Ustav Republike Bosne i Hercegovine

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="bs">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikizvor</sitename>
    <dbname>bswikisource</dbname>
    <base>https://bs.wikisource.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mediji</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Posebno</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Razgovor</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Korisnik</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Razgovor s korisnikom</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikizvor</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Razgovor o o Wikizvor</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Datoteka</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Razgovor o datoteci</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Razgovor o MediaWikiju</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Šablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Razgovor o šablonu</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Pomoć</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Razgovor o pomoći</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorija</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Razgovor o kategoriji</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">Page</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">Page talk</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">Index</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">Index talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Razgovor o modulu</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ustav Republike Bosne i Hercegovine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5494</id>
    <revision>
      <id>12161</id>
      <parentid>12069</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T12:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <origin>12161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175512" sha1="gl5gygzqrfvtq2izf33qw6uqucd3my0" xml:space="preserve">{{Header
 | title    = Ustav Republike Bosne i Hercegovine
 | author   = Skupština Republike Bosne i Hercegovine
 | year     = 1993
 | notes    = Prečišćeni tekst Ustava Republike Bosne i Hercegovine.&lt;br&gt;Objavljen u &quot;Službenom listu Republike Bosne i Hercegovine&quot;, broj 5/1993.&lt;br&gt;Ovaj prečišćeni tekst obuhvata sve ustavne amandmane donesene do 1993. godine.
}}

&lt;center&gt;[[Datoteka:Coat of arms of Bosnia and Herzegovina (1992–1998).svg|125px]]&lt;/center&gt;
&lt;center&gt;'''USTAV REPUBLIKE BOSNE I HERCEGOVINE'''&lt;br&gt;&lt;big&gt;(Prečišćeni tekst)&lt;/big&gt;&lt;/center&gt;


== Dio prvi &lt;br&gt;REPUBLIKA BOSNA I HERCEGOVINA ==
{{Član|1.}}

Republika Bosna i Hercegovina je suverena i nezavisna država ravnopravnih građana, naroda Bosne i Hercegovine — Muslimana, Srba, Hrvata i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive.

{{Član|2.}}

Građani, narodi Bosne i Hercegovine — Srbi, Hrvati, Muslimani i pripadnici drugih naroda koji u njoj žive ostvaruju svoja suverena prava u Republici Bosni i Hercegovini.

{{Član|3.}}

U Republici Bosni i Hercegovini zajamčena je ravnopravnost naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive.

Narodima Bosne i Hercegovine — Hrvatima, Muslimanima, Srbima i pripadnicima drugih naroda koji u njoj žive obezbjeđuju se uslovi za afirmaciju nacionalnih vrijednosti i za slobodno ispoljavanje nacionalnih osobenosti u skladu sa potrebama zajedničkog života.

U skupštinama društveno-političkih zajednica, organima koje one biraju, Predsjedništvu Republike Bosne i Hercegovine i drugim državnim organima obezbjeđuje se srazmjerna zastupljenost naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive.

{{Član|4.}}

U Republici Bosni i Hercegovini u službenoj upotrebi je srpskohrvatski odnosno hrvatskosrpski jezik ijekavskog izgovora.

Oba pisma — latinica i ćirilica su ravnopravna.

{{Član|5.}}

Teritorija Republike Bosne i Hercegovine je jedinstvena i nedjeljiva.

Granice Republike mogu se mijenjati odlukom Skupštine Republike Bosne i Hercegovine samo u skladu sa voljom građana cijele Republike, izraženom njihovim prethodnim izjašnjavanjem putem referenduma, ako se za mijenjanje izjasne najmanje dvije trećine ukupnog broja birača.

{{Član|6.}}

Za građane Republike Bosne i Hercegovine postoji državljanstvo Republike Bosne i Hercegovine.

{{Član|7.}}

Grb Republike Bosne i Hercegovine je štitastog oblika, plave boje, podijeljen na dva polja dijagonalnom gredom bijele boje sa po tri ljiljana zlatnožute boje u svakom polju.

{{Član|8.}}

Zastava Republike Bosne i Hercegovine je pravougaonog oblika sa grbom Republike Bosne i Hercegovine u sredini na bijeloj podlozi. Odnos širine i dužine zastave je jedan prema dva.

{{Član|9.}}

Glavni grad Republike Bosne i Hercegovine je Sarajevo.

== Dio drugi &lt;br&gt;DRUŠTVENO UREĐENjE ==
=== Glava I &lt;br&gt;DRUŠTVENO-EKONOMSKO UREĐENjE ===
{{Član|10.}}

1. Zajamčuju se svi oblici svojine.

Svi oblici svojine su ravnopravni i uživaju zaštitu.

Nosioci prava svojine su fizička i pravna lica.

Slobodno je, u skladu sa Ustavom, obavljanje privredne i druge djelatnosti sredstvima u svim oblicima svojine.

2. Svojinska prava i obaveze prema sredstvima u društvenoj svojini i uslovi pod kojima se na ta sredstva mogu sticati drugi oblici svojine uređuju se zakonom.

Ovlaštenja i obaveze prema sredstvima u državnoj svojini uređuju se zakonom.

Prirodna bogatstva i dobra u opštoj upotrebi su u društvenoj ili državnoj svojini.

Na prirodna bogatstva i dobra u opštoj upotrebi može se, pod uslovima utvrđenim zakonom, steći pravo korišćenja.

Sredstva privredne infrastrukture mogu biti u svim oblicima svojine pod uslovima utvrđenim zakonom.

3. Strano lice može sticati pravo svojine na nepokretnosti pod uslovima utvrđenim zakonom.

{{Član|11.}}

Društveno utvrđenim opštim uslovima privređivanja, planovima društveno-političkih zajednica i mjerama ekonomske politike ne može se narušavati Ustavom utvrđena samostalnost i ravnopravnost u sticanju dohotka preduzeća koja obavljaju privredne djelatnosti.

Ako se aktom organa društveno-političke zajednice narušava Ustavom utvrđena ravnopravnost preduzeća, drugih organizacija i zajednica u sticanju dohotka na tržištu, istovremeno se aktom te društveno-političke zajednice utvrđuje i obezbjeđuje odgovarajuća kompenzacija, pod uslovima i na način koji su utvrđeni zakonom.

{{Član|12.}}

Izuzetno, prava društveno-političke zajednice u pogledu nekretnina i pokretnih stvari i drugih prava u društvenoj, od­nosno državnoj svojini mogu se, istovremeno sa prenosom prava i dužnosti, bez naknade zakonom prenijeli na drugu društveno-političku zajednicu u Republici, uz preuzimanje obaveza koje postoje na tim nekretninama.

Ako društveno-politička zajednica na koju su prenesena prava iz prethodnog stava prestane koristiti nekretnine i pokretne stvari u svrhu za koje su prenesene, prava na te nekretnine i pokretne stvari preuzima društveno-politička zajednica koja je prethodno bila nosilac tih prava.

{{Član|13.}}

Svojina i rad su osnove upravljanja i učešću u odlučivanju. Radnici imaju pravo na samoupravljanje na osnovu zakona, kolektivnog ugovora i statuta.

{{Član|14.}}

1. Strano lice može ulagati sredstva u preduzeće, banku ili drugu finansijsku organizaciju, zadrugu i druge oblike saradnje i zajedničkog poslovanja.

Strano lice može zajedno sa domaćim licima osnovati mješovito preduzeće, banku ili drugu finansijsku organizaciju, ugovornu organizaciju, a može osnovati i sopstveno preduzeće, ako zakonom nije, izuzetno, utvrđeno da u određenim djelat­nostima ili poslovima, odnosno područjima, strano lice ne može osnovati sopstveno preduzeće.

2. Strano lice ima pravo da učestvuje u upravljanju za­jedničkim poslovanjem za vrijeme na koje su sredstva uložena, pravo na transfer dobiti, pravo na povraćaj uloga i druga prava utvrđena ugovorom.

Strano lice može zadržati pravo svojine na uložena sredstva.

Kad je osnovalo sopstveno preduzeće, strano lice zadržava pravo svojine na uložena sredstva i ima pravo svojine na sredstva koja je to preduzeće ostvarilo svojim poslovanjem.

Ova prava stranog lica ne mogu se umanjiti zakonom ili drugim propisom.

3. Prava i obaveze radnika u preduzeću, zajedničkoj banci ili drugoj zajedničkoj finansijskoj organizaciji i ugovornoj organi­zaciji uređuju se kolektivnim ugovorom.

4. Pravni položaj mješovitog preduzeća, banke ili druge finansijske organizacije, ugovorne organizacije i sopstvenog preduzeća i pravni položaj stranog lica koje je samostalno, odnosno zajedno sa domaćim licima osnovalo te organizacije, kao i osnovna prava i obaveze radnika koji su zaposleni u njima, uređuju se u skladu sa zakonom.

{{Član|15.}}

Preduzeća, druge organizacije i zajednice mogu, radi proširi­vanja materijalne osnove rada, prikupljati novčana i druga sred­stva građana i obezbijediti im, uz povraćaj vrijednosti tih sredstava, i naknadu za njihovo korišćenje u vidu kamata, od­nosno određenih pogodnosti, u skladu sa zakonom.

Građani mogu ulagati novčana i druga sredstva u preduzeće, drugu organizaciju i zajednicu uz zajednički rizik i po tom osnovu ostvariti pravo na povraćaj vrijednosti tih sredstava i naknadu za korišćenja tih sredstava, zavisno od rezultata koje ostvari io preduzeće, druga organizacija i zajednica, kao i pravo da budu obavještavani o rezultatima korišćenja tih sredstava i stiču pravo da učestvuju u odlučivanju o određenim poslovima u vezi sa korišćenjem uloženih sredstava, u skladu sa zakonom.

Preduzeće, druga organizacija i zajednica može, radi priku­pljanja, odnosno ulaganja sredstava građana, izdavati vrijed­nosne papire, koji glase na ime ili na donosioca i po kojima imaoci tih papira ostvaruju pravo na naknadu za korišćenje tih sredstava, odnosno i pravo na učešće u odlučivanju, pod us­lovima i na način utvrđenim zakonom.

Građani mogu zadržati pravo svojine na uložena sredstva, osim u slučajevima određenim zakonom.

{{Član|16.}}

Radniku koji nesavjesno ili neuspješno ispunjava svoje dužnosti i radne obaveze prestaje radni odnos pod uslovima i na način koji su utvrđeni zakonom.

Radniku ne može prestati radni odnos ako usljed tehnoloških i drugih unapređenja kojima se doprinosi povećanju produk­tivnosti rada i većem uspjehu preduzeća, druge organizacije i zajednice prestane potreba za njegovim radom u toj organizaciji dok mu se ne obezbijedi drugo radno mjesto koje odgovara njegovim radnim sposobnostima ili mu se na drugi način ne obezbijedi ostvarivanje prava na rad ili zakonom određena prava po osnovu rada.

Zakonom se za te svrhe može utvrditi obaveza udruživanja sredstava ili obezbjeđivanja sredstava na drugi način i propisati uslovi i način upotrebe tih sredstava.

Zakonom se može propisati obaveza udruživanja ili obezbjeđivanja sredstava na drugi način za materijalno obezbjeđenje nezaposlenih lica, prekvalifikaciju radnika i stvaranje povoljnijih uslova za zapošljavanje uopšte.

Zakon, kojim se utvrđuje društveni interes za preduzimanje mjera za sanaciju preduzeća, drugih organizacija i zajednica koje dođu u izuzetne ekonomske teškoće, može se donijeti po pre­thodno pribavljenom mišljenju Privredne komore Bosne i Her­cegovine i sindikata Bosne i Hercegovine.

{{Član|17.}}

Radnici u preduzećima, drugim organizacijama i zajedni­cama učestvuju u obezbjeđivanju Ustavom utvrđenih opštih društvenih potreba koje zadovoljavaju u opštini i Republici, plaćanjem ovim zajednicama poreza i drugih dažbina iz dohotka preduzeća, drugih organizacija i zajednica i iz svojih ličnih dohodaka, u skladu sa namjenom odnosno sa ciljevima kojima služe sredstva dobivena od poreza i drugih dažbina.

Obaveze plaćanja poreza i drugih dažbina opštini i Repub­lici utvrđuju se zavisno od sposobnosti privrede da, u skladu sa dostignutim stepenom produktivnosti ukupnog društvenog rada i sa potrebama materijalnog i društvenog razvoja koje odgovaraju njenim mogućnostima i dugoročnim interesima razvoju Republike, obezbijedi zadovoljavanje ličnih i za­jedničkih potreba radnika i potreba proširene reprodukcije. Ove obaveze utvrđuju se i zavisno od sposobnosti preduzeća, druge organizacije i zajednice, da u skladu sa opštim obavezama privrede, rezultatima rada i uspjehom koje ostvare, obezbijede zadovoljavanje ovih potreba.

Ova načela primjenjuju se i kad se zakonom privremeno ograniči raspolaganje sredstvima kojima upravljaju radnici u preduzećima, drugim organizacijama i zajednicama ili se utvrdi obaveza udruživanja tih sredstava.

{{Član|18.}}

Opšte društvene potrebe za koje se mogu uvoditi porezi i druge dažbine su: rad državnih organa, javnih ustanova i javnih fondova, odbrana i društvena samozaštita; obaveze opštine od­nosno Republike u oblasti obrazovanja, nauke, kulture, fizičke kulture, zdravstva, socijalne zaštite, socijalne sigurnosti i u drugim djelatnostima određenim zakonom; posebna zaštita bo­raca, vojnih invalida i porodica palih boraca; zaštita i un­apređivanje čovjekove sredine; otklanjanje posljedica elementarnih nepogoda; intervencije u privredi radi zaštite život­nog standarda i kompenzacije; primarna poljoprivredna proiz­vodnja, korišćenje i zaštita voda, zaštita od poplava; obaveze Republike u održavanju puteva; obaveza plaćanja doprinosa za beneficirane penzije; dopunska sredstva opštinama; dopunska sredstva za finansiranje programa aktivnosti političkih i društvenih organizacija; dopunska sredstva za finansiranje komunalnih djelatnosti u opštini; druge potrebe koje su od značaja za ostvarivanje prava i dužnosti Republike odnosno opštine, utvrđene zakonom, odnosno statutom općine.

Zakon kojim se utvrđuju druge potrebe koje su od značaja za ostvarivanje prava i dužnosti Republike, može se donijeti po prethodno pribavljenom mišljenju Privredne komore Bosne i Hercegovine i to dvotrećinskom većinom glasova svih poslanika nadležnih vijeća Skupštine Republike.

{{Član|19.}}

Zakoni, drugi propisi i opšti akti kojima se stvaraju obaveze za budžete i fondove društveno-političkih zajednica ne mogu se donositi ako prethodno organ koji donosi odgovarajući propis, odnosno akt, ne utvrdi da su za izvršavanje tih obaveza obezbijeđena sredstva.

{{Član|20.}}

Sredstva za ostvarivanje Ustavom i zakonom zajamčenih prava i utvrđenih potreba i interesa društva u oblastima obra­zovanja, nauke, kulture, fizičke kulture, zdravstva, socijalne zaštite, socijalne sigurnosti i u drugim oblastima koje su utvrđene Ustavom i zakonom, obezbjeđuju se u budžetu društveno-političke zajednice, u fondu ili na drugi zakonom utvrđeni način.

Sredstva za ostvarivanje prava iz zdravstvenog, invalidskog, penzijskog i drugih oblika socijalnog osiguranja obezbjeđuju se, na načelima uzajamnosti i solidarnosti, u skladu sa zakonom.

Građani i privredni i drugi subjekti imaju pravo da se slo­bodno organizuju radi zadovoljavanja svojih ličnih, odnosno zajedničkih potreba i da obezbjeđuju sredstva za njihovo zado­voljavanje.

{{Član|21.}}

1. Banka je samostalna finansijska organizacija koja obavlja depozitne, kreditne i druge bankarske poslove.

Banku osnivaju društvena pravna lica usvajanjem os­nivačkog

Banka, zajedno sa drugim bankama ili drugim zakonom određenim licima, ino?.e bili osnivač druge banke ili druge finansijske organizacije.

2. Banka posluje sredstvima uloženim u njene fondove i drugim pribavljenim ili pozajmljenim sredstvima.

Osnivači banke odgovaraju za obaveze banke do visine sredstava koja su uložili u njene fondove.

3. Bankom upravljaju društvena pravna lica koja su je osno­vala i uložila sredstva u njene fondove, zavisno od visine tih sredstava, U skladu sa osnivačkim aktom, odnosno statutom banke.

Organ upravljanja bankom je skupština banke, koju čine predstavnici osnivača banke.

4. Druga lica koja ulože sredstva u fondove banke stiču svojstvo osnivača banke sa pravima, obavezama i odgovor­nostima utvrđenim osnivačkim aktom, odnosno statutom banke.

5. Dobit koju banka ostvari svojim poslovanjem raspoređuje se odlukom skupštine banke ti rezerve, kao i na dio koji se isplaćuje ulagačima, odnosno ulaže u druge fondove banke srazmjerno sredstvima koja su uložili u banku.

6. Međusobni odnosi osnivača banke, upravljanje bankom i poslovanje banke uređuju se osnivačkim aktom banke i njenim statutom.

{{Član|22.}}

Poslovanje finansijskih organizacija koje se osnivaju radi prikupljanja štednih uloga i upravljanje tim organizacijama, kao i poslovanje banaka koje se odnosi na prikupljanje štednih uloga, uređuje se zakonom, u skladu sa načelima kreditnog sistema.

Prava građana da na osnovu štednih uloga učestvuju u upravljanju poslovanjem tih finansijskih organizacija i da, pored ugovorenih kamata, stiču i druge određene pogodnosti, uređuju se zakonom.

{{Član|23.}}

1. Organizacija za osiguranje je samostalna organizacija za osiguranje imovine i lica i za obavljanje drugih poslova osigu­ranja.

Organizaciju za osiguranje osnivaju društvena pravna lica i zakonom određena druga lica usvajanjem akta o osnivanju or­ganizacije i ulaganjem sredstava u početne fondove sigurnosti.

Osnivači organizacije za osiguranje odgovaraju za obaveze organizacije do visine sredstava koja su uložili u fondove organi­zacije.

2. Organizacijom za osiguranje upravljaju njeni osnivači.

Pravo da učestvuju u upravljanju organizacijom za osigu­ranje imaju građani i drugi osiguranici u skladu sa aktom o osnivanju organizacije, odnosno statutom organizacije:

Organ upravljanja organizacijom za osiguranje je skupština organizacije, koju čine predstavnici osnivača organizacije i osiguranika.

3. Dobit koju organizacija za osiguranje ostvari raspoređuje se u rezerve sigurnosti, kao i na dio koji se isplaćuje osnivačima, odnosno ulaže u druge fondove organizacije, srazmjerno sred­stvima koja su osnivači uložili u organizaciju.

{{Član|24.}}

Preduzeća, druge organizacije i zajednice koje obavljaju djelatnosti ili poslove od posebnog društvenog interesa dužne su da obezbijede trajno i neprekidno vršenje djelatnosti, kao i da, u slučaju prekida ili neredovnog vršenja djelatnosti, naknade štetu korisnicima, ako je to predviđeno zakonom.

{{Član|25.}}

Preduzeća koju obavljaju privrednu djelatnost i njihova pos­lovna udruženja udružuju se u privredne komore ili druga opšta udruženja radi zajedničkog udruživanja rada i poslovanja, radi usklađivanja posebnih, zajedničkih i opštih društvenih interesa, radi dogovaranja o planovima i programima rada i razvoja, za donošenje zakona za utvrđivanje ekonomske politike i radi razmatranja i rješavanja drugih pitanja od zajedničkog interesa.

Radi ostvarivanja ovih ciljeva mogu se i organizacije koje obavljaju društvene djelatnosti udruživati u udruženja za po­jedine djelatnosti, odnosno oblasti rada, i u druga opšta udruženja.

{{Član|26.}}

Preduzeća koja kao jedinstveni tehnološki sistemi obavljaju djelatnosti u oblasti elektroprivrede, željezničkog saobraćaja i poštansko-telegrafsko-telefonskog saobraćaja obavezno se udružuju za teritoriju Republike, u skladu sa zakonom.

Radnici u ovim preduzećima dužni su da obezbjeđuju te­hničku funkcionalnost u radu i na toj osnovi tehnološko i ek­onomsko jedinstvo procesa rada, racionalno i efikasno funkcionisanje ovih preduzeća i pojedinih njihovih dijelova na cijeloj teritoriji Republike.

Mogućnost obaveznog udruživanja preduzeća i u drugim oblastima, kad je tehnološko jedinstvo sistema u tim oblastima od interesa za Republiku, uređuje se u skladu sa zakonom.

