karadžić]] vrhovni komandant i prvi [[predsjednik Republike Srpske]] * [[Ratko Mladić]] komandant [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Manojlo Milovanović]] Načelnik [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Zdravko Tolimir]] Načelnik za sigurnost [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Milan Gvero]] načelnik za moral i informisanje [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Momir Talić]] komandant [[1. krajiški korpus Vojske Republike Srpske|1.krajiškog korpusa]] * [[Grujo Borić]] komandant [[2. krajiški korpus Vojske Republike Srpske|2.krajiškog korpusa]] * [[Novica Simić]], komandant Istočno-bosanskog korpusa * [[Radovan Grubač]], komandant Hercegovačkog korpusa * [[Slavko Lisica]], komandant 3. operativne grupe 1.krajiškog korpusa * [[Stanislav Galić]], komandant Sarajevsko-romanijskog korpusa Prištabske jedinice: * [[65. zaštitni motorizovani puk]] * [[1. gardijska motorizovana brigada]] * [[Srpska garda Ilidža]] * [[Garda Panteri]] == Ratno zrakoplovstvo i protuzračna odbrana == Osnivanjem 19. maja [[1992.]] RZ I PZO VRS je od [[JNA]] naslijedilo 22 aviona [[SOKO J-21 Jastreb]], 12 aviona [[SOKO J-22|SOKO J-22 Orao]], 22 helikoptera [[Aerospatiale SA 341 Gazela|Gazela]], 14 helikoptera [[Mi-8]]. Prve letove je zrakoplovstvo izvodilo s ciljem bombardovanja hrvatskih položaja u Bosanskoj Posavini. ==Poslijeratni period== Nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] Vojska Republike Srpske je priznata kao jedna od dviju zvaničnih vojnih sila [[BIH|Bosne i Hercegovine]] i kao zvanična vojna sila entiteta [[Republika Srpska]]. U Vojsci Republike Srpske počela postepena reforma. Sa oko 180.000 vojnika i oficira u nekoliko godina, broj osoblja je smanjen na 20.000 ljudi. Paralelno, došlo je do promjene u broju korpusa, sa ratnih šest, smanjeno je na četiri i na kraju na tri. Od 1. decembra 2005. godine, Vojska Republike Srpske je ušla u sastav [[Oružane snage Bosne i Hercegovine|Oružanih snaga BiH]] kao Treći pješadijski puk „Republika Srpska“. == Također pogledajte == * [[Rat u Bosni i Hercegovini]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Military of Republika Srpska}} {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} [[Kategorija:Republika Srpska]] [[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Vojska Republike Srpske|*]] [[Kategorija:Vojska]] [[Kategorija:Vojska Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Srpske paravojne formacije]] [[Kategorija:Srpski nacionalizam u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Osnivanja u 1992.]] 5n2gb6ywm7cc1322cwyqx1sdr08m2bn 3936523 3936522 2026-10-21T09:55:18Z Buckurisbh 182782 3936523 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nacionalna vojska | naziv = Vojska Republike Srpske | slika = Emblem of the Army of Republika Srpska.svg | veličina_slike = 250 px | opis_slike = | država = {{ZD|Republika Srpska}} [[Republika Srpska (1992–1995)|Republika Srpska]] | utemeljena = 12. maj 1992. | grane = Kopnena vojska<br>[[Ratno zrakoplovstvo i protivzračna odbrana Republike Srpske]] | štab = | vrhovni komadant = [[Radovan Karadžić]] (1992–1996) | načelnik štaba = [[Ratko Mladić]] (1992–1996) | ministar odbrane = | vojno sposobni = od 18 god. | broj raspoloživih za vojnu službu = | broj sposobnih za vojnu službu = | broj godišnje stasalih za vojnu službu = | aktivan sastav = | rezervni sastav = | vojni budžet = | procent BDP-a = | domaći proizvođači = | strani dobavljači = | ukinuta = 1. decembar 2005. ([[Oružane snage Bosne i Hercegovine|OSBiH]]) | podrucje_djelovanja = [[Republika Bosna i Hercegovina]] }} '''Vojska Republike Srpske''' (VRS) (srp. Војска Републике Српске) bila je oružana snaga [[Republika Srpska|Republike Srpske]], čije je političko i vojno rukovodstvo presuđeno za učešće u [[Udruženi zločinački poduhvat|udruženim zločinačkim poduhvatima]]. Utemeljena je 12.5.1992. godine a ukinuta 01.12.2005. godine. Za vrijeme [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] djelovala je kao [[Paravojska|paravojna organizacija]] samoproglašene međunarodno nepriznate paradržave [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]]. Nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] 14. decembra 1995. Republika Srpska postala je [[Administrativna jedinica|entitet]] [[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine|unutar Bosne i Hercegovine]], a VRS samim tim i službena vojska tog entiteta. Naslijedila je tadašnju [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavensku narodnu armiju]] (JNA), raspoređenu na teritoriji BiH, u vojnom kadru, infrastrukturi i naoružanju. Aktivna tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|ratu u Bosni i Hercegovini]] od 1992. do 1995, Vojska RS-a pod komandom generala [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] postala je najsposobnija vojna sila na prostoru [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|bivše Jugoslavije]], kao i jedna od najomraženijih vojski na svijetu.<ref name="autogenerated1">Balkan Battlegrounds Vol.1, str. 141.</ref> Nakon rata nastavila je postojati kao oružana snaga Republike Srpske, sve do decembra 2005. kada je integrirana u [[Oružane snage Bosne i Hercegovine]]. Tokom rata, VRS izvela je nekoliko velikih operacija, uključujući [[Operacija "Koridor"|Operaciju Koridor 92]], [[Operacija "Vrbas '92"|Vrbas '92]], [[Operacija "Lukavac '93"|Lukavac]] [[Operacija "Lukavac '93"|'93]], [[Operacija Štit '94|Štit '94]] i [[Operacija "Pauk"|Pauk]]; Vojska je također učestvovala u [[Opsada Sarajeva|opsadi Sarajeva]], najdužoj opsadi glavnog grada u modernoj historiji, kao i u [[Genocid u Srebrenici|genocidu u Srebrenici]].<ref name="Building Desctruction/Damage">{{cite web|url=https://www.sah.org/publications/sah-blog/blog-detail/sah-blog/2022/07/08/a-city-that-doesn-t-forget-sarajevo-thirty-years-after-the-war|title=A City that Doesn't Forget: Sarajevo Thirty Years after the War|last1=Al-Bayati|first1=Sundus|website=Society of Architectural Historians|access-date=16. 9. 2024}}</ref> Veći dio ratnog rukovodstva VRS-a bio je optužen ili osuđen pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) za [[genocid]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i [[Ratni zločin|ratne zločine]], uključujući etnički progon, ubistva, istrebljenje, deportacije i prisilno premještanje nesrpskog stanovništva, terorisanje i protivpravne napade na civile i uzimanje talaca. Od 1. decembra 2005. nakon reforme [[Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine|odbrane u BiH]], VRS je integrisana u sastav [[Oružane snage Bosne i Hercegovine|Oružanih snaga Bosne i Hercegovine]] i nastavlja tradiciju kroz Srpski puk unutar OSBiH. == Historija == [[Datoteka:960228-A-5792S-005 - Serbian officer shows U.S. soldiers a towed ZiS-3 anti-tank gun.jpg|thumb|Protiv-oklopni top [[ZiS-3]].]] ===Osnivanje=== Krajem 1991. godine bilo je sasvim izgledno da će se [[Bosna i Hercegovina]] ocijepiti od tadašnje [[SFRJ]]. Ovakva ideja nije bila prihvaćena od strane srpskih političara u [[BIH]], kao i od većine bosanskih Srba. Vojni vrh [[JNA]] na čelu s [[Veljko Kadijević|Veljkom Kadijevićem]] i [[Blagoje Adžić|Blagojem Adžićem]] je postepeno naoružavao vojna krila srpskih stranaka u BiH. Kako bi odvajanjem BiH od ostatka tadašnje Jugoslavije JNA postala suvišna i strana vojna sila, ona bi se morala povući s teritorije novopriznate i nezavisne države [[RBiH|Republike Bosne i Hercegovine]]. Kako su bosanski Srbi zapravo još vjerovali u ideju [[SFRJ]] i [[JNA]] kao njene vojne sile, nisu vjerovali u novu državu Bosnu i Hercegovinu na osnovu čega je iz dijelova JNA na području Bosne i Hercegovine 12. maja 1992. formirana nova vojska pod nazivom '''Vojska Republike Srpske''' odlukom Narodne skupštine Srpske Republike Bosne i Hercegovine. Štab bivšeg banjalučkog korpusa JNA je preimenovan u štab VRS-a. Sjedište štaba je bilo na [[Pale (Republika Srpska)|Palama]]. ===1992.=== Prve vojne operacija VRS je vršila u području Bosanske Posavine s ciljem zaposjedanja koridora i spajanje fizički odvojenih teritorija Republike Srpske. Ova operacija poznata je pod nazivom [[Operacija Koridor]] i trajala je od 7. juna do 26. juna 1992. kada su srpske snage zauzele gradove [[Bosanski Brod]], [[Bosanski Šamac|Šamac]], [[Derventa|Derventu]], [[Brčko]], [[Odžak]] i [[Modriča|Modriču]]. Daljnje operacije VRS je vršila s ciljem zauzimanja glavnog grada RBIH [[Sarajevo|Sarajeva]], što je bilo bezuspješno, ali su grad okružili i vršili iscrpljujuće artiljerijske napade po gradu. Zauzimanjem teritorija i gradova po istočnoj Bosni, srpske snage vrše etnička čišćenja i masovna protjerivanja nesrpskog stanovništva s toga područja.<ref name="Arhivirana kopija">{{Cite web |url=http://www.camo.ch/teme/odbrana-rbih/ratna-hronika-92-95/ |title=Arhivirana kopija |access-date=28. 3. 2015 |archive-date=30. 3. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330031216/http://www.camo.ch/teme/odbrana-rbih/ratna-hronika-92-95/ |url-status=dead }}</ref> Tokom [[1992.]] godine snage VRS zaposjedaju veliku teritoriju na području istočne Bosne, istočne Hercegovine, banjalučke regije, Bosanske Posavine i zapadne Bosne, a gradove [[Sarajevo]], [[Goražde]], [[Srebrenica]], [[Žepa (Rogatica)|Žepa]], [[Bihać]] stavljaju pod opsadu. ===1993.=== Početkom 1993. godine VRS vrši intenzivirane napade na području istočne Bosne i Posavine. U martu 1993. VRS pokreće ofenzivu s oklopnim snagama kod mjesta Karuše, s ciljem ovladavanja komunikacije Teslić-Doboj. Ova operacija nosila je kodni naziv "Posljednja šansa", te je urodila velikim porazom. Tokom 1993. dolazi do sukoba između Hrvata i Bošnjaka u Hercegovini, u vrijeme čega srpske snage zauzimaju općinu [[Trnovo (Republika Srpska)|Trnovo]] i probijaju linije Armije RBIH na području [[Igman]]a tokom operacije Lukavac 93. 15. novembra VRS pokreće ofanzivu prema Olovu što je završilo bezuspješno.<ref name="Arhivirana kopija"/> ===1994.=== 1994. VRS je vršile velike i intenzivne napade na enklave Bihać i Goražde. Bihać je VRS napadala tokom februarske ofanzive s brda Grabež, kasnije zajedno sa snagama AP ZB iz pravca Velike Kladuše. Goražde su srpske snage napadale tokom aprila, te su gotovo napredovale do centra grada, ali je njihov proboj kasnije zaustavljen. Prilikom kršenja zone zabrane leta, srpskim snagama su oborena 4 borbena aviona od strane [[NATO]]-a. ===1995.=== Početak 1995. godine je bio obilježen velikim vojnim operacijama usmjerenim protiv VRS-a. 23. marta [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armija RBIH]] u [[Operacija "Vlašić"|Operaciji ''Vlašić'']] zauzima planinu [[Vlašić]]. Uslijed vojnih gubitaka VRS vrši artiljerijske napade na zaštićene zone čime strada veliki broj civila, što je izazvalo zračne udare [[NATO]]-a. Dana 2. juna 1995. srpska PVO je oborila jedan američki lovac [[F-16]]. VRS zajedno sa snagama [[Srpska vojska Krajine|SVK]] i [[Fikret Abdić|Abdićevih]] pobunjenika 15. juna pokreće [[Operacija "Pauk"|operaciju "Pauk"]] na Bihaćki okrug.<ref>http://www.hkv.hr/hrvatski-tjednik/15662-hrvatski-tjednik-oluja-nakon-18-godina-prvi-put-cijela-istina.html</ref> Nakon zauzimanja [[Srebrenica|Srebrenice]] 11. jula pripadnici VRS i drugih paravojnih formacija počinile su [[Genocid u Srebrenici|genocid nad stanovništvom]] i ratnim zarobljenicima ubivši oko 8372 osoba.<ref>http://www.historija.ba/d/11-godisnjica-genocida-u-srebrenici/</ref> Dana 25. jula snage VRS zauzimaju [[Žepa (Rogatica)|Žepu]]. Napredovanjem snaga Armije RBIH, HVO i HV, srpske snage gube teritoriju u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]] i sjeverozapadnoj [[Hercegovina|Hercegovini]] uključujući gradove [[Bosanska Krupa|Bosansku Krupu]], [[Bosanski Petrovac]], [[Drvar]], [[Bosansko Grahovo]], [[Glamoč]], [[Donji Vakuf]], [[Ključ (općina)|Ključ]], [[Sanski Most]], [[Mrkonjić Grad]]. == Ratna organizacija == [[Predsjednik Republike Srpske]] bio je vrhovni komandant Vojske Republike Srpske *[[Generalštab Vojske Republike Srpske]] ** [[Prvi krajiški korpus Vojske Republike Srpske|1. Krajiški korpus]], [[Banja Luka]] ** [[Drugi krajiški korpus Vojske Republike Srpske|2. Krajiški korpus]], [[Drvar]] ** [[Istočno-bosanski korpus Vojske Republike Srpske|Istočno-bosanski korpus]], [[Bijeljina]] ** [[Sarajevsko- romanijski korpus Vojske Republike Srpske|Sarajevsko- romanijski korpus]], [[Sarajevo]] ** [[Hercegovački korpus Vojske Republike Srpske|Hercegovački korpus]], [[Bileća]] ** [[Drinski korpus Vojske Republike Srpske|Drinski korpus]], [[Zvornik]] == Generali i komandanti == [[Datoteka:Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg|thumb|General i zapovjednik Vojske RS-a i ratni zločinac [[Ratko Mladić]]]] * [[Radovan Karadžić]] vrhovni komandant i prvi [[predsjednik Republike Srpske]] * [[Ratko Mladić]] komandant [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Manojlo Milovanović]] Načelnik [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Zdravko Tolimir]] Načelnik za sigurnost [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Milan Gvero]] načelnik za moral i informisanje [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Momir Talić]] komandant [[1. krajiški korpus Vojske Republike Srpske|1.krajiškog korpusa]] * [[Grujo Borić]] komandant [[2. krajiški korpus Vojske Republike Srpske|2.krajiškog korpusa]] * [[Novica Simić]], komandant Istočno-bosanskog korpusa * [[Radovan Grubač]], komandant Hercegovačkog korpusa * [[Slavko Lisica]], komandant 3. operativne grupe 1.krajiškog korpusa * [[Stanislav Galić]], komandant Sarajevsko-romanijskog korpusa Prištabske jedinice: * [[65. zaštitni motorizovani puk]] * [[1. gardijska motorizovana brigada]] * [[Srpska garda Ilidža]] * [[Garda Panteri]] == Ratno zrakoplovstvo i protuzračna odbrana == Osnivanjem 19. maja [[1992.]] RZ I PZO VRS je od [[JNA]] naslijedilo 22 aviona [[SOKO J-21 Jastreb]], 12 aviona [[SOKO J-22|SOKO J-22 Orao]], 22 helikoptera [[Aerospatiale SA 341 Gazela|Gazela]], 14 helikoptera [[Mi-8]]. Prve letove je zrakoplovstvo izvodilo s ciljem bombardovanja hrvatskih položaja u Bosanskoj Posavini. ==Poslijeratni period== Nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] Vojska Republike Srpske je priznata kao jedna od dviju zvaničnih vojnih sila [[BIH|Bosne i Hercegovine]] i kao zvanična vojna sila entiteta [[Republika Srpska]]. U Vojsci Republike Srpske počela postepena reforma. Sa oko 180.000 vojnika i oficira u nekoliko godina, broj osoblja je smanjen na 20.000 ljudi. Paralelno, došlo je do promjene u broju korpusa, sa ratnih šest, smanjeno je na četiri i na kraju na tri. Od 1. decembra 2005. godine, Vojska Republike Srpske je ušla u sastav [[Oružane snage Bosne i Hercegovine|Oružanih snaga BiH]] kao Treći pješadijski puk „Republika Srpska“. == Također pogledajte == * [[Rat u Bosni i Hercegovini]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Military of Republika Srpska}} {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} [[Kategorija:Republika Srpska]] [[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Vojska Republike Srpske|*]] [[Kategorija:Vojska]] [[Kategorija:Vojska Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Srpske paravojne formacije]] [[Kategorija:Srpski nacionalizam u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Osnivanja u 1992.]] ht2f7dj9acd8r2d4f9qrnie9182j6hb 3936525 3936523 2026-10-21T10:22:49Z Palapa 383 3936525 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nacionalna vojska | naziv = Vojska Republike Srpske | slika = Emblem of the Army of Republika Srpska.svg | veličina_slike = 250 px | opis_slike = | država = {{ZD|Republika Srpska}} [[Republika Srpska (1992–1995)|Republika Srpska]] | utemeljena = 12. maj 1992. | grane = Kopnena vojska<br>[[Ratno zrakoplovstvo i protivzračna odbrana Republike Srpske]] | štab = | vrhovni komadant = [[Radovan Karadžić]] (1992–1996) | načelnik štaba = [[Ratko Mladić]] (1992–1996) | ministar odbrane = | vojno sposobni = od 18 god. | broj raspoloživih za vojnu službu = | broj sposobnih za vojnu službu = | broj godišnje stasalih za vojnu službu = | aktivan sastav = | rezervni sastav = | vojni budžet = | procent BDP-a = | domaći proizvođači = | strani dobavljači = | ukinuta = 1. decembar 2005. ([[Oružane snage Bosne i Hercegovine|OSBiH]]) | podrucje_djelovanja = [[Republika Bosna i Hercegovina]] }} '''Vojska Republike Srpske''' ('''VRS''') bila je oružana snaga [[Republika Srpska|Republike Srpske]] od 12. maja 1992. do 1. decembra 2005. Za vrijeme [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] djelovala je kao [[Paravojska|paravojna organizacija]] samoproglašene međunarodno nepriznate paradržave [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]]. Nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] 14. decembra 1995. Republika Srpska postala je [[Administrativna jedinica|entitet]] [[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine|unutar Bosne i Hercegovine]], a VRS samim tim i službena vojska tog entiteta. Naslijedila je tadašnju [[Jugoslavenska narodna armija|Jugoslavensku narodnu armiju]] (JNA), raspoređenu na teritoriji BiH, u vojnom kadru, infrastrukturi i naoružanju. Aktivna tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|ratu u Bosni i Hercegovini]] od 1992. do 1995, Vojska RS-a pod komandom generala [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] postala je najsposobnija vojna sila na prostoru [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|bivše Jugoslavije]], kao i jedna od najomraženijih vojski na svijetu.<ref name="autogenerated1">Balkan Battlegrounds Vol.1, str. 141.</ref> Nakon rata nastavila je postojati kao oružana snaga Republike Srpske, sve do decembra 2005. kada je integrirana u [[Oružane snage Bosne i Hercegovine]]. Tokom rata, VRS izvela je nekoliko velikih operacija, uključujući [[Operacija "Koridor"|Operaciju Koridor 92]], [[Operacija "Vrbas '92"|Vrbas '92]], [[Operacija "Lukavac '93"|Lukavac]] [[Operacija "Lukavac '93"|'93]], [[Operacija Štit '94|Štit '94]] i [[Operacija "Pauk"|Pauk]]; Vojska je također učestvovala u [[Opsada Sarajeva|opsadi Sarajeva]], najdužoj opsadi glavnog grada u modernoj historiji, kao i u [[Genocid u Srebrenici|genocidu u Srebrenici]].<ref name="Building Desctruction/Damage">{{cite web|url=https://www.sah.org/publications/sah-blog/blog-detail/sah-blog/2022/07/08/a-city-that-doesn-t-forget-sarajevo-thirty-years-after-the-war|title=A City that Doesn't Forget: Sarajevo Thirty Years after the War|last1=Al-Bayati|first1=Sundus|website=Society of Architectural Historians|access-date=16. 9. 2024}}</ref> Veći dio ratnog rukovodstva VRS-a bio je optužen ili osuđen pred [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) za [[genocid]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i [[Ratni zločin|ratne zločine]], uključujući etnički progon, ubistva, istrebljenje, deportacije i prisilno premještanje nesrpskog stanovništva, terorisanje i protivpravne napade na civile i uzimanje talaca. Od 1. decembra 2005. nakon reforme [[Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine|odbrane u BiH]], VRS je integrisana u sastav [[Oružane snage Bosne i Hercegovine|Oružanih snaga Bosne i Hercegovine]] i nastavlja tradiciju kroz Srpski puk unutar OSBiH. == Historija == [[Datoteka:960228-A-5792S-005 - Serbian officer shows U.S. soldiers a towed ZiS-3 anti-tank gun.jpg|thumb|Protiv-oklopni top [[ZiS-3]].]] ===Osnivanje=== Krajem 1991. godine bilo je sasvim izgledno da će se [[Bosna i Hercegovina]] ocijepiti od tadašnje [[SFRJ]]. Ovakva ideja nije bila prihvaćena od strane srpskih političara u [[BIH]], kao i od većine bosanskih Srba. Vojni vrh [[JNA]] na čelu s [[Veljko Kadijević|Veljkom Kadijevićem]] i [[Blagoje Adžić|Blagojem Adžićem]] je postepeno naoružavao vojna krila srpskih stranaka u BiH. Kako bi odvajanjem BiH od ostatka tadašnje Jugoslavije JNA postala suvišna i strana vojna sila, ona bi se morala povući s teritorije novopriznate i nezavisne države [[RBiH|Republike Bosne i Hercegovine]]. Kako su bosanski Srbi zapravo još vjerovali u ideju [[SFRJ]] i [[JNA]] kao njene vojne sile, nisu vjerovali u novu državu Bosnu i Hercegovinu na osnovu čega je iz dijelova JNA na području Bosne i Hercegovine 12. maja 1992. formirana nova vojska pod nazivom '''Vojska Republike Srpske''' odlukom Narodne skupštine Srpske Republike Bosne i Hercegovine. Štab bivšeg banjalučkog korpusa JNA je preimenovan u štab VRS-a. Sjedište štaba je bilo na [[Pale (Republika Srpska)|Palama]]. ===1992.=== Prve vojne operacija VRS je vršila u području Bosanske Posavine s ciljem zaposjedanja koridora i spajanje fizički odvojenih teritorija Republike Srpske. Ova operacija poznata je pod nazivom [[Operacija Koridor]] i trajala je od 7. juna do 26. juna 1992. kada su srpske snage zauzele gradove [[Bosanski Brod]], [[Bosanski Šamac|Šamac]], [[Derventa|Derventu]], [[Brčko]], [[Odžak]] i [[Modriča|Modriču]]. Daljnje operacije VRS je vršila s ciljem zauzimanja glavnog grada RBIH [[Sarajevo|Sarajeva]], što je bilo bezuspješno, ali su grad okružili i vršili iscrpljujuće artiljerijske napade po gradu. Zauzimanjem teritorija i gradova po istočnoj Bosni, srpske snage vrše etnička čišćenja i masovna protjerivanja nesrpskog stanovništva s toga područja.<ref name="Arhivirana kopija">{{Cite web |url=http://www.camo.ch/teme/odbrana-rbih/ratna-hronika-92-95/ |title=Arhivirana kopija |access-date=28. 3. 2015 |archive-date=30. 3. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330031216/http://www.camo.ch/teme/odbrana-rbih/ratna-hronika-92-95/ |url-status=dead }}</ref> Tokom [[1992.]] godine snage VRS zaposjedaju veliku teritoriju na području istočne Bosne, istočne Hercegovine, banjalučke regije, Bosanske Posavine i zapadne Bosne, a gradove [[Sarajevo]], [[Goražde]], [[Srebrenica]], [[Žepa (Rogatica)|Žepa]], [[Bihać]] stavljaju pod opsadu. ===1993.=== Početkom 1993. godine VRS vrši intenzivirane napade na području istočne Bosne i Posavine. U martu 1993. VRS pokreće ofenzivu s oklopnim snagama kod mjesta Karuše, s ciljem ovladavanja komunikacije Teslić-Doboj. Ova operacija nosila je kodni naziv "Posljednja šansa", te je urodila velikim porazom. Tokom 1993. dolazi do sukoba između Hrvata i Bošnjaka u Hercegovini, u vrijeme čega srpske snage zauzimaju općinu [[Trnovo (Republika Srpska)|Trnovo]] i probijaju linije Armije RBIH na području [[Igman]]a tokom operacije Lukavac 93. 15. novembra VRS pokreće ofanzivu prema Olovu što je završilo bezuspješno.<ref name="Arhivirana kopija"/> ===1994.=== 1994. VRS je vršile velike i intenzivne napade na enklave Bihać i Goražde. Bihać je VRS napadala tokom februarske ofanzive s brda Grabež, kasnije zajedno sa snagama AP ZB iz pravca Velike Kladuše. Goražde su srpske snage napadale tokom aprila, te su gotovo napredovale do centra grada, ali je njihov proboj kasnije zaustavljen. Prilikom kršenja zone zabrane leta, srpskim snagama su oborena 4 borbena aviona od strane [[NATO]]-a. ===1995.=== Početak 1995. godine je bio obilježen velikim vojnim operacijama usmjerenim protiv VRS-a. 23. marta [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armija RBIH]] u [[Operacija "Vlašić"|Operaciji ''Vlašić'']] zauzima planinu [[Vlašić]]. Uslijed vojnih gubitaka VRS vrši artiljerijske napade na zaštićene zone čime strada veliki broj civila, što je izazvalo zračne udare [[NATO]]-a. Dana 2. juna 1995. srpska PVO je oborila jedan američki lovac [[F-16]]. VRS zajedno sa snagama [[Srpska vojska Krajine|SVK]] i [[Fikret Abdić|Abdićevih]] pobunjenika 15. juna pokreće [[Operacija "Pauk"|operaciju "Pauk"]] na Bihaćki okrug.<ref>http://www.hkv.hr/hrvatski-tjednik/15662-hrvatski-tjednik-oluja-nakon-18-godina-prvi-put-cijela-istina.html</ref> Nakon zauzimanja [[Srebrenica|Srebrenice]] 11. jula pripadnici VRS i drugih paravojnih formacija počinile su [[Genocid u Srebrenici|genocid nad stanovništvom]] i ratnim zarobljenicima ubivši oko 8372 osoba.<ref>http://www.historija.ba/d/11-godisnjica-genocida-u-srebrenici/</ref> Dana 25. jula snage VRS zauzimaju [[Žepa (Rogatica)|Žepu]]. Napredovanjem snaga Armije RBIH, HVO i HV, srpske snage gube teritoriju u [[Bosanska krajina|Bosanskoj krajini]] i sjeverozapadnoj [[Hercegovina|Hercegovini]] uključujući gradove [[Bosanska Krupa|Bosansku Krupu]], [[Bosanski Petrovac]], [[Drvar]], [[Bosansko Grahovo]], [[Glamoč]], [[Donji Vakuf]], [[Ključ (općina)|Ključ]], [[Sanski Most]], [[Mrkonjić Grad]]. == Ratna organizacija == [[Predsjednik Republike Srpske]] bio je vrhovni komandant Vojske Republike Srpske *[[Generalštab Vojske Republike Srpske]] ** [[Prvi krajiški korpus Vojske Republike Srpske|1. Krajiški korpus]], [[Banja Luka]] ** [[Drugi krajiški korpus Vojske Republike Srpske|2. Krajiški korpus]], [[Drvar]] ** [[Istočno-bosanski korpus Vojske Republike Srpske|Istočno-bosanski korpus]], [[Bijeljina]] ** [[Sarajevsko- romanijski korpus Vojske Republike Srpske|Sarajevsko- romanijski korpus]], [[Sarajevo]] ** [[Hercegovački korpus Vojske Republike Srpske|Hercegovački korpus]], [[Bileća]] ** [[Drinski korpus Vojske Republike Srpske|Drinski korpus]], [[Zvornik]] == Generali i komandanti == [[Datoteka:Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg|thumb|General i zapovjednik Vojske RS-a i ratni zločinac [[Ratko Mladić]]]] * [[Radovan Karadžić]] vrhovni komandant i prvi [[predsjednik Republike Srpske]] * [[Ratko Mladić]] komandant [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Manojlo Milovanović]] Načelnik [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Zdravko Tolimir]] Načelnik za sigurnost [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Milan Gvero]] načelnik za moral i informisanje [[Generalštab Vojske Republike Srpske|Glavnog štaba]] [[VRS]] * [[Momir Talić]] komandant [[1. krajiški korpus Vojske Republike Srpske|1.krajiškog korpusa]] * [[Grujo Borić]] komandant [[2. krajiški korpus Vojske Republike Srpske|2.krajiškog korpusa]] * [[Novica Simić]], komandant Istočno-bosanskog korpusa * [[Radovan Grubač]], komandant Hercegovačkog korpusa * [[Slavko Lisica]], komandant 3. operativne grupe 1.krajiškog korpusa * [[Stanislav Galić]], komandant Sarajevsko-romanijskog korpusa Prištabske jedinice: * [[65. zaštitni motorizovani puk]] * [[1. gardijska motorizovana brigada]] * [[Srpska garda Ilidža]] * [[Garda Panteri]] == Ratno zrakoplovstvo i protuzračna odbrana == Osnivanjem 19. maja [[1992.]] RZ I PZO VRS je od [[JNA]] naslijedilo 22 aviona [[SOKO J-21 Jastreb]], 12 aviona [[SOKO J-22|SOKO J-22 Orao]], 22 helikoptera [[Aerospatiale SA 341 Gazela|Gazela]], 14 helikoptera [[Mi-8]]. Prve letove je zrakoplovstvo izvodilo s ciljem bombardovanja hrvatskih položaja u Bosanskoj Posavini. ==Poslijeratni period== Nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] Vojska Republike Srpske je priznata kao jedna od dviju zvaničnih vojnih sila [[BIH|Bosne i Hercegovine]] i kao zvanična vojna sila entiteta [[Republika Srpska]]. U Vojsci Republike Srpske počela postepena reforma. Sa oko 180.000 vojnika i oficira u nekoliko godina, broj osoblja je smanjen na 20.000 ljudi. Paralelno, došlo je do promjene u broju korpusa, sa ratnih šest, smanjeno je na četiri i na kraju na tri. Od 1. decembra 2005. godine, Vojska Republike Srpske je ušla u sastav [[Oružane snage Bosne i Hercegovine|Oružanih snaga BiH]] kao Treći pješadijski puk „Republika Srpska“. == Također pogledajte == * [[Rat u Bosni i Hercegovini]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Military of Republika Srpska}} {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} [[Kategorija:Republika Srpska]] [[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Vojska Republike Srpske|*]] [[Kategorija:Vojska]] [[Kategorija:Vojska Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Srpske paravojne formacije]] [[Kategorija:Srpski nacionalizam u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Osnivanja u 1992.]] hu9hby7cnk9bs8l32wxxct3pkrky40f Romb 0 38064 3936461 3931971 2026-10-20T14:15:03Z Ptica soko 178686 3936461 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} [[Datoteka:Rhombus.svg|frame|desno|Oblici romba]] Romb je [[četverougao]] kojem su sve stranice jednake. Riječ je nastala od starogrčke riječi za čigru, zvrk, nešto što se vrti. Karakteriše ga proizvoljna veličina ugla između dvije njegove stranice, koja može varirati u realnom intervalu <math>(0, \pi)</math>. Specijalan slučaj romba kome su stranice normalne (okomite) jedna na drugu je [[kvadrat]] '''Teorema''' # Romb je [[paralelogram]] te ima sve osobine paralelograma # Prave koje sadrže dijagonale romba jesu osi simetrije # Dijagonale su mu normalne i polove njegove uglove # Presjek dijagonala romba centar je upisane kružnice # Dijagonale romba sijeku se pod pravim uglom. # Svaka dijagonala romba polovi uglove čija tjemena sadrži. == Formule == [[Datoteka:Rhombus 01.png|mini|300p|Romb i njegovi elementi: Tjemena (vrhovi) ''A'', ''B'', ''C'' i ''D'', stranice'': a'', '' visina romba: h'', dijagonale '' d<sub>1</sub>'' , '' d<sub>2</sub> -'' i uglovi α i β.]] {| class="wikitable" |- |Visina romba |<math>h = a\sin\alpha = a\sin\beta</math><br /><math>h = \frac{d_1 d_2}{2a}</math> |- |[[Obim(Geometrija)|Obim]] |<math>O = 4a</math> |- |[[Površina]] |<math>P = ah = \frac{1}{2}d_1 d_2</math> |- |Dijagonale |<math>d_1 = 2a \sin \frac{\beta}{2} = 2a \cos \frac{\alpha}{2}</math><br /><math>d_2 = 2a \sin \frac{\alpha}{2} = 2a \cos \frac{\beta}{2}</math> |- |Poluprečnik upisane<br />[[kružnica|kružnice]] |<math>\rho \, = \, \frac{1}{2} \cdot a \cdot \sin\alpha</math> |- |} == Uglovi == Iz jednakosti strana slijedi da su naspramni uglovi romba jednaki, što znači da postoje samo dvije veličine uglova između strana romba: α i β. <math>\angle BAD = \angle DCB,\;\;\angle CBA = \angle ADC</math> S druge strane, pravilo o zbiru uglova u četverouglu jednoznačno određuje vrijednost veličine drugog ugla ako je prvi poznat, te je romb određen samo dužinom stranice i jednim uglom: :<math>\alpha + \beta + \alpha + \beta = 2(\alpha + \beta) = 360^\circ</math> :<math>\alpha + \beta = 180^\circ</math> Uglovi između dijagonala romba pravi su, tj. jednaki 90°. (<math>\frac{\pi}{2} \text{ radijana}</math> ) == Površina == [[Datoteka:Rhombus1.svg|mini]] :<math>P = a \cdot h .</math> :<math>P = a^2 \cdot \sin \alpha = a^2 \cdot \sin \beta ,</math> :<math>P=\frac{h^2}{\sin\alpha},</math> :<math>P = \frac{p \cdot q}{2} ,</math> :<math>P = 2a \cdot r .</math> == Dekartova jednačina == :Stranice romba sa centrom u koordinatnom početku, sa dijagonalama koje padaju na ose, sastoje se od svih tačak <math>a (x, y)</math> koje zadovoljavaju: <math>\left|{}\frac{x}{a}\right|{}+\left|{}\frac{y}{b}\right|{}=1</math> Tjemena su u <math>(\pm a, 0)) \ i \ (0, \pm b)</math>Ovo je poseban slučaj superelipse, sa eksponentom 1.<ref>{{Cite web|url=https://squircle.js.org/blog/math-behind-squircles|title=The Squircle Formula: Superellipse Math Explained|last=Weisstein, Eric W.|website=MathWorld|access-date=16. 10. 2026}}</ref> == Dijagonale == [[Datoteka:Romb diag.svg|mini]]Dužina dijagonala<math>p = AC \ i \ q = BD</math> može se izraziti preko stranice romba <math> a</math> i jednog tjemena ugla <math>\alpha </math> kao : :<math>p=a\sqrt{2+2\cos{\alpha}}</math> i :<math>q=a\sqrt{2-2\cos{\alpha}}.</math> : :Ove formule su direktna posljedica [[Kosinusna teorema|kosinusne teoreme]]. == Poluprečnik upisane kružnice == Poluprečnik kružnice upisane u romb, označen sa <math> r</math>, može se izraziti dijagonalama <math>p</math> i <math> q</math> kao: <math>r = \frac{p \cdot q}{2\sqrt{p^2+q^2}}</math><ref>{{Cite web|url=http://mathworld.wolfram.com/Rhombus.html|title=Rhombus|last=Weisstein, Eric W|first=|date=|website=MathWorld-|publisher=|access-date=}}</ref> ==Reference== == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Rhombus}} * [http://www.elsy.at/eseq/start.php?lang=en&werbung=yes Parallelogram and Rhombus] * [https://www.mathopenref.com/rhombus.html Rhombus, Definition: Math Open Reference] * [https://www.mathopenref.com/rhombusarea.html Rhombus, Area of a rhombus – Math Open Reference] [[Kategorija:Vrste četverouglova]] [[Kategorija:Elementarni oblici]] babq54fiqgg7lvllrqf1131263fl2es Titracija 0 67889 3936483 3244074 2026-10-20T16:13:20Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936483 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} [[Datoteka:Titolazione.gif|desno|200px|mini|Titracija:Titrant kaplje iz birete u rastvor analita i prikaz titracione krive]] '''Titracija''' je uobičajeni [[laboratorija|laboratorijski]] metod kvantitativne [[hemijska analiza|hemijske analize]]. Može se upotrebljavati radi utvrđivanja [[koncentracija]] poznatih [[reaktant|reaktanata]]. Pošto pri titraciji značajnu ulogu igra mjerenje [[zapremina]], također je poznata i kao ''volumetrijska analiza''. Reagent, koji se još naziva i ''titrant'', poznate koncentracije (ili kao standardni [[otopina|rastvor]]) i zapremine, reaguje sa rastvorom analita (supstancije koja se analizira), čija koncentracija nije poznata. == Proces titracije == Koristeći kalibriranu [[laboratorijsko posuđe|biretu]], dodaje se titrant, sve dok ne izreaguje supstanca koja se analizira (završna tačka). U ''klasičnoj'' titraciji između jake [[kiselina|kiseline]] i jake baze, krajnja tačka titracije je dostignuta kada je [[pH]] vrijednost reaktanata približno jednaka 7. Za vizuelno određivanje završne tačke koriste se [[indikatori]]. Kiselinsko-bazni indikatori su slabe organske kiseline ili baze, koje mijenjaju boju u zavisnosti od [[pH]] vrijednosti rastvora. U zavisnosti od konstante disocijacije supstance koja se titrira, završna tačka će biti pri različitim vrijednostima pH. Zbog toga se izabira indikator koji mijenja boju u intervalu pH završne tačke. Za kompleksometrijske i redoks titracije također postoje indikatori. Završnu tačku je moguće odrediti i drugim metodama ([[konduktometrija]], [[potenciometrija]], itd). == Klasifikacija titrimetrijskih metoda == Titrimetrijske metode analize se mogu svrstati u četiri klase: # Kiselinsko-bazne titracije # Kompleksometrijske titracije # Taložne titracije # Redoks titracije Kod prve tri klase ne dolazi do promjene [[oksidacijsko stanje|oksidacijskog stanja]], dok kod redoks titracija dolazi do razmjene [[elektron]]a. == Indikatori == Pri titraciji se koriste mnogi (većinom vizuelni) indikatori. Naprimjer u jednostavnoj kiselinsko-baznoj titraciji , kao pH indikator se može koristiti [[fenolftalein]] koji postane ružičast pri pH vrijednosti od oko 8,2. Drugi primjer je indikator [[metil-oranž]] (''methyl-orange''), koji je [[crvena|crven]] u kiseloj sredini a [[žuta|žut]] u baznoj. Međutim, pri nekim titracijama indikatori nisu ni potrebni. Naprimjer, [[oksidacija|redoks]] reakcija u kojoj je upotrijebljen [[kalijum permanganat]] (ružičasto/purpurno) kao titrant; kada se reducira, on postaje bezbojan zbog prelaska mangana iz [[oksidacijsko stanje|oksidacijskog stanja]] +7 u +2. == Također pogledajte == * [[Kiseline]] * [[Baza (hemija)]] == Vanjski linkovi == * [http://www.scienceaid.co.uk/chemistry/analytic/titration.html Science Aid: Titracija (engl.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080206213731/http://www.scienceaid.co.uk/chemistry/analytic/titration.html |date=6. 2. 2008 }} * [https://web.archive.org/web/20060110213347/http://www.avogadro.co.uk/miscellany/titration/titreset.htm Titracija: aparatura, tehnika i izračunavanje] * [https://web.archive.org/web/20190126143238/http://www2.iq.usp.br/docente/gutz/Curtipot_.html Freeware o titraciji - simulacija pH i volumenske krivulje, dijagrama distribucije i sl.] {{Commonscat|Titration}} [[Kategorija:Analitička hemija]] i9shi7ffx4tlsqyolitw9wsyr0k38oh Rolamit 0 71710 3936489 3851972 2026-10-20T19:40:30Z Cmglee 46602 +GIF 3936489 wikitext text/x-wiki '''Rolamit''' je [[tehnologija]] za [[ležaj]]e sa vrlo malim [[trenje]]m koju je razvila ''[[Sandia National Laboratories]]'' tokom [[1960te|1960ih]]. Izmislio ga je Sandiain inženjer Donald F. Wilkes, te ga je patentirao [[24. juni|24. juna]] [[1969]]. godine.<ref>{{cite web|last=Wilkes|first=Donald F.|title=US Patent #3,452,175: Roller-Band Devices|date=24. 6. 1969|publisher=Rex Research|url=http://www.rexresearch.com/wilkes/1wilkes.htm#usp|access-date=11. 12. 2007}}</ref> Ova sprava koristi napregnuti metalni prsten i kotrljajuće elemente koji se obrću u suprotnom smjeru, kako bi se dobio ležaj koja gubi jako malo [[energija|energije]] na trenje. Jedan izvor tvrdi da je ovo jedno temeljno otkriće u području mašinstva u [[20. vijek]]u<ref>{{cite news | first = Carlisle | last = Norman | author = Norman Carlisle | title = The Amazing Rolamite &ndash; It Opens the Door for 1000 Inventions | work = [[Popular Mechanics]] | date = februar 1968}}</ref>. Testovi koje je provodila Sandia pokazali su da mehanizam rolamita ima [[koeficijent trenja|koeficijente trenja]] čak i do 0,0005, reda veličine boljeg od [[kugličasti ležaj|kugličastih ležaja]] u to vrijeme. [[File:Rolamite.gif|400px]] == Reference == {{refspisak}} * {{cite web|last=Nelson|first=Robert A.|title=Rolamite|publisher=[http://www.rexresearch.com/1index.htm Rex Research]|url=http://www.rexresearch.com/wilkes/1wilkes.htm|access-date=11. 12. 2007}} == Vanjski linkovi == * [http://www.youtube.com/watch?v=O-1Drlfuoi4 Video of a homemade rolamite] {{stub-tehn}} [[Kategorija:Jednostavne mašine]] [[Kategorija:Ležaji]] repl8s73dql64u2j20wtkh5lz5xvkn8 Svjetski rekordi u plivanju 0 78561 3936520 3935033 2026-10-21T09:47:10Z Артем Загребельный 115699 /* Žene */ 3936520 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Caeleb Dressel before winning 100 fly (42769914221).jpg|mini|desno|270px|[[Caeleb Dressel]] drži najviše svjetskih rekorda u muškoj konkurenciji (četiri pojedinačna i pet u štafetama)]] [[Datoteka:Kazan 2015 - Sjöström WR award cropped.JPG|mini|308x308px|[[Sarah Sjöström]] drži najviše svjetskih rekorda u ženskoj konkurenciji – šest (svi pojedinačni)]] '''Svjetske rekorde u [[plivanje|plivanju]]''' ratificira [[FINA|Svjetska plivačka federacija]]. Rekordi se mogu odnositi na 50-metarske bazene (olimpijske ili duge) i 25-metarske (kratke). FINA priznaje svjetske rekorde u sljedećim disciplinama za muškarce i žene<ref name="FINA SW12">{{cite web |url=http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=45&Itemid=119 |title=FINA Technical Rules SW12.1 and 12.2 |publisher=FINA |access-date=11. 5. 2009 |archive-date=26. 7. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726002347/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=45&Itemid=119 |url-status=dead }}</ref>: * '''slobodni stil:''' 50 m, 100 m, 200 m, 400 m, 800 m, 1500 m * '''leđni stil:''' 50 m, 100 m, 200 m * '''prsni stil:''' 50 m, 100 m, 200 m * '''delfinov (leptirov) stil:''' 50 m, 100 m, 200 m * '''mješovito (pojedinačno):''' 100 m (samo u kratkim bazenima), 200 m, 400 m * '''štafete:''' 4 × 50 m slobodno (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m slobodno, 4 × 200 m slobodno, 4 × 50 m mješovito (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m mješovito, 4 × 50 m slobodno – mješovita štafeta (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m slobodno – mješovita štafeta, 4 × 50 m mješovito – mješovita štafeta (samo u kratkim bazenima), 4 × 100 m mješovito – mješovita štafeta. Rekordi u dugim bazenima daleko su stariji od rekorda u kratkim i općenito se smatraju prestižnijima. Oni vuku porijeklo s početka [[20. vijek]]a (nešto kasnije u slučaju delfinovog stila, koji se razvio iz prsnog). Rekorde u kratkim bazenima FINA je počela priznavati u martu 1991. ustanovljavanjem standardnog vremena u svakoj disciplini (općenito poznato kao ''najbolji rezultat u svijetu'') koje je moralo biti poboljšano kako bi FINA priznala ''svjetski rekord''. Proces ratifikacije opisan je u FINA-inom pravilu SW12<ref name="FINA SW12"/>, a uključuje predaju dokumenata koji potvrđuju tačnost mjernog sistema i dužinu bazena, zadovoljavanje FINA-inih pravila koja se odnose na plivačke kostime i negativan [[doping]]-test dotičnih plivač(ic)a. Većinu rekorda navedenih ispod postigli su plivači koji su nosili plivačke (polu)kostime od [[poliuretan]]a ili drugih netekstilnih materijala, čija je upotreba bila dozvoljena od februara 2008. do decembra 2009. Uoči [[Svjetsko prvenstvo u vodenim sportovima 2009.|SP u vodenim sportovima 2009.]] u [[Rim]]u međunarodno upravno tijelo za pet [[Olimpijski sportovi|olimpijskih]] vodenih [[sport]]ova izglasalo je zabranu upotrebe ovih plivačkih kostima i svih kostima od netekstilnog materijala, počevši od 1. januara 2010.<ref>{{Cite web|url=http://www.timeslive.co.za/sport/other/2010/01/18/high-tech-records-to-stand|title=High-tech records to stand|date=18. 1. 2010|access-date=27. 7. 2011|publisher=Times Live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2009/jul/25/sports/sp-world-swimming25|title=FINA bans bodysuits that have led to spate of world records|last=Dillman|first=Lisa|date=25. 7. 2009|publisher=Los Angeles Times|access-date=27. 7. 2011}}</ref> Činilo se da ovi kostimi poboljšavaju performanse kod snažnijih plivača, te da to poboljšavanje nije jednako kod svih takmičara, tj. da zavisi od [[morfologija (biologija)|morfologije]] i [[fiziologija|fiziologije]].<ref>{{Cite news|url=http://abcnews.go.com/Sports/wireStory?id=13900301|title=New Suits Mean No More Records in Swimming|date=22. 6. 2011|last=Dampf|first=Andrew|access-date=27. 7. 2011|publisher=ABC News}}</ref> == Olimpijski bazeni (50 m) == ''Napomena'': Podaci u svim tabelama važe zaključno s 11. 11. 2024. === Muškarci === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivač !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |20.88 |{{ZD|AUS}} [[Cameron McEvoy]] |20. 3. 2026. |{{ZD|CHN}} [[Shenzhen]] | [https://www.youtube.com/watch?v=81i-TH1Tyz4&t=3s &#8203;] |- |[[100 m slobodno]] |46.40 |{{ZD|CHN}} [[Pan Zhanle]] |31. 7. 2024. |{{ZD|FRA}} [[Pariz]] |[https://vk.com/video/playlist/142497057_-4?z=video142497057_456239296%2Fpl_142497057_-4 &#8203;] |- |[[200 m slobodno]] |1:42.00 |{{ZD|NJE}} [[Paul Biedermann]] |28. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m freestyle final results |url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_110_Finals_1_Men_200_Free.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806180605/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_110_Finals_1_Men_200_Free.pdf |url-status=dead |archive-date=6. 8. 2009 |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]] |date=30. 7. 2009 |access-date=16. 11. 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Biedermann Blasts Phelps Away in 1:42.00|url=http://www.swimnews.com/news/view/7118|work=swimnews.com|date=28. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=3. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210223/http://www.swimnews.com/News/view/7118|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite AV media |date=2. 3. 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=MeOw35fsltE |title=Men's 200 Freestyle Final (World Record) - Rome 2009 |publisher=swimbyme |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021}}</ref> |- |[[400 m slobodno]] |3:40.07 |{{ZD|NJE}} [[Paul Biedermann]] |26. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 400m freestyle final results|url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_102_Finals_1_Men_400_Free.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=30. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806180532/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_102_Finals_1_Men_400_Free.pdf|archive-date=6. 8. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Biedermann Takes Down Thorpe: 3:40.07|url=http://www.swimnews.com/news/view/7091|work=swimnews.com|date=26. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=3. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303210201/http://www.swimnews.com/news/view/7091|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite AV media |date=17. 11. 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=D9IJpZgKCd0 |title=2009 Swimming World Championships Men's 400m Freestyle Final |publisher=MeazzaGiuseppe |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725081955/https://www.youtube.com/watch?v=D9IJpZgKCd0 |archive-date=25. 7. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[800 m slobodno]] |7:32.12 |{{ZD|KIN}} [[Zhang Lin (plivač)|Zhang Lin]] |29. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 800m freestyle final results|url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_117_Finals_1_Men_800_Free.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=30. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806180641/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_117_Finals_1_Men_800_Free.pdf|archive-date=6. 8. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Zhang Zips Up For 7:32.12 800 Free|url=http://www.swimnews.com/news/view/7134|work=swimnews.com|date=29. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=31. 7. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090731013653/http://www.swimnews.com/News/view/7134|url-status=dead}}</ref> |-1500m slobodno |[[1500 m slobodno]] |14:26.79 |{{ZD|NJE}} [[Johannes Liebmann]] |15. 8. 2026. |{{ZD|FRA}} [[Pariz]] | <ref>{{cite web|title=Men's 1500m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011A00010101F30104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 8. 2026|access-date=23. 8. 2026}}</ref> |- |[[50 m leđno]] |23.80 |{{ZD|RUS}} [[Kliment Kolesnjikov]] |27. 7. 2023. |{{ZD|RUS}} [[Kazanj]] |<ref>{{cite web|title=Men's 50m Backstroke Final Results|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/ruscup2023_kazan/ResultList_217S.pdf|publisher=microplustiming.com|date=27. 7. 2023|access-date=27. 7. 2023}}</ref> [https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/991529502048168/?notif_id=1690488602285388&notif_t=video_processed&ref=notif &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |51.60 |{{ZD|ITA}} [[Thomas Ceccon]] |20. lipnja 2022. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] | <ref>{{cite web|title=Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=20. 6. 2022|access-date=9. 1. 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=VIDEO – Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.youtube.com/watch?v=dG0oJHqX3UM|publisher=SwimCentral|date=20. 6. 2022|access-date=9. 1. 2025}}</ref> |- |[[200 m leđno]] |1:51.92 |{{ZD|SAD}} [[Aaron Peirsol]] |31. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m backstroke final results |url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_123_Finals_1_Men_200_Back.pdf |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]] |date=31. 7. 2009 |access-date=16. 11. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806181621/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73A1_Res1Heat_123_Finals_1_Men_200_Back.pdf |archive-date=6. 8. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord|title=WR: Peirsol's Reply – 1:51.92 200 Back|url=http://www.swimnews.com/news/view/7161|work=swimnews.com|date=31. 7. 2009|access-date=16. 11. 2011|archive-date=3. 8. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090803092044/http://www.swimnews.com/News/view/7161|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite AV media |date=28. 1. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=DRjmB4LOCWo |title=SWIMMING WORLD RECORDS (50) 200m backstroke 1:51.92 Aaron Peirsol |publisher= Swimming Art |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729181446/https://www.youtube.com/watch?v=DRjmB4LOCWo |archive-date=29. 7. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[50 m prsno]] |25.95 |{{ZD|VB}} [[Adam Peaty]] |25. 7. 2017. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 50m Breaststroke Semifinals|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000111010A0103EB02FFFFFFFFFFFF01|publisher=Omega Timing|date=25. 7. 2017|access-date=25. 7. 2017}}</ref><ref>{{cite AV media |date=29. 1. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GOAfl4Pnwns |title=SWIMMING WORLD RECORDS (50) 50m breaststroke 25.95 sf Adam Peaty |publisher= Swimming Art |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212214716/https://www.youtube.com/watch?v=GOAfl4Pnwns |archive-date=12. 2. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |56.88 |{{ZD|VB}} [[Adam Peaty]] |4. 8. 2018. |{{ZD|VB}} [[Glasgow]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Breaststroke Semifinal Results|url=http://www.omegatiming.com/File/00011301070103EC02FFFFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega Timing]]|date=21. 7. 2019|access-date=21. 7. 2019}}</ref><ref>{{cite AV media |date=22. 7. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=KP7CAxrnSQ4 |title=Adam peaty break one more time his record 56'88 |publisher= Zach Swim |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523013436/https://www.youtube.com/watch?v=KP7CAxrnSQ4 |archive-date=23. 5. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[200 m prsno]] |2:04,83 |{{ZD|JPN}} [[Shin Ohashi]] |24. 9. 2026. |{{ZD|JPN}} [[Tokio]] | [https://www.youtube.com/watch?v=A21BOkJhIsQ&t=14s &#8203;] |- |[[50 m delfin]] |22.27 |{{ZD|UKR}} [[Andrij Govorov]] |1. 7. 2018. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web |title=Men's 50m Butterfly Results |url=http://fin2018.microplustiming.com/export/NU_293001_MagGiu_Roma/NU/pdf/CLS-ASM-50FA-FIN-ALL.pdf?x=19:23:58|publisher=Italijanski plivački savez|access-date=1. 7. 2018|date=1. 7. 2018}}</ref><ref>{{cite AV media |date=2. 7. 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=JHAFNMDYZPo |title=50 meters butterfly world record Andriy Govorov 22.27 |publisher=Best Swimming |via= [[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021}}</ref> |- |[[100 m delfin]] |49.45 |{{ZD|SAD}} [[Caeleb Dressel]] |31. 7. 2021. |{{ZD|JAP}} [[Tokio]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Butterfly Final Results|url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73A1_SWMM100MBF------------FNL-000100--.pdf|website=olympics.com|date=31. 7. 2021|access-date=31. 7. 2021|archive-date=31. 7. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731034904/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73A1_SWMM100MBF------------FNL-000100--.pdf|url-status=dead}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Mu7ZmJduQPI &#8203;] |- |[[200 m delfin]] |1:50.34 |{{ZD|MAĐ}} [[Kristóf Milák]] |21. 6. 2022. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000104EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega Timing]]|date=21. 6. 2022|access-date=22. 6. 2022}}</ref>[https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&isFromTabLayout=false &#8203;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220622010724/https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&isFromTabLayout=false |date=22. 6. 2022 }} |- |[[200 m mješovito]] |1:52.69 |{{ZD|FRA}} [[Léon Marchand]] |30. 7. 2025. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m IM Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010105EE0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=30. 7. 2025|access-date=31. 7. 2025}}</ref> |- |[[400 m mješovito]] |4:02.50 |{{ZD|FRA}} [[Léon Marchand]] |23. 7. 2023. |{{ZD|JAP}} [[Fukuoka]] |[https://www.youtube.com/watch?v=7xz7VkulHYU&t &#8203;] |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:08.24 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Michael Phelps]] (47.51)<br/>[[Garrett Weber-Gale]] (47.02)<br/>[[Cullen Jones]] (47.65)<br/>[[Jason Lezak]] (46.06) |11. 8. 2008. |{{ZD|KIN}} [[Peking]] |<ref>{{cite journal|year=2008|title=Men's 4×100m freestyle relay final results|journal=The Official Report of the Beijing 2008 Olympic Games|volume=4|page=1303|publisher=BOCOG|url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2008/2008Results_Book2.pdf#page=1303|format=[[PDF]]|access-date=17. 11. 2011|archive-date=21. 8. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120821032514/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/2008/2008Results_Book2.pdf#page=1303|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|author=Karen Crouse|title=Lezak, Not Phelps, puts on a show|url=https://www.nytimes.com/2008/08/11/sports/olympics/11swim.html|newspaper= The New York Times|date=10. 8. 2008|access-date=14. 8. 2008}}</ref><ref>{{cite AV media |date=12. 10. 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=IIm32eEVW98 |title=Phelps and Team USA break the 4x100m Freestyle World Record at Beijing 2008 {{!}} Throwback Thursday |publisher= Olympics |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729202346/https://www.youtube.com/watch?v=IIm32eEVW98 |archive-date=29. 7. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[4 × 200 m slobodno]] |6:58.55 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Michael Phelps]] (1:44.49)<br/>[[Ricky Berens]] (1:44.13)<br/>[[David Walters (plivač)|David Walters]] (1:45.47)<br/>[[Ryan Lochte]] (1:44.46) |31. 7. 2009. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4×200m freestyle relay final results |url=http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73B1_Res1HeatRelay_131_Finals_1_Men_4x200_Free.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090806181800/http://www.omegatiming.com/swimming/racearchives/2009/Roma2009/C73B1_Res1HeatRelay_131_Finals_1_Men_4x200_Free.pdf |url-status=dead |archive-date=6. 8. 2009 |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]] |date=31. 7. 2009 |access-date=17. 11. 2009}}</ref><ref>{{cite news|author=Craig Lord |title=WR: USA Takes 4x200m In 6:58.55 |url=http://www.swimnews.com/news/view/7164 |work=swimnews.com |date=31. 7. 2009 |access-date=17. 11. 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090803092140/http://www.swimnews.com/News/view/7164 |archive-date=3. 8. 2009}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:26.78 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Ryan Murphy (plivač)|Ryan Murphy]] (52.31)<br/>[[Michael Andrew (plivač)|Michael Andrew]] (58.49)<br/>[[Caeleb Dressel]] (49.03)<br/>[[Zach Apple]] (46.95) |1. 8. 2021. |{{ZD|JAP}} [[Tokio]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73B1_SWMM4X100MMD----------FNL-000100--.pdf|publisher=olympics.com|date=1. 8. 2021|access-date=1. 8. 2021|archive-date=1. 8. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801042748/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/SWM/OG2020-_SWM_C73B1_SWMM4X100MMD----------FNL-000100--.pdf|url-status=dead}}</ref> |} === Žene === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivačica !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |23.19 |{{ZD|USA}} [[Kate Douglass]] |15. 8. 2026. |{{ZD|USA}} [[USA]] | <ref>{{cite web|title=Women's 50m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011A00030201EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 8. 2026|access-date=17. 8. 2026}}</ref>[https://vk.ru/artemzagrebelny?z=clip142497057_456239398 &#8203;] |- |[[100 m slobodno]] |51.68 |{{ZD|NED}} [[Marrit Steenbergen]] |27. 6. 2026. |{{ZD|ITA}} [[Rim]] |<ref>{{cite web|title=Marrit Steenbergen obara svjetski rekord na 100m slobodno.|url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/marrit-steenbergen-world-record-100-meter-freestyle|publisher= nbcsports.com|date=227. 6. 2026|access-date=28. 6. 2026}}</ref> |- |[[200 m slobodno]] |1:52.23 |{{ZD|AUS}} [[Ariarne Titmus]] |29. 7. 2009. |{{ZD|AUS}} [[Brisbane]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://liveresults.swimming.org.au/sal/2024Trials/240610F010.htm|publisher=swimming.org.au|date=10. 6. 2024|access-date=13. 1. 2025}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-27087137_456244189?ref_domain=yastatic.net ​] |- |[[400 m slobodno]] |3:54.18 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |7. 6. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Victoria]] |[https://www.youtube.com/watch?v=dptNMofhiNs &#8203;] |- |[[800 m slobodno]] |8:04.12 |{{ZD|SAD}} [[Katie Ledecky]] |3. 5. 2025. |{{ZD|USA}} [[Fort Lauderdale]] |<ref>{{cite web|title=Rezultati 800m slobodno za žene|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900030201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=3. 5. 2025|access-date=10. 5. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=UHRbHxeEexM&t=515s &#8203;] |- |[[1500 m slobodno]] |15:20.48 |{{ZD|SAD}} [[Katie Ledecky]] |16. 5. 2018. |{{ZD|SAD}} [[Indianapolis]] |<ref>{{cite web|title=Women's 1500m Freestyle Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010101001902FFFFFFFFFFFF02 |publisher= Omega Timing|date=16. 5. 2018|access-date=17. 5. 2018}}</ref><ref>{{cite AV media |date=30. 5. 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=v0_uvorHBA4 |title=Katie Ledecky - Arena Performance of the Month for May 2018 |publisher=swimoutletdotcom |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212214803/https://www.youtube.com/watch?v=v0_uvorHBA4 |archive-date=12. 2. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[50 m leđno]] |26.56 |{{ZD|ITA}} [[Sara Curtis]] |13. 8. 2026. |{{ZD|FRA}} [[Pariz]] |[https://www.youtube.com/watch?v=gNzJPSyCfCQ &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |57.13 |{{ZD|USA}} [[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] |18. 06. 2024. |{{ZD|USA}} [[Indianapolis]] |[https://www.youtube.com/watch?v=38Lk9nM3B_g &#8203;] |- |[[200 m leđno]] |2:03.14 |{{ZD|AUS}} [[Kaylee McKeown]] |10. 03. 2023. |{{ZD|AUS}} [[Sidnej]] |<ref>{{cite magazine|title=KAYLEE MCKEOWN CRUSHES 2:03.14 200 BACKSTROKE WORLD RECORD|url=https://swimswam.com/kaylee-mckeown-crushes-203-14-200backstroke-world-record/|magazine=SwimSwam|author=Retta Race|date=10. 3. 2023|access-date=15. 1. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LPcVzdZ-_Fg &#8203;] |- |[[50 m prsno]] |29.16 |{{ZD|LIT}} [[Rūta Meilutytė]] |30.07.2023. |{{ZD|JPN}} [[Fukuoka]] |<ref>{{cite web|title=Women's 50m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010203EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=|date=30. 7. 2023|access-date=16. 1. 2023}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Yl0eN1UsW7Q &#8203;] |- |[[100 m prsno]] |1:04.13 |{{ZD|SAD}} [[Lily King]] |25. 7. 2017. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=100m Breaststroke Women's Final Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000111010A0203EC04FFFFFFFFFFFF01 |publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=25. 7. 2017|access-date=25. 7. 2017}}</ref><ref>{{cite AV media |date=7. 10. 2019 |url= https://www.youtube.com/watch?v=bWDfTYfgUBc |title=Lilly King Women's 100m Breaststroke Final 2017 Fina Swimming World Championship Budapest |publisher=Mahender Singh |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021}}</ref> |- |[[200 m prsno]] |2:17.55 |{{ZD|RUS}} [[Jevgenija Čikunova]] |23. 4. 2023. |{{ZD|RUS}} [[Kazanj]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Breaststroke Final Results|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/4R_LC_2023/ResultList_137F.pdf|publisher=russwimming.ru|date=21. 4. 2023|access-date=21. 4. 2023}}</ref><ref>[https://olympics.nbcsports.com/2023/04/21/evgenia-chikunova-world-record-swimming-breaststroke/ "Russian swimmer Yevgeniya Chikunova crushes world record in 200m breaststroke"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230428154622/https://olympics.nbcsports.com/2023/04/21/evgenia-chikunova-world-record-swimming-breaststroke/ |date=28. 4. 2023 }}. ''[[NBC Sports]]''. 21. 4. 2023. Pristupljeno 22. 4. 2023.</ref><ref>{{cite web|title=Video Women's 200m Breaststroke Final |url=https://www.youtube.com/watch?v=hw5VVmptlDg|publisher=swimswam|date=21. 4. 2023|access-date=30. 4. 2023}}</ref> |- |[[50 m delfin]] |24.43 |{{ZD|ŠVE}} [[Sarah Sjöström]] |5. 7. 2014. |{{ZD|ŠVE}} [[Borås]] |<ref>{{cite magazine|title=Sarah Sjostrom Smashes 25-Second Barrier With World Record in 50 Fly in Sweden |url= http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/39767.asp?q=Sarah-Sjostrom-Smashes-25-Second-Barrier-With-World-Record-in-50-Fly-in-Sweden|magazine=[[Swimming World Magazine]]|date=5. 7. 2014|access-date=7. 7. 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714235247/http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/39767.asp?q=Sarah-Sjostrom-Smashes-25-Second-Barrier-With-World-Record-in-50-Fly-in-Sweden|archive-date=14. 7. 2014}}</ref><ref>{{cite AV media |date=4. 2. 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=AXbWtW5al2o |title=SWIMMING WORLD RECORDS (50) 50m butterfly 24.43 Sarah Sjöström |publisher= Swimming Art |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128074835/https://www.youtube.com/watch?v=AXbWtW5al2o |archive-date=28. 11. 2019 |url-status=live}}</ref> |- |[[100 m delfin]] |54.33 |{{ZD|SAD}} [[Gretchen Walsh]] |3. 5. 2026. |{{ZD|USA}} [[Fort Lauderdale]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.theguardian.com/sport/2026/may/03/gretchen-walsh-sets-100m-butterfly-world-record-for-third-time-in-12-months|publisher=theguardian.com|date=3. 5. 2026|accessdate=4. 5. 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Video -Gretchen Walsh BROKE the world record in the 100-meter butterfly! |url=https://www.youtube.com/watch?v=koUeGqq7mro&t=1s|publisher=Social Kick • Swim Culture & Stories|date=3. 5. 2026|accessdate=4. 5. 2026}}</ref> |- |[[200 m delfin]] |2:01.65 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |5. 7. 2026. |{{ZD|CAN}} [[Montreal]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://results.swimming.ca/2026_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_5F.pdf|publisher=swimming.ca|date=5. 7. 2026|accessdate=9. 7. 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.youtube.com/watch?v=5uE7Psy6lO0|publisher=World Aquatics |date=5. 7. 2026|accessdate=9. 7. 2026}}</ref> |- |[[200 m mješovito]] |2:05.70 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |9. 6. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Victoria]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_17F.pdf|publisher=swimming.ca|date=9. 6. 2025|access-date=18. 6. 2025|archive-date=10. 6. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610134218/https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_17F.pdf|url-status=dead}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zOWS_GBJue0 &#8203;] |- |[[400 m mješovito]] |4:23.65 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |11. 6. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Victoria]] | <ref>{{cite web|title=Women's 400m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_25F.pdf|publisher=swimming.ca|date=11. 6. 2025|access-date=12. 6. 2025|archive-date=17. 6. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617221404/https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_25F.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Summer McIntosh breaks own world record in 400m IM at Canadian swimming trials|url=https://www.youtube.com/watch?v=IMpq_B4d24M|publisher=BBC sport|date=11. 6. 2025|access-date=17. 6. 2025}}</ref> |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:29.69 |{{ZID|Australija}}<br/>(52.04)[[Mollie O'Callaghan]] <br/> (51.69)[[Shayna Jack]]<br/>(52.29)[[Meg Harris]]<br/>(51.90)[[Emma McKeon]] |23. 7. 2023. |{{ZD|JAP}} [[Fukuoka]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|website=omegatiming.com|date=23. 7. 2023|access-date=26. 7. 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 4x100m Freestyle Relay Final |url=https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/1147680679734909 |website=World Aquatic|date=23. 7. 2023|access-date=26. 7. 2023}}</ref> |- |[[4 × 200 m slobodno]] |7:37.50 |{{ZID|Australija}}<br/>(1:53.66) [[Mollie O'Callaghan]]<br />(1:55.63)[[Shayna Jack]]<br />(1:55.80)[[Brianna Throssell]]<br />(1:52.41)[[Ariarne Titmus]] |27. 7. 2023. |{{ZD|JAP}} [[Fukuoka]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|website=omegatiming.com|date=27. 7. 2023|access-date=29. 7. 2023}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 4x200m Freestyle Relay Final |url=https://www.youtube.com/watch?v=QI8_90Rv5Ac |website=World Aquatic|date=27. 7. 2023|access-date=29. 7. 2023}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:49.34 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] (57.57)<br/>[[Kate Douglass]] (1:04.27)<br/>[[Gretchen Walsh]] (54.98)<br/>[[Torri Huske]] (52.52) |3. 8. 2025. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web |title=Women's 4x100m Medley Relay |url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010205F70104FFFFFFFFFF01.pdf |website=Omega Timing |access-date=7. 8. 2025 }}</ref>[https://vkvideo.ru/video142497057_456239364 &#8203;] |} === Mješovite štafete === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivači !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[4 × 100 m slobodno (mješovita štafeta)]] |3:18.48 |{{ZID|SAD}}<br/>[[Jack Alexy]] (46,91)<br />[[Patrick Sammon]] (46,70)<br />[[Kate Douglass]] (52,43)<br />[[Torri Huske]] (52,44) |2. 8. 2025. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010301F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2. 8. 2025|access-date=6. 8. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239363%2F67478b06282824ff4b &#8203;] |- |[[4 × 100 m mješovito (mješovita štafeta)]] |3:36.70 |{{ZID|SAD}}<br/>[[Will Modglin]] (53.40),<br> [[Van Mathias]] (57.30)<br> [[Gretchen Walsh]] (54.99)<br> [[Kate Douglass]] (51.01) |12. 8. 2026. |{{ZD|USA}} [[USA]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4x100m Medley Relay Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011A00030305F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12. 8. 2026|access-date=30. 8. 2026}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=R4gs3a73eU8 &#8203;] |} == Kratki bazeni (25 m) == === Muškarci === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivač !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |19.90 |{{ZD|Kajmanska ostrva}} [[Jordan Crooks]] |14. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 50m Freestyle Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14. 12. 2024|access-date=20. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239337%2F835e28de64f6558bb1 &#8203;] |- |[[100 m slobodno]] |44.84 |{{ZD|AUS}} [[Kyle Chalmers]] |29. 10. 2021. |{{ZD|RUS}} [[Kazanj]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011500120101EC04FFFFFFFFFFFF01.pdf|last=FINA|author-link=FINA|publisher=[[Omega Timing]]|date=29. 10. 2021|access-date=21. 1. 2025}}</ref> |- |[[100 m slobodno]] |44.84= |{{ZD|RUS}} [[Egor Kornev]] |2. 10. 2026. |{{ZD|AZE}} [[Baku]] |[https://vkvideo.ru/video142497057_456239402?t=2s &#x200B;] |- |[[200 m slobodno]] |1:38.61 |{{ZD|SAD}} [[Luke Hobson]] |15. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=23. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/im/convo/839726003?entrypoint=list_all&tab=all&z=video142497057_456239341%2F42ba318c8c52791d9b &#8203;] |- |[[400 m slobodno]] |3:32.25 |{{ZD|FRA}} [[Yannick Agnel]] |15. 11. 2012. |{{ZD|FRA}} [[Angers]] |<ref>{{cite magazine|title=Flash! Yannick Agnel Downs World Record in 400 Free at French Nationals|url=http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/32653.asp|magazine=[[Swimming World Magazine]]|date=15. 11. 2012|access-date=15. 11. 2012|url-status=dead|archive-url= https://archive.today/20130216202903/http://www.swimmingworldmagazine.com/lane9/news/World/32653.asp|archive-date=16. 2. 2013}}</ref><ref>{{cite AV media |date=16. 11. 2012 |url=https://www.youtube.com/watch?v=q_WOH0X9JKU |title=New World Record Yannick Agnel 400 Freestyle 3:32.25 !! |publisher= Georgian Swimmers Club |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128130315/https://www.youtube.com/watch?v=q_WOH0X9JKU |archive-date=28. 11. 2019 |url-status=live}}</ref> |- |[[800 m slobodno]] |7:20.46 |{{ZD|IRS}} [[Daniel Wiffen]] |10. 12. 2023. |{{ZD|RUM}} [[Otopeni]] |<ref>{{cite news|title=Men's 800m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600090101F10104FFFFFFFFFF01.pdf |publisher=omegatiming.com|date=10. 12. 2023|access-date=12. 12. 2023}}</ref> [https://www.youtube.com/watch?v=582caZZSaHs &#8203;] |- |[[1500 m slobodno]] |14:06.88 |{{ZD|GER}} [[Florian Wellbrock]] |21. 12. 2021. |{{ZD|UAE}} [[Abu Dhabi]] |<ref>{{cite web|title=Men's 1500m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011500190101F30104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=21. 12. 2021|access-date=22. 1. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=0hgLT3IulaA &#8203;] |- |[[50 m leđno]] |22.09 |{{ZD|RSA}} [[Pieter Coetze]] |9. 10. 2026. |{{ZD|UZB}} [[Taškent]] |[https://vk.ru/artemzagrebelny?w=wall142497057_1668&z=video142497057_456239404%2Fa2d65688bc068938f9 &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |48.16 |{{ZD|HUN}} [[Hubert Kós]] |25. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25. 10. 2025|access-date=28. 10. 2025}}</ref> |- |[[200 m leđno]] |1:45.12 |{{ZD|HUN}} [[Hubert Kós]] |23. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=23. 10. 2025|access-date=31. 10. 2025}}</ref> |- | [[50 m prsno]] | 24.95 | {{ZD|TUR}} [[Emre Sakçı]] | 27. 12. 2021. | {{ZD|TUR}} [[Gaziantep]] | <ref>{{cite web|title=Men's 50m Breaststroke Final Results|url=http://canli.tyf.gov.tr/cs-187/ResultList_34F_us.pdf|publisher=canli.tyf.gov.tr|date=27. 12. 2021|access-date=27. 12. 2021|archive-date=27. 12. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227150701/http://canli.tyf.gov.tr/cs-187/ResultList_34F_us.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Video – Men's 50m Breaststroke Final| website=[[YouTube]] |url= https://www.youtube.com/watch?v=eQ535qkvYXg |date=27. 12. 2021|access-date=24. 1. 2025}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |55.28 |{{ZD|BJE}} [[Ilja Šimanovič]] |26. 11. 2021. |{{ZD|NED}}[[Eindhoven]] |<ref>[[International Swimming League|ISL]] (26 November 2021). [https://www.omegatiming.com/File/00011500170103EC04FFFFFFFFFFFF01.pdf "ISL Match 16 Eindhoven (NED): Men's 100m Breaststroke Results"]. ''[[Omega Timing]]''. Retrieved 24-01-2025.</ref> |- |[[200 m prsno]] |1:59.52 |{{ZD|NED}} [[Caspar Corbeau]] |25. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080103EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date= 25. 10. 2025 |access-date= 29. 10. 2025}}</ref> |- |[[50 m delfin]] |21.28 |{{ZD|RUS}} [[Egor Kornev]] |2. 10. 2026. |{{ZD|UZB}} [[Taškent]] | [https://vk.ru/artemzagrebelny?z=video142497057_456239405%2Fca173ed8d878da49bb &#x200B;] |- |[[100 m delfin]] |47.68 |{{ZD|CAN}} [[Joshua Liendo]] |23. 10. 2025. |{{ZD|CAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080104EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=23. 10. 2025 |access-date= 31. 10. 2025}}</ref> |- |[[200 m delfin]] |1:46.85 |{{ZD|JPN}} [[Tomoru Honda]] |22. 10. 2022. |{{ZD|JPN}} [[Tokio]] |[https://www.facebook.com/100007561117363/videos/1151467825795134 &#8203;​] |- |[[100 m mješovito]] |49.28 |{{ZD|SAD}} [[Caeleb Dressel]] |22. 11. 2020. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m IM Results|url=https://www.omegatiming.com/File/000114020F0105EC04FFFFFFFFFFFF01.pdf |website= omegatiming.com |date= 22. 11. 2020|access-date=22. 11. 2020}}</ref><ref>{{cite AV media |date=22. 11. 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=bfZAZO30oTk |title=Caeleb Dressel isl swimmin wr 100 IM 49.28 |publisher=swim4lifeTV |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630005624/https://www.youtube.com/watch?v=bfZAZO30oTk |archive-date=30. 6. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[200 m mješovito]] |1:48.88 |{{ZD|FRA}} [[Léon Marchand]] |1. 11. 2024. |{{ZD|SIN}} [[Singapur]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800070105EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=1. 11. 2024|access-date=1. 11. 2024}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Fc-i1YbvAHU &#8203;] |- |[[400 m mješovito]] |3:54,33 |{{ZD|JAP}} [[Tomoyuki Matsushita]] |11. 10. 2026. |{{ZD|JAP}} [[Prefektura Saga]] |<ref>{{en}}{{cite web|title=Tomoyuki Matsushita Fires Off World Record in 400 IM; Breaks Daiya Seto Standard.|url=https://www.swimmingworldmagazine.com/news/tomoyuki-matsushita-fires-off-world-record-in-400-im-breaks-daiya-seto-standard/|date = 2026-10-11|access-date = 2026-10-14}}</ref>[https://vk.ru/artemzagrebelny?z=video142497057_456239409%2F6c169bc23b1dfde8c4%2Fpl_post_142497057_1674 &#8203;] |- |[[4 × 50 m slobodno]] |1:21.80 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Caeleb Dressel]] (20.43)<br/>[[Ryan Held]] (20.25)<br/>[[Jack Conger]] (20.59)<br/>[[Michael Chadwick (plivač)|Michael Chadwick]] (20.53) |14. 12. 2018. |{{ZD|KIN}} [[Hangzhou]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x50m Freestyle Final Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010C0101F604FFFFFFFFFFFF01 |publisher= Omega Timing|date=14. 12. 2018|access-date=15. 12. 2020}}</ref> |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:01.66 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Jack Alexy]] (45.05)<br/> [[Luke Hobson]] (45.18)<br/> [[Kieran Smith]] (46.01)<br/> [[Chris Guiliano]] (45.42) |10. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=10. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239037 &#8203;] |- |[[4 × 200 m slobodno]] |6:40.51 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Luke Hobson]] (1:38.91)<br/>[[Carson Foster]] (1:40.77)<br/>[[Shaine Casas]] (1:40.34)<br/>[[Kieran Smith]] (1:40.49) |13. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13. 12. 2024|access-date=2. 1. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239345%2F53a5485a3b1e5a4c21%2Fpl_post_142497057_1511 &#8203;] |- | [[4 × 50 m mješovito]] | 1:29.72 | {{ZID|Italija}}<br/>[[Lorenzo Mora]] (22.65)<br/>[[Nicolò Martinenghi]] (24.95)<br/>[[Matteo Rivolta]] (21.60)<br/>[[Leonardo Deplano]] (20.52) | 17. 12. 2022. | {{ZD|AUS}} [[Melbourne]] | <ref>{{cite web|title=Men's 4 × 50 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030105F60104FFFFFFFFFF01.pdf|date=17. 12. 2022|access-date=24. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:18.68 |{{ZID|Rusija}}<br/>[[Miron Lifincev]] (49.31)<br/>[[Kiril Prigoda]] (55.15)<br/>[[Andrej Minakov]] (48.80)<br/>[[Jegor Kornjev]] (45.42) |15. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080105F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=19. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239344%2F8f5d17d54d3cf9e655 &#8203;] |} === Žene === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivačica !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[50 m slobodno]] |22,75 |{{ZD|USA}} [[Gretchen Walsh]] |16. 10. 2026. |{{ZD|USA}} [[Charlottesville]] |<ref>{{cite web|title=Gretchen Walsh Clocks 22.75 To Break Own 50 SCM Free World Record At UVA Pro Elite SCM Worlds Prep Meet.|url=https://swimswam.com/gretchen-walsh-clocks-22-75-to-break-own-50-scm-free-world-record-at-uva-pro-elite-scm-worlds-prep-meet/|publisher=Omega Timing|date=16 October 2025|accessdate=21 October 2025}</ref> |- |[[100 m slobodno]] |50.19 |{{ZD|USA}} [[Kate Douglass]] |19. 10. 2025. |{{ZD|USA}} Westmont |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900070201EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=19. 10. 2025|access-date=23. 10. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239370%2F8ffc89115b43c31be0%2Fpl_post_142497057_1587 &#8203;] |- |[[200 m slobodno]] |1:49.36 |{{ZD|AUS}} [[Mollie O'Callaghan]] |24. 10. 2025. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080201EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=24. 10. 2025|access-date=26. 10. 2025}}</ref> |- |[[400 m slobodno]] |3:50.25 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |10. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 400m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=10. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239021 &#8203;] |- |[[800 m slobodno]] |7:54.00 |{{ZD|AUS}} [[Lani Pallister]] |25. 10. 2025. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 800m Freestyle Results|url= https://www.omegatiming.com/File/00011900080201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=25. 10. 2025 |access-date=31. 10. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5BDTgaQiMv4&t=4s &#8203;] |- |[[1500 m slobodno]] |15:08.24 |{{ZD|SAD}} [[Katie Ledecky]] |29. 10. 2022. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 1500m Freestyle Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700080201F30104FFFFFFFFFF01.pdf|website=omegatiming.com|date=29. 10. 2022|access-date=30. 10. 2022}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=p20kZqUAd0k &#8203;] |- |[[50 m leđno]] |25.23 |{{ZD|USA}} [[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] |13. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 50m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080202EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13. 12. 2024|access-date=18. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239026 &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |54.02 r |{{ZD|USA}} [[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] |15. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] | <ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=26. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239034 &#8203;] |- |[[100 m leđno]] |54.02 = |{{ZD|USA}} [[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] |18. 10. 2025. |{{ZD|USA}} Westmont |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900070202EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=19. 10. 2025|access-date=24. 10. 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239372%2F95216bcdf9baad493b%2Fpl_post_142497057_1589 &#8203;] |- |[[200 m leđno]] |1:57.33 |{{ZD|AUS}} [[Kaylee McKeown]] |25. 10. 2025. |{{ZD|KAN}} [[Toronto]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080202EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25. 10. 2025|access-date= 7. 11. 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=irLveoaAuNA&t=3s &#8203;] |- |[[50 m prsno]] |28.37 sf |{{ZD|LIT}} [[Rūta Meilutytė]] |17. 12. 2022. |{{ZD|AUS}} [[Melbourne]] |<ref>{{cite web|title= Women's 50m Breaststroke Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030203EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=17. 12. 2022|access-date=17. 12. 2022}}</ref>[https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/529222178935246/?notif_id=1671320917357622&notif_t=video_processed&ref=notif &#8203;] |- |[[100 m prsno]] |1:02.36 = |{{ZD|LIT}} [[Rūta Meilutytė]] |12. 10. 2013. |{{ZD|RUS}} [[Moskva]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Breaststroke Result|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020701021E02FFFFFFFFFFFF02 |publisher= Omega Timing|date=12. 10. 2013|access-date=12. 10. 2013}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |1:02.36 = |{{ZD|JAM}} [[Alia Atkinson]] |6. 12. 2014. |{{ZD|KAT}} [[Doha]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Breaststroke Results|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010E010D01021E02FFFFFFFFFFFF02 |publisher= Omega Timing|date=6. 12. 2014|access-date=6. 12. 2014}}</ref><ref>{{cite AV media |date=22. 6. 2016 |url=https://www.youtube.com/watch?v=0-ADSzjH8jY |title=Alia Atkinson {{!}} World Record 100m Breaststroke {{!}} 2014 FINA World Swimming Championships Doha |publisher=[[FINA]] |via=[[YouTube]] |access-date=10. 8. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212214739/https://www.youtube.com/watch?v=0-ADSzjH8jY |archive-date=12. 2. 2021 |url-status=live}}</ref> |- |[[100 m prsno]] |1:02.36 = |{{ZD|JAM}} [[Alia Atkinson]] |26. 8. 2016. |{{ZD|FRA}} [[Chartres]] |<ref>{{cite web|title=Alia Atkinson Ties World Record in 100 Breaststroke in Chartres|url=https://swimswam.com/alia-atkinson-ties-world-record-100-breaststroke-chartres/|author=Braden Keith|publisher=Swimswam|date=26. 8. 2016|access-date=26. 8. 2016}}</ref> |- |[[200 m prsno]] |2:12.50 |{{ZD|SAD}} [[Kate Douglass]] |13. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080203EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13. 12. 2024|access-date=13. 12. 2024}}</ref> [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239027 &#8203;] |- |[[50 m delfin]] |23.72 |{{ZD|USA}} [[Gretchen Walsh]] |11. 10. 2025. |{{ZD|USA}} Carmel | <ref>{{cite web|title=Women's 50m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900060204EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=11. 10. 2025|access-date=15. 10. 2025}}</ref> |- |[[100 m delfin]] |52.71 |{{ZD|USA}} [[Gretchen Walsh]] |14. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14. 12. 2024|access-date=22. 12. 2024}}</ref>[https://vk.com/club228643357?z=video-228643357_456239030%2Fvideos-228643357%2Fpl_-228643357_-2 &#8203;] |- |[[200 m delfin]] |1:59.32 |{{ZD|KAN}} [[Summer Macintosh]] |12. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12. 12. 2024|access-date=12. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239025 &#8203;] |- |[[100 m mješovito]] |55.98 |{{ZD|SAD}} [[Gretchen Walsh]] |18. 10. 2024. |{{ZD|SAD}} [[Charlottesville (Virginia)|Charlottesville]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m IM TT WR|url= https://storage.googleapis.com/virginiasports-com/2024/10/UVA-vs-Florida-Full-Results.pdf|publisher= virginiasports-com|date=18. 10. 2024|access-date=12. 11. 2024}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239326%2F4946df7d75239061b2%2Fpl_wall_142497057 &#8203;] |- |[[200 m mješovito]] |2:01.63 |{{ZD|USA}} [[Kate Douglass]] |10. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=10. 12. 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 200m IM Final |url= https://vkvideo.ru/video-228643357_456239023|publisher= |date=10. 12. 2024|access-date=14. 12. 2024}}</ref> |- |[[400 m mješovito]] |4:15.48 |{{ZD|CAN}} [[Summer McIntosh]] |14. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 400m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14. 12. 2024|access-date=23. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239031 &#8203;] |- |[[4 × 50 m slobodno]] |1:32.50 |{{ZID|Nizozemska}}<br/>[[Ranomi Kromowidjojo]] (23.05)<br/>[[Maaike de Waard]] (23.16)<br/>[[Kim Busch]] (23.47)<br/>[[Femke Heemskerk]] (22.82) |12. 12. 2020. |{{ZD|NIZ}} [[Eindhoven]] |<ref>{{cite news|title=Dutch Women Destroy SCM 200 Free Relay World Record In 1:32.50 (Video)|url=https://swimswam.com/dutch-women-destroy-scm-200-free-relay-world-record-in-132-50-video/|website=swimswam.com|author=James Sutherland|date=12. 12. 2020|access-date=15. 12. 2020}}</ref> |- |[[4 × 100 m slobodno]] |3:25.01 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Kate Douglass]] (50.95)<br/>[[Katharine Berkoff]] (51.38)<br/>[[Alex Shackell]] (52.01)<br/>[[Gretchen Walsh]] (50.67) |10. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref><ref>{{cite web|title= Video – Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://vkvideo.ru/video-228643357_456239039|publisher= |date=10. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 200 m slobodno]] |7:30.13 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Alex Walsh]] (1:53.25)<br/>[[Paige Madden]] (1:53.18)<br/>[[Katie Grimes]] (1:53.39)<br/>[[Claire Weinstein]] (1:50.31) |12. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref><ref>{{cite web|title= Video – Women's 4x200m Freestyle Relay Final|url=https://vkvideo.ru/video-228643357_456239038|publisher=Omega Timing|date=12. 12. 2024|access-date=30. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 50 m mješovito]] |1:42.35 |{{ZID|Australija}}<br/>[[Mollie O'Callaghan]] (25.49)<br/>[[Chelsea Hodges]] (29.11)<br/>[[Emma McKeon]] (24.43)<br/>[[Madison Wilson]] (23.32) |17. 12. 2022. |{{ZD|AUS}} [[Melbourne]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4 × 50 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030205F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=17. 12. 2022|access-date=30. 1. 2025}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito]] |3:40.41 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Regan Smith (plivačica)|Regan Smith]] (54.02)<br/>[[Lilly King]] (1:03.02)<br/>[[Gretchen Walsh]] (52.84)<br/>[[Kate Douglass]] (50.53) |15. 12. 2024. |{{ZD|HUN}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15. 12. 2024|access-date=4. 1. 2025}}</ref> [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239040 &#8203;] |} === Mješovite štafete === {|class=wikitable style="width: 95%; font-size: 95%;" ! Disciplina !! Rezultat !! Plivači !! Datum !! Mjesto !! Izvor |- |[[4 × 50 m slobodno (mješovita štafeta)]] |1:27.26 |{{ZID|Italija}}<br />[[Leonardo Deplano]] (20.97) <br />[[Lorenzo Zazzeri]] (20.51)<br />[[Silvia Di Pietro]] (23.07) <br />[[Sara Curtis ]](22.71) |4. 12. 2025. |{{ZD|POLJ}} [[Lublin]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4×50m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/000119000A0301F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=4. 12. 2025|access-date=6. 12. 2025}}</ref> |- |[[4 × 50 m mješovito (mješovita štafeta)]] |1:35.15 |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br/>[[Ryan Murphy]] (22.37) <br/>[[Nic Fink]] (24.96) <br/> [[Kate Douglass]] (24.09) <br/> [[Torri Huske]] (23.73) |14. 12. 2022. |{{ZD|AUS}} [[Melbourne]] | <ref>{{cite web|title=Mixed 4x50m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030305F60104FFFFFFFFFF01.pdf|date=14. 12. 2022|access-date=14. 12. 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Video – Mixed 4x50m Medley Relay Final Results|url=https://www.youtube.com/watch?v=ul7oas7Zcy4|publisher=FINA.tv|date=14. 12. 2022|access-date=20. 12. 2022}}</ref> |- |[[4 × 100 m mješovito (mješovita štafeta)]] |3:30.47 |{{ZID|Rusija}}<br/>[[Miron Lifincev]] (48.90)<br/>[[Kiril Prigoda]] (54.86)<br/>[[Arina Surkova]] (55.63)<br/>[[Darja Klepikova]] (51.08) |14. 12. 2024. |{{ZD|MAĐ}} [[Budimpešta]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4 × 100 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080305F70104FFFFFFFFFF01.pdf|date=14. 12. 2024|access-date=28. 12. 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239036 &#8203;] |} == Galerija == Neki od trenutnih svjetskih rekordera: <gallery widths="170" heights="200"> Datoteka:YANNICK AGNEL a.jpg|<center>[[Yannick Agnel]]</center> Datoteka:Therese Alshammar 2013-01-08 001.jpg|<center>[[Therese Alshammar]]</center> Datoteka:Mireia Belmonte Garcia.jpg|<center>[[Mireia Belmonte]]</center> Datoteka:Filhopodium50cropped.jpg|<center>[[César Cielo Filho]]</center> Datoteka:Matt Grevers.jpg|<center>[[Matt Grevers]]</center> Datoteka:Olympian Grant Hackett takes the Pledge (34690236782) (cropped).jpg|<center>[[Grant Hackett]]</center> Datoteka:Femke Heemskerk.jpg|<center>[[Femke Heemskerk]]</center> Datoteka:Kazan 2015 - Hosszú Katinka 200m backstroke.JPG|<center>[[Katinka Hosszú]]</center> Datoteka:Ranomi Kromowidjojo (2008-08-25).jpg|<center>[[Ranomi Kromowidjojo]]</center> Datoteka:Katie Ledecky-2012-14-09.jpg|<center>[[Katie Ledecky]]</center> Datoteka:Leveauxpodium50.jpg|<center>[[Amaury Leveaux]]</center> Datoteka:Jason Lezak 2.jpg|<center>[[Jason Lezak]]</center> Datoteka:Ryan Lochte cropped.jpg|<center>[[Ryan Lochte]]</center> Datoteka:Rūta Meilutytė02.jpg|<center>[[Rūta Meilutytė]]</center> Datoteka:Aaron peirsol-2.jpg|<center>[[Aaron Peirsol]]</center> Datoteka:Federica Pellegrini e Luca Marin (cropped).jpg|<center>[[Federica Pellegrini]]</center> Datoteka:Phelpsbeijing.jpg|<center>[[Michael Phelps]]</center> Datoteka:Rebecca soni cropped.jpg|<center>[[Rebecca Soni]]</center> Datoteka:Cameron_van_der_Burgh.jpg|<center>[[Cameron van der Burgh]]</center> Datoteka:Incheon AsianGames Swimming 34.jpg|<center>[[Sun Yang]]</center> </gallery> == Također pogledajte == * [[Olimpijski rekordi u plivanju]] == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Plivanje]] [[Kategorija:Svjetski rekordi]] sl50zhhi2hxq9d3qwmfijujh4r3jdi4 Testovi konvergencije 0 81769 3936477 3767009 2026-10-20T15:40:41Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936477 wikitext text/x-wiki {{Infinitezimalni račun|series}} U [[matematika|matematici]], '''testovi konvergencije''' su metode testiranja [[konvergentni redovi|konvergencije]], [[uslovna konvergencija|uslovne konvergencije]], [[apsolutna konvergencija|apsolutne konvergencije]], [[radijus konvergencije|radijusa konvergencije]] ili [[divergencija|divergencije]] [[red (matematika)|beskonačnih redova]]. == Spisak testova == *'''[[D'Alambertov test]]'''. Pretpostavimo da za sve ''n'', <math>a_n > 0</math>. Pretpostavimo da postoji <math>r</math> takav da je :<math>\lim_{n \to \infty} \left|\frac{a_{n+1}}{a_n}\right| = q</math>. Ako je ''q'' < 1, tada red konvergira. Ako je ''q'' > 1, tada red divergira. Ako je ''q'' = 1, test je neodlučan, te red može ili konvergirati ili divergirati. *'''[[Cauchyjev korjeni test]]''' ili '''Test ''n''-tog korjena'''. Definišimo ''q'' na sljedeći način: :<math>q = \limsup_{n\rightarrow\infty}\sqrt[n]{|a_n|},</math> gdje "lim sup" označavathe [[limes superior i limes inferior|limes superior]] (moguće ∞; ako limes postoji u istoj vrijednosti). Ako je ''q'' < 1, tada red konvergira. Ako je ''q'' > 1, tada red divergira. Ako je ''q'' = 1, test je neodlučan, te red može ili konvergirati ili divergirati. *'''[[Cauchyjev integralni test konvergencije]]'''. Red se može uporediti sa integralom kako bi se odredila konvergencija ili divergencija. Neka <math>f(n) = a_n</math> bude pozitivna, [[monotona funkcija|monotono opadajuća]] i neprekidna funkcija. Ako je :<math>\int_{1}^{\infty} f(x)\, dx = \lim_{t \to \infty} \int_{1}^{t} f(x)\, dx < \infty,</math> tada red konvergira. Ako ako integral divergira, kada red, također, divergira. *'''[[Test poređenja]]'''. Ako je <math>\left \{ a_n \right \}, \left \{ b_n \right \} > 0</math>, i ako limes <math>\lim_{n \to \infty} \frac{a_n}{b_n}</math> postoji i različit je od nule, tada red <math>\sum_{n=1}^\infty a_n</math> konvergira [[ako i samo ako]] <math>\sum_{n=1}^\infty b_n</math> konvergira. ''' *'''[[Abelov test]]''' *'''[[Raabeov test]]''' *Za neke posebne vrste redova postoje specijalizirani testovi konvergencije, na primjer za [[Fourierov red|Fourierove redove]] postoji [[Dinijev test]]. == Uporedba == Cauchyjev korjeni test je jači od D'Alambertovog testa (jači je pošto je potreban uslov slabiji): kada god D'Alambertov test odredi konvergenciju ili divergenciju beskonačnog reda, Cauchyjev korjeni test odredi isto, ali obrnuto ne vrijedi.<ref>[http://web01.shu.edu/projects/reals/numser/t_ratio.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122085851/http://web01.shu.edu/projects/reals/numser/t_ratio.html |date=22 Novembar 2008 }} D'Alambertov test</ref> Na primjer, za red :1 + 1 + 0.5 + 0.5 + 0.25 + 0.25 + 0.125 + 0.125 + ... konvergencija slijedi iz Cauchyjevog korjenog testa, ali ne i iz D'Alambertovog testa. == Primjeri == Razmotrimo red <math>(*) \;\;\; \sum_{n=1}^{\infty} \frac{1}{n^\alpha}</math>. [[Cauchyjev test kondenzacije]] kaže da je red (*) konačno konvergentan ako je red <math> (**) \;\;\; \sum_{n=1}^{\infty} 2^n \left ( \frac{1}{2^n}\right )^\alpha </math> konačno konvergentan. Pošto je <math>\sum_{n=1}^{\infty} 2^n \left ( \frac{1}{2^n}\right )^\alpha = \sum_{n=1}^{\infty} 2^{n-n\alpha} = \sum_{n=1}^{\infty} 2^{(1-\alpha)^n} </math> (**) geometrijski red količnikom narednog i prethodnog člana od <math> 2^{(1-\alpha)} </math>. (**) je konačno konvergentan ako je količnik manji od jedan. Zbog toga, (*) je konačno konvergentan ako i samo ako je <math> \alpha > 1 </math>. == Testovi: Kada ih koristit i primjeri == https://web.archive.org/web/20070611031126/http://www.math.cornell.edu/~alozano/calculus/testconvergence.pdf == Također pogledajte == * [[L'Hôpitalovo pravilo]] == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Testovi konvergencije|*]] [[Kategorija:Matematička analiza]] [[Kategorija:Matematički redovi]] rmbjyfnnfpa251hq8uvsjfyydo4qn6s Supernova 0 86510 3936457 3852453 2026-10-20T13:39:52Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936457 wikitext text/x-wiki {{O...|velikoj eksploziji zvijezde|telekomunikacijske operatere|*supernova}} {{Standardi}} {{Čišćenje}} [[Datoteka:Keplers supernova.jpg|mini|desno|300px|Kombinovana slika ostatka [[Johannes Kepler|Keplerove]] supernove SN 1604. [[Supernova#Opis slike Keplerove supernove SN 1604|Opis slike]] je na dnu članka. (Original slike ima 6,000 × 4,800 piksela, i veličinu od 4.23 MB)]] [[Datoteka:Supernova.ogv|mini|300px|Obrazovni video eksplozije supernove, autor NASA]] '''Supernova''' je velika eksplozija [[zvijezda|zvijezde]] pri kojoj se oslobađa dovoljno [[energija|energije]] da supernova svojim sjajem zasjeni ostatak [[galaksija|galaksije]]. To su "nove" (od [[latinski|latinske]] riječi za nov) jer se antičkim astronomima koji nisu imali [[teleskop]]e činilo da su to nove zvijezde). Pored energije [[elektromagnetsko zračenje|elektromagnetnog zračenja]], mnogo više energije se oslobodi u vidu [[kinetička energija|kinetičke energije]] čestica i [[neutrino|neutrina]]. Supernova se događa kada masivna zvijezda potroši svoje nuklearno gorivo, pri čemu jezgro postaje nestabilno, pa kolapsira. Slična ovoj pojavi je nova, koja se od supernove razlikuje po tome što se eksplozija zvijezde može desiti više puta. Pri tome se ne radi o eksploziji cijele zvijezde, nego samo njenog vanjskog sloja, koji obično iznosi oko stohiljaditog dijela mase zvijezde. Po završetku nove, sjaj zvijezde se vraća na uobičajeni nivo. Prema teorijskim izučavanjima, eksplozije supernova su uzrokovane jednim od dva razloga: iznenadnim ponovnim paljenjem [[Nuklearna fuzija|nuklearne fuzije]] u degenerisanoj masivnoj zvijezdi ili iznenadnim [[Gravitacioni kolaps|gravitacionim kolapsom]] [[Jezgro zvijezde|jezgra zvijezde]]. Njen sjaj se ne vraća na prijašnji nivo, nego od zvijezde preostaje samo [[neutronska zvijezda]] ([[pulsar]]) ili zvijezda kolapsira u [[crna rupa|crnu rupu]], ako joj je masa prije supernove bila veća od najmanje trostruke mase [[Sunce|Sunca]]. == Učestalost == Supernove se ne pojavljuju često. Samo jedna od stotinu zvijezda sposobna je eksplodirati kao supernova. Samo su rijetke od njih u konačnoj fazi svog životnog vijeka, a još su rjeđe dovoljno blizu da bi se mogle vidjeti kao neuobičajeno blistave zvijezde. (Prije nego je izmišljen [[teleskop]] samo se izvanredno blistava zvijezda mogla nametnuti pažnji posmatrača kao nešto što se pojavilo tamo gdje prije nije bilo vidljive zvijezde.) Ipak, supernove se mogu pojaviti, a u prošlosti se to već događalo. == Historija == ===Prvo otkriće=== Prvu od njih spomenuo je grčki astronom [[Hiparh]] (190–120. p. n. e.). Prva značajna supernova koja se pojavila na nebu u historijskim vremenima pokazala se 4. jula 1054. Tu supernovu iz 1054, primijetili su [[kineska astronomija|kineski]] i arapski astronomi.