{{Član|27.}}

Političke i druge zakonom određene društvene organizacije mogu sticati sredstva, odnosno određena prava na sredstva, i tim sredstvima se koristiti za ostvarivanje svojih ciljeva i njima raspolagati saglasno statutu tih organizacija i zakonu. Ove or­ganizacije mogu, pod uslovima utvrđenim zakonom, organizovati privrednu i drugu djelatnost u skladu sa svojim ciljevima i učestvovati u dohotku ostvarenom takvom djelatnošću radi ostvarivanja tih ciljeva.

{{Član|28.}}

Zemljoradniku i članu njegovog domaćinstva koji se bavi zemljoradnjom, zajamčuje se pravo da, radeći sredstvima na koja postoji pravo svojine, raspolaže ostvarenim rezultatima svog rada, da zadovoljava svoje lične i društvene potrebe i da, na osnovu svog doprinosa, ostvaruje svoju socijalnu sigurnost na načelima uzajamnosti i solidarnosti.

{{Član|29.}}

1. Zemljoradnici mogu svoj rad, zemljište, odnosno druga sredstva udruživati u zemljoradničke zadruge i druge oblike udruživanja zemljoradnika ili ih udružiti sa radnicima u pre­duzećima.

2. Zemljoradnici osnivaju zemljoradničku zadrugu aktom o osnivanju, kojim utvrđuju uslove udruživanja i zajedničke inter­ese i ciljeve i svoja pojedinačna i zajednička prava i obaveze koje ostvaruju, odnosno izvršavaju u zadruzi.

Oblici organizovanja i odnosi u zadruzi uređuju se statutom zadruge, a međusobna prava i obaveze zadrugara i zadruge uređuju se ugovorom.

3. Zemljoradnici zadržavaju pravo svojine na zemljište, sred­stva rada, odnosno druga sredstva koja udružuju u zem­ljoradničku zadrugu.

Zemljoradnici mogu ova sredstva ugovorom prenijeti u za­jedničku svojinu zadrugara, zadružnu svojinu ili društvenu svo­jinu.

4. Dobit koju zadrugar ostvari svojim poslovanjem članovi zadruge raspoređuju na sredstva koja članovima zad­ruge pripadaju prema doprinosu koji su svojim radom i sred­stvima udruženim u zadruzi dali ostvarivanju te dobiti, na sredstva koja se unose u fondove zadruge, kao i sredstva za druge potrebe.

5. Zadrugar koji je svoj rad, zemljište, odnosno druga sred­stva udružio u zadrugu ima, u slučaju istupanja iz zadruge ili prestanka zadruge, pravo na povraćaj zemljišta, odnosno drugih sredstava na koja je zadržao pravo svojine, odnosno pravo na povraćaj vrijednosti sredstava koja je udružio u zadrugu i pravo na dio sredstava u fondovima zadruge ostvaren njenim poslovanjem, pod uslovima utvrđenim ugovorom i statutom, u skladu sa zakonom.

Društvena zajednica stara se o obezbjeđenju uslova za osni­vanje i razvoj zemljoradničkih zadruga, podstiče i razvija saradnju zemljoradnika sa zemljoradničkim zadrugama i preduzećima.

{{Član|30.}}

Zakonom se može propisati obaveza udruživanja zemljorad­nika ili njihove suradnje sa preduzećima radi izvođenja melioracionih radova radi boljeg korišćenja meliorisanog zemljišta, iskorišćavanja voda i odbrane od voda, zaštite zemljišta od erozije i uređenja bujica, ili kad to zahtijeva poseban društveni interes u oblasti gajenja i iskorišćavanja šuma.

{{Član|31.}}

Zemljoradničke zadruge i drugi oblici udruživanja zemljoradnika udružuju se u odgovarajuća udruženja i privredne komore, u skladu sa zakonom.

{{Član|32.}}

1. Građanima se zajamčuje pravo da samostalno obavljaju djelatnosti ličnim radom, odnosno ličnim radom i sredstvima u svojini građana.

Zakonom se mogu izuzetno, kad to zahtijeva priroda tih djelatnosti ili poseban društveni interes, odrediti djelatnosti koje se ne mogu samostalno obavljati ličnim radom.

Zakonom se mogu utvrditi uslovi samostalnog obavljanja djelatnosti ličnim radom.

2. Građanima koji samostalno obavljaju djelatnost ličnim radom zajamčuje se pravo da ostvaruju Ustavom utvrđeni položaj u društveno-ekonomskim odnosima, da raspolažu ostvarenim rezultatima svog rada i na toj osnovi zadovoljavaju svoje lične i društvene potrebe i da, na osnovu svog doprinosa,, ostvaruju svoju socijalnu sigurnost na načelima uzajamnosti i solidarnosti.

3. Građani koji samostalno obavljaju djelatnost ličnim radom slobodno udružuju svoj rad i sredstva, odnosno samo rad ili samo sredstva u različite oblike udruživanja. Zakonom se mogu utvrditi uslovi ovog udruživanja.

4. Građani koji samostalno obavljaju djelatnost ličnim radom mogu, neposredno ili preko oblika svog udruživanja, udruživati svoj rad i sredstva, odnosno samo rad ili samo sredstva sa preduzećima u različitim oblicima kooperacije i trajnije saradnje.

Ovi građani, zajedno i ravnopravno sa radnicima u pre­duzećima u ovim oblicima kooperacije i trajnije saradnje upravljaju zajedničkim poslovima, odlučuju o zajednički ostvarenom dohotku i učestvuju u njegovoj raspodjeli prema svom doprinosu ostvarivanju tog dohotka.

5. Građani koji samostalno obavljaju djelatnost ličnim radom mogli zapošljavati radnike u granicama određenim zakonom.

Ugovore o zapošljavanju zaključuju ovi građani i radnici koje oni zapošljavaju u skladu sa kolektivnim ugovorom, koji zaključuju sindikat i odgovarajuća privredna komora, od­nosno drugo udruženje i kome su predstavljeni ovi građani. Kolektivnim ugovorom se obezbjeđuje radnicima koje ovi građani zapošljavaju pravo na sredstva za zadovoljavanje ličnih i zajedničkih potreba, kao i druga prava utvrđena zakonom.

Na ovim osnovama mogu zapošljavati radnike i zadruge i drugi oblici udruživanja rada i sredstava građana, koji samo­stalno obavljaju djelatnost ličnim radom, kao i drugi građani i građanska pravna lica.

{{Član|33.}}

1. Građani i radnici, međusobno ili sa: radom radnika u preduzećima, slobodno udružuju svoj rad i sredstva, odnosno samo rad ili samo sredstva u zadruge ili druge oblike udruživanja.

Zakonom se mogu izuzetno, kad to zahtijeva društveni interes, odrediti djelatnosti, odnosno poslovi koji se ne mogu obavljati u ovim oblicima udruživanja.

2. Građani i radnici imaju pravo da osnivaju zemljoradničke, zanatske, stambene, štedno-kreditne i potrošačke zadruge, zadruge za pružanje intelektualnih usluga, omladinske i druge proizvodne ili uslužne zadruge.

Zadruga je samostalna organizacija zadrugara.

Zadrugar zadržava pravo svojine na sredstvima udruženim u zadrugu, ako ih ugovorom nije prenio u zajedničku svojinu zadrugara, u zadružnu svojinu ili u društvenu svojinu.

O sredstvima koja zadruga ostvari svojim poslovanjem odlučuju zadrugari samostalno, u skladu sa statutom zadruge.

Zadruga može, radi proširivanja materijalne osnove rada, prikupljati novčana i druga sredstva građana.

{{Član|34.}}

Građanin može osnovati ugovornu organizaciju i u njoj udruživati svoj rad i sredstva sa radom drugih lica.

Poslovođi i radnicima u ugovornoj organizaciji pripadaju, na osnovu njihovog rada, sredstva za zadovoljavanje ličnih i zajedničkih potreba.

Poslovođi pripada, po osnovu sredstava koja je uložio u ugovornu organizaciju, pravo na povraćaj vrijednosti tih sredstava i pravo na učešće u dohotku kao i pravo da ponovo uloži sredstva.

U ugovornu organizaciju mogu udruživati sredstva i drugi građani i radnici.

Građanin koji je u ugovornoj organizaciji udružio svoj rad i sredstva sa radom drugih lica ima pravo da, kao poslovođa vodi poslovanje ugovorne organizacije i da, zajedno sa radnicima odlučuje o njenom radu i razvoju.

Poslovođa ugovorne organizacije zadržava pravo svojine na sredstva koja je udružio u toj organizaciji. Povlačenjem odnosno isplaćivanjem ovih sredstava, poslovođi prestaju prava koja kao poslovođa ima u ugovornoj organizaciji.

{{Član|35.}}

Građani koji samostalno obavljaju djelatnost ličnim radom udružuju se, u skladu sa zakonom, u privredne komore i druga opšta udruženja.

{{Član|36.}}

Privredne i druge organizacije samostalno odlučuju o planiranju svoga razvoja.

Zakonom se može utvrditi obaveza organizacija koje obavljaju djelatnosti i poslove od posebnog društvenog interesa da planiraju svoj razvoj.

Organizacije koje obavljaju djelatnosti u okviru jedinstvenih tehnoloških sistema od interesa za Republiku planiraju zajednički razvoj.

Republika Bosna i Hercegovina utvrđuje razvojnu i ekonomsku politiku i njom usmjerava privredni i društveni razvoj.

{{Član|37.}}

Društvenim sistemom informisanja obezbjeđuje se usklađeno evidentiranje, prikupljanje, obrada, iskazivanje i razmjena podataka, činjenica i informacija značajnih za život, rad, razvoj i odlučivanje u svim oblastima društvenog života, kao i dostupnost tih podataka, činjenica i informacija, na način utvrđen zakonom.

Djelatnosti u oblasti društvenog sistema informisanja su djelatnosti od posebnog društvenog interesa.

{{Član|38.}}

Evidenciju, analitičke i informativne poslove o raspolaganju društvenim i drugim sredstvima, kontrolu ispravnosti podataka o raspolaganju tim sredstvima, zakonitost raspolaganja društvenim i drugim sredstvima i izvršavanja obaveza preduzeća i drugih organizacija i zajednica i društveno-političkih zajednica, kao i druge poslove utvrđene zakonom, obavlja Služba društvenog knjigovodstva Bosne i Hercegovine.

Služba društvenog knjigovodstva je samostalna u svom radu.

Služba društvenog knjigovodstva radi na osnovu zakona i drugih propisa i odgovorna je, u okviru svojih prava i dužnosti, za njihovo primjenjivanje.

{{Član|39.}}

1. Građanima se zajamčuje pravo svojine.

2. Građanima se zajamčuje pravo svojine na stambene zgrade i stanove, sredstva rada, poslovne zgrade i poslovne prostorije.

Vlasnik može stambenu zgradu ili stan, sredstva rada, pos­lovnu zgradu ili poslovnu prostoriju dati na korišćenje drugom i po tom osnovu sticati dohodak, pod uslovima i na način koji su utvrđeni zakonom.

3. Zakonom se određuju uslovi pod kojima udruženja građana i druga građanska pravna lica mogu imati pravo svojine na nekretnine i druge stvari koje služe ostvarivanju zajedničkih interesa njihovih članova i ciljeva zbog kojih su osnovana, kao i uslovi pod kojima oni njima mogu raspolagati.

4. Uslovi i granice u kojima se može sticati pravo svojine na šume i šumsko zemljište utvrđuje se zakonom.

5. Pravo svojine na stvari od posebnog kulturnog značaja može se na osnovu zakona ograničiti, ako to opšti interes zahtijeva.

{{Član|40.}}

Nekretnine na koje postoji pravo svojine mogu se, uz pravičnu naknadu, eksproprisati ili se to pravo može ograničiti ako to zahtijeva opšti interes utvrđen na osnovu zakona.

Zakonom se određuju osnovi i mjerila pravične naknade. Određivanjem ovih osnova i mjerila i njihovom primjenom ne mogu se pogoršati uslovi života i rada koje je vlasnik čija se nekretnina ekspropriše imao na osnovu korišćenja te nekretnine.

Pravična naknada ne obuhvata uvećanu vrijednost nek­retnine koja je neposredno rezultat ulaganja društvenih sred­stava.

{{Član|41.}}

Pravo svojine građani i građanska pravna lica ostvaruju u skladu sa prirodom i namjenom nekretnina i drugih stvari u njihovoj svojini i društvenim interesom utvrđenim zakonom.

Uslovi prometa zemljišta i drugih nekretnina na koje postoji pravo svojine uređuju se zakonom.

{{Član|42.}}

Renta koja nastaje na zemljištu ulaganjem društvenih sred­stava u svrhu njegovog korišćenja za građevinske, komunalne ili privredne svrhe u naseljima pripada opštini.

Renta se utvrđuje, zahvaća i usmjerava odlukom skupštine opštine, u skladu sa zakonom,

Renta koja nastaje na zemljištu ulaganjem društvenih sredstava u izgradnju saobraćajnica, hidroakumulacionih, hidromelioracionih i sličnih objekata zahvata se i uređuje zakonom.

Zakonom se može uređivati zahvaćanje i drugih vidova rente koja proističe iz prirodnih pogodnosti, ili koja nije rezultat ulaganja sredstava vlasnika ili korisnika nekretnina.

{{Član|43.}}

Zemljište, šume, vode, vodotoci, more i morska obala, rudna blaga, divljač, ribe i druga prirodna bogatstva, dobra u opštoj upotrebi, kao i nekretnine i druge stvari od posebnog kulturnog i istorijskog značaja uživaju, kao dobra od opšteg interesa, posebnu zaštitu i koriste se pod uslovima i na način koji su propisani zakonom.

{{Član|44.}}

Svako zemljište, šuma, voda i vodotok, more i morska obala, rudno blago i druga prirodna bogatstva moraju se iskorišćavati u skladu sa zakonom predviđenim opštim uslovima kojima se obezbjeđuju njihovo racionalno iskorišćavanje i drugi opšti in­teresi.

Zakonom se utvrđuje način upravljanja šumama, šumskim zemljištima i nalazištima rudnog blaga, kao i način iskorišćavanja šuma, šumskih zemljišta i rudnog blaga.

Gazdovanjem šumama mora se obezbijediti trajno održavanje i obnova šuma.

Društvena zajednica posebno se stara o pošumljavanju goleti i krša.

Način korišćenja i upravljanja putevima, kao dobrima u opštoj upotrebi, uređuje se zakonom.

{{Član|45.}}

1. Radi obezbjeđivanja materijalnih i drugih uslova za zaštitu, korišćenje i unapređivanje dobara od opšteg interesa, mogu se obrazovati društveni fondovi, u skladu sa zakonom.

Zakonom se može propisati obaveza plaćanja doprinosa ovim fondovima, odnosno plaćanja posebnih naknada za upotrebu, korišćenje i zaštitu dobara od opšteg interesa.

2. Radi obezbjeđivanja materijalnih i drugih uslova za izgradnju, korišćenje, obnavljanje i zaštitu stambenih zgrada i stanova u društvenoj svojini i komunalnih djelatnosti od posebnog društvenog interesa, mogu se obrazovati društveni fondovi, u skladu sa zakonom.

Zakonom se mogu propisati izvori prihoda ovim fondovima.

3. Zakonom o obrazovanju društvenih fondova utvrdiće se namjena, uslovi i način korišćenja sredstava, organi upravljanja i postupak odlučivanja.

{{Član|46.}}

Građani, preduzeća, društveno-političke zajednice, mjesne zajednice i druge organizacije i zajednice imaju pravo i dužnost da obezbjeđuju uslove za očuvanje i razvoj prirodnih i radom stvorenih vrijednosti čovjekove sredine, kao i da spriječavaju i otklanjaju štetne posljedice koje zagađivanjem vazduha, tla, vode, vodotoka i mora, bukom ili na drugi način ugrožavaju te vrijednosti ili dovode u opasnost život i zdravlje ljudi.

Prostornim planom usklađuju se opšti i posebni interesi i koordiniranje djelatnosti radi očuvanja i unapređenja vrijednosti čovjekove sredine i spriječavanja djelatnosti štetnih po sredinu.

=== Glava II &lt;br&gt;DRUŠTVENO-POLITIČKI SISTEM ===
{{Član|47.}}

Građani su nosioci vlasti koju ostvaruju putem predstavnika u skupštinama društveno-političkih zajednica, referendumom, na zborovima i drugim oblicima ličnog izjašnjavanja.

{{Član|48.}}

Funkcije vlasti i upravljanja drugim društvenim poslovima u društveno-političkim zajednicama vrše skupštine i njima odgovorni organi.

Sudsku funkciju vrše redovni sudovi i drugi sudovi utvrđeni Ustavom i Zakonom.

Zaštita ustavnosti povjerava se Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine.

{{Član|49.}}

Skupštine društveno političkih zajednica i njima odgovorni organi vrše svoje funkcije na osnovu i u okviru Ustava, zakona i statuta.

Državni organi imaju prema preduzećima i drugim organizacijama i zajednicama samo prava utvrđena na osnovu Ustava.

{{Član|50.}}

Niko ne može vršiti samoupravne, javne i druge društvene funkcije i javna ovlašćenja ako mu nisu, saglasno Ustavu, zakonu i statutu, povjereni od građana ili od skupštine društveno-političke zajednice.

Svi organi i organizacije i drugi nosioci samoupravnih, javnih ili drugih društvenih funkcija vrše svoju funkciju na osnovu i u okviru Ustava, zakona i statuta, i datih ovlašćenja i odgovorni su za njeno vršenje.

Svi nosioci samoupravnih, javnih i drugih društvenih funkcija u vršenju svojih funkcija su pod društvenom kontrolom.

Svaki izabrani ili imenovani nosilac samoupravne, javne ili druge društvene funkcije lično je odgovoran za njeno vršenje i može biti opozvan ili smijenjen. On ima pravo da podnese ostavku i da je obrazloži.

Zakonom i aktima preduzeća, drugih organizacija i zajednica utvrđuju se vrste i uslovi odgovornosti nosilaca samoupravnih, javnih i drugih društvenih funkcija, kao i način i postupak ostvarivanja odgovornosti nosilaca tih funkcija.

Radnik izabran, odnosno imenovan na samoupravnu, javnu ili drugu društvenu funkciju čije vršenje zahtijeva da privremeno prestane da radi, ima pravo da se, po prestanku funkcije koju je vršio, vrati na rad na svoje ranije radno mjesto ili drugo radno mjesto koje odgovara njegovim sposobnostima i kvalifikacijama.

{{Član|51.}}

Rad državnih organa i organa upravljanja preduzeća i drugih organizacija i zajednica i organa političkih i društvenih organizacija i udruženja je javan.

Način obezbjeđivanja javnosti uređuje se zakonom i drugim aktima.

Zakonom i drugim aktima određuju se poslovi i podaci koji predstavljaju tajnu ili se ne mogu objavljivati.

Ostvarivanje načela javnosti ne može biti u suprotnosti sa interesima bezbjednosti i odbrane Republike i drugim društvenim interesima utvrđenim zakonom.

{{Član|52.}}

Pravo i dužnost građana u naselju, dijelu naselja ili u više povezanih naselja je da se, radi ostvarivanja određenih zajedničkih interesa i potreba, samoupravno organizuju u mjesnu zajednicu.

U mjesnoj zajednici građani odlučuju o ostvarivanju svojih zajedničkih interesa i o solidarnom zadovoljavanju zajedničkih potreba u oblastima uređivanja naselja, stanovanja, komunalnih djelatnosti, dječije i socijalne zaštite, obrazovanja i vaspitanja, kulture, fizičke kulture, tehničke kulture, zaštite potrošača, zaštite i unapređivanja čovjekove sredine, odbrane, društvene samozaštite, kao i u drugim oblastima života i rada.

Radi ostvarivanja svojih zajedničkih interesa i potreba, građani, organizovani u mjesnoj zajednici, mogu se povezivati sa preduzećima, drugim organizacijama i zajednicama, na području i van područja mjesne zajednice, koja imaju interes, odnosno dužnost, da učestvuju u zadovoljavanju tih interesa i potreba.

Građani u mjesnoj zajednici učestvuju u vršenju društvenih poslova i u odlučivanju o pitanjima od zajedničkog interesa u opštini i širim društveno-političkim zajednicama.

Statutom opštine utvrđuju se način i postupak obrazovanja mjesnih zajednica.

Zakonom se mogu utvrditi načela postupka obrazovanja mjesnih zajednica.

{{Član|53.}}

Svoje zajedničke potrebe u mjesnoj zajednici građani zadovoljavaju: sredstvima iz samodoprinosa, sredstvima koja radi zadovoljavanja zajedničkih potreba udruže preduzeća, druge organizacije i zajednice, sredstvima koja opština ustupi mjesnoj zajednici za učešće u finansiranju zadataka predviđenih programima razvoja mjesne zajednice i opštine, naknadama za usluge i drugim vlastitim prihodima, kao i drugim sredstvima.

Ako mjesna zajednica ne može obezbjediti neophodna finansijska sredstva za obavljanje svojih osnovnih funkcija utvrđenih Ustavom i zakonom i za obavljanje, drugih poslova koji se prenesu na njene organe, sredstva za te potrebe obezbjeđuju se u budžetu opširne.

{{Član|54.}}

Građani u mjesnoj zajednici donose statut mjesne zajednice.

Statutom mjesne zajednice određuju se prava i dužnosti mjesne zajednice, njena organizacija, njeni organi i odnosi sa preduzećima, drugim organizacijama i zajednicama i uređuju druga pitanja od značaja za rad mjesne zajednice i život građana u njoj.

Mjesna zajednica ima svojstvo pravnog lica.

{{Član|55.}}

Skupština je najviši organ vlasti u okviru prava i dužnosti društveno-političke zajednice.

Sastav, organizacija, nadležnost i način odlučivanja Skupštine Republike uređuju se Ustavom, a skupštine opštine i skupštine gradske zajednice Ustavom, zakonom i statutom.

{{Član|56.}}

1. Građani, na osnovu opšteg i jednakog biračkog prava, neposredno i tajnim glasanjem biraju predstavnike u skupštine društveno-političkih zajednica.

Kandidate za predstavnike u skupštine društveno-političkih zajednica predlažu i utvrđuju građani, političke organizacije registrovane u Republici i drugi oblici organizovanja i udruživanja, na način utvrđen zakonom.

Kandidacioni postupak za izbor predstavnika u skupštine društveno-političkih zajednica uređuje se tako da se obezbijedi slobodno izražavanje volje građana u predlaganju i utvrđivanju kandidata.

2. Izbori opoziv poslanika u Skupštini Republike odbornika u skupštinama opština i skupštinama gradskih zajednica vrši se po postupku utvrđenom zakonom.

3. Mandat predstavnika u skupštinama društveno-političkih zajednica traje četiri godine.

Mandat predstavnika u skupštini društveno-političke zajednice može biti produžen odlukom Skupštine Republike u vanrednom i ratnom stanju i dok takvo stanje traje.

Predstavnici u skupštinama društveno-političkih zajednica za svoj rad odgovaraju građanima koji su ih birali.

Nespojiva je funkcija predstavnika u skupštini društveno-političke zajednice i zakonom određenih funkcija u organima iste društveno-političke zajednice.

4. Predsjednici i potpredsjednici skupština društveno-političkih zajednica i predsjednici izvršnih organa društveno-političkih zajednica biraju se na četiri godine.

{{Član|57.}}

Predstavnik u skupštini društveno-političke zajednice uživa imunitet u vršenju svoje funkcije.

Predstavnik ne može biti pozvan na krivičnu odgovornost, pritvoren ili kažnjen za izraženo mišljenje ili glasanje u vijeću, odnosno skupštini u kojoj je predstavnik.

Predstavnik, ako se pozove na imunitet, ne može na teritoriji društveno-političke zajednice u čiju je skupštinu izabran biti pritvoren, niti se protiv njega može pokrenutu krivični postupak bez odobrenja vijeća, odnosno skupštine u kojoj je predstavnik.

Predstavnik može biti pritvoren bez odobrenja vijeća, odnosno skupštine u kojoj je predstavnik samo ako je zatečen u vršenju krivičnog djela za koje je propisana kazna strogog zatvora u trajanju dužem od pet godina. U takvom slučaju državni organ koji je predstavnika lišio slobode dužan je o tome obavijestiti predsjednika vijeća, odnosno skupštine koji to pitanje iznosi pred vijeće, odnosno skupštinu radi odlučivanja da li će se postupak nastaviti, odnosno, da li će rješenje o pritvoru ostati na snazi..

Vijeće, odnosno skupština može uspostaviti imunitetsko pravo predstavniku koji se nije pozvao na imunitet, ako je to potrebno radi vršenja njegove funkcije.

Ako vijeće, odnosno skupština nije na okupu, odobrenje za lišenje slobode, odnosno za nastavljanje krivičnog postupka daje i o uspostavljanju imunitetskog prava predstavnika odlučuje mandatno-imunitetska komisija vijeća, odnosno skupštine, uz naknadnu potvrdu vijeća odnosno skupštine.

{{Član|58.}}

Skupština u okviru prava i dužnosti društveno-političke zajednice: utvrđuje politiku i odlučuje o osnovnim pitanjima od značaja za politički, privredni, socijalni i kulturni život i društveni razvoj; utvrđuje razvojnu i ekonomsku politiku, donosi budžet, propise i druge opšte akte; razmatra pitanja od zajedničkog interesa za preduzeća i druge organizacije i zajednice i usklađuje njihove odnose i interese; razmatra pitanja iz oblasti odbrane, bezbjednosti i društvene samozaštite; razmatra stanje i opšte probleme ustavnosti, zakonitosti i pravosuđa, organizuje i vrši društveni nadzor; utvrđuje osnove organizacije i nadležnosti organa društveno-političke zajednice; osniva organe uprave; bira, imenuje i razrješava određene funkcionere tih organa i sudije; stara se o sprovođenju utvrđene politike, propisa i drugih opštih akata i obavezama organa i organizacija u vezi sa izvršavanjem tih propisa i opštih akata; vrši političku kontrolu nad radom izvršnog organa, organa uprave i nosilaca samoupravnih, javnih i drugih društvenih funkcija odgovornih skupštini i svojim smjernicama usmjerava rad tih organa.

{{Član|59.}}

Skupština društveno-političke zajednice može raspisati referendum radi prethodnog izjašnjavanja građana o pojedinim pitanjima iz njene nadležnosti, ili radi potvrđivanja zakona, propisa i drugih opštih akata. Odluka donesena na referendumu obavezna je.

{{Član|60.}}

U društveno-političkoj zajednici obrazuje se izvršni organ.

{{Član|61.}}

Skupština društveno-političke zajednice obrazuje organe uprave.

Organi uprave izvršavaju zakone, druge propise i opšte akte skupština društveno-političkih zajednica i izvršnih organa, sprovode utvrđenu politiku, sprovode smjernice skupštine, odgovorni su za stanje u oblastima za koje su obrazovani u okviru svojih prava i dužnosti, prate stanje u određenim oblastima i predlažu mjere za rješavanje pitanja u tim oblastima, rješavaju u upravnim stvarima, vrše upravni nadzor i druge upravne poslove, pripremaju i predlažu propise i druge opšte akte i vrše druge, stručne poslove za skupštinu društveno-političke zajednice i izvršni organ.

Organi uprave su samostalni u okviru, svojih ovlašćenja i za svoj rad odgovaraju skupštini i izvršnom organu.

Organi uprave svojim radom obezbjeđuju efikasno ostvarivanje prava i interesa građana, preduzeća i drugih organizacija i zajednica.

Organi uprave sarađuju međusobno sa organima uprave drugih društveno-političkih zajednica i sa preduzećima i drugim organizacijama i zajednicama po pitanjima od interesa za te organizacije i zajednice i obezbjeđuju uzajamno obavještavanje.

Međusobni odnosi organa uprave pojedinih društveno-političkih zajednica zasnivaju se na pravima i dužnostima utvrđenim Ustavom, zakonom i statutom.

{{Član|62.}}

U obezbjeđivanju izvršavanja zakona i drugih republičkih propisa, republički organi imaju prema opštinskim organima prava i dužnosti utvrđene Ustavom i zakonom.

{{Član|63.}}

Zakonom i na zakonu zasnovanom odlukom skupštine opštine može se preduzećima i drugim organizacijama i zajednicama, fondovima, društvenim organizacijama, udruženjima:, građana i drugim organizacijama povjeriti da, u oblasti svoje djelatnosti, svojim aktima uređuju određene odnose od šireg interesa, da rješavaju u pojedinačnim stvarima o određenim pravima i obavezama i da vrše druga javna ovlašćenja.

Zakonom ili na zakonu zasnovanom odlukom skupštine opštine utvrđuje se način obavljanja javnih ovlašćenja koja se povjeravaju pojedinim organizacijama i zajednicama i prava skupština i drugih organa društveno-političkih zajednica u pogledu

{{Član|64.}}

Skupština, u okviru prava i dužnosti društveno-političke zajednice, u vršenju društvenog nadzora pretresa opšta pitanja u vezi sa sprovođenjem politike i izvršavanjem zakona i drugih propisa i akata, raspolaganjem društvenim sredstvima i raspodjelom dohotka, kao i načinom ostvarivanja prava i dužnosti državnih organa, preduzeća i drugih organizacija i zajednica.

Skupština vrši društveni nadzor u saradnji sa organima upravljanja u preduzećima, drugim organizacijama i zajednicama i utiče na razvijanje odgovornosti u poslovanju i raspolaganju društvenim sredstvima.

Skupština društveno-političke zajednice u vršenju društvenog nadzora ukazuje na pojave koje mogu imati teže posljedice i daje preporuke organizacijama odnosno zajednicama u pogledu mjera koje treba preduzeti radi zaštite društvene imovine, uspostavljanja poremećenih odnosa kao i otklanjanja drugih društveno štetnih pojava i upućuje prijedlog nadležnim organima za preduzimanje mjera za otklanjanje utvrđenih nepravilnosti. Organi kojima je preporuka upućena dužni su da je razmotre, zauzmu svoj stav i o tome obavijeste skupštinu, građane i radnike u svojoj organizaciji odnosno zajednici.

Društvenim nadzorom ne mogu se oduzimati Ustavom, zakonom i statutom utvrđena prava organa, organizacija i zajednica, građana i radnika niti nanositi povrede njihovim pravima i na zakonu zasnovanim interesima.

=== Glava III &lt;br&gt;SLOBODE, PRAVA I DUŽNOSTI ČOVJEKA I GRAĐANINA ===
{{Član|65.}}

Slobode i prava čovjeka i građanina, utvrđeni Ustavom, ostvaruju se u međusobnoj solidarnosti ljudi i ispunjavanjem dužnosti i odgovornosti svakog prema svima i svih prema svakome.

Slobode i prava čovjeka i građanina ograničeni su samo jednakim slobodama i pravima drugih i Ustavom utvrđenim interesima društva.

Svako je dužan da poštuje slobode i prava drugih i odgovoran je za to.

{{Član|66.}}

Građani su jednaki u pravima i dužnostima bez obzira na nacionalnost, rasu, pol, jezik, vjeroispovijest, političko ili drugo uvjerenje, socijalno porijeklo, rođenje, obrazovanje, društveni položaj ili drugo lično svojstvo.

Svi su pred zakonom jednaki.

{{Član|67.}}

Neprikosnoveno je i neotuđivo pravo građanina i radnika na samoupravljanje, kojim se svakom obezbjeđuje da odlučuje o svojim ličnim i zajedničkim interesima u preduzećima, mjesnim zajednicama i drugim organizacijama i zajednicama i društveno-političkim zajednicama, kao i u svim drugim oblicima svog samoupravnog udruživanja i međusobnog povezivanja.

Svako je odgovoran za samoupravno odlučivanje i za sprovođenje odluka.

{{Član|68.}}

Građanin koji je navršio osamnaest godina života ima pravo da bira i da bude biran za predstavnika u skupštini društveno-političke zajednice.

Radnik u preduzeću, drugoj organizaciji i zajednici, bez obzira na godine života, ima pravo da bira i da bude biran u organ upravljanja organizacije.

{{Član|69.}}

Građanin ima pravo da podnosi predstavke i prijedloge tijelima i organima društveno- -političkih zajednica i drugim nadležnim organima i organizacijama, da dobije odgovor na njih, kao i da preduzima političke i druge inicijative od opšteg interesa.

{{Član|70.}}

Svako je dužan da savjesno i u interesu društva vrši samoupravnu, javnu i drugu društvenu funkciju, koja mu je povjerena.

{{Član|71.}}

Zajamčeno je pravo na rad.

Radnik ima pravo na uslove rada koji obezbjeđuju njegov Fizički i moralni integritet i sigurnost.

Prava stečena na osnovu rada su neotuđiva.

Svako po osnovu rada ima pravo na zaradu u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom.

Svi koji upravljaju ili raspolažu društvenim i drugim sredstvima i društveno-političke zajednice dužni su da stvaraju sve povoljnije uslove za ostvarivanje prava na rad.

Društvena zajednica stvara uslove za osposobljavanje građana koji nisu potpuno sposobni za rad, kao i uslove za njihovo odgovarajuće zaposlenje.

Zajamčuje se, pod uslovima određenim zakonom, pravo na materijalno obezbjedenje za vrijeme privremene nezaposlenosti.

Radniku može prestati rad protiv njegove volje samo pod uslovima i na način koji su utvrđeni zakonom.

Ko neće da radi a sposoban je za rad, ne uživa prava i zaštitu koji pripadaju na osnovu rada.

{{Član|72.}}

Zajamčuje se sloboda rada. Svako slobodno bira svoje zanimanje i zaposlenje. Svakom građaninu su, pod jednakim uslovima, dostupni svako radno mjesto i funkcija u društvu. Zabranjen je prinudan rad.

{{Član|73.}}

Radnik ima pravo na ograničeno radno vrijeme.

Radno vrijeme radnika ne može biti duže od 42 sata u sedmici, u određenim djelatnostima i u određenim slučajevima zakonom se može propisati da radno vrijeme, za ograničeni period, može da bude duže od 42 sata u sedmici ako to priroda posla ili izuzetne okolnosti zahtijevaju.

Zakonom se mogu odrediti uslovi za skraćivanje radnog vremena. .

Radnik ima pravo na dnevni i nedjeljni odmor, kao i na plaćeni godišnji odmor u trajanju najmanje osamnaest radnih dana. .

Radnik ima pravo na zdravstvenu i drugu zaštitu i ličnu sigurnost na radu.

Omladina, žene i invalidna lica uživaju posebnu zaštitu na radu.

{{Član|74.}}

Pravo radnika na socijalno osiguranje utvrđeno Ustavom i zakonom obezbjeđuje se obaveznim osiguranjem, na načelima uzajamnosti i solidarnosti, u skladu sa zakonom.

Prava iz socijalnog osiguranja za građane i radnike koji nisu obuhvaćeni obaveznim socijalnim osiguranjem uređuju se, u skladu sa zakonom, na načelima uzajamnosti i solidarnosti.

{{Član|75.}}

Radnici imaju pravo na štrajk pod uslovima utvrđenim zakonom.

{{Član|76.}}

Zajamčuje se sloboda sindikalnog organizovanja i djelovanja.

{{Član|77.}}

Na stanu u društvenoj svojini i državnoj svojini može postojati stanarsko pravo, pod uslovima utvrđenim zakonom.

Pravo građana na korišćenje stana na koji postoji pravo svojine uređuje se zakonom.

{{Član|78.}}

Obavezno je osnovno školovanje u trajanju od najmanje osam godina.

Građani imaju pravo da, pod jednakim uslovima utvrđenim zakonom, stiču znanja i stručnu spremu na svim stupnjevima obrazovanja, u svim vrstama škola i u dragim ustanovama za obrazovanje.

Društvena zajednica stara se o proširenju mreže predškolskih ustanova, kao i drugih oblika predškolskog vaspitanja djece.

{{Član|79.}}

Preduzeća, druge organizacije i zajednice i društveno-političke zajednice kreditiranjem i stipendiranjem, u skladu sa svojim potrebama, pomažu lica koja pokazuju sposobnost za dalje obrazovanje.

Djeca iz porodica sa manjim prihodima, pod jednakim uslovima sa drugim, imaju prvenstvo u stipendiranju.

Društvena zajednica posebno se stara o obrazovanju i razvijanju sposobnosti izrazito nadarenih lica.

{{Član|80.}}

Radi razvijanja ličnosti učenika i studenata i odgovornosti za njihov razvoj, u školama i drugim odgovarajućim vaspitnoobrazovnim ustanovama organizuju se, u skladu sa zakonom, razni oblici samoupravljanja.

U upravljanju visokoškolskim ustanovama učestvuju studenti na način utvrđen zakonom.

{{Član|81.}}

Društvena zajednica obezbjeđuje materijalne i druge uslove za vaspitanje i obrazovanje djece i drugih lica ometenih u fizičkom ili psihičkom razvitku.

{{Član|82.}}

Zajamčena je sloboda misli i opredjeljenja.

{{Član|83.}}

Zajamčena je sloboda političkog organizovanja i djelovanja.

Zabranjeno je političko organizovanje i djelovanje usmjereno na: nasilnu promjenu Ustavom utvrđenog uređenja, ugrožavanje nezavisnosti, suvereniteta i teritorijalnog integriteta i cjelokupnosti Republike, kršenje Ustavom zajamčenih sloboda i prava čovjeka i građanina, raspirivanje nacionalne, rasne i vjerske mržnje i netrpeljivosti.

Sve političke organizacije koje se organizuju i djeluju na teritoriji Republike registruju se u skladu sa zakonom kod nadležnog suda u Republici.

Način ostvarivanja slobode političkog organizovanja i djelovanja uređuje se zakonom.

{{Član|84.}}

Zajamčena je sloboda štampe i drugih vidova informisanja i javnog izražavanja, sloboda udruživanja, sloboda govora i javnog istupanja, sloboda zbora i drugog javnog okupljanja.

Građani imaju pravo da putem sredstava informisanja izražavaju i objavljuju svoja mišljenja.

Građani, organizacije i udruženja građana mogu, pod uslovima određenim zakonom, izdavati štampu i širiti informacije putem drugih sredstava informisanja.

{{Član|85.}}

Zajamčuje se pravo građanina da bude obaviješten o događajima u Republici i u svijetu, koji su od interesa za njegov život i rad, kao i o pitanjima od interesa za zajednicu.

Štampa, radio i televizija i druga sredstva javnog informisanja i komuniciranja dužni su da istinito i objektivno obavještavaju javnost, kao i da objavljuju mišljenja i informacije organa, organizacija i građana koji su od interesa za javnost.

Zajamčeno je pravo na ispravku objavljene informacije kojom se nanosi povreda prava ili interesa čovjeka, organizacije ili organa.

{{Član|86.}}

Naučno i umjetničko stvaranje je slobodno.

Stvaraoci naučnih i umjetničkih djela, kao i naučnih otkrića i tehničkih izuma, imaju moralna i materijalna prava na svoje tvorevine. Prava stvaraoca na vlastite tvorevine ne mogu se koristiti protivno interesima društva da se nova naučna dostignuća i tehnički izumi primjenjuju.

Obim, trajanje, ograničenje, prestanak i zaštita prava stvaraoca na vlastite tvorevine, kao i pravo preduzeća odnosno organizacija i zajednica u kojima su te tvorevine stvorene kao rezultat udruživanja rada i sredstava, određuju se zakonom.

{{Član|87.}}

Građaninu je zajamčena sloboda izražavanja pripadnosti narodu, sloboda izražavanja nacionalne kulture i sloboda upotrebe svog jezika i pisma.

Građanin nije dužan da se izjašnjava kome narodu pripada, ni da se opredeljuje za pripadnost jednom od naroda.

Protivustavno i kažnjivo je svako propagiranje ili sprovođenje nacionalne neravnopravnosti, kao i svako raspirivanje nacionalne, rasne ili vjerske mržnje i netrpeljivosti.

{{Član|88.}}

Ravnopravni su jezici naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive i njihova pisma na teritoriji Republike.

Pripadnici naroda Bosne i Hercegovine i pripadnici drugih naroda koji u njoj žive imaju pravo na nastavu na svom jeziku, u skladu sa zakonom.

Zakonom i statutom društveno-političke zajednice i aktima preduzeća, drugih organizacija i zajednica obezbjeđuje se ostvarivanje ravnopravnosti jezika i pisama pripadnika drugih naroda koji žive u Republici, u službenoj upotrebi na područjima na kojima žive pripadnici ovih naroda i utvrđuju se način i uslovi primjene ove ravnopravnosti.

Pripadnici drugih naroda koji žive u Republici imaju, u skladu sa Ustavom i zakonom, pravo na upotrebu svog jezika i pisma u ostvarivanju svojih prava i dužnosti, kao i u postupku pred državnim organima i organizacijama koji vrše javna ovlašćenja.

Zajamčuje se pripadnicima drugih naroda koji žive u Republici da, radi ostvarivanja prava na izražavanje svoje narodnosti i kulture, slobodno upotrebljavaju svoj jezik i pismo, razvijaju svoju kulturu i da radi toga osnivaju organizacije i uživaju druga Ustavom utvrđena prava.

{{Član|89.}}

Odbrana Republike je neprikosnoveno i neotuđivo pravo i najviša dužnost i čast svakog građanina.

{{Član|90.}}

Pravo je i dužnost građanina da učestvuje u društvenoj samozaštiti.

{{Član|91.}}

Zajamčena je sloboda savjesti i vjeroispovijesti.

Ispovijedanje vjere je slobodno i privatna je stvar čovjeka.