<ref>{{cite web|title=List of Supernovae|url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/lists/Supernovae.html|website=IAU Central Bureau for Astronomical Telegrams|publisher=[[Harvard]]|access-date=20. 1. 2016|language=en}}</ref><ref name="knut">{{cite web|last1=Stephenson|first1=F. R.|last2=Green|first2=D.A.|title=Was the supernova of AD 1054 reported in European history?|url=http://adsabs.harvard.edu/full/2003JAHH....6...46S|access-date=20. 1. 2016|language=en}}</ref> Ta supernova pojavila se kao nova zvijezda, blješteći u [[Bik (sazviježđe)|sazviježđu Bika]] toliko da je nadmašila sjaj [[Venera (planeta)|Venere]]. Ništa na nebu nije bilo sjajnije od nje, izuzev [[Sunce|Sunca]] i [[Mjesec (satelit)|Mjeseca]]. Bila je tako blistava da se mogla vidjeti u razdoblju od 23 dana. Nakon 23 dana svjetlost je počela slabiti, te je nakon 653 dana postala suviše tamna da bi se mogla vidjeti golim [[oko]]m.<ref>{{cite web|title=Monatsthema November 2012: "Die Supernova von 1054"|url=http://astronomy.utfs.org/monatlich/1211_monatsthema.html|publisher=Astronomische Arbeitsgrupe Laufen e.V.|access-date=20. 1. 2016|language=de}}</ref> Na mjestu koje su [[Stara Grčka|stari grčki]] astronomi označili kao područje tog neobičnog pojavljivanja zvijezde, danas se nalazi nemiran oblak plina nazvan "[[Rakova maglina)|Rak]]" ili "Rakova maglina", prečnika oko 13 [[svjetlosna godina|svjetlosnih godina]]. Švedski astronom [[Knut Emil Lundmark|Knut Lundmark]] prvi je 1921. napomenuo da bi to mogao biti preživjeli ostatak supernove iz 1054.<ref name="knut" /> Plinovi Rakove [[Nebula|nebule]] još se kreću prema vani, brzinom koja izračunata unazad, pokazuje da se eksplozija koja ih pokreće dogodila otprilike baš u vrijeme pojave nove zvijezde. Ova supernova nije odaslala na Zemlju više od stomilionitog dijela [[svjetlost]]i Sunca, a to teško da je dovoljno za bilo kakvo djelovanje na ljudska bića, posebno, jer je na tom nivou ostala samo nekoliko sedmica. Iako je svjetlost supernove iz 1054. bila slaba u poređenju sa Suncem, ona je u prvim sedmicama eksplozije mogla nadmašiti (vidi [[apsolutna magnituda]]) Sunce svojom proizvodnjom rendgenskog i kosmičkog zračenja usmjerenog na Zemlju. Nije bitna samo ukupna svjetlost, već i njena distribucija. Naše Sunce oslobađa vrlo aktivno zračenje u obliku [[rendgenski zraci|X-zraka]], ali supernova ima mnogo veći postotak svoje energije zračenja u istom području elektromagentnog spektra. To isto vrijedi i za kosmičke zrake, koje su još jedan oblik visokoenergetskog zračenja. Rakova maglina je udaljena oko 6.500 [[svjetlosna godina|svjetlosnih godina]].<ref>{{cite web|last1=Lorenzen|first1=Dirk|title=Zwei Sonnen am Himmel|url=http://www.deutschlandfunk.de/astronomie-zwei-sonnen-am-himmel.732.de.html?dram:article_id=290684|website=deutschlandfunk.de|publisher=[[Deutschlandfunk]]|access-date=20. 1. 2016|language=de}}</ref> Supernova, sa znatno jačim sjajem, pojavila se 1006. Prema izvještajima [[Kina|kineskih]] posmatrača, činilo se da je, vjerovatno, bila čak sto puta sjajnija od Venere, uz odgovarajuću količinu svjetlosti punog Mjeseca. Spominje se čak i u nekoliko evropskih hronika. Bila je udaljena samo 4.000 svjetlosnih godina. Nakon 1054, na našem su nebu bile samo dvije vidljive supernove. Godine 1572, pojavila se u sazviježđu [[Kasiopeja (sazviježđe)|Kasiopeja]] supernova koja je bila gotovo tako blistava kao ona iz 1054., ali bila je i dalje u svemiru. Konačno, jedna supernova javila se u sazviježđu [[Zmija (sazviježđe)|Zmija]] 1604. Bila je znatno manje blistava od ostale tri spomenute, ali također i znatno udaljenija. Neke supernove mogle su se pojaviti u [[Mliječni put|našoj galaksiji]] i nakon 1604, te ostati nevidljive, skrivene iza prostranih oblaka prašine i plina koji zabrtvljuju vanjske rubove galaksije. No, ostatke supernova možemo otkriti u obliku prstenova prašine i plina, kao što je npr. Rakovica, ali obično rjeđih i širih, koji nagovještavaju supernove koje su eksplodirale ostavši nezapažene, zato što su bile sakrivene ili su se desile davno unatrag u vremenu. Snopovi plina, otkriveni emitiranjem [[mikrotalasi|mikrotalasa]], poznati su pod nazivom [[Cassiopeia A]] (3C 461) za koju se smatra da je mjesto [[ostatak supernove|ostatka supernove]] otkrivene između 1947. i 1948, što je potvrđeno tek 1950.<ref>{{cite web|title=Cassiopeiae Constellation|url=http://www.constellation-guide.com/constellation-list/cassiopeia-constellation/|publisher=Constellation Guide|access-date=20. 1. 2016|language=en}}</ref> Cassiopeia A je udaljena oko 9.000 svjetlosnih godina i najjači je izvor [[radiotalasi|radiotalasa]] u našoj galaksiji.<ref>{{cite web|title=Cassiopeia A|url=http://www.mpifr-bonn.mpg.de/519245/cassiopeia-a|publisher=Max Planck Institut für Radioastronomie|access-date=23. 1. 2016|language=de}}</ref> Jedna supernova spektakularnija od svih koje su se vidjele u historijskim vremenima bljesnula je na nebu možda prije 11.000 godina, u vrijeme kada su se, u nekim dijelovima svijeta, ljudska bića nalazila pred skorim otkrivanjem ratarstva. Danas je od te supernove ostao [[plašt]] plina u [[Jedro (sazviježđe)|sazviježđu Jedro]] koji je 1939. prvi otkrio astronom [[Otto Struve]] (1897–1963).<ref>{{cite web|title=Vela Constellation|url=http://www.constellation-guide.com/constellation-list/vela-constellation/|access-date=20. 1. 2016|language=en}}</ref> Omotač je poznat po imenu [[Gumova maglina]], prema australijskom astronomu Colinu S. Gumu koji ga je prvi podrobno proučavao u 1950-im.<ref>{{cite web|title= Colin S. Gum (obituary)|url=http://adsabs.harvard.edu/full/1961QJRAS...2...37.|website=IAU Central Bureau for Astronomical Telegrams|publisher=[[Harvard]]|access-date=20. 1. 2016|language=en}}</ref> Centar omotača udaljen je od nas samo 1.500 svjetlosnih godina. To znači da je, od svih poznatih supernova, ta eksplodirala najbliže nama. Jedan rub tog gasovitog plašta, koji se još širi i stanjuje, udaljen je od nas samo 300 svjetlosnih godina. Do nas bi mogao doći za otprilike 4.000 godina, ali tada će to biti tako rijetko raspršena materija da nas neće moći pogoditi na značajniji način. Kada je ta obližnja supernova eksplodirala, na svom vrhuncu nekoliko dana mogla je biti tako sjajna kao puni Mjesec, pa možemo zavidjeti onim prahistorijskim ljudima koji su bili svjedoci tog veličanstvenog prizora. == Opis slike Keplerove supernove SN 1604 == Kombinovana slika ostataka Keplerove supernove je sačinjena od slika napravljenih X-zracima, kao i slika iz optičkog i infracrvenog spektra. Devetog oktobra 1604, posmatrači neba, uključujući astronoma Johannes Keplera, su na zapadnom nebu primijetili "novu zvijezdu" koja se u sjaju nadmetala s bliskim planetama. "Keplerova supernova" je bila posljednja supernova koja je eksplodirala u našoj galaksiji Mliječni put. Tada su se posmatrači pri studiranju služili samo svojim vidom, jer teleskop nije još postojao. Sada su se astronomi poslužili trima velikim opservatorijama da bi analizirali ostatke supernove u različitim vrstama zraka. Kodovi boje (Energija): * plava: X-zrake (4–6 keV), opservatorija "[[Chandra X-ray Observatory|Chandra X-ray]]" * zelena: X-zrake (0,3–1,4 keV), opservatorija "Chandra X-ray"; niskoenergetske X-zrake su znak vrućih ostataka eksplodirajuće zvijezde. * žuta: optički zraci, [[Hubble|Hubble Space Telescope]]; okom vidljivi snimak otkriva gas koji ima temperaturu od 10.000 stepeni celzijusa. * crvena: Infracrveni snimak sa "Spitzer space telescope"; Infracrveni snimak naglašava mikroskopski male čestice prašine. ==ASASSN-15lh== Najsjajnija zabilježena supernova [[ASASSN-15l]] do sada (januar 2016) otkrivena je 15. januara 2016, na Kavli institutu astronomije i astrofizike u [[Peking]]u. Tim astronoma, koji je predvodio [[Subo Dong]], izmjerio je jačinu njenog sjaja koja iznosi oko 500 milijardi naših Sunaca. Smatra se da je nastala iz [[Divovska zvijezda|divovske zvijezde]].<ref>{{cite web|title=Heller als 500 Milliarden Sonnen: Supernova verblüfft Forscher|url=http://www.heise.de/newsticker/meldung/Heller-als-500-Milliarden-Sonnen-Supernova-verbluefft-Forscher-3071596.html|publisher=[[Heise Online]]|access-date=23. 1. 2016|language=de|date=15. 1. 2016}}</ref> == Također pogledajte == * [[Nova (zvijezda)|Nova]] * [[Patuljasta nova]] * [[Kvazar]] * [[Zvijezda]] * [[Evolucija zvijezda]] * [[SN 2006gy]] ==Reference== {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://kiaa.pku.edu.cn/news/2016/record-shattering-cosmic-blast-could-help-crack-case-extreme-supernova-explosions Zabilježen rekord koji objašnava ekstremnu jačinu eksplozije supernova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127141849/http://kiaa.pku.edu.cn/news/2016/record-shattering-cosmic-blast-could-help-crack-case-extreme-supernova-explosions |date=27. 1. 2016 }} {{en simbol}} * [http://arquivo.pt/wayback/20160517220602/http://www.sai.msu.su/sn/sncat/ Katalog supernova] {{en simbol}} * [http://www.cbat.eps.harvard.edu/lists/RecentSupernovae.html Spisak supernova] {{en simbol}} * [http://www.nytimes.com/2008/05/22/science/22nova.html Naučnici posmatrali supernovu u akciji] {{en simbol}} {{Commonscat|Supernovae}} {{Zvijezda}} [[Kategorija:Astronomski događaji]] [[Kategorija:Supernove| ]] [[Kategorija:Koncepti u astronomiji]] [[Kategorija:Izvori svjetlosti]] [[Kategorija:Zvjezdane pojave]] pb6n6iuvh2sxol2frhr37idlx0rohk3 Svetonije 0 89567 3936459 3877253 2026-10-20T13:48:54Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936459 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Suetonius Lives of the Twelve Caesars 1540.jpg|mini|250px|Svetonijevo najznačajnije djelo, De Vita Caesarum, stranica iz 1540. godina, Francuska, izdanje Robert Estiennea.]] '''Gaj Svetonije Trankvil''' (Gaius Suetonius Tranquillus, oko 70-130. godine) je bio vojnik, pisac i činovnik u [[Rimsko Carstvo|Rimskoj Imperiji]]. Njegovo najvažnije djelo koje je preživjelo stoljeća je zbirka biografija dvanaest rimskih vladara, od [[Cezar]]a do [[Domicijan]]a pod nazivom ''O životu Cezara'' (još i ''Dvanaest rimskih careva'', [[latinski jezik|lat]]. ''De Vita Caesarum''). U drugim Svetonijevim radovima nalaze se opisi života u [[Rim]]u, [[politika|politici]], [[orator]]stvu i života čuvenih pisaca; pjesnika, historičara itd. Neki od njih su dijelom sačuvani a drugi se smatraju izgubljeni. == Život == === Porijeklo === Svetonije je rođen oko 70. godine (sam navodi da je doba cara Domicijana bio "mladić", lat. adulescens, adulescentulus). Svetonijev otac je bio Suetonius Laetus. Laetus je bio pripadnik klase vitezova (''equester ordo'') koji je služio u [[Rimska vojska|rimskoj vojsci]] i učestvovao kao ''[[Tribunus militum|tribunus angusticlavius]]'' u [[Legio XIII Gemina]] u prvoj bici kod Bedriakuma 69. godine, na strani cara [[Oton]]a (kratko vladao u prvoj polovini 69. godine) a protiv budućeg cara [[Vitelijus]]a (kratko vladao u drugoj polovini 69. godine - godina četiri cara). Porijeklo vjerovatno vode iz ''Hippo Regius'' ([[Annaba]], [[Alžir]], stari [[Feničani|feničanski]] grad zapadno od [[Kartago|Kartage]] koji su [[Rimljani]] osvojili u [[Treći punski rat|Trećem punskom ratu]] (149-146. godine p. n. e.). Na tom prostoru je 1951. godine pronađen natpis koji pominje Svetonija. === Obrazovanje === Svetonije je najvjerovatnije dobio obrazovanje primjereno njegovom društvenom staležu u tzv. disciplinama ''Artes liberales'' (''artes optimae''), što je uključivalo politiku, pravo, retoriku, filozofiju, pjesništvo, muziku, matematiku, astronomiju i medicinu. Prema sadržaju pisma Plinija Mlađeg, mladi Svetonije (u dobi od oko 28 godina) je radio kao sudski govornik u Rimu, najvjerojatnije u doba cara [[Nerva|Nerve]] ili prvim godinama vladavine cara Trajana. U drugom Plinijevom pismu, napisanom oko 101. godine, Svetonije je imao priliku dobiti zvanje ''[[tribunus militum]]'', neophodno za nepredovanje u karijeri ''viteza''. Navodno se toga odrekao u korist rođaka. Svetonije se očigledno želio u potpunosti posvetiti spisateljskom radu. === Rad na carskom dvoru === [[Datoteka:Traianus Glyptothek Munich 336.jpg|mini|200px|Mramorna bista koja prikazuje cara Trajana.]] [[Datoteka:Head Hadrianus Glyptothek Munich.jpg|mini|200px|Mramorna bista koja prikazuje cara Hadrijana.]] [[Datoteka:Giulio-cesare-enhanced 1-800x1450.jpg|mini|200px|Bista koja prikazuje lik Gaja Julija Cezara.]] Prema jednoj anegdoti o caru [[Kaligula|Kaliguli]] (vladao 37-41. godine) koju je Svetonije naveo prema priči svoga oca može se zaključiti da je njihova porodica bila bliska ''najvažnijim građanima'' Rima. Važni podaci o Svetonijevom životu nalaze se u pismima [[Plinije Mlađi|Plinija Mlađeg]] koji mu je bio prijatelj i zaštitnik (patron). Plinije ga je opisao kao tihog i studioznog čovjeka posvećenog pisanju. Plinije je Svetoniju pomogao da kupi malo imanje u rimskoj provinciji Italiji i posredovao kod cara [[Trajan]]a (vladao 98-117. godine) da mu dodijeli ''beneficije'' koje su se obično davale ocu sa troje djece (''ius trium liberorum'')<ref>[[Plinije Mlađi]], ''Pisma'' [http://www.google.co.uk/books?vid=OCLC03067231&id=2bz3gAMwjP8C&pg=PA1&lpg=PA1&dq=%22the+letters+of+pliny+the+consul%22+vol+ii&as_brr=1#PRA3-PA311,M1 10.95]</ref>. {{citat|Suetonius Tranquillus, gospodine, je učena osoba plemenitog roda i puna vrlina. Bio sam tako zadovoljan njegovim karakterom i manirima da sam ga odavno primio u svoju porodicu kao stalnog gosta i kućnog prijatelja a moja privrženost prema njemu rasla je kako sam ga bolje upoznavao... (Plinije u pismu caru Trajanu)}} Preko Plinija, Svetonijus je stekao i Trajanovu i [[Hadrijan]]ovu (rimski car od 117-138) naklonost. Svetonije je radio kod Plinija dok je ovaj bio prokonzul ''Bitinije'' ([[Pont]], [[Mala Azija]]) od 110. do 112. godine. Pod Trajanom je služio kao ''sekretar obrazovanja'' (tačan naziv nije poznat). Nakon smrti Plinija Mlađeg, 113. godine, Svetonije se priklonio novom zaštitniku, C. Septiciusu Clarusu. Zahvaljujući njemu, Svetonije je radio kao sekretar kod cara Hadrijana, zadužen za njegovu korespondenciju (''ab epistolis latinis''). Dakle, Svetonije je obavljao važne poslove i bio je dio najužeg carskog osoblja. Kao lični sekretar (''magister epistolarum'') imao je pristup važnim dokumentima iz carskih arhiva. U to vrijeme je i napisao djelo ''De Viris illustribus'' (oko 113. godine). Između 119. i 122. godine napisao je svoje najvažnije djelo ''De Vita Caesarum''. Prema osporavanom djelu nekoliko autora pod nazivom ''Carske historije'', u dijelu koji je napisao Spartianus, Svetonije je bio žrtva dvorske intrige oko 122. godine. On i nekoliko drugih dvorjana su optuženi za nepoštovanje prema Hadrijanovoj ženi, carici Viviji Sabini, pa su udaljeni s carskog dvora. Cilj intrige navodno nije bio Svetonije nego udaljavanje utjecajnog ''lobija'' dvorskih činovnika koji je tu bio još od doba cara Trajana, Hadrijanovog prethodnika. Svetonije je ipak uspio ponovo zadobiti carsku naklonost pa se vratio na svoje mjesto sekretara. (Ova hipoteza zasnovana je na prijedlogu prema kojem je ''Državna služba'' bila jedan od Svetonijevih posljednjih radova u kome je opisao Hadrijanove administrativne reforme. Nema odlučujućih dokaza o Svetonijevoj državnoj službi nakon 122. godine.) Nije poznat tačan datum Svetonijeve smrti, prema pojedinim historičarima Svetonije je umro oko 126. godine a drugi smatraju da je bio živ i nakon 140. godine. == Radovi == === ''De Vita Caesarum'' === Svetonijevo najznačajnije djelo je ''De Vita Caesarum'' - ''O životu Cezara'' (''Dvanaest rimskih careva'') koje je vjerovatno napisao u vrijeme cara Hadrijana. Ovo djelo je zapravo zbirka biografija prvih vladara Rimske Imperije: [[Cezar|Julija Cezara]] (nedostaje nekoliko pasusa na početku), [[Cezar Augustus|Avgusta]], [[Tiberije|Tiberija]], [[Kaligula|Kaligule]], [[Klaudije|Klaudija]], [[Neron]]a, [[Galba|Galbe]], [[Oton]]a, [[Vitelijus]]a, [[Vespazijan]]a, [[Titus]]a i [[Domicijan]]a. Svetonije je ''De Vita Caesarum'' posvetio svom prijatelju Gaju Septiciju Clarusu, [[prefekt]]u [[Pretorijanci|Pretorijanske garde]] 119 godine<ref>L.D.Reynolds, ''Texts and Transmissions: a survey of the Latin classics'', Oxford, 1980. Posveta, koja se nalazila u izgubljenom uvodu, zabilježena je u izvoru iz VI stoljeća. U to vrijeme je originalni tekst bio kompletan</ref>. Djelo, odnosno svaka biografija, imaju strukturu koje se Svetonije nije striktno pridržavao i koju je prilagođavao prema potrebama ali je uvijek sadržavala porijeklo i porodičnu istoriju, karijeru prije dolaska na vlast, javni život vezan za Rim, privatni život, opis fizičkog izgleda, citate i opis posljednjih dana života. Budući da je bio carski dvorjanin, Svetonije je imao pristup arhivama i na raspolaganju su mu bili dokumenti iz Senata i dekreti i drugo bitno za njegov rad. Zato je on važan savremenim historičarima za rekonstrukciju tog perioda. Ipak, Svetonije se služio i nezvaničnim izvorima, kako pisanoj propagandi i "klevetanju" tako i glasinama tako da je znatan prostor posvetio kuriozitetima i praznovjerju čime je podijelio kritičare; neki smatraju da mu je to bila mana a drugi to ubrajaju u njegove prednosti. {{citat|Nakon što je postavljen za konzula po drugi put a prije nego što je preuzeo dužnost, iznenada je morao otići na istok gdje je, nakon što je pobijedio kralja Armenije a Kapadokiju reducirao na novu provinciju, umro u Antiohiji od pseće kuge u 34 godini svog života pod sumnjom da je bio otrovan. Jer, osim podliva koji su mu se pojavili po čitavom njegovom tijelu i pjeni na ustima, nakon što mu je truplo spaljeno pronađeno je njegovo srce netaknuto među kostima; jer takva je priroda srca, kao što se pretpostavilo, da ga, kada je otrovano, vatra ne može uništiti. (Svetonije, Caius Caesar Caligula, I)}} === Dijelom sačuvani === ==== ''De Viris Illustribus'' ==== ''De viris illustribus'' (Poznate ličnosti) Svetonije je posvetio slavljenju latinske literature. Sastoji se od pet dijelova: *Pjesnici (''De Poetis'') *Oratori *Historičari (''De historicis'') *Filozofi *Gramatičari (''De Illustribus Grammaticis'', 20 kratkih biografija) i Retoričari (''De Claris Rhetoribus'', preživjelo 5 od 16) Od ovog djela u kojem je Svetonije analizirao čuvene i štovane ličnosti, ''Vrijeme'' i ''Čovjeka'' preživjeo je samo peti dio (kojem nedostaje kraj) te nekoliko drugih fragmenata: biografije Terencija (Publius Terentius Afer), Horacija (Horatius Flaccus), Plinija (Plinus Secundus), Persijusa (Aulus Persius Flaccus) i Juvenala (D. Junius Juvenalis). Nakon sadržaja u kojem je naveo imena autora koje je obradio, Svetonije je dao kratke portrete (neki su bili sasvim kratki) ličnosti koje su dale doprinos izučavanju gramatike u Rimu. Za sve autore nije naveo detaljne biografske podatke ali je naveo novine koje su pojedini gramatičali uveli. Istraživači se ne slažu oko autorstva. ==== Izgubljeni radovi ==== *''O kraljevima'' (De regibus) *''Životi čuvenih kurtizana'' *''Rimski maniri i običaji'' *''Rimska godina'' *''Rimski festivali'' *''Rimske haljine'' *''Državne službe'' *''O Ciceronovoj Republici'' *''Fizički defekti čovječanstva'' *''Metode računanja vremena'' *''Prata'', Esej o prirodi *''Gramatički problemi'' *''O skraćenicama'' *''O dječijim igrama kod Grka'' (''Peri ton par' Hellesi paidion'') *''O prostaklucima'' (''Peri blasphemion'') Napisani su na latinskom i grčkom jeziku, opstali su tek dijelovi sadržani u kasnijim grčkim [[glosar]]ima. == Književni stil i kritike == Svetonijev stil je hladan i bez velikih [[ornament|ornamenata]]. Njegov literarni opus najprije se može usporediti sa onim njegovog savremenika [[Tacit]]a, tvorca ''Historija'' i ''Anala'', za kojeg se smatra da je bio najznačajniji latinski historičar. Svetonijeva proza je rezultat sakupljačkog rada i u njoj on ne odaje emocije osim posredno. On također nije bio obdaren Tacitovom političkom [[inteligencija|inteligencijom]] ni prodornošću a pisanje mu je opterećeno pesimizmom uzrokovanim [[dekadencija|dekadencijom]] rimskog [[politika|političkog]] morala koji je pripisao želji za osvajanjem apsolutne carske vlasti od vremena [[Cezar Augustus|Avgusta]]. S druge strane, kritičari su pozitivno prepoznali živopisnost Svetonijevih portreta koje je prikazao služeći se ''jednostavnim i preciznim potezima pera''. Za njega je efikasnost bila veoma bitna; nije se služio arhaičnom frazeologijom i uljepšavanjem koje opterećuje savremenu literaturu. [[Fortuna]] historije je bila naklonjena Svetoniju; srednjovjekovni sveštenik, historičar i biograf Ajnhard (Einhard, oko 775-840. godine) je, inspiriran Svetonijem djelom, napisao biografije [[Karlo Veliki|Karla Velikog]] i njegovih nasljednika a sa izumom štampe i u doba [[Renesansa|Renesanse]] Svetonijeva djela su doživjela ponovna izdanja. U XX stoljeću je napisano mnogo kritika o Svetoniju; zamjera mu se mehanička podjela ljudskog života u kategorije što spriječava uvid u širi historijski kontekst. Također mu se predbacuje sklonost prema zanimljivostima i anegdotama koje navodi u velikom broju i čime je postavio i važno i nevažno u isti rang. Primjer: Svetonije opisuje šumski požar iz djetinjstva cara [[Tiberije|Tiberija]] jednako opširno kao i ratove koje je vodio. Kritičari mu predbacuju da su na taj način važni historijski događaji izgubili na važnosti, a da se historijska perspektiva zamagljuje. (Možda u ovoj kritici moderni historičari i sami gube iz vida historijski kontekst; u antičko doba praznovjerje je bilo važan parametar koji je uticao na ponašanje i djelovanje ljudi - često su konsultovana proročanstva a prirodne katastrofe izazivale strahoštovanje i predstavljale spektakl; a što je najbitnije, u pomenutom požaru je Tiberijev život bio ugrožen<ref>[http://www.gutenberg.org/etext/6400 ''De Vita Caesarum'' na gutenberg.org] Suetonius, Tiberius Nero Caesar, VI: "... bio je u životnoj opasnosti od vatre koja je iznenada izbila po šumi sa svih strana..."</ref>.) Osim kritika kvalitete njegovih djela Svetonije je često kritikovan zbog neselektivnosti kod odabira i obrade izvora i citata. Navodno je pisao i na osnovu glasina i ogovaranja što umanjuje objektivnost i vrijednost njegovog rada. Neki kritičari ne mogu povjerovati da su pojedini rimski carevi vodili nemoralan život kakav im je Svetonije pripisao. No, savremeni čovjek je u prilici da bude svjedok nemorala, korumpiranosti i razvrata vladara i poznatih ličnosti čak i u moderno doba, koje je ipak humanije i civiliziranije od antičkog. {{citat|Kada bi se smračilo...lutao je ulicama. Tukao bi one koji su se vraćali kući sa večere a ako bi se opirali, ranio bi ih i gurao u kanalizaciju... Senator ga je pretukao skoro do smrti pošto se nedolično ponio prema njegovoj ženi... Njegovi poroci su jačali... i prerasli u velika zlodjela... Osim što je zlostavljao mladiće, obešćašćavao udate žene, silovao je Rubriju, Vestalsku Djevicu. Pozlatio je dječaka Sporusa i namjerio da ga pretvori u ženu. (Svetonije, Nero Claudius Caesar, XXVI-XVIII}} == Reference == {{refspisak}} == Izvori i vanjski linkovi == *[http://www.thelatinlibrary.com/suet.html Svetonijevi radovi na Latin library] *[http://www.gutenberg.org/etext/6400 ''Životi dvanaest Cezara'' na gutenberg.org] *[https://web.archive.org/web/20090513043749/http://dlxs2.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=cdl;idno=cdl227 Gai Suetoni Tranquilli De vita Caesarum libri III-VI] Zbirka monografija na Univerzitetu Cornell. *[http://www.livius.org/su-sz/suetonius/suetonius.html Livius.org: Svetonije na livius.rg]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130814110903/http://www.livius.org/su-sz/suetonius/suetonius.html |date=14. 8. 2013 }} *Barry Baldwin, ''Suetonius: Biographer of the Caesars''. Amsterdam: A. M. Hakkert, 1983. *Jacques Gascou, Suétone historien, Rome, École française de Rome, 1984 *Alcide Macé, Essai sur Suétone, Paris, A. Fontemoing, 1900 *Roger Vailland, Les pages immortelles de Suétone, Buchet-Chastel, 1962 ; réédité aux Éditions du Rocher, Monaco, 2002 {{Commonscat|Suetonius}} [[Kategorija:Antički pisci]] czde2m4vt7qhvd56jn7b3boo8l48txj Fahrudin Radončić 0 96092 3936474 3848090 2026-10-20T15:36:30Z Z1KA 87045 Moving from [[Category:Političari Saveza za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] to [[Category:Političari Saveza za bolju budućnost]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3936474 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Fahrudin Radončić | slika = Fahrudin Radončić 2020.jpg | redoslijed = 4. [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti = 23. decembar 2019 – 2. juni 2020. | prethodnik = [[Dragan Mektić]] | nasljednik = [[Selmo Cikotić]] | vrijeme_na_vlasti2 = 22. novembar 2012 – 29. april 2014. | prethodnik2 = [[Sadik Ahmetović]] | nasljednik2 = Mladen Ćavar (v. d.)<br>[[Dragan Mektić]] | redoslijed3 = Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti3 = 16. februar 2015 – 28. februar 2019. | redoslijed4 = 1. [[Savez za bolju budućnost#Spisak predsjednika|predsjednik]] [[Savez za bolju budućnost|Saveza za bolju budućnost]] | vrijeme_na_vlasti4 = od 30. oktobra 2009. | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1957|05|24}} | mjesto_rođenja = [[Berane]], [[Socijalistička Republika Crna Gora|NR Crna Gora]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | puno_ime = | etnicitet = [[Bošnjak]] | politička_stranka = [[Savez za bolju budućnost]] | supruga = Snježana Rakonjac (do 1994) <br> {{brak|Azra Bučan|1994|2012|kraj=razvod}} | djeca = 3 | obrazovanje = | vjera = [[Islam]] | potpis = | veb-sajt = }} '''Fahrudin Radončić''' (rođen 24. maja 1957) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je [[novinar]] i [[političar]]. Dužnost [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|ministra sigurnosti]] obavljao je u dva navrata. ==Biografija== Profesionalni je novinar i urednik od 1978. Od 1983. do 1988, bavio se profesionalno društveno-političkim radom. Od 1990, radio je kao novinar i analitičar-komentator sedmičnika "Danas". Iste godine objavio je knjigu "10.000 dana robije" o kršenju ljudskih prava. Izdavačku kompaniju „[[Avaz]]“, osnovao je 20. oktobra 1991. u Sarajevu. Sedmičnik „Bošnjački avaz“ pokrenuo je 15. septembra 1993. u Sarajevu, a 2. oktobra 1995. počeo je izdavati „[[Dnevni Avaz]]“, dnevni list u BiH, čiji je bio glavni urednik i direktor. Investitor je i graditelj (2000. na čelu kompanije „[[Avaz]]“ sagradio je sadašnji objekt „[[Hypo banka]]“ u Sarajevu, 2004 - hotel „[[Radon Plaza]]“, te 2008. završio „[[Avaz Twist Tower]]“ od 40 spratova - najviša zgrada na Balkanu - i 2012, završio izgradnju velikog poslovnog centra u Tuzli). Dobitnik je Javnog priznanja za doprinos izgradnji Kantona Sarajevo (2007). Osnivač je stranke [[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine|Saveza za bolju budućnost BiH]] od 2009. Za ministra sigurnosti BiH izabran je u novembru 2012. Parlamentarna skuština ga je razriješila dužnosti 13. marta 2014,<ref>{{cite web |title=Fahrudin Radončić smijenjen s pozicije ministra sigurnosti |url=http://www.klix.ba/vijesti/fahrudin-radoncic-smijenjen-s-pozicije-ministra-sigurnosti/140313073 |website=Klix.ba |access-date=24. 7. 2020}}</ref> nakon nemira u više gradova u Bosni i Hercegovini. U njegovom mandatu donijeto je nekoliko strateških zakona (Zakon o programu zaštite svjedoka u BiH, Zakon o spriječavanju pranja novca i finansiranju terorističkih aktivnosti, Izmjene i dopune Krivičnog zakona BiH vezano za kažnjavanje lica za učešće na stranim ratištima). Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014.|Općim izborima u Bosni i Hercegovini 2014.]] bio je kandidat [[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine|SBB]]-a za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda [[Bošnjaci|bošnjačkog naroda]]. U februaru 2015. izabran u Klub Bošnjaka Doma naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine.<ref>{{citeweb|url =https://www.parlament.ba/sadrzaj/poslanici/d/default.aspx?id=284&langTag=bs-BA&pril=b|title =Fahrudin Radončić}}{{Mrtav link}}</ref> Za ministra sigurnosti BiH ponovo je izabran 23. decembra 2019.<ref>{{Cite web|url=http://www.vijeceministara.gov.ba/ministarstva/sigurnosti/default.aspx?id=31750&langTag=hr-HR|title=Ministar sigurnosti Fahrudin Radončić|website=www.vijeceministara.gov.ba|access-date=9. 6. 2020}}{{Mrtav link}}</ref> ==Hapšenje== Pod optužbom da je izvršio pritisak na svjedoka u procesu protiv [[Kosovo|kosovskog]] rasturača droge i [[mafija]]ša Nasera Kelmendija, koji je bio umiješan u ubistvo [[Ramiz Delalić|Ramiza Delalića]], Fahrudin Radončić je uhapšen u Sarajevu 26. januara 2016.<ref>[http://diepresse.com/home/politik/aussenpolitik/4912657/Sarajewos-maechtiger-Medienmogul-in-Haft?from=gl.home_politik ''Sarajewos mächtiger Medienmogul in Haft'' Članak o hapšenju Fahrudina Radončića u austrijskom dnevniku [[Die Presse]]] {{Simboli jezika|de|njemački}}</ref> Sud Bosne i Hercegovine odredio mu je jednomjesečni pritvor.<ref>{{Cite web|url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/fahrudin-radoncic-lisen-slobode-po-nalogu-tuziteljstva-bih|title=Fahrudin Radončić lišen slobode po nalogu Tužiteljstva BiH|date=25. 1. 2016|website=Al Jazeera Balkans|language=bs|access-date=9. 6. 2020}}</ref> ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{wikicitat}} *[https://web.archive.org/web/20150726173417/http://imovinapoliticara.cin.ba/profil.php?profil=119 CIN: Imovina političara Fahrudin Radončić] {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Radončić, Fahrudin}} [[Kategorija:Rođeni 1957.]] [[Kategorija:Biografije, Berane]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački novinari]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Saveza za bolju budućnost]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački ministri]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Živi ljudi]] kwy8qh0v8ci348a3u2vuf1suksyrl9d Sultanija Kösem 0 179866 3936488 3902290 2026-10-20T19:07:07Z ~2026-56083-35 187058 Bošnjačkog zamenio u Bosanskog 3936488 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Vladar | Ime = Mâh-Peyker Kösem Sultan | Nasljeđivanje = Sultanija [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]] | Slika = Kösem Sultana.jpg | Opis slike = | Vladavina = | Krunidba = | Prethodnik = Sultanija Halime | Nasljednik = Sultanija Turhan Hatidže | Supružnik = [[Ahmed I]] | Djeca = Sinovi: [[Murat IV]], [[Ibrahim I]], Mehmed, Kasim; kćeri: Ajše, Fatma, Hanzade i Gevherhan (?) | Dinastija = Osmanska | Himna = | Otac = | Majka = | Datum rođenja = [[1589.]] ili [[1590.]] | Mjesto rođenja = [[Bosna]] ili [[Tinos (ostrvo)|Tinos]] | Datum smrti = [[2. septembar]] [[1651.]] | Mjesto smrti = [[Istanbul]]| }} '''Sultanija Kösem''' ({{tr|Mâh-Peyker Kösem Sultan}}) bila je jedna od najmoćnijih žena u historiji [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]]. == Život == Kösem je bila bosanskog ili grčkog porijekla (kći pravoslavnog svećenika na [[Tinos (ostrvo)|ostrvu Tinos]]). Pretpostavka o grčkom porijeklu je mnogim historičarima upitna, najprije zbog činjenice da se previše biografskih podataka podudara sa podacima sultanije Hurem. S obzirom da su obje nosile titulu haseki-sultan, nije neobično da su ih historičari mijenjali, sumnju dodatno povećava to da se Kösem pripisuje ime Anastasija i da je kćerka pravoslavnog sveštenika, što su, ustvari, biografski podaci za Hurem. Pretpostavku o bošnjačkom porijeklu povećava činjenica da ju je iz Bosne u Istanbul poslao bosanski begler-beg, i da su u vrijeme njene najveće moći ključne uloge u Carstvu obavljali upravo ljudi bošnjačkog porijekla. Rođena je [[1589.]] ili [[1590.]]<ref>{{Cite web|url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_ei3_com_35685|title=Kösem Sultan|website=Encyclopaedia of Islam, THREE|access-date=4. 1. 2023}}</ref> Poslana je, od strane bosanskog begler-bega, kao poklon sultanu. Imala je 14 godina kada stigla u [[Carigrad]], glavni grad [[Osmansko Carstvo|Osmanskog Carstva]]. Navodi se da je tokom školovanja na dvoru postizala izuzetne rezultate te je s vremenom privukla pažnju [[sultan]]a [[Ahmed I|Ahmeda I]], kome je kasnije postala zvanična supruga. Sultan joj je najprije dao ime Mâh-Peyker, "Mjesečevog oblika", a zatim i ime Kösem. Ahmed i Kösem su zajedno imali sedmoro djece. Kösem je postala [[valide sultanija]], nakon smrti njenog supruga Ahmeda, u doba vladavine njenog sina [[Murat IV|Murata IV]]. Nakon Murata IV, na vlast je došao njegov brat Ibrahim I. Kösem je dva puta bila Valide Sultana. Umrla 2. septembra 1651. u Istanbulu. Postojale su glasine da je ubijena. Njeno tijelo iz Topkapija preneseno je u Staru palaču, a zatim u džamiju njenog supruga Ahmeda. == Djeca == Sinovi: Mehmed, Murat IV, Kasim i Ibrahim I Kćeri: Ajše, Fatma, Hanzade, Gevherhan (?) == Vanjski linkovi == * [http://www.britannica.com/biography/Kosem-Sultan Članak o sultaniji Kösem] – ''[[Encyclopædia Britannica]]''. {{DEFAULTSORT:Kosem Sultan}} [[Kategorija:Rođeni 1589.]] [[Kategorija:Rođeni 1590.]] [[Kategorija:Umrli 1651.]] [[Kategorija:Osmansko Carstvo]] [[Kategorija:Sultanat žena]] [[Kategorija:Valide sultanije]] baooe5dxujkn99wzwzdq26bps1axm19 Zuzi Zu 0 257961 3936499 3935933 2026-10-20T22:53:31Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936499 wikitext text/x-wiki {{Sporna_autorska_prava}} {{Infokutija muzičar | ime_muzičara = Zuzi Zu | slika = | opis_slike = | širina_slike = | pejzažno = | pozadina = solo_izvođač | ime_po_rođenju = Zumreta Midžić | alias = Zuzi Zu | država = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | mjesto_rođenja = [[Velika Kladuša]] | karijera = 1976 – danas | smrt = | mjesto_smrti = | država_smrti = | instrument = [[Vokal]] | žanr = [[Pop]], Rock, Romska muzika i Sevdalinke | zanimanje = [[Muzičar]], tekstopisac, artista | izdavač = [[PGP RTB]], Sarajevo Disk, [[Jugoton]], [[Diskoton]] | članci = | URL = {{URL|http://zuzizu.ba}} }} '''Zumreta Midžić''' poznatija kao '''Zuzi Zu''' je [[Bosanskohercegovačka muzika|bosanskohercegovačka pjevačica]], [[Pop muzika|pop]], rock i romske muzike, kao i sevdalinke.<ref name="zuzizu.ba">{{Cite web |url=http://www.zuzizu.ba/biography |title=Arhivirana kopija |access-date=26. 6. 2016 |archive-date=9. 4. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409052134/http://zuzizu.ba/biography/ |url-status=dead }}</ref> Poznata je kao jedan od pratećih vokala u Jugoslaviji i sarađivala je sa [[Bijelo Dugme|Bijelim Dugmetom]], [[Zdravko Čolić|Zdravkom Čolićem]], [[Indeksi|Indexima]] i mnogim drugim muzičarima.<ref>http://www.sutra.ba/vijest/zuzi-zu-jedan-je-od-najboljih-bek-vokala-bive-jugoslavije-117581#{{Mrtav link}}</ref><ref>http://www.slobodnaevropa.org/a/27509208.html</ref> Rođena je u [[Velika Kladuša|Velikoj Kladuši]], a dugi niz godina živi i radi u [[Sarajevo|Sarajevu]] i [[Zagreb]]u. == Biografija == Zuzi Zu je rođena i odrasla u Velikoj Kladuši. Nakon završene osnovne škole završava Gimnaziju „Tono Horvat“. U gimnaziji je pjevala na igrankama i imala grupu sa Senadom Galijaševićem. Početkom sedamdesetih godina je učestvovala u prvom tv takmičenju mladih talenata „Nova imena, novi zabavljači“ koje je uređivao i vodio Saša Zalepugin<ref>{{Cite web |url=http://www.zalepugin.com/index.php/pocetna/biografija/ |title=Arhivirana kopija |access-date=26. 6. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160709050921/http://www.zalepugin.com/index.php/pocetna/biografija |archive-date=9. 7. 2016 |url-status=dead }}</ref> na TV Zagreb. Položila je audiciju kod [[Ismet Alajbegović Šerbo|Šerbe Alajbegovića]], a nagrada je bila da sa njegovim orkestrom otpjeva „Moj dilbere kud se šećeš“ i pojavi se prvi put na televiziji. [[Datoteka:Zuzi Zu i Bijelo Dugme.jpg|mini|Fotografija sa turneje "Pljuni i zapjevaj, moja Jugoslavijo" [[1987]]. godine]] Upisala je Ekonomski fakultet i istovremeno je pohađala i Srednju muzičku školu – odsjek za solo pjevanje kod profesorice Sotirovske. Postala je članica hora studentskog društva „Slobodan Princip-Seljo“ kojim je dirigovao maestro Miroslav Homen. Zatim je položila audiciju kod dirigenta Julija Marića i postala dugogodišnja članica hora Radiotelevizije Sarajevo (danas [[BHT 1]]). Bilo je to vrijeme sedamdesetih kada su muzičkom sarajevskom pop-rock scenom vladali [[Indeksi]], [[Zdravko Čolić]], [[Bijelo Dugme]] i poznati festival [[Vaš šlager sezone]]. Maestro Marić je izabrao Zuzi Zu da u grupi „Corona“ na 12 festivalu pjeva prateće vokale. Bio je to [[Vaš šlager sezone#1976|Vaš šlager sezone 1976.]] godine kada je Kemal Monteno pobijedio sa pjesmom „Sarajevo ljubavi moja“. Poslije toga je Zdravko Čolić pozviva da pjeva back vokale na proslavi Nove Godine 1977. u Skenderiji. Početkom te iste godine Zdravko Čolić i [[Indeksi]] sa [[Davorin Popović|Davorinom Popovićem]] zajedno idu na prvu veliku jugoslovensku turneju, na kojoj Zuzi Zu sa Gordanom Ivandić pjeva back vokale. Kasnije je sa Gordanom pjevala i u grupi [[Rok Hotel]] i izdali su singlicu „Disco / Blue Jeans“ za [[Jugoton]].<ref name="discogs.com">http://www.discogs.com/Rok-Hotel-Disko-Blue-Jeans/release/2624288</ref> 1978. na festivalu „Beogradsko proleće“ je pjevala sa Indexima back vokale za pjesmu „Pozovi me na kafu draga“ i upoznala pjesnikinju Marinu Tucaković. Ona je za Zuzi napisala pank numeru „Hoby“ koju je Zuzi Zu otpjevala u kultnom filmu „Nacionalna klasa“ reditelja Gorana Markovića.<ref name="ReferenceA">http://www.discogs.com/Various-Originalna-Muzika-Iz-Filma-Nacionalna-Klasa/release/1286061</ref> Otpjevala je i prateći vokal za naslovnu muzičku numeru filma pod nazivom "Floyd". Autor muzike je Zoran Simjanović.<ref>http://www.imdb.com/name/nm0799550/?ref_=ttfc_fc_cr2</ref> Poslije toga Zuzi Zu i Gordana Ivandić su se pridružila operskom basu Mirzi Alijagiću u disko grupi [[Mirzino jato]].<ref>http://www.discogs.com/artist/502655-Mirzino-Jato</ref> U periodu od 1979. do 1982. godine, dok su one bile članice grupe za njima su ostali veliki hitovi kao što su: „Apsolutno tvoj”,<ref name="ReferenceB">http://www.discogs.com/Mirzino-Jato-Apsolutno-Tvoj-Pada-Sneg/master/471037</ref> „Normalna stvar”,<ref name="ReferenceC">http://www.discogs.com/Mirzino-Jato-Normalna-Stvar/release/665244</ref> „Čarter let”, za koje je muziku napisao [[Sead Lipovača|Zele Lipovača]], a tekstove Marina Tucaković. Sa pjesmom Enca Lesića „Ja bih druga da me mazi“ sudjeluju na festivalu [[Vaš šlager sezone#1980|Vaš šlager sezone 1980]]. U međuvremenu je Zuzi diplomirala na Ekonomskom fakultetu i zaposlila se u državnoj upravi kao službenik u RZDP Bosne i Hercegovine, gdje je radila 16 godina. Odlazi na postdiplomske studije 1983. u Holandiju na “The Institute of Social Studies”<ref>http://www.iss.nl</ref> u Den Haagu.<ref>http://www.denhaag.nl</ref> Zuzi Zu je naučila nekoliko svjetskih jezika (engleski, italijanski, španski, holandski, ruski i romski jezik) što joj je pomoglo da proširi svoj repertoar sa stranim pjesmama i da piše tekstove na tim jezicima. 1987. počinje saradnju sa grupom [[Bijelo dugme]] pjevajući prateće vokale na albumu [[Pljuni i zapjevaj, moja Jugoslavijo]] <ref name="ReferenceD">http://www.discogs.com/Bijelo-Dugme-Pljuni-I-Zapjevaj-Moja-Jugoslavijo/master/44498</ref> i istoimenoj jugoslovenskoj turneji te godine. Pjevala je i na na duplom albumu [[Mramor, kamen i željezo]]<ref name="ReferenceE">http://www.discogs.com/Bijelo-Dugme-Mramor-Kamen-I-%C5%BDeljezo/master/44504</ref> uživo snimljenim koncertima u sarajevskoj Zetri i zagrebačkom Domu sportova kao i u video zapisu koncerta iz Zetre. Iza toga nastavlja saradnju sa [[Goran Bregović|Goranom Bregovićem]] i pjevala je sve prateće vokale za romsku pjesmu „Ederlezi” u filmu [[Emir Kusturica|Emira Kusturice]] „Dom za vešanje"<ref name="ReferenceF">http://www.discogs.com/Goran-Bregovi%C4%87-Dom-Za-Ve%C5%A1anje-Muzika-Iz-Filma-Emira-Kusturice/release/1580893</ref> koja je kasnije postala zaštitni znak cijelog filma. Sredinom osamdesetih interpretator bosanskih sevdalinki [[Himzo Polovina]] je podržao Zuzi Zu da snimi prvu sevdalinku "Moj beharu ko li mi te bere" za arhiv Radiotelevizije Sarajevo. Nastavila je da snima sevdalinke i danas ih ima oko 20 snimljenih sa Narodnim i Tamburaškim orkestrom RTV Sarajevo za muzički arhiv. Sevdalinke je korepetirala sa muzičkim producentom Vaskom Pokrajčićem. Krajem 80-tih i početkom 90-tih je sa [[Safet Isović|Safetom Isovićem]] i orkestrom [[Omer Pobrić|Omera Pobrića]] pjevala na koncertima i zabavama po Bosni i Hercegovini, Njemačkoj i Austriji.<ref name="zuzizu.ba"/> 1991. godine je snimila album [[Noćas ja ludujem (Zuzi Zu)|Noćas ja ludujem]] u studiju [[Zoran Redžić|Zorana Redžića]] koji se pojavljuje i u ulozi producenta. Autor svih numera je bio [[Milić Vukašinović|Milić Vukašinović - Mića]]. Album je izdao Sarajevodisk<ref>{{Cite web |url=http://sarajevodisk.com/ |title=Arhivirana kopija |access-date=26. 6. 2016 |archive-date=25. 12. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161225184814/http://sarajevodisk.com/ |url-status=dead }}</ref> i imao je hit pjesmu „Bekrija“. [[Datoteka:Zuzi Zu i Alen Islamovic.jpg|mini|Fotografija sa turneje Alena, Bebeka i Tife "Kad bi' bio Bijelo Dugme" [[2009]]. godine]] Od 2005. do 2009. godine pjeva prateće vokale u bendu koji su formirali tri bivša pjevača [[Bijelo Dugme|Bijelog dugmeta]]: [[Željko Bebek]], [[Alen Islamović]] i [[Tifa|Mladen Vojčić – Tifa]]. Oni su pod imenom „Kad bi’ bio bijelo dugme” nastupali u čitavoj Evropi i zemljama bivše Jugoslavije.<ref>http://www.jutarnji.hr/spektakli/ups/alen-bebek-i-tifa-snimaju-novi-album/2320685/</ref> Nekoliko zadnjih godina Zuzi radi na svom autorskom studijskom albumu „Made in Sarajevo“. Cd ima 18 audio traka i za svaki singl je uradila oficielni video spot. To su “Vatra”, “Plava banana”, “San o ljubavi”, “Ederlezi”, “Ružica si bila”, “Žena istoka”, “Reanimacija”, “Morska pjena”, “Trag ljubavi”, “Where Love Has Gone”, “Dove l’amore”, “Waar ben je gebleven”, “Delija”, “Lutka od gume”, “Imal jada k’o kad akšam pada”, “Trepavica”, “Čičak” i “Uspavanka”. Producent i izvršni producent svih audiozapisa je Aleksandar Kobac. Sve pjesme su snimljene, miksane i masterizovane u "Studiju Kobac" u Beogradu u periodu od 2009. do 2017. godine. Video zapise je režirao i snimao Dejan Miličević i "Invenio Films" Dalibora Mrdića. Video animaciju za "Plavu Bananu" je kreirao animator Berin Tuzlić.<ref>{{Cite web |url=http://www.berintuzlic.ba/ |title=Arhivirana kopija |access-date=26. 6. 2016 |archive-date=26. 5. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160526195952/http://berintuzlic.ba/ |url-status=dead }}</ref> Na CD-u "Made in Sarajevo" Zuzi Zu se pojavljuje na većini pjesama kao kompletan umjetnik: izvođač, autor muzike i teksta te u video zapisima kao stilista-kostimograf.<ref>{{Cite web |url=http://www.pulsonline.rs/licna-karta/538/zumreta-midzic-zuzi-zu |title=Arhivirana kopija |access-date=26. 6. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803035200/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/538/zumreta-midzic-zuzi-zu |archive-date=3. 8. 2016 |url-status=dead }}</ref> 2013. godine učestvovala je u rijalitiju TV PINK-a [[Farma|Farma 5]].<ref>{{Cite web |url=http://www.24sata.rs/sou/vesti/vest/pocela-peta-sezona-farme-koja-traje-do-nove-godine/104103.phtml |title=Arhivirana kopija |access-date=21. 12. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003161431/http://www.24sata.rs/sou/vesti/vest/pocela-peta-sezona-farme-koja-traje-do-nove-godine/104103.phtml |archive-date=3. 10. 2013 |url-status=dead }}</ref> 2016. godine je bila najavljena kao dio Eurovizijskog bosanskohercegovačkog tima,<ref>{{Cite web |url=http://www.avaz.ba/clanak/221508/zuzi-zu-razmislja-o-tuzbi-protiv-bh-eurosonga?url=clanak%2F221508%2Fzuzi-zu-razmislja-o-tuzbi-protiv-bh-eurosonga |title=Arhivirana kopija |access-date=27. 8. 2021 |archive-date=3. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303031932/http://www.avaz.ba/clanak/221508/zuzi-zu-razmislja-o-tuzbi-protiv-bh-eurosonga?url=clanak%2F221508%2Fzuzi-zu-razmislja-o-tuzbi-protiv-bh-eurosonga |url-status=dead }}</ref> ali je kasnije odustala od učešća u ovom projektu.<ref>http://www.vecernji.hr/estrada/skandali-koji-su-obiljezili-ovogodisnji-eurosong-opca-tucnjava-golotinja-i-vukovi-politicke-poruke-1076485</ref> == Diskografija == === Samostalni albumi === * [[1991]] [[Noćas ja ludujem (Zuzi Zu)|Noćas ja ludujem]] (Sarajevo Disk)<ref>http://www.discogs.com/artist/Zumreta+Mid%C5%BEi%C4%87</ref> === Sa grupom Rock Hotel === * [[1978]] Disco/Blue Jeans ([[Jugoton]]) <ref name="discogs.com"/> === Sa grupom Mirzino Jato === * [[1979]] Šećer i med ([[PGP RTB]]) <ref>http://www.discogs.com/Mirzino-Jato-%C5%A0e%C4%87er-I-Med/release/1122693</ref> * [[1979]] Apsolutno tvoj / Pada sneg (Singl) ([[PGP RTB]]) <ref name="ReferenceB"/> * [[1979]] Normalna stvar ([[PGP RTB]]) <ref name="ReferenceC"/>, * [[1980]] Ja bih da me druga mazi / Zvezda i alkohol (Singl) ([[PGP RTB]]) <ref>http://www.discogs.com/Mirzino-Jato-Ja-Bih-Da-Me-Druga-Mazi-Zvezda-I-Alkohol/release/2247892</ref> === Prateći vokali === * [[1984]] Zašto tako strasno ([[Frano Lasić]]) (Jugodisk) <ref>http://www.discogs.com/Frano-Lasi%C4%87-Za%C5%A1to-Tako-Strasno/master/380755</ref> * [[1986]] Pljuni I Zapjevaj Moja Jugoslavijo ([[Bijelo Dugme]]) ([[Diskoton]], Kamarad) <ref name="ReferenceD"/> * [[1987]] Mramor, kamen i željezo ([[Bijelo Dugme]]) ([[Diskoton]]) <ref name="ReferenceE"/> * [[1987]] Legija ([[Legija]]) ([[PGP RTB]]) <ref>http://www.discogs.com/Legija-Legija/master/605775</ref> * [[1990]] Nakon svih ovih godina ([[Bijelo Dugme]]) ([[Diskoton]]) <ref>http://www.discogs.com/Bijelo-Dugme-Nakon-Svih-Ovih-Godina/release/2054008</ref> * [[1991]] Rođena si samo za mene ([[Hari Mata Hari]]) ([[Diskoton]]) <ref>http://www.discogs.com/Hari-Mata-Hari-Ro%C4%91ena-Si-Samo-Za-Mene/release/2295870</ref> * [[2000]] U ime ljubavi ([[Halid Bešlić]]) (In Takt records) <ref>http://www.discogs.com/Halid-Be%C5%A1li%C4%87-U-Ime-Ljubavi/release/2739177</ref> * [[2000]] Uzmi 1 Ili 2 (Fistik) (Song Zelex) <ref>http://www.discogs.com/Fistik-Uzmi-1-Ili-2/release/4832174</ref> * [[2004]] Pljuni i zapjevaj moja Jugoslavijo ([[Bijelo Dugme]]) (Music Star Production) <ref>http://www.discogs.com/Bijelo-Dugme-Pljuni-I-Zapjevaj-Moja-Jugoslavijo/release/1726080</ref> * [[2004]] Mramor, kamen i željezo ([[Bijelo Dugme]]) (Music Star Production) <ref>http://www.discogs.com/Bijelo-Dugme-Mramor-Kamen-I-%C5%BDeljezo/release/3359622</ref> * [[2005]] Antologija 2 ('84 - '89) ([[Bijelo Dugme]]) (Not On Label) <ref>http://www.discogs.com/Bijelo-Dugme-Antologija-2-84-89/release/5089025</ref> * [[2010]] Mijenjam (Boban Rajović) (City records) <ref>http://www.discogs.com/Boban-Rajovi%C4%87-Mijenjam/release/3319915</ref> === Soundtrack albumi === * [[1979]] Hoby (as Zumreta Midžić-Zuzi) Originalna Muzika Iz Filma Nacionalna Klasa ([[PGP RTB]]) <ref name="ReferenceA"/> * [[1988]] [[Goran Bregović]], Dom Za Vešanje (Muzika Iz Filma [[Emir Kusturica|Emira Kusturice]]) ([[Diskoton]], Kamarad) <ref name="ReferenceF"/> * [[1988]] [[Goran Bregović]], Dom Za Vešanje (Muzika Iz Filma [[Emir Kusturica|Emira Kusturice]]) ([[Diskoton]]) <ref>http://www.discogs.com/Goran-Bregovi%C4%87-Dom-Za-Ve%C5%A1anje-Muzika-Iz-Filma-Emira-Kusturice/release/1118600</ref> * [[1994]] Hoby (as Zumreta Midžić-Zuzi) Original Music Score From The Motion Picture National Class (Up To 785 CCM)(C&H Records) <ref>http://www.discogs.com/Various-Original-Music-Score-From-The-Motion-Picture-National-Class-Up-To-785-CCM/release/3736042</ref> == Videografija == * [[1992]] Noćas ja ludujem (režiser Milan Bilbija) * [[2010]] Delija (Dejan Miličević) * [[2011]] Ružica si bila (Dejan Miličević) * [[2012]] Reanimacija (Dejan Miličević) * [[2012]] Žena istoka (Dejan Miličević) * [[2012]] Morska pjena (Dejan Miličević) * [[2013]] Vatra (Invenio films) * [[2013]] Where love has gone (Invenio films) * [[2013]] Trag ljubavi (Invenio films) * [[2013]] Dove l'Amore (Invenio films) * [[2013]] Waar ben je gebleven (Invenio films) * [[2014]] Ederlezi (Invenio films) * [[2014]] San o ljubavi (Invenio films) * [[2015]] Plava banana (Animacija by Berin Tuzlic) * [[2015]] Imal' jada k'o kad akšam pada (Invenio films) * [[2016]] Ederlezi Remix by DJ Ruvex (Invenio films) * [[2016]] Lutka od gume (Zuzi Zu & Berin Tuzlić) * [[2016]] Uspavanka (Invenio films) * [[2016]] Trepavica * [[2016]] Čičak == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{refspisak}} * [https://web.archive.org/web/20160313101229/http://zuzizu.ba/ Zvanični veb sajt] * [http://www.youtube.com/user/ZuziZuClub Zvanični YouTube kanal #] 1 * [http://www.youtube.com/user/ZuziZuClubArhiv Zvanični YouTube kanal #2] * [https://twitter.com/ZuziZu1 Zvanični Twitter nalog] * [https://soundcloud.com/zuzizu Zvanični SoundCloud profil] {{DEFAULTSORT:Zu, Zuzi}} [[Kategorija:Biografije, Velika Kladuša]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački muzičari]] [[Kategorija:Jugoslavenski muzičari]] [[Kategorija:Sevdalije]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke pjevačice]] [[Kategorija:Jugoslavenske pjevačice]] 89bg6hfcni3ahrzldai7h5o417i4p86 Savez za bolju budućnost 0 267913 3936468 3848093 2026-10-20T15:35:21Z Z1KA 87045 [[Kategorija:Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] uklonjena; [[Kategorija:Savez za bolju budućnost]] dodata (uz pomoć [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]a) 3936468 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine | logo = Logo SBB BiH.png | predsjednik_osnivač = [[Fahrudin Radončić]] | godina osnivanja = 30. oktobar 2009. | broj članova = | sjedište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | ideologija = [[Konzervativizam]]<ref name="P&E in FBiH">{{Cite web|url=http://parties-and-elections.eu/bosnia-herzegovina-fbih.html|title=Parties and elections in Federation of Bosnia and Herzegovina|last=Nordsieck|first=Wolfram|date=2018|website=Parties and Elections in Europe|access-date=18. 2. 2020|archive-date=15. 2. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215042024/http://parties-and-elections.eu/bosnia-herzegovina-fbih.html|url-status=dead}}</ref><br>[[Bošnjački nacionalizam]]{{Izvor}}<br>[[Sekularizam]]{{Izvor}} | boje = {{colorbox|green}} {{colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}}}} {{colorbox|white}} | skupština1 = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom BiH]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|0|42|#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}}}} | skupština2 = [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda BiH]] | broj_mandata2 = {{Infokutija stranka/mandati|0|15|#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}}}} | skupština3 = [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom FBiH]] | broj_mandata3 = {{Infokutija stranka/mandati|1|98|#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}}}} | skupština4 = [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda FBiH]] | broj_mandata4 = {{Infokutija stranka/mandati|0|80|#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}}}} | veb-sajt = {{URL|http://www.sbb.ba/}} | skraćenica = SBB, SBB BiH | adresa = Tešanjska 24A ([[Avaz Twist Tower]]) | osnivač = [[Fahrudin Radončić]] | mladi_ogranak = Forum mladih SBB BiH | politička_pozicija = [[Desni centar]] | generalni_sekretar = [[Sanela Prasović]] | slogan = "Za bolju budućnost BiH!" }} '''Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine''' ('''SBB BiH''')<ref>[http://www.sbb.ba/pdf/PROGRAMSKA%20DEKLARACIJA%20SBB%20BiH.pdf Programska] deklaracija. juni 2010. Pristupljeno: 14.06.2015.</ref> jest politička stranka u Bosni i Hercegovini. Deklariše se uglavnom kao umjereno desna stranka centra. Stranka je osnovana u oktobru 2009. godine. Trenutni predsjednik i osnivač stranke je [[Fahrudin Radončić]], vlasnik i osnivač novina [[Dnevni avaz|Dnevnog avaza]]. SBB je, zahvaljujući uspjehu na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018.|Općim izborima u Bosni i Hercegovini 2018. godine]] postao [[parlament]]arna stranka i ima jednog poslanika u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH]] i 8 u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Predstavničkom domu Parlamenta Federacije BiH]]. Predsjednik Saveza za bolju budućnost BiH, Fahrudin Radončić, zauzeo je drugo mjesto na izborima za bošnjačkog člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva BiH]], iza [[Bakir Izetbegović|Bakira Izetbegovića]] a ispred [[Haris Silajdžić|Harisa Silajdžića]]. Po izbornim rezultatima, Savez za bolju budućnost BiH je treća stranka po broju osvojenih glasova iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]], više glasova osvojili su [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] (SDP) i [[Stranka demokratske akcije]] (SDA). == Spisak predsjednika == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |# ! colspan="2" rowspan="2" |Predsjednik ! colspan="3" |Mandat |- !Od !Do !Trajanje |- !1. |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|103x153piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] {{Malo|(r. 1957)}} |30. oktobar 2009. |''trenutno'' |{{ayd|2009|10|30}} |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.sbb.ba/ Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150813130658/http://www.sbb.ba/ |date=13. 8. 2015 }} [[Kategorija:Političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2009.]] [[Kategorija:Savez za bolju budućnost|*]] [[Kategorija:Bošnjački nacionalizam]] [[Kategorija:Konzervatizam u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bošnjačke političke stranke]] [[Kategorija:Bošnjačke političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalističke stranke u Bosni i Hercegovini]] dal6mgguw3cbdny3r8119yoo39jry0k Kategorija:Savez za bolju budućnost 14 367395 3936465 3633281 2026-10-20T15:33:57Z Z1KA 87045 3936465 wikitext text/x-wiki {{Kategorija|Savez za bolju budućnost}} [[Kategorija:Političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2009.]] [[Kategorija:Bošnjački nacionalizam]] [[Kategorija:Konzervatizam u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bošnjačke političke stranke]] [[Kategorija:Bošnjačke političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalističke stranke u Bosni i Hercegovini]] 6o5p5tjtowggal64eg3amptydd9a04w 3936466 3936465 2026-10-20T15:35:04Z Z1KA 87045 Z1KA premjestio je stranicu [[Kategorija:Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] na [[Kategorija:Savez za bolju budućnost]]: Uobičajen naziv 3936465 wikitext text/x-wiki {{Kategorija|Savez za bolju budućnost}} [[Kategorija:Političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2009.]] [[Kategorija:Bošnjački nacionalizam]] [[Kategorija:Konzervatizam u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bošnjačke političke stranke]] [[Kategorija:Bošnjačke političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Nacionalističke stranke u Bosni i Hercegovini]] 6o5p5tjtowggal64eg3amptydd9a04w Colchester United FC 0 368752 3936449 3857040 2026-10-20T12:36:09Z Makenzis 98619 3936449 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = #FFFFFF | Boja2 = #306EFF | Ime kluba = '''Colchester United FC''' | Puno ime = Colchester United<br>Football Club | Grb = Colchester United (grb).png | Nadimak = ''The U's'' | Osnovan = [[1937.]] | Raspušten = | Lokacija = [[Colchester]]<br>[[Essex]]<br>[[Engleska]] | Boje = {{colorbox|skyblue}} {{colorbox|white}} | Federacija = [[Nogometni savez Engleske|FA]] | Konfederacija = | Liga = [[Football League Two|League Two]] | Stadion = [[Stadion Colchester Community|Colchester Community]]<ref>{{Cite news|url=https://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|title=Stadioni u Engleskoj|access-date=25. 5. 2018|archive-date=13. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813145154/http://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|url-status=dead}}</ref> | Kapacitet = 10.105 | Vlasnik kluba = | Predsjednik kluba = | Menadžer = | Uspjesi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 12. mjesto | Prethodna sezona = League Two 2025/2026. | Webstranica = [http://www.cu-fc.com/ cu-fc.com] | Trenutna sezona = | uzorak_lr1 = _whitelower | uzorak_t1 = _pumastripes201415 | uzorak_dr1 = _whitelower | uzorak_š1 = _white stripes | uzorak_č1 = _hoops_white | lijeva ruka1 = 306EFF | tijelo1 = 306EFF | desna ruka1 = 306EFF | šorc1 = 306EFF | čarape1 = 306EFF | uzorak_lr2 = _blackshoulders | uzorak_t2 = _blackshoulders_blacksides | uzorak_dr2 = _blackshoulders | uzorak_š2 = _yellow stripes | uzorak_č2 = _hoops_yellow | lijeva ruka2 = FFFF00 | tijelo2 = FFFF00 | desna ruka2 = FFFF00 | šorc2 = 000000 | čarape2 = 000000 | }} '''Colchester United Football Club''' je profesionalni nogometni klub iz [[Colchester]]a, [[Engleska]]. Trenutno nastupa u [[Football League Two|League Two]], četvrtom rangu [[Nogometni ligaški sistem u Engleskoj|engleskog nogometa]]. Klub je osnovan [[1937.]] godine. Prvobitno je nastupao u [[Southern Football League]], da bi [[1950.]] godine postao član [[The Football League|Football League]]. Između [[1950.]] i [[1990.]] godine klub je nastupao u trećem i četvrtom rangu engleskog nogometa. Najveći uspjeh kluba u tom periodu je bila pobjeda protiv [[Leeds United AFC|Leeds Uniteda]] u petom kolu [[FA Cup]]a. [[1990.]] godine Colchester ispada u ''Konferenciju'', međutim dvije godine kasnije se ponovo vraća u ''Football League''. Domaće utakmice igra na [[Colchester Community Stadium]], prethodno je igrao na stadionu [[Layer Road]]. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Colchester United F.C.}} * [http://www.cu-fc.com/ Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421105404/http://www.cu-fc.com/ |date=21. 4. 2021 }} * [http://www.soccerbase.com/teams/team.sd?team_id=612 Colchester United na Soccerbase] * [http://www.transfermarkt.com/colchester-united/startseite/verein/1060 Colchester United na Transfermarkt] * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=2601142/domestic/index.html Colchester United na zvaničnoj stranici UEFA-e] {{Football League Two}} [[Kategorija:Colchester United FC|*]] [[Kategorija:Nogometni klubovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1937.]] jv7rzef97yv80wqhsdfdq7uy34dta9i Swindon Town FC 0 368758 3936452 3900163 2026-10-20T13:16:45Z Makenzis 98619 3936452 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = #FFFFFF | Boja2 = #FF0000 | Ime kluba = '''Swindon Town FC''' | Puno ime = Swindon Town Football Club | Grb = Swindon Town (grb).png | Nadimak = ''The Robins'' | Osnovan = 1879. | Raspušten = | Lokacija = [[Swindon]]<br>[[Wiltshire]]<br>[[Engleska]] | Boje = {{colorbox|red}} {{colorbox|white}} | Federacija = [[Nogometni savez Engleske|FA]] | Konfederacija = | Liga = [[Football League Two|League Two]] | Stadion = [[County Ground (Swindon)|County Ground]]<ref>{{Cite news|url=https://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|title=Stadioni u Engleskoj|access-date=25. 5. 2018|archive-date=13. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813145154/http://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|url-status=dead}}</ref> | Kapacitet = 15.728 | Vlasnik kluba = | Predsjednik kluba = | Menadžer = | Uspjesi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 9. mjesto | Prethodna sezona = League Two 2025/2026. | Webstranica = [http://www.swindontownfc.co.uk/ swindontownfc.co.uk] | Trenutna sezona = | uzorak_lr1 = _westbrom1415a | uzorak_t1 = _westbrom1415a | uzorak_dr1 = _westbrom1415a | uzorak_š1 = _red_stripes_adidas | uzorak_č1 = _color_3_stripes_white | lijeva ruka1 = FF0000 | tijelo1 = FF0000 | desna ruka1 = FF0000 | šorc1 = FFFFFF | čarape1 = FF0000 | uzorak_lr2 = _shoulder_stripes_black_stripes | uzorak_t2 = _vneckblack | uzorak_dr2 = _shoulder_stripes_black_stripes | uzorak_š2 = _adidaswhite | uzorak_č2 = _color_3_stripes_black | lijeva ruka2 = FFFFFF | tijelo2 = FFFFFF | desna ruka2 = FFFFFF | šorc2 = 000000 | čarape2 = FFFFFF | }} '''Swindon Town Football Club''' je profesionalni nogometni klub iz [[Swindon]]a, [[Engleska]]. Trenutno nastupa u [[Football League Two|League Two]], četvrtom rangu [[Nogometni ligaški sistem u Engleskoj|engleskog nogometa]]. Klub je osnovan 1879. Na profesionalnom novou počinje igrati 1894. Član [[The Football League|Football League]] postaje 1920. Najuspješniji period za klub je bio od 1968. do 1970, kada je osvojio [[Football League Cup|League Cup]] pobijedivši u finalu [[Arsenal FC|Arsenal]] sa 3-1, također je izborio promociju u ''Drugu Diviziju'', a zahvaljujuću uspjehu u ''League Cupu'' klub je dobio poziv za evropska takmičenja. Od 1896. domaće utakmice igra na stadionu [[County Ground (Swindon)|County Ground]]. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.swindontownfc.co.uk/ Službena stranica] * [http://www.soccerbase.com/teams/team.sd?team_id=2519 Swindon Town na Soccerbase] * [http://www.transfermarkt.com/swindon-town/startseite/verein/352 Swindon Town na Transfermarkt] * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=90863/domestic/photos/photo.html Swindon Town na zvaničnoj stranici UEFA-e]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191016094449/https://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=90863/domestic/photos/photo.html |date=16. 10. 2019 }} {{Football League Two}} [[Kategorija:Nogometni klubovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1879.]] 5ujz6wlfm9t8ov43pyeh246pynt55hs Walsall FC 0 368852 3936448 3857055 2026-10-20T12:32:10Z Makenzis 98619 3936448 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = #FFFFFF | Boja2 = #FF0000 | Ime kluba = '''Walsall FC''' | Puno ime = Walsall Football Club | Grb = Walsall FC (grb).png | veličina_grba = 180px | Nadimak = ''The Saddlers'' | Osnovan = [[1888.]] | Raspušten = | Lokacija = [[Walsall]]<br>[[Engleska]] | Boje = {{colorbox|red}} {{colorbox|black}} | Federacija = [[Nogometni savez Engleske|FA]] | Konfederacija = | Liga = [[Football League Two|League Two]] | Stadion = [[Stadion Bescot|Bescot]]<ref>{{Cite news|url=https://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|title=Stadioni u Engleskoj|access-date=24. 5. 2018|archive-date=13. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813145154/http://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|url-status=dead}}</ref> | Kapacitet = 11.300 | Vlasnik kluba = | Predsjednik kluba = | Menadžer = | Uspjesi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 13. mjesto (League One) | Prethodna sezona = 2025/26. | Webstranica = [http://www.saddlers.co.uk/ saddlers.co.uk] | Trenutna sezona = | uzorak_lr1 = _whiteshoulders | uzorak_t1 = _whitesidesshoulders | uzorak_dr1 = _whiteshoulders | uzorak_š1 = | uzorak_č1 = _whitetop | lijeva ruka1 = FF0000 | tijelo1 = FF0000 | desna ruka1 = FF0000 | šorc1 = FFFFFF | čarape1 = FF0000 | uzorak_lr2 = | uzorak_t2 = _thin_blackhoops | uzorak_dr2 = | uzorak_š2 = | uzorak_č2 = | lijeva ruka2 = 000000 | tijelo2 = 303030 | desna ruka2 = 000000 | šorc2 = 000000 | čarape2 = 000000 | }} '''Walsall Football Club''' je profesionalni nogometni klub iz [[Walsall]]a, [[Engleska]]. Trenutno nastupa u [[Football League Two|League Two]], četvrtom rangu [[Nogometni ligaški sistem u Engleskoj|engleskog nogometa]]. == Historija == Klub je osnovan [[1888.]] godine kao ''Walsall Town Swifts'', potom je mijenjao ime u ''Walsall Town FC'' i ''Walsall Swifts FC''. Klub je bio jedan od osnivača ''Druge Divizije'' [[1892.]] godine. Većinu svog postojanja Walsall je proveo u nižim ligama engleskog nogometa. Od [[1990.]] godine domaće utakmice igra na stadionu [[Stadion Bescot|Bescot]], prethodno je igrao na stadionu ''Fellows Park''. ==Uspjesi== *'''[[Football League Third Division|Third Division]]''' **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (2)''': 1960/61, 1998/99. *'''[[Football League Fourth Division|Fourth Division]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (2)''': 1959/60, 2006/07. *'''[[Birmingham Senior kup]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (4)''': 1980/81, 1896/97, 1897/98, 1993/94. *'''[[Staffordshire Senior kup]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (4)''': 1881/82, 1884/85, 1928/29, 1967/68. *'''[[Walsall Senior kup]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (5)''': 1876/77, 1877/78, 1888/89, 2014/15, 2016/17. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.saddlers.co.uk/ Službena stranica] * [http://www.soccerbase.com/teams/team.sd?team_id=2737 Walsall FC na Soccerbase] * [http://www.transfermarkt.co.uk/fc-walsall/startseite/verein/899 Walsall FC na Transfermarkt] * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=2601107/profile/index.html Walsall FC na zvaničnoj stranici UEFA-e] [[Kategorija:Nogometni klubovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1888.]] [[Kategorija:Walsall FC|*]] hnql40fnp01c5hxv4kyxtnklo7375oo Chesterfield FC 0 368859 3936458 3857056 2026-10-20T13:44:43Z Makenzis 98619 3936458 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = #FFFFFF | Boja2 = #0000FF | Ime kluba = '''Chesterfield FC''' | Puno ime = Chesterfield Football Club | Grb = Chesterfield FC (grb).png | Nadimak = ''The Spireites'' | Osnovan = [[1867.]] | Raspušten = | Lokacija = [[Chesterfield]]<br>[[Derbyshire]]<br>[[Engleska]] | Boje = {{colorbox|blue}} {{colorbox|white}} | Federacija = [[Nogometni savez Engleske|FA]] | Konfederacija = | Liga = [[National League]] | Stadion = [[Stadion Proact|Proact]]<ref>{{Cite news|url=https://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|title=Stadioni u Engleskoj|access-date=24. 5. 2018|archive-date=13. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813145154/http://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|url-status=dead}}</ref> | Kapacitet = 10.504 | Vlasnik kluba = | Predsjednik kluba = | Menadžer = | Uspjesi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 6. mjesto | Prethodna sezona = League two 2025/2026. | Webstranica = [http://www.chesterfield-fc.co.uk/ chesterfield-fc.co.uk] | Trenutna sezona = | uzorak_lr1 = | uzorak_t1 = | uzorak_dr1 = | uzorak_š1 = | uzorak_č1 = | lijeva ruka1 = 0000FF | tijelo1 = 0000FF | desna ruka1 = 0000FF | šorc1 = FFFFFF | čarape1 = 0000FF | uzorak_lr2 = | uzorak_t2 = | uzorak_dr2 = | uzorak_š2 = | uzorak_č2 = | lijeva ruka2 = FFFFFF | tijelo2 = FFFFFF | desna ruka2 = FFFFFF | šorc2 = 0000FF | čarape2 = FFFFFF | }} '''Chesterfield Football Club''' je profesionalni nogometni klub iz [[Chesterfield]]a, grofovija [[Derbyshire]], [[Engleska]]. Trenutno nastupa u [[National League]], petom rangu [[Nogometni ligaški sistem u Engleskoj|engleskog nogometa]]. Klub je osnovan [[1867.]] godine. U sezoni 1921/22 postaje član ''Football League Third Division North'', nedugo nakon toka ulazi u [[The Football League|Football League]]. Od [[1990.]] godine domaće utakmice igra na stadionu [[Stadion Proact|Proact]], prethodno je igrao na stadionu ''Saltergate''. Najuspješniji period za klub je bio 1990-ih kada je igrao finale play-offa ''Treće Divizije'', te polufinale [[FA kup]]a. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.chesterfield-fc.co.uk/ Službena stranica] * [http://www.soccerbase.com/teams/team.sd?team_id=656 Chesterfield FC na Soccerbase] * [http://www.transfermarkt.co.uk/fc-chesterfield/startseite/verein/1219 Chesterfield FC na Transfermarkt] [[Kategorija:Nogometni klubovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1867.]] lm4ibh2b3os7ylo7ef7ftl6rhhgy37d Oldham Athletic AFC 0 369043 3936451 3857075 2026-10-20T12:59:40Z Makenzis 98619 3936451 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = #FFFFFF | Boja2 = #0000FF | Ime kluba = '''Oldham Athletic AFC''' | Puno ime = Oldham Athletic Association Football Club | Grb = Oldham Athletic (grb).png | veličina_grba = 180px | Nadimak = ''Latics'' | Osnovan = [[1895.]] | Raspušten = | Lokacija = [[Oldham]]<br>[[Engleska]] | Boje = {{colorbox|blue}} {{colorbox|white}} | Federacija = [[Nogometni savez Engleske|FA]] | Konfederacija = | Liga = [[Football League Two|League Two]] | Stadion = [[Boundary Park]]<ref>{{Cite news|url=https://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|title=Stadioni u Engleskoj|access-date=24. 5. 2018|archive-date=13. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813145154/http://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|url-status=dead}}</ref> | Kapacitet = 10.638 | Vlasnik kluba = | Predsjednik kluba = | Menadžer = | Uspjesi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 10. mjesto | Prethodna sezona = League Two 2025/2026. | Webstranica = [http://www.oldhamathletic.co.uk/ oldhamathletic.co.uk] | Trenutna sezona = | uzorak_lr1 = | uzorak_t1 = _whiteleftshoulder | uzorak_dr1 = _whiteshoulders | uzorak_š1 = | uzorak_č1 = | lijeva ruka1 = 0000FF | tijelo1 = 0000FF | desna ruka1 = 0000FF | šorc1 = FFFFFF | čarape1 = 0000FF | uzorak_lr2 = | uzorak_t2 = _blackcollar | uzorak_dr2 = | uzorak_š2 = | uzorak_č2 = | lijeva ruka2 = 000000 | tijelo2 = FFFF00 | desna ruka2 = 000000 | šorc2 = 000000 | čarape2 = FFFF00 | }} '''Oldham Athletic Association Football Club''' je profesionalni nogometni klub iz [[Oldham]]a, [[Engleska]]. Trenutno nastupa u [[Football League Two|League Two]], četvrtom rangu [[Nogometni ligaški sistem u Engleskoj|engleskog nogometa]]. == Historija == Klub je osnovan [[1895.]] godine, kao ''Pine Villa FC''. Prvobitno je nastupao u ''Manchester'' i ''Lancashire'' ligi. Kada je najveći rival kluba ''Oldham County FC'' ugašen [[1899.]] godine, Pine Villa prelazi na njihov stadion ''Oldham Athletic Ground'', sada poznat kao [[Boundary Park]], te mijenja ime u Oldham Athletic.<ref>* http://www.pastscape.org.uk/hob.aspx?hob_id=890861</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.oldhamathletic.co.uk/ Službena stranica] {{Football League Two}} [[Kategorija:Nogometni klubovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1895.]] m4xt8xmlqptd964tv40kt3prkwg87c6 Crewe Alexandra FC 0 369053 3936450 3857077 2026-10-20T12:46:15Z Makenzis 98619 3936450 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = #FFFFFF | Boja2 = #FF0000 | Ime kluba = '''Crewe Alexandra FC''' | Puno ime = Crewe Alexandra<br>Football Club | Grb = Crewe Alexandra (grb).png | Nadimak = ''The Railwaymen'' | Osnovan = [[1877.]] | Raspušten = | Lokacija = [[Crewe]]<br>[[Cheshire]]<br>[[Engleska]] | Boje = {{colorbox|red}} {{colorbox|white}} | Federacija = [[Nogometni savez Engleske|FA]] | Konfederacija = | Liga = [[Football League One|League One]] | Stadion = [[Gresty Road]]<ref>{{Cite news|url=https://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|title=Stadioni u Engleskoj|access-date=25. 5. 2018|archive-date=13. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813145154/http://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|url-status=dead}}</ref> | Kapacitet = 10.153 | Vlasnik kluba = | Predsjednik kluba = | Menadžer = | Uspjesi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 11. mjesto | Prethodna sezona = League Two 2025/2026. | Webstranica = [http://www.crewealex.net/ crewealex.net] | Trenutna sezona = | uzorak_lr1 = _whiteshoulders | uzorak_t1 = _whiteshoulders | uzorak_dr1 = _whiteshoulders | uzorak_š1 = | uzorak_č1 = _whitetop | lijeva ruka1 = FF0000 | tijelo1 = FF0000 | desna ruka1 = FF0000 | šorc1 = FFFFFF | čarape1 = FF0000 | uzorak_lr2 = | uzorak_t2 = _skycollar | uzorak_dr2 = | uzorak_š2 = | uzorak_č2 = _sky_blue_on_top | lijeva ruka2 = 15317E | tijelo2 = 15317E | desna ruka2 = 15317E | šorc2 = 15317E | čarape2 = 15317E | }} '''Crewe Alexandra Football Club''' je profesionalni nogometni klub smješten u gradu [[Crewe]], [[Engleska]]. Trenutno nastupa u [[Football League Two|League Two]], četvrtom rangu [[Nogometni ligaški sistem u Engleskoj|engleskog nogometa]]. Klub je osnovan 1877. godine, kao ''Crewe''. Bio je jedan od osnivača [[Football Alliance]]. Najveći uspjeh je ostvario 2013. godine kada je osvojio [[Football League Trophy|League Trophy]]. Također je osvajao ''Cheshire Premier kup'' i ''Cheshire Senior kup''. Najpoznatiji igrači koji su igrali za klub su: [[Geoff Thomas]], [[David Platt]] i [[Robbie Savage]]. Od 1896. godine domaće utakmice igra na stadionu [[Gresty Road]]. == Historija == Crewe Alexandra je nastala 1877. godine kao Crewe Football Club, nakon što se odvojila od ''Crewe Cricket Club''. Prvobitno je bila smještena na stadionu [[Alexandra Recreation Ground]]. Prvu utakmicu je odigrala protiv ekipe ''North Staffs'', koja je završena 1-1. 1884. godine Crew Alexandra je igrala prvu utakmicu FA kupa. Protivnik je bio [[Queen's Park FC|Queen's Park]], koji je bio bolji sa 10-0. Četiri godine kasnije dolazi do polufinala FA kupa, međutim poražena je od ekipe [[Preston North End FC|Preston North End]] sa 4-0. 1889. godine postaje član [[Football Alliance]], da bi 1892. godine bila jedan od osnivača [[Football League Second Division]]. 1896. godine ispada iz druge divizije, te postaje član [[The Combination|Combination]] lige. == Uspjesi == '''[[Football League Second Division|Second Division]] (play-off)''' *'''Prvaci (1)''': 1997. '''[[Football League Two|League Two]] (play-off)''' *'''Prvaci (1)''': 2012. '''[[Football League Trophy]]''' *'''Prvaci (1)''': 2013. '''[[Cheshire Senior kup]]''' *'''Prvaci (6)''': 1910, 1912, 1913, 1923, 2002, 2003. '''[[Cheshire Premier kup]]''' *'''Prvaci (2)''': 2009, 2010. '''[[Welsh kup]]''' *'''Prvaci (2)''': 1936, 1937. '''[[Milk kup]]''' *'''Prvaci (2)''': 1987, 1999. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.crewealex.net/ Službena stranica] * [http://www.soccerbase.com/teams/team.sd?team_id=652 Crewe Alexandra na Soccerbase] * [http://www.transfermarkt.com/crewe-alexandra/startseite/verein/1042 Crewe Alexandra na Transfermarkt] * [http://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=2601110/profile/index.html Crewe Alexandra na zvaničnoj stranici UEFA-e] {{Football League Two}} [[Kategorija:Nogometni klubovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1877.]] sskncq0jgdt42805sspzmgzgnqlom7i Šablon:Izborni dijagram/Partija/BS 10 373611 3936464 3934468 2026-10-20T15:32:18Z Z1KA 87045 3936464 wikitext text/x-wiki {{Šablon:Izborni dijagram/Partija/Doku/BS}} <onlyinclude><includeonly>{{#switch: {{{1|}}} <!--A--> |A-SDA={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D1EBB7|tamno=78bb34|link=[[Stranka demokratske aktivnosti{{!}}A-SDA]]}} <!--B--> |BDU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=4E6EA7|tamno=4E6EA7|link=BH Blok ([[Bosanska demokratska unija{{!}}BDU]])}} |BHČSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=[[Bosanskohercegovačka čista stranka{{!}}BHČSP]]}} |BH Blok={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=BH Blok ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |BHB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=BH Blok ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |Koalicija BH Blok={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Koalicija BH Blok ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |Koalicija "BH Blok"={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Koalicija "BH Blok" ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |BHI={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0020FE|tamno=1520A6|link=[[Bosanskohercegovačka inicijativa{{!}}BHI]]}} |BHI-KF={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0020FE|tamno=1520A6|link=[[Bosanskohercegovačka inicijativa{{!}}BHI]]}} |BHD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=efe682|tamno=fcde00|link=[[Bosanskohercegovački demokrati{{!}}BHD]]}} |BDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=b61a25|tamno=b61a25|link=[[Brčanski demokratski pokret{{!}}BDP]]}} |BNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=33a675|tamno=12412f|link=[[Bosanska narodna stranka{{!}}BNS]]}} |BPS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=005826|tamno=002e50|link=[[Bosanskohercegovačka patriotska stranka{{!}}BPS]]}} |BSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=004718|tamno=004718|link=[[Bosanskohercegovačka stranka prava{{!}}BSP]]}} |BoSP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=004718|tamno=004718|link=[[Bošnjačka stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}BoSP BiH]]}} |BOSS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=BD0006|tamno=BD0006|link=[[Bosanska stranka{{!}}BOSS]]}} |BZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Bosanski zeleni{{!}}BZ]]}} |BHZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=03C04A|tamno=03C04A|link=[[Bosanskohercegovački zeleni{{!}}BHZ]]}} |BH zeleni={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=03C04A|tamno=03C04A|link=[[Bosanskohercegovački zeleni{{!}}BH zeleni]]}} <!--C--> |CL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=C52030|tamno=C52030|link=[[Crvene linije{{!}}CL]]}} <!--Č--> |ČNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=AA0000|link=[[Čapljinska neovisna stranka{{!}}ČNS]]}} <!--D--> |DSS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CC4E5C|tamno=CC4E5C|link=[[Demokratski socijalistički savez{{!}}DSS]]}} |DSS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CC4E5C|tamno=CC4E5C|link=[[Demokratski socijalistički savez Bosne i Hercegovine{{!}}DSS BiH]]}} |DSSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CC4E5C|tamno=CC4E5C|link=[[Demokratski socijalistički savez Bosne i Hercegovine{{!}}DSSBiH]]}} |DSZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=228B22|tamno=228B22|link=[[Demokratski savez zelenih{{!}}DSZ]]}} |DEMOS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0468b4|tamno=ed1c23|link=[[Demokratski savez{{!}}DEMOS]]}} |DF={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F4E3B8|tamno=F16822|link=[[Demokratska fronta{{!}}DF]]}} |DjB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=Dosta je bilo}} |DNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC2E0|tamno=2B0E72|link=[[Demokratski narodni savez{{!}}DNS]]}} |DNZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=048AEB|tamno=048AEB|link=[[Demokratska narodna zajednica{{!}}DNZ]]}} |DP RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EEBB55|tamno=EE3355|link=[[Demokratska partija (Republika Srpska){{!}}DP RS]]}} |DPB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0066ff|tamno=6858B6|link=[[Demokratski patriotski blok Republike Srpske{{!}}DPB]]}} |DPB RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0066ff|tamno=6858B6|link=[[Demokratski patriotski blok Republike Srpske{{!}}DPB RS]]}} |DPBRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0066ff|tamno=6858B6|link=[[Demokratski patriotski blok Republike Srpske{{!}}DPBRS]]}} |DSI BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=f6ecb2|tamno=d2b829|link=[[Demokratska stranka invalida Bosne i Hercegovine{{!}}DSI BiH]]}} |DSI={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=f6ecb2|tamno=d2b829|link=[[Demokratska stranka invalida Bosne i Hercegovine{{!}}DSI BiH]]}} |DSF={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DB3438|tamno=5AADDD|link=[[Demokratska stranka federalista{{!}}DSF]]}} |DSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=f6ecb2|tamno=d2b829|link=[[Demokratska stranka penzionera{{!}}DSP]]}} |DS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFFF99|tamno=ffff00|link=[[Demokratska stranka Republike Srpske{{!}}DS RS]]}} |DSS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BB4488|link=[[Demokratska socijalistička stranka Bosne i Hercegovine{{!}}DSS BiH]]}} <!--E--> |EES E-5={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Evropska ekološka stranaka E-5{{!}}EES E-5]]}} |EPRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Ekološka partija Republike Srpske{{!}}EPRS]]}} |EP RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Ekološka partija Republike Srpske{{!}}EP RS]]}} <!--F--> <!--G--> |GM2024={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F16822|tamno=F16822|link=Grade moj ([[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Narodni evropski savez{{!}}NES]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Prva mostarska partija{{!}}PMP]])}} |Grade moj 2024={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F16822|tamno=F16822|link=Grade moj ([[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Narodni evropski savez{{!}}NES]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Prva mostarska partija{{!}}PMP]])}} |Koalicija Grade moj={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F16822|tamno=F16822|link=Koalicija Grade moj ([[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Narodni evropski savez{{!}}NES]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Prva mostarska partija{{!}}PMP]])}} |Koalicija "Grade moj"={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F16822|tamno=F16822|link=Koalicija "Grade moj" ([[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Narodni evropski savez{{!}}NES]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Prva mostarska partija{{!}}PMP]])}} |GDS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffdf00|tamno=3f518d|link=[[Građanska demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}GDS BiH]]}} |GDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffdf00|tamno=3f518d|link=[[Građanska demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}GDS]]}} |GDSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffdf00|tamno=3f518d|link=[[Građanska demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}GDSBiH]]}} |GS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=106bb4|tamno=f0d418|link=[[Građanski savez Bosne i Hercegovine{{!}}GS BiH]]}} |GSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=106bb4|tamno=f0d418|link=[[Građanski savez Bosne i Hercegovine{{!}}GSBiH]]}} |GS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=106bb4|tamno=f0d418|link=[[Građanski savez Bosne i Hercegovine{{!}}GS]]}} <!--H--> |HČSP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=[[Hrvatska čista stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HČSP BiH]]}} |HČSPBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=[[Hrvatska čista stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HČSPBiH]]}} |HDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ED1B24|tamno=26256B|link=[[Hrvatski demokratski savez{{!}}HDS]]}} |HDS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ED1B24|tamno=26256B|link=[[Hrvatski demokratski savez Bosne i Hercegovine{{!}}HDS BiH]]}} |HDSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ED1B24|tamno=26256B|link=[[Hrvatski demokratski savez Bosne i Hercegovine{{!}}HDSBiH]]}} |HDU BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D0D0D0|tamno=78bb34|link=[[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}HDU BiH]]}} |HDUBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D0D0D0|tamno=78bb34|link=[[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}HDUBiH]]}} |HDZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0064AA|tamno=0077CB|link=[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]}} |HDZ BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0064AA|tamno=0077CB|link=[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ BiH]]}} |HDZBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0064AA|tamno=0077CB|link=[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZBiH]]}} |HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |HDZ1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ1990]]}} |HKDU BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF6464|tamno=FF6464|link=[[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}HKDU BiH]]}} |HKDU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF6464|tamno=FF6464|link=[[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}HKDU]]}} |HKDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CCFF|tamno=1100FF|link=[[Hrvatski kršćanski demokratski preporod {{!}}HKDP]]}} |HKP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=[[Hrvatska koalicija za Pougarje{{!}}HKP]]}} |HKzK - HDZ 1990/HNS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=HKzK - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Hrvatski narodni savez Bosne i Hercegovine{{!}}HNS BiH]]}} |HKzT={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=HKzT}} |HLZL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=AA0000|link=[[Hrvatska lista za Livno{{!}}HLZL]]}} |HLZJ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=5de1e6|tamno=5de1e6|link=[[Hrvatska lista za jug{{!}}HLZJ]]}} |HLzJ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=5de1e6|tamno=5de1e6|link=[[Hrvatska lista za jug{{!}}HLzJ]]}} |HNL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009977|tamno=000077|link=[[Hrvatska nezavisna lista{{!}}HNL]]}} |HNZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=0064AA|tamno=0064AA|link=[[Hrvatska narodna zajednica{{!}}HNZ]]}} |HKU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=65C4FF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska katolička udruga{{!}}HKU]]}} |HNP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=1361a9|tamno=FF7777|link=[[Hrvatski nacionalni pomak{{!}}HNP]]}} |HNS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=AE9A64|tamno=AE9A64|link=[[Hrvatski narodni sabor Bosne i Hercegovine{{!}}HNS BiH]]}} |HP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska petorka{{!}}HP]]}} |H5={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska petorka{{!}}H5]]}} |HRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e3202a|tamno=0471bb|link=[[Hrvatska republikanska stranka{{!}}HRS]]}} |HS (HKDU-HRAST)={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=55CCFF|tamno=5500FF|link=[[Hrvatski savez HKDU - HRAST{{!}}HS (HKDU-HRAST)]]}} |HSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=060606|tamno=060606|link=[[Hrvatska stranka prava (Bosna i Hercegovina){{!}}HSP]]}} |HSP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP BiH]]}} |HSPBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP BiH]]}} |HSP BiH ĐdJ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CCFF|tamno=1100FF|link=[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine Đapić - dr. Jurišić{{!}}HSP BiH ĐdJ]]}} |HSPdAS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=88EEEE|link=[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina){{!}}HSP AS BiH]]}} |HSP AS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=88EEEE|link=[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina){{!}}HSP AS BiH]]}} |HSP AS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=88EEEE|link=[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina){{!}}HSP AS]]}} |HSPAS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=88EEEE|link=[[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina){{!}}HSPAS]]}} |HSP H-B={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=5599EE|link=[[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne{{!}}HSP H-B]]}} |HSS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}HSS]]}} |HSS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}HSS BiH]]}} |HSSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}HSSBiH]]}} |HSS BR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS BR]]}} |HSS-BR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS-BR]]}} |HSSBR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS BR]]}} |HSS-BR - HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS-BR]] - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |HSS-BR-HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS-BR]] - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |HSS BR-HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS-BR]] - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |HSS BR - HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Hrvatska seljačka stranka - Braća Radić{{!}}HSS-BR]] - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |HSS SR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=99DDEE|link=[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]}} |HSS-SR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=99DDEE|link=[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS-SR]]}} |IZVOR BG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija "Izvor"{{!}}IZVOR BG]]}} <!--J--> |JMO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=014201|tamno=014201|link=[[Jugoslavenska muslimanska organizacija{{!}}JMO]]}} |JNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=99DDEE|link=[[Jedinstvena napredna stranka{{!}}JNS]]}} |JL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=99DDEE|tamno=E62020|link=[[Jugoslovenska levica{{!}}JUL]]}} |JUL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=99DDEE|tamno=E62020|link=[[Jugoslovenska udružena levica{{!}}JUL]]}} <!--K--> |Koalicija za Mostar 2024={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009933|tamno=009933|link=Koalicija za Mostar ([[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]] - [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka{{!}}BPS]] - [[Bosanskohercegovački zeleni{{!}}BHZ]])}} |KzM2024={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009933|tamno=009933|link=Koalicija za Mostar ([[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]] - [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka{{!}}BPS]] - [[Bosanskohercegovački zeleni{{!}}BHZ]])}} |Koalicija za Mostar 2020={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009933|tamno=009933|link=Koalicija za Mostar ([[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]] - [[Savez za bolju budućnost{{!}}SBB]] - [[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka{{!}}BPS]])}} |KzM2020={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009933|tamno=009933|link=Koalicija za Mostar ([[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]] - [[Savez za bolju budućnost{{!}}SBB]] - [[Demokratska fronta{{!}}DF]] - [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]] - [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka{{!}}BPS]])}} |Koalicija HDZ BiH/HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |Koalicija HDZ BiH/HSP BiH/RDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP]]/[[Ramska demokratska stranka{{!}}RDS]]}} |Koalicija HDZ BiH/HSS SR/HSP BiH/HKDU BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]/[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP]]/[[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}HKDU]]}} |Koalicija HDZ BiH/HSS SR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]}} |Koalicija HDZ BiH/HSS SR/HDZ 1990={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]/[[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]}} |Koalicija HDZ BiH/HDZ 1990/HSP BiH/HSS SR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine{{!}}HDZ]]/[[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP]]/[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]}} |Koalicija HDZ 1990/HS (HKDU-HRAST)={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Hrvatski savez HKDU - HRAST{{!}}HS (HKDU-HRAST)]]}} |Koalicija HDZ 1990/HSP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP]]}} |Koalicija HDZ 1990/HSS SR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=Koalicija [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Hrvatska seljačka stranka Stjepana Radića{{!}}HSS SR]]}} |Koalicija HRS BiH/HSS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BBCCBB|link=Koalicija [[Hrvatska republikanska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}HRS]]/[[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine{{!}}HSS BiH]]}} |Koalicija HSP BiH/HPB BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=919191|tamno=1F1F1F|link=Koalicija [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine{{!}}HSP]]/[[Hrvatski pravaški blok Bosne i Hercegovine{{!}}HPB]]}} |Koalicija Kotor-Varoš (HDZ-HNS)={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=[[Koalicija Kotor-Varoš (HDZ-HNS){{!}}Koalicija Kotor-Varoš (HDZ-HNS)]]}} |Koalicija PDP-NDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFE0A3|tamno=ffbf3f|link=[[Koalicija PDP-NDP{{!}}Koalicija PDP-NDP]]}} |Koalicija PDP-NS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFE0A3|tamno=ffbf3f|link=[[Koalicija PDP-NS RS{{!}}Koalicija PDP-NS RS]]}} |Koalicija SDA-SBB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=Koalicija [[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]]/[[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine‎{{!}}SBB]]}} |Koalicija SDA-SZBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=Koalicija [[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]]/[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu‎{{!}}SzBiH]]}} |Koalicija SDA-SBB-SZBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=Koalicija [[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]]/[[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine‎{{!}}SBB]]/[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu‎{{!}}SzBiH]]}} |Koalicija SDS-NDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ff66cc|tamno=99BBCC|link=[[Koalicija SDS-NDP{{!}}Koalicija SDS-NDP]]}} |Koalicija SDS-SRS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ff66cc|tamno=99BBCC|link=[[Koalicija SDS-SRS RS{{!}}Koalicija SDS-SRS RS]]}} |KzD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffc509|tamno=035aa7|link=[[Koalicija za državu{{!}}KzD]]}} |KD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Domovina (koalicija){{!}}KD]]}} |KoD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Domovina (koalicija){{!}}KoD]]}} |Koalicija SZBiH-BOSS-LDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFFF99|tamno=ffff00|link=Koalicija [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu‎{{!}}SzBiH]]/[[Bosanska stranka‎{{!}}BOSS]]/[[Liberalno demokratska stranka Bosne i Hercegovine‎{{!}}LDS]]}} |KSPP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=cccccc|tamno=000000|link=[[Kladuška stranka privrednog prosperiteta{{!}}KSPP]]}} |KZ (HDZ 1990-PS)={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F6D6B6|tamno=E17D19|link=Koalicija "Zajedno - [[Hrvatska demokratska zajednica 1990{{!}}HDZ 1990]]/[[Posavska stranka{{!}}PS]]}} |KZBSJ - HDZ, HDZ 1990, HKDU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC2E0|tamno=cc3399|link=[[Koalicija "Zajedno za bolje sutra Jajcu"{{!}}KZBSJ - HDZ, HDZ 1990, HKDU]]}} |KCD BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KCD BiH]]}} |KCDBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KCDBiH]]}} |KzC BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KzC BiH]]}} |KzCBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KzCBiH]]}} |KzC={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KzC]]}} |KCD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu{{!