Vjerske zajednice odvojene su od države i slobodne su u vršenju vjerskih poslova i vjerskih obreda.

Vjerske zajednice mogu osnivati vjerske škole za spremanje sveštenika.

Protivustavna je zloupotreba vjere i vjerske djelatnosti u političke svrhe.

Vjerske zajednice ne mogu osnivati političke organizacije.

Društvena zajednica može materijalno pomagati vjerske zajednice.

Vjerske zajednice mogu imati pravo svojine na nekretnine.

Vjerske zajednice mogu da se bave privrednom i drugom djelatnošću pod uslovima utvrđenim zakonom.

{{Član|92.}}

Život čovjeka je neprikosnoven.

Smrtna kazna može se izuzetno propisati i izreći samo za najteže oblike teških krivičnih djela.

{{Član|93.}}

Zajamčuje se nepovredivost integriteta ljudske ličnosti, ličnog i porodičnog života i drugih prava ličnosti.

Zabranjeno je i kažnjivo svako iznuđivanje priznanja i izjava.

{{Član|94.}}

Sloboda čovjeka je neprikosnovena.

Niko ne može biti lišen slobode, osim u slučajevima i u postupku koji su utvrđeni zakonom.

Lišenje slobode može trajati samo dok postoje zakonski uslovi za to.

Nezakonito lišavanje slobode je kažnjivo.

{{Član|95.}}

Lice za koje postoji osnovana sumnja da je izvršilo krivično djelo može biti pritvoreno i zadržano u pritvoru samo kad je to neophodno radi vođenja krivičnog postupka ili radi bezbjednosti ljudi. Pritvor se određuje odlukom suda, a samo izuzetno pod uslovima određenim zakonom, odlukom drugog zakonom ovlašćenog organa najduže do tri dana.

Licu koje je pritvoreno mora se uručiti pismeno obrazloženo rješenje u času pritvaranja ili najkasnije u roku od 24 sata od pritvaranja. Protiv ovog rješenja to lice ima pravo žalbe o kojoj sud odlučuje u roku od 48 sati.

Trajanje pritvora mora biti svedeno na najkraće nužno vrijeme.

Pritvor može trajati po odluci prvostepenog suda najduže tri mjeseca od dana pritvaranja. Ovaj rok se može odlukom Vrhovnog suda Bosne i Hercegovine produžiti još za tri mjeseca. Ako se do isteka tih rokova ne podigne optužnica, okrivljeni se pušta na slobodu.

{{Član|96.}}

Zajamčuje se poštovanje ljudske ličnosti i ljudskog dostojanstva u krivičnom i svakom drugom postupku, u slučaju lišenja, odnosno ograničenja slobode, kao i za vrijeme izvršavanja kazne.

Niko ne smije biti podvrgnut mučenju ili okrutnom, neljudskom ili ponižavajućem kažnjavanju ili postupanju.

Zabranjeno je da se na bilo kom licu, bez njegove saglasnosti, vrše medicinski ili drugi naučni ogledi.

{{Član|97.}}

Svako ima pravo na jednaku zaštitu svojih prava u postupku pred sudom, državnim i drugim organima i organizacijama, koji rješavaju o njegovim pravima, obavezama i interesima.

Svakome je zajamčeno pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluka sudova, državnih organa i drugih organa i organizacija, kojima se rješava o njegovom pravu ili na zakonu zasnovanom interesu.

Pravna pomoć obezbjeđuje se putem advokature kao samostalne društvene službe i putem drugih vidova pravne pomoći.

{{Član|98.}}

Niko ne može biti kažnjen za djelo koje, prije nego što je učinjeno nije bilo predviđeno zakonom ili propisom zasnovanim na zakonu kao kažnjivo djelo i za koje nije bila predviđena kazna.

Krivična djela i krivične sankcije mogu se odrediti samo zakonom.

Krivične sankcije izriče nadležan sud u zakonom propisanom postupku.

Niko ne može biti smatran krivim za krivično djelo dok to ne bude utvrđeno pravosnažnom sudskom presudom.

Lice koje je neopravdano osuđeno za krivično djelo ili je bez osnova lišeno slobode ima pravo na rehabilitaciju i na naknadu štete iz društvenih sredstava, kao i na druga prava utvrđena zakonom.

{{Član|99.}}

Niko ko je dostižan sudu ili drugom organu nadležnom za vođenje postupka, ne može biti kažnjen ako po zakonu nije saslušan ili ako mu nije data mogućnost da se brani.

Okrivljeni ima pravo da sebi uzme branioca kome se, saglasno zakonu, omogućava odbrana i zaštita prava i interesa okrivljenog. Zakonom se određuje u kojim slučajevima okrivljeni mora imati branioca.

{{Član|100.}}

Građanima se zajamčuje sloboda kretanja i nastanjivanja. Ograničavanje slobode kretanja i nastanjivanja može se predvidjeli zakonom i to samo da bi se obezbijedilo vođenje krivičnog postupka, spriječilo širenje zaraznih bolesti ili zaštitio javni poredak, ili ako to zahtijevaju interesi odbrane Republike.

{{Član|101.}}

Stanje nepovrediv.

Niko bez rješenja donesenog na osnovu zakona ne smije ući u tuđi stan ili druge prostorije, ni u njima vršiti pretresanje protiv volje njihovog držaoca.

Pretresanju ima pravo da prisustvuje lice čiji se stan ili prostorije pretresaju, ili član njegove porodice odnosno njegov zastupnik.

Pretresanje se može vršiti samo u prisustvu dva svjedoka.

Pod uslovima predviđenim zakonom službeno lice može ući u tuđi stan ili prostorije bez rješenja nadležnog organa i vršiti pretresanje bez prisustva svjedoka ako je to neophodno radi neposrednog hvatanja učinioca krivičnog djela ili radi bezbjednosti ljudi i imovine, ili ako je očigledno da se drukčije ne bi mogli obezbijediti dokazi u krivičnom postupku.

Svako protivpravno ulaženje u tuđi stan i druge prostorije i njihovo pretresanje zabranjeni su i kažnjivi.

{{Član|102.}}

Čovjekova privatnost je nepovrediva.

Tajna pisma i drugih sredstava opštenja je nepovrediva.

Zakonom se jedino može propisati da se samo na osnovu rješenja suda može odstupiti od načela nepovredivosti tajne pisma i drugih sredstava opštenja, ako je to neophodno za vođenje krivičnog postupka ili za bezbjednost zemlje.

{{Član|103.}}

Zajamčena je zaštita ličnih podataka.

Prikupljanje, obrada i svrha korišćenja ličnih podataka uređuju se zakonom.

Zabranjeno je korišćenje ličnih podataka suprotno svrsi prikupljanja.

{{Član|104.}}

Svako ima pravo na zaštitu zdravlja.

Zakonom se utvrđuje u kojim slučajevima građani koji nisu osiguram imaju pravo na zaštitu zdravlja iz društvenih sredstava.

Svaka organizacija u zdravstvu dužna je da, u okviru svog djelokruga i raspoloživih kapaciteta, pruža medicinsku pomoć.

Svaki zdravstveni radnik i svaka organizacija u zdravstvu moraju građaninu pružiti hitnu medicinsku pomoć.

{{Član|105.}}

Borcima, vojnim invalidima i članovima porodica palih boraca zajamčuju se prava kojima se obezbjeđuje njihova socijalna sigurnost i posebna prava koja se utvrđuju zakonom.

Vojnim invalidima obezbjeđuje se osposobljavanje za rad, invalidska prava i drugi oblici zaštite.

{{Član|106.}}

Žrtvama neprijateljskog djelovanja kojim se ugrožava bezbjednost Republike ili Ustavom utvrđeni poredak, žrtvama fašističkog terora i civilnim žrtvama rata, kao i njihovim porodicama, obezbjeđuje se društvena zaštita.

Zakonom i odlukom skupštine društveno-političke zajednice na osnovu zakona utvrđuju se oblici i obim zaštite, kao i način i uslovi pod kojima se ona ostvaruje.

{{Član|107.}}

Majka i dijete uživaju posebnu društvenu zaštitu.

Pod posebnom društvenom zaštitom su maloljetnici o kojima se roditelji ne staraju, kao i druga lica koja nisu u mogućnosti da se sami brinu o sebi i zaštiti svojih prava i interesa.

{{Član|108.}}

Građani koji su nesposobni za rad, a nemaju sredstava potrebnih za izdržavanje, imaju pravo na pomoć društvene za­jednice.

{{Član|109.}}

Porodica uživa društvenu zaštitu. Brak i pravni odnosi u braku i porodici uređuju se zakonom.

Brak se punovažno zaključuje slobodnim pristankom lica koja sklapaju brak pred nadležnim organom.

Roditelji imaju pravo i dužnost da se staraju o podizanju i vaspitanju svoje djece. Djeca su dužna da se staraju o svojim roditeljima kojima je potrebna pomoć.

Djeca rođena van braka imaju ista prava i dužnosti kao i djeca rođena u braku.

{{Član|110.}}

Pravo je čovjeka da slobodno odlučuje o rađanju djece. Ovo pravo se može ograničiti samo radi zaštite zdravlja.

{{Član|111.}}

Čovjek ima pravo na zdravu životnu sredinu. Društvena zajednica obezbjeđuje uslove za ostvarivanje ovog prava.

{{Član|112.}}

Svako ko iskorištava zemljište, vodu ili druga prirodna dobra dužan je da to čini na način kojim se obezbjeđuju uslovi za rad i život čovjeka u zdravoj sredini.

Svako je dužan da čuva prirodu i njena dobra, prirodne znamenitosti i rijetkosti i spomenike kulture.

{{Član|113.}}

Zajamčeno je pravo nasljeđivanja. Nasljeđivanje se uređuje zakonom.

Nasljeđivanje imovine lica koje je uživalo socijalnu ili drugu pomoć društvene zajednice može se zakonom ograničiti.

{{Član|114.}}

Svako je dužan da, pod jednakim uslovima i srazmjerno svojim materijalnim mogućnostima, doprinosi zadovoljavanju opštih društvenih potreba.

{{Član|115.}}

Dužnost je svakoga da drugom pruži pomoć u opasnosti i da solidarno sa drugim učestvuje u otklanjanju opšte opasnosti.

Svako je dužan da učestvuje u sprečavanju onih koji ometaju javni red i mir i u otklanjanju opasnosti za miran život i rad građana.

{{Član|116.}}

Svako je dužan da se pridržava Ustava i zakona.

Zakonom se određuju uslovi pod kojima je kažnjivo propuštanje da se vrše Ustavom utvrđene dužnosti.

{{Član|117.}}

Protivustavna i kažnjiva je svaka samovolja kojom se povređuje ili ograničava pravo čovjeka, bez obzira na to ko je vrši.

Niko ne smije upotrebljavati prinudu ni ograničavati prava drugoga, osim u slučajevima i u postupku koji su propisani zakonom.

{{Član|118.}}

Svako ima pravo na naknadu štete koju mu, u vezi sa obavljanjem službe ili druge djelatnosti državnog organa, od­nosno organizacije koja vrši poslove od javnog interesa pričini, svojim nezakonitim ili nepravilnim radom lice ili organ koji vrši tu službu ili djelatnost.

Štetu je dužna naknaditi društveno-politička zajednica, odnosno organizacija u kojoj se vrši djelatnost ili služba. Oštećeni ima pravo da, u skladu sa zakonom, zahtijeva naknadu i nepos­redno od lica koje je pričinilo štetu.

{{Član|119.}}

Stranci u Republici Bosni i Hercegovini uživaju slobode i prava čovjeka utvrđene Ustavom i imaju druga prava i dužnosti utvrđene zakonom i međunarodnim ugovorom.

{{Član|120.}}

Slobode i prava zajamčeni Ustavom ne mogu se oduzeti ni ograničiti.

Slobodama i pravima utvrđenim Ustavom niko se ne smije koristiti radi rušenja demokratskog uređenja utvrđenog Usta­vom, ugrožavanja nezavisnosti, suvereniteta i teritorijalnog in­tegriteta i cjelokupnosti Republike, kršenja Ustavom zajamčenih sloboda i prava čovjeka i građanina, ugrožavanja mira i ravno­pravne međunarodne saradnje, raspirivanja nacionalne, rasne i vjerske mržnje ili netrpeljivosti ili podsticanja na vršenje krivičnih djela, niti se ovim slobodama može koristiti na način kojim se vrijeđa javni moral. Zakonom se određuje u kojim slučajevima i pod kojim uslovima korišćenje slobodama protivno Ustavu povlači ograničenje ili zabranu njihovog korišćenja.

Ove slobode i prava ostvaruju se, a dužnosti se ispunjavaju na osnovu Ustava. Način ostvarivanja pojedinih sloboda i prava može se propisati samo zakonom i to jedino kad je Ustavom predviđeno ili kad je neophodno za njihovo ostvarivanje.

Obezbjeđuje se sudska zaštita sloboda i prava zajamčenih Ustavom.

=== Glava IV &lt;br&gt;USTAVNOST I ZAKONITOST ===
{{Član|121.}}

Radi ostvarivanja Ustavom i zakonom utvrđenih društveno-ekonomskih i političkih odnosa i radi zaštite sloboda i prava čovjeka i građanina, svojine, prava preduzeća i drugih organi­zacija i zajednica i društveno-političkih zajednica, obezbjeđuje se zaštita ustavnosti i zakonitosti.

{{Član|122.}}

Staranje o ustavnosti i zakonitosti je dužnost sudova, organa društveno-političkih zajednica, preduzeća i drugih organizacija i zajednica, kao i nosilaca samoupravnih, javnih i drugih društvenih funkcija.

Ustavni sud Bosne i Hercegovine, kao nosilac zaštite us­tavnosti, obezbjeđuje i zakonitost u skladu sa Ustavom.

Pravo je i dužnost građana da daju inicijativu za zaštitu ustavnosti i zakonitosti.

{{Član|123.}}

Zakoni i drugi propisi i opšti akti organa društveno-političkih zajednica, kao i opšti akti preduzeća i drugih organizacija i zajednica, moraju biti u saglasnosti sa Ustavom.

Svi propisi i drugi opšti akti organa društveno-političkih zajednica, moraju biti u saglasnosti sa zakonom.

Opšti akti preduzeća i drugih organizacija i zajednica ne mogu biti u suprotnosti sa zakonom.

Ako organ koji odlučuje u pojedinačnim stvarima smatra da propis i drugi opšti akt nije u saglasnosti sa zakonom, odnosno da je u suprotnosti sa zakonom, dužan je da pokrene postupak pred Ustavnim sudom.

{{Član|124.}}

Skupština Republike može ukinuti ili poništiti uredbu, drugi propis ili opšti akt Vlade Republike koji nije u saglasnosti sa Ustavom ili zakonom.

Vlada može ukinuti propis ili drugi opšti akt republičkog organa uprave koji nije u saglasnosti sa Ustavom, zakonom ili propisom Vlade.

Skupština opštine može ukinuti ili poništiti propis ili drugi opšti akt izvršnog organa opštine ili opštinskog organa uprave koji nije u saglasnosti sa Ustavom, zakonom, statutom opštine, odnosno propisom skupštine opštine.

{{Član|125.}}

Vlada Republike ima pravo da do odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, odnosno drugog nadležnog organa, obus­tavi od izvršenja propis, opšti akt ili pojedinačni akt ili radnju skupštine opštine i skupštine gradske zajednice, izvršnog organa opštine, odnosno gradske zajednice, organa uprave ili drugog organa, organizacije, zajednice i pravnog lica kojim se oduzi­maju ili ograničavaju Ustavom zajamčene slobode, prava i dužnosti čovjeka i građanina ili se narušava Ustavom utvrđeno uređenje, za koje smatra da su protivustavni ili protivzakoniti.

Republički organ uprave ima pravo da zadrži od izvršenja propis ili drugi opšti akt opštinskog organa uprave koji nije u saglasnosti sa Ustavom ili zakonom i da predloži skupštini opštine da ukine ili poništi takav propis ili opšti akt. Ako nadležna skupština kojoj je predloženo ukidanje odnosno poništavanje propisa ili opšteg akta zadržanog od izvršenja ne donese nikakvo rješenje u roku od 30 dana od dana prijema prijedloga, Vlada može obustaviti izvršenje tog propisa odnosno opšteg akta do odluke Ustavnog suda.

Skupština opštine ima pravo da, do odluke Ustavnog suda, obustavi izvršenje opšteg akta preduzeća ili druge organizacije i zajednice, koji nije u saglasnosti sa Ustavom ili koji je u suprot­nosti sa zakonom.

Organ koji je obustavio izvršenje propisa ili drugog opšteg akta dužan je bez odlaganja pokrenuti postupak za ocjenjivanje njegove ustavnosti odnosno zakonitosti pred Ustavnim sudom.

{{Član|126.}}

Zakoni i drugi propisi i opšti akti organa društveno-političkih zajednica objavljuju se prije nego što stupe na snagu.

Zakoni, drugi republički propisi i opšti akti objavljuju se u republičkom službenom listu.

Opštinski propisi i drugi opšti akti objavljuju se u službenom glasilu određenom statutom opštine.

Statutom opštine može se izuzetno odrediti da se objavlji­vanje određenih propisa može vršiti i na uobičajeni način, s tim da se imaju naknadno u najkraćem roku objaviti u službenom glasilu opštine.

{{Član|127.}}

Zakoni i drugi propisi i opšti akti organa društveno-političkih zajednica stupaju na snagu najranije osmog dana od dana ob­javljivanja.

Samo iz naročito opravdanih razloga može se odrediti da zakon, drugi propisi ili opšti akt stupa na snagu u roku kraćem od osam dana od dana objavljivanja ili istog dana kada je ob­javljen. .

Opšti akti preduzeća i drugih organizacija i zajednica ne mogu se primjenjivati prije nego što se na odgovarajući način objave.

{{Član|128.}}

Zakoni i drugi propisi i opšti akti organa društveno-političkih zajednica ne mogu imati povratno dejstvo.

Samo zakonom može se odrediti da pojedine njegove odredbe, ako to zahtijeva opšti interes, imaju povratno dejstvo.

Plan i budžet i propisi za njihovo izvršenje primjenjuju se za vrijeme za koje su doneseni.

Kažnjiva djela se utvrđuju i kazne za ova djela izriču prema zakonu, odnosno drugom propisu koji je važio u vrijeme izvršenja djela, osim ako je novi zakon, odnosno propis blaži za učinioca.

{{Član|129.}}

Svi pojedinačni akti i mjere organa uprave i drugih državnih organa koji vrše izvršne i upravne poslove, kao i pojedinačni akti preduzeća i drugih organizacija i zajednica koje oni donose u vršenju javnih ovlašćenja, moraju se zasnivati na zakonu ili na drugom zakonito donesenom propisu.

{{Član|130.}}

Državni organi, kao i preduzeća i druge organizacije i zajed­nice koje vrše javna ovlašćenja, mogu u pojedinačnim stvarima rješavati o pravima i obavezama ili, na osnovu zakona, primjenjivati mjere prinude ili ograničenja, samo u zakonom propisanom postupku u kome je svakome data mogućnost da brani svoja prava i interese i da protiv donesenog akta izjavi žalbu ili upotrijebi drugo zakonom predviđeno pravno sredstvo.

Organi uprave mogu nalagali obaveze pojedinim organizacijama i zajednicama u pogledu njihovog rada samo ako su za to zakonom izričito ovlašćeni i u zakonom propisanom postupku.

{{Član|131.}}

Neznanje jezika na kome se vodi postupak ne smije biti smetnja za odbranu i ostvarivanje prava i opravdanih interesa građana i organizacija.

Svakome je zajamčeno pravo da u postupku pred sudom ili drugim državnim organima, preduzećima i drugim organizaci­jama i zajednicama koje u vršenju javnih ovlašćenja rješavaju o pravima i obavezama građana, upotrebljava svoj jezik i da se u tom postupku upoznaje na svom jeziku sa činjenicama.

{{Član|132.}}

Protiv rješenja i drugih pojedinačnih akata sudskih, upravnih i drugih državnih organa, kao i protiv takvih akata organizacija i zajednica koje vrše javna ovlašćenja, donesenih u prvom stepenu, može se izjaviti žalba nadležnom organu.

Zakonom se izuzetno, u određenim slučajevima, može isk­ljučiti žalba ako je na drugi način obezbijeđena zaštita prava i zakonitosti.

{{Član|133.}}

O zakonitosti konačnih pojedinačnih akata kojima državni organi ili organizacije i zajednice koje vrše javna ovlašćenja rješavaju o pravima ili obavezama, odlučuje sud u upravnom sporu, ako za određenu stvar nije zakonom predviđena druga sudska zaštita.

Samo zakonom može se izuzetno, u određenim vrstama upravnih stvari, isključiti upravni spor.

{{Član|134.}}

Državni organi i organizacije i zajednice koje vrše javna ovlašćenja, pred kojima se vodi postupak, dužni su strankama ukazivati pomoć u ostvarivanju njihovih prava.