}}KCD]]}} |KZD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za državu{{!}}KZD]]}} |KzD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Koalicija za državu{{!}}KZD]]}} |KZJ - HNS, HSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F6D6B6|tamno=E17D19|link=[[Koalicija za Jajce{{!}}KZJ - HNS, HSP]]}} |KZP - HSS SR, HSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=22FF99|tamno=004433|link=[[Koalicija "Za Pougarje"{{!}}KZP - HSS SR, HSP]]}} |KZzP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=22FF99|tamno=004433|link=[[Koalicija "Zajedno za promjene"{{!}}KZzP]]}} <!--L--> |LBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF9944|tamno=0077BD|link=[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine{{!}}L BiH]]}} |L BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF9944|tamno=0077BD|link=[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine{{!}}L BiH]]}} |LS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF9944|tamno=0077BD|link=[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LS BiH]]}} |LSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF9944|tamno=0077BD|link=[[Laburistička stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LSBiH]]}} |LBO BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=93b825|link=[[Liberalno bošnjačka organizacija Bosne i Hercegovine{{!}}LBO BiH]]}} |LBOBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=93b825|link=[[Liberalno bošnjačka organizacija Bosne i Hercegovine{{!}}LBOBiH]]}} |LDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=28166f|tamno=fcdb00|link=[[Liberalno demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LDS]]}} |LDS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=28166f|tamno=fcdb00|link=[[Liberalno demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LDS BiH]]}} |LDSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=28166f|tamno=fcdb00|link=[[Liberalno demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LDSBiH]]}} |LS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=fce444|tamno=71c7e8|link=[[Liberalna stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LSBiH]]}} |LSP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=fcfcfc|tamno=eeccee|link=[[Liberalno-socijalna partija Bosne i Hercegovine{{!}}LSP BiH]]}} |LSPBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=fcfcfc|tamno=eeccee|link=[[Liberalno-socijalna partija Bosne i Hercegovine{{!}}LSP BiH]]}} |LNKS 2016={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=LNK - Srebrenik 2016.}} |LNK "PzP"={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=[[Lista nezavisnih kandidata "Pokret za preokret"{{!}}LNK "PzP"]]}} |LzP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=3DFF91|tamno=005826|link=Lista za Prozor}} <!--M--> |MBO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=77FF11|link=[[Muslimanska bošnjačka organizacija{{!}}MBO]]}} |MNO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=009933|tamno=009933|link=[[Muslimanska narodna organizacija{{!}}MNO]]}} |MH PzP ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FCCF2B|tamno=FCCF2B|link=[[Platforma za progres{{!}}PZP]]}} <!--N--> |NB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Nezavisni blok{{!}}NB]]}} |NBL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCEBFF|tamno=65C4FF|link=[[Nezavisna bosanskohercegovačka lista{{!}}NBL]]}} |NGL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=2ba6e8|tamno=0689cd|link=[[Nezavisna građanska lista{{!}}NGL]]}} |NF={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=000090|tamno=000090|link=[[Narodni front (Bosna i Hercegovina){{!}}NF]]}} |NF RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=000090|tamno=000090|link=[[Narodni front (Bosna i Hercegovina){{!}}NF RS]]}} |NFRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=000090|tamno=000090|link=[[Narodni front (Bosna i Hercegovina){{!}}NFRS]]}} |NDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=b30000|tamno=b30000|link=[[Narodna demokratska stranka{{!}}NDS]]}} |NDS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=77FF11|link=[[Napredna demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}NDS BiH]]}} |NDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=80FFFF|tamno=0070FF|link=[[Narodni demokratski pokret{{!}}NDP]]}} |ND P={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=80FFFF|tamno=008080|link=[[Novi demokratski pokret{{!}}ND P]]}} |NES={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=87B030|tamno=87B030|link=[[Narodni evropski savez{{!}}NES]]}} |NHI={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ccccff|tamno=0000ff|link=[[Nova hrvatska inicijativa{{!}}NHI]]}} |NiP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=1D175F|tamno=1D175F|link=[[Narod i pravda{{!}}NiP]]}} |NIP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=1D175F|tamno=1D175F|link=[[Narod i pravda{{!}}NIP]]}} |NLB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=3DFF91|tamno=005826|link=Nezavisna lista Bugojno}} |NLZK={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=3DFF91|tamno=005826|link=[[Nezavisna lista za Kupres{{!}}NLZK]]}} |NL S.Dž.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=AA0000|link=NL - Sead Džafić}} |NLZBB1={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffFF99|tamno=009933|link=Nezavisna lista za bolji Bužim 1}} |NLZBB2={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=eeEE88|tamno=009922|link=Nezavisna lista za bolji Bužim 2}} |NLZBB3={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ccCC77|tamno=009911|link=Nezavisna lista za bolji Bužim 3}} |NLZBB4={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=bbBB66|tamno=009900|link=Nezavisna lista za bolji Bužim 4}} |NLZBB5={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ddDD55|tamno=009999|link=Nezavisna lista za bolji Bužim 5}} |NLzMG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ff66cc|tamno=99BBCC|link=[[Nezavisna lista "Za moj grad"{{!}}NLzMG]]}} |NLzOV={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC2E0|tamno=cc3399|link=[[Nezavisna lista za općinu Visoko{{!}}NLzOV]]}} |NM 2016={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=556677|tamno=554433|link=[[Nezavisni Milići 2016.{{!}}NM 2016]]}} |NoSr={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=ffcccc|link=[[Nova Srpska{{!}}NoSr]]}} |NPD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFFFC2|tamno=FFFF00|link=[[Naprijed (Bosna i Hercegovina){{!}}NPD]]}} |NP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e9d275|tamno=05055d|link=[[Novi početak (Bosna i Hercegovina){{!}}NP]]}} |NP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=559977|tamno=550077|link=[[Novi pokret Bosne i Hercegovine{{!}}NP BiH]]}} |NPS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ec1e20|tamno=0a5a8f|link=[[Narodna partija Srpske{{!}}NPS]]}} |NPI={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=d7384c|tamno=454b7d|link=[[Nova politička inicijativa{{!}}NPI]]}} |NRS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e62423|tamno=e62423|link=[[Socijalno-liberalna stranka Republike Srpske{{!}}SLS RS]]}} |NRSRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e62423|tamno=e62423|link=[[Socijalno-liberalna stranka Republike Srpske{{!}}SLSRS]]}} |NSSM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=AB0000|tamno=FF4D4D|link=[[Narodni savez za slobodan mir{{!}}NSSM]]}} |NSzSM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=AB0000|tamno=FF4D4D|link=[[Narodni savez za slobodan mir{{!}}NSzSM]]}} |NSZSM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=AB0000|tamno=FF4D4D|link=[[Narodni savez za slobodan mir{{!}}NSZSM]]}} |NS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFAF94|tamno=FA451F|link=[[Naša stranka{{!}}NS]]}} |NS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0e0e0|tamno=dedede|link=[[Narodna stranka Republike Srpske{{!}}NS RS]]}} |NS dr. M.T.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=556600|tamno=550000|link=[[Nezavisna stranka dr. Mihajlo Tovirac{{!}}NS dr. M.T.]]}} |NSRzB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=99FFFF|tamno=00CCCC|link=[[Narodna stranka Radom za boljitak{{!}}NSRzB]]}} |NSzSM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC9B8|tamno=D77B4F|link=[[Narodni savez za slobodni mir{{!}}NSzSM]]}} <!--O--> |Ostajte ovdje - Zajedno za naš Mostar={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=C40000|tamno=C40000|link=Ostajte ovdje - Zajedno za naš Mostar}} |OO-ZzNM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=C40000|tamno=C40000|link=Ostajte ovdje - Zajedno za naš Mostar}} |ZzNM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=C40000|tamno=C40000|link=Ostajte ovdje - Zajedno za naš Mostar}} <!--P--> |PzD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffc509|tamno=035aa7|link=[[Pokret za državu{{!}}PzD]]}} |PD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffc509|tamno=035aa7|link=[[Pokret država{{!}}PD]]}} |PDA={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=04b393|tamno=04b393|link=[[Pokret demokratske akcije{{!}}PDA]]}} |PDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFE0A3|tamno=343399|link=[[Partija demokratskog progresa{{!}}PDP]]}} |PDPRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=343399|tamno=08294b|link=[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske{{!}}PDPRS]]}} |PDP RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=343399|tamno=08294b|link=[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske{{!}}PDP RS]]}} |PDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFE0A3|tamno=ffbf3f|link=[[Posavska demokratska stranka{{!}}PDS]]}} |PK={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC2E0|tamno=cc3399|link=[[Pokrenimo Kladušu{{!}}PK]]}} |PMP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=96C2E9|tamno=2F2683|link=[[Prva mostarska partija{{!}}PMP]]}} |PNL-SG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=f6ecb2|tamno=d2b829|link=[[Prva nezavisna lista - Stari Grad{{!}}PNL-SG]]}} |PPP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DD9988|tamno=DD1188|link=[[Partija privrednog progresa Bosne i Hercegovine{{!}}PPP BiH]]}} |POMAK={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=6BC3C3|tamno=00B2B2|link=[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu{{!}}POMAK]]}} |PS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=291672|tamno=291672|link=[[Posavska stranka{{!}}PS]]}} |PSS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=a33736|tamno=5a6183|link=[[Pokret Sigurna Srpska{{!}}PSS]]}} |PSDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=8080FF|tamno=000080|link=[[Prva srpska demokratska stranka{{!}}PSDS]]}} |PST={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=aaccff|tamno=0066ff|link=[[Prva stranka{{!}}PST]]}} |PUP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=77FF11|link=[[Partija ujedinjenih penzionera{{!}}PUP]]}} |PUS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=[[Pokret Uspješna Srpska{{!}}PUS]]}} |PzNG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F6D6B6|tamno=E17D19|link=[[Pokret za naš grad{{!}}PzNG]]}} |PzP ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FCCF2B|tamno=FCCF2B|link=[[Platforma za progres{{!}}PzP]]}} |PZP ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FCCF2B|tamno=FCCF2B|link=[[Platforma za progres{{!}}PZP]]}} |PzT={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=f6ecb2|tamno=d2b829|link=[[Pokret za Trebinje{{!}}PzT]]}} <!--R--> |RDS TZ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=55CCFF|tamno=5500FF|link=[[Regionalni demokratski savez - Tuzla{{!}}RDS TZ]]}} |RNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=9db5ff|tamno=a1b0e5|link=[[Ramska narodna stranka{{!}}RNS]]}} |RSS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=da2128|tamno=2575ad|link=[[Republička stranka Srpske{{!}}RSS]]}} |RS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=AA0000|link=[[Radikalna stranka Republike Srpske{{!}}RS RS]]}} |RSRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=AA0000|link=[[Radikalna stranka Republike Srpske{{!}}RSRS]]}} |RzN SRS RS-SRS-SN={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=cccccc|tamno=000000|link=RzN - [[Srpska radikalna stranka Republike Srpske{{!}}SRS RS]]/[[Srpska u sigurne ruke{{!}}SRS]]}} <!--S--> |SSO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF6347|tamno=FF6347|link=[[Savez socijalističke omladine{{!}}SSO]]}} |SSO BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF6347|tamno=FF6347|link=[[Savez socijalističke omladine Bosne i Hercegovine{{!}}SSO BiH]]}} |SSOBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF6347|tamno=FF6347|link=[[Savez socijalističke omladine Bosne i Hercegovine{{!}}SSOBiH]]}} |SPU BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=183883|tamno=FFF402|link=[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine{{!}}SPU BiH]]}} |SPUBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=183883|tamno=FFF402|link=[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine{{!}}SPUBiH]]}} |SPU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=183883|tamno=FFF402|link=[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine{{!}}SPU]]}} |DNP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=183883|tamno=FFF402|link=[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine{{!}}DNP]]}} |Seljačka stranka={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BB4488|link=[[Seljačka stranka]]}} |SZSG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F6D6B6|tamno=E17D19|link=[[Savez za Stari Grad{{!}}SZSG]]}} |SBB={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=aaccff|tamno=213381|link=[[Savez za bolju budućnost{{!}}SBB]]}} |SBB BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=aaccff|tamno=213381|link=[[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine{{!}}SBB BiH]]}} |SBBBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=aaccff|tamno=213381|link=[[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine{{!}}SBBBiH]]}} |SBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffe0aa|tamno=ffcc00|link=[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]]}} |SzBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffe0aa|tamno=ffcc00|link=[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]]}} |SC={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EFC2E0|tamno=cc3399|link=[[Snaga centra{{!}}SC]]}} |SDA={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Stranka demokratske akcije{{!}}SDA]]}} |SD BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=667788|tamno=660088|link=[[Stranka dijaspore Bosne i Hercegovine{{!}}SD BiH]]}} |SDBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DA7275|tamno=ED1B24|link=[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine{{!}}SDBiH]]}} |SDP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F3A5B1|tamno=FF0000|link=[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP]]}} |SDP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F3A5B1|tamno=FF0000|link=[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]]}} |SDPBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F3A5B1|tamno=FF0000|link=[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDPBiH]]}} |SDU={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFBDCD|tamno=FF557F|link=[[Socijaldemokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}SDU]]}} |SDU BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFBDCD|tamno=FF557F|link=[[Socijaldemokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}SDU BiH]]}} |SDUBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFBDCD|tamno=FF557F|link=[[Socijaldemokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}SDUBiH]]}} |SDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=366299|link=[[Srpska demokratska stranka{{!}}SDS]]}} |SEP BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BB4488|link=[[Snaga ekonomskog pokreta u Bosni i Hercegovini{{!}}SEP BiH]]}} |SK BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=[[Savez komunista Bosne i Hercegovine{{!}}SK BiH]]}} |SKBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=[[Savez komunista Bosne i Hercegovine{{!}}SKBiH]]}} |SLS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=AB0000|tamno=FF4D4D|link=[[Socijalno-liberalna stranka Republike Srpske{{!}}SLS RS]]}} |SLSRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=AB0000|tamno=FF4D4D|link=[[Socijalno-liberalna stranka Republike Srpske{{!}}SLSRS]]}} |SN={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=4A84AC|tamno=08588C|link=[[Snaga naroda (Bosna i Hercegovina){{!}}SN]]}} |SNS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF7AFF|tamno=780078|link=[[Srpska napredna stranka (Republika Srpska){{!}}SNS]]}} |SNS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF7AFF|tamno=780078|link=[[Srpska napredna stranka Republike Srpske{{!}}SNS RS]]}} |SNS FBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=780078|tamno=262970|link=[[Srpska napredna stranka Federacije Bosne i Hercegovine{{!}}SNS FBiH]]}} |SNP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=#cd1c24|tamno=04407e|link=[[Savez za novu politiku{{!}}SNP]]}} |SNP FBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=#cd1c24|tamno=04407e|link=[[Srpska nacionalni pokret Federacije Bosne i Hercegovine{{!}}SNP FBiH]]}} |SNO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=C40000|tamno=C40000|link=[[Srpska narodna organizacija{{!}}SNO]]}} |SNSD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=C40000|link=[[Savez nezavisnih socijaldemokrata{{!}}SNSD]]}} |SNSD - SPS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=C40000|link=[[Savez nezavisnih socijaldemokrata{{!}}SNSD]] - [[Socijalistička partija Srpske{{!}}SPS]]}} |SNSD-SPS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=C40000|link=[[Savez nezavisnih socijaldemokrata{{!}}SNSD]] - [[Socijalistička partija Srpske{{!}}SPS]]}} |Sloga={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF8F8F|tamno=780078|link=[[Sloga (koalicija, 1998){{!}}Sloga]]}} |SPO={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=4B9CD3|tamno=4B9CD3|link=[[Srpski pokret obnove (Bosna i Hercegovina){{!}}SPO]]}} |SPP BiH ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=BB4488|link=[[Stranka privrednog prosperitetea Bosne i Hercegovine{{!}}SPP BiH]]}} |SPS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e62225|tamno=e52029|link=[[Socijalistička partija Srpske{{!}}SPS]]}} |SPaS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11204d|tamno=C8BFE7|link=[[Srpska patriotska stranka{{!}}SPaS]]}} |SPAS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11204d|tamno=C8BFE7|link=[[Srpska patriotska stranka{{!}}SPAS]]}} |SPP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=42BAEB|tamno=42BAEB|link=[[Stranka pravde i povjerenja{{!}}SPP]]}} |SP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFD6D6|tamno=FF5555|link=[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina){{!}}SP]]}} |SPRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFD6D6|tamno=FF5555|link=[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina){{!}}SPRS]]}} |SP RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFD6D6|tamno=FF5555|link=[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina){{!}}SP RS]]}} |SP - DNS - PUP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFD6D6|tamno=FF5555|link=[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina){{!}}SP]] - [[Demokratski narodni savez{{!}}DNS]] - [[Partija ujedinjenih penzionera{{!}}PUP]]}} |SP-DNS-PUP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FFD6D6|tamno=FF5555|link=[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina){{!}}SP]] - [[Demokratski narodni savez{{!}}DNS]] - [[Partija ujedinjenih penzionera{{!}}PUP]]}} |SRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Socijalistička partija Srpske{{!}}SRS]]}} |RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=CE0000|link=[[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}RS]]}} |RS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CE0000|tamno=CE0000|link=[[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}RS BiH]]}} |RSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CE0000|tamno=CE0000|link=[[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina){{!}}RSBiH]]}} |SRS-BS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka-Budućnost Srpske{{!}}SRS-BS]]}} |SRS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka Republike Srpske{{!}}SRS RS]]}} |SRSRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka Republike Srpske{{!}}SRSRS]]}} |SRS-VŠ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka-dr. Vojislav Šešelj{{!}}SRS-VŠ]]}} |SRS VŠ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka-dr. Vojislav Šešelj{{!}}SRS-VŠ]]}} |SRS-9J={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka "9. januar"{{!}}SRS-9J]]}} |SRS 9J={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=08457b|tamno=08457b|link=[[Srpska radikalna stranka "9. januar"{{!}}SRS 9J]]}} |SRSJ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=0055DD|link=[[Savez reformskih snaga Jugoslavije{{!}}SRSJ]]}} |SRSBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=0055DD|link=[[Savez reformskih snaga Jugoslavije{{!}}SRSBiH]]}} |SRS BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=0055DD|link=[[Savez reformskih snaga Jugoslavije{{!}}SRS BiH]]}} |SRBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=0055DD|link=[[Stranka reformista Bosne i Hercegovine{{!}}SRBiH]]}} |SR BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=0055DD|link=[[Stranka reformista Bosne i Hercegovine{{!}}SR BiH]]}} |SS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Slobodna Srpska{{!}}SS]]}} |SSJ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Stranka srpskog jedinstva (Republika Srpska){{!}}SSJ]]}} |SSRS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=38659C|link=[[Srpska stranka Republike Srpske{{!}}SSRS]]}} |SS RS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=38659C|link=[[Srpska stranka Republike Srpske{{!}}SS RS]]}} |SSK={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=38659C|link=[[Srpska stranka Krajine{{!}}SSK]]}} |SSKiP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=38659C|link=[[Srpska stranka Krajine i Posavine{{!}}SSKiP]]}} |SSKP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=38659C|tamno=38659C|link=[[Srpska stranka Krajine i Posavine{{!}}SSKP]]}} |SSS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Srpska seljačka stranka{{!}}SSS]]}} |SUND BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=aaccff|tamno=0066ff|link=[[Stranka udruženih nezavisnih demokrata Bosne i Hercegovine{{!}}SUND BiH]]}} |SzBG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00BB77|tamno=001177|link=[[Stranka za bolje Goražde{{!}}SzBG]]}} |SBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffe0aa|tamno=ffcc00|link=[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu{{!}}SBiH]]}} |SzDS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=99DDEE|link=[[Savez za demokratsku Srpsku{{!}}SzDS]]}} |SzNG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=F4E3B8|tamno=daa520|link=[[Stranka za naš grad{{!}}SzNG]]}} |SzNP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=11CC00|tamno=110000|link=[[Savez za novu politiku{{!}}SzNP]]}} |SzOOL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D1D1D1|tamno=787878|link=[[Stranka za općinu Olovo{{!}}SzOOL]]}} |SzP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Savez za promjene (Bosna i Hercegovina){{!}}SzP]]}} |SzŠB - HSP dr. Ante Starčević/HS (HKDU-HRAST)/HČSP={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=ffcccc|tamno=88EEEE|link=Savez za Široki Brijeg [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević Bosne i Hercegovine{{!}}HSP dr. Ante Starčević]]/[[Hrvatski savez HKDU - HRAST{{!}}HS (HKDU-HRAST)]]/[[Hrvatska čista stranka prava Bosne i Hercegvoine{{!}}HČSP]]}} |Sz Pale={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Složno za Pale{{!}}Sz Pale]]}} |SzS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00DD00|tamno=006600|link=[[Stranka za Srednje{{!}}SzS]]}} |SŽ={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=b2ffff|tamno=00adf0|link=[[Stranka život{{!}}SŽ]]}} <!--T--> |Koalicija "Trojka"={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Koalicija "Trojka" ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Narod i pravda{{!}}NiP]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |Koalicija Trojka={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Koalicija Trojka ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Narod i pravda{{!}}NiP]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |Trojka={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Trojka ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Narod i pravda{{!}}NiP]] - [[Naša stranka{{!}}NS]])}} |Četvorka={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF0000|tamno=FF0000|link=Četvorka ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine{{!}}SDP BiH]] - [[Narod i pravda{{!}}NiP]] - [[Naša stranka{{!}}NS]] - [[Nezavisna bosanskohercegovačka lista{{!}}NBL]])}} |TZ ALT={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=EEBB55|tamno=EE3355|link=[[Tuzlanska alternativa]]}} <!--U--> |USD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=DE0000|link=[[Socijaldemokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}SDU BiH]]}} |US={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=00008B|tamno=00008B|link=[[Ujedinjena Srpska{{!}}US]]}} |UzL SDU-LDS-DSI={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=CCD3FF|tamno=4c64ff|link=Ujedinjeni za Lukavac [[Socijaldemokratska unija Bosne i Hercegovine{{!}}SDU]]/[[Liberalno demokratska stranka Bosne i Hercegovine{{!}}LDS]]/[[Demokratska stranka invalida Bosne i Hercegovine{{!}}DSI]]}} |UBHS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=DE0000|link=[[Unija bosansko-hercegovačkih socijaldemokrata{{!}}UBHS]]}} |UBSD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=DE0000|link=[[Unija bosanskohercegovačkih socijaldemokrata{{!}}UBHS]]}} <!--Z--> |ZNG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=2b336d|tamno=afcb1f|link=[[Za nove generacije{{!}}ZNG]]}} |Za Banje={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=556600|tamno=550000|link=[[Za Banje - za opstojnost Domaljevca, Grebnika, Bazika i Brvnika{{!}}Za Banje]]}} |ZL BiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=FF0000|link=[[Združena lista Bosne i Hercegovine{{!}}ZL BiH]]}} |ZLBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=FF0000|link=[[Združena lista Bosne i Hercegovine{{!}}ZLBiH]]}} |ZL={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=DE0000|tamno=FF0000|link=[[Združena lista Bosne i Hercegovine{{!}}ZL]]}} |ZPR={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=024EB0|tamno=1100FF|link=[[Za pravdu i red{{!}}ZPR]]}} |ZzBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=66FF99|tamno=009933|link=[[Zajedno za Bosnu i Hercegovinu{{!}}ZzBiH]]}} |ZZG={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=3DFF91|tamno=005826|link=[[Zajedno za Grahovo{{!}}ZZG]]}} |ZSD={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=cccccc|tamno=0055dd|link=[[Zavičajni socijaldemokrati{{!}}ZSD]]}} |ZSD-MM={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=cccccc|tamno=0055dd|link=[[Zavičajni socijaldemokrati - Mile Marčeta{{!}}ZSD-MM]]}} |ZZS={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=556600|tamno=550000|link=[[Zajedno za Srebrenicu{{!}}ZZS]]}} |ZZT={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D1EBB7|tamno=78bb34|link=[[Zajedno za Tomislavgrad{{!}}ZZT]]}} <!--Ž--> |ŽBiH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF7AFF|tamno=920092|link=[[Žena Bosne i Hercegovine{{!}}ŽBiH]]}} |ŽBH={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=FF7AFF|tamno=920092|link=[[Žena Bosne i Hercegovine{{!}}ŽBH]]}} |A.A.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Alen Aličić}} |A.H.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Ahmet Hidić}} |Dž.M.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Džana Motika}} |E.S.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Emir Salihović}} |E.Š.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Enver Šero}} |G.Đ.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Goran Đorđić}} |I.Č.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Idriz Čilić}} |I.M.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Ismet Mulahasanović}} |J.Dž.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Jure Džida}} |M.G.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Mile Golijan}} |M.H.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Marija Herceg}} |M.P.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Mujo Puzić}} |M.V.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Mladen Vlahović}} |N.Š.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Nihad Širić}} |S.A.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Samir Abazović}} |Š.G.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=e0a29f|tamno=de2922|link=Šefik Gusić}} |Upražnjeno mjesto={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=808080|tamno=808080|link=[[Upražnjeno mjesto (politika){{!}}Upražnjeno mjesto]]}} |Upražnjeno={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=808080|tamno=808080|link=[[Upražnjeno mjesto (politika){{!}}Upražnjeno]]}} |Upraž.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=808080|tamno=808080|link=[[Upražnjeno mjesto (politika){{!}}Upraž.]]}} |Nezavisni kandidat={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D2D2D2|tamno=D2D2D2|link=[[Nezavisni kandidat{{!}}Nezavisni]]}} |Nezavisni={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D2D2D2|tamno=D2D2D2|link=[[Nezavisni kandidat{{!}}Nezavisni]]}} |Nezav.={{#switch: {{{2|}}}|svijetlo=D2D2D2|tamno=D2D2D2|link=[[Nezavisni kandidat{{!}}Nezav.]]}} |#default={{{1|}}}<span style="display:none;">[[Vorlage:Wahldiagramm/Wartung/Kürzel]]</span>}}</includeonly></onlyinclude> <noinclude> [[Kategorija:Šablon:Metapodaci stranke|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izborni šabloni Bosne i Hercegovine]] </noinclude> mesyw9a99oucr9atpm2pa2c41arg0lr Grimsby Town FC 0 376402 3936456 3857589 2026-10-20T13:35:55Z Makenzis 98619 3936456 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = #FFFFFF | Boja2 = #000000 | Ime kluba = '''Grimsby Town FC''' | Puno ime = Grimsby Town Football Club | Grb = | Nadimak = ''The Mariners'' | Osnovan = [[1878.]] | Raspušten = | Lokacija = [[Engleska]]<br>[[Lincolnshire]]<br>[[Cleethorpes]] | Boje = {{colorbox|black}} {{colorbox|white}} | Federacija = [[Nogometni savez Engleske|FA]] | Konfederacija = | Liga = [[Football League Two|League Two]] | Stadion = [[Blundell Park]]<ref>{{Cite news|url=https://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|title=Stadioni u Engleskoj|access-date=25. 5. 2018|archive-date=13. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813145154/http://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|url-status=dead}}</ref> | Kapacitet = 9.062 | Vlasnik kluba = | Predsjednik kluba = | Menadžer = | Uspjesi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 7. mjesto | Prethodna sezona = 2025/2026. | Webstranica = [http://www.grimsby-townfc.co.uk/ grimsby-townfc.co.uk] | uzorak_lr1 = _blackborder | uzorak_t1 = _3whitestripes | uzorak_dr1 = _blackborder | uzorak_š1 = _white stripes | uzorak_č1 = | lijeva ruka1 = FFFFFF | tijelo1 = 000000 | desna ruka1 = FFFFFF | šorc1 = 000000 | čarape1 = FF0000 | uzorak_lr2 = | uzorak_t2 = _thinmidnightbluesides | uzorak_dr2 = | uzorak_š2 = | uzorak_č2 = | lijeva ruka2 = 15317E | tijelo2 = 15317E | desna ruka2 = 15317E | šorc2 = 15317E | čarape2 = 15317E }} '''Grimsby Town Football Club''' je nogometni klub iz grada [[Cleethorpes]], grofovija [[Lincolnshire]], [[Engleska|Engleske]]. Takmiči se u [[Football League Two|League Two]], četvrtom rangu [[Nogometni ligaški sistem u Engleskoj|engleskog nogometa]]. == Historija == Klub je osnovan 1878. godine. Bio je jedan od osnivača [[Football Alliance]] 1889. godine. U ''Alliance ligi'' je proveo sve tri sezone. Najbolji rezultat je ostvario u sezoni 1890-91. osvajanjem trećeg mjesta. 1892. godine postaje član [[Football League Second Division]]. == Uspjesi == *'''[[Football League Second Division|Second Division]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (2)''': 1900/01, 1933/34. **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (1)''': 1928/29 *'''[[Football League Third Division|Third Division]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (1)''': 1979/80. **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (1)''': 1961/62. *'''[[Midland Football League|Midland League]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (5)''': 1910/11, 1930/31, 1932/33, 1933/34, 1946/47. *'''[[Football League Trophy|Liga Trophy]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (1)''': 1997/98. **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (1)''': 2007/08. *'''[[FA Trophy]]''' **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (1)''': 2012/13. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.grimsby-townfc.co.uk/ Službena stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210716231235/https://www.grimsby-townfc.co.uk/ |date=16. 7. 2021 }} * [http://www.soccerbase.com/teams/team.sd?team_id=1148 Grimsby Town na Soccerbase] {{Football League Two}} [[Kategorija:Nogometni klubovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1878.]] qwr2s0aa5hz5pbueuct97ca8wlte2ho Hmelj 0 385733 3936484 3858877 2026-10-20T16:57:57Z JackyM59 179607 Photogaph updated 3936484 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = lightgreen | naziv = Hmelj | slika = Illustration Humulus lupulus0.jpg | slika_širina = 250px | slika_opis = Hmelj ilustracija | familia = [[Cannabaceae]] | ordo = Rosales | genus = ''Humulus'' | species = '''H. lupulus''' | dvoimeno = ''Humulus lupulus'' | regnum = '''Plantae''' | regnum_autorstvo = [[Ernst Haeckel|Haeckel]], 1866 }} '''Hmelj''' ([[Latinski jezik|lat.]] ''Humulus lupulus'') jeste [[Biljke|biljka]] penjačica iz porodice ''[[Cannabaceae]]'', red ''[[Rosales]]'' (ranije smještena u zaseban red ''[[Urticales]]''), koja svakog [[proljeće|proljeća]] niče ponovo iz, na hladnoću otpornog, rizoma. Udomaćen je u umjerenim područjima sjeverne hemisfere.<ref name="O biljci Hmelj">{{Cite web |url=http://www.majstorzapivo.com/sve-sto-ste-oduvek-hteli-da-znate-o-hmelju-13/ |title=Sve o biljci hmelj |access-date=10. 5. 2015 |archive-date=23. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150423201134/http://www.majstorzapivo.com/sve-sto-ste-oduvek-hteli-da-znate-o-hmelju-13/ |url-status=dead }}</ref> Cvjetne šišarke hmelja koriste se u proizvodnji [[pivo|piva]], kojem daju specifičnu gorčinu i aromu. U ovu svrhu koriste se samo šišarke kultiviranih sorti biljke. Mladi izdanci divlje biljke su jestivi. ==Karakteristike== Raste do 6 metara u visinu. Listovi su mu troprsti ili petoprsti. Šišarke hmelja su jajaste, lahke, rastresite cvasti, duge 3-4cm, široke oko 2 cm, nešto pljosnate, i gorkog ukusa, prijatnog svojstvenog aromatičnog mirisa. Šišarke se lijepe za prste.<ref name="Hemlj i pivo">[https://zaognom.wordpress.com/tag/hmelj/ Hmelj i pivo - karaktersitike]</ref> Biljka se veoma često koristi i u [[narodna medicina|narodnoj medicini]]. ==U proizvodnji [[Pivo|piva]]== U proizvodnji piva koriste se ženski cvjetovi biljke, koji imaju oblik zelenih češera. Oni se u pivo dodavaju kako bi dodali gorčinu i balansirali slatkoću dobijenu od slada te kako bi pivu dali svoju aromu. <gallery> Datoteka:Feuilles et cônes d'un pied femelle de Houblon.jpg|Listovi i češeri ženske biljke hmelja Datoteka:Inflorescences femelles de houblon (Humulus lupulus) 01.jpg|Ženski cvatovi Datoteka:Cônes d'Inflorescences femelles de houblon (Humulus lupulus).jpg </gallery> == Reference == {{refspisak}} {{Commons|Humulus lupulus}} [[Kategorija:Rosales]] [[Kategorija:Samoniklo jestivo bilje]] 8u2vwjfz4su24h7oseh95486099v63b Barnet FC 0 387458 3936454 3858986 2026-10-20T13:25:48Z Makenzis 98619 3936454 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = #000000 | Boja2 = #FF9900 | Ime kluba = '''Barnet FC''' | Puno ime = Barnet Football Club | Grb = | Nadimak = ''The Bees (Pčele)'' | Osnovan = [[1888.]] | Raspušten = | Lokacija = [[Barnet (London)|Barnet]]<br>[[London]]<br>[[Engleska]] | Boje = {{colorbox|orange}} {{colorbox|white}} | Federacija = [[Nogometni savez Engleske|FA]] | Konfederacija = | Liga = [[National League]] | Stadion = [[The Hive Stadion|The Hive]]<ref>{{Cite news|url=https://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|title=Stadioni u Engleskoj|access-date=24. 5. 2018|archive-date=13. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813145154/http://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|url-status=dead}}</ref> | Kapacitet = 5.233 | Vlasnik kluba = | Predsjednik kluba = | Menadžer = | Uspjesi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 8. mjesto (League Two) | Prethodna sezona = 2025/26. | Webstranica = [http://www.barnetfc.com/ barnetfc.com] | Trenutna sezona = | uzorak_lr1 = _blackborder | uzorak_t1 = _blacksidesoutline | uzorak_dr1 = _blackborder | uzorak_š1 = | uzorak_č1 = _color_3_stripes_amber | lijeva ruka1 = FF9900 | tijelo1 = FF9900 | desna ruka1 = FF9900 | šorc1 = 000000 | čarape1 = 000000 | uzorak_lr2 = _borderonwhite | uzorak_t2 = _thinsidesonwhite | uzorak_dr2 = _borderonwhite | uzorak_š2 = | uzorak_č2 = _color_3_stripes_white | lijeva ruka2 = B048B5 | tijelo2 = B048B5 | desna ruka2 = B048B5 | šorc2 = B048B5 | čarape2 = B048B5 | }} '''Barnet Football Club''' je profesionalni nogometni klub iz [[London]]a, [[Engleska]]. Trenutno nastupa u [[National League]], petom rangu [[Nogometni ligaški sistem u Engleskoj|engleskog nogometa]]. == Historija == Klub je osnovan 1888. godine. Od 1882. do 1885. godine bio je poznat kao ''Woodville FC'', dok je u tri naredne godine nosio naziv ''New Barnet FC''. Od 1912. do 1965. godine je igrao u [[Athenian League]]. Član [[The Football League|Football League]] postaje 1991. godine. Tradicionalne boje su narandžasta i crna. Domaće utakmice igra na stadionu [[The Hive Stadion|The Hive]]. Od 1907. do 2013. godine je igra na stadionu ''Underhill''. == Uspjesi == *'''[[FA Amateur kup]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (1)''': 1945–46 **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (2)''': 1947–48, 1958–59 *'''[[London League (nogomet)|London League Division One]]''' **[[Datoteka:Cup Winner.png]] '''(1)''': 1906–07 *'''[[London League (nogomet)|London League Division Two]]''' **[[Datoteka:Cup Winner.png]] '''(1)''': 1897–98 *'''[[Athenian League]]''' **[[Datoteka:Cup Winner.png]] '''(7)''': 1930–31, 1931–32, 1946–47, 1947–48, 1958–59, 1963–64, 1964–65 **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (4)''': 1937–38, 1959–60, 1961–60, 1961–60, 1962–63 *'''[[London Senior kup]]''' **[[Datoteka:Cup Winner.png]] '''(3)''': 1937–38, 1940–41, 1946–47 **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (3)''': 1932–33, 1941–42, 1962–63 *'''[[London Charity kup]]''' **[[Datoteka:Cup Winner.png]] '''(3)''': 1946–47, 1959–60, 1962–63 *'''[[Football Conference]]''' **[[Datoteka:Cup Winner.png]] '''(3)''': 1990–91, 2004–05, 2014–15 **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (3)''': 1986–87, 1987–88, 1989–90 *'''[[FA Trophy]]''' **'''[[Datoteka:Cup Finalist.png]] (1)''': 1971–72 == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.barnetfc.com/ Službena stranica] * [http://www.soccerbase.com/teams/team.sd?team_id=344 Barnet na Soccerbase] * [http://www.transfermarkt.com/fc-barnet/startseite/verein/2804 Barnet na Transfermarkt] {{Nogomet u Londonu}} [[Kategorija:Nogometni klubovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1888.]] k6iqanlcodhbdvffyi1gm51rpr0ms1u Bristol Rovers FC 0 387459 3936446 3858987 2026-10-20T12:17:18Z Makenzis 98619 3936446 wikitext text/x-wiki {{Infokutija fudbalski klub | Boja1 = #FFFFFF | Boja2 = #0000FF | Ime kluba = '''Bristol Rovers FC''' | Puno ime = Bristol Rovers Football Club | Grb = Bristol Rovers FC (grb).png | Nadimak = ''The Pirates (Pirati)'' | Osnovan = [[1883.]] | Raspušten = | Lokacija = [[Horfield]]<br>[[Bristol]]<br>[[Engleska]] | Boje = {{colorbox|blue}} {{colorbox|white}} | Federacija = [[Nogometni savez Engleske|FA]] | Konfederacija = | Liga = [[Football League One|League One]] | Stadion = [[Memorial Stadion (Bristol)|Memorial]]<ref>{{Cite news|url=https://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|title=Stadioni u Engleskoj|access-date=24. 5. 2018|archive-date=13. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813145154/http://www.stadionwelt.de/sw_stadien/index.php?folder=sites&site=ligen&land=England|url-status=dead}}</ref> | Kapacitet = 11.916 | Vlasnik kluba = | Predsjednik kluba = | Menadžer = | Uspjesi = | Evropski kupovi = | Adresa = | Plasman u prethodnoj sezoni = 14. mjesto | Prethodna sezona = League Two 2025/2026. | Webstranica = [http://www.bristolrovers.co.uk/ accringtonstanley.co.uk] | Trenutna sezona = | uzorak_lr1 = _blueborder | uzorak_t1 = _whitequarters23 | uzorak_dr1 = _whiteborder | uzorak_š1 = _white stripes | uzorak_č1 = | lijeva ruka1 = FFFFFF | tijelo1 = 0000FF | desna ruka1 = 0000FF | šorc1 = 0000FF | čarape1 = FFFFFF | uzorak_lr2 = | uzorak_t2 = _blueyellowvertical | uzorak_dr2 = | uzorak_š2 = _yellow_stripes | uzorak_č2 = | lijeva ruka2 = 000000 | tijelo2 = FFFFFF | desna ruka2 = 000000 | šorc2 = 000000 | čarape2 = 000000 | }} '''Bristol Rovers Football Club''' je profesionalni nogometni klub iz [[Bristol]]a, [[Engleska]]. Trenutno nastupa u [[Football League One|League One]], trećem rangu [[Nogometni ligaški sistem u Engleskoj|engleskog nogometa]]. ==Historija== Klub je osnovan 1883. godine kao ''Black Arabs FC''. Također je mijenjao ime u ''Eastville Rovers'' i ''Bristol Eastville Rovers''. 1899. godine usvaja sadašnji naziv. Najveći rival kluba je [[Bristol City FC|Bristol City]]. Tradicionalne boje kluba su plava i bijela. Od 1996. godine domaće utakmice igra na stadionu [[Memorial Stadion (Bristol)|Memorial]]. Prethodno je domaće utakmice igra na nekoliko stadiona (Durdham Down, Ridegway, Eastville, Twerton Park). ==Uspjesi== *'''[[Southern Football League|Southern League]]''' **'''[[Datoteka:Cup Winner.png]] (1)''': 1904/05. *'''[[Football League Third Division South|Third Division South]]''' **[[Datoteka:Cup Winner.png]] '''(1)''': 1952/53. *'''[[Football League Third Division|Third Division]]''' **[[Datoteka:Cup Winner.png]] '''(1)''': 1989/90. ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * [http://www.bristolrovers.co.uk/ Službena stranica] * [http://www.soccerbase.com/teams/team.sd?team_id=388 Bristol Rovers na Soccerbase] * [http://www.transfermarkt.com/bristol-rovers/startseite/verein/2455 Bristol Rovers na Transfermarkt] [[Kategorija:Nogometni klubovi u Engleskoj]] [[Kategorija:Nogometni klubovi osnovani 1883.]] mwb5omq7m3i9typeai9c01fai6vcyie Polikarbonat 0 410248 3936526 3764705 2026-10-21T11:31:41Z Studiotrid 187079 /* Dodati su specifikacije ploča od saćastog i punog polikarbonata */ 3936526 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Polycarbonate.svg|mini|300px|Opća struktura polikarbonara<br> R je ostatak hidroksi spoja koji se koristi za sintezu]] [[Datoteka:Plastic-recyc-07.svg|thumb|250px|Reciklijski kod za polikarbonat je 07 (ostala plastika).]] '''Polikarbonati''' ('''PC''') su grupa [[termoplastika|termoplastičnih]] [[polimer]]a koji u hemijskoj strukturi sadrže [[Karbonatna grupa|karbonatne grupe]]. Upotrebljavaju se u industriji snažnih, žilavih materijala, a neke klase su optički transparentne. Nima se jednostavno radi, [[injekcija|ubrizgavanjemi]] i [[termoformiranje]]m. Zbog tih svojstava, polikarbonati imaju mnoge aplikacije. Nemaju jedinstveni [[smola|identifikaciju koda smole]] (RIC) pa su identificirani kao "ostali" 7, na KSO. Proizvodi od polikarbonata mogu sadržavati prekursorne [[monomera|monomere]] ([[bisfenol A]]; BPA). Polikarbonat je poznat po raznim zaštitćenim imenima , uključujući i Lexan, Makrolon i druge. == Struktura == Polikarbonati su dobili ime jer su [[polimer]]i koji sadrže [[karbonat ester|karbonatnne grupe]] (-O- (C = O) -O-). Ravnoteža korisnih funkcija, uključujući i otpornost na temperaturu, otpornost na udarce i optička svojstava, pozicioniraju polikarbonate između plastične robe i inženjerske plastike. ==Osobine== Polikarbonati su plastomerni materijal, linearni poliestri ugljične kiseline. Proizvode se putem međufazne polikondenzacije 2,2-bis(4-hidroksi-fenil)propana ( [[bisfenol A]]) i [[fozgen]]a. Reakcija dobijamka polikarbonata se odvija u dva koraka.<ref>Lexan sheet technical manual PDF). SABIC. 2009.</ref><ref>Parvin M., Williams J. G. (1975): The effect of temperature on the fracture of polycarbonate". Journal of Materials Science 10 (11): 1883. Bibcode:1975JMatS..10.1883P. doi:10.1007/BF00754478.</ref><ref>http://www.olgr.nsw.gov.au/alcohol_restrictions_for_violent_venues.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130428193825/http://www.olgr.nsw.gov.au/alcohol_restrictions_for_violent_venues.asp |date=28. 4. 2013 }}.</ref><ref>http://www.olgr.qld.gov.au/industry/liquor_compliance/glass_bans/index.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531123154/http://www.olgr.qld.gov.au/industry/liquor_compliance/glass_bans/index.shtml |date=31 Maj 2013 }}.</ref><ref>Makrolon Polycarbonate Biocompatibility Grades</ref> Prvo se alkalnoj vodenoj otopini [[natrij bisfenolat]]a dodaje organski rastvarač, kao što je [[dihlormetan]] ([[hloroform]]), a zatim se dodaje i plinoviti fozgen uz jako miješanje i hlađenje (20 do 25&nbsp;°C). Tako nastaje pretpolimer niske molarne težine. U drugom koraku, uz upotrebu [[katalizator]]a, kao što su tercijarni amini i amonijeve soli, prevodi se u visokomolekulski polimer: ;n NaO–C6H4–C(CH3)2–C6H4–ONa + n COCl2 → [–O–C6H4–C(CH3)2–C6H4–OCO–]n + 2n NaCl. Veličina [[makromolekula]] se podešava dodavanjem monozamjenskih [[fenol]]a. Polikarbonat je proziran, odnosno bezbojan, sa oko 90% prozirnosti stakla. Ima izuzetan površinski sjajj i dobra mehaničkih svojstava. U obliku je amorfne tvari, srazmjerno velike toplotnr postojanosti, pa se može koristiti sve do 120&nbsp;°C, bez obzira na moguće velika temperaturna kolebanja. == Sinteza == [[Datoteka:Polycarbonatsynthese.svg|mini|700px|centar|Zastupljenost polikarbonata u [[biosfenol]]u <br> Diol komponenta i fozgen]] Najrasprostranjeniji su oni polikarbonati koji koriste [[bisfenol A]] kao dihidroksi komponentu i [[fozgen]].]] Proizvodnja se odvija preko međupovršinskog kondenzacije. Vodena faza se sastoji od [[natrij hidroksid]]a, u [[bisfenol]]u A, koji se rastvara kao natrijeva so. U organskoj fazi, uvodi se gasoviti [[dihlormetan]] fozgen. Kao katalizatori djeluju tercijarni [[amini]]; reakcija počinje već na sobnoj temperaturi. [[Hlorovodik]] reagira direktno sa [[natrij hidroksid]]om da se formira [[natrij hlorid]].<ref name="KunstChemIng">[[Wolfgang Kaiser (Chemiker)|Wolfgang Kaiser]]: ''Kunststoffchemie für Ingenieure.'' 3. Auflage. Carl Hanser, München 2011, S. 331 ff.</ref> Alternativna je proizvodnja preko transesterifikacije sa [[ugljendioksid difenil]]om. U ovom topljenju odvija se reakcija kondenzacije, pod inertnim gasom pri niskom pritisku, a proizvod reakcije, [[fenol]] uklanja se vakuumom iz reakcije mase. :[[Datoteka:Polycarbonat-Syn-Diphenylcarbonat.svg|550px|Prikaz polikarbonata iz bisfenol A difenil karbonata]] Reakcija se pokreće na 180-220&nbsp;°C, a kao katalizatori služe baze. Polikondenzacija se zaverava na do 300&nbsp;°C i pod smanjenim pritiskom. ==Upotreba== Zahvaljujući opisanim svojstvima, polikarbonat ima mnogostruku primjenu. Upotrebljava se u građevinarstvu, kao konstrukcijski materijal za ostakljivanje i pokrovne ploče, armaturne oplate, i u automobilskoj industriji za određene dijelove, kao i u elektrotehnici (za dijelove uređaja, aparata i opreme i u proizvodnji kompaktnih diskova), u sigurnosnoj infrastrukturi, za izradu razne [[sport]]ske opreme i pomagala. ==Također pogledajte== *[[Karbonat]] *[[Poliester]] *[[Vlakna]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Commonscat|Polycarbonat}} # [https://nadstresnice.com/img/SPECIALTY&#x20;STRUCTERED&#x20;MULTIWALL&#x20;POLYCARBONATE&#x20;TDS.pdf Specifikacija ploča od saćastog polikarbonata] # [https://nadstresnice.com/img/TDS&#x20;-&#x20;Solid&#x20;PC.pdf Specifikacija ploča od punog polikarbonata] [[Kategorija:Polimeri]] [[Kategorija:Materijali]] [[Kategorija:Vlakna]] [[Kategorija:Dielektrici]] [[Kategorija:Optički materijali]] [[Kategorija:Providni materijali]] [[Kategorija:Njemački izumi]] [[Kategorija:Plastika]] f1mywulfig53m07sivz062olix1hvj0 3936527 3936526 2026-10-21T11:50:46Z Panasko 146730 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/Studiotrid|Studiotrid]] ([[User talk:Studiotrid|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Panasko|Panasko]] 3764705 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Polycarbonate.svg|mini|300px|Opća struktura polikarbonara<br> R je ostatak hidroksi spoja koji se koristi za sintezu]] [[Datoteka:Plastic-recyc-07.svg|thumb|250px|Reciklijski kod za polikarbonat je 07 (ostala plastika).]] '''Polikarbonati''' ('''PC''') su grupa [[termoplastika|termoplastičnih]] [[polimer]]a koji u hemijskoj strukturi sadrže [[Karbonatna grupa|karbonatne grupe]]. Upotrebljavaju se u industriji snažnih, žilavih materijala, a neke klase su optički transparentne. Nima se jednostavno radi, [[injekcija|ubrizgavanjemi]] i [[termoformiranje]]m. Zbog tih svojstava, polikarbonati imaju mnoge aplikacije. Nemaju jedinstveni [[smola|identifikaciju koda smole]] (RIC) pa su identificirani kao "ostali" 7, na KSO. Proizvodi od polikarbonata mogu sadržavati prekursorne [[monomera|monomere]] ([[bisfenol A]]; BPA). Polikarbonat je poznat po raznim zaštitćenim imenima , uključujući i Lexan, Makrolon i druge. == Struktura == Polikarbonati su dobili ime jer su [[polimer]]i koji sadrže [[karbonat ester|karbonatnne grupe]] (-O- (C = O) -O-). Ravnoteža korisnih funkcija, uključujući i otpornost na temperaturu, otpornost na udarce i optička svojstava, pozicioniraju polikarbonate između plastične robe i inženjerske plastike. ==Osobine== Polikarbonati su plastomerni materijal, linearni poliestri ugljične kiseline. Proizvode se putem međufazne polikondenzacije 2,2-bis(4-hidroksi-fenil)propana ( [[bisfenol A]]) i [[fozgen]]a. Reakcija dobijamka polikarbonata se odvija u dva koraka.<ref>Lexan sheet technical manual PDF). SABIC. 2009.</ref><ref>Parvin M., Williams J. G. (1975): The effect of temperature on the fracture of polycarbonate". Journal of Materials Science 10 (11): 1883. Bibcode:1975JMatS..10.1883P. doi:10.1007/BF00754478.</ref><ref>http://www.olgr.nsw.gov.au/alcohol_restrictions_for_violent_venues.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130428193825/http://www.olgr.nsw.gov.au/alcohol_restrictions_for_violent_venues.asp |date=28. 4. 2013 }}.</ref><ref>http://www.olgr.qld.gov.au/industry/liquor_compliance/glass_bans/index.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130531123154/http://www.olgr.qld.gov.au/industry/liquor_compliance/glass_bans/index.shtml |date=31 Maj 2013 }}.</ref><ref>Makrolon Polycarbonate Biocompatibility Grades</ref> Prvo se alkalnoj vodenoj otopini [[natrij bisfenolat]]a dodaje organski rastvarač, kao što je [[dihlormetan]] ([[hloroform]]), a zatim se dodaje i plinoviti fozgen uz jako miješanje i hlađenje (20 do 25&nbsp;°C). Tako nastaje pretpolimer niske molarne težine. U drugom koraku, uz upotrebu [[katalizator]]a, kao što su tercijarni amini i amonijeve soli, prevodi se u visokomolekulski polimer: ;n NaO–C6H4–C(CH3)2–C6H4–ONa + n COCl2 → [–O–C6H4–C(CH3)2–C6H4–OCO–]n + 2n NaCl. Veličina [[makromolekula]] se podešava dodavanjem monozamjenskih [[fenol]]a. Polikarbonat je proziran, odnosno bezbojan, sa oko 90% prozirnosti stakla. Ima izuzetan površinski sjajj i dobra mehaničkih svojstava. U obliku je amorfne tvari, srazmjerno velike toplotnr postojanosti, pa se može koristiti sve do 120&nbsp;°C, bez obzira na moguće velika temperaturna kolebanja. == Sinteza == [[Datoteka:Polycarbonatsynthese.svg|mini|700px|centar|Zastupljenost polikarbonata u [[biosfenol]]u <br> Diol komponenta i fozgen]] Najrasprostranjeniji su oni polikarbonati koji koriste [[bisfenol A]] kao dihidroksi komponentu i [[fozgen]].]] Proizvodnja se odvija preko međupovršinskog kondenzacije. Vodena faza se sastoji od [[natrij hidroksid]]a, u [[bisfenol]]u A, koji se rastvara kao natrijeva so. U organskoj fazi, uvodi se gasoviti [[dihlormetan]] fozgen. Kao katalizatori djeluju tercijarni [[amini]]; reakcija počinje već na sobnoj temperaturi. [[Hlorovodik]] reagira direktno sa [[natrij hidroksid]]om da se formira [[natrij hlorid]].<ref name="KunstChemIng">[[Wolfgang Kaiser (Chemiker)|Wolfgang Kaiser]]: ''Kunststoffchemie für Ingenieure.'' 3. Auflage. Carl Hanser, München 2011, S. 331 ff.</ref> Alternativna je proizvodnja preko transesterifikacije sa [[ugljendioksid difenil]]om. U ovom topljenju odvija se reakcija kondenzacije, pod inertnim gasom pri niskom pritisku, a proizvod reakcije, [[fenol]] uklanja se vakuumom iz reakcije mase. :[[Datoteka:Polycarbonat-Syn-Diphenylcarbonat.svg|550px|Prikaz polikarbonata iz bisfenol A difenil karbonata]] Reakcija se pokreće na 180-220&nbsp;°C, a kao katalizatori služe baze. Polikondenzacija se zaverava na do 300&nbsp;°C i pod smanjenim pritiskom. ==Upotreba== Zahvaljujući opisanim svojstvima, polikarbonat ima mnogostruku primjenu. Upotrebljava se u građevinarstvu, kao konstrukcijski materijal za ostakljivanje i pokrovne ploče, armaturne oplate, i u automobilskoj industriji za određene dijelove, kao i u elektrotehnici (za dijelove uređaja, aparata i opreme i u proizvodnji kompaktnih diskova), u sigurnosnoj infrastrukturi, za izradu razne [[sport]]ske opreme i pomagala. ==Također pogledajte== *[[Karbonat]] *[[Poliester]] *[[Vlakna]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Commonscat|Polycarbonat}} [[Kategorija:Polimeri]] [[Kategorija:Materijali]] [[Kategorija:Vlakna]] [[Kategorija:Dielektrici]] [[Kategorija:Optički materijali]] [[Kategorija:Providni materijali]] [[Kategorija:Njemački izumi]] [[Kategorija:Plastika]] me7x2fq4ppxxamabbcd3b1j2xjm3y8u Ismir Jusko 0 417070 3936473 3673946 2026-10-20T15:36:30Z Z1KA 87045 Moving from [[Category:Političari Saveza za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] to [[Category:Političari Saveza za bolju budućnost]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 3936473 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa |ime = Ismir Jusko |slika = Ismir Jusko 1.jpg |redoslijed = [[Ministarstvo komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine|Ministar komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine]] |vrijeme_na_vlasti = 11. maj 2016 – 26. decembar 2018 |prethodnik = [[Slavko Matanović]] |nasljednik = [[Vojin Mitrović]] |redoslijed2 = [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Kantona Sarajevo|Ministar unutrašnjih poslova Kantona Sarajevo]] |vrijeme_na_vlasti2 = 24. novembar 2015 – 30. maj 2016 |prethodnik2 = Nermin Pećanac |nasljednik2 = Vedran Mulabdić |redoslijed3 = |vrijeme_na_vlasti3 = |prethodnik3 = |nasljednik3 = |datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1971|6|18}} |mjesto_rođenja = [[Züttlingen]], [[Zapadna Njemačka]] |datum_smrti = |puno_ime = Ismir Jusko |etnicitet = [[Bošnjak]] |politička_stranka = [[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] |supruga = |djeca = |obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]]<br />Fakultet za sport i tjelesni odgoj |vjera = [[Islam]] |potpis = |web_stranica = [http://www.vijeceministara.gov.ba/ministarstva/komunikacije_i_promet/default.aspx?id=22619&langTag=bs-BA Profil na sajtu Ministarstva] }} '''Ismir Jusko''' (rođen [[18. juni|18. juna]] [[1971.|1971]]) jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] političar. Od 11. maja 2016. do 26. decembra 2018 godine obavljao funkciju [[Ministarstvo komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine|ministra komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine]], te je član [[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine|Saveza za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] (SBB BiH).<ref>{{cite web|url=http://vlada.ks.gov.ba/sites/vlada.ks.gov.ba/files/ismir_jusko_bografija.pdf|title=Ismir Jusko biografija|last=|first=|date=|website=|publisher=Vlada Kantona Sarajevo|access-date=9. 9. 2016|archive-date=19. 10. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019202221/http://vlada.ks.gov.ba/sites/vlada.ks.gov.ba/files/ismir_jusko_bografija.pdf|url-status=dead}}</ref> == Biografija == === Mladost, obrazovanje i posao === Ismir Jusko rođen je u [[Njemačka|njemačkom]] gradu [[Züttlingen]]u. Do 1990. godine je završio osnovnu i srednju školu, te je završio Fakultet za sport i tjelesni odgoj [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]], nakon čega je postao zaposlenik [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Bosne i Hercegovine|ministarstva unutrašnjih poslova Bosne i Hercegovine]] u Specijalnoj jedinici policije, što je bio sve do 1996. Nakon toga, u decembru 1996. godine do marta 2007. godine bio je uposlenik Ambasade [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je obavljao dužnost šefa tima za antiterorizam. Tokom tog vremena, proveo je pet mjeseci na edukacijama u SAD-u, u posebnim kampovima za antiterorizam, gdje je uspješno završio kurs za borbu protiv terorizma i rješavanje kriznih situacija. Nakon provedenog vremena u ambasadi SAD-a u Sarajevu, Jusko je od 2007. godine počeo obavljati dužnost potpredsjednika uprave i direktor Poslovne jedinice kompanije "Sector Security" u Sarajevu, što je ostao sve do 2010. godine. Od 2010. do januara 2013, te ponovo od septembra 2013. do novembra 2014. radio je u [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|ministarstvu sigurnosti Bosne i Hercegovine]] kao šef Kabineta direktora Agencije za policijsku podršku, te kao savjetnik ministra sigurnosti BiH. === Politička karijera === Član je Saveza za bolju budućnost Bosne i Hercegovine.<ref>{{cite web|url=http://mup.ks.gov.ba/organizacija/ministar/ismir-jusko|title=Ismir Jusko {{!}} MUP|website=mup.ks.gov.ba|access-date=9. 9. 2016|archive-date=15. 5. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515171901/http://mup.ks.gov.ba/organizacija/ministar/ismir-jusko|url-status=dead}}</ref> Od 24. novembra 2015. godine do 30. marta 2016. godine bio je ministar unutrašnjih poslova Kantona Sarajevo u vladi [[Elmedina Konakovića]] (SDA). Nakon toga je 11. maja 2016. godine imenovan za novog ministra komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine, čime je zamijenio Slavka Matanovića iz [[Demokratska fronta|Demokratske fronte]] Bosne i Hercegovine. == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Jusko, Ismir}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački ministri komunikacija i prometa]] [[Kategorija:Biografije, Züttlingen]] [[Kategorija:Rođeni 1971.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Saveza za bolju budućnost]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] 878w52jiynjkc5wkt8wn5yw27blnj0a Wayles Browne 0 438755 3936492 3893180 2026-10-20T21:10:11Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936492 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | počasni_prefiks = | ime = Wayles Browne | počasni_sufiks = | slika = WaylesBrown.jpg | veličina_slike = | alt = | opis = | izvorno_ime = | izvorni_jezik = [[engleski jezik]] | izgovor = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = 1941. | mjesto_rođenja = [[Washington, D.C.]], [[SAD]] | datum_nestanka = | mjesto_nestanka = | status_nestanka = | datum_smrti = | mjesto_smrti = | uzrok_smrti = | tijelo_pronađeno = | mjesto_počivanja = | spomenici = | prebivalište = | nacionalnost = | druga_imena = | etnicitet = Amerikanac | državljanstvo = [[SAD]] | obrazovanje = [[Univerzitet Harvard]]<br/>[[Massachusetts Institute of Technology|MIT]]<br/>[[Univerzitet u Novom Sadu]]<br/>[[Univerzitet u Zagrebu]] | alma_mater = | zanimanje = slavist, prevodilac, lingvist | godine_aktivnosti = | era = | poslodavac = [[Univerzitet Cornell]] | organizacija = | agent = <!-- Mora biti podržano pouzdanim izvorom --> | poznat_po = | značajni_radovi = | stil = | rodni_grad = | plaća = | bogatstvo = <!-- Mora biti podržano pouzdanim izvorom --> | visina = | težina = | televizija = | titula = | vrijeme_držanja_titule = | prethodnik = | nasljednik = | stranka = | pokret = | opozicija = | odbori = | religija = <!-- Mora biti podržano pouzdanim izvorom --> | denominacija = <!-- Mora biti podržano pouzdanim izvorom --> | krivične_prijave = <!-- Mora biti podržano pouzdanim izvorom --> | krivične_kazne = | sudski_status = | supružnik = <!-- Koristiti prema nazivu članka ili uobičajeno ime --> | partner = <!-- Nevjenčani partner za duže vrijeme --> | djeca = | roditelji = | rodbina = | pozivni_znak = | nagrade = | web-sajt = <!-- {{URL|primjer.com}} --> | modul = | modul2 = | modul3 = | modul4 = | modul5 = | modul6 = | potpis = | veličina_potpisa = | alt_potpisa = | fusnote = }} '''Wayles Browne''', rođen 1941. u [[Washington, DC]], je [[SAD|američki]] [[Lingvistika|lingvist]],<ref>{{Cite web|url=https://linguistics.cornell.edu/wayles-browne|title=Wayles Browne {{!}} Department of Linguistics|website=linguistics.cornell.edu|access-date=9. 4. 2024}}</ref> [[Slavistika|slavist]], prevodilac i izdavač slavističkih časopisa u nekoliko zemalja. Browne je profesor lingvistike na [[Univerzitetu Cornell]] s težištem na slavenskoj i općoj lingvistici, posebno proučavanju i analizi [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]], gdje je jedan od vodećih zapadnih stručnjaka. == Biografija == == Lingivsika == == Prevodi == == Bibliografija == *Browne, W. (1975). Numerous articles. In R. Filipovic (Ed.), ''Contrastive analysis of English and Serbo-Croatian I.'' Zagreb. *Browne, W. (1986). ''Relative Clauses in Serbo-Croatian in Comaparison with English''. Zagreb. *Browne, W. (1990). Turkisms in the Balkans: True and false friends. ''Languages in Contact''. Zagreb. *Browne, W. (1993). Serbo-Croat. In B. Comrie and G. Corbett (Eds.), ''The Slavonic Languages''. London. * {{Cite book |last1=Browne |first1=Wayles |last2=Alt |first2=Theresa |author2-link=Theresa Alt |year=2004 |url=http://www.seelrc.org:8080/grammar/pdf/compgrammar_bcs.pdf |title=A Handbook of Bosnian, Serbian, and Croatian |format=PDF |publisher=SEELRC}} === Odabrani prijevodi === *"Why the Dwarf Had to be Shot (selection)," with [[Sasha Skenderija]] and Aaron Tate, in ''[http://www.absinthenew.com/ Absinthe: New European Writing]'' ([http://www.absinthenew.com/images/Skenderija.pdf Issue 5, March 2006]) *[http://www.spiritofbosnia.org/?lang=eng&x=63&y=78 DARK BLUE RIVER] by Mak Dizdar (2007), [http://www.spiritofbosnia.org/?lang=eng&x=63 ''Spirit of Bosnia''], Vol. 2, No. 3 *[http://www.spiritofbosnia.org/?lang=eng&x=96&y=103 On the One-Way Street, with a Dog], [http://www.spiritofbosnia.org/?lang=eng&x=96&y=104 Picture Postcard], [http://www.spiritofbosnia.org/?lang=eng&x=96&y=105 Common Places], [http://www.spiritofbosnia.org/?lang=eng&x=96&y=106 Wintertime Scene], 2008), [[Spirit of Bosnia]], Vol. 3, No. 2 == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[https://web.archive.org/web/20081231162846/http://ling.cornell.edu/index.cfm/page/people/browne.htm Wayles Browne], Cornell Linguistics Department *[http://linguistlist.org/people/personal/get-personal-page2.cfm?PersonID=22045 Wayles Browne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054559/http://linguistlist.org/people/personal/get-personal-page2.cfm?PersonID=22045 |date=4. 3. 2016 }}, The LINGUIST List *[https://web.archive.org/web/20120216131055/http://en.scientificcommons.org/wayles_browne Papers by Wayles Browne], Scientific Commons *{{worldcat id|id=lccn-nr89-11736}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Browne, Wayles}} [[Kategorija:Rođeni 1941.]] [[Kategorija:Američki lingvisti]] [[Kategorija:Američki slavisti]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Harvardu]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Zagrebu]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Novom Sadu]] [[Kategorija:Predavači na Univerzitetu Cornell]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 1ryswm55mr2pee30mpmbjwh4v9tydh4 Vatroglavi kraljić 0 459456 3936487 3905732 2026-10-20T18:59:30Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936487 wikitext text/x-wiki {{Taksokvir | boja = pink | naziv = Vatroglavi kraljić | status = Najmanje ugrožen (IUCN 3.1)<ref name=IUCN2012>BirdLife International (2016). "[https://www.iucnredlist.org/species/22735002/87781502 Regulus ignicapilla]". ''Crvena lista IUCN''. ''Verzija 2019.2''. ''[[Međunarodna unija za očuvanje prirode i prirodnih resursa]]''. Pristupljeno 25. 1. 2020.</ref> | slika = Regulus ignicapilla Arundel.jpg | slika_širina = 258px | slika_opis = Mužjak [[Podvrste#Nomenklatura|nominalne podvrste]] u [[Engleska|Engleskoj]] | regnum = [[Životinje|Animalia]] | phylum = [[Hordati|Chordata]] | classis = [[Ptice|Aves]] | ordo = [[Ptice pjevačice|Passeriformes]] | familia = [[Kraljići|Regulidae]] | genus = ''[[Kraljići|Regulus]]'' | species = '''''R. ignicapilla''''' | karta_raspon = Regulus ignicapilla -approx range map.png | karta_raspon_širina = 258px | karta_raspon_opis = Približni areal rasprostranjenja; žutom bojom obilježen je ljetni posjetilac, plavom zimski, a zelenom onaj koji je tu tokom čitave godine. | sinonimi = ''Regulus ignicapillus'' }} '''Vatroglavi kraljić''' ({{jez-la|Regulus ignicapilla}}) vrlo je mala [[ptica pjevačica]] iz porodice [[Kraljići|kraljića]].<ref>{{cite web |title=Regulidae – kraljići |url=http://bioras.petnica.rs/takson.php?id=37383 |website=BioRaS |access-date=25. 1. 2020 |archive-date=25. 1. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125200447/http://www.bioras.petnica.rs/takson.php?id=37383 |url-status=dead }}</ref> Gnijezdi se na područjima Evrope i sjeverozapadne Afrike na kojima vlada umjerena klima, te je djelimično [[ptica selica]] jer se seli s pticama središnje Evrope koje zimu provode južno i zapadno od područja na kom se razmnožavaju. Vatroglavi kraljić na Balearima i u sjevernoj Africi priznat je kao zasebna [[podvrsta]] ''Regulus ignicapilla balearicus'', ali populacija na [[Madeira|Madeiri]], koja je prije bila klasificirana kao podvrsta, danas se smatra zasebnom vrstom, madeirskim vatroglavim kraljićem (''Regulus madeirensis''). Fosilski predak identificiran je na temelju samo jedne kosti krila. Ovaj kraljić ima zelenkastu boju gornjeg dijela tijela s bijelim šarama. Ima bijela pera oko krila, crnu prugu oko oka, iznad i ispod koje su pruge bijele boje. Ćuba na glavi, narandžasta kod mužjaka i žuta kod ženke, pokazuje se tokom parenja, zbog čega je i dobio svoj engleski naziv, ''vatrena ćuba'' ({{jez-en|firecrest}}). Ptica površno liči na [[kraljić]]a (''Regulus regulus''),<ref>{{cite web |title=''Regulus regulus'' – kraljić |url=http://bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=37385 |website=BioRaS |access-date=25. 1. 2020 |archive-date=29. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129120129/http://www.bioras.petnica.rs/vrsta.php?id=37385 |url-status=dead }}</ref> s kojim dijeli areal rasprostranjenja u Evropi, ali vatroglavi kraljić ima bronzana ramena i izražajne šare po glavi. Pjesma se sastoji od visokih tankih nota, koje su manje visine od one njegovog rođaka. Vatroglavi kraljić se gnijezdi u [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela|širokolisnim]] ili [[Četinarske šume umjerenih predjela|četinarskim]] šumama umjerenih predjela i vrtovima, gdje gradi kompaktna gnijezda od tri sloja na granama. Ženka sama leži na sedam do dvanaest jaja, a oba roditelja hrane izlegle ptiće, koji sazre 22–24 dana nakon što su se izlegli. Vatroglavi kraljić neprestano je u pokretu i često lebdi dok traži insekte kojima se hrani, a zimi se često pridružuju skupinama [[Sjenice (porodica)|sjenica]]. Iako je bilo slučajeva lokalnog opadanja njegovog broja, ova vrsta nije na popisu briga organizacija za zaštitu vrsta zbog svoje velike evropske populacije i širenja svojeg opsega staništa u prošlom stoljeću. Katkad je meta [[ptica grabljivica]] ili parazita. Moguće je da je ova vrsta bila izvorno "kralj ptica" u evropskom folkloru. == Opis == Vatroglavi kraljić malena je ptica, dugačka približno 9{{razmak}}cm s rasponom krila od 13 do 16{{razmak}}cm,<ref name=BWP/> a težine 4–7 grama. Ima svjetlozelenkaste gornje dijelove tijela s bronzanom mrljom na svakom ramenu, kao i bijelim donjim dijelovima sa smeđe-sivim bojama na prsima i boku. Ima dvije bijele pruge ispod krila, crno perje na vrhu krila i smeđe-crne noge. Šare na glavi su upečatljive: ćuba na glavi je narandžasta kod mužjaka i žuta kod ženke. Ženka se razlikuje od mužjaka i po skromnijim bojama perja, kao i po manjoj veličini. Mladi imaju sivkaste boje i nemaju šarenu ćubu; ostala obilježja na glavi su prisutna, ali slabijih boja od odraslih. Do prve zime, jedino im se ne mijenjaju perja za let i na repu tokom [[Mitarenje|mitarenja]], a mlade ptice su tada već gotovo identične odraslim. Ova ptica skače tako što tijelo drži u horizontalnom položaju, a njen let je slab i popraćen zujanjem, s ponekad brzim i okretnim manevrima.<ref name= Baker/> Odrasli vatroglavi kraljić rijetko kada se može zamijeniti s drugim vrstama; [[Palasov zviždak]] ima sličnu glavu i šare, ali mu ćuba ima blijedo žutu boju, a ne izražajno bronzanu. Mladi vatroglavi kraljić katkad se zamijeni s kraljićem, ali često ima dovoljno šara na glavi pa se mogu razlikovati.<ref name= Baker/> Vatroglavi kraljić također se razlikuje od Palasovog zviždaka po tome što zviždak ima blijedu prugu na ćubi i žuto tijelo. Često se mladi vatroglavi kraljić miješa i sa [[šarenokrili zviždak|šarenokrilim zviždakom]], koji ima slične šare na glavi, ali mu je resa bljeđa, trbuh bijel, a noge tamnije, smeđe.<ref name= Barthel>{{cite journal|last=Barthel | first= Peter H |year=2003 | title= Juvenile firecrests ''Regulus ignicapilla'' as a confusion risk with yellow-browed ''Phylloscopus inornatus'' and Pallas's warblers ''P. proregulus'' | journal= Limicola | volume= 17 | issue = 3 |language = de |pages=139-151}}</ref> == Taksonomija i klasifikacija == [[Datoteka:Regulus ignicapillus Roitelet triple-bandeau.jpg|mini|Mužjak u ruci ([[Lille]]).]] Kraljići se katkad uključuju u [[grmuše]], ali im se često daje status [[Porodica (taksonomija)|porodice]],<ref name = BB852 >{{cite journal|last=Monroe |first= Burt L. |year=1992 |title= The new DNA-DNA avian classification: What's it all about? |url=https://archive.org/details/sim_british-birds_1992-02_85_2/page/n10 |journal= British Birds |volume=85 |issue= 2|pages=53-61}}</ref> pogotovo nakon što su nedavna istraživanja pokazala da su, uprkos površnim sličnostima, kraljići filogenetski udaljeni od grmuša.<ref name= Barker>{{cite journal |last=Barker |first=F Keith |last2=Barrowclough |first2=George F |last3=Groth |first3=Jeff G |year=2002 |title=A phylogenetic hypothesis for passerine birds: taxonomic and biogeographic implications of an analysis of nuclear DNA sequence data |journal=Proceedings of the Royal Society of London B |volume=269 |pages=295-308 |url=http://rspb.royalsocietypublishing.org/content/269/1488/295.full.pdf |doi=10.1098/rspb.2001.1883 |pmid=11839199 |pmc=1690884 |issue=1488 }}{{Mrtav link}}</ref><ref name= Spicer>{{cite journal |last=Spicer |first=Greg S |last2=Dunipace |first2=Leslie |year=2004 |title=Molecular phylogeny of songbirds (Passeriformes) inferred from mitochondrial 16S ribosomal RNA gene sequences |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=30 |pages=325-335 |url=http://online.sfsu.edu/~gs/spicer/pages/spicerpdf/spicerdunipace04.pdf |doi=10.1016/S1055-7903(03)00193-3 |pmid=14715224 |access-date=25. 1. 2020 |archive-date=4. 3. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304150636/http://online.sfsu.edu/~gs/spicer/pages/spicerpdf/spicerdunipace04.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name= alstrom>{{cite journal | last= Alström | first= Per | last2= Ericson | first2= Per G P | last3= Olsson | first3= Urban | last4= Sundberg | first4= Per | year= 2006 | title= Phylogeny and classiccation of the avian superfamily Sylvioidea | journal= Molecular Phylogenetics and Evolution | volume= 38 | pages= 381-397 | url= http://www.nrm.se/download/18.4e1d3ca810c24ddc70380001143/Alstr%C3%B6m+et+al+Sylvioidea+MPEV+2006.pdf | doi= 10.1016/j.ympev.2005.05.015 | pmid= 16054402 | access-date= 25. 1. 2020 | archive-date= 27. 6. 2021 | archive-url= https://web.archive.org/web/20210627134311/https://www.nrm.se/download/18.4e1d3ca810c24ddc70380001143/Alstr%C3%B6m+et+al+Sylvioidea+MPEV+2006.pdf | url-status= dead }}</ref> Imena porodice, [[Regulidae]], i njenog jedinog roda, ''[[Kraljić (rod)|Regulus]]'', potiču od [[latinski jezik|latinskog]] ''regulus'', umanjenice riječi ''rex'', odnosno "kralj",<ref name = Chambers>{{Cite book|last=Brookes| first = Ian (gl. ur.) | title = The Chambers Dictionary |edition=9. |year=2006 | publisher = Chambers | location = Edinburgh |isbn=978-0-550-10185-3|pages=223, 735, 1277 }}</ref> te se odnose na karakteristične narandžaste ili žute ćube odrasle ptice. Vatroglavog kraljića prvi put je formalno opisao holandski zoolog [[Coenraad Jacob Temminck]] 1820. kao ''Sylvia ignicapilla'';<ref name= Temminck >{{Cite book|last=Temminck | first = Coenraad Jacob | title = Manuel d'ornithologie, ou Tableau systematique des oiseaux qui se trouvent en Europe | edition= 2. |year=1820–1840 | publisher = H Cousin & E d'Ocagne | location = Paris|url=http://books.google.ca/books?id=BN4TAAAAYAAJ&dq=Manuel%20d'ornithologie%2C%20ou%20Tableau%20systematique%20des%20oiseaux%20qui%20se%20trouvent%20en%20Europe&pg=PA231#v=onepage&q&f=false | language = fr|pages=231}}</ref> relativno kasna identifikacija ove česte evropske ptice objašnjava se time da je bilo rasprostranjeno mišljenje da se radi o nekom varijetetu kraljića.<ref name= Wood>{{cite book|last=Wood | first = Neville |year=1836 | title = British song birds: being popular descriptions and anecdotes of the choristers of the groves | location = London| publisher = John W Parker |pages=143-145 | url = http://books.google.ca/books?id=OW4FAAAAQAAJ&dq=British%20song%20birds%3A%20being%20popular%20descriptions%20and%20anecdotes%20of%20the%20choristers%20of%20the%20groves&pg=PA143#v=onepage&q&f=false}}</ref> Ime vrste potiče od latinske riječi ''ignis'' – "vatra" i ''capillus'' – "kosa".<ref name = Chambers/> Pored toga, često se pogrešno naziva ''R. ignicapillus'' zbog nerazumijevanja gramatike latinskog jezika.<ref name= aerc2010>{{cite book|last=Crochet | first = P-A | last2=Raty|first2= L|last3=De Smet|first3= G|last4=Anderson|first4= B|last5=Barthel|first5= P H|last6=Collinson|first6= J M|last7=Dubois|first7= P J|last8=Helbig|first8= A J|last9=Jiguet|first9= F|last10=Jirle|first10= E|last11=Knox|first11= A G|last12=Le Maréchal|first12= P|last13=Parkin|first13= D T|last14=Pons|first14= J-M|last15=Roselaar|first15= C S|last16=Svensson|first16= L|last17=van Loon|first17= A J|last18=Yésou|first18= P | title = AERC TAC's Taxonomic Recommendations July 2010 | url = http://www.aerc.eu/DOCS/AERC%20TAC%20recommendations%20July%202010%20version%202.0.pdf |year=2010 | publisher = Association of European Rarity Committees (AERC) |pages=14}}</ref> Postoje dvije široko priznate podvrste vatroglavog kraljića, ''R. i. ignicapilla'' i mediteranski ''R. i. balearicus'' (von Jordans, 1923). Ova druga podvrsta naseljava [[Baleari|Baleare]] i sjever Afrike, te je neznatno bljeđa ispod i sivkastija na vrhu od prve podvrste.<ref name= Baker/> Neki su predlagali druge podvrste, uključujući jugoistočni ''R. i. caucasicus'', sjevernoafrički ''R. i. laeneni'',<ref name="Packert"/> i [[krim]]ski ''R. i. tauricus''.<ref name= Redkin>{{cite journal|last=Redkin | first= Y A|year=2001| title= A new subspecies of Firecrest ''Regulus ignicapillus'' (Temminck, 1820) (Regulidae, Passeriformes) from the mountains of the Crimea | journal= Ornitologia | volume= 29 | issue = |pages=98-102 | doi = }}</ref> Vatroglavi kraljić s Madeire, ''R. madeirensis'', također je formalno smatran podvrstom, ali [[filogenija|filogenetske]] analize na temelju [[citohrom b|citohroma ''b'']] pokazale su da se madeirski kraljić razlikuje na nivou vrste. Razlika gena citohroma ''b'' između madeirskog i evropskog vatroglavog kraljića je 8,5%, što se može uporediti s nivoom raznolikosti između ostalih vrsta roda ''Regulus'', kao što je 9% između kraljića (''Regulus regulus'') i američkog žutoglavog kraljića (''Regulus satrapa'').<ref name = hbw>{{cite book|last=Del Hoyo|first =Josep|last2=Elliott|first2= Andrew|last3=Christie|first3=David A|last4=Martens|first4=Jochen|last5=Päckert|first5=Martin|title=Handbook of the Birds of the World: Old World Flycatchers to Old World Warblers v. 11 {{!}} Family Regulidae (Kinglets & Firecrests)|year=2006|publisher=Lynx Edicions|location=Barcelona|isbn=978-84-96553-06-4|pages=330–349}}</ref> Ta ostrvska vrsta također se razlikuje u [[Morfologija (biologija)|morfologiji]] i vokalizaciji.<ref name= Sangster>{{cite journal|last= Sangster|first= George|last2= Collinson|first2= J Martin|last3= Helbig|first3= Andreas J|last4= Knox|first4= Alan G|last5= Parkin|first5= David T.|year= 2005|title= Taxonomic recommendations for British birds: third report|journal= Ibis|volume= 147|pages= 821-826|url= http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/118644713/PDFSTART|doi= 10.1111/j.1474-919X.2005.00483.x}}{{Mrtav link}}</ref> Sugeriranu podjelu prihvatilo je i Udruženje komiteta evropskih rijetkosti (AERC) 2003,<ref name= aerc >{{cite book|last=AERC Taxonomy Committee | title = AERC TAC's Taxonomic Recommendations | url = http://www.aerc.eu/DOCS/AERCTACAccepted.pdf |year=2003| publisher = Association of European Rarities Committees |pages=22}}</ref> iako neki autoriteti, kao što je ''[[The Clements Checklist of Birds of the World]]'', nisu priznali ovu novu vrstu.<ref name = Clements >{{cite web|last=James|first=Clements|last2=Schulenberg|first2=T S|last3=Iliff|first3=M J|last4=Sullivan|first4=B L|last5=Wood|first5=C L|title=The Clements checklist of birds of the world: Version 6.4.|year=2009|url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist|publisher=Cornell University Laboratory of Ornithology|access-date=30. 7. 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100821172048/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/downloadable-clements-checklist|archive-date=21. 8. 2010|url-status=dead}}</ref> [[Tajvan]]skog kraljića (''Regulus goodfellowi'') neki smatraju rasom vatroglavog kraljića; ipak, pjesma ove tajvanske ptice, koja je slična [[Himalaji|himalajskim]] rasama kraljića (''Regulus regulus'') i genetičke informacije ukazuju da je povezan s ''himalajskim'' kraljićem, kao i samo udaljeno s vrstom vatroglavog kraljića.<ref name= flamecrest>{{cite journal |last=Päckert |first=Martin |last2=Martens |first2=Jochen |last3=Severinghaus |first3=Lucia Liu |year=2008 |title=The Taiwan Firecrest (''Regulus goodfellowi'') belongs to the Goldcrest assemblage (''Regulus regulus'' s. l.): evidence from mitochondrial DNA and the territorial song of the Regulidae |journal=Journal of Ornithology |volume=150 |issue=1 |pages=205-220 |url=http://www.springerlink.com/content/vk47812401430l68/fulltext.pdf |format=PDF |doi=10.1007/s10336-008-0335-5 }}{{Mrtav link}}</ref> Kraljići na [[Kanari]]ma, koji su se također smatrali bliskima vatroglavim kraljićima, danas se smatraju dvjema podvrstama kraljića (''Regulus regulus'').<ref name= pack2006>{{cite journal|last=Päckert | first= Martin |year=2006 | title= Song dialects as diagnostic characters—acoustic differentiation of the Canary Island Goldcrest subspecies ''Regulus regulus teneriffae'' Seebohm 1883 and ''R. r. ellenthalerae'' Päckert ''et al''. 2006 (Aves: Passeriformes: Regulidae) | journal= Zootaxa | volume= 1325 |pages=99-115}}</ref> === Fosili === Postoji jako malo fosila iz [[pleistocen]]a (prije 2,6 miliona do 12.000 godina) iz Evrope i Izraela koji se odnose na postojeće vrste roda ''Regulus'', većinom kraljića ili neidentificiranih vrsta, ali i španskog primjerka vatroglavog kraljića. [[Lakatna kost]] iz Bugarske identificirana je da pripada fosilnoj vrsti, ''[[Regulus bulgaricus]]'', od prije 2,6 miliona godina. Čini se da se radi o pretku današnjeg vatroglavog kraljića, dok se žutoglavi kraljić odvojio od ove linije sredinom pleistocena.<ref name = Boev>{{cite journal |last= Boev |first= Zlatozar |year= 1999 |title= ''Regulus bulgaricus'' sp. n. – the first fossil Kinglet. Aves: Sylviidae from the Late Pliocene of Varshets, Western Bulgaria |journal= Historia Naturalis Bulgarica |volume= 10 |url= http://haltakov.com/8group/zb/sci/131_boev_1999_regulus_bulgaricus.pdf |format= PDF |pages= 109-115 |access-date= 25. 1. 2020 |archive-date= 30. 8. 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210830215512/http://www.haltakov.com/8group/zb/sci/131_boev_1999_regulus_bulgaricus.pdf |url-status= dead }}</ref> == Rasprostranjenost i stanište == [[Datoteka:KorkeichePortugal1994.jpg|mini|[[Hrast plutnjak]] predstavlja jedno od drveta na kome ova ptica provodi najviše vremena.]] Vatroglavi kraljić gnijezdi se i obitava u [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela|širokolisnim i mješovitim šumama umjerene klime]], a voli [[hrast plutnjak]] i [[jova|jovu]] gdje je moguće, ali i [[bukva|bukvu]] i [[božićno drvo]]. Nastanjuje i mješovite širokolisne i [[četinari|četinarske]] šume, posebno neke vrste drveća kao što su [[smreka]], [[jela]], [[kedar]] i [[bor (biljka)|bor]], često one uz koje rastu [[kleka]], [[bršljan]] ili divlja [[ruža]]. U suhim [[mediteran]]skim područjima nastanjuje četinare, hrastove i mješovite šume na nadmorskoj visini do 2.800{{razmak}}m.<ref name= Baker/> Za razliku od specijaliziranih ptica, kao što je [[šumski brgljez]] i [[kratkokljuni puzavac]], koji se hrane na deblu, kraljiću nisu potrebne velike šume, a njihova gustina populacije nezavisna je od veličine šume.<ref name= Tellería>{{cite journal |last=Telleria |first=J L |last2=Santos |first2=T |year=1995 |title=Effects of forest fragmentation on a guild of wintering passerines: the role of habitat selection |journal=Biological Conservation |volume=71 |pages=61-67 |url=http://www.ucm.es/info/zoo/bcv/pdf/1995_BiolCons_71_61.pdf |format=PDF |doi=10.1016/0006-3207(94)00021-H |access-date=25. 1. 2020 |archive-date=12. 10. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012051031/http://www.ucm.es/info/zoo/bcv/pdf/1995_BiolCons_71_61.pdf |url-status=dead }}</ref> Zimi se manje oslanja na zimzeleno drveće nego kraljić, pa se premješta prema granici šume i prema šikari. Putuje sam ili u parovima, pa često odlazi u grmlje i nižu vegetaciju.<ref name= Baker/> Ova vrsta opstaje i po urbanim područjima, ako postoji prikladno područje po parkovima ili velikim vrtovima; gustina populacije po vrtovima može se uporediti i s najvećim nivoima u prirodnim staništima.<ref name= Palomino>{{cite journal|last=Palomino | first= David | last2=Carrascal | first2= Luis M |year=2006 | title= Urban influence on birds at a regional scale: A case study with the avifauna of northern Madrid province | journal= Landscape and Urban Planning | volume= 77 |pages=276-290 | url= http://www.vertebradosibericos.org/lmcarrascal/pdf/leup2004.pdf | format= PDF | access-date=9. 6. 2019 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080907081825/http://www.vertebradosibericos.org/lmcarrascal/pdf/leup2004.pdf | archive-date=7. 9. 2008 |url-status=dead }}</ref><ref name= witt>{{cite journal|last=Witt | first= Klaus | last2=Mitschke|first2= Alexander|last3=Luniak|first3= Maciej |year=2005| title= A comparison of common breeding bird populations in Hamburg, Berlin and Warsaw | journal = Acta Ornithologica | volume= 40 | issue = 2 |pages=139-146 | doi = 10.3161/000164505775247737}}</ref> Ova se ptica gnijezdi po gotovo cijeloj Evropi, od južne Engleske, Francuske, Španije i Portugala na zapadu pa sve do Bjelorusije, Ukrajine, Grčke i [[Baltik]]a na istoku i sjeveru. Postoje i izolirane populacije istočno od glavnih staništa, u zapadnoj [[Gruzija|Gruziji]], Krimu i Turskoj. Njen areal je između 16 i 24° izolinija.<ref name=BWP>{{cite book|last=Snow|first=David|last2=Perrins|first2=Christopher M|title=The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes)|publisher=Oxford University Press|year=1998|location=Oxford|isbn=978-0-19-850188-6|pages=1346-1348}}</ref> Južne ptice uglavnom su stanarice, za razliku od sjevernih i istočnih populacija koje [[ptice selice|migriraju]] tokom zime prema mediteranskim područjima. ''R. i. balearicus'' obitava na Balearima i u sjevernim dijelovima Maroka, Alžira i Tunisa.<ref name= Baker>{{cite book|last=Baker | first = Kevin |title = Warblers of Europe, Asia and North Africa (Helm Identification Guides) |url=https://archive.org/details/warblersofeurope0000bake |year=1997 | publisher = Helm|isbn=978-0-7136-3971-1 |pages=[https://archive.org/details/warblersofeurope0000bake/page/383 383]-384 | location = London}}</ref> Ova vrsta primijećena je i na udaljenim mjestima po Norveškoj, Finskoj, Estoniji, Kipru, Egiptu i Libanu.<ref name =hbw/><ref name="BirdLife">{{cite web|title=BirdLife International Species factsheet: ''Regulus ignicapilla '' |author= | publisher = BirdLife International | url = http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=112556 | access-date=4. 7. 2010}}</ref> == Ishrana == [[Datoteka:Orchesella cincta.jpg|mini|Vatroglavi kraljić u početku svoje mlade hrani [[skokuni]]ma (prosječna veličina 4{{razmak}}mm), nakon čega zahtijevaju veću hranu kako rastu.]] Sve vrste kraljića gotovo isključivo su [[insektojedi]] i hrane se [[zglavkari]]ma s mekanom kutikulom, kao što su [[skokuni]], [[lisna uš]] i pauci. Hrane se i ličinkama i jajima pauka i insekata, a povremeno uzimaju i pelud. Sve vrste lebde prije nego što nađu i uhvate insekta. Vatroglavi kraljić voli veliki plijen, za razliku od žutoglavog. I jedna i druga vrsta često se hrane insektima zarobljenim u paučini, a vatroglavi kraljić često pojede i samog pauka.<ref name = hbw/> Vatroglavi kraljić hrani se po drveću i iskorištava gornju površinu grana kod četinara i lišća istih. To je u suprotnosti s kraljićem koji se često hrani na unutarnjim stranama grana i lišća. Tokom zime, jata vatroglavog kraljića pokrivaju površine tla tri puta brže od kraljića, pa ignoriraju najmanji plijen u poređenju sa svojim rođakom; veći se beskičmenjaci ubijaju tako što ih lupaju o granu.<ref name = hbw/> Vatroglavi kraljić bolje se hrani dok stoji jer ima noge koje su bolje prilagođene za grabljenje.<ref name= Leisler >{{cite journal | last= Leisler | first= Bernd | last2= Thaler | first2= Ellen | year= 1982 | title= Differences in morphology and foraging behaviour in the goldcrest ''Regulus regulus'' and firecrest ''R. ignicapillus'' | journal= Annales Zoologici Fennici | volume= 19 | pages= 277-284 | url= http://www.sekj.org/PDF/anzf19/anz19-277-284.pdf | format= PDF | access-date= 25. 1. 2020 | archive-date= 2. 11. 2024 | archive-url= https://web.archive.org/web/20241102103126/https://www.sekj.org/PDF/anzf19/anz19-277-284.pdf | url-status= dead }}</ref> Mladi se hrane gotovo isključivo skokunima; jedini izuzeci su povremeno pauci. Od petog dana pa nadalje, hrana za ptiće u gnijezdu uključuje i biljne uši i veliku količinu [[puževi]]h kućica koje su potrebne za rast kostiju. Nakon druge sedmice, hrana uključuje i velike moljce i gusjenice, kao i razne vrste zglavkara koje odrasli uglavnom izbjegavaju, kao što su kosci, [[uholaže]] i [[stonoge]].<ref name="hbw"/> Tokom zime, vatroglavi kraljić udruži se s drugim pticama, kao što su [[Sjenice (porodica)|sjenice]] i druge [[Ptice pjevačice|vrapčarke]].<ref name= Baker/> Tada lovi na većem rasponu visina i tipova vegetacije nego kada se hrani sam. Vrste koje se hrane u jatu imaju dva puta više uspjeha od solitarnih ptica.<ref name= Herrera>{{cite journal|last=Herrera | first= Carlos M |year=1979 | title= Ecological aspects of heterospecific flocks formation in a Mediterranean passerine bird community | journal= Oikos | volume= 33 | issue= 1 |pages=85-96 | url= http://www.plant-animal.es/pdfs/Herrera.1979.Oikos.pdf | format= PDF | doi= 10.2307/3544516 | access-date=9. 6. 2019 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110720143131/http://www.plant-animal.es/pdfs/Herrera.1979.Oikos.pdf | archive-date=20. 7. 2011 |url-status=dead }}</ref> U nekim područjima, zimske ptice razvile su naviku da se približe stanicama za hranjenje životinja radi masne hrane, katkad s kraljićem i drugim pticama, kao što je obični zviždak i [[crnokapa grmuša]].<ref name= Simms/> Probavni sistem vatroglavog kraljića prilagođen je insektima, dok druge vrapčarke uključuju i voće u jesenju prehranu. Španska studija uporedila je rod ''Sylvia'' s vatroglavim kraljićem i [[gorski zviždak|gorskim zviždakom]]. Rezultati su ukazali da, zavisno od tjelesne težine, insektojedi su imali kraća crijeva, ali duži ciklus prolaza hrane kroz crijeva nego vrsta zviždaka. Insektojedi su često i manji od [[svaštojed]]a.<ref name= Jordano >{{cite journal |last=Jordano |first=Pedro |year=1987 |title=Frugivory, external morphology and digestive system in Mediterranean sylviid warblers ''Sylvia'' spp. |journal=Ibis |volume=129 |pages=175-189 |url=http://ebd10.ebd.csic.es/pdfs/Jordano_1987_Ibis_Sylvia%20morphology%20and%20frugivory.pdf |format=PDF |access-date=25. 1. 2020 |archive-date=20. 6. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130620203613/http://ebd10.ebd.csic.es/pdfs/Jordano_1987_Ibis_Sylvia%20morphology%20and%20frugivory.pdf |url-status=dead }}</ref> == Razmnožavanje == [[Datoteka:Regulus ignicapilla -Galicia, Spain -singing in a conifer tree-8 (1).jpg|mini|Vatroglavi kraljić pjeva u [[Galicija (Španija)|Galiciji]] (Španija).]] [[Datoteka:Regulus ignicapilla MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|mini|Jaja vatroglavog kraljića – [[Muzej Toulousea]].]] Vatroglavi kraljić je [[monogamija|monogaman]]. Mužjak pjeva tokom razdoblja parenja, često s uzdignutom ćubom i šepuri se tako što vrh perja uperi prema ženki, pokaže ćubu i šare na glavi. Po tome se također razlikuje od kraljića koji se pokloni kako bi naglasio ćubu na glavi. Velik je teritorij u vrijeme parenja – otprilike 0,5 hektara – i poklapa se sa susjednim teritorijima kraljića. Te dvije vrste ptice katkad se mogu i sukobiti dok brane teritorij,<ref name= Simms/> ali količina stvarnog suparništva između njih vjerovatno nije velika. Španska studija sugerira da su ti teritorijalni sukobi, i drugi fenomeni poput mužjaka koji pjevaju miješanom ili alternativnom pjesmom, vjerovatno najčešći kada jedna vrsta lokalno nadmašuje drugu po brojnosti;<ref name= Becker>{{cite journal|last=Becker | first= Peter H |year=1977 | title= Verhalten auf Lautäußerungen der Zwillingsart, interspezifische Territorialität und Habitatansprüche von Winter- und Sommergoldhähnchen (''Regulus regulus'', ''R. ignicapillus'') |language = de| journal= Journal fũr Ornithologie | volume= 118 | issue = 3 |pages=233-260 | doi = 10.1007/BF01643534}}</ref> kod drugih slučajeva, dva kraljića su naučila da ignoriraju pjesmu jedno drugog. Tokom šepurenja, mužjak vatroglavog kraljića usmjeri ćubu prema ženki i lebdi iznad nje prije parenja.<ref name= Simms/> Gnijezdo je često dobro utvrđeno na grani, uglavnom ne na prevelikoj visini, iako [[Eric Simms]] zapaža da su gnijezda znala biti i na visini od 20{{razmak}}m.<ref name= Simms/> Vatroglavi kraljići katkad se gnijezde blizu gnijezda [[Jastrebovi|jastreba]]. To im omogućava da izbjegnu opasnost od glavnih neprijatelja i predatora, kao što je [[obični kobac]], ili kradljivaca gnijezda – [[šojka]] i [[pjegavi djetlić]].<ref name= BB103>{{cite journal|last=Mawson | first= Geoff|year=2010| title= Apparent nesting association of Northern Goshawks and Firecrests | journal= British Birds | volume= 103 |pages=243-244}}</ref> Gnijezdo je zatvoreno i sagrađeno od tri sloja s malenim ulazom na vrhu. Gornji sloj čine mahovina, grančice, paučina i lišaj. Paučina se koristi da bi katkad učvrstila grančice oko gnijezda. Srednji sloj čine mahovina, popraćena perjem (katkad i do 3.000).<ref name=BWP/> Gnijezdo je manje, dublje i kompaktnije od onog koje pravi kraljić, duboko oko 5–7{{razmak}}cm i široko oko 8{{razmak}}cm.<ref name= Simms/> Ženka sama pravi gnijezdo, iako je mužjak prati dok ona pravi gnijezdo tokom razdoblja od približno tri sedmice.<ref name =hbw/> Kraljići u zapadnoj Evropi liježu jaja već u aprilu, a na istoku krajem maja; druga generacija jaja, koja je česta, odvija se između juna i jula.<ref name=BWP/> Jaja su ružičasta sa slabo primjetnim crvenim šarama,<ref name= Seebohm >{{cite book|last=Seebohm | first = Henry | title = Coloured Figures of the Eggs of British Birds |url=https://archive.org/details/colouredfigureso00seeb |year=1896| publisher = Sheffield: Pawson and Brailsford |pages=[https://archive.org/details/colouredfigureso00seeb/page/209 209], plate 53 }}</ref> dok su jaja madeirskog vatroglavog kraljića bijele boje sa smeđim pjegama.<ref name= Simms>{{cite book|last=Simms | first = Eric |title = British Warblers (New Naturalist Series) |url=https://archive.org/details/britishwarblers0000simm |year=1985| location = London| publisher = Collins |isbn=978-0-00-219810-3 |pages=[https://archive.org/details/britishwarblers0000simm/page/370 370]}}</ref> Veličina jaja je oko {{bezpreloma|14 × 10 mm}} i teže oko 0,7 grama, od čega 5% otpada na ljusku.<ref name = BTO>{{cite web|title=Firecrest '' Regulus ignicapilla '' [Temminck, 1820]|work= BTOWeb BirdFacts | url= http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob13150.htm |publisher=British Trust for Ornithology |access-date=17. 10. 2010}}</ref> U jednom gnijezdu ima približno 7–12 jaja. Ženka leži na jajima 14,5 do 16,5 dana, sve dok se mladi ne izlegu, a sazru osam do deset dana nakon toga. Oba roditelja hrane mlade.