U opštini se organizuje pružanje pravne pomoći građanima i organizacijama radi zaštite i ostvarivanja njihovih prava i interesa zasnovanih na zakonu.

=== Glava V &lt;br&gt;SUDSTVO I JAVNO TUŽILAŠTVO ===
{{Član|135.}}

Sudovi štite slobode i prava građana i prava radnika i organi­zacija i zajednica i obezbjeđuju ustavnost i zakonitost.

{{Član|136.}}

Sudsku funkciju vrše redovni sudovi, kao organi državne vlasti.

Redovni sudovi su u vršenju sudske funkcije nezavisni i sude na osnovu Ustava i zakona.

Redovni sudovi ustanovljavaju se zakonom.

Nadležnost, sastav i organizacija redovnih sudova i postupak pred tim sudovima utvrđuju se zakonom.

{{Član|137.}}

Redovni sudovi: odlučuju u sporovima o osnovnim ličnim odnosima, pravima i obavezama građana i pravima i obavezama društveno-političkih zajednica; izriču kazne i druge mjere prema učiniocima krivičnih djela i drugih kažnjivih djela određenih zakonom; odlučuju o zakonitosti pojedinačnih akata državnih organa, organizacija i zajednica koje vrše javna ovlašćenja; rješavaju sporove o imovinskim i radnim odnosima, ako rješavanje tih sporova nije povjereno drugim sudovima i rješavaju o drugim odnosima kad je to zakonom predviđeno.

Redovni sudovi prate i proučavaju društvene odnose i pojave od interesa za ostvarivanje svojih funkcija i daju skupštinama odgovarajućih društveno-političkih zajednica i drugim državnim organima, organizacijama i zajednicama prijedloge za spriječavanje društveno-opasnih i štetnih pojava i za učvršćivanje zakonitosti, odgovornosti i morala.

Redovni sudovi u svom djelokrugu imaju pravo i dužnost da obavještavaju skupštinu odgovarajuće društveno-političke za­jednice o primjenjivanju zakona i o radu sudova.

{{Član|138.}}

O krivičnim djelima vojnih lica i određenim krivičnim djelima drugih lica koja se odnose na odbranu i bezbjednost Republike, kao i o drugim pravnim stvarima koje se odnose na sporove u vezi sa službom u Armiji Republike sude vojni sudovi.

{{Član|139.}}

Ako zakonom nije utvrđeno da određene vrste sporova rješavaju redovni sudovi, stranke mogu povjeriti arbitraži, mirovnom vijeću, izabranom ili drugom sudu rješavanje sporova koji nastaju iz međusobnih odnosa stranaka koje one samostalno uređuju ili koji proizilaze iz prava kojima slobodno raspolažu.

Nadležnost, sastav i organizacija arbitraža, mirovnih vijeća, izbranih i drugih sudova, postupak pred tim sudovima i način izbora i razrješenja sudija utvrđuje se aktom o ustanovljenju suda, u skladu sa zakonom. Pojedine vrste sudova za rješavanje određenih vrsta sporova mogu se ustanoviti i zakonom.

{{Član|140.}}

Raspravljanje pred sudom je javno.

Radi čuvanja tajne, zaštite morala, interesa maloljetnika ili zaštite drugih posebnih interesa društvene zajednice, zakonom se određuje u kojim se slučajevima u raspravljanju može isključiti javnost.

{{Član|141.}}

Sud sudi u vijeću.

Zakonom se može odrediti da u određenim stvarima sudi sudija pojedinac.

{{Član|142.}}

U suđenju učestvuju sudije i građani kao sudije, sudije porotnici ili porotnici, na način utvrđen zakonom, odnosno aktom o ustanovljenju suda.

Zakonom se može propisati da u određenim sudovima i u određenim stvarima u suđenju učestvuju samo sudije.

{{Član|143.}}

Sudije redovnih sudova bira i razrješava Skupština Republike.

Građane koji učestvuju u suđenju u redovnom sudu bira i razrješava skupština odgovarajuće društveno-političke zajed­nice, u skladu sa zakonom.

Sudije redovnih sudova biraju se bez ograničenja trajanja mandata.

{{Član|144.}}

Niko ko učestvuje u suđenju ne može biti pozvan na odgovornost za mišljenje dato prilikom donošenja sudske odluke, a u postupku pokrenutom zbog krivičnog djela učinjenog u vršenju sudijske funkcije ne može biti pritvoren bez odobrenja nadležne skupštine društveno-političke zajednice.

{{Član|145.}}

Sudija ne može vršiti službu ili posao koji su nespojivi sa sudijskom funkcijom.

{{Član|146.}}

O žalbi ili drugom pravnom sredstvu protiv sudske odluke može odlučiti samo nadležni sud.

Zakonom, odnosno aktom o ustanovljenju arbitraže, mi­rovnih vijeća, izbranih i drugih sudova, određuje se kad je i pod kojim uslovima protiv njegove odluke dopušteno pravno sredstvo.

Zakonom se određuje pod kojim se uslovima odluka arbitraže, mirovnog vijeća, izbranog i drugog suda može pobijati i

{{Član|147.}}

Javno tužilaštvo je samostalni državni organ koji goni učinioce krivičnih i drugih zakonom određenih kažnjivih djela, preduzima zakonom određene mjere za zaštitu interesa društvene zajednice i ulaže pravna sredstva radi zaštite ustavnosti i zakonitosti.

Javno tužilaštvo vrši funkciju na osnovu Ustava i zakona.

{{Član|148.}}

Javna tužilaštva ustanovljavaju se zakonom. Nadležnost, sastav i organizacija javnih tužilaštava utvrđuju se zakonom.

{{Član|149.}}

Javno tužilaštvo ima pravo i dužnost da obavještava skupštinu odgovarajuće društveno-političke zajednice o primjenjivanju zakona i o svom radu.

{{Član|150.}}

Javnog tužioca imenuje i razrješava Skupština Republike, na način, pod uslovima i po postupku određenim zakonom.

Javni tužilac imenuje se na određeni period i može biti ponovo imenovan u skladu sa zakonom.

{{Član|151.}}

Javni tužilac ima pravo i dužnost da nižem javnom tužiocu daje obavezna uputstva za njegov rad i može, u skladu sa zakonom, preuzeti vršenje pojedinih poslova za koje je nadležan niži javni tužilac.

Viši javni tužilac može ovlastiti nižeg javnog tužioca da postupa u pojedinom slučaju ili da vrši određene radnje iz nadležnosti drugog nižeg javnog tužioca.

{{Član|152.}}

Državni organi, preduzeća i druge organizacije i zajednice dužni su pružati pomoć sudovima i javnim tužilaštvima u vršenju službenih poslova.

{{Član|153.}}

Vojno tužilaštvo goni učinioce krivičnih djela koji su u nadležnosti vojnih sudova i preduzima određene mjere za zaštitu interesa društvene zajednice i ulaže pravna sredstva radi zaštite ustavnosti i zakonitosti na način propisan zakonom.

=== Glava VI &lt;br&gt;ODBRANA REPUBLIKE ===
{{Član|154.}}

Neprikosnoveno je i neotuđivo pravo i dužnost građana, naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive da štite i brane slobodu, nezavisnost, suverenitet, teritorijalni integritet i cjelokupnost i Ustavom utvrđeno uređenje Republike:

{{Član|155.}}

Niko nema pravo da prizna ili potpiše kapitulaciju, niti da prihvati ili prizna okupaciju Republike Bosne i Hercegovine ili pojedinog njenog dijela. Niko nema pravo da spriječi građane Republike Bosne i Hercegovine da se bore protiv neprijatelja koji je napao Republiku. Takvi akti su protivustavni i kažnjavaju se kao izdaja Republike.

Izdaja Republike je najteži zločin prema narodu i kažnjava se kao teško krivično djelo.

{{Član|156.}}

Pravo je građana da aktivno učestvuju u izgrađivanju politike odbrane, u pripremama za odbranu Republike i da im se, u okviru sistema i planova odbrane, obezbijede potrebni uslovi za osposobljavanje za odbranu i zaštitu i za učešće u odbrani Republike.

{{Član|157.}}

Republika uređuje sistem odbrane i utvrđuje osnove planova i pripremnih mjera u Republici, uređuje i organizuje odbranu i civilnu zaštitu, uređuje i organizuje pripreme stanovništva, privrede, društvenih službi i državnih organa, a za vrijeme rata organizuje opštenarodni otpor u Republici i njime rukovodi.

{{Član|158.}}

Opština uređuje i organizuje odbranu i civilnu zaštitu, organizuje i sprovodi pripreme stanovništva, privrede, društvenih službi i državnih organa, usmjerava pripreme preduzeća, mjesnih zajednica i drugih organizacija i zajednica i obezbjeđuje izvršavanje drugih zadataka odbrane utvrđenih zakonom, a za vrijeme rata rukovodi opštenarodnim otporom na svom području. Svoja prava i dužnosti u oblasti odbrane opština ostvaruje u skladu sa Ustavom, zakonom i sistemom odbrane i planovima odbrane Republike.

{{Član|159.}}

U mjesnoj zajednici građani se neposredno organizuju i pripremaju za učešće u pružanju otpora agresoru, zaštiti i spaša­vanju od ratnih dejstava i za izvršavanje drugih zadataka odbrane Republike, u skladu sa Ustavom, zakonom i statutom opštine.

{{Član|160.}}

Preduzeća i druge organizacije i zajednice imaju pravo i dužnost da aktivno učestvuju u odbrani Republike i u vezi sa tim organizuju i sprovode pripreme, obezbjeđuju sredstva i vrše druge zadatke od interesa za odbranu, u skladu sa Ustavom, zakonom, planovima i odlukama društveno-političkih zajednica. Ove organizacije i zajednice su odgovorne za izvršenje tih zadataka.

{{Član|161.}}

Političke organizacije, društvene organizacije i stručna i druga udruženja građana učestvuju u pripremama za odbranu i osposobljavaju svoje članove za izvršavanje zadataka u odbrani Republike.

{{Član|162.}}

Oružane snage Republike Bosne i Hercegovine štite nezavisnost, suverenitet, teritorijalni integritet i cjelokupnost i Ustavom utvrđeno uređenje Republike.

Oružane snage Republike čini Armija Republike. U slučaju rata oružane snage, pored Armije, čine i policija i naoružani sastavi koji se stavljaju pod jedinstvenu komandu oružanih snaga Republike i čine jedinstvenu cjelinu.

Svaki građanin koji sa oružjem ili na drugi način učestvuje u otporu protiv agresora pripadnik je oružanih snaga Republike.

U pogledu sastava starješinskog kadra i postavljanja na više komandne i rukovodeće položaje u Armiji Republike primjenjuje se načelo što srazmjernije zastupljenosti naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive.

Ako se organizuju jedinice oružanih snaga Republike od pripadnika drugih naroda koji žive u Bosni i Hercegovini, u komandovanju i obuci upotrebljavaće se jezik tih naroda.

{{Član|163.}}

Vojna obaveza građana je opšta.

{{Član|164.}}

Civilna zaštita je dio sistema odbrane Republike, a organizuje se na najširim društvenim osnovama radi zaštite i spašavanja stanovništva i materijalnih dobara od ratnih dejstava i od elementarnih nepogoda.

=== Glava VII &lt;br&gt;OPŠTINA, ZAJEDNICA OPŠTINA I GRAD SARAJEVO ===
{{Član|165.}}

Opština je osnovna društveno-politička zajednica, zasnovana na vlasti građana.

U opštini građani neposredno i u odgovarajućim oblicima organizovanja, saradnje i povezanosti sa građanima u drugim opštinama i širim društveno-političkim zajednicama stvaraju i obezbjeđuju uslove za svoj život i rad, usmjeravaju društveni razvoj, usklađuju i ostvaruju svoje interese, zadovoljavaju zajedničke potrebe i ostvaruju vlast i upravljaju drugim društvenim poslovima.

Funkcije vlasti i upravljanja drugim društvenim poslovima, osim onih koje se prema Ustavu ostvaruju u širim društveno-političkim zajednicama, ostvaruju se u opštini.

{{Član|166.}}

Prava i dužnosti opštine utvrđuju se Ustavom, zakonom i statutom opštine.

U opštini se naročito:

1) stvaraju i razvijaju materijalni i drugi uslovi za život i rad i za zadovoljavanje materijalnih, socijalnih, kulturnih i drugih zajedničkih potreba;
2) usklađuju pojedinačni i zajednički interesi sa opštim in­teresima; obezbjeđuje ostvarivanje solidarnosti;
3) usmjerava i usklađuje privredni i društveni razvoj, posebno u oblasti vaspitanja i obrazovanja, kulture, fizičke i tehničke kulture, zdravstva, socijalne zaštite i komunalnih službi;
4) obezbjeđuju opšti uslovi za rad i privređivanje, za zapošljavanje, snabdijevanje građana i za vršenje uslužnih djelatnosi;
5) uređuju odnosi od neposrednog interesa za građane u opštini;
6) organizuje vršenje poslova od zajedničkog i opšteg društvenog interesa i obrazuju organi za vršenje tih poslova;
7) obezbjeđuje neposredno izvršavanje zakona, ako njihovo izvršavanje nije Ustavom i zakonom stavljeno u nadležnost organa širih društveno-političkih zajednica;
8) obezbjeđuje ostvarivanje i zaštita sloboda, prava i dužnosti čovjeka i građanina;
9) obezbjeđuje ostvarivanje ravnopravnosti naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive i uslovi m razvoj njihove kulture;
10) štiti zakonitost i sigurnost ljudi i imovine i javni red i mir;
11) uređuje korišćenje zemljišta i dobara u opštoj upotrebi;
12) utvrđuje i sprovodi politiku stambene izgradnje, stanarina i održavanja stanova i stambenih zgrada; stvaraju us­lovi za racionalnu stambenu izgradnju i za obezbjeđenje stanova određenim kategorijama građana; uređuju odnosi u stambeno-komunalnoj oblasti;
13) utvrđuje i sprovodi politiku uređenja prostora i određuje njegovu namjenu; usmjerava i uređuje izgradnju gradova i drugih naselja, kao i područja s posebnom namjenom;
14) uređuje i obezbjeđuje zaštitu i unapređivanje čovjekove sredine;
15) uređuje i organizuje odbranu i civilnu zaštitu;
16) organizuje i obezbjeđuje društvenu samozaštitu i društvenu kontrolu;
17) vrše i druga prava i dužnosti utvrđeni Ustavom, zakonom i statutom opštine.

Opština, u skladu sa Ustavom, učestvuje u utvrđivanju i sprovođenju politike Republike.

{{Član|167.}}

Opština raspolaže, koristi i upravlja zemljištem, šumama, dobrima u opštoj upotrebi i drugim nekretninama u društvenoj svojini ako ta prava ne vrše preduzeća, druge organizacije i zajednice i društveno-političke zajednice ili druga društvena pravna lica.

{{Član|168.}}

Opština se obrazuje za područje koje čini prostornu i urbanu cjelinu, na kojem postoje ekonomski i drugi uslovi za ostvari­vanje zajedničkih interesa i zadovoljavanje određenih zajedničkih potreba građana i za ostvarivanje samoupravljanja i vršenja vlasti.

Obrazovanje i ukidanje opština i utvrđivanje područja opština, uređuje se zakonom.

Obrazovanje i ukidanje opština može se vršiti po prethodno pribavljenom mišljenju građana i skupština zainteresovanih opština.

Izdvajanje naseljenih mjesta iz sastava jedne opštine i uključivanje tih mjesta u sastav druge opštine vrši se po prethodno pribavljenom mišljenju zainteresovanih građana i uz saglasnost skupština zainteresovanih opština.

{{Član|169.}}

Radi zadovoljavanja zajedničkih potreba u opštini, radnici u preduzećima i građani u mjesnim zajednicama i drugim organizacijama i zajednicama i u opštini kao cjelini, referendumom, na zborovima i drugim oblicima ličnog izjašnjavanja, odlučuju o udruživanju sredstava i o njihovom korišćenju.

U okviru zakonom utvrđenog sistema izvora i vrsta poreza, taksa i ostalih dažbina, građani u opštini samostalno odlučuju o obimu i načinu finansiranja opštih društvenih potreba u Opštini.

Opština koja svojim ukupnim sredstvima nemože finansirati opšte društvene potrebe utvrđene Ustavom ima pravo na dopunska sredstva pod uslovima i mjerilima utvrđenim zakonom.

{{Član|170.}}

Radi izvršavanja svojih prava i dužnosti opština samostalno donosi propise.

Ako se zakonom utvrđuju samo načela za uređivanje odnosa u određenoj oblasti, opština samostalno uređuje odnose u toj oblasti u skladu sa tim načelima.

U oblasti koje se uređuju zakonom, opština, u okviru svojih prava i dužnosti, može donositi propise radi Uređenja pitanja i odnosa od neposrednog interesa za opštinu, ako zakon nije donesen. Stupanjem na snagu zakona, prestaje da važi opštinski propis.

U oblastima koje se uređuju zakonom, tim zakonom može se ovlastiti opština da svojim propisima uređuje određene odnose i drugačije nego što su uređeni zakonom, u skladu sa svojim osobenostima i potrebama.

Opština, na osnovu ovlašćenja iz zakona, može donositi propise za izvršenje zakona.

{{Član|171.}}

Skupštinu opštine i skupštinu gradske zajednice čine odbornici čiji se broj utvrđuje statutom.

Predsjednici i potpredsjednici skupština opština, odnosno skupština gradskih zajednica biraju se iz reda odbornika u skupštinama opština, odnosno skupštinama gradskih zajednica.

Način kandidovanja, izbora i opoziva predsjednika i potpredsjednika skupština opština i skupština gradskih zajednica uređuje se zakonom i statutom.

{{Član|172.}}

Sastav, organizacija, nadležnost i način kandidovanja, izbora i opoziva izvršnog organa opštine, odnosno gradske zajednice utvrđuje se zakonom i statutom.

{{Član|173.}}

Skupština opštine i njeni organi i izvršni organ opštine u vršenju poslova iz svog djelokruga donose odluke, naredbe, uputstva, rješenja i zaključke, kao i rezolucije i preporuke. Odluke i rezolucije može donositi samo skupština opštine.

{{Član|174.}}

Opština, u okviru svojih prava i dužnosti i utvrđene spoljne politike i međunarodnih ugovora Republike, ostvaruje saradnju sa lokalnim zajednicama drugih država i odgovarajućim nacionalnim i međunarodnim organima i organizacijama.

{{Član|175.}}

Statutom opštine, u skladu sa Ustavom, utvrđuju se: prava i dužnosti opštine i način njihovog ostvarivanja; odnosi između građana, preduzeća, mjesnih zajednica i drugih organizacija i zajednica u ostvarivanju zajedničkih interesa; organizacija skupštine opštine i njenih organa i izvršnog organa opštine; oblici neposrednog učešća građana u vršenju društvenih poslova, kao i druga pitanja, u skladu sa njenim osobenostima.

{{Član|176.}}

Za vrijeme ratnog stanja ili u slučaju neposredne ratne opasnosti obrazuje se predsjedništvo skupštine opštine koje odlučuje

o pitanjima iz nadležnosti skupštine, ako ne postoji mogućnost da se ona sastane. Sastav predsjedništva utvrđuje se zakonom.

Predsjedništvo je dužno da odluke koje je donijelo iz nadležnosti skupštine opštine podnese na potvrdu skupštini čim ona bude u mogućnosti da se sastane.

{{Član|177.}}

Opštine međusobno sarađuju na principima dobrovoljnosti i solidarnosti, udružuju sredstva i obrazuju zajedničke organe, organizacije i službe za vršenje postova od zajedničkog interesa i za zadovoljavanje zajedničkih potreba.

{{Član|178.}}

1. Opštine, koje su prostorno i ekonomski međusobno povezane, mogu se, radi racionalnijeg i efikasnijeg ostvarivanja zajedničkih interesa i potreba građana i usklađivanja društveno ekonomskog razvoja, udruživati u zajednice opština.

Udruživanje opština u zajednicu opština vrši se dogovorom koji zaključuju skupštine opština.

2. Zajednica opština ima statut koji donosi skupština zajednice uz prethodnu saglasnost skupština udruženih opština.

3. Skupština zajednice opština donosi planove i programe razvoja zajednice i uređuje odnose o pitanjima utvrđenim statutom zajednice.

Zaključci i stavovi skupštine zajednice opština obavezuju udružene opštine kad ih usvoje skupštine udruženih opština.

{{Član|179.}}

Zakonom se može odrediti obavezno udruživanje opština u gradske odnosno druge zajednice opština kao posebne društveno-političke zajednice na koje se prenose određeni poslovi iz nadležnosti Republike odnosno opštine.

{{Član|180.}}

1. U gradu na čijem je području obrazovano više opština, obrazuje se gradska zajednica kao posebna društveno-politička zajednica u kojoj se, u zajedničkom interesu građana, obezbjeđuje planiranje društveno-ekonomskog razvoja, prostorno i urbanističko uređivanje, jedinstvenost sistema odbrane i društvene samozaštite i zadovoljavanje komunalnih potreba. Opštine mogu, u zajedničkom interesu, povjeriti gradskoj zajednici i druga prava i dužnosti.

Prava i dužnosti opštine na području gradske zajednice vrše opštine i gradska zajednica, Zakonom se može odrediti da se određeni poslovi obavljaju u jedinstvenom organu uprave gradske zajednice.

Zakonom se određuju opštine koje čine gradsku zajednicu.

Gradska zajednica samostalno uređuje odnose i donosi propise i vrši druge poslove u oblastima od zajedničkog interesa za građane u skladu sa Ustavom, zakonom i statutom gradske zajednice.

Republika može zakonom određene poslove iz svoje nadležnosti povjeriti gradskoj zajednici;

Organi uprave gradske zajednice imaju pravo nadzora nad zakonitošću rada opštinskih organa uprave u pogledu izvršavanja zakona, drugih propisa i opštih akata iz nadležnosti gradske zajednice, ako Ustavom i zakonom nije drukčije uređeno.

2. Gradskoj zajednici i opštinama pripadaju prihodi od poreza, taksa i drugih dažbina koji su po Ustavu i zakonu prihodi opština. Ovi prihodi raspoređuju se između gradske zajednice i opština srazmjerno njihovim pravima i dužnostima po postupku utvrđenom statutom gradske zajednice. Za povjerene poslove iz svoje nadležnosti Republika obezbjeđuje gradskoj zajednici posebna sredstva.

{{Član|181.}}

Grad Sarajevo je gradska zajednica opština kao posebna društveno-politička zajednica.

{{Član|182.}}

Ako Republika gradskoj zajednici, odnosno drugoj zajednici opština prenese vršenje poslova iz okvira svojih prava i dužnosti, dužna je da obezbijedi i sredstva za izvršavanje tih poslova.

{{Član|183.}}

Opštine i gradske zajednice mogu se udruživali u zajednice opština i gradova i druge oblike udruživanja opština i gradova u cilju razvijanja međuopštinske i međugradske saradnje i unapređivanja komunalnog sistema.

=== Glava VIII &lt;br&gt;ODNOSI U REPUBLICI I PRAVA I DUŽNOSTI REPUBLIKE ===
{{Član|184.}}

Građani, narodi Bosne i Hercegovine i pripadnici drugih naroda koji u njoj žive, ostvaruju i obezbjeđuju razvoj društveno-ekonomskih i političkih odnosa utvrđenih Ustavom, nacionalnu slobodu, ravnopravnost i suverenost, teritorijalni integritet i cjelokupnost, odbranu, bezbjednost i društvenu samozaštitu, razvijaju i jačaju zajednički život naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive, uređuju, ostvaruju i osiguravaju uslove za što uspješniji društveni razvoj, ostvaruju i obezbjeđuju jedinstveno tržište, obezbjeđuju demokratske slobode i prava čovjeka i građanina, solidarnost i socijalnu sigurnost građana i radnika, ustavnost i zakonitost, utvrđuju spoljnu politiku, zalažu se za mir u svijetu, izgrađuju i razvijaju odgovarajuće oblike međusobne saradnje i vrše sve druge društvene poslove od zajedničkog interesa za politički, privredni i kulturni život i društveni razvitak Republike.

Građani, narodi Bosne i Hercegovine i pripadnici drugih naroda koji u njoj žive, ostvaruju svoje zajedničke interese u preduzećima i drugim organizacijama i zajednicama, mjesnim zajednicama, i u opštinama, djelatnošću sindikata, političkih i društvenih organizacija i slobodnim i svestranim aktivnostima građana, kao i preko republičkih organa kad je to određeno Ustavom i zakonom.

{{Član|185.}}

Preduzeća, druge organizacije i zajednice i njihova udruženja, bez obzira na njihovo sjedište, posluju slobodno i ravnopravno na teritoriji Republike, u skladu sa propisima koji važe u mjestu njihovog poslovanja.

Protivustavni su propisi i drugi akti i radnje kojima se preduzeća, druge organizacije i zajednice ili radnici stavljaju u neravnopravan položaj zavisno od sjedišta odnosno prebivališta.

{{Član|186.}}

Zabranjeno je udruživanje preduzeća, drugih organizacija i zajednica i svaka druga djelatnost i radnja organizacija i državnih organa koji su upravljeni na sprečavanje slobodnog kretanja i udruživanja rada i sredstava i slobodne razmjene robe i usluga, ili na stvaranje monopolskog položaja u Republici, kojim se stiču materijalna i druga preimućstva koja se ne zasnivaju na radu i stvaraju neravnopravni odnosi u poslovanju ili narušavaju drugi ekonomski i društveni odnosi utvrđeni Ustavom.

{{Član|187.}}

Zapošljavanje građana je slobodno na teritoriji Republike podjednakim uslovima koji važe u mjestu zaposlenja.

Prava po osnovu rada koja su od uticaja na ostvarivanje prava iz socijalnog osiguranja i druga slična prava priznaju se na teritoriji Republike bez obzira na to u kojoj su društveno-političkoj zajednici stečena.

Prava, dužnosti i obaveze građana koji obavljaju djelatnosti u inostranstvu ili su zaposleni u inostranstvu utvrđuju se zak­onom.

{{Član|188.}}

Razvoj privredno nedovoljno razvijenih područja od opšteg je interesa za skladan razvoj cjelokupne privrede i za svestrani društveno-ekonomski razvoj Republike.

Republika se stara o obezbjeđivanju materijalnih i drugih uslova za podsticanje bržeg privrednog razvoja i za jačanje materijalne osnove društvenih djelatnosti privredno nedovoljno razvijenih područja.

Razvoj privredno nedovoljno razvijenih područja u Repub­lici ostvaruje se prvenstveno neposrednim povezivanjem sa privredno razvijenim područjima, zajedničkim programiranjem razvoja i zajedničkim ulaganjima u privredu nedovoljno razvi­jenih područja.

Obrazuje se poseban republički fond za kreditiranje bržeg privrednog razvoja nedovoljno razvijenih područja.

Zakonom se utvrđuju privredno nedovoljno razvijena po­dručja, stalni izvori finansiranja fonda, posebni uslovi krediti­ranja iz sredstava fonda, način upravljanja i poslovanja fonda.

{{Član|189.}}

Ako se aktima organa društveno-političkih zajednica kojima se utvrđuje ili sprovodi zajednička ekonomska politika narušava ravnopravnost preduzeća i drugih organizacija i zajednica u sticanju dohotka i raspolaganju rezultatima rada, istovremeno sa utvrđivanjem zajedničke ekonomske politike, odnosno sa donošenjem mjera za njeno sprovođenje, utvrđuje se i obezbjeđuje kompenzacija kao sastavni dio mjera zajedničke ekonomske politike za odgovarajući planski period.

{{Član|190.}}

1. Narodna banka Bosne i Hercegovine je ustanova jedinstvenog monetarnog sistema, koja u skladu sa Ustavom sprovodi monetarnu, deviznu i kreditnu politiku i odgovorna je za sprovođenje te politike Skupštini Republike.

Mjerama za sprovođenje monetarne, devizne i kreditne politike ne može se niko dovesti u neravnopravan položaj u pogledu obavljanja djelatnosti i sticanju dohotka.

Narodna banka, u okviru svojih prava i dužnosti, odgovorna je za stabilnost valute, za opštu likvidnost plaćanja u Republici i prema inostranstvu i za sprovođenje i praćenje sprovodenja monetarne, devizne i kreditne politike.

Narodna banka samostalno, u okviru svojih prava i dužnosti, izvršava zakonom ili drugim propisom, odnosno opštim aktom, utvrđene mjere kojima se ostvaruju ciljevi i zadaci monetarne, devizne i kreditne politike, a dužna je da u sprovođenju te politike postupa u skladu sa odlukama i mjerama koje u okviru svojih prava i dužnosti donosi Savjet Narodne banke Bosne i Hercegovine.

Poslovne banke i druge finansijske organizacije dužne su da se pridržavaju odluka koje Narodna banka donosi radi ostvarivanja monetarne, devizne i kreditne politike. Narodna banka vrši kontrolu nad radom poslovnih banaka i drugih finansijskih organizacija u skladu sa zakonom.

Narodna banka ne može se baviti djelatnošću poslovnih banaka.

Status Narodne banke uređuje se zakonom.

Narodnom bankom upravlja Savjet Banke, a radom i organizacijom poslovanja Banke rukovodi guverner Banke.

Savjet i guverner Narodne banke odgovorni su Skupštini Republike za odluke i akte koje, u okviru svojih nadležnosti, donose iz oblasti poslovanja Banke.

U vršenju političke kontrole nad radom Narodne banke, Skupština Republike može ukinuti ili poništiti propis i drugi opšti akt Narodne banke koji nije u skladu sa Ustavom, zakonom i drugim propisom ili drugim opštim aktom koji je donijela Skupština Republike.

Narodna banka podnosi Skupštini Republike najmanje jedanput godišnje izvještaj o svome radu i poslovanju.

{{Član|191.}}

Sistem, izvori i vrste poreza, taksa i ostalih dažbina uređuju se zakonom.

Radi zadovoljavanja opštih društvenih potreba utvrđenih Ustavom i drugih društvenih potreba građani plaćaju poreze na prihode, imovinu i imovinska prava, takse i druge dažbine.

Građani koji samostalno obavljaju djelatnost ličnim radom i zemljoradnici plaćaju porez iz ličnog dohotka.

Porezi iz dohotka, odnosno dobiti preduzeća i drugog pravnog lica plaćaju se prema propisima i u korist društveno-političke zajednice na čijoj teritoriji ta organizacija, odnosno to lice ili njihovi dijelovi trajno obavljaju djelatnost.

Doprinosi iz dohotka preduzeća i drugog pravnog lica plaćaju se prema odluci i u korist fonda ili drugog oblika organizovanja koji obezbjeđuju zadovoljavanje potreba i interesa, odnosno korišćenje usluga za koje se plaćaju ti doprinosi.

Porezi iz ličnih dohodaka, odnosno prihoda radnika i građana, osim poreza na imovinu i prihode od imovine, plaćaju se, u skladu sa zakonom, prema propisima i u korist društveno-političke zajednice na čijoj teritoriji radnik ili građanin živi.

Doprinosi iz ličnih dohodaka, odnosno prihoda radnika i građana plaćaju se, u skladu sa zakonom, prema odluci i u korist fonda ili drugog oblika organizovanja koji radniku i građaninu ili članovima njihove porodice obezbjeđuju zadovoljavanje potreba i interesa, odnosno korišćenje usluga za koje se plaćaju ti doprinosi.

{{Član|192.}}

Poslove u oblasti izvršavanja obaveza plaćanja poreza i drugih dažbina, odnosno doprinosa obveznika, utvrđenih zak­onom, obavljaju službe društvenih prihoda kao društvene službe.

{{Član|193.}}

Društveno-politička zajednica ima budžet. U budžetu se utvrđuju svi prihodi i svi rashodi društveno-političke zajednice.

Radi podmirivanja opštih društvenih potreba od značaja za ostvarivanje prava i dužnosti Republike, odnosno opštine ili gradske zajednice, dio prihoda iz poreza i drugih dažbina, može se, prije unošenja u budžet društveno-političke zajednice, na osnovu zakona, koristiti za namjene i na način utvrđen zakonom.

{{Član|194.}}

Kad je to neophodno radi sprečavanja i otklanjanja većih poremećaja u privredi ili kad to zahtijevaju interesi odbrane ili druge vanredne potrebe Republike, zakonom se mogu propisati:

— granice u kojima društveno-političke zajednice mogu utvrđivati svoje prihode iz dohotka preduzeća, drugih organizacija i zajednica i prometa proizvoda i usluga;
— obaveze preduzeća, fondova i drugih oblika organizovanja osnovanih zakonom i društveno-političkih zajednica da obrazuju rezervna sredstva;
— privremena zabrana raspolaganja dijelom sredstava za potrošnju ili dijelom sredstava za finansiranje proširene reprodukcije od strane preduzeća, fondova i drugih oblika organizovanja osnovanih zakonom i društveno-političkih zajednica;
— način raspolaganja viškovima prihoda budžeta društveno-političkih zajednica kao i viškovima prihoda fondova i drugih oblika organizovanja osnovanih zakonom koji proizilazi iz zakonom utvrđenih obaveza.

{{Član|195.}}

Za izvršavanje zakona i drugih propisa odgovorni su opštinski organi, ukoliko to Ustavom i zakonom nije stavljeno u nadležnost republičkih organa.

{{Član|196.}}

Zakonom se mogu pojedini poslovi iz nadležnosti Republike prenijeti u nadležnost opštinskih organa, uz obavezu Republike da tim organima obezbijedi odgovarajuća sredstva, odnosno izvore prihoda za vršenje prenesenih poslova.

{{Član|197.}}

Ako opštinski organi i organizacije, odnosno organi i organizacije gradske zajednice ne izvršavaju prava, dužnosti i odgovornosti utvrđena Ustavom, zakonom i drugim propisom, Republika ima pravo i dužnost da putem republičkih organa neposredno obezbijedi izvršavanje Ustava, zakona i dragih propisa dok ih opštinski organi i organizacije, odnosno organi i organizacije gradske zajednice ne budu izvršavali.

{{Član|198.}}

Zakonom se može propisati obaveza opštine da osnuje određene organe za vršenje nadzora nad izvrgavanjem zakona i drugih propisa, odnosno organe uprave za vršenje poslova od opšteg interesa za Republiku koji su preneseni u nadležnost opštinskih organa.

{{Član|199.}}

Republički organi koji vrše poslove upravnog i inspekcijskog nadzora mogu, u skladu sa zakonom, vršiti ove poslove na cijeloj teritoriji Republike radi kontrole izvršavanja zakona i zaštite zakonitosti i prava građana i radnika, preduzeća i drugih organizacija i zajednica.

{{Član|200.}}

Republiku Bosnu i Hercegovinu predstavljaju Ustavom određeni organi Republike.

{{Član|201.}}

Republika preko republičkih organa, u okviru svojih prava i dužnosti utvrđenih Ustavom:

1) obezbjeđuje nezavisnost i teritorijalni integritet i cjelokupnost Republike i štiti njen suverenitet u međunarodnim odnosima; odlučuje o ratu i miru;
2) obezbjeđuje Ustavom utvrđeni poredak Republike, ravnopravnost naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive, kao i ostvarivanje i zaštitu sloboda, prava i dužnosti čovjeka i građanina;
3) utvrđuje spoljnu politiku Republike i stara se o njenom sprovođenju; održava političke ekonomske i druge odnose sa drugim državama i međunarodnim organizacijama; zaključuje, ratifikuje i obezbjeđuje izvršavanje međunarodnih ugovora; obezbjeđuje izvršavanje međunarodnih obaveza Republike; štiti državljane Republike i njihove interese i interese domaćih pravnih lica u inostranstvu; uređuje ostvarivanje međunarodnih odnosa; uređuje organizaciju i djelatnost službi inostranih poslova Republike;
4) štiti ustavnost i zakonitost u skladu sa Ustavom i obezbjeđuje jedinstvo pravnog sistema;
5) uređuje sistem odbrane i stara se o njegovom sprovođenju; uređuje sistem društvene samozaštite; osnovna prava i dužnosti građana, preduzeća i drugih organizacija i zajednica, političkih i društvenih organizacija u oblasti odbrane; uređuje osnovna prava i obaveze preduzeća i drugih organizacija i zajednica u pogledu prioritetne proizvodnje i pružanja usluga va potrebe odbrane i proizvodnje naoružanja i vojne opreme; uređuje usklađivanje, prilagođavanje prostornih i urbanističkih planova i investicione izgradnje potrebama odbrane Republike; utvrđuje planove i pripremne mjere za odbranu Republike; proglašava mobilizaciju; uređuje rukovođenje i komandovanje oružanim snagama Republike i ostvaruje vrhovno komandovanje oružanim snagama; uređuje i organizuje Armiju Republike i rukovodi i komanduje njome; uređuje: upravljanje i raspolaganje sredstvima koja se koriste u Armiji Republike i za njene potrebe; vojnu obavezu građana i zaštitu članova porodica lica na obaveznoj vojnoj službi; statusna i draga pitanja lica na službi u Armiji Republike i vojnih lica; posebna prava i dužnosti vojnih lica u vezi sa službom u oružanim snagama; uređuje i obezbjeđuje vojno školstvo i naučno istraživački rad za potrebe oružanih snaga; uređuje i organizuje vojne sudove i vojno tužilaštvo; uređuje i obezbjeđuje socijalno osiguranje i zaštitu vojnih lica, odnosno vojnih osiguranika i njihovih porodica;
6) uređuje i organizuje službu državne bezbjednosti; uređuje službu javne bezbjednosti i javni red i mir;
7) podstiče, usmjerava i usklađuje razvoj privrede i drugih društvenih djelatnosti; obezbjeđuje uslove za što skladniji razvoj Republike u cjelini, a posebno za brži razvoj privredno nedo­voljno razvijenih područja;
8) uređuje: pravu radnika u preduzećima, drugim organizacijama i zajednicama kojima se obezbjeđuje njihov Ustavom utvrđeni položaj i prava radnika i građana radi obezbjeđenja njihove socijalne sigurnosti i solidarnosti; zapošljavanje i zaštitu na radu;
9) uređuje: prava i obaveze preduzeća, drugih organizacija i zajednica i društveno-političkih zajednica u pogledu sredstava u društvenoj svojini i drugim oblicima svojine;
10) uređuje: obligacione odnose, svojinsko-pravne i druge stvarno-pravne odnose, imovinsko-pravne i druge materijalno-pravne odnose;
11) uređuje: sistem planiranju i utvrđuje razvojnu i ekonomsku politiku Republike, utvrđuje osnove dugoročne politike društveno-ekonomskog razvoja i dugoročni program razvoja za pojedine oblasti od interesa za razvoj Republike; uređuje monetarni, devizni i kreditni sistem; utvrđuje zakonska sredstva plaćanja i politiku emisije novca i obezbjeđuje njeno sprovođenje; uređuje spoljnotrgovinsko i devizno poslovanje i drugo ekonomsko poslovanje-sa inostranstvom i obezbjeđuje izvršavanje zakona u tim oblastima; carinski sistem, carinsku tarifu i mjere vancarinske zaštite i obezbjeđuje njihovo sprovođenje; uslove za otvaranje i rad carinskih zona; sistem osiguranja imovine i lica; obezbjeđuje sprovođenje mjera kojima se sprečava narušavanje jedinstva tržišta; uređuje: odnose u oblasti prometa robe i usluga; kontrolu cijena i obezbjeđuje neposrednu kontrolu cijena roba i usluga od interesa za Repub­liku; kontrolu prometa robe i usluga preko državne granice i režim prelaska preko državne granice; uređuje i obezbjeđuje republičke robne rezerve; uređuje: ograničenje prometa robe i usluga od interesa za Republiku u slučaju elementarnih nepo­goda velikih razmjera i nestašice dobara neophodnih za potrebe privrede i život građana; stavljanje u promet lijekova; promet otrova, proizvodnju i promet opojnih droga; uređuje i obezbjeđuje kreditiranje bržeg razvoja privredno nedovoljno razvijenih područja; uređuje: udruživanje preduzeća, drugih organizacija i zajednica i njihovih udruženja u privredne komore i druga opšta udruženja; obavezno udruživanje preduzeća, drugih organizacija i zajednica u zajednice; obavezno udruživanje preduzeća u zajednice kad to zahtijeva tehnološkojedinstvo sistema u pojedinim oblastima i kad je to od interesa za Republiku; organizaciju i funkcionisanje Narodne banke Bosne i Herce­govine i Službe društvenog knjigovodstva Bosne i Hercegovine;
12) uređuje: sistem finansiranja društveno-političkih zajednica; uređuje i utvrđuje poreski sistem i poresku politiku, sistem taksa i drugih dažbina; odlučuje o obimu i načinu finansiranja opštih i drugih društvenih potreba u Republici; uređuje javne zajmove, igre na sreću i načela o samodoprinosu;
13) uređuje: režim voda i režim obalnog mora koje je od interesa za međunarodne odnose Republike, odbranu i bezbjednost Republike i jedinstvo tržišta, kao i način korišćenja prava koja Republika ima na moru; korišćenje poljoprivrednog zemljišta, šuma i šumskog zemljišta, upravljanje šumama i šumskim zemljištem; zdravstvenu zaštitu stoke i bilja; lov i ribolov; rudar­stvo i korišćenje drugih prirodnih bogatstava;
14) uređuje i utvrđuje granice Republike; zaštitu i un­apređivanje čovjekove sredine, prostorno i urbanističko plani­ranje, projektovanje i izgradnju investicionih i drugih objekata; načela o korišćenju zemljišta i dobara u opštoj upotrebi; stam­bene odnose, načela u oblasti stambene izgradnje i njenog fi­nansiranja i upravljanja i gazdovanja stambenim zgradama i sta­novima, načela o stambenom zadrugarstvu; načela o uređenju i korišćenju građevinskog zemljišta; načela o komunalnim dje­latnostima; premjer i katastar zemljišta i evidenciju nekretnina;
15) uređuje sistem mjernih jedinica i obezbjeđuje kontrolu mjera i dragocjenih metala; uređuje zaštitu pronalazaka, te­hničkih unapređenja, žigova, znakova kvaliteta, oznaka pori­jekla proizvoda, uzoraka i modela, kao i standarde, tehničke normative i norme kvaliteta proizvoda i usluga, i obezbjeđuje izvršavanje propisa u ovim oblastima kad je to u interesu Repub­like, utvrđeno zakonom;
16) uređuje: načela za način vršenja djelatnosti u zanatstvu, ugostiteljstvu i turizmu; odnose u oblasti samostalnog ličnog rada sredstvima u svojini građana; društveno-ekonomski položaj i udruživanje zemljoradnika;
17) uređuje: saobraćaj i veze, bezbjednost saobraćaja; kontrolu putničkog saobraćaja preko državne granice; zaštitu od požara i drugih elementarnih nepogoda; nabavljanje, nošenje i držanje oružja; promet i prevoz eksploziva i radioaktivnih i drugih opasnih materija; transport zapaljivih tekućina i plinova; upravljanje i korišćenje puteva; meteorološku, hidrološku i seizmološku službu;
18) uređuje: sistem vaspitanja i obrazovanja, kulture, fizičke i tehničke kulture; načela organizacije naučnoistraživačke djelatnosti; zaštitu i korišćenje kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa; izdavačku i filmsku djelatnost; radio-televiziju, štampu i druge vidove javnog informisanja i komuniciranja;
19) uređuje; zdravstvenu zaštitu građana i radnika i organi­zaciju zdravstvene službe; zaštitu života i zdravlja ljudi od zaraznih bolesti koje ugrožavaju Republiku; uređuje i obezbjeđuje posebnu zaštitu boraca, vojnih invalida i porodica palih boraca, zaštitu žrtava neprijateljskog djelovanja kojim se ugrožava bezbjednost Republike ili Ustavom utvrđeni poredak, kao i njihovih porodica; uređuje zaštitu žrtava fašističkog terora i civilnih žrtava rata; načela dječije zaštite, zaštite starih i iznemo­glih lica i drugih vidova socijalne zaštite;
20) uređuje i organizuje prikupljanje, evidentiranje i obradu statističkih i drugih podataka o stanju u pojedinim oblastima društvenog života, o stanju i kretanju stanovništva, o ekonom­skim i drugim pojavama, kao i drugih podataka od interesa za Republiku;
21) uređuje: državljanstvo Republike Bosne i Hercegovine, lično ime, matične knjige, lične karte, prijavljivanje prebivališta i boravišta; zborove i druge javne skupove; udruživanje građana u udruženja, društvene organizacije i političke organizacije; utvrđuje himnu Republike Bosne i Hercegovine; uređuje: upotrebu pečata, grba i zastave Republike Bosne i Hercegovine; načela o referendumu; pravni položaj vjerskih zajednica; hu­manitarnih i drugih organizacija koje na osnovu zakona i međunarodnih ugovora vrše javna ovlašćenja; utvrđuje praznike, odlikovanja, nagrade i druga priznanja Republike; uređuje proglašavanje nestalih lica za umrle i dokazivanje smrti; ovjeru potpisa, rukopisa i prepisa;
22) uređuje: položaj, boravak i zaštitu stranaca u Republici; pravni položaj stranih pravnih lica i predstavnika stranih država, stranih i međunarodnih organizacija u Republici, predstavljanje i zastupanje stranih privrednih i drugih organizacija;
23) uređuje: brak, odnose roditelja i djece, starateljstvo i usvojenje; nasljeđivanje;
24) uređuje; krivična djela i privredne prestupe i sankcije za ta djela; izvršenje kaznenih sankcija; sistem prekršaja, prekršajni postupak i odgovornost i sankcije za prekršaje kojima se povređuju republički propisi; uređuje sudski upravne postupke; amnestiju i pomilovanja;
25) uređuje: vrste, nadležnost, sastav i organizaciju redovnih sudova; nadležnost i organizaciju javnih tužilaštava; javno pravobranilaštvo, advokaturu i druge vidove pravne pomoći; arbitraže, mirovna vijeća, izbrane i druge sudove;
26) uređuje: političko-teritorijalnu organizaciju Republike i izbor odbornika i poslanika u skupštine društveno-političkih zajednica; biračke spiskove;
27) uređuje: sistem državne uprave i prava, dužnosti i odgovornosti radnika u organima koje obrazuju društveno-političke zajednice;
28) utvrđuje politiku izvršavanja zakona, drugih propisa i opštih akata koje donosi Republika i obezbjeđuje njihovo izvršavanje;
29) vrši druga prava i dužnosti utvrđene Ustavom.