<ref name=BWP/> Ova vrsta postaje spolno zrela nakon jedne godine, a prosječni životni vijek joj je manje od dvije godine.<ref name = BTO/> Uprkos poklapanju teritorija za parenje, hibridizaciju vatroglavog kraljića i kraljića vjerovatno sprečavaju razlike u šepurenju i izgledu glave. Čak i u studijama ptica u kojima je ženka kraljića dobila umjetnu prugu oko očiju kako bi došlo do parenja s mužjakom vatroglavog kraljića, mlade nikada nije odgojio miješani par i činili su se loše adaptirani u poređenju s vrstom roditelja.<ref name =hbw/> == Vokalizacija == Pjesma se sastoji od tri ili četiri tanke visoke note, slično kao i kod žutoglavog kraljića (''Regulus regulus''), ali s nižom visinom glasa,<ref name= Mullarney>{{cite book|last=Mullarney | first = Killian | last2=Svensson |first2= Lars|last3=Zetterstrom|first3= Dan |last4=Grant |first4= Peter J. |title = Collins Bird Guide |url=https://archive.org/details/collinsbirdguide0000sven |year=1999 | publisher = London: Collins |isbn=978-0-00-219728-1|pages=[https://archive.org/details/collinsbirdguide0000sven/page/336 336]}}</ref> ''zit-zit-zit'' češće nego ''see-see-see''.<ref name= Simms/> Pjesma je spoj pozivnih nota u dugoj sekvenci. Najčešće se sastoji od 11 do 14 nota po pjevu, koji postaje glasniji i brži, a zadnje tri note različite su od prethodnih: ''zit-zit-zit-zit-zit-zit-zit-zit-zit-zit-zirt.zirt.zirt''. Pjev obično traje 0,5–2,5 sekundi, kraćih od 3,5 do 4,0 sekundi koliko traje pjev žutoglavog kraljića i ponavlja se osam puta po minuti. U maju i junu, pjev je najčešći nakon svitanja, ali traje i tokom dana. Tokom parenja, pjev se uglavnom čuje ujutro.<ref name= Simms/> Pjesma mediteranske podvrste, ''R. i. balearicus'', vrlo je slična pjesmi glavne podvrste ''R. i. ignicapilla''. Jedna značajna razlika odvaja madeiranskog kraljića (''Regulus madeirensis'') od vatroglavog kraljića: ostrvska ptica pjeva u tri faze, dvije od poziva, a jedna od ljutog pjeva. Pozivni pjev ima i jaču frekvenciju i harmoniju od kopnene podvrste.<ref name= Packert>{{cite journal|last=Päckert | first= Martin | last2=Martens |first2= Jochen |last3=Hofmeister |first3= Tanja |year=2001 | title= Lautäußerungen der Sommergoldhähnchen von den Inseln Madeira und Mallorca (''Regulus ignicapillus madeirensis, R. i. balearicus'') | journal= Journal für Ornithologie |language = de| volume= 142| issue = 1 |pages=16-29 | doi = }}</ref><ref name= Constantine>{{cite book|last=Constantine | first = Mark |author2= The Sound Approach| title = The Sound Approach to Birding: A Guide to Understanding Bird Sound |year=2006 | location = Poole | publisher = The Sound Approach |isbn =90-810933-1-2 |pages=137}}</ref> == Predatori i paraziti == [[Datoteka:Accipiter nisus Meneer Zjeroen.jpg|mini|[[Obični kobac]] glavni je predator malih ptica.]] Glavni predator malih šumskih ptica je [[obični kobac]], čijih se 98% ishrane sastoji od ptica.<ref name= gensbol>{{cite book|last=Génsbøl| first = Benny | title = Birds of Prey |url=https://archive.org/details/collinsguidetobi0000gens|year=1987 |location = London | publisher = Collins |isbn=978-0-00-219176-0 |pages=[https://archive.org/details/collinsguidetobi0000gens/page/154 154]-156}}</ref> [[Šumska sova]] oslanja se na ulov sisara, ali trećinu njene hrane također sačinjavaju šumske ptice.<ref name=Voous >{{cite book|last=Voous | first = Karel H | | last2=Cameron |first2= Ad |title = Owls of the Northern Hemisphere|year=1988 |location = London | publisher = Collins |isbn=978-0-00-219493-8 |pages=209-219}}</ref> Jaja u gnijezdu mogu pojesti vjeverice, šojke i pjegavi djetlići.<ref name= BB103/> Vatroglavi kraljić naizgled je nepoznat kao domaćin [[Kukavica (ptica)|kukavici]], rasprostranjenom evropskom parazitu legla.<ref name=soler1>{{cite journal|last=Soler | first= Juan Josė | last2=Møller |first2= Anders Pape |year=1995 | title= A comparative analysis of the evolution of variation in appearance of eggs of European passerines in relation to brood parasitism | journal= Behavioral Ecology | volume= 7 | issue = 1 |pages=89-94 | url =http://beheco.oxfordjournals.org/content/7/1/89.full.pdf |format = PDF | doi=10.1093/beheco/7.1.89}}</ref><ref name= soler2>{{cite journal|last=Soler | first= Juan Josė | last2=Møller | first2= Anders Pape | last3=Soler | first3= Manuel |year=1999 | title= A comparative study of host selection in the European cuckoo ''Cuculus canorus'' | journal= Oecologia | volume= 118 |pages=265-276 | url= http://www.eeza.csic.es/eeza/documentos/soler_cuckoo%20host%20selection.pdf | format= PDF | doi= 10.1007/s004420050727 | access-date=9. 6. 2019 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100921063630/http://www.eeza.csic.es/eeza/documentos/soler_cuckoo%20host%20selection.pdf | archive-date=21. 9. 2010 |url-status=dead }}</ref> Invazivni [[argentinski mrav]] (''Linepithema humile'') čest je u mediteranskim područjima, pa smanjuje brojnost zglavkara, tako što potiskuje domaće vrste mrava, što utiče i na vatroglavog kraljića koji na raspolaganju ima manje insekata kojima hrani mlade.<ref name= Argentine >{{cite journal |last=Estany-Tigerström |first=David |last2=Bas |first2=Josep Maria |last3=Pons |first3=Pere |year=2010 |title=Does Argentine ant invasion affect prey availability for foliage-gleaning birds? |journal=Biological Invasions |volume=12 |pages=827-839 |url=http://www.springerlink.com/content/r10315356g7841m5/fulltext.pdf |format=PDF |doi=10.1007/s10530-009-9504-6 }}{{Mrtav link}}</ref> Postoji manjak informacija o parazitima vatroglavog kraljića, ali rasprostranjena [[tetrebova buha]] (''Dasypsyllus gallinulae''), primijećena je u redovima roda ''Regulus''.<ref name = Rothschild >{{cite book|title=Fleas, Flukes and Cuckoos. A study of bird parasites |last= Miriam|first=Rothschild|last2=Clay|first2=Theresa |year=1953 |publisher= Collins |location= London |url= http://ia331318.us.archive.org/1/items/fleasflukescucko017900mbp/fleasflukescucko017900mbp.pdf |format = PDF|pages=113}}</ref> [[Pernate grinje]] uočene su kod tih ptica, među njima i ''Proctophyllodes glandarinus''. Te grinje žive na gljivicama koje rastu na perju.<ref name = mites>{{cite web|last=Schöne|first=Richard|last2=Schmäschke|first2=Ronald|last3=Sachse|first3=Margit|title=interesting facts|work=federmilben|url=http://www.federmilben.de/en/interestingfacts.html|publisher=Star-Media GmbH|access-date=25. 1. 2020|archive-date=3. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303180009/http://www.federmilben.de/en/interestingfacts.html|url-status=dead}}</ref><ref name= Krivolutsky>{{cite journal|last=Krivolutsky | first= Dmitri A | last2=Lebedeva |first2= Natalia V |year=2004 | title= Oribatid mites (Oribatei) in bird feathers: Passeriformes | journal= Acta Zoologica Lituanica | volume= 14 | issue = 2 |pages=19-38 | url =http://ssc-ras.ru/ras/files/pdf/prlcm_kryvolutskylebedevaazl2004-1.pdf |format = PDF}}</ref> Gljivice na perju izgleda se hrane [[keratin]]om vanjskog perja ili uljem od perja.<ref name= fungi>{{cite journal|last=Pugh | first= G J F |year=1972| title= the contamination of birds' feathers by fungi | journal= Ibis | volume= 114 | issue = 2 |pages=172-177 | url = | doi = }}</ref> == Status == Vatroglavi kraljić proširio je svoj areal rasprostranjenja u 19. i 20. stoljeću,<ref name = Boev/> kada je kolonizirao sjevernu Francusku, izgradio prva gnijezda u Holandiji 1928. i Danskoj 1961.<ref name=BWP/> U Britaniji je zabilježen tek u nekoliko slučajeva do 1839,<ref name= Macgillivray >{{cite book|last=Macgillivray | first = William | title = A History of British Birds, Indigenous and Migratory: Volume 2. Cantatores, songsters |year=1839| location = London |publisher = Scott, Webster, and Geary |pages=417}}</ref> ali je zabilježeno da se prvi put gnijezdio tek 1962,<ref name=BWP/> a danas je rasprostranjen i može se naći na jugu Engleske.<ref name = BTO/> Blaže zime znače da ptice mogu prezimiti dalje prema sjeveru, pa se areal rasprostranjenja može proširiti u budućnosti.<ref name= fielder>Fiedler, Wolfgang (2003) "Recent changes in migratory behaviour of birds: a compilation of field observations and ringing data" str. 21–29 u{{cite book|last=Berthold | first = Peter | last2=Gwinner |first2= Eberhard |last3=Sonnenschein |first3=Edith | title = Avian migration |url=https://archive.org/details/avianmigration0003hmgw |year=2003 | location = Heidelberg | publisher = Springer-Verlag |isbn=978-3-540-43408-5}}</ref> Godine 1986. zabilježena je i populacija na sjeveru Maroka.<ref name=BWP/> Rast populacije ograničavaju prikladna staništa, pa mogu nastati lokalna opadanja brojnosti zbog gubitka četinara usred oluje ili sađenja plantaža novih vrsta drveća, kojima se potiskuju domaće listopadne vrste.<ref name= Hustings>{{cite journal|last=Hustings | first= Fred |year=2002 | title= Broedende Vuurgoudhanen ''Regulus ignicapillus'' in Nederland: hoe het verder ging | journal= Limosa | volume= 75 |pages=85-90 | url= http://www.sovon.nl/pdf/LIM-75_3-02-hustings.pdf | language= nl | format= PDF | access-date=9. 6. 2019 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110718073357/http://www.sovon.nl/pdf/LIM-75_3-02-hustings.pdf | archive-date=18. 7. 2011 |url-status=dead }}</ref> Lokalno opadanje populacije može nastati zbog zagađenja [[teški metal|teškim metalom]] koji utiče na ptice koje se hrane na tlu ili provode vrijeme po lišću drveća.<ref>{{cite journal | last= Eeva | first= Tapio | last2= Koivunen | first2= Vesa | last3= Hakkarainen | first3= Harri | year= 2002 | title= Population densities of forest birds in a heavy metal pollution gradient | journal= Avian Science | volume= 2 | pages= 1-10 | url= http://www.sci.utu.fi/biologia/tutkimus/projektit/malliprojekti/AS_density_2002.PDF | format= PDF | access-date= 25. 1. 2020 | archive-date= 14. 3. 2012 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120314093118/http://www.sci.utu.fi/biologia/tutkimus/projektit/malliprojekti/AS_density_2002.PDF | url-status= dead }}</ref> Vatroglavi kraljić ima široki raspon staništa pa se procjenjuje da mu je populacija između 10 i 30 miliona jedinki, većinom u Evropi. Procjenjuje se da je populacija stabilna zbog nedostatka dokaza o opadanju ili ozbiljnoj prijetnji. [[Crvena lista IUCN|IUCN-ova crvena lista]] ga na svojoj listi stavlja kao vrstu koja nije ugrožena.<ref>{{cite web |id=160032428 |title=''Regulus ignicapilla'' |work=BirdLife International |version=2012.1 |year=2012 |access-date=16. 12. 2013 |url=http://www.iucnredlist.org/details/160032428/0 }}{{Mrtav link}}</ref> == U kulturi == [[Aristotel]] i [[Plinije Stariji]] navode legendu o takmičenju između ptica kako bi vidjele koja će biti kralj, a titulu osvaja ona ptica koja može poletjeti do najveće visine. Isprva se činilo da će jastreb pobijediti s lakoćom, ali se umorio i jedna mala ptica, koja se skrivala iza njegovog repa, pojavila se i poletjela na još većoj visini, pa je osvojila titulu.<ref>Aristotel, ''Povijest životinja'', 9.11.</ref><ref>Plinije, ''Prirodna povijest'', 10.74</ref> Na temelju te legende, u većini evropskog folklora, [[carić]] (''Troglodytes troglodytes'') opisan je kao "kralj ptica" ili nosilac plamena. Ipak, ovi su se termini koristili i za vrste roda ''Regulus'', pa se pretpostavlja da porijeklo naziva potiče od vatrene ćube na glavi.<ref name= zeus>{{cite book|last=Cook | first = Arthur Bernard | title = Zeus: A Study in Ancient Religion |url=https://archive.org/details/zeusstudyinancie02pt1cook |year=1914 | publisher =Cambridge: Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/zeusstudyinancie02pt1cook/page/52 52]}}</ref><ref name = Suolahti>{{cite book|last=Suolahti | first = Viktor Hugo | title = Die deutschen Vogelnamen: eine wortgeschichtliche Untersuchung |year=1909 | publisher = Karl J Trbner| language = de | location = Strassbourg | url = http://www.archive.org/stream/diedeutschenvoge00suol#page/80/mode/2up |pages=80-85}}</ref><ref name= Cocker>{{cite book|last=Cocker | first = Mark | last2=Mabey |first2= Richard | title= Birds Britannica |url=https://archive.org/details/birdsbritannica0000cock |year=2005 |location = London | publisher = Chatto & Windus |isbn=978-0-7011-6907-7|pages=[https://archive.org/details/birdsbritannica0000cock/page/232 232]}}</ref> Nastala je i manja konfuzija zbog sličnosti [[Starogrčki jezik|starogrčke]] riječi za carića (βασιλεύς ''basileus'', "car") i ćube (βασιλισκος ''basiliskos'', "carić").<ref name= arnott>{{cite book|last=Arnott | first =William Geoffrey | title = Birds in the ancient world from A to Z |year=2007 | location = Abingdon | publisher = Routledge |isbn=978-0-415-23851-9 |pages=35}}</ref> == Galerija == <gallery mode="packed" heights="170" widths="170"> Datoteka:Estrelinha de Cabeça Listada (Regulus Ignicapilla).jpg|Vatroglavi kraljić na [[čempres]]u Datoteka:Firecrest93.JPG|Ilustracija Datoteka:Regulus ignicapillus nest.jpg|Primjer gnijezda Datoteka:Regulus ignicapillus 3.jpg|Vatroglavi kraljić u prirodi Datoteka:Regulus ignicapilla.jpg|Ptica u letu </gallery> == Reference== {{refspisak}} == Literatura == * {{Cite book| ref=harv|last=Temminck | first = Coenraad Jacob | title = Manuel d'ornithologie, ou Tableau systematique des oiseaux qui se trouvent en Europe | edition= 2. |year=1820–1840 | publisher = H Cousin & E d'Ocagne | location = Paris|url=http://books.google.ca/books?id=BN4TAAAAYAAJ&dq=Manuel%20d'ornithologie%2C%20ou%20Tableau%20systematique%20des%20oiseaux%20qui%20se%20trouvent%20en%20Europe&pg=PA231#v=onepage&q&f=false | language = fr|pages=231}} * {{Cite book| ref=harv|last=Brookes| first = Ian (gl. ur.) | title = The Chambers Dictionary | edition = 9. |year=2006 | publisher = Chambers | location = Edinburgh |isbn=978-0-550-10185-3|pages=223, 735, 1277 }} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Regulus ignicapilla}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/common-firecrest-regulus-ignicapilla Videi, fotografije i zvučni snimci vatroglavog kraljića] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160608013113/http://ibc.lynxeds.com/species/common-firecrest-regulus-ignicapilla |date=8. 6. 2016 }} na sajtu Internet Bird Collection * [https://web.archive.org/web/20141111102503/http://aulaenred.ibercaja.es/wp-content/uploads/383_FirecrestRignicapilla.pdf ''Ageing and sexing''] (PDF; 2,7{{razmak}}MB), Javier Blasco-Zumeta i Gerd-Michael Heinze {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Regulus]] [[Kategorija:Ptice Evrope]] khd14vkdywtr3eupwc29lnhm5p2yc96 Ugljična kiselina 0 468710 3936485 3904682 2026-10-20T17:54:56Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936485 wikitext text/x-wiki {{Infokutija hemijski spoj | Strukturna formula = [[Datoteka: Carbonic-acid-2D.svg |250px]] [[Datoteka: Carbonic-acid-3D-balls.png |250px]] | Hemijski spoj =Ugljična kiselina | Druga imena = Rastrvor [[ugljik-dioksid]]a<br />Dihidrogen karbonat<br />Vodik-bikarbonat<br />Zračna kiselina<br /> Hidroksimetanska kiselina <br>[[IUPAC]] ime: Karbonska kiselina<ref name=iupac2013>{{cite book | title = Nomenclature of Organic Chemistry: Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book) | publisher =The Royal Society of Chemistry| date = 2014 | location = Cambridge | pages = P001–P004 | doi = 10.1039/9781849733069-FP001 | isbn = 978-0-85404-182-4| chapter = Front Matter }}</ref> | Sumarna formula =CH<sub>2</sub>O<sub>3</sub><br>/{{chem|H|2|CO3|}} | CAS registarski broj =463-79-6 | SMILES = O=C(O)O | Kratki opis = | Molarna masa = | Agregatno stanje = | Gustoća =1,668 g/cm<sup>3</sup> | Tačka topljenja = | Tačka ključanja = | Pritisak pare = | Rastvorljivost =Stabilna samo u rastvoru | Dipolni moment = | pKa = 3,6 (p''K''<sub>a1</sub> for H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> only), 6,3 (p''K''<sub>a1</sub> including CO<sub>2</sub>(aq)), 10,32 (p''K''<sub>a2</sub>) | StdInChI = 1S/CH2O3/c2-1(3)4/h(H2,2,3,4) | InChI = 1/H2O3/c2-1(3)4/h(H2,2,3,4) | KEGG = C01353 <br>[[PubChem]]: 767 | EC_broj = 610-295-3 |Hazardi= | NFPA-H = 0 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 1 }} '''Ugljična kiselina''' je [[hemijski spoj]] sa [[hemijska formula|hemijskom formulom]] {{chem|H|2|CO3|}} (ekvivalentno: OC(OH)<sub>2</sub>). To je također naziv koji se ponekad daje [[rastvor]]ima [[ugljik-dioksid]]a u [[voda|vodi]] ([[gazirana voda]]), jer takvi rastvori sadrže male količine H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>. U [[fiziologija|fiziologiji]] ugljična kiselina je opisana kao „isparljiva kiselina“ ili „respiratorna kiselina“, jer je jedina kiselina koja se plućima izlučuje kao [[plin]].<ref>[http://www.anaesthesiamcq.com/AcidBaseBook/ab2_1.php Acid-Base Physiology 2.1 – Acid-Base Balance] by Kerry Brandis.</ref> Ima važnu ulogu u [[bikarnonatni puferski sistem|bikarbonatnom puferskom sistemu]] za održavanje [[kiselinsko-bazna homeostaza|kiselinsko-bazne homeostaze]]. Ugljična kiselina, koja je [[slaba kiselina]], tvori dvije vrste [[soli]]: [[karbonat]]a i [[bikarbonat]]a. U geologiji, ugljična kiselina uzrokuje rastvaranje [[krečnjak]]a, proizvodeći [[kalcij-bikarbonat]], što dovodi do mnogih krečnjačkih strukturta, kao što su [[stalaktit]]i i [[stalagmit]]i. Dugo se vjerovalo da ugljična kiselina ne može postojati kao čisti spoj. Međutim, 1991. godine objavljeno je da su [[NASA|Nasini]] naučnici uspjeli stvoriti uzorak čvrstog materijala H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>.<ref name=Moore>{{cite journal|author1=M. H. Moore|author2=R. K. Khanna|title=Infrared and mass spectral studies of proton irradiated H<sub>2</sub>O + CO<sub>2</sub> ice: Evidence for carbonic acid|journal=Spectrochimica Acta Part A|volume=47|issue=2|pages=255–262|date=1990|doi=10.1016/0584-8539(91)80097-3|bibcode=1991AcSpA..47..255M|url=https://zenodo.org/record/1258549}}</ref> == Hemijska ravnoteža == Kada se ugljik-dioksid otopi u vodi, on postoji u [[hemijska ravnoteža|hemijskoj ravnoteži]] sa ugljičnom kiselinom:<ref name="Green">{{cite book|authors=Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan|year=1997|title=Chemistry of the Elements (2nd ed.) p. 310|publisher= Butterworth-Heinemann| isbn=978-0-08-037941-8}}</ref> :<chem>CO2 + H2O <=> H2CO3</chem> [[Hidrat]]acijska [[konstanta ravnoteže]] na 25&nbsp; °C naziva se K<sub>h</sub>, što je u slučaju ugljične kiseline [H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>]/[CO<sub>2</sub>] ≈ 1,7 × 10 <sup>−3</sup>, u ćistoj vodi.<ref name=SB>{{Cite journal |last=Soli|first=A. L.|author2=R. H. Byrne |year=2002 |title=CO<sub>2</sub> system hydration and dehydration kinetics and the equilibrium CO<sub>2</sub>/H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> ratio in aqueous NaCl solution |url=https://archive.org/details/marine-chemistry_2002-05_78_2-3/page/65| journal=Marine Chemistry |volume=78 |issue= 2–3|pages=65–73 |doi= 10.1016/S0304-4203(02)00010-5|pmid= |bibcode=}}</ref> Stoga se većina ugljik-dioksida ne pretvara u ugljičnu kiselinu, ostajući kao molekuli CO<sub>2</sub>. U nedostatku [[katalizator]]a, ravnoteža se postiže prilično sporo. [[Konstanta brzine|Konstante brzine]] su 0,039&nbsp; s<sup>−1</sup> za reakciju naprijed (CO<sub>2</sub>&nbsp; + &nbsp;H<sub>2</sub> Onbsp; → H<sub>2</sub>CO<sub>3 </sub>) i 23&nbsp; s<sup>−1</sup> za obrnutu reakciju (H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>&nbsp; → CO<sub>2</sub>&nbsp; + H<sub>2</sub>O). Dodavanjem dva molekula vode u CO<sub>2</sub> nastala bi '' [[ortokarbonska kiselina]]'', C (OH)<sub>4</sub>, koja vodenom rastvoru postoji samo u malim količinama. Dodavanjem baze suvišku ugljične kiseline dobija se [[bikarbonat]] (vodik-karbonat). Sa viškom baze, ugljiča kiselina reaguje dajući [[karbonat]]ne [[soli]]. == Uloga ugljične kiseline u krvi == Bikarbonat je međuprodukt u transportu CO<sub>2</sub> iz tijela putem [[razmjena plina|razmjene respiratornih plinova]]. Reakcija hidratacije CO<sub>2</sub> je općenito vrlo spora u odsustvu katalizatora, ali [[crveno krvno zrnce|crvene krvne ćelije]] sadrže enzim zvani [[karboanhidraza]], koji povećava brzinu reakcije za 10.000 do 1.000.000 puta , proizvodeći [[bikarbonat]] (HCO<sub>3</sub><sup>–</sup>) rastvoren u [[krvna plazma|krvnoj plazmi]].<ref name="Lindskog_1997">{{cite journal | vauthors = Lindskog S | title = Structure and mechanism of carbonic anhydrase | url = https://archive.org/details/sim_pharmacology-therapeutics_1997_74_1/page/1 | journal = Pharmacology & Therapeutics | volume = 74 | issue = 1 | pages = 1–20 | year = 1997 | pmid = 9336012 | doi = 10.1016/S0163-7258(96)00198-2 }}</ref> Ova katalizirana reakcija obrnuta je onoj u u plućima, gdje se bikarbonat pretvara natrag u CO<sub>2</sub> i omogućava njegovo izbacivanje. Ekvilibracija igra važnu ulogu kao [[puferski rastvor|pufer]] u krvi sisara.<ref>"Excretion". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2010.</ref> Teorijski izvještaj iz 2016. sugerira da ugljična kiselina u krvnom serumu može imati ključnu ulogu u protoniranju različitih dušičnih baza.<ref>[http://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/acs.jpcb.5b12742 "Reaction Mechanism for Direct Proton Transfer from Carbonic Acid to a Strong Base in Aqueous Solution I: Acid and Base Coordinate and Charge Dynamics"], S. Daschakraborty, P. M. Kiefer, Y. Miller, Y. Motro, D. Pines, E. Pines, and J. T. Hynes. J. Phys. Chem. B (2016), 120, 2271.</ref> == Uloga ugljične kiseline u hemiji okeana == Okeani svijeta apsorbirali su gotovo polovinu CO<sub>2</sub> koju ljudi emituju izgaranjem fosilnih goriva.<ref name=sabine>{{cite journal|last=Sabine |first=C. L. |year=2004 |title=The Oceanic Sink for Anthropogenic CO<sub>2</sub> |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/short/305/5682/367" |journal=Science |volume=305 |issue=5682 |pages=367–371 |doi=10.1126/science.1097403 |pmid=15256665 |display-authors=etal |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080706143710/http://www.sciencemag.org/cgi/content/short/305/5682/367 |archive-date=6. 7. 2008 |bibcode=2004Sci...305..367S |hdl=10261/52596}}</ref>&nbsp; Procjenjuje se da je dodstni rastvoreni ugljik-dioksid uzrokovao promjenu prosječnog pH površine okeana za oko &minus, 0,1 jedinica sa predindustrijskih nivoa. Ovo je poznato kao [[zakiseljavanje okeana]], iako okean ostaje [[baza (hemija)|bazni]].<ref>National Research Council. "Summary". Ocean Acidification: A National Strategy to Meet the Challenges of a Changing Ocean. Washington, DC: The National Academies Press, 2010. 1. Print.</ref> == Kiselost ugljične kiseline == Ugljična kiselina je [[karboksilna kiselina]] sa [[hidroksilna grupa|hidroksilnom grupom]] kao [[supstituent]]om. Također je [[kiselina|poliprotonska kiselina]]: specifično je [[diprotonska kiselina|diprotonska]] i tako ima dva protona koji se mogu razdvojiti od matične molekule. Dakle, postoje dvije [[konstanta disocijacije kiseline|konstante disocijacije]], od kojih je prva za disocijaciju u [[bikarbonat]] (koji se naziva i vodik-karbonatni) ion HCO<sub>3</sub><sup>−</sup>: :<chem>H2CO3 <=> HCO3^- + H+</chem> :''K''<sub>a1</sub> = 2.5×10<sup>−4</sup>;<ref name=Green/> p''K''<sub>a1</sub> = 3,6 na 25 °C. Kada se navodi i koristi prva konstanta disocijacije ugljič kiseline, o tome se mora voditi računa. U vodenim rastvorima ugljična kiselina postoji u ravnoteži sa ugljik-dioksidom, a koncentracija H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> je mnogo niža od koncentracije CO<sub>2</sub >. U mnogim analizama, H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> uključuje otopljeni CO<sub>2</sub> (naziva se CO<sub>2</sub>(aq)), H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>*, što se koristi za predstavljanje dvije vrste prilikom pisanja jednadžbe ravnoteže hemijske ravnoteže. Jednadžba se može prepisati na sljedeći način:<ref name = Green /> :H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>*<=>HCO<sub>3</sub><sup>−</sup> + H<sup>+</sup> :''K''<sub>a</sub>(app) = 4,47×10<sup>−7</sup>; p''K''(app) = 6,35 na 25&nbsp;°C i [[ionska snaga]] = 0,0. Dok se očigledni p''K''<sub>a</sub> citira kao konstanta disocijacije ugljične kiseline, dvosmislen je i možda bi se bolje mogao nazvati konstantom kiselosti otopljenog ugljik-dioksida., kao posebno korisno za izračunavanje [[pH]] rastvora koje sadrže CO<sub>2</sub>. Slična situacija odnosi se na [[sumporasta kiselina|sumporastu kiselinu]] (H<sub>2</sub>SO<sub>3</sub>), koja postoji u ravnoteži sa značajnim količinama nehidriranog [[sumpor-dioksid]]a. Druga konstanta je za disocijaciju [[bikarbonat]]nog u [[karbonat]]ni ion CO<sub>3</sub><sup>2−</sup>: :<chem>HCO3^-<=>CO3^{2-}{} + H+</chem> :''K''<sub>a2</sub> = 4,69×10<sup>−11</sup>; p''K''<sub>a2</sub> = 10,329 na 25&nbsp;°C a ionska snaga = 0,0. Tri kiselinske konstantr definitrane su kako slijedi: :<math>K_{a1} = \frac{[\text{H}^+][\text{HCO}_3^-]}{[\text{H}_2\text{CO}_3]},</math> :<math>K_a\text{(app)} = \frac{[\text{H}^+][\text{HCO}_3^-]}{[\text{H}_2\text{CO}_3] + [\text{CO}_2\text{(aq)}]},</math> :<math>K_{a2} = \frac{[\text{H}^+][\text{CO}_3^{2-}]}{[\text{HCO}_3^-]}.</math> === pH i sastav rastvora ugljične kiseline === Sastav rastvora ugljične kiseline u potpunosti se određuje [[parcijalni pritisak|parcijalnim pritiskom]] <math>p_{\text{CO}_2}</math> ugljik-dioksida iznad rastvora. Da bi se izračunao sastav, mora se uzeti u obzir * sljedeća ravnoteža između otopljenog CO<sub>2</sub> i plinovitog CO<sub>2</sub> iznad rastvora: ::CO<sub>2</sub>(plin) <=> CO<sub>2</sub>(rastvoren) sa <math>\textstyle \frac{[\text{CO}_2]_{aq}}{p_{\text{CO}_2}} = \frac{1}{k_\text{H}},</math> gdje where *k<sub>H</sub> = 29,76 atm/(mol/L) ([[Henryjev zakon|Henryjeva konstanta]]) na 25&nbsp;°C ::<math>\Leftrightarrow [\text{CO}_2]_{aq} = p_{\text{CO}_2} / k_\text{H}</math> * ravnoteža hidratacije između otopljenih CO<sub>2</sub> i H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub> sa konstantom <math>K_h = \tfrac{[\text{H}_2\text{CO}_3]_{aq}}{[\text{CO}_2]_{aq}}</math> (vidi gore) ::<math>\Leftrightarrow [\text{H}_2\text{CO}_3]_{aq} = K_h [\text{CO}_2]_{aq} = \frac{K_h}{k_\text{H}} p_{\text{CO}_2}</math> * prva ravnoteža disocijacije ugljične kiseline (vidi gore ''K''<sub>a1</sub>) ::<math>\Leftrightarrow [\text{H}^+][\text{HCO}_3^-] = K_{a1}[\text{H}_2\text{CO}_3] = \frac{K_h K_{a1}}{k_\text{H}} p_{\text{CO}_2}</math> * druga ravnoteža disocijacije ugljične kiseline (vidi gote ''K''<sub>a2</sub>) *disocijacijska ravnotrža vode: <math>[\text{H}^+][\text{OH}^-] = 10^{-14}</math> * uvjet neutralnosti naboja: <math>[\text{H}^+]=[\text{OH}^-]+[\text{HCO}_3^-]+2[\text{CO}_3^{2-}]</math> Pri izolaciji [HCO<sub>3</sub><sup>&minus;</sup>] u prvoj disocijacijskoj ravnoteži, [HCO<sub>3</sub><sup>2&minus;</sup>] u drugoj didocijacijskoj ravnoteži i [OH<sup>&minus;</sup>] u disocijacijskoj ravnoteži vode, zatim zamjenom sve tri naboja u uvjetima neutralnosti, dobija se kubna jednadžba u [H<sup>+</sup>], čiji rastvor daje vrijednosti pH i koncentracije različitih vrsta u sljedećoj tabeli. (druga ravnoteža disocijacije može se zanemariti za ovaj određeni problem, smanjujući kubnu jednadžbu na jednostavan kvadratni korijen; vidi napomene ispod tabele.) {|align="center" class="wikitable" style="background:#FFF;color:#000;text-align:center" |- !style="width:9em" scope="col"| <math>p_{\text{CO}_2}</math><br /><small>(atm)</small> !style="width: 5em" scope="col"| pH !style="width:9em" scope="col"| [CO<sub>2</sub>]<br /><small>(mol/L)</small> !style="width:9em" scope="col"| [H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>]<br /><small>(mol/L)</small> !style="width:9em" scope="col"| [HCO<sub>3</sub><sup>&minus;</sup>]<br /><small>(mol/L)</small> !style="width:9em" scope="col"| [CO<sub>3</sub><sup>2&minus;</sup>]<br /><small>(mol/L)</small> |- |scope="row"| {{0|1,0 ×}} 10<sup>−8</sup> | 7,00 | 3,36 × 10<sup>−10</sup> | 5,71 × 10<sup>−13</sup> | 1,42 × 10<sup>−{{0}}9</sup> | 7,90 × 10<sup>−13</sup> |- |scope="row"| {{0|1.0 ×}} 10<sup>−7</sup> | 6,94 | 3,36 × 10<sup>−{{0}}9</sup> | 5,71 × 10<sup>−12</sup> | 5,90 × 10<sup>−{{0}}9</sup> | 1,90 × 10<sup>−12</sup> |- |scope="row"| {{0|1.0 ×}} 10<sup>−6</sup> | 6,81 | 3,36 × 10<sup>−{{0}}8</sup> | 5,71 × 10<sup>−11</sup> | 9,16 × 10<sup>−{{0}}8</sup> | 3,30 × 10<sup>−11</sup> |- |scope="row"| {{0|1.0 ×}} 10<sup>−5</sup> | 6,42 | 3,36 × 10<sup>−{{0}}7</sup> | 5,71 × 10<sup>−10</sup> | 3,78 × 10<sup>−{{0}}7</sup> | 4,53 × 10<sup>−11</sup> |- |scope="row"| {{0|1.0 ×}} 10<sup>−4</sup> | 5,92 | 3,36 × 10<sup>−{{0}}6</sup> | 5,71 × 10<sup>−{{0}}9</sup> | 1,19 × 10<sup>−{{0}}6</sup> | 5,57 × 10<sup>−11</sup> |-style="background-color:#AFF" |scope="row"| {{0|}}3.5 × 10<sup>−4</sup> | 5,65 | 1,18 × 10<sup>−{{0}}5</sup> | 2,00 × 10<sup>−{{0}}8</sup> | 2,23 × 10<sup>−{{0}}6</sup> | 5,60 × 10<sup>−11</sup> |- |scope="row"| {{0|1.0 ×}} 10<sup>−3</sup> | 5,42 | 3,36 × 10<sup>−{{0}}5</sup> | 5,71 × 10<sup>−{{0}}8</sup> | 3,78 × 10<sup>−{{0}}6</sup> | 5,61 × 10<sup>−11</sup> |- |scope="row"| {{0|1.0 ×}} 10<sup>−2</sup> | 4,92 | 3,36 × 10<sup>−{{0}}4</sup> | 5,71 × 10<sup>−{{0}}7</sup> | 1,19 × 10<sup>−{{0}}5</sup> | 5,61 × 10<sup>−11</sup> |- |scope="row"| {{0|1.0 ×}} 10<sup>−1</sup> | 4,42 | 3,36 × 10<sup>−{{0}}3</sup> | 5,71 × 10<sup>−{{0}}6</sup> | 3,78 × 10<sup>−{{0}}5</sup> | 5,61 × 10<sup>−11</sup> |- |scope="row"| {{0|1.0 ×}} 10<sup>{{0|+}}0</sup> | 3,92 | 3,36 × 10<sup>−{{0}}2</sup> | 5,71 × 10<sup>−{{0}}5</sup> | 1,20 × 10<sup>−{{0}}4</sup> | 5,61 × 10<sup>−11</sup> |-style="background-color:#AFF" |scope="row"| {{0|}}2.5 × 10<sup>{{0|+}}0</sup> | 3,72 | 8,40 × 10<sup>−{{0}}2</sup> | 1,43 × 10<sup>−{{0}}4</sup> | 1,89 × 10<sup>−{{0}}4</sup> | 5,61 × 10<sup>−11</sup> |- |scope="row"| {{0|1.0 ×}} 10<sup>{{0|+}}1</sup> | 3,42 | 3,36 × 10<sup>−{{0}}1</sup> | 5,71 × 10<sup>−{{0}}4</sup> | 3,78 × 10<sup>−{{0}}4</sup> | 5,61 × 10<sup>−11</sup> |} * U ukupnom opsegu pritiska, pH je uvijek mnogo niži od p''K''<sub>a2</sub> (= 10,3) tako da je koncentracija CO <sub>3</sub><sup>2−</sup> juvijek zanemariva s obzirom na koncentraciju HCO<sub>3</sub><sup>–</sup>. U stvari, CO<sub>3</sub><sup>2−</sup> ne igra kvantitativnu ulogu u sadašnjem izračunu (vidi napomenu dolje). * Za nestajanje <math>p_{\text{CO}_2}</math>, pH je sličan onom kod čiste vode (pH = 7), a rastvoreni ugljik je u osnovi u obliku HCO<sub>3</sub><sup>−</sup>. * Pri normalnim atmosferskim prilikama (<math>p_{\text{CO}_2}=3.5\times 10^{-4}</math> atm), dobija se blago kiseli rastvor (pH = 5,7), a otopljeni ugljen je sada u osnovi u obliku CO<sub>2</sub> i HCO<sub>3</sub><sup>&minus;</sup>. * Za pritisak CO<sub>2</sub> tipski za gazirana pića u bocama (<math>p_{\text{CO}_2}</math> ~ 2.5 atm), dobija se relativno kiseliji medij (pH =3,7) sa visokom koncentracijom rtastvorenog CO<sub>2</sub>. Ove osobine doprinose kiselkastom i reskom okusu ovih pića. * Između 2,5 i 10 atm, pH prelazi vrijednost p''K''<sub>a1</sub (3,60), sa [H<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>] &gt; [HCO<sub>3</sub><sup>−</sup>], pod visokim pritiskom. *Grafikon ravnotežnih koncentracija ovih različitih oblika rastvorenog neorganskog ugljika (i koja vrsta je dominantna) u zavisnosti od pH otopine poznat je kao [[Bjerrumov grafikon]]. ==Također pogledajte== * [[Kiselina]] * [[Karbonat]] * [[Bikarbonat]] == Reference == {{refspisak}} ==Dopunska literatura== *{{cite journal | last1 = Welch | first1 = M. J. | last2 = Lifton | first2 = J. F. | last3 = Seck | first3 = J. A. | journal = J. Phys. Chem. | volume = 73 | issue = 335 | year = 1969 | doi = 10.1021/j100844a033 | title = Tracer studies with radioactive oxygen-15. Exchange between carbon dioxide and water | pages = 3351}} *{{cite book | author=Jolly, W. L. | title=Modern Inorganic Chemistry (2nd Edn.) | location=New York | publisher=McGraw-Hill | year=1991 | isbn=978-0-07-112651-9}} *{{cite journal | last1 = Moore | first1 = M. H. | last2 = Khanna | first2 = R. | title = Infrared and Mass Spectral Studies of Proton Irradiated H2O+Co2 Ice: Evidence for Carbonic Acid Ice: Evidence for Carbonic Acid | journal = Spectrochimica Acta Part A | volume = 47A | doi =10.1016/0584-8539(91)80097-3 | pages = 255–262 | year = 1991 | issue = 2| bibcode = 1991AcSpA..47..255M | url = https://zenodo.org/record/1258549 }} * {{cite journal | last1 = W. Hage | first1 = K. R. Liedl | last2 = Liedl | first2 = E. | title = Carbonic Acid in the Gas Phase and Its Astrophysical Relevance | url = https://archive.org/details/sim_science_1998-02-27_279_5355/page/1332 | journal = Science | volume = 279 | pages = 1332–1335 | year = 1998 | doi = 10.1126/science.279.5355.1332 | pmid = 9478889 | last3 = Hallbrucker | first3 = A | last4 = Mayer | first4 = E | issue = 5355| bibcode = 1998Sci...279.1332H }} * {{cite journal | last1 = Hage | first1 = W. | last2 = Hallbrucker | first2 = A. | last3 = Mayer | first3 = E. | title = A Polymorph of Carbonic Acid and Its Possible Astrophysical Relevance | journal = J. Chem. Soc. Faraday Trans.| volume = 91 | pages = 2823–2826 | doi = 10.1039/ft9959102823 | year = 1995 | issue = 17| bibcode = 1995JCSFT..91.2823H }} == Vanjski linkovi == * [http://www.newton.dep.anl.gov/askasci/chem99/chem99661.htm Ask a Scientist: Carbonic Acid Decomposition] ([https://web.archive.org/web/20101121111350/http://www.newton.dep.anl.gov/askasci/chem99/chem99661.htm archive]) * [http://www.wiley-vch.de/vch/journals/2002/press/200005press.html Why was the existence of carbonic acid unfairly doubted for so long?] *[https://web.archive.org/web/20190126143238/http://www2.iq.usp.br/docente/gutz/Curtipot_.html Carbonic acid/bicarbonate/carbonate equilibrium in water: pH of solutions, buffer capacity, titration and species distribution vs. pH computed with a free spreadsheet] *[https://web.archive.org/web/20091018082042/http://www.chem.usu.edu/~sbialkow/Classes/3600/Overheads/Carbonate/CO2.html How to calculate concentration of Carbonic Acid in Water] {{spojevi vodika}} {{Oksidi}} {{spojevi ugljika}} [[Kategorija:Alkani]] [[Kategorija:Karbonati]] [[Kategorija:Mineralne kiseline]] [[Kategorija:Neorganska hemija]] [[Kategorija:Karboksilne kiseline]] eoaqclpearv8t1xcwhbctgcxuason0p Wernerov sindrom 0 487464 3936493 3889213 2026-10-20T21:15:24Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936493 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bolest | ime = Wernerov sindrom<br> (Wernerova progerija) | slika = autorecessive.svg | opis_slike = Wernerov sindrom ima [[autosom]]no recesivni obrazac [[Nasljeđivanje|nasljeđivanja]]. | pronounce = | field = | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = *[[Frkvencija]]: 1/100.000 živorođenih | DiseasesDB = 14096 | ICD10 = {{ICD10|E|34|8}} ([[ILDS]] E34.820) | ICD9 = {{ICD9|259.8}} | OMIM = 277700 | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | GeneReviewsNBK = NBK1514 | GeneReviewsName = Werner Syndrome | Orphanet=902 }} '''Wernerov sindrom''' (WS) ili '''Wernerovski sindrom''', također poznat kao ''' [[progerija]] odraslih'''<ref name="Andrews">James, William; Berger, Timothy; Elston, Dirk (2005). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. (10th ed.). Saunders. {{ISBN|0-7216-2921-0}}.</ref> je rijedak, [[autosomno nasljeđivanje|autosomno recesivni poremećaj]]<ref>{{cite journal|last1=Norbnop|first1=Phatchara|title=ZRS 406A>G mutation in patients with tibial hypoplasia, polydactyly and triphalangeal first fingers|journal=Journal of Human Genetics|date=august 2014|volume=59|issue=8|pages=467–470 |doi=10.1038/jhg.2014.50|pmid=24965254|s2cid=21552381}}</ref> obilježen pojavom preranog [[Starenje|starenja]].<ref name=pmid9288107>{{cite journal | vauthors = Gray MD, Shen JC, Kamath-Loeb AS, Blank A, Sopher BL, Martin GM, Oshima J, Loeb LA | title = The Werner syndrome protein is a DNA helicase | journal = Nat. Genet. | volume = 17 | issue = 1 | pages = 100–3 | year = 1997 | pmid = 9288107 | doi = 10.1038/ng0997-100| s2cid = 20587915 }}</ref> Wernerov sindrom imenovan je po njemačkom naučniku [[Otto Werner|Ottu Werneru]].<ref>{{WhoNamedIt|synd|892}}</ref> Identificirao je sindrom kod četvero braćer i sestara koji su opaženi s preranim starenjem, što je istraživao kao predmet svoje disertacije, 1904.<ref>{{Cite book | title = On cataract in conjunction with scleroderma. Otto Werner, doctoral dissertation, 1904, Royal Ophthalmology Clinic, Royal Christian Albrecht University of Kiel | journal = Adv. Exp. Med. Biol. | volume = 190 | pages = 1–14 | year = 1985 | pmid = 3909762 | doi = 10.1007/978-1-4684-7853-2_1 | series = Advances in Experimental Medicine and Biology | last1 = Werner | first1 = Otto | isbn = 978-1-4684-7855-6}}</ref> Ima globalnu stopu incidencije manju od 1 na 100.000 živorođenih <ref name="Doiscience">{{cite journal | vauthors = Hasty P, Campisi J, Hoeijmakers J, van Steeg H, Vijg J | title = Aging and genome maintenance: lessons from the mouse? | url = https://archive.org/details/sim_science_2003-02-28_299_5611/page/1354 | journal = Science | volume = 299 | issue = 5611 | pages = 1355–9 | year = 2003 | pmid = 12610296 | doi = 10.1126/science.1079161| s2cid = 840477 }}</ref> (iako je incidencija u [[Japan]]u i [[Sardinija|Sardiniji]] veća i pogađa 1/20.000–1/40.000, odnosno 1/50.000 živorođenih)<ref name="ghr">{{cite web|title=Werner syndrome|url=http://ghr.nlm.nih.gov/condition/werner-syndrome|website=Genetics Home Reference|access-date=18. 3. 2013}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Masala MV, Scapaticci S, Olivieri C, Pirodda C, Montesu MA, Cuccuru MA, Pruneddu S, Danesino C, Cerimele D | title = Epidemiology and clinical aspects of Werner's syndrome in North Sardinia: description of a cluster | journal = Eur J Dermatol | volume = 17 | issue = 3 | pages = 213–6 | year = 2007 | pmid = 17478382 | doi = 10.1684/ejd.2007.0155 | doi-broken-date = 31. 10. 2021 }}</ref> a 1.300 slučajeva je prijavljeno od 2006.<ref name="Navarro">{{cite journal | vauthors = Navarro CL, Cau P, Lévy N | title = Molecular bases of progeroid syndromes | journal = Hum. Mol. Genet. | volume = 15 Spec No 2 | pages = R151–61 | year = 2006 | pmid = 16987878 | doi = 10.1093/hmg/ddl214}}</ref> Pogođene osobe obično [[rast i razvoj ljudskog organizma|rastu i razvijaju]] se normalno do [[pubertet]]a; srednja dob za postavljanje dijagnoze je 24 godine, često se realizuje kada se ne uočava [[adolescent]]ni [[pubertet|nalet rasta]].<ref name="Epstein">{{cite journal | vauthors = Epstein CJ, Martin GM, Schultz AL, Motulsky AG | title = Werner's syndrome a review of its symptomatology, natural history, pathologic features, genetics and relationship to the natural aging process | journal = Medicine (Baltimore) | volume = 45 | issue = 3 | pages = 177–221 | year = 1966 | pmid = 5327241 | doi= 10.1097/00005792-196605000-00001}}</ref> Najmlađa osoba sa dijagnozom imala je šest godina.<ref name="Leis">{{cite book |vauthors=Oshima J, Martin GM, Hisama FM |chapter=Werner Syndrome |date=februar 2012 |id=[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1514/ NBK1514] |pmid=20301687 |veditors=Pagon RA, Bird TD, Dolan CR |title=GeneReviews |orig-year=1993– |publisher=University of Washington, Seattle |location=Seattle WA |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/n/gene/TOC/ |display-editors=etal}}</ref> [[prosjek|Medijana]] starosti za umiranje je 47–48, odnosno 54 godine.<ref name="ncbi">Oshima J, Martin GM, Hisama FM. Werner Syndrome. 2002 Dec 2 [Updated 2012 Dec 13]. In: Pagon RA, Bird TD, Dolan CR, et al., editors. GeneReviews [Internet]. Seattle (WA): University of Washington, Seattle; 1993-. Available from:https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1514/</ref> Glavni uzroci smrtnog ishoda su [[kardiovaskularna bolest]] i [[kancer]]<ref name="Navarro" /><ref name="Epstein" /> ==Ispoljavanje== Pacijenti s Wernerovim sindromom pokazuju [[zastoj u rastu]], [[nizak rast]], prerano sijedu kosu, [[alopecija|alopeciju]] (gubitak kose), [[bora]]nje, prerano postarana lica sa [[orlovski nos|kljunastim nosem]], kožnu [[atrofija|atrofiju]] (gubljenje) sa [[sklertodfermija|sklerodermiji]] sličnim [[lezija]]ma, [[lipodistrofija|lipodistrofiju]] (gubitak masnog tkiva), abnormalno taloženje [[masti]] koje dovodi do tankih nogu i ruku i teški [[čir]]atacija oko [[Ahilova peta|Ahilove tetive]] i [[maleolus]]a (oko [[gležanj|gležnjeva]]). Ostali simptomi uključuju promjenu glasa (slab, promukao, visok), atrofiju [[gonada]], što dovodi do smanjene [[plodnost (biologija)|plodnosti]], [[katarakt|bilateralni katarakt]] (zamućenje sočiva), prerane [[arterioskleroza|ateroskleroze]] (zadebljanje i gubitak elastičnosti [[arterija]]), [[kalcinoza|kalcinozu]] (naslage kalcija u [[krvni sud|krvnim sudovima]]), [[ateroskleroza|začepljenja krvnih sudova]], [[dijabetes tipa 2]], [[osteoporoza|osteoporozu]] (gubitaka koštane mase), [[telangiektazija|telangiektaziju]] i [[malignost]]i.<ref name="Doiscience" /><ref name="Navarro"/> Kod osoba sa Wernerovim sindromom, povećana je prevalencija rijetkih kancera, kao što su [[meningiom]]i.<ref>{{cite journal | vauthors = Goto M, Miller RW, Ishikawa Y, Sugano H | title = Excess of rare cancers in Werner syndrome (adult progeria) | journal = Cancer Epidemiol. Biomarkers Prev. | volume = 5 | issue = 4 | pages = 239–46 | year = 1996 | pmid = 8722214}}</ref> ===Povezane bolesti=== Pacijenti s Wernerovim sindromom su pod povećanim rizikom od nekoliko drugih bolesti, od kojih su mnoge povezane sa [[starenje]]m. [[Ateroskleroza]], zadebljanje zidova arterija zbog nakupljanja [[holesterol]]a, jedna je česta komplikacija.<ref name=epidemiology>{{Cite journal |last=Coppedè|first=Fabio|title=The epidemiology of premature aging and associated comorbidities|journal=Clinical Interventions in Aging|volume=8|pages=1023–32|doi=10.2147/CIA.S37213|pmid=24019745|pmc=3760297|date=august 2013}}</ref> Dok normalna ateroskleroza općenito zahvata glavne arterije, veća je vjerovatnoća da će biti zahvaćene manje arteriole.<ref name="L. Chen"/> Moguće je da su povezani poremećaji [[nervni sistem|nervnog sistema]]. Atrofija mozga prisutna je kod 40% pacijenata.<ref name="epidemiology"/><ref name=Goto/> [[Osteoporoza]], gubitak mineralne gustine kostiju uobičajen kod žena u postmenopauzi, je još jedan čest simptom. Za razliku od normalne populacije, stopa osteoporoze je posebno visoka kod muških pacijenata.<ref name="Goto"/> [[Diabetes mellitus]] je još jedan uobičajeni pratitelj.<ref name="epidemiology"/> [[Koža|Čirevi na koži]] javljaju se kod oko 75% pacijenata – i mogu biti teški za liječenje. Ako se čirevi na koži jako inficiraju ili razviju [[gangrena]], često zahtijevaju [[amputacija|amputaciju]]. Za razliku od većine drugih srodnih bolesti i komplikacija, ovi čirevi nisu povezani sa normalnim starenjem.<ref name="Goto"/> Pacijenti su takođe pod povećanim rizikom od [[karcinom|raka]], posebno [[Melanom|malignog melanoma]]. [[Sarkomi mekog tkiva]] najčešći su tipovi karcinoma. Ostali tipovi [[karcinom]]a kože, drugi karcinomi epitela kao što su [[karcinom štitne žlijezde|tiroidne žlijezde]] i [[rak jetre|jetre]], MDS ([[mijelodisplazijski sindrom]]) i MFH ([[Pleomorfni nediferencirani sarkom|maligni fibrozni histiocitom]]) također su preovlađujući.<ref name=Goto/> [[Mutacije]] u genu WRN, posebno [[SNP|jednonukleotidni polimorfizmi]] (SNP), povezani su sa mnogim tipovima raka i drugim povezanim bolestima. WRN SNP koreliraju s karcinomima kao što su sarkomi i ne-Hodgkinovi limfomi, kao i dijabetesom i kardiovaskularnim problemima, uključujući aterosklerozu.<ref name=Rossi>{{cite journal | vauthors = Rossi ML, Ghosh AK, Bohr VA | title = Roles of Werner syndrome protein in protection of genome integrity | journal = DNA Repair (Amst.) | volume = 9 | issue = 3 | pages = 331–44 |date = mart 2010 | pmid = 20075015 | pmc = 2827637 | doi = 10.1016/j.dnarep.2009.12.011}}</ref> ==Uzroci== Otprilike 90% osoba sa Wernerovim sindromom ima bilo koju od niza mutacija u genu, ''[[WRN]]'', jedinom genu za koji se za sada pripisuje da uzrokuje Wernerov sindrom.<ref name="Leis" /><ref name="ncbi" /> ''WRN'', koji se kod ljudi nalazi na [[hromosom 8|hromosomu 8]],<ref>{{cite journal | vauthors = Goto M, Rubenstein M, Weber J, Woods K, Drayna D | title = Genetic linkage of Werner's syndrome to five markers on chromosome 8 | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1992-02-20_355_6362/page/734 | journal = Nature | volume = 355 | issue = 6362 | pages = 735–8 |date = Feb 1992 | pmid = 1741060 | doi = 10.1038/355735a0 | bibcode = 1992Natur.355..735G| s2cid = 4241791 }}</ref> kodira WRNp protein od 1.432 [[aminokiseline]] sa centralnim domenom koji liči na članove [[RecQ-helikaza|RecQ]] helikazu. RecQ[[helikaze]] su poseban tip helikaze koje funkcionišu u jedinstvenim vremenima tokom [[popravak DNk|popravka DN]] dvolančanih prekida, koji su oblik [[oštećenja DNK]] koji rezultira prekidom oba lanca DNK. Dakle, RecQ helikaze su važne za održavanje stabilnosti DNK, a gubitak funkcije ovih helikaza ima važne implikacije u razvoju Wernerovog sindroma..<ref>{{cite journal | vauthors = Bernstein KA, Gangloff S, Rothstein R | title = The RecQ DNA helicases in DNA repair | journal = Annu. Rev. Genet. | volume = 44 | pages = 393–417 | year = 2010 | pmid = 21047263 | pmc = 4038414 | doi = 10.1146/annurev-genet-102209-163602}}</ref> Pored centralnog domena, postoje I tri domena [[egzonukleaza]] na [[N-terminal]]u i domen helikaze i ribonukleaze D [[C-terminal]]nog (HRDC) na [[C-terminal]]u.<ref name=Chen>{{cite journal | vauthors = Chen L, Oshima J | title = Werner Syndrome | journal = J. Biomed. Biotechnol. | volume = 2 | issue = 2 | pages = 46–54 | year = 2002 | pmid = 12488583 | pmc = 153784 | doi = 10.1155/S1110724302201011| doi-access = free }}</ref> Kada funkcionišu normalno, gen WRN i povezani proteini važni su za održavanje stabilnosti [[genom]]a.<ref name="L. Chen">{{cite journal | vauthors = Chen L, Huang S, Lee L, Davalos A, Schiestl RH, Campisi J, Oshima J | title = WRN, the protein deficient in Werner syndrome, plays a critical structural role in optimizing DNA repair | journal = Aging Cell | volume = 2 | issue = 4 | pages = 191–9 | year = 2003 | pmid = 12934712 | doi = 10.1046/j.1474-9728.2003.00052.x| s2cid = 25838286 }}</ref> WRNp je aktivan u odmotavanju DNK, što je korak neophodan u popravci DNK i [[replikacija DNK|replikaciji DNK]].<ref name=pmid9288107 /><ref name="ghr" /> Konkretno, WRN protein ima važnu ulogu u reagovanju na kvarove u replikaciji, posebno [[dvolančani prekidi|dvolančane prekide]] i zaustavljeni mehanizam replikacije.<ref name="L. Chen" /> WRN može ponovo aktivirati replikaciju, sprečavanjem neželjenih procesa rekombinacije ili podsticanje rekombinacije, ovisno o tipu oštećenja DNK. Osim toga, WRN protein fizički stupa u interakciju ili se veže za nekoliko drugih proteina koji su uključeni u obradu DNK.<ref name=Pichierri>{{cite journal | vauthors = Pichierri P, Ammazzalorso F, Bignami M, Franchitto A | title = The Werner syndrome protein: linking the replication checkpoint response to genome stability | journal = Aging | volume = 3 | issue = 3 | pages = 311–8 |date = mart 2011 | pmid = 21389352 | pmc = 3091524 | doi=10.18632/aging.100293}}</ref> Naprimjer, WRN protein se vezuje za RPA, što stimulira aktivnost WRNp helikaze. WRNp također fizički komunicira sa [[p53]], genom za supresiju tumora koji zaustavlja stvaranje tumora i napredovanje raka,<ref>{{cite journal | vauthors = Harris CC | title = Structure and function of the p53 tumor suppressor gene: clues for rational cancer therapeutic strategies | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-national-cancer-institute_1996-10-16_88_20/page/1442 | journal = J. Natl. Cancer Inst. | volume = 88 | issue = 20 | pages = 1442–55 | year = 1996 | pmid = 8841019 | doi = 10.1093/jnci/88.20.1442}}</ref> koji inhibira aktivnost egzonukleaze WRNp.<ref name=Opresko>{{cite journal | vauthors = Opresko PL, Cheng WH, von Kobbe C, Harrigan JA, Bohr VA | title = Werner syndrome and the function of the Werner protein; what they can teach us about the molecular aging process | url = https://archive.org/details/sim_carcinogenesis_2003-05_24_5/page/791 | journal = Carcinogenesis | volume = 24 | issue = 5 | pages = 791–802 | year = 2003 | pmid = 12771022 | doi = 10.1093/carcin/bgg034}}</ref> Iznenađujuće, potpuni gubitak aktivnosti WRN helikaze ne uzrokuje klinički Wernerov sindrom.<ref>{{cite journal | author = Kamath-Loeb AS, Zavala-van Rankin DG, Flores-Morales J, Emond MJ, Sidorova JM | display-authors = etal | year = 2017 | title = Homozygosity for the WRN helicase-inactivating variant, R834C, does not confer a Werner syndrome clinical phenotype | journal = Sci. Rep. | volume = 7 | page = 44081 | doi = 10.1038/srep44081| pmc = 5343477 | pmid = 28276523 | bibcode = 2017NatSR...744081K }}</ref> ==Liječenje== Lijek za Wernerov sindrom još nije otkriven. Često se liječi sa povezanimk bolestima i ublažavanjem simptoma radi poboljšanja kvaliteta života. Čirevi na koži koji prate WS mogu se liječiti na nekoliko načina, ovisno o težini. Lokalni tretmani se mogu koristiti za manje čireve, ali nisu efikasni u prevenciji nastanka novih čireva. U najtežim slučajevima može biti potrebna operacija za implantaciju [[transplantacija|kožnog transplantata]] ili amputaciju ekstremiteta ako je potrebno. Bolesti koje se obično povezuju s Wernerovim sindromom, kao što su dijabetes i rak, liječe se općenito na isti način kao što bi se liječile osobe bez Wernerovog sindroma. Promjena prehrane i vježbanje mogu pomoći u prevenciji i kontroli arterioskleroze, a redovni pregledi raka mogu omogućiti rano otkrivanje.<ref name="Progeria Information Database">{{cite web|title=Werner's Syndrome: Treatments|url=https://courses.cit.cornell.edu/psych527_nbb420-720/student2005/ljh34/werner_treat.htm|publisher=Progeria Information Database|access-date=12. 4. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413144458/https://courses.cit.cornell.edu/psych527_nbb420-720/student2005/ljh34/werner_treat.htm|archive-date=13. 4. 2014|url-status=dead}}</ref> Postoje dokazi koji sugeriraju da [[citokin]]-supresivni protuupalni lijek [[SB203580]] može biti moguća terapijska opcija za pacijente s Wernerovim sindromom. Ovaj lijek cilja na [[p38]] signalni put, koji se može aktivirati kao posljedica [[genom]]ske nestabilnosti i zaustavljene replikacijske viljuške koje su karakteristične mutacije u WS. Ova aktivacija p38 može imati ulogu u nastanku preranog starenja ćelija, starenja kože, [[katarakt]]a i sijede kose. Put p38 je također uključen u protivupalni odgovor koji uzrokuje aterosklerozu, dijabetes i osteoporozu, koji su svi povezani s Wernerovim sindromom. Pokazalo se da ovaj lijek vraća stare karakteristike mladih WS ćelija na one koje se vide u normalnim, mladim ćelijama i poboljšava životni vijek WS ćelija ''[[in vitro]]''. SB203580 je u fazi kliničkog ispitivanja, a isti rezultati još nisu viđeni ''[[in vivo]]''.<ref name="Davis">{{cite journal | vauthors = Davis T, Kipling D | title = Werner Syndrome as an example of inflamm-aging: possible therapeutic opportunities for a progeroid syndrome? | journal = Rejuvenation Res | volume = 9 | issue = 3 | pages = 402–7 | year = 2006 | pmid = 16859481 | doi = 10.1089/rej.2006.9.402 }}</ref> U 2010. otkriveno je da suplementacija [[vitamin C|vitamina C]] preokreće prerano [[starenje]] i nekoliko disfunkcija tkiva u [[GMO|genetički modificiranom]] mišjem modelu bolesti. Čini se da suplementacija vitaminom C normalizuje nekoliko molekuskih markera vezanih za starenje, kao što je povećan nivo [[transkripcijski faktor|transkripcijskog faktora]] [[NF-κB]]. Osim toga, smanjuje aktivnost gena aktiviranih kod humanog Wernerovog sindroma i povećava aktivnost gena uključenih u popravku tkiva. Sumnja se da je suplementacija vitaminom C korisna u liječenju ljudskog Wernerovog sindroma, iako nije bilo dokaza o djelovanju protiv starenja kod nemutiranih miševa.<ref name="Massip">{{cite journal | vauthors = Massip L, Garand C, Paquet ER, Cogger VC, O'Reilly JN, Tworek L, Hatherell A, Taylor CG, Thorin E, Zahradka P, Le Couteur DG, Lebel M | title = Vitamin C restores healthy aging in a mouse model for Werner syndrome | journal = FASEB J. | volume = 24 | issue = 1 | pages = 158–72 |date = 9. 9. 2009 | pmid = 19741171 | pmc = 3712979 | doi = 10.1096/fj.09-137133 }}</ref> Općenito, tretmani su dostupni samo za simptome ili komplikacije, a ne za samu bolest.<ref>{{cite journal | vauthors = Coppedè F | title = The epidemiology of premature aging and associated comorbidities | journal = Clin Interv Aging | volume = 8 | pages = 1023–32 |date = 5. 8. 2013 | pmid = 24019745 | pmc = 3760297 | doi = 10.2147/CIA.S37213}}</ref> ==Historija== Otto Werner je prvi uočio ovaj sindrom 1904. godine kao dio istraživanja u okviru svoje disertacije. Kao njemački [[oftalmologija|oftalmolog]], Werner je opisao nekoliko osobina sličnih progeriji i juvenilne [[katarakt]]e kod mnogih svojih pacijenata. Ove simptome je primijetio posebno u porodici sa četvero djece u nizu koja su sva imala karakteristike sindroma otprilike u istoj dobi. Pretpostavio je da je uzrok genetički, iako je većina njegovih dokaza bila klinička. Između 1934. i 1941., dva internista iz New Yorka, Openheimer i Kugel, skovali su termin "Wernerov sindrom", podstaknuvši talas interesovanja i istraživanja o ovoj bolesti.<ref name=Goto>{{cite book|last=Goto|first=Makoto|title=Clinical Aspects of Werner's Syndrome: Its Natural History and the Genetics of the Disease|year=2004|publisher=Eurekah.com and Kluwer Academic / Plenum Publishing|page=1}}</ref> Tokom tog vremena, Agatson i Gartner predložili su moguću vezu između Wernerovog sindroma i raka. Međutim, do 1966. godine nije postojao opći konsenzus o autosomno recesivnom načinu nasljeđivanja sindroma. Do 1981. [[genetičar]]i locirali su WRN gen na [[hromosom 8|hromosomu 8]], što je dovelo do njegovog kloniranja 1996. Ovo kloniranje WRN je bilo značajno jer je otkrilo da je predviđeni WRN protein napravljen od porodice [[DNK]] [[helikaza]].<ref name="Goto"/> Prije 1996. smatralo se da je Wernerov sindrom model za ubrzano [[starenje]]. Od otkrića gena, postalo je jasno da prerano starenje prikazano kod Wernerovog sindroma nije isto, na ćelijskom nivou, kao normalno starenje. Uloga WRN-a u popravci DNK i njegove aktivnosti egzonukleaze i helikaze bile su predmet mnogih studija posljednjih godina.<ref name="L. Chen"/> Od prvobitnog otkrića 1904. godine, zabilježeno je nekoliko drugih slučajeva Wernerovog sindroma. Mnogi od ovih slučajeva dogodili su se u [[Japan]]u, gdje je [[efekt osnivača]] uzrokovao višu stopu incidencije nego u drugim populacijama. Stopa incidencije Wernerovog sindroma u Japanu je otprilike 1 slučaj na 100 hiljada ljudi (1/100 000), što je veliki kontrast sa stopom incidencije u ostatku svijeta, koja je između 1/1,000.000 i 1/10,000.000. Efekt osnivača je također očigledan na Sardiniji, gdje je zabilježeno 18 slučajeva Wernerovog sindroma.<ref name=epidemiology /> == Također pogledajre == {{refbegin|2}} * [[Bolest ubrzanog starenja]] * [[Gerontologija|Biogerontologija]] * [[Cockayneov sindrom]] * [[Popravak DNK]] * [[Degenerativna bolest]] * [[Genetički poremećaj]] * [[Progerija]] * [[Starenje]] * ''[[Xeroderma pigmentosum]]'' * [[Lista kožnih stanja]] * [[Progeroidni sindrom]] {{refend}} == Reference == {{refspisak}} == Van jski linkovi== Ovaj članak uključuje tekst iz javnog domena iz [http://ghr.nlm.nih.gov Nacionalne medicinske biblioteke SAD-a]'' * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1514/ Werner Syndrome from GeneReviews], contains extensive information on the disorder {{Poremećaj nedostatka popravka DNK}} {{Progeroidni sindromi}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Werner Syndrome}} [[Kategorija:Geni na hromosomu 8]] [[Kategorija:Genodermatoze]] [[Kategorija:Autosomno recesivni poremećaji]] [[Kategorija:Rijetke bolesti]] [[Kategorija:Sindromi koji utječu na kardiovaskularni sistem]] [[Kategorija:Replikacija DNK i poremećaji nedostatka popravka]] [[Kategorija:Progeroidni sindromi]] [[Kategorija:Sindromi koji utječu na stas]] [[Kategorija:Sindromi koji utječu na kosti]] [[Kategorija:Sindromi koji utječu na nervni sistem]] 857iljh26w3biwoeur8rir9cw10dspl Studije mira i sukoba 0 490346 3936453 3810994 2026-10-20T13:20:42Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936453 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Denkmal_Versoehnung_Berlin.jpg|desno|mini|250x250piksel| Kopija skulpture ''Pomirenje'' autorke Josefine de Vasconcellos (1977), prvobitno predstavljena Odsjeku za mirovne studije Univerziteta Bradford, smještena ispred Kapele pomirenja na nekadašnjem mjestu [[Berlinski zid|Berlinskog zida]]]] '''Studije mira i sukoba''' su oblast [[Društvene nauke|društvenih nauka]] koja identificira i analizira nasilna i nenasilna ponašanja, kao i strukturalne mehanizme koji prate sukobe (uključujući društvene sukobe), sa ciljem da se razumiju oni procesi koji dovode do poželjnijeg ljudskog stanja .<ref>Dugan, 1989: 74</ref> Varijacija ovoga, mirovne studije ('''irenologija'''), su interdisciplinarni napor koji ima za cilj prevenciju, deeskalaciju i rješavanje sukoba mirnim sredstvima, tražeći na taj način "pobjedu" za sve strane uključene u sukob. Ova društvena nauka je u suprotnosti s vojnim studijama, koje za cilj imaju efikasno postizanje pobjede u sukobima, prvenstveno nasilnim sredstvima na zadovoljstvo jedne ili više, ali ne svih uključenih strana. Uključene discipline mogu uključivati [[Filozofija|filozofiju]], [[političke nauke]], [[Geografija|geografiju]], [[Ekonomija|ekonomiju]], [[Psihologija|psihologiju]], komunikologiju, [[Sociologija|sociologiju]], međunarodne odnose, [[Historija|historiju]], [[Antropologija|antropologiju]], vjeronauku i rodne studije, kao i niz drugih. Relevantne poddiscipline takvih oblasti, kao što je mirovna ekonomija, također se mogu smatrati pripadajućim studijama mira i konflikta. == Historijska pozadina == Studije mira i konflikta su i pedagoška aktivnost, u kojoj nastavnici prenose znanje učenicima; i istraživačku aktivnost, u kojoj istraživači stvaraju nova saznanja o izvorima sukoba. Studije mira i sukoba podrazumijevaju razumijevanje koncepta mira koji se definira kao političko stanje koje osigurava pravdu i društvenu stabilnost kroz formalne i neformalne institucije, prakse i norme. === Istraživačka aktivnost === [[Datoteka:JohanGaltung-Genève-1992.jpg|desno|mini| Norveški akademik Johan Galtung naširoko se smatra osnivačem studija mira i sukoba.]] Iako su individualni mislioci kao što je [[Immanuel Kant]] već dugo prepoznavali središnji značaj mira (vidi Perpetual Peace ), tek 1950-ih i 1960-ih godina su se studije mira počele pojavljivati kao akademska disciplina sa vlastitim istraživačkim alatima, specijaliziranim skupom koncepata, i forume za diskusiju kao što su časopisi i konferencije. Počevši od 1959. godine, osnivanjem Instituta za istraživanje mira u Oslu, povezanog sa Johanom Galtungom, počeli su da se pojavljuju brojni istraživački instituti.<ref name="Harris, Fisk, and Rank 1998">Harris, Fisk, and Rank 1998</ref> Godine 1963. Walter Isard, glavni osnivač regionalne nauke, okupio je grupu naučnika u [[Malmö|Malmeu]], Švedska, u svrhu osnivanja Društva za istraživanje mira. Grupu početnih članova činili su Kenneth Boulding i Anatol Rapoport. Godine 1973. ova grupa je postala<ref>[https://web.archive.org/web/20110413215748/http://pss.la.psu.edu/]</ref> [[Društvo za nauku o miru]]. Nauka o miru je posmatrana kao interdisciplinarni i međunarodni napor da se razvije poseban skup koncepata, tehnika i podataka za bolje razumijevanje i ublažavanje sukoba. Nauka o miru pokušava da koristi kvantitativne tehnike razvijene u ekonomiji i političkim naukama, posebno u teoriji igara i ekonometriji, tehnikama koje inače rijetko koriste istraživači u mirovnim studijama.<ref>{{Cite web |url=http://www.einaudi.cornell.edu/PeaceProgram/student/minor.asp |title=Peace Studies Program – Student Information- Graduate Minor Field |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920142032/http://www.einaudi.cornell.edu/PeaceProgram/student/minor.asp |archive-date=20. 9. 2008 |access-date=17. 4. 2022 |url-status=dead}}</ref> Na web stranici Peace Science Society nalazi se drugo izdanje Correlates of War, jedne od najpoznatijih zbirki podataka o međunarodnim sukobima.<ref>{{Cite web|url=http://cow2.la.psu.edu/|title=Correlates of War 2|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823050743/http://cow2.la.psu.edu/|archive-date=2007-08-23|url-status=dead|access-date=2007-09-03}}</ref> Društvo održava godišnju konferenciju, kojoj prisustvuju naučnici iz cijelog svijeta, i izdaje dva naučna časopisa: ''Journal of Conflict Resolution'' i ''Conflict Management i Peace Science''. == Opis == Mirovne studije se mogu klasifikovati na: * Multidisciplinarni, koji obuhvata elemente [[Politika|politike]] i međunarodnih odnosa (posebno kritička teorija međunarodnih odnosa ), [[Sociologija|sociologije]], [[Geografija|geografije]], [[Psihologija|psihologije]], [[Antropologija|antropologije]] i [[Ekonomija|ekonomije]] . Kritička teorija se također široko koristi u studijama mira i sukoba. * Multilevelni. Studije mira ispituju intrapersonalni mir, mir između pojedinaca, susjeda, etničkih grupa, brakova, država i civilizacija. * Multikulturalno. [[Mahatma Gandhi|Gandhi]] se često navodi kao paradigma mirovnih studija. Međutim, pravi multikulturalizam ostaje težnja jer se većina centara za mirovne studije nalazi na Zapadu. * Analitičke i normativne. Kao normativna disciplina, mirovne studije uključuju vrijednosne prosudbe, kao što su "bolje" i "loše". * Teorijski i primijenjeni.<ref name="Miall, Ramsbotham, & Woodhouse 2005">Miall, Ramsbotham, & Woodhouse 2005</ref> == Reference == [[Kategorija:Podoblasti političkih nauka]] [[Kategorija:Međunarodni odnosi]] rvuyom4zk7r7kpw1shy8c6bov11j15t Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Republika Srpska 0 494060 3936502 3784176 2026-10-21T05:59:19Z Z1KA 87045 /* Kandidati */ 3936502 wikitext text/x-wiki {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} {{Politika Republike Srpske}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]]''' održani su 2. oktobra 2022. godine.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=32&langId=1|title=Opći izbori u BiH 2022. godine - Utvrđeni rezultati|date=22. 10. 2022|website=www.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=23. 10. 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/cik-bih-izbori-oktobar/31833705.html|title=Opći izbori u BiH raspisani za 2. oktobar|website=Radio Slobodna Evropa|language=sh|access-date=4. 5. 2022}}</ref> Na izborima, osim [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], biraju se i članova [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva BiH]], delegati [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]], [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] i [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], te članovi [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupština kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]]. Od 2002. godine predsjednički mandat traje 4 godina, a biraju se i dva potpredsjednika iz redova bošnjačkog i hrvatskog naroda. Birači mogu birati samo jednog kandidata za predsjednika [[Republika Srpska|Republike Srpske]], nezavisno od njegove nacionalnosti, dok za potpredsjednike se ne glasa direktno, već kandidati sa najviše osvojenih glasova za predsjednika iz redova bošnjačkog i hrvatskog naroda po utvrđivanju izbora automatski postaju potpredsjednici. Izborni sistem je jednokružni većinski. == Kandidati == [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 2. oktobra, ovjerila 31 prijavu kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], a njih 17 su [[nezavisni kandidat]]<nowiki/>i.<ref name=":7">{{Cite web|url=https://mondo.ba/Info/Politika/a1159796/Kandidati-za-predsjednika-RS-na-izborima-2022.html|title=Ko se sve kandidovao za predsjednika RS: Na listi 31 kandidat|website=Mondo Bosna|language=en-US|access-date=23. 10. 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina |- |[[Datoteka:Visit of Milorad Dodik to the EC (cropped).jpg|bez okvira|92px]] |[[Milorad Dodik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2018–2022) [[Predsjednik Republike Srpske]] (2010–2018) [[Spisak premijera Republike Srpske|Predsjednik Vlade Republike Srpske]] (2006–2010; 1998–2001) |- |[[Datoteka:Jelena_Trivić.png|bez okvira|92px]] |[[Jelena Trivić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}};" | |[[Partija demokratskog progresa]] |Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Radislav Jovičić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}};" | |[[Demokratski narodni savez]] |[[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministar MUP-a Republike Srpske]] (2013–2014) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Neđo Đurić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SPS|svijetlo|BS}};" | |[[Socijalistička partija Srpske]] |Univerzitetski profesor i naučni savjetnik Tehničkog instituta u [[Bijeljina|Bijeljini]] |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez_okvira|123x123piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Senad Bratić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Koalicija za državu|Pokret država]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2010–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PzP|tamno|BS}};" | |[[Za državu Bosnu i Hercegovinu]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Davor Pranjić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica]]{{Efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPAS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSPHB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-Drzavni nivo|grupa=koalicije}} |Predsjednik Gradskog odbora HDZ-a [[Banja Luka]] |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Dejan Pejić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LS BiH|tamno|BS}};" | |[[Liberalna stranka Bosne i Hercegovine|Liberalna stranka BiH]] | |- ! colspan="5" |I ostali kandidati (22) |} == Rezultati == Nakon što su se stekli neophodni uvjeti, CIK je 27. oktobra donio dopunsku Odluku o utvrđivanju i objavljivanju rezultata Općih izbora u Bosni i Hercegovini 2022. godine kojom su utvrđeni rezultati izbora za predsjednika i potpredsjednike Republike Srpske.<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=4372|title=Utvrđeni rezultati izbora za predsjednika i potpredsjednike Republike Srpske|date=27. 10. 2022|website=www.izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|CIKBiH]]|access-date=27. 10. 2022}}</ref> Prema utvrđenim rezultatima za predsjednika Republike Srpske je izabran [[Milorad Dodik]], a potpredsjednici su [[Ćamil Duraković]] i [[Davor Pranjić]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=32&langId=1#/5/0/0|title=Utvrđeni rezultati - Predsjednik RS|date=27. 10. 2022|website=www.izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|CIKBiH]]|access-date=31. 10. 2022}}</ref> {| class="wikitable" !# ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% !Mandat |- !1. |[[Datoteka:Visit of Milorad Dodik to the EC (cropped).jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |'''[[Milorad Dodik]]''' | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |'''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]''' | style="text-align:center;" |'''300.180''' | style="text-align:center;" |'''47,06''' |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|92px]] |- !2. |[[Datoteka:Jelena_Trivić.png|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |[[Jelena Trivić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Partija demokratskog progresa]] | style="text-align:center;" |273.245 | style="text-align:center;" |42,84 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !3. |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez_okvira|123x123piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;" |'''[[Ćamil Duraković]]''' | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |'''[[Nezavisni kandidat]]''' | style="text-align:center;" |'''13.760''' | style="text-align:center;" |'''2,16''' |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|92px]] |- !4. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align: center;" |[[Senad Bratić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align: center;" |[[Koalicija za državu|Pokret država]] | style="text-align: center;" |13.680 | style="text-align: center;" |2,14 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !5. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align: center;" |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PzP|tamno|BS}};" | | style="text-align: center;" |[[Za državu Bosnu i Hercegovinu]] | style="text-align: center;" |10.467 | style="text-align: center;" |1,64 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !6. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |[[Radislav Jovičić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Demokratski narodni savez]] | style="text-align:center;" |5.678 | style="text-align:center;" |0,89 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !7. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align: center;" |[[Dejan Pejić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LS BiH|tamno|BS}};" | | style="text-align: center;" |[[Liberalna stranka Bosne i Hercegovine|Liberalna stranka BiH]] | style="text-align: center;" |2.206 | style="text-align: center;" |0,35 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !8. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |[[Neđo Đurić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SPS|svijetlo|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Socijalistička partija Srpske]] | style="text-align:center;" |2.118 | style="text-align:center;" |0,33 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !9. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |'''[[Davor Pranjić]]''' | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |'''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{Efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević Bosne i Hercegovine|HSPAS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSPHB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-Drzavni nivo|grupa=koalicije}}''' | style="text-align:center;" |'''1.966''' | style="text-align:center;" |'''0,31''' |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|92px]] |- ! colspan="8" |I ostali kandidati (22) |} == Napomene == <references group="lower-alpha" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|Predsjednik Republike Srpske]] [[Kategorija:Izbori u Republici Srpskoj|2022]] otz0u89vz0kitxvirefhbtcuk0h5yrk 3936503 3936502 2026-10-21T05:59:53Z Z1KA 87045 3936503 wikitext text/x-wiki {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} {{Politika Republike Srpske}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]]''' održani su 2. oktobra 2022. godine.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=32&langId=1|title=Opći izbori u BiH 2022. godine - Utvrđeni rezultati|date=22. 10. 2022|website=www.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=23. 10. 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/cik-bih-izbori-oktobar/31833705.html|title=Opći izbori u BiH raspisani za 2. oktobar|website=Radio Slobodna Evropa|language=sh|access-date=4. 5. 2022}}</ref> Na izborima, osim [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], biraju se i članova [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva BiH]], delegati [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]], [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] i [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], te članovi [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupština kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]]. Od 2002. godine predsjednički mandat traje 4 godina, a biraju se i dva potpredsjednika iz redova bošnjačkog i hrvatskog naroda. Birači mogu birati samo jednog kandidata za predsjednika [[Republika Srpska|Republike Srpske]], nezavisno od njegove nacionalnosti, dok za potpredsjednike se ne glasa direktno, već kandidati sa najviše osvojenih glasova za predsjednika iz redova bošnjačkog i hrvatskog naroda po utvrđivanju izbora automatski postaju potpredsjednici. Izborni sistem je jednokružni većinski. == Kandidati == [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 2. oktobra, ovjerila 31 prijavu kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], a njih 17 su [[nezavisni kandidat]]<nowiki/>i.<ref name=":7">{{Cite web|url=https://mondo.ba/Info/Politika/a1159796/Kandidati-za-predsjednika-RS-na-izborima-2022.html|title=Ko se sve kandidovao za predsjednika RS: Na listi 31 kandidat|website=Mondo Bosna|language=en-US|access-date=23. 10. 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina |- |[[Datoteka:Visit of Milorad Dodik to the EC (cropped).jpg|bez okvira|92px]] |[[Milorad Dodik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2018–2022) [[Predsjednik Republike Srpske]] (2010–2018) [[Spisak premijera Republike Srpske|Predsjednik Vlade Republike Srpske]] (2006–2010; 1998–2001) |- |[[Datoteka:Jelena_Trivić.png|bez okvira|92px]] |[[Jelena Trivić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}};" | |[[Partija demokratskog progresa]] |Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Radislav Jovičić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}};" | |[[Demokratski narodni savez]] |[[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministar MUP-a Republike Srpske]] (2013–2014) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Neđo Đurić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SPS|svijetlo|BS}};" | |[[Socijalistička partija Srpske]] |Univerzitetski profesor i naučni savjetnik Tehničkog instituta u [[Bijeljina|Bijeljini]] |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez_okvira|123x123piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Senad Bratić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Koalicija za državu|Pokret država]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2010–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PzP|tamno|BS}};" | |[[Za državu Bosnu i Hercegovinu]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Davor Pranjić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica]]{{Efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPAS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSPHB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-Drzavni nivo|grupa=koalicije}} |Predsjednik Gradskog odbora HDZ-a [[Banja Luka]] |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Dejan Pejić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LS BiH|tamno|BS}};" | |[[Liberalna stranka Bosne i Hercegovine|Liberalna stranka BiH]] | |- ! colspan="5" |I ostali kandidati (22) |} == Rezultati == Nakon što su se stekli neophodni uvjeti, CIK je 27. oktobra donio dopunsku Odluku o utvrđivanju i objavljivanju rezultata Općih izbora u Bosni i Hercegovini 2022. godine kojom su utvrđeni rezultati izbora za predsjednika i potpredsjednike Republike Srpske.<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=4372|title=Utvrđeni rezultati izbora za predsjednika i potpredsjednike Republike Srpske|date=27. 10. 2022|website=www.izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|CIKBiH]]|access-date=27. 10. 2022}}</ref> Prema utvrđenim rezultatima za predsjednika Republike Srpske je izabran [[Milorad Dodik]], a potpredsjednici su [[Ćamil Duraković]] i [[Davor Pranjić]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=32&langId=1#/5/0/0|title=Utvrđeni rezultati - Predsjednik RS|date=27. 10. 2022|website=www.izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|CIKBiH]]|access-date=31. 10. 2022}}</ref> {| class="wikitable" !# ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% !Mandat |- !1. |[[Datoteka:Visit of Milorad Dodik to the EC (cropped).jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |'''[[Milorad Dodik]]''' | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |'''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]''' | style="text-align:center;" |'''300.180''' | style="text-align:center;" |'''47,06''' |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|92px]] |- !2. |[[Datoteka:Jelena_Trivić.png|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |[[Jelena Trivić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Partija demokratskog progresa]] | style="text-align:center;" |273.245 | style="text-align:center;" |42,84 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !3. |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez_okvira|123x123piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;" |'''[[Ćamil Duraković]]''' | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |'''[[Nezavisni kandidat]]''' | style="text-align:center;" |'''13.760''' | style="text-align:center;" |'''2,16''' |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|92px]] |- !4. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align: center;" |[[Senad Bratić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align: center;" |[[Koalicija za državu|Pokret država]] | style="text-align: center;" |13.680 | style="text-align: center;" |2,14 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !5. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align: center;" |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PzP|tamno|BS}};" | | style="text-align: center;" |[[Za državu Bosnu i Hercegovinu]] | style="text-align: center;" |10.467 | style="text-align: center;" |1,64 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !6. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |[[Radislav Jovičić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Demokratski narodni savez]] | style="text-align:center;" |5.678 | style="text-align:center;" |0,89 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !7. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align: center;" |[[Dejan Pejić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LS BiH|tamno|BS}};" | | style="text-align: center;" |[[Liberalna stranka Bosne i Hercegovine|Liberalna stranka BiH]] | style="text-align: center;" |2.206 | style="text-align: center;" |0,35 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !8. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |[[Neđo Đurić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SPS|svijetlo|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Socijalistička partija Srpske]] | style="text-align:center;" |2.118 | style="text-align:center;" |0,33 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !9. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |'''[[Davor Pranjić]]''' | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |'''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{Efn|naziv=HDZ-Drzavni nivo}}''' | style="text-align:center;" |'''1.966''' | style="text-align:center;" |'''0,31''' |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|92px]] |- ! colspan="8" |I ostali kandidati (22) |} == Napomene == <references group="lower-alpha" /> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|Predsjednik Republike Srpske]] [[Kategorija:Izbori u Republici Srpskoj|2022]] e1q8duoipp7k0q35xz07sanpqkf9vav 3936504 3936503 2026-10-21T06:00:10Z Z1KA 87045 /* Napomene */ 3936504 wikitext text/x-wiki {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} {{Politika Republike Srpske}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]]''' održani su 2. oktobra 2022. godine.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=32&langId=1|title=Opći izbori u BiH 2022. godine - Utvrđeni rezultati|date=22. 10. 2022|website=www.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=23. 10. 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/cik-bih-izbori-oktobar/31833705.html|title=Opći izbori u BiH raspisani za 2. oktobar|website=Radio Slobodna Evropa|language=sh|access-date=4. 5. 2022}}</ref> Na izborima, osim [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], biraju se i članova [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva BiH]], delegati [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]], [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] i [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], te članovi [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupština kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]]. Od 2002. godine predsjednički mandat traje 4 godina, a biraju se i dva potpredsjednika iz redova bošnjačkog i hrvatskog naroda. Birači mogu birati samo jednog kandidata za predsjednika [[Republika Srpska|Republike Srpske]], nezavisno od njegove nacionalnosti, dok za potpredsjednike se ne glasa direktno, već kandidati sa najviše osvojenih glasova za predsjednika iz redova bošnjačkog i hrvatskog naroda po utvrđivanju izbora automatski postaju potpredsjednici. Izborni sistem je jednokružni većinski. == Kandidati == [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 2. oktobra, ovjerila 31 prijavu kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], a njih 17 su [[nezavisni kandidat]]<nowiki/>i.<ref name=":7">{{Cite web|url=https://mondo.ba/Info/Politika/a1159796/Kandidati-za-predsjednika-RS-na-izborima-2022.html|title=Ko se sve kandidovao za predsjednika RS: Na listi 31 kandidat|website=Mondo Bosna|language=en-US|access-date=23. 10. 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina |- |[[Datoteka:Visit of Milorad Dodik to the EC (cropped).jpg|bez okvira|92px]] |[[Milorad Dodik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2018–2022) [[Predsjednik Republike Srpske]] (2010–2018) [[Spisak premijera Republike Srpske|Predsjednik Vlade Republike Srpske]] (2006–2010; 1998–2001) |- |[[Datoteka:Jelena_Trivić.png|bez okvira|92px]] |[[Jelena Trivić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}};" | |[[Partija demokratskog progresa]] |Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Radislav Jovičić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}};" | |[[Demokratski narodni savez]] |[[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministar MUP-a Republike Srpske]] (2013–2014) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Neđo Đurić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SPS|svijetlo|BS}};" | |[[Socijalistička partija Srpske]] |Univerzitetski profesor i naučni savjetnik Tehničkog instituta u [[Bijeljina|Bijeljini]] |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez_okvira|123x123piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Senad Bratić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Koalicija za državu|Pokret država]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2010–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PzP|tamno|BS}};" | |[[Za državu Bosnu i Hercegovinu]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Davor Pranjić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica]]{{Efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSPAS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSPHB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-Drzavni nivo|grupa=koalicije}} |Predsjednik Gradskog odbora HDZ-a [[Banja Luka]] |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] |[[Dejan Pejić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LS BiH|tamno|BS}};" | |[[Liberalna stranka Bosne i Hercegovine|Liberalna stranka BiH]] | |- ! colspan="5" |I ostali kandidati (22) |} == Rezultati == Nakon što su se stekli neophodni uvjeti, CIK je 27. oktobra donio dopunsku Odluku o utvrđivanju i objavljivanju rezultata Općih izbora u Bosni i Hercegovini 2022. godine kojom su utvrđeni rezultati izbora za predsjednika i potpredsjednike Republike Srpske.<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=4372|title=Utvrđeni rezultati izbora za predsjednika i potpredsjednike Republike Srpske|date=27. 10. 2022|website=www.izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|CIKBiH]]|access-date=27. 10. 2022}}</ref> Prema utvrđenim rezultatima za predsjednika Republike Srpske je izabran [[Milorad Dodik]], a potpredsjednici su [[Ćamil Duraković]] i [[Davor Pranjić]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=32&langId=1#/5/0/0|title=Utvrđeni rezultati - Predsjednik RS|date=27. 10. 2022|website=www.izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|CIKBiH]]|access-date=31. 10. 2022}}</ref> {| class="wikitable" !# ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% !Mandat |- !1. |[[Datoteka:Visit of Milorad Dodik to the EC (cropped).jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |'''[[Milorad Dodik]]''' | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |'''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]]''' | style="text-align:center;" |'''300.180''' | style="text-align:center;" |'''47,06''' |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|92px]] |- !2. |[[Datoteka:Jelena_Trivić.png|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |[[Jelena Trivić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Partija demokratskog progresa]] | style="text-align:center;" |273.245 | style="text-align:center;" |42,84 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !3. |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez_okvira|123x123piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;" |'''[[Ćamil Duraković]]''' | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |'''[[Nezavisni kandidat]]''' | style="text-align:center;" |'''13.760''' | style="text-align:center;" |'''2,16''' |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|92px]] |- !4. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align: center;" |[[Senad Bratić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align: center;" |[[Koalicija za državu|Pokret država]] | style="text-align: center;" |13.680 | style="text-align: center;" |2,14 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !5. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align: center;" |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PzP|tamno|BS}};" | | style="text-align: center;" |[[Za državu Bosnu i Hercegovinu]] | style="text-align: center;" |10.467 | style="text-align: center;" |1,64 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !6. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |[[Radislav Jovičić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Demokratski narodni savez]] | style="text-align:center;" |5.678 | style="text-align:center;" |0,89 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !7. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align: center;" |[[Dejan Pejić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|LS BiH|tamno|BS}};" | | style="text-align: center;" |[[Liberalna stranka Bosne i Hercegovine|Liberalna stranka BiH]] | style="text-align: center;" |2.206 | style="text-align: center;" |0,35 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !8. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |[[Neđo Đurić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SPS|svijetlo|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Socijalistička partija Srpske]] | style="text-align:center;" |2.118 | style="text-align:center;" |0,33 |[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|92px]] |- !9. |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|92px]] | style="text-align:center;" |'''[[Davor Pranjić]]''' | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |'''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{Efn|naziv=HDZ-Drzavni nivo}}''' | style="text-align:center;" |'''1.966''' | style="text-align:center;" |'''0,31''' |[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|92px]] |- ! colspan="8" |I ostali kandidati (22) |} == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|Predsjednik Republike Srpske]] [[Kategorija:Izbori u Republici Srpskoj|2022]] 4l5mn3v7cacx9107dfovtowyf7vy1hh Združena lista 0 500847 3936462 3823241 2026-10-20T15:04:11Z Z1KA 87045 3936462 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Združena lista | izvorno_ime = Bosne i Hercegovine | logo = | skraćenica = | predsjednik = [[Kolektivno vodstvo]] | predsjednik_osnivač = <!--Ako je predsjednik i osnivač ista osoba--> | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]], [[Unija bosansko-hercegovačkih socijaldemokrata|UBSD]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS BiH]] i [[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina)|RS]] | godina osnivanja = 1996. | raspuštena = 1997. | prethodnik = | nasljednik = | slogan = | himna = | sjedište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | adresa = | novine = | mladi_ogranak = | broj članova = | politička_pozicija = [[Veliki šator]] | ideologija = [[Liberalizam]]<br>[[Sekularizam]]<br>[[Anti-nacionalizam]]<br>[[Proevropjestvo]]<br>{{Složiv spisak|title=Interne ideologije:|[[Socijaldemokratija]]<br>[[Kršćanska demokratija]]}} | međunarodno_članstvo = | evropska_stranka = | boje = {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} crvena | sestrinske_stranke = | skupština1 = | broj_mandata1 = | skupština2 = | broj_mandata2 = | skupština3 = | broj_mandata3 = | skupština4 = | broj_mandata4 = | skupština5 = | broj_mandata5 = | skupština6 = | broj_mandata6 = | skupština7 = | broj_mandata7 = | veb-sajt = }} '''Združena lista Bosne i Hercegovine''' bila je [[Liberalizam|liberalni]] [[Parlamentarna grupa|politički savez]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] za [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.|opće izbore 1996]]. i [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 1997.|lokalne izbore 1997]]. Savez su prvobitno činile [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] (SDP BiH), [[Unija bosansko-hercegovačkih socijaldemokrata]] (UBSD), [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] (HSS BiH), [[Muslimanska bošnjačka organizacija]] (MBO) i [[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina)|Republikanska stranka]] (RS). Za [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 1997.|lokalne izbore 1997.]] izašli su pod nazivom '''Združena lista ‘97''', te im se pridružila [[Stranka privrednog prosperiteta|Stranka privrednog prosperiteta BiH]] (SPP BiH), ali ih je napustio SDP BiH, koji je samostalno izašao na izbore. == Historija == Savez je učestvovao na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.|općim izborima 1996]] i zauzeo je četvrto mjesto sa 5.68% glasova, osvojivši 2 od 42 mandata u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu Parlamentarne skupštine BiH]].<ref>Dieter Nohlen & Philip Stöver (2010) ''Elections in Europe: A data handbook'', pp336–340 {{ISBN|978-3-8329-5609-7}}</ref> Osvojili su i 11 od 140 mandata u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu Parlamenta Federacije BiH]].<ref>{{Cite web|url=https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/kako-se-glasalo-na-opcim-izborima-u-bih-1990-i-1996-godine/314560|title=Kako se glasalo na općim izborima u BiH 1990. i 1996. godine|date=5. 10. 2018|website=radiosarajevo.ba|language=bs|access-date=9. 8. 2023}}</ref> Savez je za svog kandidata za [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine|bošnjačkog člana]] [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] kandidirao [[Sead Avdić|Seada Avdića]], ali je on zauzeo tek četvrto mjesto sa samo 2.33% glasova. Kandidat za hrvatskog člana [[Ivo Komšić]] završio je drugi, ali daleko iza pobjedničkog kandidata [[Krešimir Zubak|Krešimira Zubaka]].<ref>{{Cite web|url=https://n1info.ba/vijesti/a113131-izbori-u-bih-1996-godine/|title=Izbori u BiH 1996. godine|date=16. 9. 2016|publisher=[[N1 (TV channel)|N1]]|language=bs|access-date=9. 8. 2023|archive-date=10. 8. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810231320/https://n1info.ba/vijesti/a113131-izbori-u-bih-1996-godine/|url-status=dead}}</ref> Savez je raspušten nakon [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 1997.|lokalnih izbora 1997.]] i nije učestvovao na narednim izborima.<ref>[http://www.parties-and-elections.eu/bosnia2.html Bosnia and Herzegovina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724072258/http://www.parties-and-elections.eu/bosnia2.html |date=24. 7. 2013 }} Parties and Elections</ref> == Članstvo == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Politička stranka !Skraćeno ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.|Opći izbori 1996.]] ![[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 1997.|Lokalni izbori 1997.]] |- |style="text-align:center;background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |style="text-align:center;"|SDP BiH |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|49x49piksel]] |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|49x49piksel]] |- |style="text-align:center;background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|UBSD|tamno|BS}};" | |[[Unija bosansko-hercegovačkih socijaldemokrata]] |style="text-align:center;"|UBSD |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|49x49piksel]] |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|49x49piksel]] |- |style="text-align:center;background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka BiH]] |style="text-align:center;"|HSS BiH |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|49x49piksel]] |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|49x49piksel]] |- |style="text-align:center;background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|MBO|tamno|BS}};" | |[[Muslimanska bošnjačka organizacija]] |style="text-align:center;"|MBO |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|49x49piksel]] |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|49x49piksel]] |- |style="text-align:center;background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|RS BiH|tamno|BS}};" | |[[Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina)|Republikanska stranka]] |style="text-align:center;"|RS |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|49x49piksel]] |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|49x49piksel]] |- |style="text-align:center;background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SPP BiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka privrednog prosperiteta Bosne i Hercegovine|Stranka privrednog prosperiteta BiH]] |style="text-align:center;"|SPP BiH |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|bez okvira|49x49piksel]] |style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|bez okvira|49x49piksel]] |} == Izbori == === Opći izbori === ==== Predsjednišvo ==== {| class="wikitable" |+[[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] !Izbori ! # ! Kandidat ! Glasovi !% !Konstitutivni narod ! Izabran? |- ! rowspan="2" | [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|1996.]] | 2. | ''[[Ivo Komšić]]'' | ''37.684'' | ''10,1%'' | [[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] |style="background-color:pink;"|Ne |- | 4. | ''[[Sead Avdić]]'' | ''21.254'' | ''2,3%'' | [[Bošnjaci]] |style="background-color:pink;"|Ne |} ==== Državni nivo ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+[[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] ! Izbori ! # !Glasovi !% ! [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] ! [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda]] ! Vlada |- ! [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|1996.]] | 4. | align="center" | 136.203 | 5,68 |{{Composition bar|2|42|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} |{{Composition bar|0|15|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} |style="background-color:pink;"|Opozicija |} ==== Entitetski nivo ==== ===== Federacija Bosne i Hercegovine ===== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+[[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] !Izbori ! # !Glasovi !% ! [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] ! [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda]] ! Vlada |- ! [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|1996]]. | 3. | align="center" | 105.897 | 7,93 |{{Composition bar|11|140|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} |{{Composition bar|4|65|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="background-color:pink;" |Opozicija |} ===== Republika Srpska ===== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+[[Narodna skupština Republike Srpske]] !Izbori ! # !Glasovi !% ! Mandati ! Vlada |- ! [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - Narodna skupština Republike Srpske|1996]]. | 7. | align="center" | 22.329 | 2,05 |{{Composition bar|2|83|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="background-color:pink;" |Opozicija |} ==== Kantonalni nivo ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; width:72%; line-height:126%; margin-bottom:0" ! rowspan="2" |Godina ! colspan="11" |[[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine]] |- ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Una-Sana.svg|28x28piksel]] [[Skupština Unsko-sanskog kantona|USK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Posavina.svg|28x28piksel]] [[Skupština Posavskog kantona|PK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Tuzla_Canton.svg|31x31piksel]] [[Skupština Tuzlanskog kantona|TK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Zenica-Doboj_Canton.svg|31x31piksel]] [[Skupština Zeničko-dobojskog kantona|ZDK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Bosnian_Podrinje.svg|33x33piksel]] [[Skupština Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|BPK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Central_Bosnia.svg|33x33piksel]] [[Skupština Srednjobosanskog kantona|SBK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Herzegovina-Neretva.svg|28x28piksel]] [[Skupština Hercegovačko-neretvanskog kantona|HNK]] ![[Datoteka:No_coats_of_arms.svg|28x28piksel]] [[Skupština Zapadnohercegovačkog kantona|ZHK]] ![[Datoteka:Coat_of_arms_of_Sarajevo_Canton.svg|28x28piksel]] [[Skupština Kantona Sarajevo|KS]] ![[Datoteka:No_coats_of_arms.svg|28x28piksel]] [[Skupština Kantona 10|K10]] !'''Ukupno''' |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996 - kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine|1996.]] | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|50|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|20|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|9|50|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|4|59|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|31|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|2|55|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|50|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|31|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|8|45|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|0|15|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|26|406|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} |} === Lokalni izbori === {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Godina !Predsjednik !(Grado)načelnici !Gradovi/Općine ! style="width:5%;" |+/- |- ![[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 1997.|1997.]] |''Kolektivno vodstvo'' |{{Infokutija stranka/mandati|0|144|#{{Izborni dijagram/Partija|ZL BiH|tamno|BS}}}} | - |{{Nema promjena}} |} == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Političke stranke osnovane 1996.]] [[Kategorija:Političke stranke raspuštene 1997.]] [[Kategorija:Bivši savezi političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Združena lista|*]] [[Kategorija:Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Unija bosansko-hercegovačkih socijaldemokrata]] [[Kategorija:Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Muslimanska bošnjačka organizacija]] [[Kategorija:Republikanska stranka (Bosna i Hercegovina)]] [[Kategorija:Stranka privrednog prosperiteta]] [[Kategorija:Liberalizam]] [[Kategorija:Sekularizam]] 2026wrtihdae574ey24acn4k7rt8i5g Vlada Ukrajine 0 504919 3936491 3731138 2026-10-20T20:30:38Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936491 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izvršna vlast | ime = Kabinet ministara Ukrajine | izvorno_ime = Кабінет Міністрів України | saziv = [[Saziv Vlade Ukrajine (Denis Šmigalj)|Šmigaljova Vlada]] | slika = Cabinet of Ministers of Ukraine (en).svg | veličina_slike = 250px | opis_slike = Logo | osnovano = 28. juni 1917. ([[Generalni sekreterijat Ukrajine|prvobitno]])<br>18. april 1991. | raspušteno = | teritorija = {{ZID|Ukrajina}} | titula_vođe = [[Predsjednik Vlade Ukrajine|Predsjednik vlade]] | imenuje = [[Predsjednik Ukrajine]] | potvrđuje = [[Vrhovna rada Ukrajine]] | glavni_organ = Presidijum Kabineta | ministarstva = [[Spisak ministarstava Vlade Ukrajine|17]] | responsible = [[Predsjednik Ukrajine|Predsjednik]] i [[Vrhovna rada Ukrajine|Vrhovna rada]] | budžet = | sjedište = [[Zgrada vlade Ukrajine|Zgrada vlade]], [[ulica Mihaila Hruševskog]] 12/2, [[Kijev]].<ref name="ZVU"/> | veb-sajt = [https://www.kmu.gov.ua/en kmu.gov.ua] }} '''Kabinet ministara Ukrajine''' ({{Jez-uk|Кабінет Міністрів України}}; skraćeno '''KabMin'''), koji se obično naziva i '''Vlada Ukrajine''' ({{Jez-uk|Уряд України}}), je najviši organ [[Izvršna vlast|izvršne vlasti]] u [[Ukrajina|Ukrajini]].<ref name="s-116">{{Cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Ukraine#Article_116|title=Article 116|website=[[Wikisource]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325112013/http://en.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Ukraine#Article_116|archive-date=25. 3. 2007|url-status=dead|access-date=23. 12. 2007}}</ref> Kao [[Vijeće ministara Ukrajinske SSR]], formirano je 18. aprila 1991. Zakonom Ukrajinske SSR br. 980-XII. [[Vitold Fokin]] je bio prvi [[Predsjednik Vlade Ukrajine|predsjednik vlade]]. Kabinet je kolegijalno tijelo koje se sastoji od "presidijuma" sastavljenog od premijera i njegovih zamjenika, kao i drugih ministara koji učestvuju i glasaju na sjednicama. Premijer predsjedava i vodi sjednice Kabineta. Također, neki ministri mogu biti imenovani za prve zamjenike premijera. Za razliku od [[Sovjetski Savez|sovjetskog]] perioda kada je prezidijum zapravo bio funkcionalan, sadašnji je nominalan i zamjenici nemaju veliku prednost u odnosu na ostale ministre. Za sve odluke Kabineta pravo glasa i usvajanja odluka na sjednicama kabineta imaju samo ministri ili rukovodioci centralnih ureda izvršne vlasti sa statusom ministra. [[Sekretarijat Vlade Ukrajine|Sekretarijat Kabineta ministara]] osigurava rad kabineta, dok [[Nacionalna agencija za državnu službu Ukrajine|Nacionalna agencija Ukrajine za državnu službu]] osigurava ljudske resurse vladinih službenika. Osnovna jedinica državne uprave u Ukrajini je centralna kancelarija izvršne vlasti (centralna izvršna kancelarija) kojoj se može dodijeliti status ministra. Svakom takvom centralom izvršne vlasti predsjedava njena glava (''holova''). Mnogi centralni uredi izvršne vlasti bez statusa ministra mogu biti dio ministarstava, dok drugi funkcionišu odvojeno ili daju podršku [[Predsjednik Ukrajine|predsjedniku Ukrajine]] ili ''[[Vrhovna rada Ukrajine|Vrhovnoj radi]]'' (parlament). Centralni uredi izvršne vlasti bez statusa ministra određuju se ili kao službe, agencije ili inspekcije. Odabrani centralni uredi izvršne vlasti dobijaju "poseban status". Samo je nekoliko centralnih izvršnih ureda određeno kao fondovi, komiteti ili na drugi način. Trenutni saziv Kabineta ministara je [[Saziv Vlade Ukrajine (Denis Šmigalj)|Šmigaljova Vlada]] koja je formirana 4. marta 2020, koju vodi [[Denis Šmigalj]].<ref name="btkpBermetHasty">{{Cite news|last=Talant|first=Bermet|title=Hasty government reshuffle sows disquiet at home, abroad|publisher=Kyiv Post|date=6. 3. 2020|url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/hasty-government-reshuffle-sows-disquiet-at-home-abroad.html}}</ref> == Obim == Broj ministarstava u kabinetu se vremenom mijenjao, neka ministarstva su ukinuta, druga kombinovana s drugima ili degradirana u državne odbore ili agencije. Svako ministarstvo je nadležno za druge vladine pododjele. Postoje tri osnovna tipa vladinih pododjeljenja poznatih kao "centralni uredi (organi) izvršne vlasti": službe, agencije i inspekcije. Pored osnovnih vladinih pododjeljenja, postoje i drugi državni pododjeli kojima je dodijeljen poseban status. Među takvim pododjelima postoje različiti vladini komiteti, vladine komisije, vladini fondovi i druge institucije. Pododjeljenja mogu biti uzdignuta u status ministara svojom reorganizacijom i, obrnuto, vladina ministarstva mogu degradirati u pododjeljenja (npr. Ministarstvo za vanredne situacije je degradirano u pododjeljenje Ministarstva unutrašnjih poslova). Kabinet je odgovoran predsjedniku Ukrajine i pod kontrolom je ''Vrhovne Rade''. Kabinet se sastoji od premijera, prvog zamjenika i tri ostala zamjenika i drugih ministara, koji su na čelu ministarstava (odjela) kojima su dodijeljena.<ref>{{Cite web|url=http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/86199/|title=Yanukovych dismisses Sivkovych and Slauta as vice-premiers|date=13. 10. 2010}}</ref> Svojevremeno je postojao i institut "državnih ministarstava", a ovaj institut je ukinut 25. februara 1992. Predsjedničkim dekretom (#98). Sekretarijat Kabineta ministara pomaže u djelotvornom radu vlade.<ref name="MAG2KP241212">[http://www.kyivpost.com/content/ukraine/yanukovych-is-appointing-new-cabinet-of-ministers-318086.html Yanukovych appoints new Cabinet of Ministers], [[Kyiv Post]] (24 December 2007)</ref> Strukturni dio sekretarijata je i kancelarija premijera Ukrajine. === Javni odnosi === Dijelovi sjednica Vlade prenose se uživo na [[Televizija u Ukrajini|ukrajinskoj TV]].<ref>[http://www.kyivpost.com/news/politics/detail/67177/ First National Channel to broadcast governmental meetings], [[Kyiv Post]] (19 May 2010)</ref> Od augusta 2016. Ukrajinci mogu potpisivati i podnositi [[Online peticija|elektronske peticije]] Kabinetu ministara Ukrajine "kako bi (pomogli) u formiranju prioriteta državne politike i donošenja odluka o upravljanju".<ref name="opU29816">[http://www.unian.info/politics/1491296-ukrainians-can-submit-e-petitions-to-sabinet-from-aug-29.html Ukrainians can submit e-petitions to Cabinet from Aug 29], [[UNIAN]] (29 August 2016)</ref> Da bi bila razmotrena, peticija mora dobiti najmanje 25.000 glasova tri mjeseca od dana objavljivanja.<ref name="opU29816" /> === Reforme i "optimizacije" === Prema rečima Oleksandra Zapadinčuka, proces uspostavljanja administrativnog sistema u već nezavisnoj Ukrajini započeo je u proljeće 1991. kada je formiran Kabinet ministara Ukrajine (umesto Vijeća ministara Ukrajinske SSR) sa novim članovima vlade, kao i formiranje nove vladine kancelarije.<ref name="Zapadynchuk">Zapadinchuk, O.P. ''[https://web.archive.org/web/20200924142511/http://academy.gov.ua/ej/ej13/txts/Zapadynchuk.pdf Optimization of the central executive authorities in the context of administrative reform]''.</ref> Do prilagođavanja [[Ustav Ukrajine|Ustava Ukrajine]] 1996, vlada je radila po ustavu iz 1978. ([[Ukrajinska Sovjetska Socijalistička Republika|Ukrajinska SSR]]).<ref name="Zapadynchuk" /> Također, Ustav iz 1978. odredio je da je [[predsjednik Ukrajine]] (kancelarija stvorena 1991) [[šef države]] i [[Predsjednik vlade|šef vlade]] ([[izvršna vlast]]) (član 114-1).<ref name="Zapadynchuk" /><ref>The 1978 [https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/888-09#Text Constitution of Ukraine].</ref> Istovremeno, vlada na čelu sa premijerom ''[[de facto]]'' je ostala nezavisna i odvojena od predsjednika, državne institucije koja je morala da funkcioniše po sopstvenom programu.<ref name="Zapadynchuk" /> == Dužnosti i ovlaštenja == [[Datoteka:Kiev_Cabinet_of_Ministers.jpg|mini|270x270piksel| [[Zgrada vlade Ukrajine|Zgrada vlade]], [[ulica Mihaila Hruševskog]] 12/2, [[Kijev]].<ref name="ZVU">{{Cite web|url=https://www.kmu.gov.ua/control/en/photogallery/gallerylist?gGroupId=12958356|title=Official CMU website. Building address.|date=mart 2017}}</ref>]] Dužnosti Kabineta ministara opisane su u [[wikisource:Constitution of Ukraine#Article 116|članu 116.]] Ustava Ukrajine. Članovi vlade (kabineta) su državljani Ukrajine, koji imaju biračko pravo, visoko obrazovanje i znaju državni jezik ([[Ukrajinski jezik|ukrajinski]]). Članovi vlade ne mogu imati presudu protiv njih koja nije ugašena i oduzeta u utvrđenom pravnom poretku. Članovi kabineta i rukovodioci centralnih i lokalnih organa izvršne vlasti ne mogu da kombinuju svoju službenu djelatnost sa drugim poslovima, osim nastavne, naučne i kreativne djelatnosti van radnog vremena, i/ili da budu članovi organa uprave ili nadzornog odbora preduzeća koje ima za cilj sticanje dobiti. U slučaju da je [[narodni poslanik Ukrajine]] imenovan u Kabinet ministara Ukrajine, podnosi ostavku na mjesto člana ''Vrhovne Rade'' i njihovo pismo ostavke se razmatra odmah na sljedećoj sjednici. Na sjednicama Kabineta može učestvovati predsjednik Ukrajine ili njegovi [[Predstavnici predsjednika Ukrajine|predstavnik]]. Tokom plenarnih sjednica ''Vrhovne Rade'', narodni poslanici Ukrajine imaju ''Vrijeme za pitanja Vladi'' u kojem učestvuje cijeli Kabinet i odgovara na sva pitanja članova ''Vrhovne Rade'' . === Autoritet === Kabinet donosi rješenja i naredbe koje su obavezne za izvršenje. Podležu registraciji normativnim pravnim aktima Vlade, ministarstava i drugih centralnih organa izvršne vlasti. Neregistrovanje poništava akt ([[wikisource:Constitution of Ukraine#Article 117|član 117]]). Kabinet također ima moć [[Pravo inicijative (zakonodavno)|zakonodavne inicijative]] i može podnijeti svoje [[Zakon|prijedloge zakona]] ''Vrhovnoj radi''. Članovi kabineta i zamjenici ministara mogu biti prisutni na sjednicama Skupštine i učestvovati u raspravama. Svake godine najkasnije do 15. septembra Vlada podnosi prijedlog zakona o državnom proračunu Ukrajine ''Vrhovnoj Radi''. Sjednice Kabineta smatraju se opunomoćenim ako na njima učestvuje više od polovine članova Kabineta ([[kvorum]]). U slučaju da ministar ne može da učestvuje na sjednicama, može ga zamijeniti zamjenik sa savjetodavnim svojstvom. Na prijedloge drugih članova Kabineta, konsultativni kapacitet može se dodijeliti i drugim učesnicima koji su dozvolili na sjednicama Kabineta. Sednicama predsjedava premijer, a ako je u odsustvu njegov prvi zamjenik. Odluke Kabineta se donose većinom glasova prisutnih. U slučaju jednakosti glasova, odlučujućim se smatra glas premijera. == Imenovanje i razrešenje == ''[[Vrhovna rada Ukrajine|Vrhovna rada]]'' ima pet dana da odobri premijera nakon što [[Predsjednik Ukrajine|predsjednik]] predloži kandidata.<ref name="KP31212DMbB">[http://www.kyivpost.com/content/ukraine/azarov-out-for-now-or-out-for-good-as-prime-minister-317085.html Azarov out for now or out for good as prime minister?]</ref> Za odobrenje ili smjenu bilo kojeg ministra u Vladi potrebno je glasanje u parlamentu.<ref name="voxukraineUsoge">[https://voxukraine.org/cards/pravlinnya/index-en.html#three Political Explainer: Ukraine’s System of Government], [[VoxUkraine]]</ref> Predsjednik ili jedna trećina poslanika može inicirati izglasavanje nepovjerenja, ali samo jednom, na sjednici parlamenta.<ref>{{Cite web|url=https://zakon.rada.gov.ua/go/794-18|title=Про Кабінет Міністрів України|website=Офіційний вебпортал парламенту України|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302174210/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/794-18|archive-date=2. 3. 2023|access-date=8. 4. 2024|url-status=dead}}</ref> Čitav kabinet mora biti raspušten nakon ostavke premijera.<ref name="KP31212DMA">[http://www.kyivpost.com/content/politics/nsdc-secretary-sees-azarov-as-likely-candidate-for-premiership-317089.html NSDC secretary sees Azarov as likely candidate for premiership], [[Kyiv Post]] (3 December 2012)</ref> Ali ostavka Vlade ne može se razmatrati u roku od godinu dana nakon što je Vlada odobrila program rada, što znači da se razrješenje Vlade ne može izvršiti u prvoj godini saziva. Predsjednik može naložiti Kabinetu da obavlja svoje dužnosti do 60 dana dok novi kabinet ne počne sa radom.<ref name="KP31212DMA"/><ref>[http://en.interfax.com.ua/news/general/188961.html Serhiy Arbuzov to head Ukraine govt pending premier's appointment], [[Interfax-Ukraine]] (6 February 2014)</ref> Sastav kabineta utvrđuje ''Vrhovna rada'' na zahtjev premijera (sa izuzetkom ministra odbrane i ministra vanjskih poslova, koje kandidate predlaže predsjednik). Zakonodavstvo o radu i državnoj službi ne pokriva propise članova Kabineta. Položaji Kabineta ministara su politički i regulisani su Ustavom Ukrajine i Zakonom o Kabinetu ministara Ukrajine. ''Vrhovna Rada'' poništava ovlasti poslanika koji su imenovani u Kabinet ministara.<ref>[http://www.kyivpost.com/content/ukraine/rada-terminates-mandates-of-yatsenyuk-eight-members-of-parliament-appointed-ministers-373866.html Rada terminates mandates of Yatsenyuk, eight members of parliament appointed ministers], [[Kyiv Post]] (2 December 2014)</ref> == Centralne kancelarije (agencije) izvršne vlasti == === Predsjedničke državne agencije === * [[Antimonopolski komitet Ukrajine|Antimonopolski odbor]], * [[Fond državne imovine Ukrajine|Fond državne imovine]], * [[Državni komitet za televiziju i radio-difuziju Ukrajine|Državni komitet za televiziju i radio-difuziju]], * Uprava [[Državna služba za posebne komunikacije Ukrajine|Državne službe za posebne komunikacije]], * [[Nacionalna agencija za prevenciju korupcije Ukrajine|Nacionalna agencija za prevenciju korupcije]], * [[Nacionalna agencija za državnu službu Ukrajine|Nacionalna agencija Ukrajine za državnu službu]], * [[Državna svemirska agencija Ukrajine|Državna svemirska agencija]], * [[Državna inspekcija za nuklearnu regulaciju Ukrajine|Državna inspekcija za nuklearnu regulaciju]], * [[Državna regulatorna služba Ukrajine|Državna regulatorna služba]]. === Odvojene centralne kancelarije (agencije) izvršne vlasti === * [[Centralna izborna komisija Ukrajine|Centralna izborna komisija]] * [[Nacionalno vijeće za televiziju i radio-difuziju Ukrajine|Nacionalno vijeće za televiziju i radio-difuziju]] * [[Generalni tužilac Ukrajine|Generalni tužilac]] * [[Nacionalna banka Ukrajine|Nacionalna banka]] === Nacionalne komisije (regulatorne agencije) === * [[Nacionalna komisija za državnu regulaciju energetike i komunalnih djelatnosti Ukrajine|Nacionalna komisija za državnu regulaciju energetike i komunalnih djelatnosti]], * [[Nacionalna komisija za državnu regulaciju komunikacija i informatizacije Ukrajine|Nacionalna komisija za državnu regulaciju komunikacija i informatizacije]], * [[Nacionalna komisija za državnu regulaciju tržišta finansijskih usluga Ukrajine|Nacionalna komisija za državnu regulaciju tržišta finansijskih usluga]], * [[Nacionalna komisija za hartije od vrijednosti i tržište dionica Ukrajine|Nacionalna komisija za hartije od vrijednosti i tržište dionica]]. === Savjetodavna tijela === * [[Ured za provedbu reformi Ukrajine|Ured za provedbu reformi]] === Državni mediji === * ''[[Vladin kurir]]'' (''Урядовий кур'єр''), * [[Ukrinform]]. == Bivše izvršne vlasti == * [[Vijeće narodnih komesara Ukrajine|Vijeće narodnih komesara]] (1919–1946), ponovo uspotavljena [[Boljševizam|boljševička]] vlast, * [[Vijeće ministara Ukrajinske SSR]] (1946–1991) (Zakon Ukrajinske SSR "O Vijeću ministara Ukrajinske SSR", 1978) === Alternativne izvršne vlasti === * [[Generalni sekretarijat Ukrajine|Generalni sekretarijat]] (1917–1918), vlada koju je uspostavilo [[Centralna Rada Ukrajine|Centralno vijeće Ukrajine]] i odobrila vlada [[Ruska Republika|Ruske Republike]] kao svoje regionalno predstavništvo * [[Narodni sekretarijat Ukrajine|Narodni sekretarijat]] (1917–1918), vlada koju su uspostavili boljševici * [[Vijeće narodnih ministara]] (1918–1921), nezavisna vlada Ukrajine ([[Ukrajinska Narodna Republika]]) === Bivša ministarstva === {{Glavni|Spisak ministarstava Ukrajine}} * [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Ukrajine|Ministarstvo unutrašnjih poslova]], * [[Ministarstvo finansija Ukrajine|Ministarstvo finansija]], * [[Ministarstvo vanjskih poslova Ukrajine|Ministarstvo za nacionalnosti (kasnije vanjskih poslova)]], ** Pod-ministarstvo za jevrejska pitanja, ** Pod-ministarstvo za poljska pitanja, ** Pod-ministarstvo za velikoruska pitanja. * [[Ministarstvo agrarne politike i hrane Ukrajine|Ministarstvo poljoprivrede]], * Ministarstvo obrazovanja, * Ministarstvo vojnih poslova, * Ministarstvo pomorskih poslova, * Ministarstvo za snabdevanje hranom, * Ministarstvo pošte i telegrafa, * Ministarstvo trgovine i industrije, * Ministarstvo rada, * Ministarstvo pravde, * Ministarstvo željeznica. == Također pogledajte == * [[Vrhovna rada Ukrajine]] * [[Predsjednik Ukrajine]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Cabinet of Ministers of Ukraine}} * [https://www.kmu.gov.ua Vladin portal Ukrajine] – službena stranica Kabineta ministara, * [http://www.pravda.com.ua/news/2010/12/9/5659780/ Promjene u kabinetu ministara iz 2010.] i [https://web.archive.org/web/20120306062955/http://www.president.gov.ua/en/news/18918.html Predsjednik pokreće administrativnu reformu], * [https://web.archive.org/web/20120210130131/http://www.president.gov.ua/documents/12584.html Predsjednička odluka Ukrajine 1085/2010 o optimizaciji centralnih organa izvršne vlasti] i [https://web.archive.org/web/20120306063020/http://www.president.gov.ua/en/news/18919.html Ukaz predsjednika Ukrajine br. 1085 od 12.09.2010], * [http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=179%2F96 Predsjednički ukaz #179/96 "Opšta deklaracija o ministarstvu i drugom organu izvršne vlasti"] (Službeni dokument), * [https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/4157-09/ed19781219#Text Zakon Ukrajinske SSR o Vijeću ministara Ukrajinske SSR] (Službeni dokument, 1978–2007), * [https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/514-16#Text Zakon Ukrajine o Kabinetu ministara Ukrajine] (Službeni dokument, 2006–2008), * [https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/279-17#Text Zakon Ukrajine o Kabinetu ministara Ukrajine] (Službeni dokument, 2008–2010), * [http://zakon1.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=2591-17 Zakon Ukrajine o Kabinetu ministara Ukrajine] (Službeni dokument, 2010–2014), * [https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/794-18#Text Zakon Ukrajine o Kabinetu ministara Ukrajine] (Službeni dokument, važeći), * [https://twitter.com/Kabmin%20UA%20e Kabmin Ukrajine] Službeni nalog Vlade Ukrajine na Twitteru. {{Raščistiti}} {{Ukrajina po temama}} {{Vlade u Evropi}} [[Kategorija:Vlade po državama|Ukrajina]] [[Kategorija:Vlada Ukrajine|*]] [[Kategorija:Institucije Ukrajine]] [[Kategorija:Evropske vlade|Ukrajina]] [[Kategorija:Sekretarijat Vlade Ukrajine]] 35hda5q6atlh3ys8jkn2zpugzdrgk6e Kategorija:Političari Saveza za bolju budućnost 14 507608 3936469 3672655 2026-10-20T15:35:26Z Z1KA 87045 [[Kategorija:Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] uklonjena; [[Kategorija:Savez za bolju budućnost]] dodata (uz pomoć [[Wikipedia:HotCat|HotCat]]a) 3936469 wikitext text/x-wiki {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Kategorija također pogledajte|Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Savez za bolju budućnost|Političari]] [[Kategorija:Bošnjački političari|Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari po strankama|Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Političari bošnjačkih nacionalističkih stranaka|Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] nbjjqd87bpgx17u0j423tsgbas5z0ep 3936470 3936469 2026-10-20T15:35:52Z Z1KA 87045 3936470 wikitext text/x-wiki {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Kategorija također pogledajte|Savez za bolju budućnost}} [[Kategorija:Savez za bolju budućnost|Političari]] [[Kategorija:Bošnjački političari|Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari po strankama|Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Političari bošnjačkih nacionalističkih stranaka|Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] qujby9bliyb47i8h4qbm4qgjarrdo7d 3936471 3936470 2026-10-20T15:36:10Z Z1KA 87045 Z1KA premjestio je stranicu [[Kategorija:Političari Saveza za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] na [[Kategorija:Političari Saveza za bolju budućnost]]: Uobičajen naziv 3936470 wikitext text/x-wiki {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Kategorija također pogledajte|Savez za bolju budućnost}} [[Kategorija:Savez za bolju budućnost|Političari]] [[Kategorija:Bošnjački političari|Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari po strankama|Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Političari bošnjačkih nacionalističkih stranaka|Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] qujby9bliyb47i8h4qbm4qgjarrdo7d Sudža 0 508026 3936455 3684080 2026-10-20T13:26:04Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936455 wikitext text/x-wiki {{Prijevod}}{{Čišćenje}}{{Wiki}}{{Standardi}}{{Druga upotreba|the village|Sudzha, Republic of Buryatia}} {{Infokutija naselje u Rusiji}} '''Sudža''' ({{Jez-ru|Су́джа}}) je grad i administrativni centar Sudžanskog okruga u [[Kurska oblast|Kurskoj oblasti]] u [[Rusija|Rusiji]], a nalazi se na rijekama [[Sudžha (rijeka)|Sudža]] i [[Oljošnja]], 105&nbsp;km jugozapadno od [[Kursk]]a, administrativnog centra oblasti. Ima populaciju od 5.127 stanovnika. Glavni je izvor razmjene prirodnog gasa gdje se Transsibirski plinovod sreće sa plinovodom Bratstva.<ref name="naz1">{{Cite news|url=https://news.az/news/ukrainian-transit-through-the-sudzha-gis-decreased-by-7-but-did-not-stop|title=Ukrainian transit through the Sudzha GIS decreased by 7%, but did not stop}}</ref> == Historija == Sudža je osnovana 1664. godine.<ref>{{Cite book|last=Tankov|first=Anatoly Alekseyevich|title=Историческая лѣтопись курскаго дворянства|year=1913|language=ru|chapter=Суджанскiй уѣздъ|trans-chapter=Sudzhansky Uyezd|access-date=14. 1. 2024|chapter-url=http://old-kursk.ru/book/tankov/t024-7.html}}</ref> Inicijalno je bio grad [[Sumski puk|Sumskog puka]] u sklopu [[Sloboda Ukrajina|Sloboda Ukraine]], a pritom je bio utemeljen bedemima i rovovima. Godine 1708. postao je sastav Kijevskog guvernerata, a 1779. godine postaje sjedište Sudžanske ujezd ([[Ruski jezik|ruski]]: [[Sudzhansky Uyezd]]). Godine 1870. u samom gradu je živjelo 4.482 stanovnika, a u manjim naseljima okolice 5.624 stanovnika. Godine 1869. u gradu je bilo 393 zanatlije, a 1871. godine devet fabrika. Pred kraj 19. stoljeća, Sudža je bio domaćin četiri godišnja sajma i dva sedmična tržišta. Prema popisu stanovništva Ruskog carstva iz 1897. godine, grad je brojao 7.433 stanovnika, od čega su 61,2% bili [[Ukrajinci]], 37,2% [[Rusi]], 1,2% [[Jevreji]], a 0,3% [[Poljaci]] .<ref name="c1897">{{Cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd_eng.php?reg=713|title=Sudzha district - the city of Sudzha|website=Demoscope Weekly|access-date=3. 12. 2023}}</ref> Od novembra do decembra 1918. godine, Sudža je bila sjedište [[Vlada privremenih radnika i seljaka Ukrajine|Vlade privremenih radnika i seljaka Ukrajine]] prije nego biva premještena u [[Belgorod]]. U toku [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Sudža je bila okupirana od strane [[njemačke trupe|njemačkih trupa]] od 18. oktobra 1918. godine, do 3. marta 1943. godine.[[Datoteka:Major_russian_gas_pipelines_to_europe.png|lijevo|mini| Glavni tranzit ruskog gasa u Evropu, među kojima je i naftovod [[Bratstvo]] ]] U 20. stoljeću, plinovodna stanica napravljena je u neposrednoj blizini Sudže. Plinska mjerna stanica je također instalirana. Od 2024. godine, proizvodnja je u potpunosti otišla [[Urengoy]][[Pomary|-Pomary]][[Uzhhorod|-Uzhhorod]] gasovodu (est 1982)<ref name="naz12">{{cite news|url=https://news.az/news/ukrainian-transit-through-the-sudzha-gis-decreased-by-7-but-did-not-stop|title=Ukrainian transit through the Sudzha GIS decreased by 7%, but did not stop}}</ref>. Barem jedan novinar je u Junu 2024. godine upozorio da [[Gazprom]] i [[Rusija]] imaju najveće šanse da najviše izgube ukoliko [[Putinova Specijalna vojna operacija]] napravi prekid toka.<ref name="the12">{{cite news|url=https://theins.ru/en/economics/272205|title=Frozen pipelines: Russia, not Europe, risks to lose most if natural gas transit through Ukraine stops}}</ref> Na početku 2023. godine, vlasnik je planirao nadomjestiti za gubitke [[Nordstream 2]] tako što će uvećati protok za 20% u odnosu na prošlu godinu.<ref name="aatr12">{{cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/energy/oil/russian-gas-transit-to-europe-via-ukraine-to-rise-20-gazprom/37422|title=Russian gas transit to Europe via Ukraine to rise 20%: Gazprom}}</ref> === Rusko-ukrajinski rat === Nakon početka cjelovite invazije Rusije na Ukrajinu 2022. godine, Sudža postaje zadnja preostala tačka gdje je prirodni gas tekao od Rusije do Evrope kroz Ukrajinu nakon [[Sabotaže Nordijskog protočnog cjevovoda|Sabotaže Nordijskog protočnog naftovoda]].<ref>{{Cite news|date=20. 12. 2022|title=Russia reports explosion in pipeline supplying gas to Europe|url=https://www.politico.eu/article/russia-reports-explosion-in-pipeline-supplying-gas-to-europe/|access-date=14. 1. 2024|language=en}}</ref> Dana 4. juna 2023. Rusija je saopštila da je srušila ukrajinski dron iznad grada Sudže.<ref>{{Cite news|last=Kelly|first=Lidia|date=4. 6. 2023|title=Russia says shoots down Ukraine-launched drones over Crimea, Kursk|url=https://www.reuters.com/world/europe/drone-shot-down-crimeas-dzhankoi-says-moscow-installed-official-2023-06-04/|access-date=14. 1. 2024|work=Reuters}}</ref> ==== Ukrajinski napad 2024 ==== {{Populacija|1897|7433<ref name=c1897/>|1989|7487<ref name=c89>{{ru-pop-ref|1989Census}}</ref>|2002|7045<ref>{{ru-pop-ref|2002Census}}</ref>|2010|6036<ref name="2010Census"/>|2021|5127<ref name=c21>{{ru-pop-ref|2021Census}}</ref>}} U noći 5. augusta na 6. august 2024. godine, žestoke borbe su otpočele na granici [[Kursk Oblast|Kurske Oblasti]] i u okolini Sudže kao dio upada ukrajinskih snaga. Ruski izvori su potvrdili da su ukrajinska vojna jedinica i članovi [[pro-ukrajinske Ruske VOlonterske trupe|pro-ukrajinskih Ruskih Volonterskih Trupa]] bili umiješani u [[ukrajinski upad]] i da je isti bio odbijen.<ref name="newsweek.com">{{cite web|url=https://www.newsweek.com/russia-ukraine-kursk-belgorod-cross-border-raid-1935014|title="Fierce fighting" erupts in Russia's border region amid Ukrainian raid|website=[[Newsweek]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-6-2024|title=Institute for the Study of War|archive-url=https://web.archive.org/web/20240807173848/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-6-2024|archive-date=7. 8. 2024|access-date=9. 8. 2024|url-status=dead}}</ref> Ipak, 8. augusta, ruski vojni blogeri su izjavili: "Sudžu su izgubili protiv nas",i da se ukrajinske snage kreću prema [[Lgov]]u.<ref name="newsweek.com"/> Situacija je idalje aktuelna u regiji. == Vlada == U [[Administrativna podjela Rusije|okviru administrativnih podjela]], Sudža služi kao administrativni centar Sudžanskog okruga. Što se tiče administrativne podjele, grad Sudža je inkorporiran unutar [[Sudzhansky Distrikt]]a kao oblast od velikog značaja.<ref>{{Cite web|url=https://46.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5+%D0%BE%D1%82+6+%D0%BD%D0%BE%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F+2008%D0%B3+%E2%84%96+489.pdf|title=Kurska Oblast|website=Постановление+от+6+ноября+2008г+№+489.pdf|access-date=9. 8. 2024}}</ref> U vidu okružne podjele, grad Sudža je zvanično nazvan ''Urbano Naselje Sudža''. == Demografija == Stanovništvo grada se umanjilo u posljednjih nekoliko decenija, i to sa 7.487 u 1989. na 5.127 u 2021. godini. ==Reference== {{Refspisak}} [[Kategorija:CS1 upotrebe (ruski)]] [[Kategorija:Koordinate na Wikipodacima]] [[Kategorija:Rat u Ukrajini]] [[Kategorija:Kurska oblast]] [[Kategorija:Rusija]] [[Kategorija:Geografsko-političke odlike]] slqpj4xscq10ooag9ryi74aj0k4bo57 Zapovednik 0 526380 3936494 3934012 2026-10-20T21:50:36Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936494 wikitext text/x-wiki [[Slika:Заповедник "Брянский Лес". Река Теребушка.jpg|thumb|350px| Pogled na [[Prirodni rezervat]], zapovednik Rusije]] '''Zapovednik'''{{efn|{{IPAc-en|ˌ|z|æ|p|oʊ|ˈ|v|ɛ|d|n|ɪ|k}} {{respell|ZAP|oh|VED|nik}}; {{IPA|ru|zəpɐˈvʲedʲnʲɪk|}}}} je ustaljeni termin na [[Sovjetski savez|teritoriji bivšeg Sovjetskog Saveza]] za zaštićeno područje koje se "zauvijek čuva u divljini". To je najviši stepen [[ekologija|zaštite okoliša]] za dodijeljena područja, koja su strogo zaštićena. Pristup javnosti je ograničen. ==Pregled== Doslovni engleski prijevod riječi ''zapovednik'' je "utočište prirode" (poput [[utočište za životinje]]); međutim, u praksi, zapovednici se ponekad bave zaštitom stvari koje nisu priroda i mogu uključivati historijsko-kulturnu, historijsko-arheološku i druge vrste kulturne ili prirodne baštine. Oni također funkcioniraju kao važna mjesta za historijska istraživanja i obrazovanje te su stoga usporedivi s [[Mjesto od posebnog naučnog interesa|Mjesta od posebnog naučnog interesa]] kakva se nalaze u [[UK|Ujedinjenom Kraljevstvu]] i [[Mjesto od posebnog naučnog interesa|Mjesta od posebnog naučnog interesa]] u [[Hong Kong]]u. Termin ''zapovednik'', koji se odnosi na rezervat, osoblje i infrastrukturu, korišten je u bivšem Sovjetskom Savezu i još uvijek se koristi u Ruskoj Federaciji i nekim drugim bivšim sovjetskim republikama. Mnogi rezervati imaju područja s različitim stupnjevima zaštite; ponekad je [[pašnjak|ispaša]] dozvoljena do određene mjere. Druge vrste zaštićenih područja uključuju [[nacionalni park]], zakaznike (što se odnosi na "državni rezervat divljači" jer je tamo dozvoljen ograničen [[lov]], prirodne spomenike (često pojedinačna stabla, geološke eksponate ili druga mala područja) itd. Neki zapovednici su prepoznati kao rezervati [[biosfera|biosfere]] (ili utočišta). U Rusiji postoji 101 zapovednik koji pokrivaju oko 330.000&nbsp;km² ili oko 1,4% ukupne površine zemlje. Obuhvataju sve, od izolovanih delova stepe do velikih prostranstava [[Sibir]]a i [[Arktik]]a, a veličina im varira od Galičke Gore na 2,31&nbsp;km<sup>2</sup> (570 hektara) do [[Veliki arktički državni prirodni rezervat|Velikog arktičkog državnog prirodnog rezervata]] na 41692 km2. Rusko Ministarstvo prirodnih resursa nadgleda 99 rezervata. Izuzeci su Ilmenskij, kojim upravlja [[Ruska akademija nauka]], i Galička Gora, kojom upravlja [[Voronješki državni univerzitet]].<ref>Tsentr dickoy prirody</ref> ==Teorija zapovednosti== Teorijsko opravdanje zapovednika poznato je kao ''zapovednost''' (заповедность) - što znači "stanje zaštićenosti u ''zapovedniku''". Razvijena je 1890-ih i početkom 20. stoljeća, uglavnom od strane biologa tla [[Vasilij Dokučajev|Vasilija Dokučajeva]]. Osnovna ideja ''zapovednosti''' je isključenje ljudi i zabrana ekonomske aktivnosti, s jedinim izuzecima koji su dozvoljeni naučnicima i čuvarima prirode.<ref>Shtilmark (2003) p.2.</ref> Zapovednici su zamišljeni kao dijelovi netaknutih prirodnih [[ekosistem]]a koji se mogu proučavati kao standardi s kojima se uspoređuju upravljani ekosistemi, kakvi se stvaraju u [[poljoprivreda|poljoprivredi]] i [[šumarstvo|šumarstvu]].<ref>Weiner (2000), p.91.</ref> U tu svrhu, zapovednici moraju biti dovoljno veliki da budu samodostatni, sa kompletnim rasponom trofičkih nivoa sve do najviših [[predator]]a.<ref>Shtilmark (2003), pp.12-13.</ref> Godine 1910. teoriju „zapovednosti“ razvio je I. P. Borodin, koji je tvrdio da zapovednike ne treba osnivati postupno, već kao planirani sistem [[rezervat]]a koji uključuje uzorke svih glavnih prirodnih regija u zemlji.<ref>Shtilmark (2003), pp.17-18.</ref> U 1940-im [[Aldo Leopold]] razumio je potrebu za rezervatima tipa zapovednika: "Dok čak i najveća područja divljine postaju djelimično poremećena, bilo je potrebno samo nekoliko divljih hektara da [[John Ernst Weaver|J.&nbsp;E. Weaver]] otkrije zašto je [[flora]] prerije otpornija na sušu od agronomske flore koja ju je zamijenila." Odgovor je bio da divlja [[prerija]] ima mnogo složeniji i efikasniji korijenov sistem, a to se moglo otkriti samo proučavanjem netaknutog prirodnog ekosistema.<ref>Leopold (1968), pp.196-7.</ref> Bilo bi teško, ako ne i nemoguće, uspostaviti danas „savršen“ zapovednik, potpuno prirodan i samodovoljan, posebno imajući u vidu naknadne efekte koji uključuju zagađenje i stakleničke plinove. Ipak, mnogi ruski zapovednici su dobra aproksimacija ideala i djeluju kao naučne institucije već mnogo decenija. {{Citation needed|date=januar 2025}} ==Historija== Prvi zapovednici osnovani su u stepskoj regiji Ruskog Carstva 1890-ih. Neki su bili opremljeni istraživačkim stanicama. [[Vasilij Dokučajev]] bio je vodeći duh iza ovih ranih zapovednika. Područja stepe odabrana su za prve zapovednike zbog brzog nestanka djevičanske stepe dok je preoravana, i zato što se smatralo da oranje može pogoršati posljedice [[suša]]. Istraživanje je bilo potrebno kako bi se razumjela stepa i kako se ona može najbolje iskoristiti.<ref>Shtilmark (2003), pp.10-13;Weiner (2000), p.12.</ref> Motivacija primijenjene nauke za osnivanje zapovednika nastavljena je u prvom državno organiziranom zapovedniku. [[Rezervat prirode Barguzin]] osnovala je carska vlada 1916. na istočnoj obali [[Bajkalsko jezero|Bajkalskog jezera]]. Njegova svrha bila je zaštita i proučavanje populacije [[samur]]a – vrijedne vrste krzna koja je opadala zbog prekomjernog lova.<ref>Shtilmark (2003), p.25.</ref> Čini se da su i ostali zapovednici osnovani otprilike u isto vrijeme, ali su ili propali (npr. Sajan) ili nisu dobili formalno priznanje sve do kasnije.<ref>{{Cite web|url=http://www.wild-russia.org/bioregion13/13_KEDROVAYA-PAD/2_kedro.htm|title=Kedrovaya Pad'}}</ref><ref>Shtilmark (2003), pp.24-25.</ref> [[Lenjin]]ova nacionalizacija zemljišta 1917. i 1918. stvorila je pravno povoljno okruženje za sovjetski sistem zapovednika, budući da obezbjeđivanje zemljišta za tu svrhu od privatnih vlasnika više nije bio problem.<ref>Shtilmark (2003), p.29.</ref> Lenjin je možda bio zainteresiran za zaštitu prirode jer je dozvola za stvaranje 1919. odmah data <ref>{{Cite web|url=http://www.wild-russia.org/bioregion3/astrakhan/3_astrakhan.htm|title=Astrakhan Zapovednik}}</ref> u [[Delta Volge|Delti Vollge]] na sjeverozapadnoj obali [[Kaspiisko more|Kaspijskog mora]].<ref>Shtilmark (2003), p.30; Weiner (2000), p.27.</ref> Priznavanje zapovednika dobilo je čvrstu pravnu osnovu Zakonom "O zaštiti prirodnih spomenika, vrtova i parkova", koji je Lenjin potpisao 1921.<ref>Shtilmark (2003), p.34; Weiner (2000), p.28.</ref> Stvaranje zapovednika se nastavilo, ali je mjera također omogućila osnivanje nacionalnih parkova, iako nijedan nije osnovan u Sovjetskom Savezu narednih pola stoljeća. Do 1933. u [[Rusija|Rusiji]] je bilo 15 državnih zapovednika,<ref>Weiner (2000), p. 251.</ref>, a do 1995. ih je bilo 115. Prosječna površina novih zapovednika smanjila se sa 780&nbsp;km² u periodu 1916–25. na 110&nbsp;km² u periodu 1936–45, a zatim porasla na 5.060&nbsp;km² u periodu 1986–95.<ref>Shtilmark (2003), p.206.</ref> U 2007. godini postojao je 101 operativni zapovednik, što odražava mali broj novih otvorenih od 1995, ali i dva perioda zatvaranja i smanjenja sistema. Prvi od njih planirao je [[Aleksandr Malinovskii]]; proveden je 1951. s ciljem pretvaranja zapovednika u "komercijalne i istraživačke" institucije, kao i oslobađanja značajnih površina zaštićenih [[šuma]] za komercijalnu eksploataciju.<ref>Shtilmark (2003), p.118; Weiner (1999), p.102.</ref> Tokom sljedećih 10 godina, sistem zapovednika se donekle oporavio, ali ga je 1961. [[Nikita Hruščov]] kritikovao, poznato referirajući se na film o njima<ref>{{Cite web|url=http://www.wild-russia.org/bioregion9/9-altai.htm|title=Altay Zapovednik}}</ref> u kojem je prikazan naučnik kako posmatra vjevericu koja glođe [[orah]].<ref>Shtilmark (2003), p.135; Weiner (1999), p.296.</ref> Šest zapovednika je zatvoreno, a drugi su spojeni ili im je površina smanjena. >Shtilmark (2003), p.&nbsp;137.</ref> Iako je zapovednik u teoriji prostrano područje netaknutih prirodnih [[ekosistem]]a koji se koristi za naučna istraživanja sa stalnim osobljem naučnika i čuvara prirode, historija mnogih zapovednika je zapravo bila prilično drugačija, ponekad uključujući zatvaranje, eksploataciju (uključujući sječu šuma) i konačno ponovno otvaranje. Uprkos tome, neki zapovednici su imali gotovo besprijekornu historiju i većina je zadržala prvobitnu viziju naučnoistraživačkih institucija koje nisu otvorene za javnu rekreaciju. ==Zaštićena okolina== [[Slika:Zapsmap.jpg|thumb|right|450px|Mapa zapovednika u Rusiji]] Nije lako sažeti pokrivenost ekosistema koje štite zapovednici, ali gruba ideja se može dobiti brojanjem broja rezervata u glavnim zonama prirodne vegetacije. Na karti su to, od sjevera prema jugu: * '''[[Arktička pustinja]]''' (bez drveća; bez kontinuiranog vegetacijskog pokrivača) i '''tundra''' (bez drveća; mali [[grm]]ovi, [[šaš]], [[mahovine]]) * '''[[tajga]]''' (četinarska borealna šuma s primjesom breze i drugog listopadnog drveća) * '''[[listopadna šuma']]'' (diskontinuirana zona kojom dominiraju hrast i druge listopadne vrste) * '''[[stepa]]''' (bez drveća, dominiraju [[zeljasta biljka|zeljaste biljke]] na sjeveru i [[trave]] na jugu). Ovo je vrlo pojednostavljena klasifikacija. Svaka glavna zona je podijeljena na podzone, a postoje i prelazni tipovi vegetacije. Štaviše, mnogi zapovednici, posebno ako se nalaze u prelaznoj zoni ili pokrivaju niz nadmorskih visina, sadržavat će primjere nekoliko tipova vegetacije. S tim kvalifikacijama, broj lokacija zapovednika (neki zapovednici zauzimaju široko raspršena mjesta, od kojih su neka ovdje zasebno obračunata) u različitim zonama je sljedeći: Arktička pustinja i tundra – oko 15; tajga – oko 40; listopadna šuma – oko 13; stepa – oko 30. Oko pola tuceta su pretežno [[Planina|planinski]], posebno na [[Kavkaz]]u. [[Komandorski zapovednik|Komandorski]] i [[Ostrvo Wrangel]] su udaljena ostrva. Nekoliko njih su uglavnom [[močvara|močvarna područja]]. ==Upravljanje i korištenje== Iako princip ''zapovednosti''' ne propisuje nikakvu ekonomsku upotrebu, u praksi se od zapovednika često tražilo da doprinesu nacionalnoj ekonomiji. Voronješki zapovednik, naprimjer, uzgajao je evropske dabrove za ponovno uvođenje u druga područja u svrhu podrške industriji krzna.<ref>Shtilmark (2003), p.71.</ref> Nekoliko zapovednika se također smatra leglom za druge komercijalno vrijedne krznaše, poput [[samur]]a i desmana, što im omogućava da se šire u susjedna nezaštićena područja radi podrške komercijalnom lovu.<ref>Shtilmark (2003), p.67.</ref> Neintervencijsko upravljanje je teško primjenjivati u stepskim zapovednicima, koji su često premaleni da bi podržali samoodrživi ekosistem, uključujući divlje biljojede (poput sajge) koji su možda bili migratori. Ponekad se pribjegava različitim režimima košnje, koji međutim ne mogu zadovoljavajuće zamijeniti prirodne procese u mjeri u kojoj ne recikliraju hranjive tvari i organsku tvar kroz lanac ishrane [[biljojed]]a i [[mesojed]]a, niti mogu replicirati efekte gaženja. Važna aktivnost u svim zapovednicima je redovno praćenje sezonskih događaja ([[fenologija]]). Ovo je sada standardizirano u programu posmatranja poznatom kao Hronika prirode (Летопись природы). Naziv je predložio [[Aleksandr Formozov]] 1937, iako su program praćenja razvijali V.N. Sukačev 1914. i [[Grigorii Kozhevnikov]] 1928.<ref>Shtilmark (2003), pp.67, 84, 96; Volkov (1996), p.9.</ref> Upute za vođenje Hronike prirode se periodično ažuriraju.<ref>Filonov & Nukhimovskaya (1990).</ref> Pod pritiskom da postanu samofinansirajući, neki zapovednici su u raznim periodima pokušavali razviti ekološki turizam - obično u tampon zoni rezervata, izbjegavajući tako kršenje principa „zapovednosti“. Međutim, u nekim slučajevima turizam postaje ozbiljan problem zbog blizine rekreacijskih centara, npr. u Teberdinskom zapovedniku na Kavkazu. Rekreacijski centar Dombaj, dugo omiljena ruska destinacija za alpsko skijanje, nalazi se blizu centra zapovednika, a utjecaj turizma u tom području, budući da ga posjećuje sve više Rusa i stranaca, stvorio je pritisak na očuvane ekosisteme oko njega. ==Međunarodni značaj sistema zapovednika== [[Ljudi|Antropogeni utjecaj na okoliš]] - zbog zagađenja, klimatskih promjena i konačno rasta ljudske populacije - stvara sve ozbiljnije probleme, čije će rješenje ovisiti o boljem razumijevanju [[biosfera|biosfere]] nego što ga već imamo. Da bi se obezbijedili uslovi u kojima se takvo razumijevanje može razviti, neophodno je sačuvati koliko god je to moguće netaknute primjerke prirodnih [[ekosistem]]a, a zapovednici su jedini veliki sistem zaštićenih područja stvoren prvenstveno u tu svrhu. U slučaju erozije tla, naprimjer, samo poređenjem stope formiranja tla i gubitka iz netaknute stepe ili prerije i sa iste tipove zemljišta pod intenzivnom poljoprivredom možemo shvatiti koliko je potonji često destruktivan za [[prirodni kapital]].<ref>Montgomery (2007), pp.150-8, 172-4.</ref> Redovno dugoročno praćenje prirodnih pojava u zapovednicima također je pružilo osnovni skup podataka koji je sada vrijedan za procjenu kako antropogeni pritisak, prvenstveno kroz klimatske promjene, utiče na prirodne ekosisteme. Budući da ovi potonji obavljaju esencijalne funkcije kao što su vezivanje ugljika i kruženje hranjivih tvari, očito je važno znati kako su ove [[ekosistemska usluga|ekosistemske usluge]] pogođene antropogenim pritiskom.<ref>Kokorin et al.</ref> ==Lista prirodnih rezervata u Rusiji== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width:98%" !scope="col" |Ime !scope="col" class="unsortable"|Slika !scope="col" |Lokacija !scope="col" |Website !scope="col" |Područje !scope="col" |Godina !scope="col" |Opis |- !scope='row' | [[Altajski prirodni rezervat|Altaj]] | [[Slika:Chulyshman reka 01.jpg|150px|alt=Altajski zapovednik]] | [[Altajska Republika]] <br /><small>{{coord|52|52|0|N|88|57|0 |E|name=Altai|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.altzapovednik.ru/ Алтайский] | 881238 ha | 1932 | [[Altajske planine]] južno-centralne Rusije. Dio [[UNESCO]] [[Svjetska baština|Svjetske baštine]] "[[Zlatne planine Altaja]]".<ref name="parksite-Altai">{{cite web|title=Altai (Official Reserve Website)|url=http://www.altzapovednik.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Altai">{{cite web|title=Altai (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/1/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Astrahanski prirodni rezervat|Astrahan]] | [[Slika:Astrachan Volgadelta.jpg|150px| Astrahan, delta Volge]] | [[Astrahanska oblast]] <br /><small>{{coord|45|34|52|N|47|54|59 |E|name=Astrakhan|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://astrakhanzapoved.ru/ Астраханский] | 66816 ha | 1919. | Ostrvo i močvarno područje na jugozapadnom uglu [[Volga|delte Volge]]. [[Trska]], [[rogoz]], [[vrba|vrbe]]. 50 [[vrsta]] [[riba]], uključujući [[jesetra|belugu jesetru]].<ref name="parksite-Astrakhan">{{cite web|title=Astrakhan (Official Reserve Website)|url=http://astrakhanzapoved.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Astrakhan">{{cite web|title=Astrakhan (Protected Russia)|url=http://russia.rin.ru/guides/6321.html|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Azas|Azas]] | [[Slika:Вид с берега на озеро (зима).JPG|150px|alt=Azaški zapovednik]] | [[Tuva]] <br /><small>{{coord|52|28|12|N|96|8|11 |E|name=Azas|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://zapovednik-azas.ru/ Азас] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015044859/http://zapovednik-azas.ru/ |date=15. 10. 2014 }} | 300390 ha | 1985. | Smješten u središnjem dijelu Todžanskog bazena (ogromna međuplaninska dolina unutar [[Altajsko-sajanska regija|Altajsko-sajanske planinske zemlje]]) u sjeveroistočnoj Tuvi i proteže se duž rijeke Azas.<ref name="parksite-Azas">{{cite web|title=Azas (Official Reserve Website)|url=http://zapovednik-azas.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=15. 10. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015044859/http://zapovednik-azas.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Azas">{{cite web|title=Azas (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/25/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Bajkalski prirodni rezervat|Bajkal]] | [[Slika:Baikal reservate -2.jpg|150px|alt=Bajkalski zapovednik]] | [[Burjatija]] <br /><small>{{coord|51|20|36|N|105|9|27 |E|name=Baikalsky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.baikal-zapovednik.ru/ Байкальский] | 165724 ha | 1968. | Na jugoistočnoj obali Bajkalskog jezera. Štiti tajgu i planinska staništa duž jezera i susjednog središnjeg dijela [[Kamar-Dabanski planinski lanac|Kamar-Dabanskog planinskog lanca]].<ref name="parksite-Baikalsky">{{cite web|title=Baikalsky (Official Reserve Website)|url=http://www.baikal-zapovednik.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Baikalsky">{{cite web|title=Baikalsky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/3/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Bajkal-Lenski rezervat prirode|Bajkal-Lena]] | [[Slika:Baykal-Lena nature reserve.jpg|150px|alt=Bajkal-Lenski zapovednik]] | [[Irkutska oblast]] <br /><small>{{coord|55|13|0|N|107|45|0 |E|name=Baykal-Lena|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.baikal-1.ru/ Байкало-Ленский] | 660000 ha | 1986. | Smješten na sjeverozapadnoj obali Bajkalskog jezera, proteže se duž zapadne obale Bajkalskog jezera oko 120&nbsp;km, sa prosječnom širinom od 65&nbsp;km.<ref name="parksite-Baykal-Lena">{{cite web|title=Baykal-Lena (Official Reserve Website)|url=http://www.baikal-1.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Baykal-Lena">{{cite web|title=Baykal-Lena (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/26/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Barguzin|Barguzin]] | [[Slika:Davsha.jpg|150px|alt=Barguzinski zapovednik]] | [[Burjatija]] <br /><small>{{coord|54|30|0|N|109|50|0 |E|name=Barguzin|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://zapovednoe-podlemorye.ru/ Баргузинский] | 366868 ha | 1916. | Na zapadnoj padini [[Barguzinsko gorje|Barguzinskog gorja]], uključujući sjeveroistočne obale Bajkalskog jezera, dio jezera i [[rijeka Barguzin|rijeku Barguzin]].<ref name="parksite-Barguzin">{{cite web|title=Barguzin (Official Reserve Website)|url=http://zapovednoe-podlemorye.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Barguzin">{{cite web|title=Barguzin (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/4/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Basegi] |Basegi]] | [[Slika:Басеги 04.JPG|150px|alt=Basegi zapovednik]] | [[Permski kraj]] <br /><small>{{coord|58|3|0|N|58|2|0 |E|name=Basegi|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.basegi.ru/ Басеги] | 37935 ha | 1982. | Glavne rijeke su: [[Rijeka Usva]] (sjeverna granica prirodnog rezervata) i [[Rijeka Vilva]] (južna granica). Postoje i neke manje rijeke, poput tipičnih planinskih brzaka i kanala.<ref name="parksite-Basegi">{{cite web|title=Basegi (Official Reserve Website)|url=http://www.basegi.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Basegi">{{cite web|title=Basegi (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/5/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Baškirija|Baškirija]] | [[Slika:Pink mountain Masim.jpg|150px|alt=Baškirijski zapovednik]] | [[Baškortostan]] <br /><small>{{coord|53|20|44|N|57|46|40 |E|name=Bashkirski|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapoved.ru/catalog/7/ Башкирский] | 49609 ha | 1930. | Centralni dio Baškirije (Južni) [[Ural]]. Šumovita planinska obronka do rijeke Kaga; prelaz u stepsko-šumsku regiju.<ref name="parksite-Bashkirski">{{cite web|title=Bashkirski (Official Reserve Website)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/7/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Bashkirski">{{cite web|title=Bashkirski (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/7/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Bastak|Bastak]] | [[Slika:Тигр Заветный.jpg|150px|alt= Amurski [[tigar]] u rezervatu Bastak]] | [[Jevrejska autonomna oblast]] <br /><small>{{coord|48|56|37|N|133|7|13 |E|name=Bastak|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.bastak-eao.ru/ Бастак] | 91375 ha | 1997. | Smješten u slivu [[rijeka Amur|rijeke Amur]], teritorija rezervata obuhvata jugoistočne ogranke grebena Bureja i sjevernu periferiju Srednjeamurske nizije. Rezervat je bio mjesto uspješnog ponovnog naseljavanja ugrožene vrste amurskog tigra.<ref name="parksite-Bastak">{{cite web|title=Bastak (Official Reserve Website)|url=http://www.bastak-eao.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Bastak">{{cite web|title=Bastak (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/6/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Belogorje|Belogorje]] | [[Slika:Лес на Ворскле 02.jpg|150px|alt=Belogorje zapovednik]] | [[Belgorodska oblast]] <br /><small>{{coord|50|37|12|N|35|58|12 |E|name=Belogorye|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapovednik-belogorye.ru/ Белогорье] | 2131 ha | 1935. | Jugozapadna padina Centralnih brda na zapadnom rubu Rusije. [[kreda (period)|Kredno- krečnjački]] reljefni oblici.<ref name="parksite-Belogorye">{{cite web|title=Belogorye (Official Reserve Website)|url=http://www.zapovednik-belogorye.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Belogorye">{{cite web|title=Belogorye (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/8/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Bogdo-Baskunchak Nature Reserve|Bogdo-Baskunchak]] | [[Slika:Богдо.jpg|150px|alt= Bogdo-Baskunčaski zapovednik]] | [[Astrahanska oblast]] <br /><small>{{coord|48|12|42|N|46|52|50 |E|name=Bogdo-Baskunchak|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.bogdozap.ru/ Богдинско-Баскунчакский] | 18780 ha | 1997. | Polusušno područje oko [[jezero Baskunčak|jezera Baskunčak]] (slanog jezera) i planine Big Bogdo, sjeverno od [[delta Volge|delte Volge]].<re]].<ref name="parksite-Bogdinsko-Baskunchakski">{{cite web|title=Bogdinsko-Baskunchakski (Official Reserve Website)|url=http://www.bogdozap.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Bogdinsko-Baskunchakski">{{cite web|title=Bogdinsko-Baskunchakski (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/9/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Bolon|Bolon]] | [[Slika:Водно-болотные угодья Болоньского заповедника. лето.jpg|150px|alt=Bolonski zapovednik]] | [[Habarovski kraj]] <br /><small>{{coord|49|34|7|N|135|54|49 |E|name=Bolon|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapovedamur.ru/zapovednik_bolonskij Болоньский] | 103000 ha | 1997. | Smješten na nizinama Srednjeg Amura, uz jugozapadno od jezera Bolon, rezervat obuhvata močvare od međunarodnog značaja. Veliki broj ptica selica koje vode [[ptice|plovke]] koriste ovo područje za gniježđenje i zaustavljanje na dugim letovima.<ref name="parksite-Bolon">{{cite web|title=Bolon (Official Reserve Website)|url=http://www.zapovedamur.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Bolon">{{cite web|title=Bolon (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/10/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Bolšoehehcirskij prirodni rezervat|Bolšohcirski]] | [[Slika:Хребет Большой Хехцир.JPG|150px|alt= Veliki greben Hehtsir]] | [[Habarovski kraj]] <br /><small>{{coord|49|34|7|N|135|54|49 |E|name=KhekhtsirskyBolon|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapoved.ru/catalog/12/ Большехехцирский] | 45439 ha | 1963. | Rezervat obuhvata i dobio je ime po Velikom Hehtsirskom grebenu, oko 20&nbsp;km južno od grada [[Habarovsk]]a, na Dalekom istoku Rusije. Rezervat je značajan zbog svog položaja blizu grada i kao ostrvo planinsko-šumske biološke raznolikosti okruženo nižim poplavnim ravnicama rijeka.<ref name="zap-Kekhtsirsky">{{cite web|title=Khekhtsirsky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/12/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=23. 2. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Boča|Boča]] | [[Slika:Ikha River, Khabarovsk Krai.jpg|150px|alt=Rijeka Ikha]] | [[Khabarovsk Krai]] <br /><small>{{coord|48|8|11|N|139|13|16 |E|name=Botcha|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://xn----7sbeckflmcalhd0bfgii4cr9h.xn--p1ai/ Ботчинский] | 267380 ha | 1994. | Najsjeverniji rezervat u kojem obitava [[ugrožena vrsta]] [[Amurski tigar|amurskog tigra]]. Rezervat se nalazi u sjeveroistočnom dijelu planinskog lanca Sihote-Alin, obuhvata sliv rijeke Botchi na njegovim istočnim padinama, u Sovjetskoj Gavani, Habarovska oblast.<ref name="parksite-Botcha">{{cite web|title=Botcha (Official Reserve Website)|url=http://xn----7sbeckflmcalhd0bfgii4cr9h.xn--p1ai/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Botcha">{{cite web|title=Botcha (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/14/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Brjanska šuma|Brjanska šuma]] | [[File:Nerussa river.jpg|150px|alt=Zapovednik Brjanska šuma]] | [[Brjanska oblast]] <br /><small>{{coord|52|30|0|N|34|0|0 |E|name=Bryansk Forest|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.bryansky-les.ru/ Брянский Лес] | 12186 ha | 1987. | Jedna od posljednjih preostalih netaknutih [[šuma]] na južnom kraju evropske širokolisne šume, koja podržava obilje divljih životinja u šumama i [[močvara]]ma.<ref name="parksite-Bryansk Forest">{{cite web|title=Bryansk Forest (Official Reserve Website)|url=http://www.bryansky-les.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Bryansk Forest">{{cite web|title=Bryansk Forest (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/15/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Bureja|Bureja]] | [[Slika:Озеро Медвежье.jpg|150px|alt= Zapovednik Bureja]] | [[Habarovski kraj]] <br /><small>{{coord|51|55|46|N|134|35|44 |E|name=Bureya|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://zapbureya.ru/ Буреинский] | 358444 ha | 1987. | Planinska tundra, jezera, rijeke i jezera, [[ariš]]ove šume, [[smrčevo-jelova šuma|smrčevo-jelove šume]], šikare [[sibirski bor|sibirskog bora]], poplavne intrazonalne šume. Smješteno na zapadnom rubu Habarovskog kraja na ruskom [[Daleki istok|Dalekom istoku]].<ref name="parksite-Bureya">{{cite web|title=Bureya (Official Reserve Website)|url=http://zapbureya.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Bureya">{{cite web|title=Bureya (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/16/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Kavkaski prirodni rezervat|Kavkaz]] | [[Slika:Kaukasian nature reserve.jpg|150px|alt=Kavkaski zapovednik]] | [[Krasnodarski kraj]] <br /><small>{{coord|43|50|10|N|40|24|3 |E|name=Caucasus|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.kavkazzapoved.ru Кавказский им. Х.Г. Шапошникова] | 280335 ha | 1924. | Najveći i najstariji na teritoriji posebno zaštićenog prirodnog područja na Sjevernom [[Kavkaz]]u.<ref name="parksite-Caucasus">{{cite web|title=Caucasus (Official Reserve Website)|url=http://kgpbz.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Caucasus">{{cite web|title=Caucasus (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/40/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Centralna Crna Zemlja|Centralna Crna Zemlja]] | [[File:20140613 204426 Richtone(HDR).jpg|150px|alt=Central Black Earth Zapovednik]] | [[Kursk Oblast]] <br /><small>{{coord|51|8|49|N|36|25|48 |E|name=Central Black Earth|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://zapoved-kursk.ru/ Centralno-Černozëmnyj] | 5287 ha | 1935 | Rezervat se nalazi u jugozapadnom dijelu Visoravanjskog područja unutar srednjeg pojasa šumsko-stepske zone, na teritoriji [[Medvenski okrug|Medvenskog]], [[Manturovski okrug, Kurska oblast|Manturovskog]] i [[Goršečenski okrug|Goršečenskog okruga]].<ref name="parksite-Central Tsernozemsky">{{cite web|title=Central Tsernozemsky (Official Reserve Website)|url=http://zapoved-kursk.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Central Tsernozemsky">{{cite web|title=Central Tsernozemsky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/98/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Centralne šume|Centralna šuma]] | [[Slika:Boloto02.JPG|150px|alt=Zapovednik Centralne šume]] | [[Tverska oblast]] <br /><small>{{coord|56|27|18|N|32|58|36 |E|name=Central Forest|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.clgz.ru/ Centralno-Lesnoj] | 24447 ha | 1931. | Smješten u jugozapadnom dijelu [[Valdajska brda|Valdajskih brda]], blizu razvodnice između slivova Atlantika ([[Zapadna Dvina]] i [[rijeka Lovat|Lovata]]) i [[Kaspijsko more|Kaspijskog mora]] ([[rijeka Volga|Volga]]). Pejzaž unutar prirodnog rezervata je uglavnom brdovit, s velikom površinom koju zauzimaju močvare.<ref name="parksite-Central Forest">{{cite web|title=Central Forest (Official Reserve Website)|url=http://www.clgz.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Central Forest">{{cite web|title=Central Forest (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/97/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Centralnog Sibira|Centralni Sibir]] | [[Slika:Bakhta. Вечер у поселка - panoramio.jpg|150px|alt= Zapovednik Centralnog Sibira]] | [[Krasnojarski kraj]] <br /><small>{{coord|62|21|25|N|90|39|51 |E|name=Central Siberia|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://centralsib.com/ Centralno-Sibirski] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161016025443/http://centralsib.com/ |date=16. 10. 2016 }} | 1021469 ha | 1985. | Rezervat "Centralnosibirski" je jedan od najvećih šumskih rezervata na svijetu. [[Rijeka Jenisej|Jenisej]], [[Rijeka Bakhta]] i [[Rijeka Podkamena Tunguska]].<ref name="parksite-Central Siberia">{{cite web|title=Central Siberia (Official Reserve Website)|url=http://centralsib.com/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=16. 10. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016025443/http://centralsib.com/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Central Siberia">{{cite web|title=Central Siberia (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/99/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> Podređeno mu je [[Rijeka Jeloguj|Prirodni rezervat rijeke Jeloguj]].<ref>{{Cite web|url=http://oopt.info/index.php?oopt=389|title=ООПТ России - Елогуйский федеральный заказник|website=oopt.info}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Černje Zemli|Černje Zemli]] | [[Slika:Saiga tatarica in Chyornye zemli nature reserve.jpg|150px|alt= Sajge u Černim Zemljama]] | [[Republika Kalmikija]] <br /><small>{{coord|46|2|0|N|46|8|0 |E|name= Čornje Zemlje |type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://zapovednik-chernyezemli.ru/ Čornje Zemlje] | 121901 ha | 1990. | (Na ruskom, "Crne zemlje"). Prvobitno je osnovan 1990. radi zaštite sajge (''Saiga tatarica''). Glavni dio rezervata nalazi se u Kaspijskoj depresiji, sjeverozapadno od Kaspijskog mora. Rezervat također ima kolonije [[čaplja|čaplji]], [[kormoran]]a i rijetkih [[pelikan]]a.<ref name="parksite-Chyornye Zemli">{{cite web|title=Chyornye Zemli (Official Reserve Website)|url=http://zapovednik-chernyezemli.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Chyornye Zemli">{{cite web|title=Chyornye Zemli (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/100/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Dagestanski prirodni rezervat|Dagestan]] | [[File:Бархан.jpg|150px|alt=Dagestanski zapovednik]] | [[Dagestan]] <br /><small>{{coord|44|42|3|N|47|0|22 |E|name=Dagestan|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.dagzapoved.ru/ Дагестанский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191012155418/http://dagzapoved.ru/ |date=12. 10. 2019 }} | 19061 ha | 1987. | Zimovalište za [[ptice selice]], sa pješčanim dinama i grebenima na sjeverozapadnoj obali Kaspijskog mora. Pješčana dina Sarah Kum je najviša pješčana dina u Evropi, sa 262 metra.<ref name="parksite-Dagestan">{{cite web|title=Dagestan (Official Reserve Website)|url=http://www.dagzapoved.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=12. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012155418/http://dagzapoved.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Dagestan">{{cite web|title=Dagestan (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.net/index.php/News/%D0%A0%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B/%D0%A1%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BE-%D0%9A%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3/%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD/%D0%9A%D1%83%D0%BC%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD/%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Dalekoistočni morski prirodni rezervat|Dalekoistočni]] | [[Slika:Спасения бухта, ДВГМЗ 1.jpg|150px|alt= Dalekoistočni morski rezervat]] | [[Primorski kraj]] <br /><small>{{coord|42|33|59|N|131|12|0 |E|name= Dalekoistočna marina|vrsta: znamenitost}}</small> | Park:<br />[http://dvmarine.ru/ Dalekoistočna morski] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170617091125/http://dvmarine.ru/ |date=17. 6. 2017 }} | 64316 ha | 1978. | Morski rezervat u [[Zaliv Petra Velikog|zalivu Petra Velikog]], [[Japansko more]]. Za rezervat su utvrđena četiri područja s različitim režimima zaštite ukupne površine 64.311,6 hektara, uključujući 63.000 hektara morskog područja, te odobrena zaštitna zona oko pomorske granice širine 3 milje, a oko kopnene - 500 metara.<ref name="parksite-Dalnevostochny Morskoy">{{cite web|title=Dalnevostochny Morskoy (Official Reserve Website)|url=http://dvmarine.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=17. 6. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170617091125/http://dvmarine.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Dalnevostochny Morskoy">{{cite web|title=Dalnevostochny Morskoy (Protected ussia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/29/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Darwin|Darwin]] | [[Slika:Darwin nature reserve.jpg|150px|alt=Darwinski zapovednik]] | [[Vologdska oblast]] <br /><small>{{coord|58|35|0|N|37|59|0 |E|name=Darwin|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.xn--80aeesagfxyn.xn--p1ai/ Darwinski] | 11267 ha | 1945. | Prirodni rezervat Darwin nalazi se na ravnici Šeksna-Mologa i ravničarski je. Veliki dio rezervata prekriven je crnogoričnom šumom (tajgom) i močvarama. Zimi, močvare, rijeke i akumulacijsko jezero Rybinsk ostaju zaleđeni nekoliko mjeseci.<ref name="parksite-Darwin">{{cite web|title=Darwin (Official Reserve Website)|url=http://www.xn--80aeesagfxyn.xn--p1ai/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Darwin">{{cite web|title=Darwin (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/30/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Daurski prirodni rezervat|Daurija]] | [[Slika:Сопки на севере озера Зун-Торей.jpg|150px|alt=Daurijski zapovednik]] | [[Čitanska oblast]] <br /><small>{{coord|50|4|0|N|115|39|0 |E|name=Daurija|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.daurzapoved.com/index.php/en/ Даурский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127051950/http://www.daurzapoved.com/index.php/en/ |date=27. 1. 2016 }} | 44752 ha | 1987. | Suhe stepe i močvare Centralne Azije, u regiji Čita.<ref name="parksite-Dauriya">{{cite web|title=Dauriya (Official Reserve Website)|url=http://www.daurzapoved.com/index.php/en/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=27. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127051950/http://www.daurzapoved.com/index.php/en/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Dauriya">{{cite web|title=Dauriya (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/31/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Denezkinski kamen|Denezkinski kamen]] | [[File:Гора Денежкин Камень.jpg|150px|alt= Zapovednik Denezkinski kamen]] | [[Sverdlovska oblast]] <br /><small>{{coord|60|30|29|N|59|29|39 |E|name=Denez kinski kamen|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.denkamen.ru/ Denezkinski kamen] | 78192 ha | 1991. | Smješteno na planini Denezkinski kamen, u Centralnom [[Ural]]u, te okolnim rijekama i šumama. 38% tajge smrekovo-borovo-jelove šume, 12% borove šume, 35% mješovite šume.<ref name="parksite-Denezhkin Kamen">{{cite web|title=Denezhkin Kamen (Official Reserve Website)|url=http://www.denkamen.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Denezhkin Kamen">{{cite web|title=Denezhkin Kamen (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/32/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Džerginski prirodni rezervat|Džerginski]] | [[Slika:Bargujin1.jpg|150px|alt=Zapovednik Džerginski]] | [[Burjatija]] <br /><small>{{coord|55|6|51|N|111|27|32 |E|name= Džerginski |type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.barguzin-istok.ru/ Džerginski] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200225173507/http://www.barguzin-istok.ru/ |date=25. 2. 2020 }} | 238088 ha | 1992 | East of the north end of Lake Baikal, covers, the upper reaches of the Barguzin River at the junction of three major mountain ranges - the Barguzin, Ikat and South Muya ridges. Mountainous territory dominated by larch forests.<ref name="parksite-Dzherginsky">{{cite web|title=Dzherginsky (Official Reserve Website)|url=http://www.barguzin-istok.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=25. 2. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225173507/http://www.barguzin-istok.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Dzherginsky">{{cite web|title=Dzherginsky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/33/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Dzhugdzur|Dzhugdzur]] | [[Slika:Dzhugzhursky Nature Reserve Boundaries.png|150px|alt=Sekcija Dzugdzug (mapa)]] | [[Habarovski kraj]] <br /><small>{{coord|57|6|15|N|138|15|26 |E|name=Dzhugdzur|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.djugdjur.ru/ Džugdžurski] | 859956 ha | 1990. | Rezervat na obali [[Ohotsko more|Ohotskog mora]], na teritoriji Ajano-Majskog rejona Habarovskog kraja. Obuhvata južni dio obalnog lanca i središnji dio Džugdžurskog grebena, plus primorske dijelove.<ref>"Dzhugdzursky (Official Reserve Website)" (in Russian), Ministry of Natural Resources and Environment (Russia).</ref><ref name="zap-Dzhugdzursky">{{cite web|title=Dzhugdzursky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/34/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Istočnog Urala|Istočni Ural]] | [[Slika:Ecodefense Mayak Exhibition 26 Reserve.jpg|150px|alt=East Ural Zapovednik]] | [[Čeljabinska oblast]] <br /><small>{{coord|55|48|52|N|60|53|58 |E|name=East Ural|type:landmark}}</small> | Park:<br />[Istočno-Uralski] | 16600 ha | 1968. | Državni "radijacijski rezervat", smješten u šumsko-stepskoj zoni na istočnoj padini južnog [[Ural]]skog gorja. U blizini mjesta katastrofe u Kištimu 1957, drugog najgoreg ispuštanja radijacije nakon [[Černobil]]a.<ref name="parksite-East Ural">"East Ural (Official Reserve Website)" (in Russian), Ministry of Natural Resources and Environment (Russia).</ref><ref name="zap-East Ural">"East Ural (Protected Russia)" (in Russian), Ministry of Natural Resources and Environment (Russia).</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Erzi|Erzi]] | [[Slika:Typical Ingush Castle.jpg|150px|alt= Zapovednik Erzi]] | [[Ingušetija]] <br /><small>{{coord|42|45|0|N|45|0|0 |E|name=Erzi|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.erziri.ru/ Erzi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200718033136/http://www.erziri.ru/ |date=18. 7. 2020 }} | 5970 ha | 2000. | Smješten na sjevernoj padini Velikog [[Kavkaz]]a u Džejrahskom Asinskom bazenu, uz Stjenovit greben. Rijeke u rezervatu uključuju Assu i Armhi koje se ulijevaju u rijeku Terek. Sjeverna trećina teritorije je pošumljena, područje grebena su alpske livade i planinske stepe.<ref name="parksite-Erzi">{{cite web|title=Erzi (Official Reserve Website)|url=http://www.erziri.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=18. 7. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718033136/http://www.erziri.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Erzi">"Erzi (Protected Russia)" (in Russian), Ministry of Natural Resources and Environment (Russia).</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Galicijska Gora|Galicijska Gora]] | [[Slika:Vorgol.jpg|150px|alt= Zapovednik Galicijska gora]] | [[Lipecka oblast]] <br /><small>{{coord|52|36|5|N|38|55|42 |E|name=Galcijska gora|type:landmark}}</small> | Park:<br />[https://web.archive.org/web/20160202234359/http://zapovednik.h1.ru/index.shtml?ru Галичья Гора] | 231 ha | 1925. | Na desnoj obali Dona nalazi se poznata planina [[Galicija]], jedinstvena prirodna znamenitost centralne Rusije. Ovom kraju je odavno poznato bogatstvo i raznolikost flore i faune.<ref name="parksite-Galitsya Gora">{{cite web|title=Galitsya Gora (Official Reserve Website)|url=http://zapovednik.h1.ru/index.shtml?ru|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160202234359/http://zapovednik.h1.ru/index.shtml?ru|archive-date=2. 2. 2016|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Galitsya Gora">{{cite web|title=Galitsya Gora (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/24/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Veliki arktički državni prirodni rezervat|Veliki Arktik]] | [[Slika:Ursus maritimus in Alaska.jpg|150px|alt= Zapovednik Veliki Arktik]] | [[Krasnojarski kraj]] <br /><small>{{coord|75|30|0|N|92|36|0 |E|name=Veliki Arktik|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapovedsever.ru/ Большой Арктический] | 4169222 ha | 1993. | Najveći rezervat Rusije i Evroazije, kao i jedan od najvećih na svijetu. Opsežni dijelovi morskih ostrva, poluostrva i riječnih slivova.<ref name="parksite-Great Arctic">{{cite web|title=Great Arctic (Official Reserve Website)|url=http://www.zapovedsever.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Great Arctic">{{cite web|title=Great Arctic (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/13/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Gydan|Gydan]] | | [[Yamalo-Nenets Autonomous Okrug]] <br /><small>{{coord|71|50|35|N|78|12|23 |E|name=Gydan|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://gdanskiyzp.ru/ Гыданский] | 878174 ha | 1996. | Najsjeverniji rezervat u zapadnom [[Sibir]]u. Prostire se na Gydanskom poluotoku u autonomnom okrugu Jamalo-Nenets.<ref name="parksite-Gydan">{{cite web|title=Gydan (Official Reserve Website)|url=http://gdanskiyzp.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Gydan">{{cite web|title=Gydan (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/194/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Ilmen|Ilmen]] | [[File:Ilmenzapoved.JPG|150px|alt=Ilmen Zapovednik]] | [[Chelyabinsk Oblast]] <br /><small>{{coord|55|0|55|N|60|9|32 |E|name=Ilmen|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://igz.ilmeny.ac.ru/ Ильменский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126184324/http://igz.ilmeny.ac.ru/ |date=26. 1. 2016 }} | 34380 ha | 1920. | Osnovan 1920. kao mineraloški prirodni rezervat, mjesto nalazišta mnogih rijetkih zemalja. Ovdje je prvi put otkriveno 16 minerala. Borove i [[ariš]]ove šume na niskim planinama; podnožja na istočnoj strani južnog Urala. U prošlosti se u tom području nalazilo 400 rudnika.<ref name="parksite-Ilmen">{{cite web|title=Ilmen (Official Reserve Website)|url=http://igz.ilmeny.ac.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=26. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126184324/http://igz.ilmeny.ac.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Ilmen">{{cite web|title=Ilmen (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/38/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Kabardino-Balkarija|Kabardino-Balkarija]] | [[Slika:Summit shot (west) from Semenovskogo.jpg|150px|alt= Zapovednik Kabardino-Balkarija]] | [[Kabardino-Balkarska Republika]] <br /><small>{{coord|43|2|56|N|43|14|33 |E|name=Kabardino-Balkaria|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://zapovednik-kbr.ru/ Kabardino-balkarski] | 82507 ha | 1976. | Glavni kavkaski greben ovdje formira poznati "Bezengijski zid" koji se sastoji od vrhova Gestola (4859 m), Katyntau (4858,8 m), Džangi-Tau (5058 m), Istočni Džangi-Tau (5033 m) i Šhara (5068 m). U rezervatu se nalazi 256 [[glečer]]a.<ref name="parksite-Kabardino-Balkarski">{{cite web|title=Kabardino-Balkarski (Official Reserve Website)|url=http://zapovednik-kbr.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Kabardino-Balkarski">{{cite web|title=Kabardino-Balkarski (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/39/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Kaluški rezervati Rezervat prirode|Kaluški rezervati]] | [[Slika:Kaluzhskiye Zaseki.jpg|150px|alt= Rezervat prirode Kaluga zapovednik]] | [[Kaluška oblast]] <br /><small>{{coord|53|35|26|N|35|47|17 |E|name=Kaluški zapovednik|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://zaseki.ru/ Kaluški zapovednik] | 18533 ha | 1992. | Zaseki je ruska riječ koja sugerira 'barikadu od oborenog drveća'. U srednjem vijeku, oblast Kaluga bila je odbrambena linija između ruskih šuma na sjeveru i potencijalnih osvajača s juga. Rezervat je u nekim dijelovima zaštićen već hiljadu godina i ostaje netaknuta šuma.<ref name="parksite-Kaluzhskiye Zaseki">{{cite web|title=Kaluzhskiye Zaseki (Official Reserve Website)|url=http://zaseki.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Kaluzhskiye Zaseki">{{cite web|title=Kaluzhskiye Zaseki (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/41/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Kandalaksha|Kandalaksha]] | [[Slika:Kandalaksha nature reserve.jpg|150px|alt= Zapovednik Kandalakša]] | [[Murmanska oblast]] <br /><small>{{coord|67|4|34|N|32|31|30 |E|name=Kandalaksha|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.kandalaksha-reserve.ru/ Kandalakša] | 70530 ha | 1932. Prirodni rezervat u Murmanskoj oblasti i Kareliji. Jedan od najstarijih u Rusiji. Smješten na obali i otocima Barencovog mora i Kandalakškog zaljeva [[Bijelo more|Bijelog mora]].<ref name="parksite-Kandalaksha">{{cite web|title=Kandalaksha (Official Reserve Website)|url=http://www.kandalaksha-reserve.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Kandalaksha">{{cite web|title=Kandalaksha (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/42/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Katunski prirodni rezervat|Katun]] | [[Slika:Katun nature reserve.jpg|150px|alt=Katunski zapovednik]] | [[Altajska Republika]] <br /><small>{{coord|49|38|0|N|86|6|0 |E|name=Katun|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.katunskiy.ru/ Katunski] | 150079 ha | 1991. | Visoravan centralnog Altaja u južnoj centralnoj Rusiji. Dio [[UNESCO]]-ve svjetske baštine "Zlatne planine Altaja".<ref name="parksite-Katun">{{cite web|title=Katun (Official Reserve Website)|url=http://www.katunskiy.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Katun">{{cite web|title=Katun (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/43/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Kedrovaya Pad|Kedrovaya Pad']] | [[Slika:Кедровая падь.jpg|150px|alt= Zapovednik Kedrovaja Pad]] | [[Primorski kraj]] <br /><small>{{coord|43|6|18|N|131|30|45 |E|name=Kedrovaja Pad|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.leopard-land.ru/ Kedrovaja Pad] | 17900 ha | 1925. | Kedrovaja Pad se nalazi na obalnim ograncima Mandžurskih planina. Granice rezervata se približavaju rijeci Barabaševka (do 1973. Mongugaj ili Bolšoj Mongugaj) na sjeveroistoku i rijeci Narva (do 1973. Sidimi) na jugozapadu. Na jugoistoku ga Dalekoistočna željeznica odvaja od Amurskog zaliva, koji je udaljen manje od 5&nbsp;km.<ref name="parksite-Kedrovaya Pad">{{cite web|title=Kedrovaya Pad (Official Reserve Website)|url=http://www.leopard-land.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Kedrovaya Pad">{{cite web|title=Kedrovaya Pad (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/44/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Kerzenetski prirodni rezervat|Kerzeneti]] | [[Slika:Одно небольшое из большого множества болот заповедника.jpg|150px|alt=Kerzenetski zapovednik]] | [[Nižnjenovgorodska oblast]] <br /><small>{{coord|56|37|0|N|44|16|0 |E|name=Kerzhinski|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.kerzhenskiy.ru/ Kerzenetski] | 46940 ha | 1993. | Rezervat se nalazi u srednjem slivu rijeke Kerženec (pritoka Volge). Teren je otprilike pola [[šuma]], a pola [[močvara]].<ref name="parksite-Kerzhinski">{{cite web|title=Kerzhinski (Official Reserve Website)|url=http://www.kerzhenskiy.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Kerzhinski">{{cite web|title=Kerzhinski (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/45/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Hanka prirodni rezervat|Hanka]] | [[Slika:Закат над Ханкой.jpg|150px|alt= Zalazak sunca nad jezerom Hanka]] | [[Primorski kraj]] <br /><small>{{coord|45|0|0|N|132|9|0 |E|name=Khanka|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.khanka-lake.ru/ Hankanski] | 43679 ha | 1990. | Uključuje vode jezera Hanka i njegovu obalu. Teritorija je podijeljena na pet izoliranih područja.<ref name="parksite-Khanka">{{cite web|title=Khanka (Official Reserve Website)|url=http://www.khanka-lake.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Khanka">{{cite web|title=Khanka (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/94/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Hankazija|Hankazija]] | [[File:Khakasski nature reserve.jpg|150px|alt= Zapovednik Hakasija]] | [[Khakassia]] <br /><small>{{coord|52|6|0|N|89|17|0 |E|name=Khakassia|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://zapovednik-khakassky.ru/en/Hankasija]{{Mrtav link}} | 267483 ha | 1999. | Dva velika planinska područja (alpsko i planinsko-stepsko), te stepska grupa uključuju sedam klaster lokacija smještenih unutar lijeve obale Minusinske depresije.<ref name="parksite-Khakasski">{{cite web|title=Khakasski (Official Reserve Website)|url=http://zapovednik-khakassky.ru/en|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Khakasski">{{cite web|title=Khakasski (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/93/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Hinganski prirodni rezervat|Hinganski]] | [[Slika:Khingan Nature Reserve.jpg|150px|alt=Hinganski zapovednik]] | [[Amur Oblast]] <br /><small>{{coord|49|1|1|N|130|26|49 |E|name=Khingan|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.khingan.ru/ Hinganski] | 93995 ha | 1963. | Krajnji jugoistok Amurske regije unutar Arharinske nizije (70%) i ogranaka Malog Hingana (30%). Stepski i šumsko-stepski pejzaži. Gniježđenje usurskih [[ždral]]ova.<ref name="parksite-Khingan">"Khingan (Official Reserve Website)" (in Russian),Ministry of Natural Resources and Environment (Russia).</ref><ref name="zap-Khingan">{{cite web|title=Khingan (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/95/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Khopyor Nature Reserve|Khopyor]] | [[Slika:Novokhopyorsk of Voronezh region. Khopyorsky State Reserve. Khopyor river.JPG|150px|alt=Hopiorski zapovednik]] | [[Voronješka oblast]] <br /><small>{{coord|51|11|41|N|41|43|58 |E|name=Khopyor|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.hoperzap.ru/index.php Хопёрский] | 16178 ha | 1935. | Teritorija se proteže 50&nbsp;km duž rijeke Hopper u Voronješkoj oblasti. Oko 80% površine prekriveno je šumama, među kojima dominiraju poplavne i brdske hrastove šume, mala područja [[stepa]] i [[livada]]. Postoji oko 400 jezera i mrtvaja.<ref name="parksite-Khopyor">{{cite web|title=Khopyor (Official Reserve Website)|url=http://www.hoperzap.ru/index.php|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Khopyor">{{cite web|title=Khopyor (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/96/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Kivač|Kivač]]] | [[Slika:Kivach 2008.JPG|150px|alt=Kivački zapovednik]] | [[Republika Karelija]] <br /><small>{{coord|62|20|0|N|33|55|0 |E|name=Kivach|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapkivach.ru/ Кивач] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111024646/http://zapkivach.ru/ |date=11. 1. 2016 }} | 10880 ha | 1931 | Uključuje poznati [[vodopad]] Kivač na rijeci Suna, visok 10,7 m. Rezervat je osnovan 1931. radi proučavanja i zaštite karelijskog tigra.<ref name="parksite-Kivach">{{cite web|title=Kivach (Official Reserve Website)|url=http://www.zapkivach.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=11. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160111024646/http://zapkivach.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Kivach">{{cite web|title=Kivach (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/46/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Kologrivski|Kologrivski les]] | [[File:Кологривский лес 2.jpg|150px|alt=Kologrivsky Zapovednik]] | [[Kostroma Oblast]] <br /><small>{{coord|58|56|0|N|43|51|0 |E|name=Kologrivsky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://kologrivskiy-les.ru/ Кологривский лес] | 58940 ha | 2006. | Tamna crnogorična šuma u prelaznoj zoni između sjeverne i južne tajge, na sjeveroistoku Ruske ravnice, 350&nbsp;km sjeveroistočno od Moskve. Sadrži šumarke stare smrče i služi za očuvanje i naučno proučavanje regeneracije šuma.<ref name="parksite-Kologrivsky">{{cite web|title=Kologrivsky Les (Official Reserve Website)|url=http://kologrivskiy-les.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=24. 7. 2016}}</ref><ref name="zap-Kologrivsky">{{cite web|title=Kologrivsky Les (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/47/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=24. 7. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Zapovednik Komandorski|Komandor]] | [[Slika:О. Медный 45624.jpg|150px|alt=Komandorski zapovednik]] | [[Kamchatka Krai]] <br /><small>{{coord|54|0|0|N|165|0|0 |E|name=Komandor|type:landmark}}</small> | Park:<br />[https://web.archive.org/web/20200510225857/https://komandorsky.ru/ Командорский] | 3648679 ha | 1993 | Komandorski otoci, najzapadniji od Aleutskih otoka (od kojih se većina nalazi u američkoj saveznoj državi Aljasci), su ostrva bez drveća i rijetko naseljena, 110 milja istočno od ruskog poluostrva [[Kamčatka]].<ref name="parksite-Komandor">{{cite web|title=Komandor (Official Reserve Website)|url=http://www.komandorsky.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200510225857/https://komandorsky.ru/|archive-date=10. 5. 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Komandor">{{cite web|title=Komandor (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/48/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Komsomolsk|Komsomolsk]] | [[Slika:Hemerocallis middendorffii (Hemerocallidaceae) (36162213775).jpg|150px|alt=Komsomolski zapovednik]] | [[Habarovsk kraj]] <br /><small>{{coord|50|48|36|N|137|43|9 |E|name=Komsomolsk|type:landmark}}</small> | Park:<br />[ Комсомольский] | 64278 ha | 1963 | Pokriva izvorište rijeke Gorin, lijeve pritoke Amura, u dolini rijeke Amur u Habarovskom kraju na ruskom Dalekom istoku.<ref name="parksite-Komsomolsk">"Komsomolsk (Official Reserve Website)" (in Russian), Ministry of Natural Resources and Environment (Russia).</ref><ref name="zap-Komsomolsk">{{cite web|title=Komsomolsk (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/49/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Koryak|Koryak]] | [[Slika:Korjaksky nature reserve.jpg|150px|alt= Zapovednik Koryak]] | [[Kamchatka Krai]] <br /><small>{{coord|59|48|28|N|166|11|45 |E|name=Koryak|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.koryakskigpz.ru/ Корякский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250830080728/https://koryakskigpz.ru/ |date=30. 8. 2025 }} | 327106 ha | 1995. Smješten na sjeveru poluotoka Kamčatka, u dolini rijeke Kujul, rezervat obuhvata okolne planine poluotoka Gauvin i susjedne vode u Lavrovovom zalivu.<ref name="parksite-Koryak">{{cite web|title=Koryak (Official Reserve Website)|url=http://www.koryakskigpz.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=24. 2. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224193443/http://www.koryakskigpz.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Koryak">{{cite web|title=Koryak (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/54/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Kostomukša|Kostomukša]] | [[Slika:Река Каменная.jpg|150px|alt=Rijeka Kamenaja]] | [[Republika Karelija]] <br /><small>{{coord|64|28|23|N|30|16|27 |E|name=Kostmuksha|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://kost-zap.ru/ Костомукшский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060626053330/http://www.kost-zap.ru/ |date=26. 6. 2006 }} | 47569 ha | 1983 | Šume, jezera i tekuće vodene površine i druga močvarna područja. Dio prekograničnog rezervata s Finskom na zapadu.<ref name="parksite-Kostamuksha">{{cite web|title=Kostamuksha (Official Reserve Website)|url=http://kost-zap.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=26. 6. 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060626053330/http://www.kost-zap.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Kostamuksha">{{cite web|title=Kostamuksha (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/55/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Kronotsky|Kronotsky]] | [[Slika:Uzon caldera.jpg|150px|alt= Zapovednik Kronotsky]] | [[Kamčatka|Kamčatski kraj]] <br /><small>{{coord|54|40|0|N|161|0|0 |E|name=Kronotsky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.kronoki.ru/ Кроноцкий] | 1142134 ha | 1967 | Opisan kao "Zemlja vatre i leda", rezervat obuhvata nekoliko planinskih lanaca s mnogim vulkanima - aktivnim i ugašenim - i jedinim otvorenim gejzirskim bazenom u Rusiji ("Dolina gejzira"<ref name="parksite-Kronotski">{{cite web|title=Kronotsky (Official Reserve Website)|url=http://www.kronoki.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name=".<zap-Kronotski">{{cite web|title=Kronotski (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/56/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Kurilski otoci|Kurili]] | [[Slika:Kurils nature reserve.jpg|150px|alt=Kurilski zapovednik]] | [[Sakhalin Oblast]] <br /><small>{{coord|45|5|0|N|145|59|0 |E|name=Kurils|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.kurilskiy.ru/ Курильский] | 65364 ha | 1984. | Ostrvo Kunašir i ostrva Malog Kurilskog grebena.<ref name="parksite-Kurils">{{cite web|title=Kurils (Official Reserve Website)|url=http://www.kurilskiy.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Kurils">{{cite web|title=Kurils (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/59/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Kuznetski Alatau|Kuznjecki Alatau]] | [[Slika:Kuznetsk Alatau 1.jpg|150px|alt= Zapovednik Kuznetski Alatau]] | [[Oblast Kemerovo]] <br /><small>{{coord|53|45|0|N|89|15|0 |E|name=Kuznetski Alatau|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.kuz-alatau.ru/ Кузнецкий Алатау] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201014314/http://www.kuz-alatau.ru/ |date=1. 2. 2016 }} | 401811.7447 ha | 1989. | | Niska, srednje visoka visoravan u planinskoj regiji Altai-Sayan na jugu Zapadnog Sibira. Kuznjecki Alatau nije jedinstven planinski lanac, već se sastoji od nekoliko lanaca srednje visine, između kojih se nalaze riječne doline. To je sliv rijeka Tom i Čuli.<ref name="parksite-Kuznetsk Alatau">{{cite web|title=Kuznetsk Alatau (Official Reserve Website)|url=http://www.kuz-alatau.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=1. 2. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201014314/http://www.kuz-alatau.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Kuznetsk Alatau">{{cite web|title=Kuznetsk Alatau (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/58/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Laponije|Laponija]] | [[Slika:Lapland reservate-2.jpg|150px|alt=Laponijski zapovednik]] | [[Murmanska oblast]] <br /><small>{{coord|67|49|0|N|32|28|0 |E|name=Lapland|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.laplandzap.ru/ Laponijski] | 278436 ha | 1957. | Rezervat biosfere [[Laponija]] nalazi se na sjeverozapadu Rusije, u središtu zapadnog dijela poluotoka Kola. Reljef rezervata karakteriziraju Laponske planine ([[tundra]]), koje se protežu jugoistočno od granice s Finskom.<ref name="parksite-Lapland">{{cite web|title=Lapland (Official Reserve Website)|url=http://www.laplandzap.