Zakonom se mogu utvrditi načela i o drugim pitanjima koja su od zajedničkog interesa za građane u Republici ili kad to zahtijeva interes razvoja Republike u cjelini. Ovaj zakon donosi se dvotrećinskom većinom glasova svih poslanika nadležnih vijeća.

Na inicijativu skupština opština zakonom se mogu uređivati jedinstveno za cijelu teritoriju Republike i odnosi iz okvira prava i dužnosti opštine. Ovaj zakon donosi se po prethodnoj suglasnosti većine skupština opština.

{{Član|202.}}

Republika Bosna i Hercegovina utvrđuje spoljnu politiku i zaključuje međunarodne ugovore, ostvaruje saradnju i uspostavlja, održava i razvija odnose sa drugim državama i sa međunarodnim organima i organizacijama, i stara se o razvijanju političkih, ekonomskih, kulturnih, sportskih i drugih odnosa sa drugim državama i međunarodnim organima i organizacijama koji su od značaja za Republiku ili za prava i interese njenih građana, naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive, preduzeća, drugih organizacija i zajednica.

Republika se stara o svojim građanima koji žive u inostranstvu, a posebno o radnicima koji se u inostranstvu nalaze na privremenom radu.

Republika Bosna i Hercegovina vodi brigu o iseljenicima iz Republike.

{{Član|203.}}

Saradnju sa drugim državama ostvaruju Skupština Republike i drugi republički organi i organizacije.

Republika podstiče i pomaže saradnju opština, preduzeća i drugih organizacija i zajednica, stručnih i drugih udruženja sa opštinama, preduzećima, drugim organizacijama i zajednicama u drugim državama.

{{Član|204.}}

Radi ostvarivanja saradnje i određenih ciljeva od za­jedničkog interesa Republika, sporazumno sa drugim državama, osniva zajednička tijela, organe i organizacije, preduzima za­jedničke akcije, udružuje sredstva, podstiče naučnu, kulturno-prosvjetnu, tehničku, sportsku i drugu saradnju i razmjenu iskustava.

{{Član|205.}}

Ovlašćeni predstavnici republičkih organa i organizacija mogu, u odnosima sa organima i organizacijama drugih država preuzimati obaveze u okviru djelokruga i ovlašćenja organa i organizacija koje predstavljaju.

Međunarodni ugovori primjenjuju se danom stupanja na snagu, ako aktom o ratifikaciji ili ugovorom na osnovu ovlašćenja nadležnog organa nije drukčije određeno.

Sudovi neposredno primjenjuju međunarodne ugovore koji su objavljeni.

== Dio treći &lt;br&gt;ORGANIZACIJA REPUBLIKE ==
=== Glava IX &lt;br&gt;SKUPŠTINA REPUBLIKE BOSNE I HERCEGOVINE ===
{{Član|206.}}

Skupština Republike Bosne i Hercegovine je najviši organ vlasti u okviru prava i dužnosti Republike.

Skupština vrši svoja prava i dužnosti na osnovu i u okviru Ustava i zakona.

{{Član|207.}}

Skupština Republike Bosne i Hercegovine:

1) odlučuje o promjeni Ustava Republike Bosne i Herce­govine;
2) utvrđuje unutrašnju i spoljnu politiku i odlučuje o drugim osnovnim pitanjima od značaja za politički, privredni, socijalni i kulturni razvoj Republike;
3) donosi zakone, druge propise i opšte akte; utvrđuje razvojnu i ekonomsku politiku Republike, donosi republički budžet, republički završni račun i prostorni plan Bosne i Hercegovine; daje autentična tumačenja zakona, drugih propisa i opštih akata koje donosi;
4) razmatra pitanja iz oblasti spoljne politike i međunarodnih odnosa; zaključuje međunarodne ugovore u slučajevima predviđenim Ustavom; ratifikuje međunarodne ugovore o političkoj i vojnoj saradnji i međunarodne ugovore koji zahtijevaju promjenu ili donošenje novih zakona;
5) odlučuje o ratu i mira;
6) odlučuje o promjeni granica Republike;
7) utvrđuje sistem odbrane u Republici;
8) daje amnestiju za krivična djela utvrđena zakonom;
9) odlučuje o zaduživanju Republike i o raspisivanju republičkih javnih zajmova;
10) razmatra pitanja od zajedničkog interesa za preduzeća, druge organizacije i zajednice i usklađuje njihove odnose i inter­ese;
11) osniva preduzeća, fondove, druge organizacije i zajednice;
12) raspisuje republički referendum;
13) utvrđuje politiku izvršavanja zakona, drugih propisa i opštih akata koje donosi Republika i obaveze organa i organi­zacija u njihovom izvršavanju;
14) vrši političku kontrolu nad radom Vlade Republike Bosne i Hercegovine i republičkih organa uprave i organizacija i daje im opšte smjernice za rad; vrši političku kontrolu nad radom nosilaca javnih i drugih društvenih funkcija odgovornih Skupštini;
15) razmatra mišljenja i prijedloge Ustavnog suda Bosne i Hercegovine o ostvarivanju zaštite ustavnosti i zakonitosti;
16) razmatra izvještaje republičkih pravosudnih organa o primjeni zakona i o njihovom radu i zauzima stavove o tim izvještajima;
17) vrši društveni nadzor;
18) bira i razrješava predsjednika i potpredsjednike Skupštine, članove komisija, odbora i drugih tijela Skupštine;
19) bira i razrješava predsjednika i članove Vlade, predsjednika i sudije Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, predsjednika i sudije Vrhovnog suda Bosne i Hercegovine i drugih sudova utvrđenih zakonom;
20) imenuje i razrješava ministre i druge funkcionere re­publičkih organa uprave i organizacija koje vrše poslove od interesa za Republiku; generalnog sekretara Skupštine, re­publičkog javnog tužioca, guvernera Narodne banke Bosne i Hercegovine i druge funkcionere, članove kolegijalnih tijela i članove organa upravljanja organizacija za koje je to određeno Ustavom i zakonom;
21) odlučuje o produženju mandata i prijevremenim izborima predstavnika u skupštinama društveno-političkih za­jednica;
22) vrši druge poslove utvrđene Ustavom.

Skupština može donositi deklaracije, rezolucije, preporuke i druge akte.

{{Član|208.}}

U Skupštini Republike se obrazuje Vijeće građana i Vijeće opština.

Vijeće građana ima 130 poslanika koje biraju građani na osnovu opšteg i jednakog biračkog prava, neposredno i tajnim glasanjem, na način utvrđen zakonom.

Građani svake opštine i gradske zajednice biraju po jednog poslanika u Vijeće opština, neposredno i tajnim glasanjem, na način utvrđen zakonom.

{{Član|209.}}

1. Vijeća Skupštine odlučuju o pitanjima iz nadležnosti Skupštine samostalno, ravnopravno i na zajedničkoj sjednici Skupštine.

2. Vijeće građana samostalno:

— razmatra pitanja, donosi zakone, druge propise i opšte akte: o osnovnim pravima, obavezama i odgovornostima radnika iz radnog odnosa; o pravima i obavezama raspolaganja sredstvima u svim oblicima svojine; o penzijskom i invalidskom osiguranju; o zaštiti na radu; o rudarstvu i korišćenju drugih prirodnih bogatstava; o projektovanju i izgradnji investicionih i drugih objekata; o društveno-ekonomskom položaju i udruživanju zem­ljoradnika; o izdavačkoj djelatnosti, štampi, radiju, televiziji i drugim vidovima javnog informisanja i komuniciranja; o bankar­skom i kreditnom sistemu; o Narodnoj banci Bosne i Herce­govine; o određivanju krivičnih djela i privrednih prestupa i odgovornosti za njih; o davanju saglasnosti na zaključivanje, odnosno ratifikaciju međunarodnih ugovora u slučajevima predviđenim Ustavom; o korišćenju poljoprivrednog zemljišta, šuma i šumskog zemljišta, upravljanju šumama i šumskim zem­ljištem; o lovu i ribolovu; o zdravstvenoj zaštiti stoke i divljači i zaštiti bilja; o načelima za način vršenja djelatnosti u zanatstvu, ugostiteljstvu i turizmu; o državljanstvu Republike, o upotrebi pečata, grba i zastave Republike; o udruživanju građana u udruženja, društvene organizacije i političke organizacije; o nabavljanju, držanju i nošenju oružja; o zborovima i drugim javnim skupovima; o predstavkama i prijedlozima; o načelima referenduma; o pravnom položaju vjerskih zajednica; o sistemu državne uprave; o pravima, dužnostima i odgovornostima rad­nika u organima koje obrazuju organi društveno-političkih za­jednica; o redovnim sudovima, javnom tužilaštvu i javnom pravobranilaštvu; o advokaturi i drugim vidovima pravne pomoći; o amnestiji i pomilovanju, o izvršenju kaznenih sankcija i vaspitno-popravnih mjera; o sistemu prekršaja i prekršajnom postupku i o odgovornosti i sankcijama za prekršaje kojima se povređuju republici propisi; o sudskim i upravnim postupcima u oblasti u kojima društvene odnose uređuje Republika; o bezbjednosti saobraćaja; o prometu i transportu opasnih materija i o posebnoj zaštiti boraca, vojnih invalida i porodica palih boraca, kao i žrtava neprijateljskog djelovanja;
— bira i razrješava predsjednike i sudije redovnih sudova;
— imenuje i razrješava javne tužioce i javne pravobranioce;
— imenuje i razrješava, funkcionere koji rukovode re­publičkim organima uprave, republičkim upravnim organizaci­jama, organizacijama koje vrše poslove od interesa za Republiku, predsjednika i sudije Republičkog suda za prekršaje, kao i druge zakonom određene funkcionere, osim onih koje imenuje Skupština na zajedničkoj sjednici Skupštine;
— vrši i druge poslove iz nadležnosti Skupštine koje ne vrši Vijeće opština.

3. Vijeće opština samostalno:

— razmatra pitanja i donosi zakone, druge propise i opšte akte: o načelima samodoprinosa; o postupku obrazovanja mjesnih zajednica; o arbitražama, mirovnim vijećima, izabranim ili drugim sudovima koje obrazuju građani; o odnosima roditelja i djece; o starateljstvu i usvojenju; o proglašenju nestalih lica za umrle i dokazivanju smrti; o evidenciji nekretnina; o katastru zemljišta; o ličnom imenu; o matičnim knjigama; o ličnoj karti; o prebivalištu i boravištu građana; o biračkim spiskovima; o ovjeri potpisa, rukopisa i prepisa.

4. Vijeće građana i Vijeće opština ravnopravno:

— razmatraju pitanja: ostvarivanja ravnopravnosti naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive; ostvarivanja razvoja i zaštite Ustavom utvrđenog sistema; opšte stanje u Republici i ostvarivanje politike koju je utvrdila Skupština sa stanovišta obezbjeđenja jedinstva društveno-ekonomskog i društveno-političkog sistema; ostvarivanja us­tavnosti i zakonitosti; jedinstva pravnog sistema; zaštite sloboda, prava i dužnosti čovjeka i građanina;
— razmatraju pitanja i donose zakone, druge propise i opšte akte: o sistemu odbrane; o društvenoj samozaštiti; o državnoj i javnoj bezbjednosti; o sistemu planiranja; o javnim zajmovima; o nasljeđivanju; o društvenom sistemu informisanja, o načelima organizacije naučno-istraživačke djelatnosti; o zaštiti i korišćenju kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa; o re­publičkim praznicima, o odlikovanjima, nagradama i drugim priznanjima Republike; o izboru poslanika i odbornika u skupštine društveno-političkih zajednica; o Vladi Republike Bosne i Hercegovine; o osnovama dugoročne politike društveno-ekonomskog razvoja i dugoročnim programima razvoja za po­jedine oblasti; o bržem razvoju privredno nedovoljno razvijenih područja; o zapošljavanju; o sistemu finansiranja društveno-političkih zajednica; o finansiranju zajedničkih potreba; o poreskom sistemu, doprinosima, sistemu taksa i drugim dažbinama; o sistemu osiguranja imovine i lica; o fondovima koji se obrazuju zakonom; o dopunskim sredstvima opštinama; o obligacionim, svojinsko-pravnim i drugim stvarno-pravnim od­nosima; o imovinsko-pravnim i drugim materijalno-pravnim odnosima; o prometu robe i usluga; o kontroli cijena; o robnim rezervama; o sistemu vaspitanja i obrazovanja, kulture, fizičke i tehničke kulture; o bibliotečkoj djelatnosti; o filmskoj djelat­nosti; o zdravstvenoj zaštiti građana i o organizaciji zdravstvene službe; o saobraćaju i vezama; o zaštiti i unapređivanju čovjekove sredine; o prostornom i urbanističkom planiranju; o režimu, voda; o zaštiti od požara i drugih elementarnih nepogoda; o statistici; o meteorološkoj, hidrološkoj i seizmološkoj službi; o načelima komunalnih djelatnosti; stambenim odnosima i načelima u oblasti stambene izgradnje i njenog finansiranja i upravljanja i gazdovanja stambenim zgradama i stanovima; o načelima stambenog zadrugarstva; o načelima korišćenja zem­ljišta i dobara u opštoj upotrebi; o zaštiti žrtava fašističkog terora i civilnih žrtava rata; o načelima dječije zaštite, zaštite starih i iznemoglih lica i drugih vidova socijalne zaštite; o igrama na sreću; o organizaciji i radu službe Skupštine; o javnom redu i miru; o političko-teritorijalnoj organizaciji Republike.

5. Vijeća Skupštine na zajedničkoj sjednici Skupštine:

— odlučuju o promjeni Ustava Republike Bosne i Hercegovine;
— proglašavaju Ustav Republike Bosne i Hercegovine, od­nosno njegove promjene;
— odlučuju o promjeni granica Republike;
— razmatraju i utvrđuju spoljnu politiku i ratifikuju međunarodne ugovore;
— odlučuju o ratu i miru;
— odlučuju o produženju mandata i prijevremenim izborima poslanika u Skupštini Republike i odbornika u skupštinama opština i skupštinama gradskih zajednica;
— utvrđuju razvojnu i ekonomsku politiku;
— donose budžet i završni račun budžeta Republike;
— raspisuju republički referendum;
— odlučuju o raspisivanju republičkih javnih zajmova;
— odlučuju o zaduženju i drugim obavezama Republike;
— odlučuju o povjeravanju poslova iz nadležnosti Republike gradskoj zajednici kao posebnoj društveno-političkoj zajednici;
— biraju i razrješavaju: predsjednika i potpredsjednike Skupštine; predsjednika, potpredsjednike i članove Vlade; predsjednika i sudije Ustavnog suda Bosne i Hercegovine; predsjednika i sudije Vrhovnog suda Bosne i Hercegovine; predsjednike i članove radnih tijela Skupštine;
— imenuju i razrješavaju: ministre; guvernera Narodne banke Bosne i Hercegovine; republičkog javnog tužioca; republičkog javnog pravobranioca i generalnog sekretara Skupštine;
— donose Poslovnik Skupštine.

Vijeća Skupštine mogu odlučiti da na zajedničkoj sjednici Skupštine razmatraju i druga pitanja iz ravnopravnog djelokruga vijeća Skupštine.

6. Vijeću Skupštine, u okviru svog djelokruga, utvrđuju politiku izvršavanja zakona, drugih propisa i opštih akata koje donose, kao i obaveze republičkih organa i organizacija u vezi sa izvršavanjem tih propisa, razmatraju izvještaje Vlade, ministarstava i drugih republičkih organa uprave i republičkih upravnih organizacija, vrše političku kontrolu nad radom ovih organa i organizacija i svojim smjernicama usmjeravaju njihov rad; vrše kontrolu nad zakonitošću rada Službe državne bezbjednosti i u lom cilju obrazuju posebno radno tijelo; utvrđuju odgo­vornost funkcionera koje biraju i imenuju; daju autentično tumačenje zakona koje donose.