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Lapland">{{cite web|title=Lapland (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/61/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Lazovski prirodni rezervat|Lazovski]] | [[File:Petrov-002.jpg|150px|alt=Lazovsky Zapovednik]] | [[Primorsky Krai]] <br /><small>{{coord|43|14|0|N|133|24|0 |E|name=Lazovsky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.lazovzap.ru/ Лазовский] | 120989 ha | 1957. | Lazovski prirodni rezervat nalazi se u istom okrugu u jugoistočnom dijelu Primorskog kraja, na obroncima planinskog lanca Sihote-Alin, okrenut prema [Japansko more|[Japanskom moru]]. 95% je pošumljeno, s najvećim porastom tise na ruskom Dalekom istoku.<ref name="parksite-Lazovski">{{cite web|title=Lazovski (Official Reserve Website)|url=http://www.lazovzap.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Lazovski">{{cite web|title=Lazovski (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/60/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat divljih životinja Delta Lene|Delta Lene]] | [[Slika:На Большой Туматской.tif|150px|alt= Zapovednik Delta Lene]] | [[Republika Saha]] <br /><small>{{coord|73|0|0|N|127|0|0 |E|name=Lena Delta|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.ustlensky.ru/ Усть-Ленский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111181552/http://ustlensky.ru/ |date=11. 1. 2016 }} | 1433000 ha | 1985. | Smješten u delti rijeke Lene u Republici Saha, na krajnjem sjeveru istočnog Sibira u Rusiji.<ref name="parksite-Lena Delta">{{cite web|title=Lena Delta (Official Reserve Website)|url=http://www.ustlensky.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=11. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160111181552/http://ustlensky.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Lena Delta">{{cite web|title=Lena Delta (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/92/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Mala Sosva|Mala Sosva]] | [[Slika:Malaya Sosva Reserve (Borders).png|150px|alt= Zapovednik Mala Sosva]] | [[Hantijsko-mansijski autonomni okrug]] <br /><small>{{coord|62|4|59|N|62|5|47 |E|name=Little Sosva|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.m-sosva.ru/ Малая Сосьва] | 225562 ha | 1976 | The reserve "Malaya Sosva" is located in the Northern Urals in the territory of the West Siberian Plain. Sosvinsky Ob River; broken relief, a significant incision of river valleys, and a developed river system.<ref name="parksite-Little Sosva">{{cite web|title=Little Sosva (Official Reserve Website)|url=http://www.m-sosva.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Little Sosva">{{cite web|title=Little Sosva (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/64/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Magadanski rezervat prirode|Magadan]] | [[Slika:Побережье Охотского моря. Ольский участок.JPG|150px|alt=Magadanski zapovednik]] | [[Magadan Oblast]] <br /><small>{{coord|59|38|31|N|147|26|55 |E|name=Magadan|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.magterra.ru/ Магаданский] | 883817 ha | 1982. | Nalazi se na jugu Magadanske oblasti, blizu sjeverne obale [[Ohotsko more|Ohotskog mora]]. Sva nalazišta su udaljena jedno od drugog, nemaju naselja i saobraćajnih ruta.<ref name="parksite-Magadan">{{cite web|title=Magadan (Official Reserve Website)|url=http://www.magterra.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Magadan">{{cite web|title=Magadan (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/63/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Mordovski rezervat prirode|Mordovski]] | [[Slika:Lake in Mordovsky Zapovednik.png|150px|alt= ZapovednikMordovski]] | [[Mordovija]] <br /><small>{{coord|54|49|15|N|43|20|26 |E|name=Mordovski|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapovednik-mordovia.ru/ru/ Мордовский им. П. Г. Смидовича] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20160524104402/http://zapovednik-mordovia.ru/ru/ |date=24. 5. 2016 }} | 32148 ha | 1935. | Na sjeveru Republike Mordovije, na desnoj obali rijeke Mokše, na rubu crnogorično-listopadnih [[šuma]] i [[stepa]].<ref name="parksite-Mordovski">{{cite web|title=Mordovski (Official Reserve Website)|url=http://www.zapovednik-mordovia.ru/ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=24. 5. 2016|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160524104402/http://zapovednik-mordovia.ru/ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Mordovski">{{cite web|title=Mordovski (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/65/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Nenetski prirodni rezervat|Neneti]] | [[Slika:Русский Заворот.jpg|150px|alt=Nenetski zapovednik]] | [[Nenetski Autonomni Okrug]] <br /><small>{{coord|68|35|35|N|53|45|27 |E|name=Nenets|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.nenetz.ru/ Ненецкий] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111074519/http://nenetz.ru/ |date=11. 1. 2016 }} | 313400 ha | 1997. | Sjeverni Arktik na obali Barencovog mora i delti rijeke Pečore, u Nenečkom autonomnom okrugu. Obilne močvare, rijeke i morski otoci pružaju stanište hiljadama [[ptica selica]] i drugih [[životinja]].<ref name="parksite-Nenets">{{cite web|title=Nenets (Official Reserve Website)|url=http://www.nenetz.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=11. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160111074519/http://nenetz.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Nenets">{{cite web|title=Nenets (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/66/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Nižnesvirski|Nižnesvirski]] | [[Slika:Север России (111).JPG|150px|alt= Zapovednik Nižnesvirski]] | [[Lenjingradska oblast]] <br /><small>{{coord|60|36|0|N|33|0|0 |E|name=Nizhnesvirsky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.n-svirsky.ru/ Нижнесвирский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126124109/http://n-svirsky.ru/ |date=26. 1. 2016 }} | 42390 ha | 1980 | Štiti pejzaže istočne obale jezera Ladoga. Teritorija zauzima nizine na desnoj obali donjeg toka rijeke Svir.<ref name="parksite-Nizhnesvirsky">{{cite web|title=Nizhnesvirsky (Official Reserve Website)|url=http://www.n-svirsky.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=26. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126124109/http://n-svirsky.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Nizhnesvirsky">{{cite web|title=Nizhnesvirsky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/67/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervatz Nora|Nora]] | [[Slika:Norsky Nature Reserve (borders).png|150px|alt= Zapovednik Nora]] | [[Amurska Oblast]] <br /><small>{{coord|52|30|4|N|130|17|33 |E|name=Nora|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://norzap.ru/ Норский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126174439/http://norzap.ru/ |date=26. 1. 2016 }} | 211168 ha | 1998. | Sjeveroistočni dio Amursko-zejske ravnice između rijeka Nore i Selemdže. Rasprostranjene šume ''[[Chenopodiaceae]]'' i termokrš tipičnih područja sjeverno od Amurske regije.<ref name="parksite-Nora">{{cite web|title=Nora (Official Reserve Website)|url=http://norzap.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=26. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126174439/http://norzap.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Nora">{{cite web|title=Nora (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/68/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Sjeverne Osetije|Sjeverna Osetija]] | [[Slika:Высокогорные цветы.jpg|150px|alt= Zapovednik Sjeverna Osetija]] | [[Sjeverna Osetija-Alanija]] <br /><small>{{coord|42|47|0|N|44|5|0 |E|name=Sjeverna Osetija|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapovednik15-osetia.ru/ Северо-Осетинский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122015007/http://www.zapovednik15-osetia.ru/ |date=22. 1. 2016 }} | 29000 ha | 1967. | Visokoplaninski rezervat smješten na sjevernoj padini Kavkaskih planina, na visini od 650 do 4.249 metara. U rezervatu se nalazi 76 glečera.<ref name="parksite-North Ossetia">{{cite web|title=North Ossetia (Official Reserve Website)|url=http://www.zapovednik15-osetia.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=22. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160122015007/http://www.zapovednik15-osetia.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-North Ossetia">{{cite web|title=North Ossetia (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/83/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Nurguš|Nurguš]] | [[Slika:Nurgush.jpg|150px|alt= Nurguški greben, Južni Ural]] | [[Kirovska Oblast]] <br /><small>{{coord|58|0|43|N|48|27|24 |E|name=Nurgush|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://nurgush.org/ Нургуш] | 23449.7 ha | 1994. | Jedan od rijetkih netaknutih šumskih pejzaža sjeverne evropske Rusije, praktično netaknut ljudskim aktivnostima.<ref name="parksite-Nurgush">{{cite web|title=Nurgush (Official Reserve Website)|url=http://nurgush.org/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Nurgush">{{cite web|title=Nurgush (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/69/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)]]|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Oka|Oka]] | [[Slika:Oka nature reserve.jpg|150px|alt= Zapovednik Oka]] | [[Rjazanska oblast]] <br /><small>{{coord|54|45|0|N|40|45|0 |E|name=Oka|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://oksky-reserve.ru/ Окский] | 55722 ha | 1935. | Glavni dio rezervata nalazi se na lijevoj obali rijeke Pra. Rezervat također uključuje rijeke Lamšu i Crnu. Najšira parcela poplavne ravnice Oke i jezera poplavne ravnice.<ref name="parksite-Oka">{{cite web|title=Oka (Official Reserve Website)|url=http://oksky-reserve.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Oka">{{cite web|title=Oka (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/71/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Oljokma|Oljokma]] | [[Slika:Krestjah river in Olekminsky nature reserve.jpg|150px|alt= Zapovednik Oljokma]] | [[Republika Saha]] <br /><small>{{coord|58|39|22|N|122|15|28 |E|name=Olyokma|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://olekminskiy.ru/ Олёкминский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522192055/http://olekminskiy.ru/ |date=22. 5. 2013 }} | 847102 ha | 1984. | Smješten južno od srednjeg toka rijeke Lene na desnoj obali njene druge najveće pritoke - Olekme, na spoju Aldanskog gorja i Prilenskog platoa u Oljokminskom okrugu Republike Saha (Jakutija).<ref name="parksite-Olyokma">{{cite web|title=Olyokma (Official Reserve Website)|url=http://olekminskiy.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=22. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522192055/http://olekminskiy.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Olyokma">{{cite web|title=Olyokma (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/70/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Orenburg|Orenburg]] | [[Slika:Burtunskaya step.jpg|150px|alt=Orenburški zapovednik]] | [[Orenburška oblast]] <br/><small>{{coord|51|5|8|N|57|41|13 |E|name=Orenburg|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.orenzap.ru/ Оренбургский] | 21653 ha | 1988. | Svrha rezervata - očuvanje i obnova jedinstvenih stepskih pejzaža nekoliko sličnih područja - istočno od Volge, Urala, Južnog Urala i Transurala.<ref name="parksite-Orenburg">{{cite web|title=Orenburg (Official Reserve Website)|url=http://www.orenzap.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Orenburg">{{cite web|title=Orenburg (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/72/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Pasvik|Pasvik]] | [[Slika:Pasvik Zapovednik, River Paz.jpg|150px|alt= Zapovednik Pasvik]] | [[Murmanska Oblast]] <br /><small>{{coord|69|8|31|N|29|13|59 |E|name=Pasvik|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.pasvik51.ru/ Пасвик] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111211904/http://pasvik51.ru/ |date=11. 1. 2016 }} | 14727 ha | 1992. | Bilateralni prirodni rezervat smješten u dolini rijeke Pasvikdalen u [[Norveška|Norveškoj]] i [[Rusija|Rusiji]]. Na ruskoj strani, rezervat je veliko područje borove šume koje nije direktno povezano s rezervoarom Fjærvann na norveškoj strani.<ref name="parksite-Pasvik">{{cite web|title=Pasvik (Official Reserve Website)|url=http://www.pasvik51.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)]]|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=11. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160111211904/http://pasvik51.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Pasvik">{{cite web|title=Pasvik (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/74/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Pečora-Ilič|Pečora-Ilič]] | [[Slika:Плато Маньпупунер.jpg|150px|alt= Zapovednik Pečoro-Ilič]] | [[Komi Republic]] <br /><small>{{coord|52|35|0|N|58|15|0 |E|name=Pechoro-Ilych|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.pechora-reserve.ru/ru Печоро-Илычский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313010040/http://www.pechora-reserve.ru/ru |date=13. 3. 2016 }} | 721322 ha | 1930. | U jugoistočnom uglu Republike Komi (Troitsko-Pečorski okrug), na zapadnim obroncima Uralskih planina i susjednim podnožjima i nizinama. Područje se drenira gornjim tokom rijeke Pečore i njene pritoke Ilič.<ref name="parksite-Pechoro-Ilych">{{cite web|title=Pechoro-Ilych (Official Reserve Website)|url=http://www.pechora-reserve.ru/ru|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=13. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313010040/http://www.pechora-reserve.ru/ru|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Pechoro-Ilych">{{cite web|title=Pechoro-Ilych (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/107/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Pinezhsky|Pinezhsky]] | [[Slika:Golubino cave 8.JPG|150px|alt= Zapovednik Pinezhsky]] | [[Arhangelska Oblast]] <br /><small>{{coord|64|40|36|N|43|11|57 |E|name=Pinezhsky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapovednik-pinega.ru/ Пинежский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117041000/http://www.zapovednik-pinega.ru/ |date=17. 1. 2016 }} | 51522 ha | 1974. | Tajga kompleksi jugoistočnog dijela Bijelog mora i visoravni Kuloi.<ref name="parksite-Pinezhsky">{{cite web|title=Pinezhsky (Official Reserve Website)|url=http://www.zapovednik-pinega.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=17. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160117041000/http://www.zapovednik-pinega.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Pinezhsky">{{cite web|title=Pinezhsky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/75/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[prirodni rezervat Polistovski|Polistovski]] | [[Slika:Клюквенное болото вблизи.JPG|150px|alt= Zapovednik Politovsky]] | [[Pskovska oblast]]]] <br /><small>{{coord|57|10|15|N|30|33|25 |E|name=Polistovsky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://polistovsky.ru/ Полистовский] | 36026 ha | 1994. | Štiti močvarne [[ekosistem]]e na sjeverozapadu Rusije, u močvarnom sistemu Polist-Lovat.<ref name="parksite-Polistovsky">"Polistovsky (Official Reserve Website)" (in Russian), Ministry of Natural Resources and Environment (Russia).</ref><ref name="zap-Polistovsky">{{cite web|title=Polistovsky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/76/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Poronajski|Poronajski]] | [[Slika:Sakhalin Poronaisk.jpg|150px|alt= Zapovednik Poronaysky]] | [[Sahalinska Oblast]] <br /><small>{{coord|49|03|30|N|144|21|00|E|name=Poronaysky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapovednik-65.ru/ Поронайский] | 56695 ha | 1988. | Prirodni rezervat u istočnom dijelu ostrva Sahalin. Obuhvata Rt Strpljenja, južni dio Istočnosahalinskih planina, najširi dio doline Tim-Poronaisk.<ref name="parksite-Poronaysky">{{cite web|title=Poronaysky (Official Reserve Website)|url=http://www.zapovednik-65.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Poronaysky">{{cite web|title=Poronaysky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/78/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Privolshky Les|Privolsky Les]]]] | [[Slika:Privolzhskaya lesostep 102.jpg|150px|alt= Zapovednik Pribolsky Les]] | [[Penza Oblast]] <br /><small>{{coord|53|20|20|N|46|51|55 |E|name=Pribolshky Les|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://zpls.ru/ Приволжская лесостепь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605155122/http://zpls.ru/ |date=5. 6. 2016 }} | 8373 ha | 1989. | Stepsko područje smješteno u slivu između rijeka Volge i Dona, rezervat sadrži pet klastera (sekcija) smještenih u zapadnom dijelu Volške visoravni na teritoriji Penzenske oblasti.<ref name="parksite-Pribolshky Les">{{cite web|title=Pribolshky Les (Official Reserve Website)|url=http://zpls.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=5. 6. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605155122/http://zpls.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Pribolshky Les">"Pribolshky Les (Protected Russia)" (in Russian), Ministry of Natural Resources and Environment (Russia).</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Prioksko-Terrasny|Prioksko-Terrasny]] | [[Slika:Zubr v zapovednike.JPG|150px|alt= Zapovednik Prioksko-Terasni]] | [[Moskovska Oblast]] <br /><small>{{coord|54|54|13|N|37|32|48 |E|name=Prioksko-Terasni|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://pt-zapovednik.ru/ Приокско-Террасный] | 4945 ha | 1945. Jedan od najmanjih ruskih zapovednika (rezervata prirode), koji se prostire na površini od 5.000 hektara duž lijeve obale rijeke Oke u Serpuhovskom okrugu Moskovske oblasti.<ref name="parksite-Prioksko-Terrasny">{{cite web|title=Prioksko-Terrasny (Official Reserve Website)|url=http://pt-zapovednik.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Prioksko-Terrasny">{{cite web|title=Prioksko-Terrasny (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/104/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Prisurski|Prisurski]] | | [[Čuvaška Republika]] <br /><small>{{coord|55|2|0|N|46|45|0 |E|name=Prisursky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapoved.ru/catalog/105/ Присурский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130218190613/http://www.zapoved.ru/catalog/105/ |date=18. 2. 2013 }} | 9150.4 ha | 1995. | Tri dijela: Alatirski prirodni rezervat, smješten u dolini rijeke Sure (mješovite crnogorične i listopadne šume), i dva mala stepska dijela na jugoistoku (Batirevski Jaltjikski.)<ref name="parksite-Prisurski">{{cite web|title=Prisurski (Official Reserve Website)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/105/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=18. 2. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218190613/http://www.zapoved.ru/catalog/105/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Prisurski">{{cite web|title=Prisurski (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/105/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=18. 2. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218190613/http://www.zapoved.ru/catalog/105/|url-status=dead}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Putorana|Putorana]] | [[Slika:Plato Putorana 01.jpg|150px|alt=ZapovednikPutorana]] | [[Krasnojarski kraj]] <br /><small>{{coord|68|52|34|N|94|48|36 |E|name=Putorana|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapovedsever.ru/ Путоранский] | 1887251 ha | 1988. | Smješten u središtu visoravni Putorana, u sjevernom dijelu centralnog Sibira, oko 100&nbsp;km sjeverno od Arktičkog kruga. Sadrži kompletne subarktičke i arktičke ekosisteme u izoliranom planinskom lancu.<ref name="parksite-Putorana">{{cite web|title=Putorana (Official Reserve Website)|url=http://www.zapovedsever.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Putorana">{{cite web|title=Putorana (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/79/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | Rezervat prirode Rdeysky]] | [[File:Tupichenka.JPG|150px|alt= Zapovednik Rdeysky]] | [[Novgorod Oblast]] <br /><small>{{coord|57|16|0|N|30|48|0 |E|name=Rdeysky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://rdeysky.org/ Рдейский] | 36922 ha | 1994. | Prirodni rezervat je stvoren radi zaštite ekosistema uzdignutih močvara sjeverozapadne Rusije. Jezero Rdejskoje, veliko jezero na sjeverozapadu rezervata, čiji dio obale pripada rezervatu, izvor je rijeke Redja, glavne lijeve pritoke rijeke Lovat.<ref name="parksite-Rdeysky">{{cite web|title=Rdeysky (Official Reserve Website)|url=http://rdeysky.org/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Rdeysky">{{cite web|title=Rdeysky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/80/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | Prirodni rezervat Rostov|Rostov]] | [[Slika:Wild horses in Rostovsky nature reserve.jpg|150px|alt= Zapovednik Rostov]] | [[Rostovska Oblast]] <br /><small>{{coord|46|27|53|N|43|3|2 |E|name=Rostov|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.rgpbz.ru/ Ростовский] | 9465 ha | 1995. | Sjeverozapadni dio jezera Manič - ostrva Gudilo, Spaljena ostrva i susjedne vode jezera. Umjereno suha [[stepa]] doline Manič.<ref name="parksite-Rostov">{{cite web|title=Rostov (Official Reserve Website)|url=http://www.rgpbz.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Rostov">{{cite web|title=Rostov (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/81/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Sajano-Šušenski|Sajano-Šušenski]] | [[Slika:Sayano-Shushensky reservate, Enisey river.jpg|150px|alt=Sajano-Šušenski Zapovednik]] | [[Krasnoajarski kral]] <br /><small>{{coord|52|7|44|N|91|47|34 |E|name=Sayano-Shushenski|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.sayanzapoved.ru/ Саяно-Шушенский] | 390368 ha | 1976. | Rezervat u udaljenom području Zapadnog Sajana na jugu Krasnojarskog kraja na lijevoj obali rijeke [[Jenisej]] u području utjecaja akumulacijskog jezera Sajano-Šušensko.<ref name="parksite-Sayano-Shushenski">{{cite web|title=Sayano-Shushenski (Official Reserve Website)|url=http://www.sayanzapoved.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Sayano-Shushenski">{{cite web|title=Sayano-Shushenski (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/82/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=24. 12. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224103813/http://www.zapoved.ru/catalog/82|url-status=dead}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Šajtan-Tau|Šajtan-Tau]] | [[Slika:Р.Сакмар.jpg|150px|alt= Zapovednik Shatan-Tau]] | [[Orenburška Oblast]] <br /><small>{{coord|51|47|17|N|57|25|3 |E|name=Shaytan-Tau|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.orenzap.ru/ Шайтан-Тау] | 6726 ha | 2014. | Smješten unutar planinskog lanca Shaytantau na Južnom Uralu. Glavna svrha rezervata je očuvanje Dubravne stepe, kao i važnih staništa rijetkih vrsta biljaka i životinja.<ref name="parksite-Shaytan-Tay">{{cite web|title=Shaytan-Tay (Official Reserve Website)|url=http://www.orenzap.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Shaytan-Tay">{{cite web|title=Shaytan-Tay (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/262|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=25. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125135748/http://www.zapoved.ru/catalog/262|url-status=dead}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Šulgan-Taš|Šulgan-Taš]] | [[Slika:Капова пещера.jpg|150px|alt=Kapovapećina u Šulgan-Tašu]] | [[Bashkortostan]] <br /><small>{{coord|53|2||N|57|3| |E|name=Shulgan-Tash|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.shulgan-tash.ru/Шульган-Таш]{{Dead link|date=juli 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | 22531 ha | 2014. | Šulgan-Taš sadrži neke od najstarijih pećina ljudskih nastambi ([[Kapova pećina]]), koje datiraju iz 14-17 stoljeća prije nove ere. Rezervat je također poznat kao jedini rezervat na svijetu za drevnu praksu [[pčelarstvo|pčelarstva]]) uzgoja divljih [[medonosna pčela|medonosnih pčela]] u šupljinama drveća.<ref name="parksite-Shatan-Tay">{{cite web|title=Shatan-Tay (Official Reserve Website)|url=http://www.orenzap.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Shatan-Tay">{{cite web|title=Shatan-Tay (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/262|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=25. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125135748/http://www.zapoved.ru/catalog/262|url-status=dead}}</ref> |- !scope='row' | Rezervat prirode Sikhote-Alin|Sikhote-Alin]] | [[File:Sopka in south Sikhote-Alin.JPG|150px|alt= Zapovednik Sikhote-Alin]] | [[Primorsky Krai]] <br /><small>{{coord|45|20|0|N|136|10|0 |E|name=Sikhote-Alin|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.xn--80apbllt6f.xn--p1ai/ Сихотэ-Алинский им. К.Г. Абрамова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126023338/http://www.xn--80apbllt6f.xn--p1ai/ |date=26. 1. 2016 }} | 401428 ha | 1935. | Planinski lanac u Primorskom i Habarovskom kraju, Rusija, koji se proteže oko 900 kilometara sjeveroistočno od ruske pacifičke luke Vladivostok. [Umjerena šuma i visoka [[biološka raznolikost]].<ref name="parksite-Sikhote-Alin">{{cite web|title=Sikhote-Alin (Official Reserve Website)|url=http://www.xn--80apbllt6f.xn--p1ai/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=26. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126023338/http://www.xn--80apbllt6f.xn--p1ai/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Sikhote-Alin">{{cite web|title=Sikhote-Alin (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/84/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Sokhondo|Sokhondo]] | [[Slika:Sokhondo Nature Reserve.jpg|150px|alt=Sokhondo Zapovednik]] | [[Chita Oblast]] <br /><small>{{coord|49|41|37|N|111|5|27 |E|name=Sokhondo|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://sokhondo.ru/ Сохондинский] | 210985 ha | 1973. | Jedan od najviših dijelova visočja Khentei-Chikoy s planinskim lancem [[Sokhondo]]. Golet Sokhondo je drevni vulkan. Rezervat uključuje niz jezera glacijalnog porijekla.<ref name="parksite-Sokhondo">{{cite web|title=Sokhondo (Official Reserve Website)|url=http://sokhondo.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Sokhondo">{{cite web|title=Sokhondo (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/85/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | Prirodni rezervat Južnog Urala|Južni Ural]] | [[Slika:Лес вокруг г.Ямантау.jpg|150px|alt= Zapovednik Južni Ural]] | [[Baškortostan]]] <br /><small>{{coord|54|20|48|N|57|53|9 |E|name=Južni Ural|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.south-ural-reserve.ru/ Южно-Уральский] | 252800 ha | 1979. | [[Ekosistem]]i planinske tajge u najvišem dijelu Južnog Urala u Republici Baškortostan i Čeljabinskoj oblasti. Nekoliko planinskih lanaca - Mašak, Zigalga, Nara, Kumardak i Jamantau. Velika planina Jamantau, visoka 1640 metara, najviša je planina Južnog Urala.<ref name="parksite-South Ural">{{cite web|title=South Ural (Official Reserve Website)|url=http://www.south-ural-reserve.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-South Ural">{{cite web|title=South Ural (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/108/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Tajmir|Tajmir]] | [[Slika:Вовсю цветет мощный мытник лисохвостовидный.jpg|150px|alt=Tajmirski zapovednik]] | [[Krasnojarski kraj]] <br /><small>{{coord|73|57|0|N|99|1|0 |E|name=Taymyr|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.zapovedsever.ru/ Таймырский] | 1781928 ha | 1979. | Smješteno na poluotoku Tajmir u Krasnojarskom kraju. Područje je osnovano zbog mjesta za [[razmnožavanje]] crvenogrle guske (''Branta ruficollis''), kao i ljetnih prebivališta divljih sobova (''Rangifer tarandus'') i očuvanja biodiverziteta jezera Tajmir.<ref name="parksite-Taymyr">{{cite web|title=Taymyr (Official Reserve Website)|url=http://www.zapovedsever.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Taymyr">{{cite web|title=Taymyr (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/87/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=28. 4. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428070235/http://zapoved.ru/catalog/87|url-status=dead}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Teberda|Teberda]] | [[Slika:Гора Белалакая.JPG|150px|alt= Zapovednik Teberda]] | [[Karachay-Cherkess Republic]] <br /><small>{{coord|43|21|0|N|41|42|0 |E|name=Teberda|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://teberda.org.ru/ Тебердинский] | 84996 ha | 1936. | Smješten na sjevernim obroncima Velikog Kavkaskog planinskog lanca. Teren pokazuje ekstremne varijacije: 31,7% šume, 20% livade, 8,5% glečeri, 38,4% stijene i sipar, 0,7% - voda (postoji 157 jezera i 109 glečera)).<ref name="parksite-Teberda">{{cite web|title=Teberda (Official Reserve Website)|url=http://teberda.org.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Teberda">{{cite web|title=Teberda (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/88/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=4. 2. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204184740/http://www.zapoved.ru/catalog/88/|url-status=dead}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Tigireksky|Tigireksky]] | [[Slika:Shlyapnaya mountain.jpg|150px|alt= Zapovednik Tigireksky]] | [[Altajska Republika]] <br /><small>{{coord|51|0|0|N|82|55|0 |E|name=Tigireksky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://tigirek.ru// Тигирекский] | 40693 ha | 1999. | Jugozapadni dio Altajskog kraja, uključujući granicu. Černevska tajga i stepa; krški pejzaž i pećine.<ref name="parksite-Tigirekskiy">{{cite web|title=Tigirekskiy (Official Reserve Website)|url=http://tigirek.ru//|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Tigirekskiy">{{cite web|title=Tigirekskiy (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/37/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Tunguski prirodni rezervat|Tunguski]] | [[Slika:Росомаха подошла к следу снегохода и вернулась.jpg|150px|alt=Tunguska]] | [[Krasnojarski kraj]] <br /><small>{{coord|60|43|53|N|101|58|3 |E|name=Tunguska|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.tunzap.ru/ Тунгусский] | 296562 ha | 1995. | Smješteno u središnjem dijelu Centralne Sibirske visoravni. Kao posljedica pada meteorita 1908, više od 2.000&nbsp;km² borealnih šuma je posječeno i spaljeno. [[Tajga]] pogođena u području katastrofe obnovljena je u posljednjih 100 godina.<ref name="parksite-Tunguska">{{cite web|title=Tunguska (Official Reserve Website)|url=http://www.tunzap.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Tunguska">{{cite web|title=Tunguska (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/89/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat biosfere Ubsunur Hollow|Ubsunur Hollow]] | | [[Tuva]] <br /><small>{{coord|50|41|0|N|94|2|0 |E|name=Ubsunur Hollow|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://ubsunur.3dn.ru/ Убсунурская котловина] | 323198.4 ha | 1993. | Krhka planinska udubina ili depresija smještena na teritorijalnoj granici Mongolije i Republike Tuvain Ruske Federacije među planinama - planinama Tannu-Ola i regijom Altajskih planina - dio je kombinacije uzvišenja i depresija. Ovdje se najsjevernija pustinja na svijetu susreće s najjužnijom zonom tundre na svijetu.<ref name="parksite-Ubsunur Hollow">{{cite web|title=Ubsunur Hollow (Official Reserve Website)|url=http://ubsunur.3dn.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Ubsunur Hollow">{{cite web|title=Ubsunur Hollow (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/90/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Gornji Taz|Gornji Taz]] | [[Slika:Прекрасный Верхне-Тазовский заповедник)).jpg|150px|alt= Zapovednik Gornji Taz]] | [[Jamalo-Nenecki autonomni okrug]] <br /><small>{{coord|63|30|14|N|84|3|28 |E|name=Upper Taz|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.xn-----7kcbgccqcagtcmgjpj5bokhwk6av1f.xn--p1ai/ Верхне-Тазовский] | 631308 ha | 1986. | Smještena na istočno-centralnom rubu Zapadnosibirske ravnice, teritorija je podijeljena na dvije šume - Pokolskoe i Taz, koje štite lijevu obalu rijeke Rata.<ref name="parksite-Upper Taz">{{cite web|title=Upper Taz (Official Reserve Website)|url=http://www.xn-----7kcbgccqcagtcmgjpj5bokhwk6av1f.xn--p1ai/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Upper Taz">{{cite web|title=Upper Taz (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/17/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=25. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125144212/http://www.zapoved.ru/catalog/17/|url-status=dead}}</ref> |- !scope='row' | [[Usurski prirodni rezervat|Usurski]] | [[Slika:Уссурийский заповедник.jpg|150px|alt=Usuriski Zapovednik]] | [[Primorski kraj]] <br /><small>{{coord|43|40|49|N|132|32|44 |E|name=Ussurisky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.ussuriysky.ru/ Уссурийский] | 40432 ha | 1932. | Smješten na južnom obronku Prževalskih planina, u gornjem toku rijeke Komarovke. Na istoku rezervata nalaze se izvorišta desnih pritoka rijeke Artemivke.<ref name="parksite-Ussurisky">{{cite web|title=Ussurisky (Official Reserve Website)|url=http://www.ussuriysky.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Ussurisky">{{cite web|title=Ussurisky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/91/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Višera|Višera]] | [[Slika:Ишерим.JPG|150px|alt= Zapovednik Višera]] | [[Permski kraj]] <br /><small>{{coord|61|29|0|N|59|13|0 |E|name=Vishera|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.vishersky.ru/ Вишерский] | 241200 ha | 1991. | Više od 75% teritorije prekriveno je šumom, a glavna rijeka je rijeka Višera, koja teče kroz prirodni rezervat u dužini od oko 130&nbsp;km. Krajnja sjeverna tačka prirodnog rezervata (koja je ujedno i najsjevernija u Permskom kraju) podijeljena je slivovima rijeka Kame, Pečore i Oba. Malobrojno stanovništvo ovog mjesta čine Mansi, što ga čini zanimljivom etnografskom regijom.<ref name="parksite-Vishera">{{cite web|title=Vishera (Official Reserve Website)|url=http://www.vishersky.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Vishera">{{cite web|title=Vishera (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/20/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Visim|Visim]] | [[Slika:Гора "Старик-камень".jpg|150px|alt= Stara Kamena Planina, u tampon zoni Visim Zapovednika| [[Sverdlovska Oblast]] <br /><small>{{coord|57|24|25|N|59|33|55 |E|name=Visim|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://visimskiy.ru/ Висимский] | 33487 ha | 1971. | Južna [[tajga]] niskog Srednjeg Urala. Većina rezervata nalazi se na njegovoj zapadnoj padini u izvorištu rijeke Suljom, desne pritoke rijeke Čusovoj, dijela prostranog Volgo-Kamskog bazena.<ref name="parksite-Visim">{{cite web|title=Visim (Official Reserve Website)|url=http://visimskiy.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Visim">{{cite web|title=Visim (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/192/%D0%92%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B8%D0%BA|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Vitim|Vitim]] | [[Slika:Озеро Угловое.jpg|150px|alt= Prema istoku, redoslijed Vitim Zapovednika]] | [[Irkutsk Oblast]] <br /><small>{{coord|57|12|10|N|116|48|28 |E|name=Vitim|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.vitimskiy.ru/ Витимский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127025824/http://www.vitimskiy.ru/ |date=27. 1. 2016 }} | 585021 ha | Dio planinskog i jezerskog područja Sajano-Bajkal, sjeveroistočno od Bajkalskog jezera. Od posebne naučne i kulturne vrijednosti je [[Oronsko jezero]] <ref name="parksite-Vitim">{{cite web|title=Vitim (Official Reserve Website)|url=http://www.vitimskiy.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=27. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127025824/http://www.vitimskiy.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Vitim">{{cite web|title=Vitim (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/19/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Volga-Kama|Volga-Kama]] | [[Slika:Раифское озеро.jpg|150px|alt= Zapovednik Volga-Kama]] | [[Tatarstan]] <br /><small>{{coord|55|18|10|N|49|17|10 |E|name=Volga-Kama|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.sopkgu.narod.ru/vkgpz.htm Волжско-Камский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221235813/http://www.sopkgu.narod.ru/vkgpz.htm |date=21. 12. 2016 }} | 10091 ha | 1960. | Rezervat Volga-Kama. Smješten na lijevoj obali terasa rijeke Volge.<ref name="parksite-Vosshko-Kamisky">{{cite web|title=Vosshko-Kamisky (Official Reserve Website)|url=http://www.sopkgu.narod.ru/vkgpz.htm|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=21. 12. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221235813/http://www.sopkgu.narod.ru/vkgpz.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Vosshko-Kamisky">{{cite web|title=Vosshko-Kamisky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/21/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Voronješki rezervat prirode|Voronjež]] | [[Slika:Река Усманка.JPG|150px|alt=Voronješki zapovednik]] | [[Voronezh Oblast]] <br /><small>{{coord|51|44|8|N|39|34|9 |E|name=Voronezh|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://zapovednik-vrn.ru/ Воронежский] | 31053 ha | 1927. | Jedan od najstarijih prirodnih rezervata u Rusiji nalazi se 40&nbsp;km sjeverno od centra Voronježa. Ovo je prvi svjetski eksperimentalni uzgoj dabrova i njihovo proučavanje.<ref name="parksite-Voronezh">{{cite web|title=Voronezh (Official Reserve Website)|url=http://zapovednik-vrn.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Voronezh">{{cite web|title=Voronezh (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/22/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Voronina|Voronina]] | [[Slika:Воронинский заповедник.jpg|150px|alt=ZapovednikVoronina]] | [[Tambovska Oblast]] <br /><small>{{coord|51|31|29|N|42|36|52 |E|name=Voronina|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.voroninsky.ru/ Воронинский] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171021164322/http://www.voroninsky.ru/ |date=21. 10. 2017 }} | 10819 ha | 1994. | Smješten u dolini rijeke Krou (desne pritoke rijeke Hoper), šumsko-stepska zona, regija.<ref name="parksite-Voronina">{{cite web|title=Voronina (Official Reserve Website)|url=http://www.voroninsky.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=21. 10. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171021164322/http://www.voroninsky.ru/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Voronina">{{cite web|title=Voronina (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/23/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Ostrvo Wrangel]] | [[Slika:Wrangel sunrise.jpg|150px|alt= Zapovednik Wrangelškog ostrva]] | [[Autonomni okrug Čukotka]] <br /><small>{{coord|71|14|0|N|179|25|0 |E|name=Wrangel Island|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://www.ostrovwrangelya.org/ Остров Врангеля] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121004205/http://www.ostrovwrangelya.org/ |date=21. 1. 2016 }} | 2225650 ha | 1976 | Ostrvo u Arktičkom okeanu, između Čukotskog mora i Istočnosibirskog mora. Ostrvo Wrangel leži na meridijanu od 180°. Sastoji se od južne obalne ravnice široke i do 15&nbsp;km (9,3 milje); centralnog pojasa planina niskog reljefa; i sjeverne obalne ravnice široke i do 25&nbsp;km (16 milja).<ref name="parksite-Wrangel Island">{{cite web|title=Wrangel Island (Official Reserve Website)|url=http://www.ostrovwrangelya.org/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016|archive-date=21. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121004205/http://www.ostrovwrangelya.org/|url-status=dead}}</ref><ref name="zap-Wrangel Island">{{cite web|title=Wrangel Island (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/73/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Prirodni rezervat Juganski|Juganski]] | [[Slika:Юганский заповедник. р. Негусьях.JPG|150px|alt= Zapovednik Jerginski]] | [[Republika Mari El]] <br /><small>{{coord|59|32|21|N|74|37|48 |E|name=Jerginsky|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://ugansky.ru/ Юганский] | 648636 ha | 1982. | U slivu Velikog Jugana (lijeva pritoka Oba).<ref name="parksite-Jerginsky">{{cite web|title=Jerginsky (Official Reserve Website)|url=http://ugansky.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Jerginsky">{{cite web|title=Jerginsky (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/102|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | Prirodni rezervat Zeya|Zeya]] | [[Slika:Зейский заповедник.jpg|150px|alt Zapovednik]=Zeja] | [[Amurska Oblast]] <br /><small>{{coord|53|57|46|N|127|22|21 |E|name=Zeya|type:landmark}}</small> | Park:<br />[ Зейский] | 99390 ha | 1963. | Planinsko područje na istočnom kraju grebena Tukuringra. Tajga, ariš, mongolski hrast.<ref name="parksite-Zeya">"Zeya (Official Reserve Website)" (in Russian), Ministry of Natural Resources and Environment (Russia).</ref><ref name="zap-Zeya">{{cite web|title=Zeya (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/36/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |- !scope='row' | [[Rezervat prirode Zhiguli|Zhiguli]] | [[Slika:Самарская Лука, гора Стрельная.jpg|150px|alt= Zapovednik Zhiguli]] | [[Samarska oblast]] <br /><small>{{coord|53|24|54|N|49|49|17 |E|name=Zhiguli|type:landmark}}</small> | Park:<br />[http://zhreserve.ru/ Жигулёвский им. И. И. Спрыгина] | 23157 ha | 1966. | Smješten na Samarskom zavoju u Samarskoj oblasti, gdje rijeka Volga obavija Žiguli planine.<ref name="parksite-Zhiguli">{{cite web|title=Zhiguli (Official Reserve Website)|url=http://zhreserve.ru/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref><ref name="zap-Zhiguli">{{cite web|title=Zhiguli (Protected Russia)|url=http://www.zapoved.ru/catalog/35/|publisher=Ministry of Natural Resources and Environment (Russia)|language=RU|access-date=18. 1. 2016}}</ref> |} == Zaštita [[UNESCO]]-a u Rusiji == === Rezervati biosfere === Od 1978, više od trideset ruskih prirodnih rezervata je od strane [[UNESCO]]-a proglašeno [[rezervat biosfere|rezervatima biosfere]].<ref>{{Cite web|title=Europe & North America &#124; United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/biosphere-reserves/europe-north-america/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080222011712/http://www.unesco.org/mab/BRs/EurBRlist.shtml|archive-date=22. 2. 2008|website=www.unesco.org}}</ref> ===Mjesta svjetske baštine=== Neki od prirodnih rezervata u Rusiji su također zaštićeni od strane [[UNESCO]] kao prirodna [[Mjesta svjetske baštine]]: * [[Bajkalsko jezero]] (uključuje Barguzin, Baikal-Lena, Bajkalski zapovednici, tri nacionalna parka i druga zaštićena područja); * [[Kavkaz|Zapadni Kavkaz]] (uključuje Kavkaski rezervat biosfere, druga zaštićena područja; u perspektivi i dijelove Teberda rezervata biosfere i Nacionalnog parka Soči); * [[Sikhote-Alin]] (uključuje Sikote-Alin zapovednik i druge teritorije); * [[Altaj|Zlatne planine Altaja]] (uključuje Altajske i Katunske zapovednike i druga zaštićena područja); * [[Vulkan]]i na [[Kamčatka|KaKamčatki]] (uključuje Kronotski zapovednik i četiri regionalna parka prirode); * [[Kuroska kosa]] (uključuje Nacionalni park Kurroska kosa); * [[Koma|Djevičanske šume Komi]] (uključuje [[Prirodni rezervat Pečora-Ilič|Rezervat biosfere Pečora-Ilič]] i Nacionalni park «[[Yugyd va]]»); * [[Bazen Uvs Nuura]] (uključuje Prirodni rezervat Uvs Nuura); * [[Ostrvo Wrangel]] (uključuje Zapovednik ostrva Wrangel). Obično prirodni rezervat zauzima samo dio mnogo većeg lokaliteta svjetske baštine. ==Također pogledajte== * [[Spisak nacionalnih parkova Rusije]] {{Portal|Ekologija|Rusija}} ==Reference== {{refspisak|30em}} ===Napomene=== {{Notelist}} ===Izvori=== * Filonov, K.P. & Nukhimovskaya, Yu. D. (1990) ''Letopis' prirody v zapovednikakh SSSR: metodicheskoye posobiye''. Moscow: Nauka. {{ISBN|5-02-005470-4}}. * Kokorin, A.O, Kozharinov, A.V. & Minin A.A. (2001) ''Climate Change Impact on Ecosystems''. Moscow: WWF. {{ISBN|5-89932-024-9}}. * Leopold, Aldo (1968) ''Sand County Almanac''. London (&c): Oxford University Press. {{ISBN|0-19-500777-8}}. * Montgomery, D.R. ''Dirt: the Erosion of Civilizations''. Berkeley (&c): University of California Press. {{ISBN|0-520-24870-8}}. * Shtil'mark, F.R. (2003) ''History of the Russian Zapovedniks 1895-1995''. Edinburgh: Russian Nature Press. {{ISBN|0-9532990-2-3}}. * Volkov, A.E. (ed.) (1996) ''Strict Nature Reserves (Zapovedniki) of Russia: Collection of Chronicle of Nature data for 1991-1992''. Moscow: Sabashnikov Publishers. {{ISBN|5-8242-0051-3}}. * Weiner, D.R. (1999) ''A Little Corner of Freedom: Russian Nature Protection from Stalin to Gorbachev''. Berkeley: University of California Press. {{ISBN|0-520-23213-5}}. * Weiner, D.R. (2000) ''Models of Nature: Ecology, Conservation & Cultural Revolution in Soviet Russia'' (2nd edition). Pittsburgh Pa: University of Pittsburgh Press. {{ISBN|0-8229-5733-7}}. * [http://www.russianconservation.org/opttypes.html#zaps Zapovedniks], under "Russian Protected Areas," at russianconservation.org, retrieved December 19, 2005. ==Vanjski linkovi== {{Commons category|Nature reserves in Russia}} * [http://www.wild-russia.org/html/tour.htm Wild-russia.org: Descriptions of 47 Zapovedniks and National Parks] — ''text and images, arranged by bio-region.'' * {{in lang|en}}—[http://www.rusnatpress.org.uk/rnp-zaps1.htm Rusnatpress.org: List of Russian Zapovedniks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070623173036/http://www.rusnatpress.org.uk/rnp-zaps1.htm |date=23. 6. 2007 }} — ''with brief descriptions, contact details, and map coordinates''. * {{in lang|ru}}—[http://oopt.info/zp.html Oopt.info/zp: Tsentr dikoy prirody] — ''lists all Zapovedniks, with maps and images.'' * [http://www.isar.org/pubs/ST/RUzbd47.html Isar.org: "Russia's Zapovednik System Reaches Out."]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006095051/http://www.isar.org/pubs/ST/RUzbd47.html |date=6. 10. 2014 }} * [http://www.russianconservation.org/articles/vladivostok.html Russianconservation.org: "Taking the Future of Russia's Protected Areas in Their Own Hands: Zapovednik Directors Meet in Vladivostok."] * {{in lang|en}}—[http://eng.altai-republic.ru/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=27&page=2&POSTNUKESID=ab67941ce5fa86c867f631280ccd065fAltai Altai-republic.ru: The Altai Reserve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927230026/http://eng.altai-republic.ru/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&req=viewarticle&artid=27&page=2&POSTNUKESID=ab67941ce5fa86c867f631280ccd065fAltai |date=27. 9. 2007 }} {{Ruski zapovednici}} {{Authority control}} [[Kategorija:Zapovednik| ]] [[Kategorija:Rezervati prirode u Rusiji]] [[Kategorija:Zaštita prirode u Rusiji]] [[Kategorija:Zaštićena područja Rusije|.]] [[Kategorija:Liste zaštićenih područja po državama|Rusija]] [[Kategorija:Liste vezane za geografiju Rusije]] [[Kategorija:Okoliš Sovjetskog Saveza|.]] [[Kategorija:Rezervati prirode]] [[ru:Заповедник]] 8tut8qv4jlavgktxuft394o531blcpf Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. 0 530443 3936495 3934466 2026-10-20T21:59:14Z ~2026-56232-44 187065 /* Parlament Federacije Bosne i Hercegovine */ 3936495 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030. | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''215.207''' | postotak1 = '''26,75''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 192.132 | postotak2 = 23,88 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''111.609''' | postotak1 = '''13,87''' | slika2 = [[File:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 73.210 | postotak2 = 9,10 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''305.165''' | postotak1 = '''55,58''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 145.125 | postotak2 = 26,43 | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = | postotak1 = | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = | postotak2 = | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = | postotak3 = | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu RS]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = | postotak4 = | stranka5 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati5 = | postotak5 = | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati6 = | postotak6 = | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati7 = | postotak7 = | stranka8 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati8 = | postotak8 = | stranka9 = [[Narod i pravda|NiP]]-[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati9 = | postotak9 = | stranka10 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati10 = | postotak10 = | stranka11 = [[Hrvatska petorka|HP]] | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati11 = | postotak11 = | stranka12 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati12 = | postotak12 = | stranka13 = [[Naša stranka]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati13 = | postotak13 = | stranka14 = [[Za pravdu i red|ZPR]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati14 = | postotak14 = | stranka15 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati15 = | postotak15 = | stranka16 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja16 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}} | lider16 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati16 = | postotak16 = | stranka17 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja17 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider17 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati17 = | postotak17 = | karta = | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući<br>Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}}}}}}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' bili su [[opći izbori]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima birali su se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> Ovo su bili prvi izbori u [[Historija Bosne i Hercegovine|historiji Bosne i Hercegovine]] na kojima su se službeno koristile nove ''Specifične izborne tehnologije'', nakon uspješnog obavljenog pilot projekta na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|lokalnim izborima 2024]]. Ove tehnologije osigurale su što veći integritet izbora širom države. Implementacija ovih tehnologija proizašla je iz odluku o izmjenama Izbornog zakona od strane [[Christian Schmidt|Christiana Schmidta]], [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] dana 26. marta 2024. U odluci, između ostalog, podrazumijeva se uvođenje izbornih tehnologija, poput elektronskog prebrojavanja glasačkih listića, elektronska identifikacija birača i videonadzor (snimanje biračkih mjesta i centara za brojanje). Odlukom je eksplicitno isključeno [[elektronsko glasanje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-enacting-the-law-on-amendments-to-the-election-law-of-bosnia-and-herzegovina-16/|title=Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2024|website=ohr.int|publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]|access-date=18. 1. 2026}}</ref> ==Izborni sistem== {{Glavni|Izbori u Bosni i Hercegovini}} ==Kandidati== === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ====Član iz reda bošnjačkog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ====Član iz reda hrvatskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[File:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ==== Član iz reda srpskog naroda ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022) [[Spisak premijera Republike Srpske|Predsjednica Vlade Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravud i red (2014–) |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila 12 prijava kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0"/> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Rezultati == === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine}}Prema preliminarnim rezultatima, za nove članove Predsjedništva Bosne i Hercegovine su izabrani: [[Denis Bećirović]], [[Darijana Filipović]] i [[Željka Cvijanović]].<ref>{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=ENR - Rezultati općih izbora u BiH 2026.|date=4. 10. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=4. 10. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|135x135piksel]] |[[Željka Cvijanović]] |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |305.165 |55,58 |- |[[Datoteka:Denis_Bećirović_(cropped).jpg|129x129piksel]] |[[Denis Bećirović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |215.207 |26,75 |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|120x120px]] |[[Darijana Filipović]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |111.609 |13,87 |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine}} {{Izborni rezultati | slika = HoR BiH 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 242461 | mandati1 = | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 216361 | mandati2 = | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 119633 | mandati3 = | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 100192 | mandati4 = | stranka5 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi5 = 78950 | mandati5 = | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 67632 | mandati6 = | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi7 = 68691 | mandati7 = | stranka8 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 53445 | mandati8 = | stranka9 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi9 = 48850 | mandati9 = | stranka10 = [[Hrvatska petorka]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi10 = 33844 | mandati10 = | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 32104 | mandati11 = | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi12 = 31057 | mandati12 = | stranka13 = [[Za pravdu i red]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi13 = 30583 | mandati13 = | stranka14 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 27864 | mandati14 = | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi15 = 24659 | mandati15 = | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja16 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi16 = 22938 | mandati16 = | stranka17 = Ostale stranke | boja17 = | glasovi17 = | mandati17 = | nevažeći = 122929 | elektorat = 3338785 | izvor = }} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednici}}Prema preliminarnim rezultatima za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]] je izabran [[Savo Minić]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] su [[Ramiz Salkić]] ([[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Ivan Begić]] ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]). {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kandidat !Pozicija ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Savo_Minić in 2026 (cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] | style="text-align:center;" |[[Savo Minić]] | style="text-align:center;" |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | style="text-align:center;" |288.805 | style="text-align:center;" |52,33 |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] | style="text-align:center;" |[[Ramiz Salkić]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednici]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Stranka demokratske akcije]] | style="text-align:center;" |9.592 | style="text-align:center;" |1,73 |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] | style="text-align:center;" |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | style="text-align:center;" |2.716 | style="text-align:center;" |0,49 |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom}} {{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 231397 | mandati1 = | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 116218 | mandati2 = | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 102239 | mandati3 = | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 67941 | mandati4 = | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 49160 | mandati5 = | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 45580 | mandati6 = | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 31443 | mandati7 = | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 28988 | mandati8 = | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 24864 | mandati9 = | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8645 | mandati10 = | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 5929 | mandati11 = | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 3689 | mandati12 = | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = | mandati13 = | nevažeći = 71131 | elektorat = 2102188 | izvor = }} === Narodna skupština Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština}} {{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 205965 | mandati1 = | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 74155 | mandati2 = | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 63786 | mandati3 = | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 29373 | mandati4 = | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 28549 | mandati5 = | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 27602 | mandati6 = | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret Jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 24248 | mandati7 = | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24243 | mandati8 = | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 24864 | mandati9 = | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 8751 | mandati10 = | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = | mandati11 = | nevažeći = 52972 | elektorat = 1236597 | izvor = }} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona}} == Također pogledajte == *[[Izbori u Bosni i Hercegovini]] *[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Izbori za članove Predsjedništva Bosne i Hercegovine 2026.]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Izbori za zastupnike u Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine 2026.]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine|Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom|Izbori za zastupnike u Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine 2026.]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona|Izbori za zastupnike u skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine 2026.]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska|Izbori u Republici Srpskoj]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik|Izbori za predsjednika Republike Srpske 2026.]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština|Izbori za poslanike u Narodnoj skupštini Republike Srpske 2026.]] ==Napomene== {{Napomene}} ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.izbori.ba/?Lang=3 Centralna izborna komisija BiH] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|*]] [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:2026. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 2026.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 2026.|Bosna i Hercegovina]] n7uwg4efunc6ep3ijt51kv42579ln4n 3936497 3936495 2026-10-20T22:08:42Z ~2026-56232-44 187065 3936497 wikitext text/x-wiki {{Infokutija izbori | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022. | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030. | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Denis Bećirović]]''' | stranka1 = '''[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''215.207''' | postotak1 = '''26,75''' | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 192.132 | postotak2 = 23,88 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Darijana Filipović]]''' | stranka1 = '''[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''111.609''' | postotak1 = '''13,87''' | slika2 = [[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Slaven Kovačević]] | stranka2 = [[Demokratska fronta|DF]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 73.210 | postotak2 = 9,10 | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = '''[[Željka Cvijanović]]''' | stranka1 = '''[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]''' | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = '''305.165''' | postotak1 = '''55,58''' | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = 145.125 | postotak2 = 26,43 | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br>[[Darijana Filipović]] (Hrvat)<br>[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | modul = {{Infokutija parlamentarni izbori | embed = yes | naziv_izbora = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja1 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | lider1 = {{nowrap|[[Bakir Izetbegović]]}} | mandati1 = | postotak1 = | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja2 = #{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | lider2 = {{nowrap|[[Milorad Dodik]]}} | mandati2 = | postotak2 = | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja3 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | lider3 = {{nowrap|[[Nermin Nikšić]]}} | mandati3 = | postotak3 = | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]], [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu RS]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednika]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja4 = #{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | lider4 = {{nowrap|[[Dragan Čović]]}} | mandati4 = | postotak4 = | stranka5 = [[Pokret Sigurna Srpska|PSS]] | boja5 = #{{Izborni dijagram/Partija|PSS|tamno|BS}} | lider5 = {{nowrap|[[Draško Stanivuković]]}} | mandati5 = | postotak5 = | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | boja6 = #{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}} | lider6 = {{nowrap|[[Semir Efendić]]}} | mandati6 = | postotak6 = | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja7 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider7 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati7 = | postotak7 = | stranka8 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja8 = #{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | lider8 = {{nowrap|[[Branko Blanuša]]}} | mandati8 = | postotak8 = | stranka9 = [[Narod i pravda|NiP]]-[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] | boja9 = #{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}} | lider9 = {{nowrap|[[Elmedin Konaković]]}} | mandati9 = | postotak9 = | stranka10 = [[Demokratska fronta|DF]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|GS]] | boja10 = #{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}} | lider10 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]}} | mandati10 = | postotak10 = | stranka11 = [[Hrvatska petorka|HP]] | boja11 = #{{Izborni dijagram/Partija|HP|tamno|BS}} | lider11 = {{nowrap|[[Ilija Cvitanović]]}} | mandati11 = | postotak11 = | stranka12 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|[[Narodni evropski savez|NES]] je na izbore za [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarnu skupštinu BiH]] i [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament FBiH]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Pokret demokratske akcije|PDA]] i [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]].|naziv=NES-PDA-NPD|grupa=lower-alpha}} | boja12 = #{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}} | lider12 = {{nowrap|[[Nermin Ogrešević]]}} | mandati12 = | postotak12 = | stranka13 = [[Naša stranka]] | boja13 = #{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}} | lider13 = {{nowrap|[[Sabina Ćudić]]}} | mandati13 = | postotak13 = | stranka14 = [[Za pravdu i red|ZPR]] | boja14 = #{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}} | lider14 = {{nowrap|[[Nebojša Vukanović]]}} | mandati14 = | postotak14 = | stranka15 = [[Demokratski narodni savez|DNS]]-[[Narodna partija Srpske|NPS]] | boja15 = #{{Izborni dijagram/Partija|DNS|tamno|BS}} | lider15 = {{nowrap|[[Nenad Nešić]]}} | mandati15 = | postotak15 = | stranka16 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|SP]]-[[Demokratski savez|DEMOS]] | boja16 = #{{Izborni dijagram/Partija|SPRS|tamno|BS}} | lider16 = {{nowrap|[[Petar Đokić]]}} | mandati16 = | postotak16 = | stranka17 = [[Ujedinjena Srpska|US]] | boja17 = #{{Izborni dijagram/Partija|US|tamno|BS}} | lider17 = {{nowrap|[[Nenad Stevandić]]}} | mandati17 = | postotak17 = | karta = | veličina_karte = | opis_karte = Pobjednička stranka u svakoj općini. | titula = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajući<br>Vijeća ministara BiH]] | prije_izbora = [[Borjana Krišto]] | stranka_prije = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]) | nakon_izbora = | stranka_nakon = }}}}}}}}}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.''' bili su [[opći izbori]] koji su održani 4. oktobra 2026. Na izborima birali su se članovi [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/?Lang=3&CategoryID=64&Id=6013|title=Opći izbori u BiH će biti održani u nedjelju, 04. 10. 2026. godine|date=7. 5. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=8. 5. 2026}}</ref> Ovo su bili prvi izbori u [[Historija Bosne i Hercegovine|historiji Bosne i Hercegovine]] na kojima su se službeno koristile nove ''Specifične izborne tehnologije'', nakon uspješnog obavljenog pilot projekta na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|lokalnim izborima 2024]]. Ove tehnologije osigurale su što veći integritet izbora širom države. Implementacija ovih tehnologija proizašla je iz odluku o izmjenama Izbornog zakona od strane [[Christian Schmidt|Christiana Schmidta]], [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] dana 26. marta 2024. U odluci, između ostalog, podrazumijeva se uvođenje izbornih tehnologija, poput elektronskog prebrojavanja glasačkih listića, elektronska identifikacija birača i videonadzor (snimanje biračkih mjesta i centara za brojanje). Odlukom je eksplicitno isključeno [[elektronsko glasanje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-enacting-the-law-on-amendments-to-the-election-law-of-bosnia-and-herzegovina-16/|title=Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2024|website=ohr.int|publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]|access-date=18. 1. 2026}}</ref> ==Izborni sistem== {{Glavni|Izbori u Bosni i Hercegovini}} ==Kandidati== === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila ukupno 10 prijava kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]. Od tih 10, njih 7 su iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] (4 za bošnjačkog i 3 za hrvatskog člana) i 3 iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] (za srpskog člana).<ref name=":0" /> ====Član iz reda bošnjačkog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ====Član iz reda hrvatskog naroda==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} ==== Član iz reda srpskog naroda ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022) [[Spisak premijera Republike Srpske|Predsjednica Vlade Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravud i red (2014–) |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] (CIK) BiH je za učešće na općim izborima 4. oktobra ovjerila 12 prijava kandidata za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]].<ref name=":0" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Bogdan Jovanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SŽ|tamno|BS}};" | |[[Stranka život]] |Predsjednik Stranke život (2022–) | rowspan="12" |<ref name=":0"/> |- |[[Datoteka:Branko_Blanuša_260609.jpg|132x132piksel|bez okvira]] |[[Branko Blanuša]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Redovni profesor na [[Elektrotehnički fakultet u Banjoj Luci|Elektrotehničkom fakultetu]] [[Univerzitet u Banjoj Luci|Univerziteta u Banjoj Luci]]<br>Predsjednik Srpske demokratske stranke (2025–) |- |[[Datoteka:Ćamil_Duraković.jpg|bez okvira|136x136piksel|bez okvira]] |[[Ćamil Duraković]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2022–)<br>Načelnik [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2016) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |Novinar |- |[[Datoteka:Savo_Minić_in_2026_(cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] |[[Savo Minić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Spisak premijera Republike Srpske|Premijer Republike Srpske]] (2025–)<br>[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministar poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske]] (2022–2025) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Igor Balukčić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]] |Potpredsjednik Skupštine grada [[Teslić]] (2025–)<br>Odbornik u Skupštini grada Teslić (2024–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Franjo Jukić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} |Predsjednik regionalnog odbora HDZ BiH - Sjeverozapadna Bosna (2024–)<br>Član Predsjedništva Mladeži HDZ BiH (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Begija Smajić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Odbornica u Skupštini [[Srebrenica|općine Srebrenica]] (2012–2018; 2024–)<br>Poslanica u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Jusuf Arifagić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}};" | |[[Narod i pravda]] |Vlasnik kompanije Arifagić Investment d.o.o. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Ramiz Salkić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2022–)<br>[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednik Republike Srpske]] (2014–2022) |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|111x111piksel|bez okvira]] |[[Marko Jorgić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]] |Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2022–) |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Ivo Kamenjašević]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HSS|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]] |Regionalni predsjednik HSS-a za [[Republika Srpska|Republiku Srpsku]] (2024–)<br>Delegat u [[Vijeće naroda Republike Srpske|Vijeću naroda Republike Srpske]] (2014–2022) |} == Rezultati == === Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine}}Prema preliminarnim rezultatima, za nove članove Predsjedništva Bosne i Hercegovine su izabrani: [[Denis Bećirović]], [[Darijana Filipović]] i [[Željka Cvijanović]].<ref>{{Cite web|url=https://rezultati.izbori.ba/#/|title=ENR - Rezultati općih izbora u BiH 2026.|date=4. 10. 2026|website=rezultati.izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=4. 10. 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat !Konstitutivni narod ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|135x135piksel]] |[[Željka Cvijanović]] |[[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbi]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |305.165 |55,58 |- |[[Datoteka:Denis_Bećirović_(cropped).jpg|129x129piksel]] |[[Denis Bećirović]] |[[Bošnjaci]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |215.207 |26,75 |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|120x120px]] |[[Darijana Filipović]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |111.609 |13,87 |} === Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine}} {{Izborni rezultati | slika = HoR BiH 2026.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 242461 | mandati1 = | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi2 = 216361 | mandati2 = | stranka3 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 119633 | mandati3 = | stranka4 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|naziv=HDZ-koalicija}} | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 100192 | mandati4 = | stranka5 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi5 = 78950 | mandati5 = | stranka6 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi6 = 67632 | mandati6 = | stranka7 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi7 = 68691 | mandati7 = | stranka8 = [[Narod i pravda]] - [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi8 = 53445 | mandati8 = | stranka9 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi9 = 48850 | mandati9 = | stranka10 = [[Hrvatska petorka]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HP|tamno|BS}} | glasovi10 = 33844 | mandati10 = | stranka11 = [[Narodni evropski savez]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi11 = 32104 | mandati11 = | stranka12 = [[Naša stranka]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi12 = 31057 | mandati12 = | stranka13 = [[Za pravdu i red]] | boja13 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi13 = 30583 | mandati13 = | stranka14 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja14 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi14 = 27864 | mandati14 = | stranka15 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]-[[Demokratski savez]] | boja15 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi15 = 24659 | mandati15 = | stranka16 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja16 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi16 = 22938 | mandati16 = | stranka17 = Ostale stranke | boja17 = | glasovi17 = | mandati17 = | nevažeći = 122929 | elektorat = 3338785 | izvor = }} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik i potpredsjednici}}Prema preliminarnim rezultatima za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika Republike Srpske]] je izabran [[Savo Minić]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), a [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] su [[Ramiz Salkić]] ([[Stranka demokratske akcije|SDA]]) i [[Ivan Begić]] ([[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]). {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kandidat !Pozicija ! colspan="2" |Stranka !Broj glasova !% |- |[[Datoteka:Savo_Minić in 2026 (cropped).jpg|bez okvira|132x132piksel]] | style="text-align:center;" |[[Savo Minić]] | style="text-align:center;" |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednik]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | style="text-align:center;" |288.805 | style="text-align:center;" |52,33 |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] | style="text-align:center;" |[[Ramiz Salkić]] | rowspan="2" style="text-align:center;" |[[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|Potpredsjednici]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Stranka demokratske akcije]] | style="text-align:center;" |9.592 | style="text-align:center;" |1,73 |- |[[Datoteka:Unknown person.jpg|bez okvira|111x111px]] | style="text-align:center;" |[[Ivan Begić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | | style="text-align:center;" |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | style="text-align:center;" |2.716 | style="text-align:center;" |0,49 |} === Parlament Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom}} {{Izborni rezultati | slika = HoR FBiH 2026 election.svg | stranka1 = [[Stranka demokratske akcije]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}} | glasovi1 = 231397 | mandati1 = | stranka2 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}} | glasovi2 = 116218 | mandati2 = | stranka3 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska seljačka stranka - Stjepan Radić|HSS SR]], [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]], [[Hrvatska kršćanska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HKDU]], [[Hrvatska stranka prava dr. Ante Starčević (Bosna i Hercegovina)|HSP AS]], [[Hrvatska demokratska unija Bosne i Hercegovine|HDU]], [[Hrvatska stranka prava Herceg-Bosne|HSP HB]] i [[Hrvatski savez HKDU-HRAST|HRAST]].|naziv=HDZ-FBiH-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}} | glasovi3 = 102239 | mandati3 = | stranka4 = [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}} | glasovi4 = 67941 | mandati4 = | stranka5 = [[Narod i pravda]]{{efn|[[Narod i pravda]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]] i [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPUBiH]].|naziv=NiP-SDBiH-SPUBiH|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}} | glasovi5 = 49160 | mandati5 = | stranka6 = [[Demokratska fronta]]-[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}} | glasovi6 = 45580 | mandati6 = | stranka7 = [[Narodni evropski savez|NES]]{{efn|naziv=NES-PDA-NPD}} | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}} | glasovi7 = 31443 | mandati7 = | stranka8 = [[Naša stranka]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}} | glasovi8 = 28988 | mandati8 = | stranka9 = [[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]{{efn|[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] je na izbore za [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] nastupio u koaliciji sa strankama: [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski demokratski savez|HDS]] i [[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|HSS]].|naziv=HDZ 1990-koalicija|grupa=lower-alpha}} | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}} | glasovi9 = 24864 | mandati9 = | stranka10 = [[Bosanskohercegovačka inicijativa]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|BHI|tamno|BS}} | glasovi10 = 8645 | mandati10 = | stranka11 = [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]] | boja11 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}} | glasovi11 = 5929 | mandati11 = | stranka12 = [[Hrvatski nacionalni pomak]] | boja12 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}} | glasovi12 = 3689 | mandati12 = | stranka13 = Ostale stranke | boja13 = | glasovi13 = | mandati13 = | nevažeći = 71131 | elektorat = 2102188 | izvor = }} === Narodna skupština Republike Srpske === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština}} {{Izborni rezultati | slika = Republika Srpska National Assembly 2026.svg | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}} | glasovi1 = 205965 | mandati1 = | stranka2 = [[Pokret Sigurna Srpska]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|PSS|tamno|BS}} | glasovi2 = 74155 | mandati2 = | stranka3 = [[Srpska demokratska stranka]] | boja3 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}} | glasovi3 = 63786 | mandati3 = | stranka4 = [[Demokratski narodni savez]]-[[Narodna partija Srpske]] | boja4 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|DNS|tamno|BS}} | glasovi4 = 29373 | mandati4 = | stranka5 = [[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]{{efn|[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]] je na izbore za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] nastupila u koaliciji sa strankama: [[Demokratski savez|DEMOS]] i [[Narodni demokratski pokret|NDP]].|naziv=SP-DEMOS-NDP|grupa=lower-alpha}} | boja5 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPRS|tamno|BS}} | glasovi5 = 28549 | mandati5 = | stranka6 = [[Ujedinjena Srpska]] | boja6 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|US|tamno|BS}} | glasovi6 = 27602 | mandati6 = | stranka7 = [[Socijalistička partija Srpske]]-[[Pokret Jedinstvena Srpska]] | boja7 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|SPS|tamno|BS}} | glasovi7 = 24248 | mandati7 = | stranka8 = [[Za pravdu i red]]-[[Partija demokratskog progresa Republike Srpske|Partija demokratskog progresa RS]] | boja8 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|ZPR|tamno|BS}} | glasovi8 = 24243 | mandati8 = | stranka9 = [[Koalicija za državu]] | boja9 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|KzD|tamno|BS}} | glasovi9 = 24864 | mandati9 = | stranka10 = [[Republička stranka Srpske]] | boja10 = {{Izborni dijagram/Partija/BS|RSS|tamno|BS}} | glasovi10 = 8751 | mandati10 = | stranka11 = Ostale stranke | boja11 = | glasovi11 = | mandati11 = | nevažeći = 52972 | elektorat = 1236597 | izvor = }} === Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine === {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona}} == Također pogledajte == *[[Izbori u Bosni i Hercegovini]] *[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Izbori za članove Predsjedništva Bosne i Hercegovine 2026.]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Izbori za zastupnike u Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine 2026.]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine|Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom|Izbori za zastupnike u Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine 2026.]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona|Izbori za zastupnike u skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine 2026.]] *[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska|Izbori u Republici Srpskoj]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik|Izbori za predsjednika Republike Srpske 2026.]] **[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština|Izbori za poslanike u Narodnoj skupštini Republike Srpske 2026.]] ==Napomene== {{Napomene}} ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.izbori.ba/?Lang=3 Centralna izborna komisija BiH] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|*]] [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] [[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini|2026]] [[Kategorija:2026. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Izbori u 2026.|Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Izbori u Evropi 2026.|Bosna i Hercegovina]] f9jxzbtp4wpsdprbeudnxlgyz1ii68y Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine 0 531113 3936498 3934261 2026-10-20T22:10:03Z ~2026-56232-44 187065 /* Član iz reda hrvatskog naroda */ 3936498 wikitext text/x-wiki {{Budući izbori}} {{Infokutija izbori | naziv_izbora = Predsjednički izbori u Bosni i Hercegovini 2026. | država = Bosna i Hercegovina | prethodni_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine | prethodna_godina = 2022. | sljedeći_izbori = Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2030 - Predsjedništvo Bosne i Hercegovine | sljedeća_godina = 2030. | datum_izbora = 4. oktobar 2026. | izlaznost = | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda bošnjačkog naroda|Član Predsjedništva iz reda bošnjačkog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026 (cropped).jpg|150x150px]] | kandidat1 = [[Denis Bećirović]] | stranka1 = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = | postotak1 = | slika2 = [[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Bakir Izetbegović]] | stranka2 = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}} | broj_glasova2 = | postotak2 = | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda hrvatskog naroda|Član Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|150x150px]] | kandidat1 = [[Darijana Filipović]] | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}} | broj_glasova1 = | postotak1 = | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Zdenko Lučić]] | stranka2 = [[Nezavisni kandidat|Nezav.]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}} | broj_glasova2 = | postotak2 = | modul = {{Infokutija izbori | embed = yes | vrsta = Predsjednički | naziv_izbora = [[Spisak članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine#Članovi iz reda srpskog naroda|Član Predsjedništva iz reda srpskog naroda]] | slika1 = [[Datoteka:Željka Cvijanović 2022.jpg|150x150px]] | kandidat1 = [[Željka Cvijanović]] | stranka1 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | boja1 = {{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}} | broj_glasova1 = | postotak1 = | slika2 = [[Datoteka:Unknown_person.jpg|150x150px]] | kandidat2 = [[Marinko Božović]] | stranka2 = [[Srpska demokratska stranka|SDS]] | boja2 = {{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}} | broj_glasova2 = | postotak2 = | titula = Članovi Predsjedništva | prije_izbora = [[Denis Bećirović]] (Bošnjak)<br />[[Željko Komšić]] (Hrvat)<br />[[Željka Cvijanović]] (Srbin) | nakon_izbora = | map_image = | map_size = | map_caption = }}}}}}}} {{Politika Bosne i Hercegovine}} {{Glavni|Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.}} '''Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. za članove [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]]''' su [[predsjednički izbori]] koji će se održati 4. oktobra 2026, na osnovu [[Izbori u Bosni i Hercegovini#Izborni zakon|Izbornog zakona Bosne i Hercegovine]]. Na izborima biraju se, osim članova [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva BiH]], zastupnici [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkog doma]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]], poslanici [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]], [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednik]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednici]] [[Republika Srpska|Republike Srpske]], te zastupnici u [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine|skupštinama kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]. Članovi Predsjedništva BiH biraju se iz dvije izborne jedinice koje se odnose na tri glavne etničke grupe, odnosno [[Konstitutivni narod|konstitutivna naroda]] ([[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacija BiH]] - [[Bošnjaci]] i [[Hrvati]], [[Republika Srpska]] - [[Srbi]]), na četverogodišnji mandat. Izbori se provode po principu [[Većinski izborni sistem|jednostavne većine]] (''first-past-the-post''), gdje kandidat s najvećim brojem glasova iz etničke grupe postaje član Predsjedništva iz te etničke grupe. Svaki građanin s pravom glasa u Federaciji BiH može glasati za jednog Bošnjaka ili jednog Hrvata, dok građani Republike Srpske glasaju za srpskog kandidata. Redoslijed rotiranja ide po broju najviše osvojenih glasova.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/documents/ZAKONI/Tehnicki_precisceni_tekst/Tehnicki_precisceni_tekst_IZ_BiH_05_2024-bos.pdf?v=1|title=Izborni Zakon Bosne i Hercegovine (Tehnički prečišćeni tekst)|date=5. 8. 2024|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=12. 8. 2024}}</ref> Ovo bi trebali biti prvi izbori u [[Historija Bosne i Hercegovine|historiji Bosne i Hercegovine]] na kojima će se službeno koristiti nove izborne tehnologije, nakon uspješnog obavljenog pilot projekta na [[Lokalni izbori u Bosni i Hercegovini 2024.|lokalnim izborima 2024]]. Ove tehnologije bi osigurale i ojačale što veći integritet izbora širom države. Implementacija ovih tehnologija proizašla je iz odluku o izmjenama Izbornog zakona od strane [[Christian Schmidt|Christiana Schmidta]], [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu]] dana 26. marta 2024. U odluci, između ostalog, podrazumijeva se uvođenje izbornih tehnologija, poput elektronskog prebrojavanja glasačkih listića, elektronska identifikacija birača i videonadzor (snimanje biračkih mjesta i centara za brojanje). Odlukom je eksplicitno isključeno [[elektronsko glasanje]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/decision-enacting-the-law-on-amendments-to-the-election-law-of-bosnia-and-herzegovina-16/|title=Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2024|website=ohr.int|publisher=[[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|OHR]]|access-date=18. 1. 2026}}</ref> ==Kandidati== ===Član iz reda bošnjačkog naroda=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Fahrudin Radončić 2020.jpg|126x126piksel]] |[[Fahrudin Radončić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti Bosne i Hercegovine]] (2012–2014; 2019–2020)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2015–2019)<br>Predsjednik Saveza za bolju budućnost (2009–) | rowspan="4" |<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Documents/OI2026/politicki_subjekti/kandidatske_liste/kandidatske_liste_vecinski_glas_2026.pdf|title=Kandidatske liste - većinski glas|date=18. 8. 2026|website=izbori.ba|publisher=[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 9. 2026}}</ref> |- |[[Datoteka:Semir Efendić.jpg|frameless|151x151px]] |[[Semir Efendić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |Načelnik [[Sarajevo|sarajevske]] općine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad]] (2012–)<br>Predsjednik Stranke za Bosnu i Hercegovinu (2021–) |- |[[Datoteka:Bakir Izetbegović 260609.jpg|frameless|133x133px]] |[[Bakir Izetbegović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2010–2018)<br>Predsjednik Stranke demokratske akcije (2014–) |- |[[Datoteka:Denis Bećirović - March 2026.jpg|129x129px]] |[[Denis Bećirović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]]{{efn|[[Denis Bećirović]] je službeno član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] kojeg je podržalo 11 stranka ([[Ujedinjeni za državu Bosnu i Hercegovinu]]): [[Naša stranka|NS]], [[Narod i pravda|NiP]], [[Narodni evropski savez|NES]], [[Bosanskohercegovačka inicijativa|BHI]], [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|NPD]], [[Snaga naroda|SN]], [[Pokret demokratske akcije|PDA]], [[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine|SPU BiH]], [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|SDBiH]], [[Bosanskohercegovačka patriotska stranka|BPS]], [[Prva mostarska partija|PMP]], [[Tuzlanska alternativa|TA]] i [[Perspektiva (politička stranka)|PERS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055|title=U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH"|website=Klix.ba|language=hr|access-date=15. 5. 2026}}</ref>|naziv=Bećirović|grupa=lower-alpha}} |Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva]] (2022–)<br>Delegat u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda]] (2019–2022) |} ===Član iz reda hrvatskog naroda=== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Darijana Filipović.jpg|126x126px]] |[[Darijana Filipović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] (2018–)<br>Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (2014–2018) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Zdenko Lučić]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};" | |[[Nezavisni kandidat]]{{efn|[[Zdenko Lučić]] je službeno [[Nezavisni kandidat|nezavisan kandidat]] kojeg je podržala [[Hrvatska petorka]]: [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]], [[Hrvatska republikanska stranka|HRS]], [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]], [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS BiH]] i [[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|HDS]], te [[Ramska narodna stranka]] i [[Čapljinska neovisna stranka]].<ref name="Kandidat Hrvatske petorke">{{Cite web |last=A |first=B. |date=29. 4. 2026 |title=Zdenko Lučić potvrdio da je kandidat Hrvatske petorke za Predsjedništvo BiH |url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/zdenko-lucic-potvrdio-da-je-kandidat-hrvatske-petorke-za-predsjednistvo-bi-h/ |access-date=29. 4. 2026 |website=Oslobođenje |language=bs}}</ref>|naziv=Lučić|grupa=lower-alpha}} |Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] (1998–2001)<br>[[Brigadni general]] [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (1992–1995) |- |[[File:Slaven Kovacevic (cropped).jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Slaven Kovačević]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |Savjetnik člana Predsjedništva iz reda hrvatskog naroda (2019–)<br>Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Grada Sarajeva]] (2012–2016) |} === Član iz reda srpskog naroda === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |Kandidat ! colspan="2" |Stranka !Pozadina !Ref. |- |[[Datoteka:Unknown_person.jpg|bez okvira|111x111px]] |[[Marinko Božović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};" | |[[Srpska demokratska stranka]] |Načelnik [[Istočna Ilidža|Istočne Ilidže]] (2016–)<br>Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2014–2016) | rowspan="3" | <ref name=":0" /> |- |[[Datoteka:Željka_Cvijanović_2022.jpg|bez okvira|150x150piksel]] |[[Željka Cvijanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};" | |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata]] |[[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednica Republike Srpske]] (2018–2022) [[Spisak premijera Republike Srpske|Predsjednica Vlade Republike Srpske]] (2013–2018) |- |[[Datoteka:Nebojša Vukanović (cropped).png|bez okvira|136x136px]] |[[Nebojša Vukanović]] | style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|ZPR|tamno|BS}};" | |[[Za pravdu i red]] |Poslanik u [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnoj skupštini Republike Srpske]] (2018–)<br>Predsjednik stranke Za pravdu i red (2014–) |} == Podrške i preporuke == {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Denis Bećirović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Naša stranka]]<ref name="Klix">{{cite news |last= |first= |date=4. 4. 2026 |title= U Zenici 14 stranaka potpisalo podršku Denisu Bećiroviću u okviru saveza "Ujedinjeni za državu BiH" |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-zenici-14-stranaka-potpisalo-podrsku-denisu-becirovicu-u-okviru-saveza-ujedinjeni-za-drzavu-bih/260404055 |trans-title=In Zenica 14 parties signed support for Denis Bećirović as part of the “United for the State of Bosnia and Herzegovina” alliance |work=Klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=17. 4. 2026}}</ref> *[[Narod i pravda]]<ref name="Klix"/> *[[Narodni evropski savez]]<ref name="Klix"/> *[[Bosanskohercegovačka inicijativa]]<ref name="Klix"/> *[[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|Naprijed]]<ref name="Klix"/> *[[Snaga naroda]]<ref name="Klix"/> *[[Pokret demokratske akcije]]<ref name="Klix"/> *[[Stranka penzionera/umirovljenika Bosne i Hercegovine]]<ref name="Klix"/> *[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]]<ref name="Klix"/> *[[Bosanskohercegovačka patriotska stranka]]<ref name="Klix"/> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Semir Efendić |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=5. 8. 2026 |title= POMAK će podržati kandidaturu Semira Efendića za člana Predsjedništva BiH |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/pomak-ce-podrzati-kandidaturu-semira-efendica-za-clana-predsjednistva-bih/260805077 |trans-title= |work=Klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 8. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Darijana Filipović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Hrvatska demokratska zajednica]] (Hrvatska)<ref>{{cite news |last= |first= |date=26. 6. 2026 |title= Plenković i Čović održali sastanak: "Vrijeme je da hrvatski narod dobije legitimnu predstavnicu u Predsjedništvu BiH" |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/plenkovic-i-covic-odrzali-sastanak-vrijeme-je-da-hrvatski-narod-dobije-legitimnu-predstavnicu-u-predsjednistvu-bih/260626222|language=bs |publisher= |access-date=28. 6. 2026}}</ref> *[[Hrvatski savez HKDU–HRAST]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=22. 6. 2026 |title= Hrvatski savez HKDU – Hrast: Potpora kandidaturi Darijane Filipović za hrvatskog člana Predsjedništva BiH |url=https://www.brotnjo.info/2026/04/22/hrvatski-savez-hkdu-hrast-potpora-kandidaturi-darijane-filipovic-za-hrvatskog-clana-predsjednistva-bih/|language=bs |publisher= brotnjo.info |access-date=6. 7. 2026}}</ref> '''Šefovi država i vlada:''' *[[Andrej Plenković]], [[Premijer Hrvatske]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=13. 4. 2026 |title=Plenković podržao Filipović: Siguran sam da će voditi odličnu kampanju i pridobiti glasače |url=https://bljesak.info/vijesti/politika/covic-i-plenkovic-iz-mostara/557756 |trans-title=Plenković endorses Filipović: I am sure she will lead an excellent campaign and gain voters |work=Bljesak.info |language=hr |location=Mostar |publisher= |access-date=13. 4. 2026}}</ref> '''Zastupnici:''' *[[Željana Zovko]], [[član Evropskog parlamenta|članica Evropskog parlamenta]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=13. 4. 2026 |title= Čestitam HDZ Bosne i Hercegovine i Darijana Filipović na objavljenoj kandidaturi za hrvatskog člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine |url=https://www.facebook.com/zeljanazovko.eu/photos/čestitam-hdz-bosne-i-hercegovine-i-darijana-filipović-na-objavljenoj-kandidaturi/1351718660110171/ |work=Facebook.com |language=hr |publisher= |access-date=18. 4. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Zdenko Lučić |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Hrvatska demokratska zajednica 1990]]<ref name="N1">{{cite news |last= |first= |date=29. 4. 2026 |title= Zdenko Lučić tvrdi da je legitimni kandidat za člana Predsjedništva BiH, Cvitanović za N1: Potvrda naredne sedmice |url=https://n1info.ba/vijesti/zdenko-lucic-tvrdi-da-je-legitimni-kandidat-za-clana-predsjednistva-bih-cvitanovic-za-n1-potvrda-naredne-sedmice/ |work=n1info.ba|language=bs |publisher= |access-date=29. 4. 2026}}</ref> *[[Hrvatska republikanska stranka]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatski nacionalni pomak]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatski demokratski savez (Bosna i Hercegovina)|Hrvatski demokratski savez]]<ref name="N1"/> *[[Hrvatska seljačka stranka (Bosna i Hercegovina)|Hrvatska seljačka stranka]]<ref name="N1"/> *[[Ramska narodna stranka]]<ref name=Bosna/> *[[Čapljinska neovisna stranka|Čapljinska neovisna stranka - Čapljina u srcu]]<ref name=Bosna>{{cite news |last= |first= |date=10. 6. 2026 |title= POČINJE LI POBUNA U HRVATSKOM POLITIČKOM KORPUSU?: Lučićev blok raste, sve više stranaka okreće leđa Čoviću|url=https://www.slobodna-bosna.ba/vijest/488893/pochinje_li_pobuna_u_hrvatskom_politichkom_korpusu_luchicev_blok_raste_sve_vise_stranaka_okrece_ledja_chovicu.html |work=slobodna-bosna.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov=Željka Cvijanović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Socijalistička partija (Bosna i Hercegovina)|Socijalistička partija]]<ref name="RadioSarajevo">{{cite news |last= |first= |date=1. 7. 2026 |title= Pala odluka: Dodik potvrdio da će Cvijanović biti kandidatkinja na izborima za Predsjedništvo BiH |url=https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/dodik-potvrdio-cvijanovic-kandidat-izbore-predsjednistvo-bih/643084 |work=radiosarajaevo.ba|language=bs |publisher= |access-date=3. 7. 2026}}</ref> *[[Demokratski savez]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Ujedinjena Srpska]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Demokratski narodni savez]]<ref name="RadioSarajevo"/> *[[Socijalistička partija Srpske]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=3. 7. 2026 |title= SPS sa sloganom „PORODICA, PRAVDA, PONOS“ i snažnim kandidatima ulazi u izbornu trku |url=https://www.glassrpske.com/lat/novosti/politika/sps-sa-sloganom-porodica-pravda-ponos-i-snaznim-kandidatima-ulazi-u-izbornu-trku/641627 |work=glassrpske.com|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> }} {{Kutija za preporuke i podršku|naslov= Marinko Božović |spisak= '''Političke stranke:''' *[[Partija demokratskog progresa]]<ref>{{cite news |last= |first= |date=6. 7. 2026 |title= Marinko Božović bit će kandidat za Predsjedništvo BiH: Želimo promjene i znamo kako |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/marinko-bozovic-bit-ce-kandidat-za-predsjednistvo-bih-zelimo-promjene-i-znamo-kako/260706010 |work=klix.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> *[[Pokret Sigurna Srpska]]<ref name="N1Srpska">{{cite news |last=B. |first=M. |date=6. 7. 2026 |title= Marinko Božović bit će kandidat za Predsjedništvo BiH: Želimo promjene i znamo kako |url=https://n1info.ba/video/trivic-predala-liste-cik-u-zrtvovali-smo-dio-vlastitog-rezultata-zbog-zajednickog-kandidata-opozicije/ |work=/n1info.ba|language=bs |publisher= |access-date=6. 7. 2026}}</ref> *[[Narodni front (Bosna i Hercegovina)|Narodni front]]<ref name="N1Srpska"/> }} == Također pogledajte == * [[Izbori u Bosni i Hercegovini]] ** [[Izbori u Republici Srpskoj]] * [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine]] * [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.]] ** [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Izbori za zastupnike u Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] ** [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine|Izbori u Federaciji Bosne i Hercegovine]] *** [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Zastupnički dom|Izbori za zastupnike u Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]] *** [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Federacija Bosne i Hercegovine#Skupštine kantona|Izbori za zastupnike u skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine]] ** [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska|Izbori u Republici Srpskoj]] *** [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Predsjednik|Izbori za predsjednika Republike Srpske]] *** [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština|Izbori za poslanike u Narodnoj skupštini Republike Srpske]] == Napomene == {{Spisaknapomena}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.izbori.ba/?Lang=3 Službena stranica Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine] {{Izbori u Bosni i Hercegovini}} {{Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026. po općinama}} [[Kategorija:Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Predsjednički izbori u Bosni i Hercegovini|2026.]] 02juk26m7ll7tjmh8owrewlg67qu21o Tarik Kupusović 0 532202 3936463 3893802 2026-10-20T15:07:35Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936463 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Tarik Kupusović | redoslijed = 32. [[gradonačelnik Sarajeva]] | vrijeme_na_vlasti = april 1994 – mart 1996. | prethodnik = [[Muhamed Kreševljaković]] | nasljednik = [[Rasim Gačanović]] | datum_rođenja = 1952. | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]] | politička_stranka = [[Stranka demokratske akcije]] | obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]]; [[Sveučilište u Zagrebu]] | zanimanje = inženjer, univerzitetski profesor i političar }} '''Tarik Kupusović''' bosanskohercegovački je inženjer, univerzitetski profesor i političar. Bio je [[gradonačelnik Sarajeva]] od aprila 1994. do marta 1996, u završnoj fazi [[Opsada Sarajeva|Opsade Sarajeva]].<ref name="Spisak gradonačelnika Sarajeva">{{cite web |title=Spisak gradonačelnika Sarajeva |url=https://bs.wikipedia.org/wiki/Spisak_gradona%C4%8Delnika_Sarajeva |website=Bosanska Wikipedia |access-date=24. 3. 2026}}</ref><ref name="Klix.ba">{{cite news |title=Kupusović: Sarajevo je nakon svega ostao privlačan grad |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/kupusovic-sarajevo-je-nakon-svega-ostao-privlacan-grad/170301013 |work=Klix.ba |date=1. 3. 2017 |access-date=24. 3. 2026}}</ref> == Biografija == Rođen je 1952. u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Završio je studij građevinarstva na [[Građevinski fakultet u Sarajevu|Građevinskom fakultetu u Sarajevu]] 1976, magistrirao je na [[Sveučilište u Zagrebu|Sveučilištu u Zagrebu]] 1983, a doktorirao na Građevinskom fakultetu u Sarajevu 1988.<ref>{{cite web |title=Tarik Kupusović |url=https://cris.cobiss.net/ecris/bh/bs/researcher/3229 |website=E-CRIS BiH |access-date=24. 3. 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Magistarski radovi i doktorske disertacije |url=https://gf.unsa.ba/magistarski-radovi-i-doktorske-disertacije/ |website=Građevinski fakultet Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026}}</ref> Kupusović je djelovao u oblasti hidrotehnike i upravljanja vodama. Bio je povezan s [[Univerzitet u Sarajevu|Univerzitetom u Sarajevu]] kao profesor, a u evidencijama naučnoistraživačkog sistema Bosne i Hercegovine navodi se i kao direktor Instituta za hidrotehniku Sarajevo.<ref>{{cite web |title=PhD Tarik Kupusović |url=https://cris.cobiss.net/ecris/bh/en/researcher/3229 |website=E-CRIS BiH |access-date=24. 3. 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Privredno društvo Institut za hidrotehniku Građevinskog fakulteta d.d., Sarajevo |url=https://cris.cobiss.net/ecris/bh/bs/organization/148 |website=E-CRIS BiH |access-date=24. 3. 2026}}</ref> == Gradonačelnički mandat == Na dužnost gradonačelnika Sarajeva došao je u aprilu 1994, naslijedivši [[Muhamed Kreševljaković|Muhameda Kreševljakovića]]. Mandat mu je trajao do marta 1996, kada ga je naslijedio [[Rasim Gačanović]].<ref name="Spisak gradonačelnika Sarajeva"/> Na čelu grada bio je u jednom od najtežih perioda njegove savremene historije, tokom završnih godina [[Opsada Sarajeva|Opsade Sarajeva]].<ref name="Klix.ba"/> U medijskim i univerzitetskim osvrtima navodi se kao ratni gradonačelnik Sarajeva, a učestvovao je i u kasnijim javnim raspravama i publikacijama o gradu, njegovom razvoju i iskustvu opsade.<ref>{{cite web |title=Promovisana knjiga „Sarajevo through the history“ |url=https://www.unsa.ba/en/node/8939 |website=Univerzitet u Sarajevu |date=14. 12. 2022 |access-date=24. 3. 2026}}</ref> == Naučni i stručni rad == Kupusović je autor i koautor stručnih i naučnih radova iz oblasti [[hidrotehnika|hidrotehnike]], [[mehanika fluida|mehanike fluida]] i upravljanja vodnim resursima.<ref>{{cite web |title=Rezultati pretraživanja au=Kupusović, Tarik |url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/sr/sr_latn/bib/search?c=au%3DKupusovi%C4%87%2C+Tarik&r1=0 |website=COBISS+ |access-date=24. 3. 2026}} {{Mrtav link}}</ref> U bibliografskim zapisima zabilježena su i njegova univerzitetska izdanja iz mehanike fluida.<ref>{{cite web |title=Dinamika fluida i toplotnih sistema (ETF AEI DF 3660) |url=https://www-arc.etf.unsa.ba/courses/index.php?id=99 |website=Elektrotehnički fakultet Univerziteta u Sarajevu |access-date=24. 3. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> == Reference == {{refspisak}} {{Gradonačelnici Sarajeva}} {{DEFAULTSORT:Kupusović, Tarik}} [[Kategorija:Rođeni 1952.]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Gradonačelnici Sarajeva]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Sarajevu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 2551c1n9q09826ojwbeq51pkig7xihg Urie Bronfenbrenner 0 533662 3936486 3931472 2026-10-20T18:23:33Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936486 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Urie Bronfenbrenner | slika = | slika_širina = 250px | naslov = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1917|4|29}} | mjesto_rođenja = [[Moskva]], [[Ruska Imperija]] | datum_smrti = {{Datum smrti|2005|9|25|1917|4|29}} | mjesto_smrti = [[Ithaca (New York)|Ithaca]], [[New York (savezna država)|New York]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | prebivalište = [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | državljanstvo = Američko | narodnost = | etnicitet = | polje = [[Razvojna psihologija]] | radna_institucija = [[Univerzitet Cornell]] | alma_mater = {{Plainlist| * [[Univerzitet Cornell]] * [[Univerzitet Harvard]] * [[Univerzitet u Michiganu]] }} | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = | uticao_na = | uticali_na_njega = {{Plainlist| * [[Lev Vygotsky]] * [[Kurt Lewin]] }} | poznat_po = {{Plainlist| * [[Teorija ekoloških sistema]] * Suosnivač programa [[Head Start (program)|Head Start]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = {{Plainlist| * Anisfield-Wolfova književna nagrada za publicistiku * Nagrada James McKeen Cattell }} | religija = | fusnote = Supruga: Liese Price; Djeca: 6 (uključujući [[Kate Bronfenbrenner]]) }} '''Urie Bronfenbrenner''' bio je [[Sjedinjene Američke Države|američki]] [[Psihologija|psiholog]] [[Rusija|ruskog]] porijekla, najpoznatiji po razvoju kontekstualnog pristupa razumijevanju ljudskog razvoja.<ref name="Ceci_Bronfenbrenner_2006">{{cite journal |last=Ceci |first=Stephen J. |date=2006 |title=Urie Bronfenbrenner (1917–2005) |url=http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/0003-066X.61.2.173 |journal=American Psychologist |volume=61 |issue=2 |pages=173–174 |doi=10.1037/0003-066X.61.2.173 |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> Njegov teorijski okvir, poznat kao [[teorija ekoloških sistema]], prvi put je sistematski predstavljen u članku objavljenom 1977. u časopisu ''American Psychologist'',<ref name="Bronfenbrenner_1977">{{cite journal |last=Bronfenbrenner |first=Urie |date=1977 |title=Toward an experimental ecology of human development |journal=American Psychologist |volume=32 |issue=7 |pages=513–531 |doi=10.1037/0003-066X.32.7.513 |url=https://files.commons.gc.cuny.edu/wp-content/blogs.dir/17937/files/2021/08/Bronfenbrenner-1977.pdf |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> a potom detaljno razrađen u njegovom najpoznatijem djelu ''The Ecology of Human Development'' (1979).<ref name="ecology1979">{{cite book |last=Bronfenbrenner |first=Urie |year=1979 |title=The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |url=https://archive.org/details/ecologyofhumande00urie |access-date=27. april 2026 |isbn=978-0674224513 |language=en}}</ref> Kasnije je ovaj pristup dodatno proširen kroz [[bioekološki model ljudskog razvoja]], razvijen u saradnji sa Pamelom A. Morris i objavljen u okviru djela ''Handbook of Child Psychology''.<ref name="Bronfenbrenner_Morris_2006">{{cite book |last1=Bronfenbrenner |first1=Urie |last2=Morris |first2=Pamela A. |year=2006 |title=The Bioecological Model of Human Development |work=Handbook of Child Psychology |publisher=John Wiley & Sons |doi=10.1002/9780470147658.chpsy0114 |url=http://childhelp.org/wp-content/uploads/2015/07/Bronfenbrenner-U.-and-P.-Morris-2006-The-Bioecological-Model-of-Human-Development.pdf |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> Bronfenbrenner je zastupao stav da prirodni eksperimenti i primijenjene razvojne intervencije predstavljaju važan izvor naučnih saznanja o ljudskom razvoju.<ref name="Bronfenbrenner_1977" /> Ovaj pristup bio je vidljiv i u njegovom učešću u razvoju američkog programa [[Head Start (program)|Head Start]] 1965, jednog od najznačajnijih programa ranog obrazovanja i podrške djeci i porodicama u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]].<ref name="LATimes_Bronfenbrenner_2005">{{cite web |last=Los Angeles Times |date=2005 |title=Urie Bronfenbrenner, 88; Co-founder of Head Start Urged Closer Family Ties |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-sep-27-me-bronfen27-story.html |website=Los Angeles Times |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> Njegovi radovi, posebno oni koji ukazuju na ograničenja laboratorijskih istraživanja u proučavanju dječijeg razvoja i važnost društvenog i kulturnog konteksta za razvojne procese, značajno su utjecali na promjenu teorijskog usmjerenja razvojne psihologije u drugoj polovini 20. vijeka.<ref name="ecology1979" /><ref name="Bronfenbrenner_2005">{{cite book |editor-last=Bronfenbrenner |editor-first=Urie |title=Making Human Beings Human: Bioecological Perspectives on Human Development |date=2005 |publisher=Sage Publications |location=Thousand Oaks |isbn=978-0-7619-2711-2 |url=https://archive.org/details/makinghumanbeing0000unse |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> == Rani život i obrazovanje == Urie Bronfenbrenner rođen je 29. aprila 1917. u [[Moskva|Moskvi]], u porodici ruskih [[Jevreji|Jevreja]].<ref name="NYT_Bronfenbrenner_2005">{{cite news |last=Fox |first=Margalit |date=2005 |title=Urie Bronfenbrenner, 88, an Authority on Child Development |url=https://faculty.weber.edu/eamsel/Classes/Applying%20Psychology/Adolescence%203140/Readings/Bronfenbrenner%20obit.doc |newspaper=The New York Times |access-date=27. april 2026 |language=en }}</ref> Njegovi roditelji bili su [[Patologija|patolog]] Alexander Bronfenbrenner i Eugenie Kamenetski.<ref name="Panken_2005">{{cite journal |last=Panken |first=Jaffa |year=2005 |title=Behind the Mirror Image: Urie Bronfenbrenner in the Soviet Union |url=https://www.academia.edu/860712/Behind_the_Mirror_Image_Urie_Bronfenbrenner_in_the_Soviet_Union |journal=Academia.edu |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> Kada je imao šest godina, njegova porodica emigrirala je u [[Sjedinjene Američke Države]], najprije u [[Pittsburgh]], a godinu kasnije u ruralni dio savezne države [[New York (savezna država)|New York]].<ref name="NWE_Bronfenbrenner">{{cite web |url=https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Urie_Bronfenbrenner |title=Urie Bronfenbrenner |publisher=New World Encyclopedia |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> Njegov otac radio je kao neuropatolog u ustanovi Letchworth Village u okrugu Rockland, [[New York (savezna država)]], specijaliziranoj za brigu o osobama s intelektualnim i razvojnim teškoćama. Bronfenbrenner je 1938. diplomirao [[Psihologija|psihologiju]] i [[Muzika|muziku]] na [[Univerzitet Cornell|Univerzitetu Cornell]].<ref name="NYT_Bronfenbrenner_2005" /> Magistrirao je obrazovanje na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]] 1940, a doktorat iz razvojne psihologije stekao je 1942. na [[Univerzitet u Michiganu|Univerzitetu u Michiganu]].<ref name="LATimes_Bronfenbrenner_2005" /> == Karijera == Neposredno nakon stjecanja doktorata, Bronfenbrenner je pristupio vojsci Sjedinjenih Američkih Država, gdje je tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] djelovao kao psiholog u različitim vojnim strukturama.<ref name="APS_Observer_2005">{{cite journal |url=http://www.psychologicalscience.org/index.php/uncategorized/in-appreciation-urie-bronfenbrenner.html |title=In Appreciation: Urie Bronfenbrenner |journal=APS Observer |date=2005 |volume=18 |access-date=27. april 2026 |language=en |archive-date=15. 4. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130415003232/http://www.psychologicalscience.org/index.php/uncategorized/in-appreciation-urie-bronfenbrenner.html |url-status=dead }}</ref> Nakon završetka rata kratko je radio kao pomoćnik glavnog [[Klinička psihologija|kliničkog psihologa]] u Programu obuke kliničkih psihologa pri novoosnovanom Ministarstvu za pitanja veterana Sjedinjenih Američkih Država u [[Washington|Washington, D.C.]]<ref name="APS_Observer_2005" /> Poslije dvogodišnjeg rada kao docent na [[Univerzitet u Michiganu|Univerzitetu u Michiganu]], 1948. prelazi na [[Univerzitet Cornell]], gdje je imenovan za docenta na Odsjeku za razvoj djeteta i porodične odnose (danas Odsjek za humani razvoj).<ref name="APS_Observer_2005" /> Ovaj odsjek bio je dio Koledž za porodične studije i imao je izraženu primijenjenu i interdisciplinarnu orijentaciju, okupljajući stručnjake iz oblasti [[Psihologija|psihologije]], [[Sociologija|sociologije]] i [[Historija|historije]].<ref name="Cornell_HomeEc_2000">{{cite web |last=Lang |first=Susan S. |date=2000 |title=Home economics was historical gateway for women into higher education, science and professional careers |url=https://news.cornell.edu/stories/2000/10/home-economics-was-historical-gateway-women |website=Cornell Chronicle |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> Tokom rada na Cornellu njegovo istraživanje bilo je usmjereno na dječiji razvoj i utjecaj društvenih i okolinskih faktora na razvojne procese, što je ostalo središte njegovog naučnog rada tokom cijele karijere.<ref name="Cornell_BCTR">{{cite web |url=https://www.bctr.cornell.edu/about-us/urie-bronfenbrenner/ |title=Urie Bronfenbrenner |publisher=Bronfenbrenner Center for Translational Research, Cornell University |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> Tokom 1964. i 1965. bio je član Federalne komisije za istraživanje razvoja djece iz siromašnih porodica, čiji je rad doprinio osnivanju programa [[Head Start (program)|Head Start]] 1965.<ref name="NYT_Bronfenbrenner_2005" /> Bronfenbrenner je objavio više od 300 naučnih radova i 14 knjiga,<ref name="LATimes_Bronfenbrenner_2005" /> a na [[Univerzitet Cornell|Univerzitetu Cornell]] stekao je zvanje profesora [[emeritus]]a humanog razvoja (Jacob Gould Schurman Professor Emeritus).<ref name="APS_Observer_2005" /> == Privatni život == Bronfenbrenner je bio u braku s Liese Price, s kojom je imao šestero djece.<ref name="NYT_Bronfenbrenner_2005" /> Prema publikaciji Univerziteta Cornell povodom 150. godišnjice osnivanja Studija humane ekologije, Bronfenbrenner je još od djetinjstva s ocem Alexanderom provodio vrijeme u prirodi, pješačeći i istražujući okolinu, najprije u okolini [[Moskva|Moskve]], a nakon preseljenja porodice u Sjedinjene Američke Države u Pittsburghu i sjevernom dijelu savezne države New York. Ova rana iskustva u interakciji s prirodnim i društvenim okruženjem kasnije su utjecala na oblikovanje njegovih teorijskih pogleda na ljudski razvoj. == Smrt == Bronfenbrenner je preminuo u svom domu u Ithaca, [[New York (savezna država)]], 25. septembra 2005. u 88. godini života, od komplikacija izazvanih dijabetesom.<ref name="NYT_Bronfenbrenner_2005" /> == Pogledi na ljudski razvoj i teorija ekoloških sistema == Bronfenbrenner je ljudski razvoj posmatrao kao proces koji nastaje kroz stalnu interakciju između pojedinca i njegovog okruženja.<ref name="ecology1979" /> Smatrao je da na razvojni put pojedinca utječu različiti aspekti okoline, uključujući porodicu, vršnjake, školu, radno okruženje, kulturu i šire društvene uslove.<ref name="ecology1979" /> Kritikovao je tadašnju razvojnu psihologiju zbog toga što je, prema njegovom mišljenju, proučavala razvoj u umjetnim i ograničenim uslovima, često zanemarujući stvarni kontekst u kojem dijete živi. U tom smislu je naveo da je razvojna psihologija "nauka o čudnom ponašanju djece u čudnim situacijama s čudnim odraslima u najkraćim mogućim vremenskim intervalima".<ref name="ecology1979" /> Na osnovu takvog pristupa razvio je svoju teoriju ljudskog razvoja, poznatu kao [[teorija ekoloških sistema]]. Ova teorija polazi od pretpostavke da na razvoj djeteta djeluje više nivoa okruženja — od neposrednih odnosa s porodicom i institucijama, do šireg kulturnog i društvenog konteksta.<ref name="ecology1979" /> Kasnije je u teoriju uključio i vremensku dimenziju, odnosno utjecaj životnih događaja i društvenih promjena kroz vrijeme, što je označeno pojmom hronosistem.<ref name="Berger_2015">{{cite book |last=Berger |first=Kathleen Stassen |year=2015 |title=The Developing Person Through Childhood and Adolescence |url=https://archive.org/details/developingperson0000berg_y8y1 |edition=10. |publisher=Worth Publishers |location=New York |isbn=978-1-4641-7595-4 |language=en}}</ref> U završnoj fazi razvoja svog teorijskog modela Bronfenbrenner je pristup proširio u pravcu [[bioekološki model ljudkog razvoja|bioekološkog modela ljudskog razvoja]], kako bi naglasio važnost bioloških procesa u razvoju.<ref name="Ceci_Bronfenbrenner_2006" /> Međutim, biološke faktore je posmatrao kao potencijal koji se ostvaruje ili ne ostvaruje u zavisnosti od uticaja okoline i društvenih faktora.<ref name="Ceci_Bronfenbrenner_2006" /> == Head Start program == Godine 1964. Bronfenbrenner je svjedočio pred kongresnim odborom tokom rasprave o zakonu za borbu protiv siromaštva, ističući da se mjere trebaju usmjeriti na djecu kako bi se smanjili negativni efekti siromaštva na njihov razvoj.<ref name="NYT_Bronfenbrenner_2005" /> Ovakav stav bio je suprotan tada dominantnom shvatanju da je dječiji razvoj isključivo biološki uslovljen, bez značajnog utjecaja iskustva i okoline.<ref name="APA_HeadStart">{{cite web |url=https://www.apa.org/research/action/early |title=The man who gave Head Start a start |publisher=American Psychological Association |date=2008 |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> Zbog njegovog svjedočenja, pozvan je u [[Bijela kuća|Bijelu kuću]] na razgovor s [[Claudijom Altom ″Lady Bird″ Johnson]], s kojom je razmatrao programe brige o djeci u drugim državama.<ref name="LATimes_Bronfenbrenner_2005" /> Također je bio član Federalne komisije zadužene za razvoj mjera za ublažavanje posljedica dječijeg siromaštva i izjednačavanje obrazovnih mogućnosti djece iz siromašnijih i bogatijih porodica.<ref name="APA_HeadStart" /> U radu Komisije učestvovalo je 13 stručnjaka iz različitih oblasti, uključujući [[Mentalno zdravlje|mentalno]] i fizičko zdravlje, [[obrazovanje]], socijalni rad i [[Razvojna psihologija|razvojnu psihologiju]]. Bronfenbrenner je zagovarao pristup koji uključuje porodicu i zajednicu u intervencije, kao i šire poboljšanje uslova u kojima se dijete razvija.<ref name="APA_HeadStart" /> Preporuke ove komisije dovele su do osnivanja programa Head Start 1965.<ref name="LATimes_Bronfenbrenner_2005" /> Njegov doprinos vjerovatno je utjecao na razvoj programskih komponenti usmjerenih na okruženje djeteta, uključujući podršku porodici, kućne posjete i edukaciju roditelja.<ref name="APA_HeadStart" /> == Naslijeđe == Prema sociologu Melvinu L. Kohnu sa Univerziteta Johns Hopkins, Bronfenbrenner je imao značajnu ulogu u tome da društveni naučnici prepoznaju kako "međuljudski odnosi, čak i na najnižem nivou odnosa roditelj–dijete, ne postoje u društvenom vakuumu, već su ugrađeni u šire društvene strukture zajednice, društva, ekonomije i politike".<ref name="LATimes_Bronfenbrenner_2005" /> Njegova teorija doprinijela je usmjeravanju razvojnih istraživanja ka sistematskom posmatranju i eksperimentalnom proučavanju utjecaja različitih okolinskih faktora na ljudski razvoj.<ref name="Cornell_HomeEc_2000" /> Također je imao značajan utjecaj na oblikovanje i razvoj programa Head Start (vidjeti odjeljak iznad).<ref name="LATimes_Bronfenbrenner_2005" /> Tokom akademskog rada na Univerzitetu Cornell, Bronfenbrenner je obrazovao veliki broj istraživača iz oblasti razvojne psihologije, od kojih su mnogi, prema navodima Univerziteta, postali vodeći stručnjaci u toj oblasti.<ref name="Cornell_HomeEc_2000" /> == Nagrade i priznanja == * Djelo Ekologija ljudskog razvoja ({{en|The Ecology of Human Development}}) dobilo je 1980. Anisfield-Wolfovu književnu nagradu za publicistiku.<ref name="Anisfield_Wolf_1980">{{cite web |url=https://www.anisfield-wolf.org/winners/the-ecology-of-human-development/ |title=The Ecology of Human Development: Urie Bronfenbrenner |publisher=Anisfield-Wolf Book Awards |year=1980 |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> * Dobitnik je nagrade James McKeen Cattell od Američkog psihološkog društva.<ref name="APS_Cattell_Award">{{cite web |url=https://www.psychologicalscience.org/members/awards-and-honors/cattell-award/past-award-winners/bronfenbrenner |title=James McKeen Cattell Fellow Award: Urie Bronfenbrenner |publisher=Association for Psychological Science |access-date=27. april 2026 |language=en}}</ref> * [[Američko psihološko udruženje]] je svoju nagradu "Nagrada za životno djelo u razvoju psihologije u službi nauke i društva" preimenovala u "Bronfenbrenner Award" u njegovu čast.<ref name="APS_Observer_2005" /> * Bio je predsjedavajući Konferencije Bijele kuće o djeci 1970.<ref name="TIME_Family_1970">{{cite magazine |url=https://time.com/archive/6877363/behavior-the-american-family-future-uncertain/ |title=Behavior: The American Family: Future Uncertain |magazine=TIME |date=1970 |access-date=27. april 2026 |language=en }}{{Mrtav link}}</ref> == Publikacije == * Dva svijeta djetinjstva: SAD i SSSR ({{en|Two Worlds of Childhood: US and USSR}}). New York: Simon & Schuster, 1970. * Utjecanje na ljudski razvoj ({{en|Influencing Human Development}}). New York: Holt, Rinehart & Winston, 1973. * Utjecaji na ljudski razvoj ({{en|Influences on Human Development}}). New York: Holt, Rinehart & Winston, 1975. * Ekologija ljudskog razvoja: eksperimenti prirode i dizajna ({{en|The Ecology of Human Development: Experiments by Nature and Design}}). Cambridge, MA: Harvard University Press, 1979. * Stanje Amerikanaca: ova generacija i sljedeća ({{en|The State of Americans: This Generation and the Next}}). New York: Free Press, 1996. * Činiti ljude ljudima: bioekološke perspektive ljudskog razvoja ({{en|Making Human Beings Human: Bioecological Perspectives on Human Development}}). Thousand Oaks, CA: Sage Publications, 2005. == Također pogledajte == * [[Teorija ekoloških sistema]] * [[Razvojna psihologija]] * [[Jean Piaget]] * [[Lev Vigotski]] * [[Pedagoška psihologija]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Library resources box|by=yes|onlinebooks=no|about=yes|wikititle=Urie Bronfenbrenner}} * [https://web.archive.org/web/20250223070612/https://rmc.library.cornell.edu/EAD/htmldocs/RMA00954.html Vodič za Bronfenbrennerove radove] {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20121219093314/http://www.boston.com/news/globe/obituaries/articles/2005/09/29/urie_bronfenbrenner_theories_altered_approach_to_child_development_at_88/ Obituary: "Urie Bronfenbrenner; theories altered approach to child development; at 88", Elaine Woo, Los Angeles Times, 29. 9. 2005.] {{en simbol}} * [https://www.news.cornell.edu/stories/Sept05/Bronfenbrenner.ssl.html Cornellovo saopćenje povodom Bronfenbrennerove smrti] {{en simbol}} {{Ljudski psihološki razvoj}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bronfenbrenner, Urie}} [[Kategorija:Rođeni 1917.]] [[Kategorija:Umrli 2005.]] [[Kategorija:Američki razvojni psiholozi]] sfhatcxeklaqx7ugq7qt1h2hfxloqam Svilena buba 0 534160 3936460 3929423 2026-10-20T13:52:30Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.6 3936460 wikitext text/x-wiki {{taksokvir |boja=pink | ime = Svilena buba ili svilska buba | status = DOM | status_sistem = iucn3.1 | slika = Seidenspinner-drawing.jpg | opis_slike = Slajd Huberta Ludwiga (Schul-Naturgeschichte, 1891) <br>Fig. 473. [[Mužjak]] -<br> Fig. 474. [[Ženka]] - <br>Fig. 475: [[Larva]] - <br>Fig. 476: Čahura <br>Fig 477: [[Kukuljica]] (nešto smanjena). | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Lepidoptera]] | familia = [[Bombycidae]] | genus = [[Bombyx]] | species = '''B. mori''' | vrsta_autorstvo = [[Carlos Linneo|Linnaeus]], 1758 | sinonimi = * ''Phalaena mori'' <small>Linnaeus, 1758</small> * ''Bombyx arracanensis'' <small>Moore & Hutton, 1862</small> * ''Bombyx brunnea'' <small>Grünberg, 1911</small> * ''Bombyx croesi'' <small>Moore & Hutton, 1862</small> * ''Bombyx fortunatus'' <small>Moore & Hutton, 1862</small> * ''Bombyx meridionalis'' <small>Wood-Mason, 1886</small> * ''Bombyx sinensis'' <small>Moore & Hutton, 1862</small> * ''Bombyx textor'' <small>Moore & Hutton, 1862</small> * ''Bombyx batryticatus'' }} '''''Bombyx mori''''', obično poznat kao '''svilena buba''', '''domaći svileni moljac''', je vrsta [[Domestikacija|domaćeg]] [[moljci|moljaca]] koja pripada [[porodica (biologija)|porodici]] ''[[Bombycidae]]''. To je najbliži srodnik [[vrsta|vrste]] ''[[Bombyx mandarina]]'', divljeg svilenog moljca. Svilena buba je od posebne ekonomske vrijednosti, budući da je primarni proizvođač [[svila|svile]]. Omiljena hrana svilene bube su [[listovi]] [[bijeli dud|bijelog duda]], iako mogu jesti i druge vrste duda, pa čak i lišće drugih biljaka. Domaći svileni moljci su u potpunosti ovisni o ljudima za [[razmnožavanje]], kao rezultat milenijskog selektivnog uzgoja. Divlji svileni moljci, koji su druge vrste roda ''Bombyx'', nisu toliko komercijalno održivi u proizvodnji svile. [[Svilokultura]], praksa uzgoja svilenih moljaca za proizvodnju sirove svile, postoji u [[Kina|Kini]] najmanje 5.000 godina,<ref name=":0">{{cite book |title=Prehistoric Textiles: the Development of Cloth in the Neolithic and Bronze Ages with Special Reference to the Aegean |last=Barber |first=E. J. W. |year=1992 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-00224-8 |page=31 |url=https://books.google.com/books?id=HnSlynSfeEIC&pg=PA31}}</ref> odakle se proširila u [[Indija|Indiju]], [[Koreja|Koreju]], [[Nepal]], [[Japan]], a zatim i na Zapad. Konvencionalni proces uzgoja svile ubija svilenu bubu u fazi [[kukuljica]].<ref>Sh. S.D. Pateriya. "Introduction to Sericulture". https://www.ignfa.gov.in/document/biodiversity-cell-ntfp-related-issues4.pdf</ref> Domaći svileni moljac je pripitomljen od divljeg svilenog moljca ''[[Bombyx mandarina]]'', koji se širi od sjeverne Indije do sjeverne Kine, Koreje, Japana i dalekoistočnih regija Rusije. Domaći svileni moljac potiče od kineske, a ne japanske ili korejske populacije.<ref>{{cite journal |author1=K. P. Arunkumar |author2=Muralidhar Metta |author3=J. Nagaraju |year=2006 |title=Molecular phylogeny of silkmoths reveals the origin of domesticated silkmoth, ''Bombyx mori'' from Chinese ''Bombyx mandarina'' and paternal inheritance of ''Antheraea proylei'' mitochondrial DNA |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |volume=40 |issue=2 |pages=419–427 |doi=10.1016/j.ympev.2006.02.023 |pmid=16644243 |bibcode=2006MolPE..40..419A |url=https://repository.ias.ac.in/24304/1/313.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717194757/https://repository.ias.ac.in/24304/1/313.pdf |archive-date=17. 7. 2025 |access-date=9. 5. 2026 |url-status=dead }}</ref><ref name="Maekawa et al 1988">{{cite journal |author1=Hideaki Maekawa |author2=Naoko Takada |author3=Kenichi Mikitani |author4=Teru Ogura |author5=Naoko Miyajima |author6=Haruhiko Fujiwara |author7=Masahiko Kobayashi |author8=Osamu Ninaki |display-authors=3 |year=1988 |title=Nucleolus organizers in the wild silkworm ''Bombyx mandarina'' and the domesticated silkworm ''B. mori'' |url=https://archive.org/details/sim_chromosoma_1988-04_96_4/page/n2 |journal=Chromosoma |volume=96 |issue=4 |pages=263–269 |doi=10.1007/BF00286912|s2cid=12870165 }}</ref> Malo je vjerovatno da su svileni moljci uzgajani u zemlji prije [[neolit]]a. Prije toga, alati za proizvodnju velikih količina svilene niti nisu bili razvijeni. Domaći ''Bombyx mori'' i divlji ''Bombyx mandarina'' se još uvijek mogu razmnožavati i ponekad proizvoditi hibride.<ref>{{Cite book |last=Hall |first=Brian K. |url=https://books.google.com/books?id=V24EHUgEl5EC&pg=PA342 |title=Evolution: Principles and Processes |publisher=Jones & Bartlett |year=2010 |isbn=978-0-763-76039-7 |page=400}}</ref>{{rp|342}} Nije poznato da li se ''B. mori'' može hibridizirati s drugim vrstama [[rod (biologija)|roda]] ''Bombyx''. U poređenju s većinom članova roda ''Bombyx'', domaći svileni moljci su izgubili svoju [[obojenost životinja|obojenost]], kao i sposobnost letenja. svileni moljci}}<ref> ==Tipovi == Dudovi svileni moljci mogu se podijeliti u tri glavne kategorije na osnovu učestalosti sezonskog legla. Univoltinski svileni moljci proizvode samo jedno leglo po sezoni i uglavnom se nalaze u i oko Evrope. Jaja univoltinskih moljca moraju [[hibernacija|hibernirati]] tokom zime, a na kraju se unakrsno oplode u [[proljeće]]. Bivoltinske varijante se obično nalaze u istočnoj Aziji, a njihov ubrzani proces razmnožavanja omogućen je toplijom klimom. Osim toga, postoje i polivoltinski svileni moljci koji se nalaze samo u [[tropi]]ma. Njihova jaja se obično izlegu u roku od 9–12 dana, što znači da tokom godine može biti do osam [[generacija]] larvi.<ref>{{cite web|last=Trevisan|first=Adrian|title=Cocoon Silk: A Natural Silk Architecture|url=http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture|publisher=Sense of Nature|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507085636/http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture|archive-date=7. 5. 2012}}</ref> Dudove svilene bube su veoma osjetljive na faktore okoline, a na [[dijapauza|dijapauzu]] – fiziološki zastoj u razvoju – mogu značajno uticati fotoperiod, temperatura i vlažnost.<ref>Rahmathulla, V. K. (2012). Influence of environmental factors on the biology of the silkworm, ''Bombyx mori'' L.: A review. ''International Journal of Industrial Entomology'', 25(1), 1–13. https://doi.org/10.7852/ijie.2012.25.1.001</ref><ref>Nair, K. S., Radhika, K., & Premalatha, V. (2010). Photoperiodic regulation of diapause in the silkworm ''Bombyx mori'' L. ''Journal of Applied Entomology'', 134(1), 44–52. https://doi.org/10.1111/j.1439-0418.2009.01447.x</ref> Nedavne studije su također izvijestile o pojavi jaja koja nisu u dijapauzi kod bivoltinih rasa, što ukazuje na fleksibilniju dijapauzalnu ekspresiju nego što se ranije mislilo.<ref>Rudramuni, K., Neelaboina, B. K., Shivkumar, S., Ahmad, M. N., & Chowdhury, S. R. (2021). Variation of embryonic diapause induction in bivoltine silkworm ''Bombyx mori'' L (Lepidoptera: Bombycidae) under controlled conditions. ''International Journal of Industrial Entomology'', 43(2), 37–44. https://doi.org/10.7852/IJIE.2021.43.2.37</ref> == Opis i životni ciklus == === Larve === Iz jaja se izležu larve za oko 14 dana. Larve preferiraju [[Morus alba|bijeli dud]], privlače ih miris duda [[Jasmon|cis-jasmone]]. Nisu [[monogamija|monofagni]], jer mogu jesti druge vrste ''[[Morus (biljka)|Morus]]'', kao i neke druge ''[[Moraceae]]'', uglavnom [[Osage narandžasta]]. Prije kukuljice imaju pet [[stadij]]a. === Kukuljica (čahura) === Nakon što se četiri puta presvuku, njihova tijela postaju blago žuta, a [[koža]] postaje čvršća. Larve se zatim pripremaju za ulazak u fazu kukuljice svog [[životni ciklus|životnog ciklusa]] i zatvaraju se u čahuru sastavljenu od sirove svile koju proizvode [[pljuvačne žlijezde]]. Posljednje presvlačenje od larve do kukuljice odvija se unutar čahure, koja pruža sloj zaštite tokom ranjivog, gotovo nepomičnog stanja kukuljice. Mnogie druge ''[[Lepidoptera]]'' proizvode čahure, ali samo nekoliko – ''[[Bombycidae]]'', posebno [[rod (biologija)|rod]] ''[[Bombyx]]'', i oz [[porodica (biologija)|porodice]]''[[Saturniidae]]'', posebno rod ''[[Antheraea]]'' – iskorišteni su za proizvodnju tkanina. Čahura je napravljena od niti sirove svile dužine od 300 do oko 900 m. Vlakna su fina i sjajna, promjera oko 10 μm. Broj čahura potrebnih za proizvodnju konačnog prinosa svile je približno 2000–3000&nbsp;kg; svake godine se proizvede najmanje {{convert|70|e6lb|e6kg|order=flip|abbr=off}} sirove svile, za što je potrebno skoro 10 milijardi čahura.<ref>{{cite web|url=http://faostat.fao.org/site/603/DesktopDefault.aspx?PageID=603#ancor|title=faostat.fao.org|access-date=9. 5. 2026|archive-date=5. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305024505/http://faostat.fao.org/site/603/DesktopDefault.aspx?PageID=603#ancor|url-status=dead}}</ref> Ako životinja preživi fazu kukuljice svog životnog ciklusa, ona oslobađa [[proteaza|proteazne]] [[enzim]]e, kako bi napravila rupu u čahuri, te se može pojaviti kao odrasli moljac. Ovi enzimi su destruktivni za svilu i mogu uzrokovati da se vlakna svile razgrade s dužine preko jedne milje na segmente proizvoljne dužine, što smanjuje vrijednost svilenih niti, iako se ove oštećene svilene čahure i dalje koriste kao "punjenje" dostupno u Kini i drugdje u proizvodnji jorgana, jakni i u druge svrhe. Da bi se to spriječilo, čahure svilene bube se kuhaju u vodi. Toplota ubija svilene bube, a voda olakšava raspetljavanje čahura. Često se svilena buba jede. Kako proces žetve svile iz čahure ubija kukuljicu, aktivisti za dobrobit i prava životinja kritizirali su uzgoj svile. [[Mahatma Gandhi]] je kritizirao proizvodnju svile na osnovu filozofije ''[[ahimsa]]'' "ne povrijediti nijedno živo biće". To je dovelo do Gandhijevog promovisanja mašina za predenje pamuka, čiji se primjer može vidjeti u Gandhi institutu,<ref>{{cite book |editor=S. Radhakrishnan |title=Mahatma Gandhi: 100 godina |date=1. 1. 1968 |isbn=071892035X |page=349 |url=https://books.google.com/books?id=LGVuAAAAMAA |access-date=18. 4. 2025}}</ref> i proširenje ovog principa dovelo je do moderne proizvodne prakse poznate kao [[Ahimsa svila]], koja se [[divlja svila]] (od divljih i poludivljih svilenih moljaca) pravi od čahura moljaca kojima je dozvoljeno da izađu prije nego što se svila ubere. === Imago === Imago je odrasla faza životnog ciklusa svilene bube. Svileni moljci imaju raspon krila od 3–5&nbsp;cm i bijelo, dlakavo tijelo. Ženke su oko dva do tri puta veće od mužjaka (zbog nošenja mnogo jaja). Svi odrasli moljci [[Bombycidae]] imaju smanjene usne dijelove i ne hrane se. Krila svilenog moljca razvijaju se iz larvalnih [[imaginalni disk|imaginalnih diskova]].<ref name="Singh 169–176">{{Cite journal |last1=Singh |first1=Amit |last2=Kango-Singh |first2=Madhuri |last3=Parthasarathy |first3=R. |last4=Gopinathan |first4=K. P. |date=april 2007 |title=Larval legs of mulberry silkworm Bombyx mori are prototypes for the adult legs |journal=Genesis |volume=45 |issue=4 |pages=169–176 |doi=10.1002/dvg.20280 |issn=1526-954X |pmid=17417803|s2cid=7171141 }}</ref> Ovaj moljac nije sposoban za funkcionalan let, za razliku od divljeg ''B. mandarina'' i drugih vrsta roda ''Bombyx'', čiji [[mužjaci]] lete kako bi se susreli sa [[ženka]]ma. Neki se mogu pojaviti sa sposobnošću da poletnu i ostanu u zraku, ali održivi let se ne može postići jer su im tijela prevelika i teška za njihova mala krila. [[Slika:Bombyx mori caterpillar tagged2.png|thumb|2-grudne noge.]] [[Slika:CSIRO ScienceImage 10746 An adult silkworm moth.jpg|thumb|left| Odrasli svileni moljac]] Noge svilenog moljca razvijaju se iz larvalnih (torakalnih) nogu svilene bube. Razvojni geni poput bezdistalnog i [[PBX1]] korišteni su za označavanje razvoja nogu. Osim toga, uklanjanje specifičnih segmenata toraksnih nogu u različitim uzrastima larve rezultiralo je time da odrasli svileni moljac nije razvio odgovarajuće segmente nogu. [[File:Cocoon.jpg|thumb|right|Kokon ''B. mori'']] == Istraživanje == [[Datoteka:Micrographia Schem 25 fig 2.jpg|thumb| Studija jajeta svilene bube iz Hookeovog ''[[Micrographia]]'', 1665. ]][[Datoteka:Maria_Sibylla_Merian_Maulbeerbaum_samt_Frucht_plate_1.png|thumb|right|Studija metamorfoze svilene bube iz 1679. koju je provela [[Maria Sibylla Merian]], prikazuje plod i lišće [[dud]]a, te jaja i larve moljca svilene bube.]] Zbog svoje male veličine i lakoće uzgoja, svilena buba je postala [[modelni organizam]] u proučavanju biologije leptira i opće biologije [[zglavkar]]a. Temeljni nalazi o [[genetika|genetici]], [[feromon]]ima, [[hormon]]ima, strukturama mozga i fiziologiji napravljeni su sa svilenom bubom.<ref>{{Cite journal |last=Onaga |first=Lisa |date=11. 3. 2010 |orig-date= |title=Toyama Kametaro and Vernon Kellogg: Silkworm Inheritance Experiments in Japan, Siam, and the United States, 1900–1912 |url=https://link.springer.com/10.1007/s10739-010-9222-z |journal=Journal of the History of Biology |language=en |volume=43 |issue=2 |pages=215–264 |doi=10.1007/s10739-010-9222-z |pmid=20665229 |issn=0022-5010|url-access=subscription }}</ref> Mnogi istraživački radovi fokusirali su se na genetiku svilenih moljca i mogućnost [[genetičko inženjerstvo|genetičkog inženjerstva]]. Održava se na stotine sojeva, a opisano je preko 400 [[Mendelova pravila|mendeloviskih]] [[mutacija]].<ref name=Goldsmith1>{{cite journal |last1=Goldsmith |first1=Marian R. |last2=Shimada |first2=Toru |last3=Abe |first3=Hiroaki |date=2005 |title=The genetics and genomics of the silkworm, Bombyx mori |journal=Annual Review of Entomology |volume=50 |issue=1 |pages=71–100|doi=10.1146/annurev.ento.50.071803.130456 |pmid=15355234 |bibcode=2005AREnt..50...71G |s2cid=44514698 |url=https://digitalcommons.uri.edu/bio_facpubs/337 |url-access=subscription }}</ref> Drugi izvor sugerira da se širom svijeta čuva 1.000 inbrednih [[pripitomljavanje|domesticiranih]] sojeva.<ref name="silkworm08"/> Jedan koristan razvoj za industriju svile su svilene bube koje se mogu hraniti hranom osim listovima duda, uključujući i vještačku ishranu.<ref name=Goldsmith1 /> Istraživanje [[genom]]a također otvara mogućnost genetičkog inženjerstva svilenih buba za proizvodnju proteina, uključujući farmakološke lijekove, umjesto proteina svile. Ženke ''Bombyx mori'' su također jedan od rijetkih organizama s [[homologni hromosom|homolognim hromosomima]] koji se drže zajedno samo [[sinaptonemalni kompleks|sinaptonemalnim kompleksom]] (a ne [[krosingover]]ima) tokom [[mejoza|mejoze]].<ref>{{cite journal|last1=Gerton and Hawley|title=Homologous Chromosome Interactions in Meiosis: Diversity Amidst Conservation|journal=Nature Reviews Genetics|date=2005|volume=6|issue=6|pages=477–487|doi=10.1038/nrg1614|pmid=15931171|s2cid=31929047}}</ref> U [[oocit]]ima ''B. mori'', mejoza je potpuno [[hijazma (genetika)|bez hijazmi]] (bez krosingovera).<ref>{{cite journal |vauthors=Xiang Y, Tsuchiya D, Guo F, Gardner J, McCroskey S, Price A, Tromer EC, Walters JR, Lake CM, Hawley RS |title=A molecular cell biology toolkit for the study of meiosis in the silkworm Bombyx mori |journal=G3 (Bethesda) |volume=13 |issue=5 |date=maj 2023|pmid=36911915 |pmc=10151401 |doi=10.1093/g3journal/jkad058 |url=}}</ref> Iako se sinaptonemalni kompleksi formiraju tokom pahitenske faze mejoze kod ''B. mori'', [[homologna rekombinacija]] ukrštanja se ne dešava između sparenih [[hromosom]]a..<ref>{{cite journal |vauthors=Rasmussen SW |title=The transformation of the Synaptonemal Complex into the 'elimination chromatin' in Bombyx mori oocytes |journal=Chromosoma |volume=60 |issue=3 |pages=205–21 |date=april 1977 |pmid=870294 |doi=10.1007/BF00329771 |url=https://archive.org/details/sim_chromosoma_1977_60_3/page/205}}</ref> [[Kraig Biocraft Laboratories]]<ref>{{cite web|title=Kraig Biocraft Laboratories|date=13. 10. 2014|url=https://www.kraiglabs.com/spider-silk/}}</ref> je koristio istraživanja sa Univerziteta u [[Wyoming]]u i Univerziteta Notre Dame u zajedničkom nastojanju da stvori svilenu bubu koja je [[GMO|genetički modificirana]] za proizvodnju paukove svile. U septembru 2010, napor je proglašen uspješnim.<ref>{{cite web|title=University of Notre Dame|date=6. 1. 2012 |url=https://science.nd.edu/news/34100-hybrid-silkworms-spin-stronger-spider-silk/}}</ref> Istraživači u [[Tuftsov Medicinski centar|Tuftsa]] razvili su skele od [[spužva]]ste svile koje izgledaju i osjećaju se slično ljudskom tkivu. Ugrađuju se tokom rekonstruktivne hirurgije, kako bi podržali ili restrukturirali oštećene [[ligament]]e, tetive i drugo [[tkivo]]. Također su kreirali implantate od svile i ljekovitih spojeva koji se mogu implantirati pod kožu za stabilno i postepeno oslobađanje lijekova.<ref>{{cite web|author=Wolchover, Natalie|title=The Silk Renaissance |publisher=Seed Magazine |url=http://seedmagazine.com/content/article/the_silk_renaissance/|access-date=1. 5. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170326051023/http://seedmagazine.com/content/article/the_silk_renaissance|archive-date=26. 3. 2017|url-status=unfit}}</ref> == Domestikacija == [[Slika:Han Gold Silkworm (47425344012).jpg|thumb|left|Zlatna svilena buba, [[Dinastija Han]]]] Domaća vrsta ''B. mori'', u poređenju s divljim vrstama (npr. ''B. mandarina''), ima povećanu veličinu čahure, veličinu tijela, stopu rasta i efikasnost probave. Stekla je toleranciju na ljudsko prisustvo i rukovanje, kao i na život u skučenim uslovima. Domaći svileni moljci ne mogu letjeti, pa mužjacima treba ljudska pomoć u pronalaženju partnera, a nedostaje im i strah od potencijalnih [[predator]]a. Izvorni [[pigment]]i boje su također izgubljeni, pa su domaći svileni moljci [[leucizam|leucistički]], jer kamuflaža nije korisna kada žive samo u zatočeništvu. Ove promjene su učinile ''B. mori'' potpuno ovisnim o ljudima za preživljavanje, a ne postoji u divljini.<ref>{{cite journal |author=Marian R. Goldsmith |author2=Toru Shimada |author3=Hiroaki Abe |year=2005 |title=The genetics and genomics of the silkworm, ''Bombyx mori'' |journal=Annual Review of Entomology |volume=50 |issue=1 |pages=71–100 |pmid=15355234 |doi=10.1146/annurev.ento.50.071803.130456|bibcode=2005AREnt..50...71G |s2cid=44514698 |url=https://digitalcommons.uri.edu/bio_facpubs/337 |url-access=subscription }}</ref> Jaja se drže u inkubatorima kako bi se olakšalo njihovo izleganje. === Uzgoj === [[Datoteka:Women placing silkworms on trays together with mulberry leaves (Sericulture by Liang Kai, 1200s).jpg|thumb|Svilene bube i listovi duda postavljeni na poslužavnike ([[Liang Kai]]-ovo ''Serikultiranje'' oko 13. stoljeća)]] Najraniji arheološki dokazi o pripitomljavanju svilenog moljca povezani su s [[Yangshao kultura|Yangshao kulturom]] sjeverne Kine, a datiraju iz prije više od 5.000 godina.[<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |author=Hong-Song Yu1 |author2=Yi-Hong Shen |author3=Gang-Xiang Yuan|display-authors=et al |title=Evidence of selection at melanin synthesis pathway loci during silkworm domestication |url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2011-06_28_6/page/1784 |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=28 |issue=6 |pages=1785–99 |year=2011 |pmid =21212153 |doi=10.1093/molbev/msr002 |doi-access= }}</ref><ref>{{cite journal |author=Dennis Normile |title=Sequencing 40 Silkworm Genomes Unravels History of Cultivation |url=https://archive.org/details/sim_science_2009-08-28_325_5944/page/1058 |journal=Science |volume=325 |issue=5944 |pages=1058–1059 |year=2009 |pmid=19713499 |doi=10.1126/science.325_1058a |bibcode = 2009Sci...325.1058N |doi-access=free }}</ref> Kinezi su također pripitomili običnog [[šaran]]a prije više od 5.000 godina. Šarani su često uzgajani u ribnjacima na farmama svile i hranjeni su [[larva]]ma svilenog moljca i izmetom. To je omogućilo zajedničko bavljenje svilarstvom i [[akvakultura|akvakulturom]].<ref>{{Cite book |last1=Parker |first1=R. O. |url=https://books.google.com/books?id=qqKpMV3aP34C&pg=PA6 |title=Aquaculture Science |last2=Parker |first2=Rick |date=2002 |publisher=Delmar Thomson Learning |isbn=978-0-7668-1321-2 |language=en}}</ref> [[Slika:Pupa of Silk worm nepal.jpg|thumb|left]]Kukuljica|Lutke]].]] [[Slika:Weighing and sorting the cocoons (Sericulture by Liang Kai, 1200s).jpg|thumb|right| Vaganje i sortiranje čahura svilene bube (Liang Kaijev ''Serikult'')]] Uzgoj svilenog moljca ima za cilj sveukupno poboljšanje svilenih buba sa komercijalne tačke gledišta. Glavni ciljevi su poboljšanje plodnosti, zdravlja larvi, količine proizvodnje čahura i svile, te otpornosti na bolesti. Zdrave larve dovode do zdravog uroda čahura. Zdravlje zavisi od faktora kao što su bolja stopa kukuljičavosti, manji broj mrtvih larvi u planini,<ref>{{cite web|title=Mountage: Meaning and Types {{!}} Sericulture|url=https://www.notesonzoology.com/sericulture/mountage-meaning-and-types-sericulture/200|website=Zoology Notes|date=21. 7. 2016|access-date=9. 5. 2026|archive-date=7. 11. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251107035658/https://www.notesonzoology.com/sericulture/mountage-meaning-and-types-sericulture/200|url-status=dead}}</ref> kraće trajanje stadija larvi (ovo smanjuje mogućnost infekcije) i plavkasto obojene larve petog stupnja (koje su zdravije od crvenkastosmeđih). Količina proizvedene čahure i svile direktno je povezana sa stopom kukuljice i težinom larvi. Zdravije larve imaju veću stopu kukuljičenja i težinu čahure. Kvalitet čahure i svile zavisi od niza faktora, uključujući genetiku. === Uzgoj iz hobija i školski projekti === U SAD-u, nastavnici ponekad mogu upoznati svoje učenike sa životnim ciklusom insekata uzgajajući domaće svilene moljce u učionici kao naučni projekat. Učenici imaju priliku da posmatraju kompletne životne cikluse insekata od jaja do larvi, kukuljica i moljaca.<ref>{{Cite web |title=Bombyx mori (Linnaeus, 1758) |url=https://www.gbif.org/species/112871225/verbatim |access-date=6. 4. 2025 |website=www.gbif.org |language=en |archive-date=6. 4. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406054516/https://www.gbif.org/species/112871225/verbatim |url-status=dead }}</ref> Other than the U.S., this domestic silk moth is utilized in educational settings in several countries, including China, South Africa, Zimbabwe, Iran, and Taiwan.<ref>{{Cite web |date=13. 5. 2018 |title=Researchers develop silkworm for children to raise - Taipei Times |url=https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2018/05/13/2003693004?utm |access-date=6. 4. 2025 |website=www.taipeitimes.com}}</ref> == Genom == Cijeli [[genom]] domaćeg svilenog moljca objavljen je 2008. od strane Međunarodnog konzorcija za genom svilene bube.<ref name ="silkworm08">{{cite journal |author=The International Silkworm Genome Consortium |year=2008 |title=The genome of a lepidopteran model insect, the silkworm ''Bombyx mori'' |journal=Insect Biochemistry and Molecular Biology |volume=38 |issue=12 |pages=1036–1045 |doi=10.1016/j.ibmb.2008.11.004 |pmid=19121390|bibcode=2008IBMB...38.1036T }}</ref> Nacrti sekvenci su objavljeni u 2004.<ref>{{cite journal |author1=Kazuei Mita |author2=Masahiro Kasahara |author3=Shin Sasaki |display-authors=et al |year=2004 |title=The genome sequence of silkworm, ''Bombyx mori'' |journal=[[DNA Research]] |volume=11 |issue=1 |pages=27–35 |pmid=15141943 |doi=10.1093/dnares/11.1.27|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |author=Xia Q |author2=Zhou Z |author3=Lu C|s2cid=7227719 |display-authors=et al |name-list-style=amp |year=2004 |title=A draft sequence for the genome of the domesticated silkworm (Bombyx mori) |url=https://archive.org/details/sim_science_2004-12-10_306_5703/page/1936 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=306 |issue=5703 |pages=1937–40 |pmid=15591204 |doi=10.1126/science.1102210|bibcode = 2004Sci...306.1937X }}</ref> Genom domaćeg svilenog moljca je srednjeg opsega sa [[veličina genoma|veličinom genoma]] od oko 432 miliona [[bazni par|baznih parova]]. Značajna karakteristika je da 43,6% genoma čine [[Ponavljajuće sekvence (DNK)|ponavljajuće sekvence]], od kojih je većina [[transpozon|transpozabilnih elemenata]]. Najmanje 3.000 gena svilene bube je jedinstveno i nemaju homologne ekvivalente u drugim genomima. Sposobnost svilene bube da proizvodi velike količine svile [[korelacija|korelira]] sa prisustvom specifičnih klastera [[tRNK]], kao i nekih klasterovanih [[sericin]]skih gena. Osim toga, sposobnost svilene bube da konzumira otrovne listove duda povezana je sa specijaliziranim genima saharaze, koji su, izgleda, stečeni iz bakterijskih gena.<ref name="silkworm08"/> U 2018., objavljeni su kratki pregledi [[Illumina, Inc.|Illumina]] za 137 sojevakih genoma.<ref>{{Cite journal |last1=Xiang |first1=Hui |last2=Liu |first2=Xiaojing |last3=Li |first3=Muwang |last4=Zhu |first4=Ya’nan |last5=Wang |first5=Lizhi |last6=Cui |first6=Yong |last7=Liu |first7=Liyuan |last8=Fang |first8=Gangqi |last9=Qian |first9=Heying |last10=Xu |first10=Anying |last11=Wang |first11=Wen |last12=Zhan |first12=Shuai |date=2. 7. 2018 |title=The evolutionary road from wild moth to domestic silkworm |url=https://www.nature.com/articles/s41559-018-0593-4 |journal=Nature Ecology & Evolution |language=en |volume=2 |issue=8 |pages=1268–1279 |doi=10.1038/s41559-018-0593-4 |pmid=29967484 |bibcode=2018NatEE...2.1268X |issn=2397-334X|url-access=subscription }}</ref> U 2022., objavljeni su opširni opisi 545 genoma sojeva kompanije [[Oxford Nanopore Technologies|Nanopore]].<ref>{{Cite journal |last1=Tong |first1=Xiaoling |last2=Han |first2=Min-Jin |last3=Lu |first3=Kunpeng |last4=Tai |first4=Shuaishuai |last5=Liang |first5=Shubo |last6=Liu |first6=Yucheng |last7=Hu |first7=Hai |last8=Shen |first8=Jianghong |last9=Long |first9=Anxing |last10=Zhan |first10=Chengyu |last11=Ding |first11=Xin |last12=Liu |first12=Shuo |last13=Gao |first13=Qiang |last14=Zhang |first14=Bili |last15=Zhou |first15=Linli |date=24. 9. 2022 |title=High-resolution silkworm pan-genome provides genetic insights into artificial selection and ecological adaptation |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=5619 |doi=10.1038/s41467-022-33366-x |issn=2041-1723 |pmc=9509368 |pmid=36153338|bibcode=2022NatCo..13.5619T }}</ref> == Kao hrana == [[Datoteka:Silkworm pupae to eat.jpg|thumb|Jela od kukuljica svilene bube]] Kukuljice svilenog moljca su [[jestivi insekti]] i jedu se [[Entomofagija|u nekim kulturama]]: * U [[Assam]]u, [[Indija]], kuhaju se radi ekstrakcije svile, a kuhane kukuljice se jedu direktno sa soli ili prže s čili papričicom ili [[začin]]skim biljem kao grickalica ili jelo. Žive kukuljice mogu se jesti sirove, kuhane ili pržene.<ref>{{Cite news |last=Akhtar |first=M. |date=16. 7. 2020 |title=In India's Northeast, a Rich Tradition of Insect Foods |url=https://science.thewire.in/environment/assam-entomophagy-silkworms-proteins-silk/ |access-date=30. 10. 2024 |work=The Wire (India)}}</ref> * U [[Koreja|Koreji]], kuhaju se i začinjavaju kako bi se napravila popularna grickalica poznata kao ''[[beondegi]]'' (번데기).<ref>{{Cite web |title=Have You Tried Steamed Silkworm Pupae? |url=https://www.atlasobscura.com/foods/beondegi-silkworm-pupae-korea |access-date=6. 8. 2022 |website=Atlas Obscura |language=en}}</ref> * U [[Kina|Kini]], Ulični prodavači prodaju pečene kukuljice svilenog moljca. bube [[izmet]] su sekreti koji se koriste u [[tradicionalna kineska medicina|tradicionalnoj kineskoj medicini]].<ref name="oregon">{{cite web | url = http://www.itmonline.org/arts/sangpiaoxiao.htm | title = SANGPIAOXIAO SAN: Example of a "Mind-Body" Formula | author = Subhuti Dharmananda | publisher = Institute for Traditional Medicine }}</ref> *U [[Japan]]u, svilene bube se obično serviraju kao ''[[tsukudani]]'' (佃煮), tj. kuhane u slatko-kiselom sosu napravljenom od [[soja sos]]a i šećera. * U [[Vijetnam]]u, ovo je poznato kao ''[[vijetnamski|vi]] ''nhộng tằm'', obično se kuhaju, začinjavaju ribljim sosom, zatim prže i jedu kao glavno jelo s rižom. * U [[Tajland]]u, pečene svilene bube se često prodaju na otvorenim pijacama. Prodaju se i kao upakirane grickalice. U Kini, svilene bube su također predložene za uzgoj od strane [[taikonaut]]a, kao [[svemirska hrana]] na dugoročnim misijama.<ref>{{cite news |url=http://news.sciencemag.org/sciencenow/2009/01/13-02.html |title=Care for a Silkworm With Your Tang? |last=Choi |first=Charles Q. |date=13. 1. 2009 |work=ScienceNOW Daily News |access-date=14. 1. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110225234236/http://news.sciencemag.org/sciencenow/2009/01/13-02.html |archive-date=25. 2. 2011}}</ref> == U kulturi == === Kina === {{glavni|Konj u kineskoj mitologiji#Porijeklo svilčarstva}} U Kini, legenda kaže da je otkriće svilene bube otkrila drevna carica po imenu [[Leizu]], supruga [[Žuti car|Žutog cara]], poznatog i kao Xi Lingshi. Pila je čaj pod drvetom kada joj je svilena čahura pala u čaj. Dok ju je vadila i počela namotavati svilenu nit oko prsta, polako je osjetila toplinu. Kada je svila ponestala, ugledala je malu larvu. U trenutku je shvatila da je ova [[larva]] gusjenice izvor svile. Poručila je to ljudima i to se proširilo. Prepričava se još mnogo legendi o svilenoj bubi. Kinezi su čuvali svoje znanje o svili, ali, prema jednoj priči, kineska princeza udata za princa iz [[Kraljevstvo Khotan|Khotan]] donijela je u oazu tajnu proizvodnje svile, "skrivajući svilene bube u kosi kao dio miraza", vjerovatno u prvoj polovini prvog vijeka nove ere.<ref>Sarah Underhill Wisseman, Wendell S. Williams. ''Ancient Technologies and Archaeological Materials ''. Routledge, 1994. {{ISBN|2-88124-632-X}}. Page 131.</ref> Oko 550. nove ere, kaže se da su kršćanski monasi imali [[Krijumčarenje jaja svilene bube u Bizantsko carstvo|prokrijumčarene]] svilene bube skrivene u šupljem štapu iz Kine, prodajući tajnu [[Istočno Rimsko Carstvo|istočnim Rimljanima]]. === Vijetnam === Prema vijetnamskoj narodnoj priči, svilene bube su prvobitno bile prelijepe kućne pomoćnice koje su bježale od svojih jezivih gospodara i živjele u planini, gdje ih je štitio bog planine. Jednog dana, razvratni bog s neba sišao je na Zemlju da zavede žene. Kada ju je ugledao, pokušao ju je silovati, ali je uspjela pobjeći i sakrio ju je bog planine. Razvratni bog je zatim pokušao da je pronađe i uhvati postavljajući mrežu-zamku oko planine. Uz blagoslov [[Guanyin]], djevojka je uspjela sigurno progutati tu mrežu u svoj stomak. Konačno, zli bog poziva svoje kolege bogove groma i kiše da napadnu i spale njenu odjeću, prisiljavajući je da se sakrije u pećini. Gola i promrzla, ispljunula je mrežu i koristila je kao pokrivač za spavanje. Djevojčica je umrla u snu, a kako je željela nastaviti pomagati drugim ljudima, njena duša se pretvorila u svilene bube. == Ishrana == ''Bombyx mori'' je u suštini monofag, isključivo se hrani listovima duda (''Morus'' spp.). Razvojem tehnika za korištenje vještačke prehrane, poznate su [[aminokiseline]] potrebne za razvoj.<ref>Hamed Kioumarsi, Nazanin Amani ''Silkworm/''Bombyx mori'': An Overview of What You Need to Know ''. AREEO, 2021. {{ISBN|978-600-91994-0-2}}. Page 27.</ref> Različite aminokiseline mogu se podijeliti u pet kategorija: *One koje, kada se uklone, uzrokuju potpuni prekid razvoja larvi: lizin, leucin, izoleucin, histidin, arginin, valin, triptofan, treonin, fenilalanin, metionin *One koje, kada se uklone, ometaju kasnije faze razvoja larvi: glutamat i aspartat *Poluesencijalne aminokiseline, s negativnim efektima koji se mogu eliminirati dodavanjem drugih aminokiselina: prolin (ornitin se može zamijeniti) *Neesencijalne aminokiseline koje larve mogu zamijeniti putem biosinteze: alanin, glicin, serin *Neesencijalne aminokiseline koje se mogu ukloniti bez ikakvog efekta: tirozin == Bolesti == *''[[Beauveria bassiana]]'', gljivica, uništava cijelo tijelo svilene bube. Ova gljivica se obično pojavljuje kada se svilene bube uzgajaju u hladnim uslovima s visokom vlažnošću. Ova bolest se ne prenosi na jaja s moljaca, jer zaražene svilene bube ne mogu preživjeti do stadija moljca. Međutim, ova gljivica se može proširiti na druge insekte. *[[Nuklearni poliedrozni virus|Grasserie]], također poznat kao nuklearni poliedrozni virus, mliječna bolest ili bolest vješanja, uzrokovan je infekcijom ''Bombyx mori nukleopolihedrovirusom''<!--ICTV MSL 2018b.v2--> (također poznat kao ''Bombyx mori nuklearni poliedrozni virus'', rod ''[[Alphabaculovirus]]''). Ako se trava uoči u stadiju chawkie, onda su larve chawkie morale biti zaražene tokom izleganja ili tokom uzgoja chawkiea. Zaražena jaja mogu se dezinficirati čišćenjem njihovih površina prije izleganja. Infekcije se mogu pojaviti kao rezultat nepravilne higijene u uzgajalištu chawkiea. Ova bolest se brže razvija u ranom stadiju uzgoja. *[[Pébrine]] je bolest koju uzrokuje parazitski mikrosporidija, ''[[Nosema bombycis]]''. Bolesne larve pokazuju spor rast, premala, blijeda i mlitava tijela, te slab apetit. Sitne crne mrlje pojavljuju se na larvalnom omotaču. Osim toga, mrtve larve ostaju gumenaste i ne podliježu truljenju nakon smrti. ''N. bombycis'' ubija 100% svilenih buba koje se izlegu iz zaraženih jaja. Ova bolest se može prenijeti s crva na moljce, zatim ponovo na jaja i crve. Ova mikrosporidija dolazi iz hrane koju svilene bube jedu. Ženke moljaca prenose bolest na jaja, a 100% svilenih buba koje se izlegu iz oboljelih jaja ugine u fazi crva. Da bi se spriječila ova bolest, jaja zaraženih moljaca se isključuju provjerom tjelesne tekućine moljca pod mikroskopom. *[[Flacherie]] zaražene svilene bube izgledaju slabo i tamnosmeđe su boje prije nego što uginu. Bolest uništava crijeva larve i uzrokovana je virusima ili otrovnom hranom. *Nekoliko bolesti uzrokovanih raznim gljivicama zajednički se nazivaju ''[[Muscardine]]''. == Također pogledajte== * [[Kokon]] * [[Kokonaza]] * [[Historija svile]] * [[Put svile]] * [[Spisak životinja koje proizvode svilu]] * ''[[Samia cynthia]]'' * [[Tajlandska svila]] * [[Laoska svila]] * [[Japanska svila]] * [[Spisak domaćih životinja]] == Reference == {{refspisak}} == Dodatni izvori == * {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_4waAAAAYAAJ&pg=PA1 |title=The culture of the mulberry silkworm |first1=Henrietta Aiken |last1=Kelly |place=Washington DC |publisher=U.S. Department of Agriculture, United States Government Publishing Office |year=1903 |access-date=17. 1. 2012}} * {{cite book |last1=Grimaldi |last2=Engel |first1=David A. |first2=Michael S. |year=2005 |title=Evolution of the Insects |url=https://archive.org/details/evolutionofinsec0000grim |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-82149-0}} * {{cite book |last=Johnson |first=Sylvia |year=1989 |title=Silkworms |publisher=Lerner Publications |isbn=978-0-8225-9557-1 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/silkworms00john }} * {{cite book |last=Scoble |first=M. J. |year=1995 |title=The Lepidoptera: Form, Function and Diversity |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-19-854952-9}} * {{cite journal |author=Yoshitake, N. |year=1968 |title=Phylogenetic aspects on the origin of Japanese race of the silkworm, ''Bombyx mori'' L. |journal=Journal of Sericological Sciences of Japan |volume=37 |pages=83–87}} * {{cite web|last=Trevisan|first=Adrian|title=Cocoon Silk: A Natural Silk Architecture|url=http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture|publisher=Sense of Nature|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120507085636/http://www.senature.com/research/publications/cocoon-silk-a-natural-architecture|archive-date=7. 5. 2012}} == Vanjski linkovi== {{Commons category|Bombyx mori}} * [http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Bombyx_mori.html Student page on silkworm] * [https://web.archive.org/web/20060412215344/http://www.wormspit.com/index.htm WormSpit, a site about silkworms, silk moths, and silk] * [https://www.suekayton.com/silk.htm Information about silkworms for classroom teachers with many photos] * [https://web.archive.org/web/20070626074209/http://morus.ab.a.u-tokyo.ac.jp/ SilkBase Silkworm full length cDNA Database] * [https://archive.today/20121108172719/http://picasaweb.google.com/srither240255/CycleOfSilkworm Silk worm Life cycle photos] * [https://web.archive.org/web/20120314044223/http://www.silkwormeggs.net/resources/Silkworm-School-Science-Project-Instruction.pdf Silkworm School Science Project Instruction] * [https://books.google.com/books?id=pCcDAAAAMBAJ&pg=PA136 Life Cycle Of A Silkworm] 1943 article with first photographic study of subject {{Taxonbar|from=Q134747}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bombyx Mori}} [[Kategorija:Bombycidae]] [[Kategorija:Domaće životinje]] [[Kategorija:Jestivi insekti]] [[Kategorija:Moljci Azije]] [[Kategorija:Moljci Japana]] [[Kategorija:Moljci Afrike]] [[Kategorija:Moljci Sjeverne Amerike]] [[Kategorija:Svila]] [[Kategorija:Uzgoj svile]] [[Kategorija:Tradicionalna kineska medicina]] [[Kategorija:Moljci Novog Zelanda]] [[Kategorija:Lepidoptera Turske]] [[Kategorija:Životinjske taksone koje je imenovao Carl Linnaeus]] [[Kategorija:Insekti u kulturi]] [[Kategorija:Životinjski modeli]] t8st9uvye5ftzul2ekxzkr7c73wq9y9 Darijana Filipović 0 534637 3936443 3934293 2026-10-20T12:04:13Z Bosancica by MK 173186 Proširen članak 3936443 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Darijana Filipović | slika = | opis_slike = | redoslijed = Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti = 2018– | prethodnik = | nasljednik = | redoslijed2 = Zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Predstavničkom domu Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti2 = 2014–2018 | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1987|1|26}} | mjesto_rođenja = [[Mostar]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | puno_ime = Darijana Filipović | etnicitet = [[Hrvati]]ca | politička_stranka = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine]] | supružnik = | djeca = | obrazovanje = [[Sveučilište u Mostaru]] | zanimanje = [[političar]]ka | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Darijana Filipović''' ([[Mostar]], 26. januar 1987) bosanskohercegovačka je [[političar]]ka i članica [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine]] (HDZ BiH). Od 2018. zastupnica je u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]], a ranije je bila zastupnica u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Predstavničkom domu Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]]. Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općim izborima 2026.]] izabrana je za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda hrvatskog naroda.<ref name="klix-kandidatura">{{cite web |title=Darijana Filipović bit će kandidatkinja HDZ-a za Predsjedništvo BiH |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/darijana-filipovic-bit-ce-kandidatkinja-hdz-a-za-predsjednistvo-bih/260413105 |website=Klix.ba |date=13. 4. 2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="euronews-karijera">{{cite web |title=Kako je tekla politička karijera Darijane Filipović, kandidatkinje HDZ |url=https://euronews.ba/bosna-i-hercegovina/politika/55542/kako-je-tekla-politicka-karijera-darijane-filipovic-kandidatkinje-hdz |website=Euronews BiH |date=13. 4. 2026 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Biografija i obrazovanje == Filipović je rođena 26. januara 1987. u [[Mostar]]u. Porijeklom je iz [[Stolac|Stoca]], gdje je završila osnovnu i srednju školu – Opća gimnazija. Obrazovanje je nastavila na Ekonomskom fakultetu [[Univerzitet u Mostaru|Univerziteta u Mostaru]], na smjeru poslovna ekonomija i menadžment, gdje je diplomirala 2011.<ref name="psbih-2018">{{cite web |title=Filipović, Darijana |url=https://www.parlament.ba/representative/detail/517 |website=Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine |access-date=17. 5. 2026 |archive-date=16. 4. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260416053322/https://parlament.ba/representative/detail/517 |url-status=dead }}</ref><ref name="HDZ-biografija">{{cite web |title=Dopredsjednica HDZ-a BiH: Darijana Filipović |url=https://www.hdzbih.org/hr/dopredsjednica-hdz-a-bih-darijana-filipovic |website=HDZ BiH |access-date=20. 10. 2026 |language=hr}}</ref> Filipović je pohađala Političku akademiju HDZ-a BiH 2011, a 2014. i Političku školu Vijeća Evrope.<ref name="HDZ-biografija"/> Politički angažman razvijala je kroz stranačke strukture i Mladež HDZ-a BiH, prije izbora u zakonodavna tijela Federacije Bosne i Hercegovine i države.<ref name="psbih-2018" /><ref name="HDZ-biografija"/> Darijana ima sestru blizanku [[Andrijana Katić|Andrijanu Katić]], političarku [[HDZ BiH|HDZ-a BiH]], koja od 2023. obavlja dužnost [[Ministarstvo prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine|ministrice prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name="klix-andrijana">{{cite web |title=Ko je Andrijana Katić: Ministrica koja ulazi u Parlament FBiH i sestra blizankinja nove članice Predsjedništva BiH |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/ko-je-andrijana-katic-ministrica-koja-ulazi-u-parlament-fbih-i-sestra-blizankinja-nove-clanice-predsjednistva-bih/261006019 |website=Klix.ba |date=7. 10. 2026 |access-date=20. 10. 2026 |language=bs}}</ref> Prije imenovanja na ministarsku funkciju Andrijana je radila kao savjetnica u [[Ministarstvo kulture i sporta Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvu kulture i sporta FBiH]], u kabinetu hrvatskog člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] te u [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|Ministarstvu vanjskih poslova BiH]]. Od 2019. do 2023. obavljala je savjetničke i rukovodeće poslove u kabinetu predsjedavajućeg, odnosno zamjenika predsjedavajućeg [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Doma naroda Parlamentarne skupštine BiH]].<ref name="noviglas-sestre">{{cite web |title=Ko su Darijana i Andrijana, najmoćnije sestre bliznakinje u BiH politici? |url=https://noviglas.info/2026/10/06/ko-su-darijana-i-andrijana-najmocnije-sestre-bliznakinje-u-bih-politici/ |website=Novi Glas |date=6. 10. 2026 |access-date=20. 10. 2026 |language=bs}}</ref> == Politička karijera == Filipović je političku karijeru započela u strukturama [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a BiH]] 2011, kroz rad u Mladeži stranke i kantonalnim stranačkim tijelima. Od 2011. do 2015. bila je sekretarica Mladeži HDZ-a BiH u [[Hercegovačko-neretvanski kanton|Hercegovačko-neretvanskom kantonu]], a od 2012. do 2015. sekretarica Kantonalnog odbora HDZ-a BiH u tom kantonu. Od 2015. do 2019. bila je članica Predsjedništva stranke i sekretarica za organizaciju i članstvo, a 2019. izabrana je za jednu od dopredsjednica HDZ-a BiH. Tu funkciju obavljala je i u narednom stranačkom mandatu.<ref name="HDZ-biografija" /><ref name="javnarasprava">{{cite web |title=Darijana Filipović |url=https://www.javnarasprava.ba/bih/Parlamentarac/1405 |website=JavnaRasprava.ba |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014.|općim izborima 2014.]] izabrana je u Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine. Mandat u tom domu obavljala je do 2018, kada je izabrana u Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine iz izborne jedinice 2 u Federaciji Bosne i Hercegovine.<ref name="euronews-karijera"/><ref name="psbih-2018"/> U državnom parlamentu djelovala je u Klubu zastupnika HDZ-a BiH i stranaka okupljenih oko te koalicije.<ref name="psbih-2018"/> Tokom saziva 2018–2022. bila je članica Komisije za vanjske poslove i Zajedničke komisije za ljudska prava, kao i članica Delegacije Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine u Parlamentarnoj skupštini Mediterana.<ref name="psbih-2018"/><ref name="javnarasprava"/> U tom mandatu podnijela je inicijativu kojom se od Ministarstva vanjske trgovine i ekonomskih odnosa BiH i Ministarstva vanjskih poslova BiH tražilo da preduzmu aktivnosti radi pristupanja Bosne i Hercegovine Međunarodnom vijeću za maslinovo ulje.<ref name="psbih-2018"/> Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|općim izborima 2022.]] ponovo je izabrana u Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH. U tom sazivu bila je članica Komisije za vanjske poslove i Ustavnopravne komisije Predstavničkog doma, te članica Delegacije Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine u [[Parlamentarna skupština Vijeća Evrope|Parlamentarnoj skupštini Vijeća Evrope]].<ref name="psbih-2022">{{cite web |title=Filipović, Darijana |url=https://www.parlament.ba/representative/detail/577?lang=en |website=Parlamentary Assembly of Bosnia and Herzegovina |access-date=17. 5. 2026 |archive-date=15. 12. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251215114501/https://www.parlament.ba/representative/detail/577?lang=en |url-status=dead }}</ref> U Parlamentarnoj skupštini Vijeća Evrope evidentirana je kao predstavnica iz Bosne i Hercegovine u grupi [[Evropska narodna stranka|Evropske narodne stranke]] od marta 2023.<ref name="pace">{{cite web |title=Ms Darijana Filipović |url=https://pace.coe.int/en/members/8759 |website=Parliamentary Assembly of the Council of Europe |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Kandidatura za Predsjedništvo Bosne i Hercegovine == [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] je 13. aprila 2026. objavio da će Darijana Filipović biti kandidatkinja stranke za člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] iz reda hrvatskog naroda na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općim izborima 2026.]]<ref name="klix-kandidatura"/> Odluka je donesena na proširenoj sjednici Predsjedništva i Centralnog odbora HDZ-a BiH održanim u Mostaru, na kojima je njena kandidatura dobila jednoglasnu podršku.<ref name="HDZ-kandidatura">{{cite web |title=HDZ BiH jednoglasno: Darijana Filipović kandidatkinja za hrvatskog člana Predsjedništva BiH |url=https://www.hdzbih.org/hr/portal/objava/hdz-bih-jednoglasno-darijana-filipovic-kandidatkinja-za-hrvatskog-clana-predsjednistva-bih-639116863050000000 |website=HDZ BiH |date=13. 4. 2026 |access-date=20. 10. 2026}}</ref><ref name="klix-kandidatura"/> U julu 2026. Filipović je, u ime HDZ-a BiH, predala [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralnoj izbornoj komisiji Bosne i Hercegovine]] kandidacijske liste stranke za opće izbore.<ref name="HDZ-liste">{{cite web |title=Darijana Filipović predala kandidacijske liste HDZ-a BiH za Opće izbore 2026. |url=https://www.hdzbih.org/hr/portal/objava/darijana-filipovic-predala-kandidacijske-liste-hdz-a-bih-za-opce-izbore-2026-1783337458988 |website=HDZ BiH |date=6. 7. 2026 |access-date=20. 10. 2026}}</ref> == Politički stavovi i javni istupi == === Izborno predstavljanje Hrvata i treći entitet === Filipović zagovara promjene izbornog zakonodavstva Bosne i Hercegovine kojima bi se, prema njenom stavu, osiguralo ravnopravno političko predstavljanje [[Hrvati u Bosni i Hercegovini|hrvatskog naroda]]. U javnim nastupima koristi izraz "legitimno predstavljanje" i kritikuje mogućnost da birači iz jednog konstitutivnog naroda odlučuju o izboru predstavnika drugog naroda u [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvu Bosne i Hercegovine]].<ref name="BPZ-FTV">{{cite web |title=Darijana Filipović, dopredsjednica Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine i kandidatkinja HDZ-a BiH za hrvatsku članicu Predsjedništva Bosne i Hercegovine, gostovala je u Izbornom programu Federalne televizije |url=https://bpz.ba/darijana-filipovic-dopredsjednica-hrvatske-demokratske-zajednice-bosne-i-hercegovine-i-kandidatkinja-hdz-a-bih-za-hrvatsku-clanicu-predsjednistva-bosne-i-hercegovine-gostovala-je-u-izbornom-programu/ |website=BPZ.ba |date=2026-09-08 |access-date=20. 10. 2026 |language=bs}}</ref> U maju 2026. na političkoj tribini u [[Zagreb]]u govorila je o mogućnosti uspostavljanja trećeg entiteta u Bosni i Hercegovini. Navela je da ta ideja nije u primarnom fokusu njenog političkog djelovanja, ali da bi mogla biti jedna od mogućnosti ako se nastavi ono što smatra narušavanjem ravnopravnosti Hrvata. Izjava je izazvala medijsku pažnju zbog političkih posljedica koje bi promjena teritorijalne strukture [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] mogla imati.<ref name="klix-filipovic-treci-entitet">{{cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/darijana-filipovic-ako-se-nastavi-nepravda-prema-hrvatima-treci-entitet-je-jedan-od-mogucih-odgovora/260514170|title=Darijana Filipović: Ako se nastavi nepravda prema Hrvatima, treći entitet je jedan od mogućih odgovora |date=14. 5. 2026 |website=Klix.ba |access-date=17. 5. 2026 |language=bs}}</ref> Sličan stav ponovila je u junu 2026. u programu [[BHRT|Radiotelevizije Bosne i Hercegovine]], izjavivši da bi hrvatski entitet mogao biti jedna od mogućnosti ako se nastavi narušavanje ravnopravnosti konstitutivnih naroda i preglasavanje u izbornom procesu. U istom kontekstu zalagala se za izmjene izbornog zakonodavstva.<ref name="HRT-treci">{{cite web |title=Darijana Filipović: Hrvatski entitet jedna od mogućnosti u BiH |url=https://vijesti.hrt.hr/svijet/darijana-filipovic-hrvatski-entitet-jedna-od-mogucnosti-u-bih-12792829 |website=HRT |date=30. 6. 2026 |access-date=20. 10. 2026 |language=bs}}</ref> === Vanjska politika i euroatlantske integracije === Filipović podržava članstvo Bosne i Hercegovine u [[NATO]]-u i zagovara nastavak evropskih integracija. U intervjuu za [[Federalna televizija|Federalnu televiziju]] u septembru 2026. izjavila je da Bosna i Hercegovina treba razvijati odnose sa [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] i [[Evropska unija|Evropskom unijom]] te da vanjsku politiku treba voditi kroz dogovor članova [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]]. Podržala je i jačanje privredne i diplomatske saradnje sa susjednim državama.<ref name="BPZ-FTV" /> === Odnos prema kulturi sjećanja i veličanju ratnih zločinaca === U predizbornom intervjuu za [[Federalna televizija|Federalnu televiziju]], Filipović je upitana smatra li opasnim to što se osuđeni [[Ratni zločin|ratni zločinci]] ponovo predstavljaju kao nacionalni heroji. Odgovorila je potvrdno, naglašavajući da o kulturi sjećanja i tumačenju prošlosti u Bosni i Hercegovini govori oprezno zbog različitih pogleda političkih strana na ratnu prošlost.<ref name="BPZ-FTV" /> === Navodi o mogućem pomilovanju Milorada Dodika === U augustu 2026. portal [[Istraga.ba]] objavio je navode o navodnom političkom dogovoru predsjednika [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a BiH]] [[Dragan Čović|Dragana Čovića]] i lidera [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]-a Milorada Dodika, prema kojem bi Dodik mogao biti pomilovan ako Darijana Filipović i [[Željka Cvijanović]] budu izabrane u [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]]. Prema objavljenim navodima, pomilovanje bi Dodiku omogućilo povratak na javnu funkciju u [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]]. O ovoj mogućnosti izvještavali su i drugi mediji, uključujući Faktor, koji je razmatrao pravne i institucionalne pretpostavke za takav scenarij.<ref name="Istraga-pomilovanje">{{cite web |title=Lideri SNSD-a i HDZ-a dogovorili: Ukoliko Darijana Filipović i Željka Cvijanović uđu u Predsjedništvo BiH, Milorad Dodik će biti pomilovan! |url=https://istraga.ba/lideri-snsd-a-i-hdz-a-dogovorili-ukoliko-darijana-filipovic-i-zeljka-cvijanovic-udju-u-predsjednistvo-bih-milorad-dodik-ce-biti-pomilovan/ |website=Istraga.ba |date=24. 8. 2026 |access-date=20. 10. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="Faktor-pomilovanje">{{cite web |title=Šta se krije iza priče o pomilovanju Milorada Dodika i uloge Cvijanović i Filipović |url=https://faktor.ba/bosna-i-hercegovina/aktuelno/sta-se-krije-iza-price-o-pomilovanju-milorada-dodika-i-uloge-cvijanovic-i-filipovic/262422 |website=Faktor |date=25. 8. 2026 |access-date=20. 10. 2026 |language=bs}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Filipović, Darijana}} [[Kategorija:Rođeni 1987.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Mostar]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Hrvatski političari iz Bosne i Hercegovine]] 4horkfwqe6sbed5dvyeme5fa1luq0e9 Slaven Kovačević 0 534639 3936496 3934404 2026-10-20T22:05:41Z ~2026-56232-44 187065 3936496 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Slaven Kovačević | slika = Slaven Kovacevic (cropped).jpg | opis_slike = | redoslijed = Savjetnik za vanjsku politiku člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] [[Željko Komšić|Željka Komšića]] | vrijeme_na_vlasti = 2018– | prethodnik = | nasljednik = | redoslijed2 = Vijećnik u [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Sarajeva]] | vrijeme_na_vlasti2 = 2010–2012; 2014–2016 | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = Vijećnik u Općinskom vijeću [[Centar (Sarajevo)|Centar Sarajevo]] | vrijeme_na_vlasti3 = 2004–2016 | prethodnik3 = | nasljednik3 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1972|3|3}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR Bosna i Hercegovina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFR Jugoslavija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | puno_ime = Slaven Kovačević | nacionalnost = | etnicitet = [[Hrvat]] | politička_stranka = [[Demokratska fronta]] | supružnik = | djeca = | obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]] | zanimanje = [[politolog]], univerzitetski nastavnik, [[političar]] | vjera = | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Slaven Kovačević''' ([[Sarajevo]], 3. mart 1972) bosanskohercegovački je [[politolog]], univerzitetski nastavnik, političar i savjetnik za vanjsku politiku u kabinetu člana [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] [[Željko Komšić|Željka Komšića]]. U javnosti je posebno poznat po predmetu ''Kovačević protiv Bosne i Hercegovine'' pred [[Evropski sud za ljudska prava|Evropskim sudom za ljudska prava]], koji se odnosio na aktivno biračko pravo i ustavno-izborni sistem Bosne i Hercegovine. Član je [[Demokratska fronta|Demokratske fronte]] (DF), a u decembru 2025. ta stranka ga je odredila za kandidata za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine iz reda hrvatskog naroda na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općim izborima 2026]].<ref name="cv">{{cite web |title=Slaven Kovačević - CV |url=https://cis.unsa.ba/wp-content/uploads/2019/07/cv_slaven-kovaa_evia.pdf |website=Centar za interdisciplinarne studije Univerziteta u Sarajevu |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="klix-kandidatura">{{cite web |title=Slaven Kovačević je kandidat DF-a za Predsjedništvo BiH na Općim izborima 2026. |url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/slaven-kovacevic-je-kandidat-df-a-za-predsjednistvo-bih-na-opcim-izborima-2026/251214085 |website=Klix.ba |date=14. 12. 2025 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> == Biografija i obrazovanje == Kovačević je rođen 3. marta 1972. u Sarajevu. Visoko obrazovanje završio je na [[Fakultet političkih nauka u Sarajevu|Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Sarajevu]], gdje je 2016. stekao zvanje doktora političkih nauka.<ref name="cv"/> U akademskom radu bavio se političkim sistemima, evropskim integracijama i pitanjima ustavnog uređenja Bosne i Hercegovine. Od 2019. angažiran je kao docent na [[Fakultet za upravu u Sarajevu|Fakultetu za upravu u Sarajevu]], gdje je predavao predmet "Evropske integracije i Bosna i Hercegovina". Ranije je 2015. predavao predmet "Demokratija" u Drugoj gimnaziji u Sarajevu.<ref name="cv"/> == Politička karijera == Kovačević je politički djelovao u [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratskoj partiji Bosne i Hercegovine]], a kasnije u Demokratskoj fronti. Bio je vijećnik u Općinskom vijeću [[Centar (Sarajevo)|Centar Sarajevo]] u tri uzastopna mandata, od 2004. do 2016. U istom periodu obavljao je i rukovodeće funkcije u lokalnoj vlasti: bio je predsjedavajući Općinskog vijeća Centar od 2010. do 2012, a zamjenik predsjedavajućeg od 2014. do 2016.<ref name="cv"/> U [[Gradsko vijeće Grada Sarajeva|Gradskom vijeću Sarajeva]] bio je vijećnik od 2010. do 2012. i od 2014. do 2016. U vijeće je biran iz sastava Općinskog vijeća Centar, što je u sarajevskom sistemu lokalne vlasti uobičajen način popunjavanja dijela Gradskog vijeća.<ref name="cv"/><ref name="klix-kandidatura"/> Od 2018. radi kao savjetnik za vanjsku politiku u kabinetu Željka Komšića, člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine. U tom svojstvu javno je komentirao vanjskopolitička pitanja, odnose Bosne i Hercegovine s državama regije i međunarodne aspekte unutrašnjeg ustavnog uređenja zemlje.<ref name="cv"/> === Predmet ''Kovačević protiv Bosne i Hercegovine'' === Kovačević je 2022. podnio predstavku Evropskom sudu za ljudska prava protiv Bosne i Hercegovine, tvrdeći da su mu izborna pravila za [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] i Predsjedništvo Bosne i Hercegovine povrijedila pravo da glasa za kandidate po vlastitom izboru. Predmet se odnosio na kombinaciju teritorijalnih i etničkih uslova u izbornom sistemu Bosne i Hercegovine, posebno na činjenicu da birači iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] glasaju za bošnjačkog i hrvatskog člana Predsjedništva, dok birači iz [[Republika Srpska|Republike Srpske]] glasaju za srpskog člana.<ref name="uredzastupnika">{{cite web |title=Presuda Europskog suda za ljudska prava - Kovačević protiv Bosne i Hercegovine |url=https://uredzastupnika.gov.hr/vijesti/presuda-europskog-suda-za-ljudska-prava-kovacevic-protiv-bosne-i-hercegovine/1284 |website=Ured zastupnika Republike Hrvatske pred Europskim sudom za ljudska prava |date=25. 6. 2025 |access-date=17. 5. 2026}}</ref><ref name="detektor">{{cite web |title=Evropski sud za ljudska prava objavio pisanu presudu u slučaju Slavena Kovačevića protiv BiH |url=https://detektor.ba/2025/10/01/evropski-sud-za-ljudska-prava-objavio-pisanu-presudu-u-slucaju-slavena-kovacevica-protiv-bih/ |website=Detektor |date=1. 10. 2025 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Vijeće Evropskog suda za ljudska prava je 29. augusta 2023. utvrdilo povredu člana 1. Protokola broj 12 uz [[Evropska konvencija o ljudskim pravima|Evropsku konvenciju o ljudskim pravima]], odnosno opće zabrane diskriminacije. Nakon zahtjeva Bosne i Hercegovine predmet je upućen Velikom vijeću, koje je 25. juna 2025. poništilo raniju presudu i odbacilo aplikaciju. Većinom od 12 glasova prema pet, Sud je ocijenio da Kovačević nije imao status žrtve u smislu Konvencije i da je došlo do zloupotrebe prava na individualnu aplikaciju.<ref name="detektor"/><ref name="aljazeera">{{cite web |title=Evropski sud za ljudska prava poništio presudu u predmetu Kovačević |url=https://balkans.aljazeera.net/news/2025/6/25/evropski-sud-za-ljudska-prava-ponistio-presudu-u-predmetu-kovacevic |website=Al Jazeera Balkans |date=25. 6. 2025 |access-date=17. 5. 2026}}</ref> Presuda Velikog vijeća izazvala je političke i pravne reakcije u Bosni i Hercegovini jer se predmet nadovezao na ranije presude Evropskog suda za ljudska prava o diskriminatornim elementima ustavnog i izbornog sistema Bosne i Hercegovine, uključujući predmete ''[[Sejdić i Finci protiv Bosne i Hercegovine]]'', ''[[Zornić protiv Bosne i Hercegovine]]'' i ''[[Pilav protiv Bosne i Hercegovine]]''.<ref name="detektor"/> U obrazloženju presude navedeno je da je tokom postupka iznosio neosnovane i uvredljive tvrdnje o sudijama, bivšem predsjedniku Suda, agentima Vlade Bosne i Hercegovine i visokom predstavniku, čime je, prema ocjeni Suda, prešao granice dopuštene kritike.<ref name="detektor-kovacevic">{{cite web|url=https://detektor.ba/2025/10/01/evropski-sud-za-ljudska-prava-objavio-pisanu-presudu-u-slucaju-slavena-kovacevica-protiv-bih/|title=Evropski sud za ljudska prava objavio pisanu presudu u slučaju Slavena Kovačevića protiv BiH|date=1. 10. 2025|website=Detektor|access-date=17. 5. 2026}}</ref> === Kandidatura za Predsjedništvo Bosne i Hercegovine === Predsjedništvo Demokratske fronte donijelo je 14. decembra 2025. odluku da Kovačević bude kandidat stranke za člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine iz reda hrvatskog naroda na općim izborima 2026.<ref name="klix-kandidatura" /> Kandidatura je uslijedila nakon što Željko Komšić, predsjednik DF-a i dotadašnji hrvatski član Predsjedništva Bosne i Hercegovine, zbog ustavnog ograničenja od dva uzastopna mandata nije mogao ponovo biti kandidat za istu funkciju na izborima 2026.<ref name="klix-kandidatura"/> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Kovačević, Slaven}} [[Kategorija:Rođeni 1972.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Demokratske fronte]] [[Kategorija:Političari Socijaldemokratske partije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Hrvatski političari iz Bosne i Hercegovine]] 2ru2tk7usupgja9930kw9wv2c0qhv2k Oton Vilim 0 538810 3936447 3936401 2026-10-20T12:23:22Z Lord Valensus 6962 Dodao sliku. 3936447 wikitext text/x-wiki '''Oton Vilim''' (preminuo 21. septembra 1026) bio je franački plemić poznat kao grof [[Burgundija|Burgundije]];<ref>{{Cite journal |last=Bouchard |first=Constance B. |date=1979 |title=Laymen and church reform around the year 1000: the case of Otto-William, count of Burgundy |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1016/0304-4181(79)90015-0 |journal=Journal of Medieval History |volume=5 |issue=1 |pages=1–10 |doi=10.1016/0304-4181(79)90015-0 |issn=0304-4181|url-access=subscription }}</ref> međutim, postao je i [[vojvoda]] Burgundije. [[Datoteka:OtWilBur.jpg|188px|mini|lijevo|Otonov novčić]] Moguće je da je rođen oko 958. godine, a bio je sin kralja Adalberta od Italije i kraljice Gerberge te unuk Berengara II. Poslije Adalbertove smrti, Gerberga se udala za Henrika, burgundskog vojvodu, koji je usvojio Otona Vilima, tako ga učinivši mogućim nasljednikom. Sa svojom ženom [[Ermentruda od Roucyja|Ermentrudom od Roucyja]],<ref>Previte Orton, C. W. (2013). ''The Early History of the House of Savoy, 1000-1233''.</ref> Oton je imao nekoliko djece: Guyja<ref>Previte Orton, C. W. (2013). ''The Early History of the House of Savoy, 1000-1233''.</ref> (? – 1006), Matildu, Gerbergu (supruga Vilima II od Provanse), [[Renaud I, burgundski grof|Renauda]] i [[Agneza Burgundska, vojvotkinja Akvitanije|Agnezu]] (Agnes). == Izvori == {{Refspisak}} [[Kategorija:Vojvode Burgundije]] rowwjcj0lvp1snahv5rvs691or44srn Vilim I, burgundski grof 0 538814 3936444 2026-10-20T12:14:04Z Lord Valensus 6962 Nova stranica: '''Vilim I. „Veliki“''' (? – 12. novembra 1087) bio je burgundski grof. Vjerovatno je rođen 1020. godine. Vladao je „slobodnom grofovijom“. Njegov otac bio je grof [[Renaud I, burgundski grof|Renaud I]], sin grofa [[Oton Vilim|Otona Vilima]], koji je bio i vojvoda. Vilim je naslijedio oca. Majka grofa Vilima bila je [[Alisa Normanska]], kći Rikarda II od Normandije. Sa svojom suprugom Stefanijom Vilim je imao mnogo djece – sin Renaud II<ref>{{cite book |chapte... 3936444 wikitext text/x-wiki '''Vilim I. „Veliki“''' (? – 12. novembra 1087) bio je burgundski grof. Vjerovatno je rođen 1020. godine. Vladao je „slobodnom grofovijom“. Njegov otac bio je grof [[Renaud I, burgundski grof|Renaud I]], sin grofa [[Oton Vilim|Otona Vilima]], koji je bio i vojvoda. Vilim je naslijedio oca. Majka grofa Vilima bila je [[Alisa Normanska]], kći Rikarda II od Normandije. Sa svojom suprugom Stefanijom Vilim je imao mnogo djece – sin Renaud II<ref>{{cite book |chapter=The Crusade of 1101 |first=James Lea |last=Cate |title=A History of the Crusades: The First Hundred Years |editor-first1=Kenneth Meyer |editor-link=Kenneth Setton |editor-last1=Setton |editor-first2=M. W. |author-link=James L. Cate |editor-last2=Baldwin |publisher=The University of Wisconsin Press |year=1969}}</ref> naslijedio je svoga oca. Sin Stjepan također je bio grof Burgundije, dok je sin [[Rajmund Burgundski]]<ref>Stroll, Mary (2004). ''Calixtus II (1119-1124): A Pope Born to Rule''. Brill. ISBN 90 04 13987 7.</ref> postao muž [[Uraka Leonska i Kastiljska|Urake Leonske]], [[Španski jezik|španske]] gospe. Vilimov sin Guy izabran je za papu Kalista II.<ref>{{cite book |chapter=The Crusade of 1101 |first=James Lea |last=Cate |title=A History of the Crusades: The First Hundred Years |editor-first1=Kenneth Meyer |editor-link=Kenneth Setton |editor-last1=Setton |editor-first2=M. W. |author-link=James L. Cate |editor-last2=Baldwin |publisher=The University of Wisconsin Press |year=1969}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Burgundski grofovi]] f8iym1t15e26hnv0dpain3t2dptvogk 3936445 3936444 2026-10-20T12:16:31Z Lord Valensus 6962 3936445 wikitext text/x-wiki '''Vilim I. „Veliki“''' (? – 12. novembra 1087) bio je burgundski grof. Vjerovatno je rođen 1020. godine. Vladao je „slobodnom grofovijom“. Njegov otac bio je grof [[Renaud I, burgundski grof|Renaud I]], sin grofa [[Oton Vilim|Otona Vilima]], koji je bio i vojvoda. Vilim je naslijedio oca. Majka grofa Vilima bila je [[Alisa Normanska]], kći Rikarda II od Normandije. [[Datoteka:Guillaume le Grand.jpg|100px|mini|Vilim pored raspela]] Sa svojom suprugom Stefanijom Vilim je imao mnogo djece – sin Renaud II<ref>{{cite book |chapter=The Crusade of 1101 |first=James Lea |last=Cate |title=A History of the Crusades: The First Hundred Years |editor-first1=Kenneth Meyer |editor-link=Kenneth Setton |editor-last1=Setton |editor-first2=M. W. |author-link=James L. Cate |editor-last2=Baldwin |publisher=The University of Wisconsin Press |year=1969}}</ref> naslijedio je svoga oca. Sin Stjepan također je bio grof Burgundije, dok je sin [[Rajmund Burgundski]]<ref>Stroll, Mary (2004). ''Calixtus II (1119-1124): A Pope Born to Rule''. Brill. ISBN 90 04 13987 7.</ref> postao muž [[Uraka Leonska i Kastiljska|Urake Leonske]], [[Španski jezik|španske]] gospe. Vilimov sin Guy izabran je za papu Kalista II.<ref>{{cite book |chapter=The Crusade of 1101 |first=James Lea |last=Cate |title=A History of the Crusades: The First Hundred Years |editor-first1=Kenneth Meyer |editor-link=Kenneth Setton |editor-last1=Setton |editor-first2=M. W. |author-link=James L. Cate |editor-last2=Baldwin |publisher=The University of Wisconsin Press |year=1969}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Burgundski grofovi]] 6keu65i1d69zmxlsluibq27id36lm3o Kategorija:Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine 14 538815 3936467 2026-10-20T15:35:04Z Z1KA 87045 Z1KA premjestio je stranicu [[Kategorija:Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] na [[Kategorija:Savez za bolju budućnost]]: Uobičajen naziv 3936467 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[:Kategorija:Savez za bolju budućnost]] gnwixkrwwwech5cpry4hgzt1a0vrbl3 Kategorija:Političari Saveza za bolju budućnost Bosne i Hercegovine 14 538816 3936472 2026-10-20T15:36:11Z Z1KA 87045 Z1KA premjestio je stranicu [[Kategorija:Političari Saveza za bolju budućnost Bosne i Hercegovine]] na [[Kategorija:Političari Saveza za bolju budućnost]]: Uobičajen naziv 3936472 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[:Kategorija:Političari Saveza za bolju budućnost]] si5t426czjblpypdymxbnmcnz29uj4o Koalicija za državu 0 538817 3936476 2026-10-20T15:40:35Z Z1KA 87045 Nova stranica: {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Koalicija za državu | izvorno_ime = | logo = Logo saveza. | tekst = | skraćenica = KzD, PzD, PD | predsjednik = [[Kolektivno vodstvo]] | predsjednik_osnivač = | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = | osnovana = 14. juni 2022. (Pokret za... 3936476 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Koalicija za državu | izvorno_ime = | logo = Logo saveza. | tekst = | skraćenica = KzD, PzD, PD | predsjednik = [[Kolektivno vodstvo]] | predsjednik_osnivač = | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = | osnovana = 14. juni 2022. (Pokret za državu)<br>15. juni 2026. (Koalicija za državu) | raspuštena = | prethodnik = | nastala_iz = | nasljednik = | spojena_u = | slogan = | himna = | sjedište = <!--[[Grad]], [[Država]]--> | adresa = | novine = | mladi_ogranak = | ženski_ogranak = | seniorski_ogranak = | broj članova = | politička_pozicija = [[Veliki šator]] | ideologija = [[Unitarizam]]<br>[[Proevropejstvo]] | religija = | nacionalno_članstvo = | regionalno_članstvo = | evropsko_članstvo = | međunarodno_članstvo = | prazna_oznaka1 = Ovlašteni predstavnik | prazni_podaci1 = [[Edin Ramić]] | prazna_oznaka2 = Prethodni naziv | prazni_podaci2 = Pokret za državu (2022) | boje = {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} plava, {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|svijetlo|BS}}}} žuta | sestrinske_stranke = | skupština1 = [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodna skupština RS]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|3|83|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} | skupština2 = | broj_mandata2 = | skupština3 = | broj_mandata3 = | skupština4 = | broj_mandata4 = | skupština5 = | broj_mandata5 = | skupština6 = | broj_mandata6 = | skupština7 = | broj_mandata7 = | skupština8 = | broj_mandata8 = | zastava = | veb-sajt = {{URL|koalicijazadrzavu.org}} }} '''Koalicija za državu''' ('''KzD''') jest [[koalicija]] tzv. probosanskih [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini|političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] formirana radi zajedničkog nastupa na [[Izbori u Republici Srpskoj|izborima u Republici Srpskoj]]. Savez okuplja stranke različitih političkih usmjerenja koje zajednički nastup zasnivaju na podršci [[suverenitet]]<nowiki/>u i teritorijalnom integritetu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], zastupljenosti povratničkog stanovništva, ravnopravnosti građana i naroda te jačanju državnih institucija. Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|općim izborima 2022.]] koalicija je nosila naziv '''Pokret za državu''' ('''PzD'''), odnosno '''Pokret država''' (PD), dok na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općim izborima 2026.]] nosila je naziv '''Koalicija za državu'''. Iako između dva saveza postoji kontinuitet političkih ciljeva i dijela članstva, oni su registrovani kao zasebni izborni subjekti za dva različita izborna ciklusa. == Historija == === Osnivanje Pokreta za državu (2022) === Pokret za državu nastao je početkom 2022. kao inicijativa za objedinjavanje političkih stranaka koje djeluju u Republici Srpskoj i zagovaraju zajednički nastup na izborima. Inicijativa je uslijedila nakon međustranačkih razgovora i aktivnosti usmjerenih prema povratničkom stanovništvu i državljanima Bosne i Hercegovine koji žive u inostranstvu. Dana 14. juna 2022. predstavnici deset političkih stranaka predali su [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralnoj izbornoj komisiji Bosne i Hercegovine]] (CIKBiH) dokumentaciju za zajednički nastup na izborima za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] (NSRS). Sporazum su potpisale [[Stranka demokratske akcije]] (SDA), [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] (SDP BiH), [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] (SBiH), [[Savez za bolju budućnost]] (SBB), [[Demokratska fronta]] (DF), [[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] (GS), [[Narodni evropski savez]] (NES), [[Pokret demokratske akcije]] (PDA), [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]] (SDBiH) i [[Bosanskohercegovački zeleni|Bosanskohercegovački]] [[Bosanskohercegovački zeleni|zeleni]] (BHZ). Za ovlaštenog predstavnika koalicije pred CIK-om imenovan je [[Edin Ramić]] iz SDA. Kandidatske liste obuhvatale su svih [[Šablon:Izborne jedinice Narodne skupštine Republike Srpske|devet izbornih jedinica]] za NSRS. Zajednički nastup za NSRS registrovan je pod nazivom '''Pokret za državu''', sa šifrom izbornog subjekta 03095. Za izbore za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike Republike Srpske]] povezana koalicijska kandidatura [[Senad Bratić|Senada Bratića]] registrovana je pod posebnim nazivom '''Pokret država''', sa šifrom 03094. Na izborima za [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] kandidati stranaka okupljenih oko Pokreta nastupili su na listama SDA. ==== Rezultati na izborima ==== {{Proširiti sekciju}} === Osnivanje Koalicije za državu (2026) === {{Proširiti sekciju}} ==== Rezultati na izborima ==== {{Proširiti sekciju}} == Članstvo == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Politička stranka !Skraćeno !Predsjednik !Pokret za državu !Koalicija za državu |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |SDA |[[Bakir Izetbegović]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |SDP BiH |[[Nermin Nikšić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |SBiH |[[Semir Efendić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |SBB |[[Fahrudin Radončić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |DF |[[Željko Komšić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|GS|tamno|BS}};" | |[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |GS |[[Muhamed Fazlagić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | |[[Narodni evropski savez]] |NES |[[Nermin Ogrešević]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|PDA|tamno|BS}};" | |[[Pokret demokratske akcije]] |PDA |[[Elzina Pirić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDBiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] |SDBiH |[[Husein Tokić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | |[[Bosanskohercegovački zeleni]] |BHZ |[[Sevlid Hurtić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |} == Izbori == === Narodna skupština Republike Srpske === {{Proširiti sekciju}} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == * [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] * [[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu]] * [[Domovina (koalicija)]] * [[Zajedno za Bosnu i Hercegovinu]] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2022.]] [[Kategorija:Savezi političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Stranka demokratske akcije]] [[Kategorija:Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Savez za bolju budućnost]] [[Kategorija:Demokratska fronta]] [[Kategorija:Građanski savez (Bosna i Hercegovina)]] [[Kategorija:Narodni evropski savez]] [[Kategorija:Pokret demokratske akcije]] [[Kategorija:Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački zeleni]] [[Kategorija:Unitarizam]] [[Kategorija:Proevropejstvo]] gg3m8sp4chk612y6kn9e4cm0w930f6n 3936478 3936476 2026-10-20T15:42:05Z Z1KA 87045 3936478 wikitext text/x-wiki {{Izmjene u toku}} {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Koalicija za državu | izvorno_ime = | logo = Koalicija za državu logo.png | tekst = Logo saveza. | skraćenica = KzD, PzD, PD | predsjednik = [[Kolektivno vodstvo]] | predsjednik_osnivač = | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = | osnovana = 14. juni 2022. {{Small|(Pokret za državu)}}<br>15. juni 2026. {{Small|(Koalicija za državu)}} | raspuštena = | prethodnik = | nastala_iz = | nasljednik = | spojena_u = | slogan = | himna = | sjedište = <!--[[Grad]], [[Država]]--> | adresa = | novine = | mladi_ogranak = | ženski_ogranak = | seniorski_ogranak = | broj članova = | politička_pozicija = [[Veliki šator]] | ideologija = [[Unitarizam]]<br>[[Proevropejstvo]] | religija = | nacionalno_članstvo = | regionalno_članstvo = | evropsko_članstvo = | međunarodno_članstvo = | prazna_oznaka1 = Ovlašteni predstavnik | prazni_podaci1 = [[Edin Ramić]] | prazna_oznaka2 = Prethodni naziv | prazni_podaci2 = Pokret za državu (2022) | boje = {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} plava, {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|svijetlo|BS}}}} žuta | sestrinske_stranke = | skupština1 = [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodna skupština RS]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|3|83|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} | skupština2 = | broj_mandata2 = | skupština3 = | broj_mandata3 = | skupština4 = | broj_mandata4 = | skupština5 = | broj_mandata5 = | skupština6 = | broj_mandata6 = | skupština7 = | broj_mandata7 = | skupština8 = | broj_mandata8 = | zastava = | veb-sajt = {{URL|koalicijazadrzavu.org}} }} '''Koalicija za državu''' ('''KzD''') jest [[koalicija]] tzv. probosanskih [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini|političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] formirana radi zajedničkog nastupa na [[Izbori u Republici Srpskoj|izborima u Republici Srpskoj]]. Savez okuplja stranke različitih političkih usmjerenja koje zajednički nastup zasnivaju na podršci [[suverenitet]]<nowiki/>u i teritorijalnom integritetu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], zastupljenosti povratničkog stanovništva, ravnopravnosti građana i naroda te jačanju državnih institucija. Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|općim izborima 2022.]] koalicija je nosila naziv '''Pokret za državu''' ('''PzD'''), odnosno '''Pokret država''' (PD), dok na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općim izborima 2026.]] nosila je naziv '''Koalicija za državu'''. Iako između dva saveza postoji kontinuitet političkih ciljeva i dijela članstva, oni su registrovani kao zasebni izborni subjekti za dva različita izborna ciklusa. == Historija == === Osnivanje Pokreta za državu (2022) === Pokret za državu nastao je početkom 2022. kao inicijativa za objedinjavanje političkih stranaka koje djeluju u Republici Srpskoj i zagovaraju zajednički nastup na izborima. Inicijativa je uslijedila nakon međustranačkih razgovora i aktivnosti usmjerenih prema povratničkom stanovništvu i državljanima Bosne i Hercegovine koji žive u inostranstvu. Dana 14. juna 2022. predstavnici deset političkih stranaka predali su [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralnoj izbornoj komisiji Bosne i Hercegovine]] (CIKBiH) dokumentaciju za zajednički nastup na izborima za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] (NSRS). Sporazum su potpisale [[Stranka demokratske akcije]] (SDA), [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] (SDP BiH), [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] (SBiH), [[Savez za bolju budućnost]] (SBB), [[Demokratska fronta]] (DF), [[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] (GS), [[Narodni evropski savez]] (NES), [[Pokret demokratske akcije]] (PDA), [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]] (SDBiH) i [[Bosanskohercegovački zeleni|Bosanskohercegovački]] [[Bosanskohercegovački zeleni|zeleni]] (BHZ). Za ovlaštenog predstavnika koalicije pred CIK-om imenovan je [[Edin Ramić]] iz SDA. Kandidatske liste obuhvatale su svih [[Šablon:Izborne jedinice Narodne skupštine Republike Srpske|devet izbornih jedinica]] za NSRS. Zajednički nastup za NSRS registrovan je pod nazivom '''Pokret za državu''', sa šifrom izbornog subjekta 03095. Za izbore za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike Republike Srpske]] povezana koalicijska kandidatura [[Senad Bratić|Senada Bratića]] registrovana je pod posebnim nazivom '''Pokret država''', sa šifrom 03094. Na izborima za [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] kandidati stranaka okupljenih oko Pokreta nastupili su na listama SDA. ==== Rezultati na izborima ==== {{Proširiti sekciju}} === Osnivanje Koalicije za državu (2026) === {{Proširiti sekciju}} ==== Rezultati na izborima ==== {{Proširiti sekciju}} == Članstvo == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Politička stranka !Skraćeno !Predsjednik !Pokret za državu !Koalicija za državu |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |SDA |[[Bakir Izetbegović]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |SDP BiH |[[Nermin Nikšić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |SBiH |[[Semir Efendić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |SBB |[[Fahrudin Radončić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |DF |[[Željko Komšić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|GS|tamno|BS}};" | |[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |GS |[[Muhamed Fazlagić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | |[[Narodni evropski savez]] |NES |[[Nermin Ogrešević]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|PDA|tamno|BS}};" | |[[Pokret demokratske akcije]] |PDA |[[Elzina Pirić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDBiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] |SDBiH |[[Husein Tokić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | |[[Bosanskohercegovački zeleni]] |BHZ |[[Sevlid Hurtić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |} == Izbori == === Narodna skupština Republike Srpske === {{Proširiti sekciju}} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == * [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] * [[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu]] * [[Domovina (koalicija)]] * [[Zajedno za Bosnu i Hercegovinu]] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2022.]] [[Kategorija:Savezi političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Stranka demokratske akcije]] [[Kategorija:Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Savez za bolju budućnost]] [[Kategorija:Demokratska fronta]] [[Kategorija:Građanski savez (Bosna i Hercegovina)]] [[Kategorija:Narodni evropski savez]] [[Kategorija:Pokret demokratske akcije]] [[Kategorija:Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački zeleni]] [[Kategorija:Unitarizam]] [[Kategorija:Proevropejstvo]] az4tqmqthyc74zfap5zsatngx0vz400 3936480 3936478 2026-10-20T15:46:47Z Z1KA 87045 3936480 wikitext text/x-wiki {{Izmjene u toku}} {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Koalicija za državu | izvorno_ime = | logo = Koalicija za državu logo.png | tekst = Logo saveza. | skraćenica = KzD, PzD, PD | predsjednik = [[Kolektivno vodstvo]] | predsjednik_osnivač = | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = | osnovana = 14. juni 2022. {{Small|(Pokret za državu)}}<br>15. juni 2026. {{Small|(Koalicija za državu)}} | raspuštena = | prethodnik = | nastala_iz = | nasljednik = | spojena_u = | slogan = "1 za sigurno!" | himna = | sjedište = <!--[[Grad]], [[Država]]--> | adresa = | novine = | mladi_ogranak = | ženski_ogranak = | seniorski_ogranak = | broj članova = | politička_pozicija = [[Veliki šator]] | ideologija = [[Unitarizam]]<br>[[Proevropejstvo]] | religija = | nacionalno_članstvo = | regionalno_članstvo = | evropsko_članstvo = | međunarodno_članstvo = | prazna_oznaka1 = Ovlašteni predstavnik | prazni_podaci1 = [[Edin Ramić]] | prazna_oznaka2 = Prethodni naziv | prazni_podaci2 = Pokret za državu (2022) | boje = {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} plava, {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|svijetlo|BS}}}} žuta | sestrinske_stranke = | skupština1 = [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodna skupština RS]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|3|83|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} | skupština2 = | broj_mandata2 = | skupština3 = | broj_mandata3 = | skupština4 = | broj_mandata4 = | skupština5 = | broj_mandata5 = | skupština6 = | broj_mandata6 = | skupština7 = | broj_mandata7 = | skupština8 = | broj_mandata8 = | zastava = | veb-sajt = {{URL|koalicijazadrzavu.org}} }} '''Koalicija za državu''' ('''KzD''') jest [[koalicija]] tzv. probosanskih [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini|političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] formirana radi zajedničkog nastupa na [[Izbori u Republici Srpskoj|izborima u Republici Srpskoj]]. Savez okuplja stranke različitih političkih usmjerenja koje zajednički nastup zasnivaju na podršci [[suverenitet]]<nowiki/>u i teritorijalnom integritetu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], zastupljenosti povratničkog stanovništva, ravnopravnosti građana i naroda te jačanju državnih institucija. Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|općim izborima 2022.]] koalicija je nosila naziv '''Pokret za državu''' ('''PzD'''), odnosno '''Pokret država''' (PD), dok na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općim izborima 2026.]] nosila je naziv '''Koalicija za državu'''. Iako između dva saveza postoji kontinuitet političkih ciljeva i dijela članstva, oni su registrovani kao zasebni izborni subjekti za dva različita izborna ciklusa. == Historija == === Osnivanje Pokreta za državu (2022) === Pokret za državu nastao je početkom 2022. kao inicijativa za objedinjavanje političkih stranaka koje djeluju u Republici Srpskoj i zagovaraju zajednički nastup na izborima. Inicijativa je uslijedila nakon međustranačkih razgovora i aktivnosti usmjerenih prema povratničkom stanovništvu i državljanima Bosne i Hercegovine koji žive u inostranstvu. Dana 14. juna 2022. predstavnici deset političkih stranaka predali su [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralnoj izbornoj komisiji Bosne i Hercegovine]] (CIKBiH) dokumentaciju za zajednički nastup na izborima za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] (NSRS). Sporazum su potpisale [[Stranka demokratske akcije]] (SDA), [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] (SDP BiH), [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] (SBiH), [[Savez za bolju budućnost]] (SBB), [[Demokratska fronta]] (DF), [[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] (GS), [[Narodni evropski savez]] (NES), [[Pokret demokratske akcije]] (PDA), [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]] (SDBiH) i [[Bosanskohercegovački zeleni|Bosanskohercegovački]] [[Bosanskohercegovački zeleni|zeleni]] (BHZ). Za ovlaštenog predstavnika koalicije pred CIK-om imenovan je [[Edin Ramić]] iz SDA. Kandidatske liste obuhvatale su svih [[Šablon:Izborne jedinice Narodne skupštine Republike Srpske|devet izbornih jedinica]] za NSRS. Zajednički nastup za NSRS registrovan je pod nazivom '''Pokret za državu''', sa šifrom izbornog subjekta 03095. Za izbore za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike Republike Srpske]] povezana koalicijska kandidatura [[Senad Bratić|Senada Bratića]] registrovana je pod posebnim nazivom '''Pokret država''', sa šifrom 03094. Na izborima za [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] kandidati stranaka okupljenih oko Pokreta nastupili su na listama SDA. ==== Rezultati na izborima ==== {{Proširiti sekciju}} === Osnivanje Koalicije za državu (2026) === {{Proširiti sekciju}} ==== Rezultati na izborima ==== {{Proširiti sekciju}} == Članstvo == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Politička stranka !Skraćeno !Predsjednik !Pokret za državu !Koalicija za državu |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |SDA |[[Bakir Izetbegović]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |SDP BiH |[[Nermin Nikšić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |SBiH |[[Semir Efendić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |SBB |[[Fahrudin Radončić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |DF |[[Željko Komšić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|GS|tamno|BS}};" | |[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |GS |[[Muhamed Fazlagić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | |[[Narodni evropski savez]] |NES |[[Nermin Ogrešević]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|PDA|tamno|BS}};" | |[[Pokret demokratske akcije]] |PDA |[[Elzina Pirić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDBiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] |SDBiH |[[Husein Tokić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | |[[Bosanskohercegovački zeleni]] |BHZ |[[Sevlid Hurtić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |} == Izbori == === Narodna skupština Republike Srpske === {{Proširiti sekciju}} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == * [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] * [[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu]] * [[Domovina (koalicija)]] * [[Zajedno za Bosnu i Hercegovinu]] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2022.]] [[Kategorija:Savezi političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Stranka demokratske akcije]] [[Kategorija:Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Savez za bolju budućnost]] [[Kategorija:Demokratska fronta]] [[Kategorija:Građanski savez (Bosna i Hercegovina)]] [[Kategorija:Narodni evropski savez]] [[Kategorija:Pokret demokratske akcije]] [[Kategorija:Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački zeleni]] [[Kategorija:Unitarizam]] [[Kategorija:Proevropejstvo]] hcfwkfef0seh3jetvqmem1rb3evc43d 3936505 3936480 2026-10-21T06:22:48Z Z1KA 87045 3936505 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Koalicija za državu | izvorno_ime = | logo = Koalicija za državu logo.png | tekst = Logo saveza. | skraćenica = KzD, PzD, PD | predsjednik = [[Kolektivno vodstvo]] | predsjednik_osnivač = | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = | osnovana = 14. juni 2022. {{Small|(Pokret za državu)}}<br>15. juni 2026. {{Small|(Koalicija za državu)}} | raspuštena = | prethodnik = | nastala_iz = | nasljednik = | spojena_u = | slogan = "1 za sigurno!" | himna = | sjedište = <!--[[Grad]], [[Država]]--> | adresa = | novine = | mladi_ogranak = | ženski_ogranak = | seniorski_ogranak = | broj članova = | politička_pozicija = [[Veliki šator]] | ideologija = [[Unitarizam]]<br>[[Proevropejstvo]] | religija = | nacionalno_članstvo = | regionalno_članstvo = | evropsko_članstvo = | međunarodno_članstvo = | prazna_oznaka1 = Ovlašteni predstavnik | prazni_podaci1 = [[Edin Ramić]] | prazna_oznaka2 = Naziv na prethodnim izborima | prazni_podaci2 = Pokret za državu (2022) | boje = {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} plava, {{Colorbox|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|svijetlo|BS}}}} žuta | sestrinske_stranke = | skupština1 = [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodna skupština RS]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|3|83|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} | skupština2 = | broj_mandata2 = | skupština3 = | broj_mandata3 = | skupština4 = | broj_mandata4 = | skupština5 = | broj_mandata5 = | skupština6 = | broj_mandata6 = | skupština7 = | broj_mandata7 = | skupština8 = | broj_mandata8 = | zastava = | veb-sajt = {{URL|koalicijazadrzavu.org}} }} '''Koalicija za državu''' ('''KzD''') jest [[koalicija]] tzv. probosanskih [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini|političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] osnovana radi zajedničkog nastupa na [[Izbori u Republici Srpskoj|izborima u Republici Srpskoj]]. Koalicija okuplja stranke različitih političkih usmjerenja koje zajednički nastup zasnivaju na podršci suverenitetu i teritorijalnom integritetu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], zastupljenosti povratničkog stanovništva, ravnopravnosti građana i naroda te jačanju državnih institucija.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/ovih-10-stranaka-zajednicki-nastupa-u-okviru-pokreta-za-drzavu-za-nsrs/220614115|title=Ovih 10 stranaka zajednički nastupa u okviru "Pokreta za državu" za NSRS|date=2022-06-14|website=Klix.ba|language=bs|access-date=2026-10-21}}</ref> Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|općim izborima 2022.]] koalicija je nosila naziv '''Pokret za državu''' ('''PzD''') za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]],<ref name=":1" /> odnosno '''Pokret država''' (PD) za [[Predsjednik Republike Srpske|Predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike Republike Srpske]],<ref>{{Cite web|url=https://www.sda.ba/vijest/kandidatske-liste-sda-i-koalicija-pokret-za-drzavu-i-pokret-drzava/1978|title=SDA.BA {{!}} Kandidatske liste SDA i koalicija ''POKRET ZA DRŽAVU'' I ''POKRET DRŽAVA''|last=Alliance|first=Kingdom|website=sda.ba|language=en|access-date=2026-10-21}}</ref> dok na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|općim izborima 2026.]] nosila je naziv '''Koalicija za državu'''.<ref>{{Cite web|url=https://etto.ba/clanak/bosnjaci-u-tri-kolone-za-nsrs-koalicija-za-drzavu-najsira-sbih-i-nip-idu-samostalno|title=Bošnjaci u tri kolone za NSRS: Koalicija za državu najšira, SBiH i NiP idu samostalno|website=etto.ba|language=bs-BA|access-date=2026-10-21}}</ref> Iako između ove dvije koalicije postoji kontinuitet političkih ciljeva i dijela članstva, one su registrovane kao zasebni izborni subjekti za dva različita izborna ciklusa. == Historija == === Osnivanje Pokreta za državu (2022) === '''Pokret za državu''' nastao je kao inicijativa za objedinjavanje tzv. probosanskih političkih stranaka koje djeluju u Republici Srpskoj i zagovaraju zajednički nastup na izborima. Inicijativa je uslijedila nakon međustranačkih razgovora i aktivnosti usmjerenih prema povratničkom stanovništvu i državljanima Bosne i Hercegovine koji žive u inozemstvu.<ref name=":1" /> Dana 14. juna 2022. predstavnici deset političkih stranaka predali su [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralnoj izbornoj komisiji Bosne i Hercegovine]] (CIKBiH) dokumentaciju za zajednički nastup na izborima za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]] (NSRS). Sporazum su potpisale [[Stranka demokratske akcije]] (SDA), [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] (SDP BiH), [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] (SBiH), [[Savez za bolju budućnost]] (SBB), [[Demokratska fronta]] (DF), [[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] (GS), [[Narodni evropski savez]] (NES), [[Pokret demokratske akcije]] (PDA), [[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]] (SDBiH) i [[Bosanskohercegovački zeleni|Bosanskohercegovački]] [[Bosanskohercegovački zeleni|zeleni]] (BHZ).<ref name=":1" /> Za ovlaštenog predstavnika koalicije pred CIK-om imenovan je [[Edin Ramić]] iz SDA. Kandidatske liste obuhvatale su svih [[Šablon:Izborne jedinice Narodne skupštine Republike Srpske|devet izbornih jedinica]] za NSRS. Zajednički nastup za NSRS registrovan je pod nazivom '''Pokret za državu''', sa šifrom izbornog subjekta 03095. Za izbore za [[Predsjednik Republike Srpske|predsjednika]] i [[Spisak potpredsjednika Republike Srpske|potpredsjednike Republike Srpske]] povezana koalicijska kandidatura [[Senad Bratić|Senada Bratića]] registrovana je pod posebnim nazivom '''Pokret država''', sa šifrom 03094. Na izborima za [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] kandidati stranaka okupljenih oko Pokreta nastupili su na listama SDA. ==== Rezultati na izborima ==== Na općim izborima održanim 2. oktobra 2022. koalicija je osvojila 36.652 glasa (5,73%) važećih glasova na izborima za [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodnu skupštinu Republike Srpske]]. Pripalo joj je pet poslaničkih mandata, od kojih tri direktna i dva kompenzacijska. Mandate su osvojili [[Mirsad Duratović]], [[Sevlid Hurtić]], [[Ramiz Salkić]], [[Saša Grbić]] i [[Andrea Gajić]].<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=32&langId=1#/6/0/0/0/0|title=Opći izbori 2022. - Potvrđeni rezultati Narodna skupština Republike Srpske|date=1. 11. 2022|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=21. 10. 2026}}</ref> Nakon konstituisanja novog saziva formiran je Klub poslanika Pokreta za državu, čiji je prvi predsjednik bio Ramiz Salkić. Istovremeno je [[Senad Bratić]], kandidat povezanog izbornog subjekta Pokret država, osvojio 13.680 glasova na izborima za predsjednika i potpredsjednike Republike Srpske. Nije izabran za potpredsjednika iz reda bošnjačkog naroda, jer je nezavisni kandidat [[Ćamil Duraković]] osvojio 80 glasova više.<ref>{{Cite web|url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=32&langId=1#/5/0/0|title=Opći izbori 2022. - Potvrđeni rezultati Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske|date=1. 11. 2022|website=izbori.ba|publisher=[[CIKBiH]]|access-date=21. 10. 2026}}</ref> === Osnivanje Koalicije za državu (2026) === Uoči općih izbora 2026. ponovo su pokrenuti razgovori o zajedničkom nastupu probosanskih političkih stranaka u Republici Srpskoj. Dana 19. februara 2026. u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] potpisan je sporazum između pet stranaka: [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratske partije Bosne i Hercegovine]] (SDP BiH), [[Narod i pravda|Naroda i pravde]] (NiP), [[Narodni evropski savez|Narodnog evropskog saveza]] (NES), [[Pokret demokratske akcije|Pokreta demokratske akcije]] (PDA) i stranke [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|Naprijed]]. Sporazum je predviđao međustranačku saradnju, zajednički izborni nastup i koordinaciju političkog djelovanja.<ref>{{Cite web|url=https://www.sdp.ba/probosanske-snage-potpisale-sporazum-o-zajednickom-nastupu-na-izborima-u-rs/|title=Probosanske snage potpisale sporazum o zajedničkom nastupu na izborima u Republici Srpskoj|date=19. 2. 2026|website=sdp.ba|publisher=[[SDP BiH]]|access-date=21. 10. 2026}}</ref> Dana 12. juna 2026. objavljen je dogovor o zajedničkom nastupu SDP-a BiH, NES-a i PDA sa SDA, SBB-om i BHZ. Time je usaglašen sastav novog šestostranačkog izbornog saveza. NiP i Naprijed, koji su bili potpisnici februarskog sporazuma, nisu bili među potpisnicima novog sporazuma.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.nezavisne.com/novosti/bih/probosanske-stranke-zajedno-na-izbore-u-rs/969679|title=Probosanske stranke idu zajedno na izbore u RS. Evo ko je u koaliciji|last=T.R|date=2026-06-15|website=Nezavisne novine|publisher=nezavisne.com Nezavisne novine|language=sr-Latn-BA|access-date=2026-10-21}}</ref> Sporazum o formiranju '''Koalicije za državu''' potpisan je 15. juna 2026. u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Potpisnici su bili [[Bakir Izetbegović]] (SDA), [[Nermin Nikšić]] (SDP BiH), [[Fahrudin Radončić]] (SBB), [[Nermin Ogrešević]] (NES), [[Elzina Pirić]] (PDA) i [[Sevlid Hurtić]] (BH Zeleni). Istog dana koalicija je prijavljena CIK-u za izbore za NSRS. Za ovlaštenog predstavnika određen je ponovo Edin Ramić, a izborni subjekt registrovan je pod šifrom 03548. Također, na izborima za [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] ponovo su kandidati koalicije nastupili na listama SDA, jer stranke ne mogu biti u koaliciji za mandate iz Republike Srpske, a ne biti za mandate iz [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref name=":2" /> ==== Rezultati na izborima ==== {{Proširiti sekciju}} == Članstvo == {| class="wikitable" ! colspan="2" |Politička stranka !Skraćeno !Predsjednik !Pokret za državu (2022) !Koalicija za državu (2026) |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};" | |[[Stranka demokratske akcije]] |SDA |[[Bakir Izetbegović]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDP BiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] |SDP BiH |[[Nermin Nikšić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};" | |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] |SBiH |[[Semir Efendić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SBB|tamno|BS}};" | |[[Savez za bolju budućnost]] |SBB |[[Fahrudin Radončić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};" | |[[Demokratska fronta]] |DF |[[Željko Komšić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|GS|tamno|BS}};" | |[[Građanski savez (Bosna i Hercegovina)|Građanski savez]] |GS |[[Muhamed Fazlagić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|NES|tamno|BS}};" | |[[Narodni evropski savez]] |NES |[[Nermin Ogrešević]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|PDA|tamno|BS}};" | |[[Pokret demokratske akcije]] |PDA |[[Elzina Pirić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDBiH|tamno|BS}};" | |[[Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine|Socijaldemokrate BiH]] |SDBiH |[[Husein Tokić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Eo_circle_red_letter-x.svg|49x49piksel|bez okvira]] |- | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|BHZ|tamno|BS}};" | |[[Bosanskohercegovački zeleni]] |BHZ |[[Sevlid Hurtić]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] | style="text-align:center;"|[[Datoteka:Checkmark_on_Circle.png|49x49piksel|bez okvira]] |} == Izbori == === Narodna skupština Republike Srpske === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Izbori !# !Glasovi !% !Mandati !Vlada |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - Narodna skupština Republike Srpske|2022.]] |5. | align="center" |36.651 |5,73 |{{Composition bar|5|83|#{{Izborni dijagram/Partija|PzD|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:pink;" |Opozicija |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026 - Republika Srpska#Narodna skupština|2026.]] | | align="center" | | |{{Composition bar|3|83|#{{Izborni dijagram/Partija|KzD|tamno|BS}}}} | style="text-align:center;background-color:yellow;" | - |} === Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske === {| class="wikitable" !Godina !# !Kandidat !Broj glasova !% !Izabran? |- ![[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022 - predsjednik Republike Srpske|2022.]] |4. |[[Senad Bratić]] | style="text-align:center;" |13.680 |2,14 | style="text-align:center;background-color:#FF7F7F;" |Ne |} == Također pogledajte == * [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] * [[Koalicija za cjelovitu i demokratsku Bosnu i Hercegovinu]] * [[Domovina (koalicija)]] * [[Zajedno za Bosnu i Hercegovinu]] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2022.]] [[Kategorija:Savezi političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Stranka demokratske akcije]] [[Kategorija:Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] [[Kategorija:Savez za bolju budućnost]] [[Kategorija:Demokratska fronta]] [[Kategorija:Građanski savez (Bosna i Hercegovina)]] [[Kategorija:Narodni evropski savez]] [[Kategorija:Pokret demokratske akcije]] [[Kategorija:Socijaldemokrate Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački zeleni]] [[Kategorija:Unitarizam]] [[Kategorija:Proevropejstvo]] f4ix30vgex9ryoprftjwp9iq6fv562m Datoteka:Koalicija za državu logo.png 6 538818 3936479 2026-10-20T15:46:23Z Z1KA 87045 {{Infoslika |Opis=Logo [[Koalicija za državu|Koalicije za državu]] |Izvor=[http://koalicijazadrzavu.org/ koalicijazadrzavu.org] |Datum=20. 10. 2026. |Autor=Koalicija za državu |Objašnjenje= }} 3936479 wikitext text/x-wiki == Sažetak == {{Infoslika |Opis=Logo [[Koalicija za državu|Koalicije za državu]] |Izvor=[http://koalicijazadrzavu.org/ koalicijazadrzavu.org] |Datum=20. 10. 2026. |Autor=Koalicija za državu |Objašnjenje= }} == Licenciranje == {{Logo}} 4vpzvtf45huzqo5ki8mi86mokdl2xic Pokret za državu 0 538819 3936481 2026-10-20T15:48:45Z Z1KA 87045 Preusmjereno na [[Koalicija za državu]] 3936481 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Koalicija za državu]] fvi4f7vt0djjbzshsmcd9st50a67bpa Pokret država 0 538820 3936482 2026-10-20T15:50:44Z Z1KA 87045 Preusmjereno na [[Koalicija za državu]] 3936482 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Koalicija za državu]] fvi4f7vt0djjbzshsmcd9st50a67bpa Thema Bryant 0 538821 3936500 2026-10-20T22:55:56Z Bosancica by MK 173186 Završen članak 3936500 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Thema Bryant | slika = Thema Bryant-Davis, The Steve Fund.jpg | slika_širina = | naslov = Thema Bryant 2021. | datum_rođenja = 1973. | mjesto_rođenja = [[Baltimore]], [[Maryland]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = [[Afroamerikanci]] | polje = {{Plainlist| * [[Klinička psihologija]] * [[Psihologija traume]] * [[Multikulturalno savjetovanje]] }} | radna_institucija = {{Plainlist| * [[Univerzitet Pepperdine]] * [[Univerzitet Harvard|Medicinski fakultet Univerziteta Harvard]] * [[Univerzitet Princeton]] * [[Kalifornijski državni univerzitet u Long Beachu]] }} | alma_mater = {{Plainlist| * [[Univerzitet Duke]] (BA, MA, PhD) }} | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = | uticao_na = | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * Predsjednica [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (2023) * Istraživanje traume, rasizma i kulturne psihologije * Dekolonijalni pristup u psihologiji }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = {{Plainlist| * Nagrada "Mlada liderka u oblasti psihologije žena" (2007) * APA-ina nagrada za istaknuti doprinos psihologiji u javnom interesu (2013) * Nagrada za istaknuta naučna dostignuća CPA (2015) * Medijska nagrada IVAT (2016) * Memorijalna nagrada "Donald Fridley" (2018) }} | religija = | fusnote = }} '''Thema Simone Bryant''', poznata i kao '''Thema Bryant-Davis''', je [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[Psihologija|psihologinja]], univerzitetska profesorica i metodistička svećenica. Profesorica je psihologije na [[Univerzitet Pepperdine|Univerzitetu Pepperdine]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]], gdje vodi Laboratorij za istraživanje [[Kultura|kulture]] i [[Psihička trauma|traume]]. Njen istraživački i klinički rad usmjeren je na [[Psihička trauma|traumu]], posljedice [[Rasizam|rasizma]] i drugih oblika društvenog ugnjetavanja te kulturne faktore koji utječu na oporavak od traume.<ref name="APA-biografija">{{cite web |title=Thema S. Bryant, PhD |url=https://www.apa.org/about/governance/president/thema-bryant |website=American Psychological Association |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Pepperdine">{{cite web |title=Thema Bryant, Ph.D. |url=https://gsep.pepperdine.edu/about/our-people/faculty/thema-bryant/ |website=Pepperdine University |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> Djelovala je kao predsjednica [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (APA) 2023.<ref name="APA-izbor">{{cite web |title=APA elects Pepperdine professor Bryant 2023 president |url=https://www.apa.org/news/press/releases/2021/11/bryant-2023-president |website=American Psychological Association |date=4. 11. 2021 |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Rani život i obrazovanje == Bryant je odrasla u porodici povezanoj s [[Afrička metodistička episkopalna crkva|Afričkom metodističkom episkopalnom crkvom]]. Oba njena roditelja bila su [[Svećenik|svećenici]], a u crkvenoj zajednici u [[Baltimore]]u još tokom djetinjstva susretala se s ljudima koji su tražili duhovnu podršku i pomoć u suočavanju s ličnim i porodičnim teškoćama. To iskustvo kasnije je povezivala sa svojim interesom za dostupnost psihološke pomoći i ulogu vjerskih zajednica u pružanju podrške osobama koje prolaze kroz [[Psihička trauma|traumu]].<ref name="WashingtonPost">{{cite news |last=Tan |first=Rebecca |title=Meet the psychologist drawing from the Black church to reshape mental health care |url=https://www.washingtonpost.com/dc-md-va/2022/03/27/mental-health-black-baltimore-bryant/ |work=The Washington Post |date=27. 3. 2022 |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> Dio adolescencije provela je u [[Liberija|Liberiji]], gdje je svjedočila početku [[Prvi liberijski građanski rat|Prvog liberijskog građanskog rata]]. Kasnije se vratila u [[Sjedinjene Američke Države]], a njena iskustva povezana s [[Rasizam|rasizmom]], [[nasilje]]m i društvenim nejednakostima postala su dio šireg konteksta njenog profesionalnog interesa za psihološke posljedice [[psihička trauma|traume]].<ref name="APA-izbor" /><ref name="WashingtonPost" /> Studij psihologije završila je na [[Univerzitet Duke|Univerzitetu Duke]], gdje je stekla i diplome osnovnog i postdiplomskog studija, a potom doktorirala [[Klinička psihologija|kliničku psihologiju]] sa temom rada ''Put ka cjelovitosti: Djelotvorne strategije suočavanja odraslih afroamerikanaca koji su preživjeli nasilna iskustva u djetinjstvu''.<ref name="CV">{{cite web |title=Vitae – Thema Bryant-Davis |url=https://drthema.com/wp-content/uploads/2021/08/Vitae-TB-2021.pdf |website=Dr. Thema |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> Nakon doktorata završila je postdoktorsko usavršavanje u programu Žrve nasilja pri Medicinskom fakultetu [[Univerzitet Harvard|Univerziteta Harvard]]. Potom je radila na [[Univerzitet Princeton|Univerzitetu Princeton]] kao koordinatorica programa SHARE, usmjerenog na prevenciju i suzbijanje [[Seksualno nasilje|seksualnog nasilja]], seksualnog uznemiravanja i uznemiravanja zasnovanog na seksualnoj orijentaciji. U okviru tog rada učestvovala je u razvoju preventivnih aktivnosti i edukaciji osoblja o kulturno primjerenim pristupima podršci osobama koje su doživjele [[nasilje]] ili [[Diskriminacija|diskriminaciju]].<ref name="APA-biografija"/><ref name="APA-izbor"/> == Akademska karijera i istraživački rad == Bryant je 2005. počela raditi na [[Kalifornijski državni univerzitet u Long Beachu|Kalifornijskom državnom univerzitetu u Long Beachu]], gdje je predavala psihologiju. Godine 2007. pridružila se [[Univerzitet Pepperdine|Univerzitetu Pepperdine]], na kojem je nastavila akademsku i istraživačku karijeru. Na njegovom Fakultetu za obrazovanje i psihologiju postala je profesorica psihologije i direktorica Laboratorija za istraživanje kulture i traume.<ref name="Pepperdine"/><ref name="CV"/> Njena istraživanja obuhvataju psihološke posljedice nasilja u djetinjstvu, partnerskog nasilja i seksualnog napada, kao i utjecaj [[Rasizam|rasizma]] i drugih oblika društvenog ugnjetavanja na [[mentalno zdravlje]]. Posebnu pažnju posvećuje načinu na koji se kulturni kontekst, [[rasa|rasni]] i rodni [[identitet]], društveni položaj i iskustva [[Diskriminacija|diskriminacije]] povezuju s doživljavanjem [[Psihička trauma|traume]] i procesom oporavka.<ref name="APA-biografija"/><ref name="Pepperdine"/> U radu na traumi povezuje individualne psihološke procese sa širim društvenim okolnostima. U koautorskom radu s Carlottom Ocampo razmatrala je traumu izazvanu rasističkim incidentima i njene posljedice za savjetodavni rad, istraživanje i [[obrazovanje]]. Njihov članak ''Trauma rasizma: Implikacije za savjetovanje, istraživanje i obrazovanje'' objavljen je 2005. godine u časopisu ''The Counseling Psychologist''.<ref name="BryantDavis_Ocampo_2005">{{cite journal |last1=Bryant-Davis |first1=Thema |last2=Ocampo |first2=Carlota |date=2005 |title=The Trauma of Racism: Implications for Counseling, Research, and Education |journal=The Counseling Psychologist |volume=33 |issue=4 |pages=574–578 |doi=10.1177/0011000005276581 |url-access=subscription |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0011000005276581 |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> U svojim stručnim i istraživačkim aktivnostima naglašava potrebu da se psihološka pomoć prilagodi kulturnim i društvenim okolnostima osoba kojima je namijenjena. Njeno djelovanje obuhvata i edukaciju stručnjaka o oporavku od traume u zajednicama koje su izložene marginalizaciji i [[Diskriminacija|diskriminaciji]].<ref name="APA-biografija" /><ref name="Pepperdine" /> == Djelovanje u Američkom psihološkom udruženju == Bryant je bila predsjednica Društva za psihologiju žena, jedne od stručnih organizacija unutar [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]], 2010. Od 2000. do 2004. predstavljala je [[Američko psihološko udruženje|APA]] pri [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenim nacijama]], a obavljala je i funkcije u odborima Udruženja za međunarodne odnose u psihologiji i za pitanja žena. Također je bila pridružena urednica časopisa ''Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy''.<ref name="APA-biografija" /><ref name="APA-izbor" /> U novembru 2021. izabrana je za predsjednicu [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] za 2023. U vrijeme izbora bila je profesorica na Univerzitetu Pepperdine i direktorica Laboratorija za istraživanje kulture i traume. U svom programu naglašavala je važnost približavanja [[Psihologija|psihološke nauke]] široj javnosti, posebno zajednicama koje imaju ograničen pristup psihološkim uslugama, te primjenu psihologije u rješavanju problema traume, [[Žalovanje|žalovanja]] i društvene nejednakosti.<ref name="APA-izbor" /><ref>{{cite web |title=Get to know APA's 2023 President: Thema S. Bryant, PhD |url=https://www.apa.org/monitor/2023/01/thema-bryant |website=Monitor on Psychology |publisher=American Psychological Association |date=2023 |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> Tokom predsjedničkog mandata zalagala se za sistematsko uključivanje kulturnog konteksta, historijskih faktora i odnosa moći u psihološku teoriju i praksu. U autorskom tekstu objavljenom u časopisu ''[[Monitor on Psychology]]'' u oktobru 2023. pozvala je na prihvaćanje dekolonijalnog pristupa u psihologiji. Ovaj pristup podrazumijeva kritičko preispitivanje dominantnih zapadnih teorijskih modela, uvažavanje specifičnih iskustava različitih kultura te posmatranje individualnog [[Mentalno zdravlje|mentalnog zdravlja]] u kontekstu širih društvenih okolnosti.<ref>{{cite web |last=Bryant |first=Thema S. |title=President's column: Psychologists must embrace decolonial psychology |url=https://www.apa.org/monitor/2023/10/embracing-decolonial-psychology |website=Monitor on Psychology |publisher=American Psychological Association |date=2023 |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Stručni i društveni angažman == Pored akademskog rada, Bryant se bavi edukacijom stručnjaka i javnim zagovaranjem dostupnije psihološke pomoći. Njene aktivnosti obuhvataju obuke o oporavku od traume, kulturno primjerenoj terapiji i psihološkim posljedicama diskriminacije.<ref name="APA-biografija" /> Njeno djelovanje obuhvata i povezivanje psihologije s vjerskim zajednicama. Kao zaređeni starješina [[Afrička metodistička episkopalna crkva|Afričke metodističke episkopalne crkve]], vodi službu za [[mentalno zdravlje]] pri [[Prva afrička metodistička episkopalna crkva u Los Angelesu|Prvoj afričkoj metodističkoj episkopalnoj crkvi u Los Angelesu]]. U javnim nastupima ukazuje na mogućnost saradnje psihologa, vjerskih službenika i lokalnih zajednica u pružanju podrške osobama koje se suočavaju s traumom i drugim teškoćama mentalnog zdravlja.<ref name="APA-biografija" /><ref name="WashingtonPost" /> Bryant vodi i [[Podcast|podcast]] ''Homecoming'', u kojem razgovara o mentalnom zdravlju, odnosima, traumi i ličnom razvoju. Putem javnih nastupa i [[medij]]skih sadržaja nastoji psihološke teme približiti osobama koje nemaju jednostavan pristup stručnoj literaturi ili terapijskoj podršci.<ref name="APA-biografija" /><ref name="PRH">{{cite web |title=Thema Bryant, Ph.D. |url=https://www.penguinrandomhouse.com/authors/2244897/thema-bryant-phd/ |website=Penguin Random House |access-date=20. 10. 2026 |language=en}}</ref> == Nagrade i priznanja == Za svoj stručni i naučni rad Bryant je dobila više priznanja: * 2007 – nagrada Mlada liderka u oblasti psihologije žena [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]]<ref name="Pepperdine" /> * 2013 – nagrada za istaknuti doprinos psihologiji u javnom interesu u kategoriji za istraživače u ranijoj fazi karijere [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]]<ref name="Lund_2023">{{cite web |last=Lund |first=Emily |date=2023-12-07 |title=Thema Bryant: Bridging Theology and Psychology |website=Alban at Duke Divinity School |url=https://alban.org/2023/12/07/thema-bryant-bridging-theology-and-psychology/ |access-date=21. 10. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APA_BryantDavis_2013">{{cite journal |title=Thema Bryant-Davis: Award for Distinguished Early Career Contributions to Psychology in the Public Interest |journal=American Psychologist |volume=68 |issue=8 |pages=673–675 |date=2013 |doi=10.1037/a0034738 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fa0034738 |access-date=21. 10. 2026 |language=en}}</ref> * 2015 – nagrada za istaknuta naučna dostignuća u psihologiji Kalifornijskog psihološkog udruženja<ref name="APA-biografija" /> * 2016 – medijska nagrada Instituta za nasilje, zlostavljanje i traumu za film ''Psychology of Human Trafficking''<ref name="APA-biografija" /><ref name="DrThema_Media_p2">{{cite web |title=Media |website=Dr. Thema |url=https://drthema.com/category/media/page/2/ |access-date=21. 10. 2026 |language=en}}</ref> * 2018 – memorijalna nagrada "Donald Fridley" za izuzetnost u mentorstvu u oblasti traume, koju dodjeljuje Institut za nasilje, zlostavljanje i traumu.<ref name="APA-biografija" /> Godine 2020. međunarodna odjel [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udrženja]] odao joj je priznanje za doprinos međunarodnom proučavanju roda i žena, povezano s njenim radom u [[Afrika|Africi]] i s afričkom dijasporom.<ref name="APA-biografija" /> == Privatni život == Bryant službuje kao starješina [[Afrička metodistička episkopalna crkva|Afričke metodističke episkopalne crkve]]. Djelovanje u toj vjerskoj zajednici povezala je sa svojim profesionalnim interesom za odnos [[Psihologija|psihologije]], [[duhovnost]]i i [[Mentalno zdravlje|mentalnog zdravlja]].<ref name="APA-biografija" /> == Odabrane publikacije == * {{cite journal |last1=Bryant-Davis |first1=Thema |last2=Ocampo |first2=Carlota |date=2005 |title=The Trauma of Racism: Implications for Counseling, Research, and Education |journal=The Counseling Psychologist |volume=33 |issue=4 |pages=574–578 |doi=10.1177/0011000005276581 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0011000005276581}} * {{cite book |last=Bryant-Davis |first=Thema |date=2008 |title=Thriving in the Wake of Trauma: A Multicultural Guide |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-7591-1171-4 |url=https://books.google.ba/books/about/Thriving_in_the_Wake_of_Trauma.html?hl=sr&id=mJGEdFbv8tUC&redir_esc=y}} * {{cite book |last=Bryant-Davis |first=Thema |date=2011 |title=Surviving Sexual Violence: A Guide to Recovery and Empowerment |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |isbn=978-1-4422-0639-7 |url=https://digitalcommons.pepperdine.edu/facultybooks/44/}} * {{cite book |last1=Bryant-Davis |first1=Thema |last2=Comas-Díaz |first2=Lillian |date=2016 |title=Womanist and Mujerista Psychologies: Voices of Fire, Acts of Courage |publisher=American Psychological Association |doi=10.1037/14937-000 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F14937-000}} * {{cite book |last=Bryant-Davis |first=Thema |date=2019 |title=Multicultural Feminist Therapy: Helping Adolescent Girls of Color to Thrive |publisher=American Psychological Association |doi=10.1037/0000140-000 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0000140-000}} * {{cite book |last1=Bryant |first1=Thema |last2=Arrington |first2=Edith G. |date=2022 |title=The Antiracism Handbook: Practical Tools to Shift Your Mindset and Uproot Racism in Your Life and Community |publisher=New Harbinger Publications |isbn=978-1-68403-910-4 |url=https://drthema.com/product/the-antiracism-handbook/}} * {{cite book |last=Bryant |first=Thema |date=2022 |title=Homecoming: Overcome Fear and Trauma to Reclaim Your Whole, Authentic Self |publisher=TarcherPerigee |isbn=978-0-593418-31-4 |url=https://drthema.com/homecoming/}} == Također pogledajte == * [[Američko psihološko udruženje]] * [[Beverly Daniel Tatum]] * [[Francis Sumner]] * [[Joy DeGruy]] * [[Kenneth i Mamie Clark]] * [[Lillian Comas-Díaz]] * [[Multikulturalno savjetovanje]] * [[Psihička trauma]] * [[Robert Williams (psiholog)|Robert Williams]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://drthema.com/ Službena stranica] {{en simbol}} * [https://gsep.pepperdine.edu/about/our-people/faculty/thema-bryant/ Biografija na Univerzitetu Pepperdine] {{en simbol}} * [https://www.apa.org/about/governance/president/thema-bryant Biografija na stranici [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]]] {{en simbol}} * [https://www.apa.org/monitor/2023/01/thema-bryant Profil u časopisu ''Monitor on Psychology''] {{en simbol}} * [https://www.ted.com/talks/thema_bryant_why_we_need_to_decolonize_psychology "Zašto je potrebno dekolonizirati psihologiju" – TEDxNashville, 2022.] {{en simbol}} {{Predsjednici APA-e}} {{Psihologija}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bryant, Thema}} [[Kategorija:Rođeni 1974.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Baltimore]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Američki naučnici]] [[Kategorija:Američki klinički psiholozi]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] 0s9zq03g0pv7lbgkrr8rk2cb88fa1sn Razgovor:Thema Bryant 1 538822 3936501 2026-10-20T22:59:55Z Bosancica by MK 173186 https://fountain.toolforge.org/editathons/wikipedijin-americki-mjesec-bs-2026 3936501 wikitext text/x-wiki {{Američki mjesec}} 7s8a1bsqm3l9a2qhiiiyb2dpglg3wu8 The Voice of Frank Sinatra 0 538823 3936514 2026-10-21T08:38:08Z Panasko 146730 dobra prilika da se ovim pozabavimo u okviru Američkog mjeseca 3936514 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = The Voice of Frank Sinatra | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = | slika = The Voice of Frank Sinatra.jpg | objavljen = 4. mart 1946. | snimljen = 30. juli 1945. [[Hollywood]]<br/>7. decembar 1945. [[New York]] | mjesto = | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]] | trajanje = 24:01 | izdavač = [[Columbia Records|Columbia]] C-112 ([[Gramofonska ploča]])<br />Columbia CL-6001 ([[Long play]])<br />[[Legacy Recordings|Legacy]] CK62100 | producent = | prethodni_album = | ovaj_album = | sljedeći_album = ''[[Songs by Sinatra]]'' }} '''The Voice of Frank Sinatra''' debitantski je studijski album američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 4. marta 1946. objavila izdavačka kuća [[Columbia Records]] (kataloški broj C-112). Album je prvobitno izdan kao komplet od četiri [[Gramofonska ploča|gramofonske ploče]] koje se vrte brzinom od 78 okretaja u minuti, a sadržavale su ukupno osam pjesama. Pojedinačne ploče objavljene su pod kataloškim brojevima kuće Columbia: 36918, 36919, 36920 i 36921.<ref>[https://sinatrafamily.com/album/the-voice-of-frank-sinatra-1336/ Sinatra Family Discography website retrieved 30 July 2019]</ref> Nakon objavljivanja, album je dospio na prvo mjesto tada još uvijek mlade [[Billboard]]ove top-liste, na kojem se zadržao sedam uzastopnih sedmica tokom 1946, dok je na samoj listi proveo ukupno osamnaest sedmica. U to vrijeme, Billboardova top-lista albuma obuhvatala je samo pet najbolje plasiranih izdanja – format koji se zadržao sve do augusta 1948. == Sadržaj == Aranžmane za pjesme uradio je [[Axel Stordahl]], koji je ujedno i dirigirao orkestrom. Na oba snimanja orkestar se sastojao od [[Gudački kvartet|gudačkog kvarteta]] i [[ritam-sekcija|ritam-sekcije]] od četiri člana; u julu im se pridružio flautista [[John Mayhew]], a u decembru oboista [[Mitch Miller]] (s obzirom na saradnju koju je imao sa Sinatrom u izdavačkoj kući Columbia početkom 1950-ih). Sinatra je većinu ovih pjesama ponovo snimio u kasnijim fazama svoje karijere. Pojedini kritičari smatraju album ''The Voice'' prvim konceptualnim albumom.[3][4] Ipak, još od 1939, pjevačica [[Lee Wiley]] počela je objavljivati ​​albume (u formatu ploča od 78 okretaja u minuti) posvećene pjesmama jednog autora, poput [[Cole Porter|Colea Portera]]. To je predstavljalo preteču serijala ''Songbook'' (zbirki pjesama), koje su 1956. osmislili [[Norman Granz]] i [[Ella Fitzgerald]]. Iako bi se i ta izdanja mogla uslovno nazvati konceptualnim albumima, upravo je Sinatra s albumom ''The Voice'' uveo praksu povezivanja pjesama na jednom izdanju putem zajedničkog ugođaja, teme ili instrumentacije. Također, Sinatra nije dopuštao da se pjesme snimljene za ove albume objavljuju kao zasebni [[Muzički singl|singlovi]] – čak ni nakon izlaska samog albuma. Ovaj album je značajan i po tome što je bio prvo pop izdanje na vinilnoj ploči koja se vrti brzinom od 33⅓ okretaja u minuti. Naime, izdavačka kuća Columbia je 1948. uvela tzv. dugosvirajuće (long-playing* – LP) ploče: desetoinčne i dvanaestoinčne formate za klasičnu muziku, dok su za [[Pop-muzika|pop-muziku]] bile predviđene isključivo desetoinčne ploče. Godine 1948. ''The Voice'' je ponovo objavljen kao desetoinčni LP (kataloški broj CL 6001), pri čemu je redoslijed pjesama izmijenjen u odnosu na originalno izdanje na pločama od 78 okretaja. Kasnije je, 1952, objavljen i kao dva EP-a (ploče od 45 okretaja u minuti, kataloški broj B-112); zatim 1955. kao dvanaestoinčni LP (kataloški broj CL-743) s izmijenjenim redoslijedom pjesama i izborom od samo pet numera s originalnog izdanja; a 2003. i kao [[Compact disc]] (*CD*) koji je sadržavao i dodatne pjesme.<ref>Charles L. Granata, ''The Voice of Frank Sinatra''. 2003, [[Legacy Records|Columbia Legacy]] CK 62100, [[liner notes]].</ref> == Spisak pjesama == === 10-inčni LP === {{track listing |headline=Strana 1 |title1=[[You Go to My Head]] |note1=Columbia 36918 |writer1=[[Haven Gillespie]], [[J. Fred Coots]] |length1=3:00 |title2=[[Someone to Watch Over Me (song)|Someone to Watch Over Me]] |note2=Columbia 36921 |writer2=[[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] |length2=3:18 |title3=[[These Foolish Things (Remind Me of You)|These Foolish Things]] |note3=Columbia 36919 |writer3=[[Holt Marvell]], [[Jack Strachey]], [[Harry Link]] |length3=3:08 |title4=Why Shouldn't I? |note4=Columbia 36920 |writer4=[[Cole Porter]] |length4=2:53 }} {{track listing |headline=Strana 2 |title1=[[I Don't Know Why (I Just Do)|I Don't Know Why]] |note1=Columbia 36918 |writer1=[[Roy Turk]], [[Fred E. Ahlert]] |length1=2:46 |title2=[[Try a Little Tenderness]] |note2=Columbia 36920 |writer2=[[Harry M. Woods]], [[Irving King|James Campbell]], [[Irving King|Reginald Connelly]] |length2=3:08 |title3=[[I Don't Stand a Ghost of a Chance with You]] |note3=Columbia 36919 |writer3=[[Bing Crosby]], [[Ned Washington]], [[Victor Young]] |length3=3:11 |title4=[[Paradise (1931 song)|Paradise]] |note4=Columbia 36921 |writer4=[[Nacio Herb Brown]], [[Gordon Clifford (lyricist)|Gordon Clifford]] |length4=2:37 }} === Dodatne pjesme na reizdanju iz 2003. === {{track listing |title9=[[Mam'selle]] |writer9=[[Mack Gordon]], [[Edmund Goulding]] |length9=3:26 |title10=[[That Old Feeling (song)|That Old Feeling]] |writer10=[[Lew Brown]], [[Sammy Fain]] |length10=3:19 |title11=[[If I Had You (1928 song)|If I Had You]] |writer11=[[Ted Shapiro]], Campbell, Connelly |length11=3:01 |title12=[[The Nearness of You]] |writer12=Ned Washington, [[Hoagy Carmichael]] |length12=2:41 |title13=[[Spring is Here]] |writer13=[[Rodgers and Hart|Richard Rodgers, Lorenz Hart]] |length13=2:42 |title14=[[Fools Rush In (Where Angels Fear to Tread)|Fools Rush In]] |writer14=[[Johnny Mercer]], [[Rube Bloom]] |length14=3:01 |title15=When You Awake |writer15=[[Henry Nemo]] |length15=3:07 |title16=[[It Never Entered My Mind]] |writer16=Rodgers, Hart |length16=3:09 |title17=[[Always (1925 song)|Always]] |writer17=[[Irving Berlin]] |length17=2:55 |title18=(I Don't Stand) A Ghost of A Chance (with You) |writer18=Crosby, Washington, Young |length18=3:32 |note18=alternate take }} === Spisak pjesama iz 1955. === {{track listing |headline=Strana 1 |title1=I Don't Know Why (I Just Do) |writer1=Turk, Ahlert |length1=2:43 |title2=Try a Little Tenderness |writer2=Woods, Campbell, Connelly |length2=3:03 |title3=(I Don't Stand) A Ghost of A Chance (with You) |writer3=Crosby, Washington, Young |length3=3:16 |title4=Paradise |writer4=Brown, Clifford |length4=2:41 |title5=These Foolish Things (Remind Me of You) |writer5=Marvell, Strachey, Link |length5=3:15 |title6=[[Laura (1945 song)|Laura]] |writer6=[[Johnny Mercer]], [[David Raksin]] |length6=3:17 }} {{track listing |headline=Strana 2 |title1=She's Funny That Way |writer1=[[Neil Moret]], [[Richard A. Whiting]] |length1=3:25 |title2=Fools Rush In (Where Angels Fear to Tread) |writer2=Mercer, Bloom |length2=3:04 |title3=[[Over The Rainbow]] |writer3=[[Yip Harburg]], [[Harold Arlen]] |length3=3:20 |title4=[[That Old Black Magic]] |writer4=Mercer, Arlen |length4=2:37 |title5=Spring Is Here |writer5=Rodgers, Hart |length5=2:42 |title6=[[Lover (Rodgers and Hart song)|Lover]] |writer6=Rodgers, Hart |length6=2:39 }} == Reference == {{refspisak}} {{Frank Sinatra}} [[Kategorija:Albumi iz 1988.]] [[Kategorija:Albumi Bijelog dugmeta]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Diskotona]] qxvzjvmnssx5cekfc6g5bf8gdjwxlkg 3936515 3936514 2026-10-21T08:54:09Z Panasko 146730 3936515 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = The Voice of Frank Sinatra | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = | slika = The Voice of Frank Sinatra.jpg | objavljen = 4. mart 1946. | snimljen = 30. juli 1945. [[Hollywood]]<br/>7. decembar 1945. [[New York]] | mjesto = | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]] | trajanje = 24:01 | izdavač = [[Columbia Records|Columbia]] C-112 ([[Gramofonska ploča]])<br />Columbia CL-6001 ([[Long play]])<br />[[Legacy Recordings|Legacy]] CK62100 | producent = | prethodni_album = | ovaj_album = | sljedeći_album = ''[[Songs by Sinatra]]'' }} '''The Voice of Frank Sinatra''' debitantski je studijski album američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 4. marta 1946. objavila izdavačka kuća [[Columbia Records]] (kataloški broj C-112). Album je prvobitno izdan kao komplet od četiri [[Gramofonska ploča|gramofonske ploče]] koje se vrte brzinom od 78 okretaja u minuti, a sadržavale su ukupno osam pjesama. Pojedinačne ploče objavljene su pod kataloškim brojevima kuće Columbia: 36918, 36919, 36920 i 36921.<ref>[https://sinatrafamily.com/album/the-voice-of-frank-sinatra-1336/ Sinatra Family Discography website retrieved 30 July 2019]</ref> Nakon objavljivanja, album je dospio na prvo mjesto tada još uvijek mlade [[Billboard]]ove top-liste, na kojem se zadržao sedam uzastopnih sedmica tokom 1946, dok je na samoj listi proveo ukupno osamnaest sedmica. U to vrijeme, Billboardova top-lista albuma obuhvatala je samo pet najbolje plasiranih izdanja – format koji se zadržao sve do augusta 1948. == Sadržaj == Aranžmane za pjesme uradio je [[Axel Stordahl]], koji je ujedno i dirigirao orkestrom. Na oba snimanja orkestar se sastojao od [[Gudački kvartet|gudačkog kvarteta]] i [[ritam-sekcija|ritam-sekcije]] od četiri člana; u julu im se pridružio flautista [[John Mayhew]], a u decembru oboista [[Mitch Miller]] (s obzirom na saradnju koju je imao sa Sinatrom u izdavačkoj kući Columbia početkom 1950-ih). Sinatra je većinu ovih pjesama ponovo snimio u kasnijim fazama svoje karijere. Pojedini kritičari smatraju album ''The Voice'' prvim konceptualnim albumom.[3][4] Ipak, još od 1939, pjevačica [[Lee Wiley]] počela je objavljivati ​​albume (u formatu ploča od 78 okretaja u minuti) posvećene pjesmama jednog autora, poput [[Cole Porter|Colea Portera]]. To je predstavljalo preteču serijala ''Songbook'' (zbirki pjesama), koje su 1956. osmislili [[Norman Granz]] i [[Ella Fitzgerald]]. Iako bi se i ta izdanja mogla uslovno nazvati konceptualnim albumima, upravo je Sinatra s albumom ''The Voice'' uveo praksu povezivanja pjesama na jednom izdanju putem zajedničkog ugođaja, teme ili instrumentacije. Također, Sinatra nije dopuštao da se pjesme snimljene za ove albume objavljuju kao zasebni [[Muzički singl|singlovi]] – čak ni nakon izlaska samog albuma. Ovaj album je značajan i po tome što je bio prvo pop izdanje na vinilnoj ploči koja se vrti brzinom od 33⅓ okretaja u minuti. Naime, izdavačka kuća Columbia je 1948. uvela tzv. dugosvirajuće (long-playing* – LP) ploče: desetoinčne i dvanaestoinčne formate za klasičnu muziku, dok su za [[Pop-muzika|pop-muziku]] bile predviđene isključivo desetoinčne ploče. Godine 1948. ''The Voice'' je ponovo objavljen kao desetoinčni LP (kataloški broj CL 6001), pri čemu je redoslijed pjesama izmijenjen u odnosu na originalno izdanje na pločama od 78 okretaja. Kasnije je, 1952, objavljen i kao dva EP-a (ploče od 45 okretaja u minuti, kataloški broj B-112); zatim 1955. kao dvanaestoinčni LP (kataloški broj CL-743) s izmijenjenim redoslijedom pjesama i izborom od samo pet numera s originalnog izdanja; a 2003. i kao [[Compact disc]] (*CD*) koji je sadržavao i dodatne pjesme.<ref>Charles L. Granata, ''The Voice of Frank Sinatra''. 2003, [[Legacy Records|Columbia Legacy]] CK 62100, [[liner notes]].</ref> == Spisak pjesama == === 10-inčni LP === {{track listing |headline=Strana 1 |title1=[[You Go to My Head]] |note1=Columbia 36918 |writer1=[[Haven Gillespie]], [[J. Fred Coots]] |length1=3:00 |title2=[[Someone to Watch Over Me (song)|Someone to Watch Over Me]] |note2=Columbia 36921 |writer2=[[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] |length2=3:18 |title3=[[These Foolish Things (Remind Me of You)|These Foolish Things]] |note3=Columbia 36919 |writer3=[[Holt Marvell]], [[Jack Strachey]], [[Harry Link]] |length3=3:08 |title4=Why Shouldn't I? |note4=Columbia 36920 |writer4=[[Cole Porter]] |length4=2:53 }} {{track listing |headline=Strana 2 |title1=[[I Don't Know Why (I Just Do)|I Don't Know Why]] |note1=Columbia 36918 |writer1=[[Roy Turk]], [[Fred E. Ahlert]] |length1=2:46 |title2=[[Try a Little Tenderness]] |note2=Columbia 36920 |writer2=[[Harry M. Woods]], [[Irving King|James Campbell]], [[Irving King|Reginald Connelly]] |length2=3:08 |title3=[[I Don't Stand a Ghost of a Chance with You]] |note3=Columbia 36919 |writer3=[[Bing Crosby]], [[Ned Washington]], [[Victor Young]] |length3=3:11 |title4=[[Paradise (1931 song)|Paradise]] |note4=Columbia 36921 |writer4=[[Nacio Herb Brown]], [[Gordon Clifford (lyricist)|Gordon Clifford]] |length4=2:37 }} === Dodatne pjesme na reizdanju iz 2003. === {{track listing |title9=[[Mam'selle]] |writer9=[[Mack Gordon]], [[Edmund Goulding]] |length9=3:26 |title10=[[That Old Feeling (song)|That Old Feeling]] |writer10=[[Lew Brown]], [[Sammy Fain]] |length10=3:19 |title11=[[If I Had You (1928 song)|If I Had You]] |writer11=[[Ted Shapiro]], Campbell, Connelly |length11=3:01 |title12=[[The Nearness of You]] |writer12=Ned Washington, [[Hoagy Carmichael]] |length12=2:41 |title13=[[Spring is Here]] |writer13=[[Rodgers and Hart|Richard Rodgers, Lorenz Hart]] |length13=2:42 |title14=[[Fools Rush In (Where Angels Fear to Tread)|Fools Rush In]] |writer14=[[Johnny Mercer]], [[Rube Bloom]] |length14=3:01 |title15=When You Awake |writer15=[[Henry Nemo]] |length15=3:07 |title16=[[It Never Entered My Mind]] |writer16=Rodgers, Hart |length16=3:09 |title17=[[Always (1925 song)|Always]] |writer17=[[Irving Berlin]] |length17=2:55 |title18=(I Don't Stand) A Ghost of A Chance (with You) |writer18=Crosby, Washington, Young |length18=3:32 |note18=alternate take }} === Spisak pjesama iz 1955. === {{track listing |headline=Strana 1 |title1=I Don't Know Why (I Just Do) |writer1=Turk, Ahlert |length1=2:43 |title2=Try a Little Tenderness |writer2=Woods, Campbell, Connelly |length2=3:03 |title3=(I Don't Stand) A Ghost of A Chance (with You) |writer3=Crosby, Washington, Young |length3=3:16 |title4=Paradise |writer4=Brown, Clifford |length4=2:41 |title5=These Foolish Things (Remind Me of You) |writer5=Marvell, Strachey, Link |length5=3:15 |title6=[[Laura (1945 song)|Laura]] |writer6=[[Johnny Mercer]], [[David Raksin]] |length6=3:17 }} {{track listing |headline=Strana 2 |title1=She's Funny That Way |writer1=[[Neil Moret]], [[Richard A. Whiting]] |length1=3:25 |title2=Fools Rush In (Where Angels Fear to Tread) |writer2=Mercer, Bloom |length2=3:04 |title3=[[Over The Rainbow]] |writer3=[[Yip Harburg]], [[Harold Arlen]] |length3=3:20 |title4=[[That Old Black Magic]] |writer4=Mercer, Arlen |length4=2:37 |title5=Spring Is Here |writer5=Rodgers, Hart |length5=2:42 |title6=[[Lover (Rodgers and Hart song)|Lover]] |writer6=Rodgers, Hart |length6=2:39 }} == Reference == {{refspisak}} {{Frank Sinatra}} [[Kategorija:Albumi iz 1946.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Columbia Recordsa]] ss5x4i2uz9cfdp2tx1ym2r9suc6f5qv 3936516 3936515 2026-10-21T08:56:46Z Panasko 146730 3936516 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = The Voice of Frank Sinatra | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = The Voice of Frank Sinatra.jpg | objavljen = 4. mart 1946. | snimljen = 30. juli 1945. [[Hollywood]]<br/>7. decembar 1945. [[New York]] | mjesto = | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]] | trajanje = 24:01 | izdavač = [[Columbia Records|Columbia]] C-112 ([[Gramofonska ploča]])<br />Columbia CL-6001 ([[Long play]])<br />[[Legacy Recordings|Legacy]] CK62100 | producent = | prethodni_album = | ovaj_album = | sljedeći_album = ''[[Songs by Sinatra]]'' }} '''The Voice of Frank Sinatra''' debitantski je studijski album američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 4. marta 1946. objavila izdavačka kuća [[Columbia Records]] (kataloški broj C-112). Album je prvobitno izdan kao komplet od četiri [[Gramofonska ploča|gramofonske ploče]] koje se vrte brzinom od 78 okretaja u minuti, a sadržavale su ukupno osam pjesama. Pojedinačne ploče objavljene su pod kataloškim brojevima kuće Columbia: 36918, 36919, 36920 i 36921.<ref>[https://sinatrafamily.com/album/the-voice-of-frank-sinatra-1336/ Sinatra Family Discography website retrieved 30 July 2019]</ref> Nakon objavljivanja, album je dospio na prvo mjesto tada još uvijek mlade [[Billboard]]ove top-liste, na kojem se zadržao sedam uzastopnih sedmica tokom 1946, dok je na samoj listi proveo ukupno osamnaest sedmica. U to vrijeme, Billboardova top-lista albuma obuhvatala je samo pet najbolje plasiranih izdanja – format koji se zadržao sve do augusta 1948. == Sadržaj == Aranžmane za pjesme uradio je [[Axel Stordahl]], koji je ujedno i dirigirao orkestrom. Na oba snimanja orkestar se sastojao od [[Gudački kvartet|gudačkog kvarteta]] i [[ritam-sekcija|ritam-sekcije]] od četiri člana; u julu im se pridružio flautista [[John Mayhew]], a u decembru oboista [[Mitch Miller]] (s obzirom na saradnju koju je imao sa Sinatrom u izdavačkoj kući Columbia početkom 1950-ih). Sinatra je većinu ovih pjesama ponovo snimio u kasnijim fazama svoje karijere. Pojedini kritičari smatraju album ''The Voice'' prvim konceptualnim albumom.[3][4] Ipak, još od 1939, pjevačica [[Lee Wiley]] počela je objavljivati ​​albume (u formatu ploča od 78 okretaja u minuti) posvećene pjesmama jednog autora, poput [[Cole Porter|Colea Portera]]. To je predstavljalo preteču serijala ''Songbook'' (zbirki pjesama), koje su 1956. osmislili [[Norman Granz]] i [[Ella Fitzgerald]]. Iako bi se i ta izdanja mogla uslovno nazvati konceptualnim albumima, upravo je Sinatra s albumom ''The Voice'' uveo praksu povezivanja pjesama na jednom izdanju putem zajedničkog ugođaja, teme ili instrumentacije. Također, Sinatra nije dopuštao da se pjesme snimljene za ove albume objavljuju kao zasebni [[Muzički singl|singlovi]] – čak ni nakon izlaska samog albuma. Ovaj album je značajan i po tome što je bio prvo pop izdanje na vinilnoj ploči koja se vrti brzinom od 33⅓ okretaja u minuti. Naime, izdavačka kuća Columbia je 1948. uvela tzv. dugosvirajuće (long-playing* – LP) ploče: desetoinčne i dvanaestoinčne formate za klasičnu muziku, dok su za [[Pop-muzika|pop-muziku]] bile predviđene isključivo desetoinčne ploče. Godine 1948. ''The Voice'' je ponovo objavljen kao desetoinčni LP (kataloški broj CL 6001), pri čemu je redoslijed pjesama izmijenjen u odnosu na originalno izdanje na pločama od 78 okretaja. Kasnije je, 1952, objavljen i kao dva EP-a (ploče od 45 okretaja u minuti, kataloški broj B-112); zatim 1955. kao dvanaestoinčni LP (kataloški broj CL-743) s izmijenjenim redoslijedom pjesama i izborom od samo pet numera s originalnog izdanja; a 2003. i kao [[Compact disc]] (*CD*) koji je sadržavao i dodatne pjesme.<ref>Charles L. Granata, ''The Voice of Frank Sinatra''. 2003, [[Legacy Records|Columbia Legacy]] CK 62100, [[liner notes]].</ref> == Spisak pjesama == === 10-inčni LP === {{track listing |headline=Strana 1 |title1=[[You Go to My Head]] |note1=Columbia 36918 |writer1=[[Haven Gillespie]], [[J. Fred Coots]] |length1=3:00 |title2=[[Someone to Watch Over Me (song)|Someone to Watch Over Me]] |note2=Columbia 36921 |writer2=[[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] |length2=3:18 |title3=[[These Foolish Things (Remind Me of You)|These Foolish Things]] |note3=Columbia 36919 |writer3=[[Holt Marvell]], [[Jack Strachey]], [[Harry Link]] |length3=3:08 |title4=Why Shouldn't I? |note4=Columbia 36920 |writer4=[[Cole Porter]] |length4=2:53 }} {{track listing |headline=Strana 2 |title1=[[I Don't Know Why (I Just Do)|I Don't Know Why]] |note1=Columbia 36918 |writer1=[[Roy Turk]], [[Fred E. Ahlert]] |length1=2:46 |title2=[[Try a Little Tenderness]] |note2=Columbia 36920 |writer2=[[Harry M. Woods]], [[Irving King|James Campbell]], [[Irving King|Reginald Connelly]] |length2=3:08 |title3=[[I Don't Stand a Ghost of a Chance with You]] |note3=Columbia 36919 |writer3=[[Bing Crosby]], [[Ned Washington]], [[Victor Young]] |length3=3:11 |title4=[[Paradise (1931 song)|Paradise]] |note4=Columbia 36921 |writer4=[[Nacio Herb Brown]], [[Gordon Clifford (lyricist)|Gordon Clifford]] |length4=2:37 }} === Dodatne pjesme na reizdanju iz 2003. === {{track listing |title9=[[Mam'selle]] |writer9=[[Mack Gordon]], [[Edmund Goulding]] |length9=3:26 |title10=[[That Old Feeling (song)|That Old Feeling]] |writer10=[[Lew Brown]], [[Sammy Fain]] |length10=3:19 |title11=[[If I Had You (1928 song)|If I Had You]] |writer11=[[Ted Shapiro]], Campbell, Connelly |length11=3:01 |title12=[[The Nearness of You]] |writer12=Ned Washington, [[Hoagy Carmichael]] |length12=2:41 |title13=[[Spring is Here]] |writer13=[[Rodgers and Hart|Richard Rodgers, Lorenz Hart]] |length13=2:42 |title14=[[Fools Rush In (Where Angels Fear to Tread)|Fools Rush In]] |writer14=[[Johnny Mercer]], [[Rube Bloom]] |length14=3:01 |title15=When You Awake |writer15=[[Henry Nemo]] |length15=3:07 |title16=[[It Never Entered My Mind]] |writer16=Rodgers, Hart |length16=3:09 |title17=[[Always (1925 song)|Always]] |writer17=[[Irving Berlin]] |length17=2:55 |title18=(I Don't Stand) A Ghost of A Chance (with You) |writer18=Crosby, Washington, Young |length18=3:32 |note18=alternate take }} === Spisak pjesama iz 1955. === {{track listing |headline=Strana 1 |title1=I Don't Know Why (I Just Do) |writer1=Turk, Ahlert |length1=2:43 |title2=Try a Little Tenderness |writer2=Woods, Campbell, Connelly |length2=3:03 |title3=(I Don't Stand) A Ghost of A Chance (with You) |writer3=Crosby, Washington, Young |length3=3:16 |title4=Paradise |writer4=Brown, Clifford |length4=2:41 |title5=These Foolish Things (Remind Me of You) |writer5=Marvell, Strachey, Link |length5=3:15 |title6=[[Laura (1945 song)|Laura]] |writer6=[[Johnny Mercer]], [[David Raksin]] |length6=3:17 }} {{track listing |headline=Strana 2 |title1=She's Funny That Way |writer1=[[Neil Moret]], [[Richard A. Whiting]] |length1=3:25 |title2=Fools Rush In (Where Angels Fear to Tread) |writer2=Mercer, Bloom |length2=3:04 |title3=[[Over The Rainbow]] |writer3=[[Yip Harburg]], [[Harold Arlen]] |length3=3:20 |title4=[[That Old Black Magic]] |writer4=Mercer, Arlen |length4=2:37 |title5=Spring Is Here |writer5=Rodgers, Hart |length5=2:42 |title6=[[Lover (Rodgers and Hart song)|Lover]] |writer6=Rodgers, Hart |length6=2:39 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.discogs.com/master/520240-Frank-Sinatra-The-Voice-Of-Frank-Sinatra ''The Voice of Frank Sinatra''] na ''[[Discogs]]u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1946.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Columbia Recordsa]] mvwqe6gdvrdc5qbaqjrcj9uea3y54oj 3936517 3936516 2026-10-21T08:57:32Z Panasko 146730 3936517 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = The Voice of Frank Sinatra | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = The Voice of Frank Sinatra.jpg | objavljen = 4. mart 1946. | snimljen = 30. juli 1945. [[Hollywood]]<br/>7. decembar 1945. [[New York]] | mjesto = | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]] | trajanje = 24:01 | izdavač = [[Columbia Records|Columbia]] C-112 ([[Gramofonska ploča]])<br />Columbia CL-6001 ([[Long play]])<br />[[Legacy Recordings|Legacy]] CK62100 | producent = | prethodni_album = | ovaj_album = The Voice of Frank Sinatra | sljedeći_album = ''[[Songs by Sinatra]]'' }} '''The Voice of Frank Sinatra''' debitantski je studijski album američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 4. marta 1946. objavila izdavačka kuća [[Columbia Records]] (kataloški broj C-112). Album je prvobitno izdan kao komplet od četiri [[Gramofonska ploča|gramofonske ploče]] koje se vrte brzinom od 78 okretaja u minuti, a sadržavale su ukupno osam pjesama. Pojedinačne ploče objavljene su pod kataloškim brojevima kuće Columbia: 36918, 36919, 36920 i 36921.<ref>[https://sinatrafamily.com/album/the-voice-of-frank-sinatra-1336/ Sinatra Family Discography website retrieved 30 July 2019]</ref> Nakon objavljivanja, album je dospio na prvo mjesto tada još uvijek mlade [[Billboard]]ove top-liste, na kojem se zadržao sedam uzastopnih sedmica tokom 1946, dok je na samoj listi proveo ukupno osamnaest sedmica. U to vrijeme, Billboardova top-lista albuma obuhvatala je samo pet najbolje plasiranih izdanja – format koji se zadržao sve do augusta 1948. == Sadržaj == Aranžmane za pjesme uradio je [[Axel Stordahl]], koji je ujedno i dirigirao orkestrom. Na oba snimanja orkestar se sastojao od [[Gudački kvartet|gudačkog kvarteta]] i [[ritam-sekcija|ritam-sekcije]] od četiri člana; u julu im se pridružio flautista [[John Mayhew]], a u decembru oboista [[Mitch Miller]] (s obzirom na saradnju koju je imao sa Sinatrom u izdavačkoj kući Columbia početkom 1950-ih). Sinatra je većinu ovih pjesama ponovo snimio u kasnijim fazama svoje karijere. Pojedini kritičari smatraju album ''The Voice'' prvim konceptualnim albumom.[3][4] Ipak, još od 1939, pjevačica [[Lee Wiley]] počela je objavljivati ​​albume (u formatu ploča od 78 okretaja u minuti) posvećene pjesmama jednog autora, poput [[Cole Porter|Colea Portera]]. To je predstavljalo preteču serijala ''Songbook'' (zbirki pjesama), koje su 1956. osmislili [[Norman Granz]] i [[Ella Fitzgerald]]. Iako bi se i ta izdanja mogla uslovno nazvati konceptualnim albumima, upravo je Sinatra s albumom ''The Voice'' uveo praksu povezivanja pjesama na jednom izdanju putem zajedničkog ugođaja, teme ili instrumentacije. Također, Sinatra nije dopuštao da se pjesme snimljene za ove albume objavljuju kao zasebni [[Muzički singl|singlovi]] – čak ni nakon izlaska samog albuma. Ovaj album je značajan i po tome što je bio prvo pop izdanje na vinilnoj ploči koja se vrti brzinom od 33⅓ okretaja u minuti. Naime, izdavačka kuća Columbia je 1948. uvela tzv. dugosvirajuće (long-playing* – LP) ploče: desetoinčne i dvanaestoinčne formate za klasičnu muziku, dok su za [[Pop-muzika|pop-muziku]] bile predviđene isključivo desetoinčne ploče. Godine 1948. ''The Voice'' je ponovo objavljen kao desetoinčni LP (kataloški broj CL 6001), pri čemu je redoslijed pjesama izmijenjen u odnosu na originalno izdanje na pločama od 78 okretaja. Kasnije je, 1952, objavljen i kao dva EP-a (ploče od 45 okretaja u minuti, kataloški broj B-112); zatim 1955. kao dvanaestoinčni LP (kataloški broj CL-743) s izmijenjenim redoslijedom pjesama i izborom od samo pet numera s originalnog izdanja; a 2003. i kao [[Compact disc]] (*CD*) koji je sadržavao i dodatne pjesme.<ref>Charles L. Granata, ''The Voice of Frank Sinatra''. 2003, [[Legacy Records|Columbia Legacy]] CK 62100, [[liner notes]].</ref> == Spisak pjesama == === 10-inčni LP === {{track listing |headline=Strana 1 |title1=[[You Go to My Head]] |note1=Columbia 36918 |writer1=[[Haven Gillespie]], [[J. Fred Coots]] |length1=3:00 |title2=[[Someone to Watch Over Me (song)|Someone to Watch Over Me]] |note2=Columbia 36921 |writer2=[[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]] |length2=3:18 |title3=[[These Foolish Things (Remind Me of You)|These Foolish Things]] |note3=Columbia 36919 |writer3=[[Holt Marvell]], [[Jack Strachey]], [[Harry Link]] |length3=3:08 |title4=Why Shouldn't I? |note4=Columbia 36920 |writer4=[[Cole Porter]] |length4=2:53 }} {{track listing |headline=Strana 2 |title1=[[I Don't Know Why (I Just Do)|I Don't Know Why]] |note1=Columbia 36918 |writer1=[[Roy Turk]], [[Fred E. Ahlert]] |length1=2:46 |title2=[[Try a Little Tenderness]] |note2=Columbia 36920 |writer2=[[Harry M. Woods]], [[Irving King|James Campbell]], [[Irving King|Reginald Connelly]] |length2=3:08 |title3=[[I Don't Stand a Ghost of a Chance with You]] |note3=Columbia 36919 |writer3=[[Bing Crosby]], [[Ned Washington]], [[Victor Young]] |length3=3:11 |title4=[[Paradise (1931 song)|Paradise]] |note4=Columbia 36921 |writer4=[[Nacio Herb Brown]], [[Gordon Clifford (lyricist)|Gordon Clifford]] |length4=2:37 }} === Dodatne pjesme na reizdanju iz 2003. === {{track listing |title9=[[Mam'selle]] |writer9=[[Mack Gordon]], [[Edmund Goulding]] |length9=3:26 |title10=[[That Old Feeling (song)|That Old Feeling]] |writer10=[[Lew Brown]], [[Sammy Fain]] |length10=3:19 |title11=[[If I Had You (1928 song)|If I Had You]] |writer11=[[Ted Shapiro]], Campbell, Connelly |length11=3:01 |title12=[[The Nearness of You]] |writer12=Ned Washington, [[Hoagy Carmichael]] |length12=2:41 |title13=[[Spring is Here]] |writer13=[[Rodgers and Hart|Richard Rodgers, Lorenz Hart]] |length13=2:42 |title14=[[Fools Rush In (Where Angels Fear to Tread)|Fools Rush In]] |writer14=[[Johnny Mercer]], [[Rube Bloom]] |length14=3:01 |title15=When You Awake |writer15=[[Henry Nemo]] |length15=3:07 |title16=[[It Never Entered My Mind]] |writer16=Rodgers, Hart |length16=3:09 |title17=[[Always (1925 song)|Always]] |writer17=[[Irving Berlin]] |length17=2:55 |title18=(I Don't Stand) A Ghost of A Chance (with You) |writer18=Crosby, Washington, Young |length18=3:32 |note18=alternate take }} === Spisak pjesama iz 1955. === {{track listing |headline=Strana 1 |title1=I Don't Know Why (I Just Do) |writer1=Turk, Ahlert |length1=2:43 |title2=Try a Little Tenderness |writer2=Woods, Campbell, Connelly |length2=3:03 |title3=(I Don't Stand) A Ghost of A Chance (with You) |writer3=Crosby, Washington, Young |length3=3:16 |title4=Paradise |writer4=Brown, Clifford |length4=2:41 |title5=These Foolish Things (Remind Me of You) |writer5=Marvell, Strachey, Link |length5=3:15 |title6=[[Laura (1945 song)|Laura]] |writer6=[[Johnny Mercer]], [[David Raksin]] |length6=3:17 }} {{track listing |headline=Strana 2 |title1=She's Funny That Way |writer1=[[Neil Moret]], [[Richard A. Whiting]] |length1=3:25 |title2=Fools Rush In (Where Angels Fear to Tread) |writer2=Mercer, Bloom |length2=3:04 |title3=[[Over The Rainbow]] |writer3=[[Yip Harburg]], [[Harold Arlen]] |length3=3:20 |title4=[[That Old Black Magic]] |writer4=Mercer, Arlen |length4=2:37 |title5=Spring Is Here |writer5=Rodgers, Hart |length5=2:42 |title6=[[Lover (Rodgers and Hart song)|Lover]] |writer6=Rodgers, Hart |length6=2:39 }} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.discogs.com/master/520240-Frank-Sinatra-The-Voice-Of-Frank-Sinatra ''The Voice of Frank Sinatra''] na ''[[Discogs]]u'' {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1946.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Columbia Recordsa]] 5tsyvlxk4d6ueios9azjdvs8cjaf62r Songs by Sinatra 0 538824 3936518 2026-10-21T09:04:52Z Panasko 146730 Nova stranica: {{Infokutija album | naziv = Songs by Sinatra | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Songsbysinatra.jpg | objavljen = 21. aprila 1947. gramafonska ploča 78rpm<br/>2. januar 1950 10-inčni LP | snimljen = 19. decembar 1944 – 9. januar 1947. [[Hollywood]] | mjesto = | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]] | trajanje = | izdavač... 3936518 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Songs by Sinatra | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Songsbysinatra.jpg | objavljen = 21. aprila 1947. gramafonska ploča 78rpm<br/>2. januar 1950 10-inčni LP | snimljen = 19. decembar 1944 – 9. januar 1947. [[Hollywood]] | mjesto = | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]] | trajanje = | izdavač = [[Columbia Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[The Voice of Frank Sinatra]]''<br/>(1946) | ovaj_album = ''Songs by Sinatra''<br/>(1947) | sljedeći_album = ''[[Christmas Songs by Sinatra]]''<br/>(1948) }} '''Songs by Sinatra''' jest drugi studijski album američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 4. marta 1946. objavila izdavačka kuća [[Columbia Records]]. Za aranžmane i dirigovanje bio je zadužen [[Axel Stordahl]] sa svojim orkestrom. Riječ je o kolekciji od osam pjesama nastalih tokom šest različitih sesija. Album je prvobitno objavljen kao komplet od četiri ploče koje se vrte brzinom od 78 obrtaja u minuti (oznaka kompleta C-124) – slično kao i ''[[The Voice of Frank Sinatra]]'' – a 1950. ponovo je izdat kao ploča od 10 inča (CL 6087). == Spisak pjesama == # "[[I'm Sorry I Made You Cry]]" (N.J. Clesi) – 3:04 # "[[How Deep is the Ocean?]]" ([[Irving Berlin]]) – 2:58 # "[[Over the Rainbow]]" (with the Ken Lane Singers) ([[Harold Arlen]], [[E.Y. Harburg]]) – 3:16 # "[[She's Funny That Way]]" ([[Neil Moret]], [[Richard A. Whiting]]) – 3:23 # "[[Embraceable You]]" ([[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]]) – 3:18 # "[[All the Things You Are]]" (with the Ken Lane Singers) ([[Jerome Kern]], [[Oscar Hammerstein II]]) – 3:03 # "[[That Old Black Magic]]" ([[Harold Arlen]], [[Johnny Mercer]]) – 2:34 # "[[I Concentrate on You]]" ([[Cole Porter]]) – 3:04 == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.discogs.com/master/649449-Sinatra-Songs-By-Sinatra-Volume-1 ''Songs by Sinatra''] na ''[[Discogs]]u'' * {{AllMusic | class= album| id=mw0000849558| label= Songs by Sinatra | accessdate= 03:18, 3 May 2021 (UTC) }} {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1947.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Columbia Recordsa]] p13ouucznbn1ta3a71xyp1p145vrbor 3936519 3936518 2026-10-21T09:09:32Z Panasko 146730 3936519 wikitext text/x-wiki {{Infokutija album | naziv = Songs by Sinatra | vrsta = Album | pozadina = | izvođač_gen = [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]] | slika = Songsbysinatra.jpg | objavljen = 21. aprila 1947. gramafonska ploča 78rpm<br/>2. januar 1950 10-inčni LP | snimljen = 19. decembar 1944 – 9. januar 1947. [[Hollywood]] | mjesto = | studio = | žanr = [[Tradicionalni pop]] | trajanje = | izdavač = [[Columbia Records]] | producent = | prethodni_album = ''[[The Voice of Frank Sinatra]]''<br/>(1946) | ovaj_album = ''Songs by Sinatra''<br/>(1947) | sljedeći_album = ''[[Christmas Songs by Sinatra]]''<br/>(1948) }} '''Songs by Sinatra''' jest drugi studijski album američkog pjevača [[Frank Sinatra|Franka Sinatre]], koji je 4. marta 1946. objavila izdavačka kuća [[Columbia Records]]. Za aranžmane i dirigovanje bio je zadužen [[Axel Stordahl]] sa svojim orkestrom. Riječ je o kolekciji od osam pjesama nastalih tokom šest različitih sesija. Album je prvobitno objavljen kao komplet od četiri ploče koje se vrte brzinom od 78 obrtaja u minuti (oznaka kompleta C-124) – slično kao i ''[[The Voice of Frank Sinatra]]'' – a 1950. ponovo je izdat kao ploča od 10 inča (CL 6087). == Spisak pjesama == # "[[I'm Sorry I Made You Cry]]" (N.J. Clesi) – 3:04 # "[[How Deep is the Ocean?]]" ([[Irving Berlin]]) – 2:58 # "[[Over the Rainbow]]" (with the Ken Lane Singers) ([[Harold Arlen]], [[E.Y. Harburg]]) – 3:16 # "[[She's Funny That Way]]" ([[Neil Moret]], [[Richard A. Whiting]]) – 3:23 # "[[Embraceable You]]" ([[George Gershwin]], [[Ira Gershwin]]) – 3:18 # "[[All the Things You Are]]" (with the Ken Lane Singers) ([[Jerome Kern]], [[Oscar Hammerstein II]]) – 3:03 # "[[That Old Black Magic]]" ([[Harold Arlen]], [[Johnny Mercer]]) – 2:34 # "[[I Concentrate on You]]" ([[Cole Porter]]) – 3:04 == Muzičari == * [[Frank Sinatra]] – Vokal * [[Axel Stordahl]] – Aranžer, dirigent * Muzičari– Victor Arno, Robert Barene, Alex Beller, Eddie Bergman, William Bloom, Harry Blostein, Harry Bluestone, Werner Callies, Sam Cytron, Walter Edelstein, Peter Ellis, Sam Freed, David Frisina, David Jefferson, Gerald Joyce, George Kast, Sol Kindler, Morris King, Samuel Levine, Sam Middleman, Fred Olson, Anthony Perrotti, [[Nick Pisani (violinist)|Nick Pisani]], Gene Powers, Ted Rosen, Mischa Russell, Felix Slatkin, Marshall Sosson, Oreste Tomasso, Olcott Vail (violine), Allan Harshman, William Hymanson, Paul Lowenkron, Alexander Neiman, Maurice Perlmutter, Paul Robyn, Leonard Selic, William Spear, Dave Sterkin, Gary White (viole), Cy Bernard, Fred Goerner, Arthur Kafton, Nicholas Ochi-Albi, John Sewell, Julius Tannenbaum (celli), May Cambern, Irma Clow (harps), Heinie Beau (alt saksofon/klarinet), Fred Dornbach (alto saksofon/klarinet), Manny Gershman (alt saksofon/klarinet/bariton saksofon), Leonard Hartman (tenor saksofon/klarinet/flauta/bas klarinet), Herbie Haymer (tenor saksofon/klarinet), Jules Kinsler (tenor saksofon/flauta/bas klarinet), Harold Lawson (tenor saksofon/klarinet), Don Logiudice (alt saksofon/klarinet), Harry Schuchman (alt saksofon/klarinet/oboa/bariton saksofon), Arthur Smith (alt saksofon/klarinet), Willie Smith (alt saksofon/klarinet/sopran saksofon), Fred Stulce (alt saksofon/klarinet/flauta/bariton saksofon), Don Anderson, Charles Griffard, Max Herman, Ray Linn, Leonard Mach, Billy May, Horace Nelson, Rubin "Zeke" Zarchey (trube), Hoyt Bohannon, Dave Hallett, [[George Jenkins (musician)|George Jenkins]], Carl Loeffler, Pullman "Tommy" Pederson, Jack Schaeffer, Jimmy Skiles, Elmer Smithers, Paul Weigand, Joe Yukl (tromboni), Fred Fox, Richard Perissi, James Stagliano (Rog), Mark McIntyre (klavir/celesta), Dave Barbour, Allan Reuss (gitare), John Ryan, Artie Shapiro, Phil Stephens (bass), Ray Hagan (bubnjevi) == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.discogs.com/master/649449-Sinatra-Songs-By-Sinatra-Volume-1 ''Songs by Sinatra''] na ''[[Discogs]]u'' * {{AllMusic | class= album| id=mw0000849558| label= Songs by Sinatra | accessdate= 03:18, 3 May 2021 (UTC) }} {{Frank Sinatra}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Albumi iz 1947.]] [[Kategorija:Albumi Franka Sinatre]] [[Kategorija:Albumi u izdanju Columbia Recordsa]] h93sq17gvry3rjbruncnp0kboentegh