7. Vijeća Skupštine u okviru svog djelokruga razmatraju obavještenja Ustavnog suda Bosne i Hercegovine o stanju i problemima u ostvarivanju ustavnosti i zakonitosti; mišljenja i prijedloge Ustavnog suda Bosne i Hercegovine za donošenje i izmjenu zakona i preduzimanje drugih mjera radi obezbjeđivanja ustavnosti i zakonitosti i zaštite sloboda i prava građana i organi­zacija i zajednica; rješenja o pokretanju postupka za ocjenjivanje ustavnosti zakona, drugog propisa ili opšteg akta koji je donijela Skupštinu i o tome daju mišljenje Ustavnom sudu Bosne i Her­cegovine.

8. Vijeće Skupštine može drugom vijeću podnijeti prijedlog za donošenje akta iz njegovog djelokruga, razmatrati nacrt, odnosno prijedlog zakona, drugog propisa ili opšteg akta, ili drugo pitanje iz djelokruga drugog vijeća i davati mu mišljenje o tome.

9. Svako vijeće vrši verifikaciju mandata i odlučuje o mandatno-imunitetskim pitanjima poslanika u Vijeću.

Nakon izvršene verifikacije mandata, poslanici daju svečanu izjavu.

Svako vijeće odlučuje o svojoj unutrašnjoj organizaciji, izboru i razrješenju predsjednika i potpredsjednika vijeća, predsjednika i članova radnih tijela vijeća i imenuje i razrješava sekretara vijeća.

{{Član|210.}}

Pravo predlaganja zakona, drugog propisa i opšteg akta ima svaki poslanik u svom vijeću, radna tijela Skupštine i vijeća Skupštine, Vlada Republike, Predsjedništvo Republike, skupštine opština, skupštine gradskih zajednica i Privredna ko­mora Bosne i Hercegovine.

Inicijativu za donošenje zakona, drugih propisa i opštih akata mogu pokrenuti građani, preduzeća, privredne komore i druga opšta udruženja i druge organizacije i zajednice, političke or­ganizacije, društvene organizacije i državni organi.

{{Član|211.}}

Vijeća odlučuju na sjednicama.

Svako vijeće odlučuje na sjednici kojoj prisustvuje većina poslanika i to većinom glasova ukupnog broja poslanika ako Ustavom nije drukčije određeno.

Kada vijeća učestvuju ravnopravno u odlučivanju o određenom pitanju, mogu na zajedničkoj sjednici vijeća razma­trati to pitanje, ali o njemu mogu da odluče na odvojenim sjednicama, ako Ustavom nije drukčije određeno.

Vijeća Skupštine odlučuju na zajedničkoj sjednici Skupštine kojoj prisustvuje većina poslanika svakog vijeća. Odluke se donose većinom glasova ukupnog broja poslanika, ako Ustavom nije drukčije određeno.

0 pitanjima izbora, imenovanja i razrješenja vijeće, odnosno vijeća na zajedničkoj sjednici Skupštine odlučuju većinom gla­sova prisutnih poslanika.

{{Član|212.}}

Ako nadležna vijeća ne usvoje u istovjetnom tekstu zakon čije bi nedonošenje dovelo do narušavanja stabilnosti tržišta ili bi prouzrokovalo znatnu štetu za društvenu zajednicu, prijedlog zakona iznosi se na zajedničku sjednicu Skupštine, a odluka se donosi većinom glasova svih poslanika u Skupštini.

{{Član|213.}}

Svaki poslanik u vijeću Skupštine ima pravo da, u okviru djelokruga vijeća, pokreće pitanja, da postavlja pitanja Vladi i funkcionerima koji rukovode republičkim organima uprave, da traži obavještenja, da predlaže vijeću da zahtijeva podnošenje izvještaja o radu tih organa, da traži stručnu pomoć i da bude informisan u vršenju svoje funkcije.

{{Član|214.}}

Poslanik u vijeću Skupštine ima pravo da traži obavještenja od funkcionera Skupštine koji su mu dužni dati traženo obavještenje.

Poslanik može postavljati pitanja i tražiti obavještenja od organa upravljanja republičkim fondom odnosno preduzećem, organizacijom i zajednicom koji vrše javna ovlašćenja, a koja se odnose na njihov rad.

Najmanje deset poslanika u svakom vijeću može podnijeti interpelaciju za pretresanje određenih političkih pitanja u vezi sa radom Vlade.

{{Član|215.}}

U Skupštini se obrazuje Savjet za pitanje ostvarivanja ravno­pravnosti naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive. Za članove Savjeta bira se jednak broj poslanika iz reda pripadnika naroda Bosne i Hercegovine — Muslimana, Srba i Hrvata, odgovarajući broj poslanika iz reda pripadnika drugih naroda i drugih građana koji žive u Bosni i Hercegovini. Savjet odlučuje na osnovu saglasnosti članova iz reda svih naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive. Sastav, djelokrug i način rada Savjeta uređuju se zakonom koji se donosi dvotrećinskom većinom od ukupnog broja poslanika u Skupštini.

Savjet razmatra naročito pitanja koja se odnose na: ravnopravnost jezika i pisma; organizovanje i djelovanje kulturnih ustanova i institucija koje imaju poseban značaj za ispoljavanje i afirmaciju nacionalnih osobenosti pojedinih naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive i donošenje propisa kojima se obezbjeđuje ostvarivanje ustavnih odredbi kojima su izričito utvrđeni principi ravnopravnosti naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika dragih naroda koji u njoj žive.

Savjet obavezno razmatra pitanje ravnopravnosti naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive na inicijativu poslanika u Skupštini. Ako najmanje 20 poslanika smatra da se predloženim propisom ili drugim aktom iz nadležnosti Skupštine narušava ravnopravnost naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive, prijed­log o kojem Skupština odlučuje utvrđuje Savjet.

O pitanjima od interesa za ostvarivanje ravnopravnosti naroda Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih narod koji u njoj žive, na prijedlog Savjeta Skupština odlučuje po posebnom postupku utvrđenom Poslovnikom Skupštine, dvotrećinskom većinom ukupnog broja poslanika.

{{Član|216.}}

Za razmatranje i pripremanje prijedloga zakona, drugih propisa i opštih akata i za proučavanje i pretresanje drugih pitanja, vijeća i Skupština mogu obrazovati komisije, odbore i druga stalna i povremena radna tijela.

Sastav, zadaci i način rada radnih tijela utvrđuju se poslovnikom i odlukama vijeća odnosno Skupštine.

Poslovnikom Skupštine mogu se davati određena ovlašćenja pojedinim radnim tijelima Skupštine u vršenju njihovih zadataka.

Radna tijela mogu zahtijevati od državnih organa i organizacija i zajednica potrebne informacije, podatke i isprave.

Radna tijela ne mogu imati istražne i druge sudske funkcije.

{{Član|217.}}

Predsjednik Skupštine i potpredsjednici Skupštine biraju se iz reda poslanika u Skupštini.

Način kandidovanja, izbora i opoziva predsjednika Skupštine i potpredsjednika Skupštine uređuje se zakonom i poslovnikom Skupštine.

Predsjednik predstavlja Skupštinu, saziva zajedničke sjednice Skupštine, predsjedava im i potpisuje akte koji se donose na zajedničkim sjednicama Skupštine.

Vijeća Skupštine imaju predsjednika. Predsjednik predstavlja vijeće, saziva sjednice vijeća i predsjedava im i potpisuje akte koje vijeće donosi.

{{Član|218.}}

Skupština ima poslovnik. Poslovnikom se uređuju pitanja unutrašnje organizacije i rada Skupštine, način obrazovanja rad­nih tijela, utvrđuju uslovi za rad poslanika, kao i druga pitanja od značaja za rad Skupštine.

Način programiranja i usklađivanja rada vijeća i radnih tijela Skupštine i vijeća i ostvarivanja odnosa i saradnje Skupštine sa drugim organima i organizacijama uređuju se poslovnikom Skupštine.

=== Glava X &lt;br&gt;PREDSJEDNIŠTVO REPUBLIKE BOSNE I HERCEGOVINE ===
{{Član|219.}}

Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine:

1) predstavlja Republiku Bosnu i Hercegovinu;
2) razmatra pitanja o sprovođenju utvrđene politike u oblasti odbrane, državne bezbjednosti, društvene samozaštite i međunarodne saradnje i predlaže Skupštini Republike preduzimanje odgovarajućih mjera za sprovođenje te politike i u slučaju kad nastupe vanredne prilike koje onemogućuju ili bitno otežavaju ostvarivanje Ustavom utvrđenog poretka, predlaže Skupštini preduzimanje neophodnih mjera za otklanjanje nastalih poremećaja;
3) utvrđuje plan odbrane Republike i u vezi s tim daje odgovarajuće smjernice, u skladu sa zakonom;
4) u skladu sa stavovima i predlozima Skupštine razmatra pitanja utvrđivanja i ostvarivanja spoljne politike Republike, te ostvarivanja međunarodne saradnje i međunarodnih ugovora;
5) postavlja i opoziva ukazom ambasadore i šefove misija Republike; prima akreditivna i opozivna pisma stranih diplomat­skih predstavnika koji su kod njega akreditovani i izdaje isprave o ratifikaciji međunarodnih ugovora, u skladu sa zakonom;
6) postavlja, unapređuje i razrješava vojne starješine, u skladu sa zakonom;
7) utvrđuje, na osnovu obavljene prethodne konsultacije u Republici, prijedlog kandidata za predsjednika i sudije Ustavnog suda Bosne i Hercegovine;
8) dodjeljuje odlikovanja i druga priznanja Republike, u skladu sa zakonom;
9) daje pomilovanja, u skladu sa zakonom;
10) proglašava ukazom zakone, najkasnije u roku od 15 dana;
11) donosi poslovnik Predsjedništva.

{{Član|220.}}

Članove Predsjedništva biraju građani neposredno, opštim i tajnim glasanjem, u skladu sa zakonom.

Članovi Predsjedništva biraju se na četiri godine i mogu biti birani još jedanput uzastopno.

Predsjedništvo kome je prestao mandat ostaje na dužnosti do izbora novog Predsjedništva Republike.

Predsjedništvo sačinjava sedam članova.

Predsjednika Predsjedništva bira Predsjedništvo iz reda svojih članova na jednu godinu i može biti biran još jedanput uzastopno na ovu funkciju.

U slučaju ratnog ili vanrednog stanja mandat članova Predsjedništva i predsjednika se produžava dok ne budu stvoreni uslovi za izbor novih članova Predsjedništva.

Član Predsjedništva ne može biti predstavnik u skupštini društveno-političke zajednice, sudija Ustavnog suda Bosne i Hercegovine i drugih sudova, ni izabran, odnosno imenovan funkcioner drugog državnog organa.

Član Predsjedništva uživa imunitet kao i poslanik u Skupštini Republike.

O pitanjima imuniteta člana Predsjedništva odlučuje Predsjedništvo.

{{Član|221.}}

Predsjedništvo za svoj rad odgovara građanima i Skupštini Republike.

Predsjedništvo je dužno da na zahtjev Skupštine Republike izloži stavove o pojedinim pitanjima iz svoje nadležnosti.

Predsjedništvo podnosi Skupštini izvještaj o svom radu najmanje jedanput godišnje.

{{Član|222.}}

Za vrijeme ratnog stanja sastav Predsjedništva se proširuje sa predsjednikom Skupštine, predsjednikom Vlade i načelnikom Štaba Vrhovne komande oružanih snaga Republike Bosne i Hercegovine.

Za vrijeme ratnog stanja Predsjedništvo je Vrhovna komanda oružanih snaga Republike Bosne i Hercegovine.

Predsjedništvo u proširenom sastavu za vrijeme ratnog stanja organizuje i rukovodi odbranom i svim oblicima opštenarodnog otpora na teritoriji Republike.

Predsjedništvo za vrijeme ratnog ili vanrednog stanja na prijedlog Vlade ili po svojoj inicijativi, donosi uredbe sa zakonskom snagom o pitanjima iz nadležnosti Skupštine i bira, odnosno imenuje i razrješava funkcionere koje bira, odnosno imenuje i razrješava Skupština, ako ne postoji mogućnost da se sazovu nadležna vijeća. Predsjedništvo podnosi ove uredbe, odnosno odluke o izboru ili imenovanju i razrješenju na potvrdu Skupštini čim ona bude u mogućnosti da se sazove.

Uredbom sa zakonskom snagom donesenom za vrijeme ratnog stanja mogu se, izuzetno, dok to stanje traje, ili ako to zahtijevaju interesi odbrane Republike, obustaviti pojedine odredbe Ustava koje se odnose na donošenje zakona, drugih propisa i opštih akata i preduzimanje mjera od strane republičkih organa i na pojedine slobode, prava i dužnosti čovjeka i građan­ina i prava organizacija i zajednica, mijenjati sastav i ovlašćenja izvršnih organa i organa uprave, obrazovati oblasti, okruži, sre-zovi i druge društveno-političke zajednice i utvrditi organizacija njihovih organa.

=== Glava XI &lt;br&gt;VLADA REPUBLIKE BOSNE I HERCEGOVINE ===
{{Član|223.}}

Vlada Republike Bosne i Hercegovine, u okviru svojih Us­tavom i zakonom utvrđenih prava i dužnosti odgovara Skupštini Republike za predlaganje i sprovođenje politike i izvršavanje zakona, drugih propisa i opštih akata za čije su izvršavanje odgovorni organi u Republici i za usmjeravanje i usklađivanje rada ministarstava i drugih republičkih organa uprave i upravnih organizacija.

Organizacija i nadležnost Vlade utvrđuje se Ustavom i zakonom.

{{Član|224.}}

Vlada Republike Bosne i Hercegovine:

1) prati stanje i ostvarivanje politike Skupštine Republike i predlaže Skupštini utvrđivanje politike;
2) predlaže zakone, druge propise i opšte akte i ima pravo da daje mišljenje o predlozima zakona, drugih propisa i opštih akata koje Skupštini podnose drugi ovlašćeni predlagači;
3) utvrđuje prijedlog razvojne i ekonomske politike Repub­like, prostornog plana Republike, republičkog budžeta, republičkog završnog računa i propisa u oblasti monetarnog, deviznog i kreditnog sistema i kreditne politike;
4) donosi mjere za ostvarivanje utvrđene razvojne i ekonomske politike Republike;
5) stara se o sprovođenju politike i izvršavanju zakona, drugih propisa i opštih akata, akata razvojne i ekonomske poli­tike i republičkog budžeta;
6) donosi uredbe, odluke i druge propise za izvršavanje zakona, drugih propisa i opštih akata koje donosi Republika;
7) stara se o izvršavanju politike odbrane i o sprovođenju priprema za odbranu u Republici;
8) usklađuje i usmjerava rad republičkih organa uprave i daje im smjernice za rad radi obezbjeđenja izvršavanja zakona, drugih propisa i opštih akata, vrši nadzor nad radom tih organa;
9) utvrđuje opšta načela unutrašnje organizacije republičkih organa uprave; osniva stručne i druge službe za svoje potrebe i zajedničke službe za potrebe republičkih organa; postavlja i razrješava funkcionere za koje je to određeno zakonom;
10) ratifikuje međunarodne ugovore čije ratifikovanje ne spada u nadležnost Skupštine Republike;
11) otvara diplomatska, konzularna i druga predstavništva Republike u inostranstvu i imenuje i opoziva diplomatske, kon­zularne i druge predstavnike Republike koje ne imenuje Predsjedništvo Republike, u skladu sa zakonom;
12) vrši i druge poslove utvrđene Ustavom i zakonom.

{{Član|225.}}

Skupština Republike bira tajnim glasanjem predsjednika Vlade na prijedlog Predsjedništva Republike.

Predsjedništvo predlaže Skupštini kandidata za predsjednika Vlade, na osnovu prethodnih konsultacija sa političkim organi­zacijama čiji su kandidati izabrani za poslanike u Skupštini, vodeći računa o stranačkoj zastupljenosti.

Kandidat za predsjednika Vlade izlaže svoj program Skupštini i predlaže sastav Vlade.

Skupština, na prijedlog predsjednika Vlade, tajnim glasanjem bira članove Vlade.

Iz reda članova Vlade, Skupština imenuje, na prijedlog predsjednika Vlade, članove Vlade koji će rukovoditi pojedinim ministarstvima.

{{Član|226.}}

Predsjednik i članovi Vlade uživaju imunitet kao i poslanici u Skupštini Republike.

O pitanju imuniteta člana Vlade odlučuje Vlada.

{{Član|227.}}

Svaki član Vlade ima pravo da predlaže razmatranje pojed­inih pitanja iz nadležnosti Vlade, da daje inicijative za pripre­manje zakonu, drugih propisa i opštih akata za čije je predlaganje nadležna Vlada i propisa i drugih akata koje Vlada donosi, kao i da Vladi predlaže utvrđivanje načelnih stavova i smjernica za rad republičkih organa uprave i republičkih upravnih organi­zacija.

Član Vlade ima pravo i dužnost da, u skladu sa stavom Vlade, predstavlja Vladu u Skupštini.

Svaki Vlade može podnijeti ostavku.

{{Član|228.}}

Predsjednik Vlade saziva sjednice Vlade po svojoj inicijativi ili na zahtjev najmanje pet članova Vlade.

Predsjednik Vlade predstavlja Vladu, saziva sjednice Vlade i predsjedava sjednicama Vlade, potpisuje propise i druge opšte akte koje donosi Vlada i stara se o njihovom sprovođenju, stara se o primjenjivanju poslovnika Vlade i o ostvarivanju saradnje Vlade sa drugim organima i organizacijama.

{{Član|229.}}

Vlada je dužnu da izvještava vijeća Skupštine Republike o svom radu.

Vlada može predložiti vijeću Skupštine da se odloži razma­tranje prijedloga zakona, drugog propisa i opšteg akta Skupštine ili da se, radi razmatranja određenog pitanja, obrazuje zajednička komisija od članova nadležnog vijeća Skupštine i članova Vlade, ili da se sazove sjednica nadležnog vijeća Skupštine na kojoj bi ono izložilo svoj stav.

{{Član|230.}}

Vlada je odgovorna za svoj rad svakom vijeću Skupštine u oblasti iz djelokruga tog vijeća.

Vlada može Skupštini podnijeti kolektivnu ostavku.

Ako smatra da nije u Stanju da obezbijedi sprovođenje utvrđene politike i izvršavanje zakona, drugog propisa ili opšteg akta Skupštine čije se donošenje predlaže, ili da ne može preuzeti odgovornost te vršenje svoje funkcije ako se ne donese zakon, drugi propis ili opšti akt čije donošenje predlaže, Vlada može postaviti pitanje povjerenja.

Svako vijeće može, na prijedlog najmanje deset poslanika u vijeću, postaviti pitanje povjerenja Vladi.

O pitanju povjerenja Vladi vodi se rasprava i odlučuje na zajedničkoj sjednici Skupštine.

{{Član|231.}}

Ako Vlada podnese kolektivnu ostavku ili joj Skupština izglasa nepovjerenje, kao i u drugim slučajevima kad Vladi prestane mandat, ona ostaje na dužnosti, do izbora nove Vlade.

Ako se u roku od tri mjeseca ne izabere Vlada, predsjednik Skupštine donosi odluku o raspuštanju Skupštine i raspisivanju novih izbora.

{{Član|232.}}

Organizacije i zajednice mogu, po svojoj inicijativi ili na traženje Vlade iznositi pred Vladu svoja mišljenja i stavove o pitanjima iz njene nadležnosti.

=== Glava XII &lt;br&gt;REPUBLIČKA UPRAVA ===
{{Član|233.}}

Za vršenje upravnih poslova u određenim oblastima osnivaju se, u okviru prava i dužnosti Republike, ministarstva.

Ministarstva se osnivaju zakonom.

Zakonom se mogu osnivati i drugi republički organi uprave i republičke upravne organizacije za vršenje određenih upravnih, stručnih i drugih poslova iz okvira prava i dužnosti Republike.

Zakonom se uređuju položaj, prava i dužnosti republičkih organa uprave i organizacija i njihova odgovornost Skupštini i Vladi.

{{Član|234.}}

Republički organi uprave i organizacije samostalno vrše poslove iz svoje nadležnosti na osnovu i u okviru Ustava i zakona.

U vršenju poslova iz svoje nadležnosti republički organi uprave i organizacije pridržavaju se i drugih republičkih propisa i opštih akata, kao i smjernica Skupštine i Vlade.

Republički organi uprave i organizacije dužni su da obezbjeđuju sprovođenje zakona, drugih propisa i opštih akata i politike koju je utvrdila Skupština.

{{Član|235.}}

Republički organi uprave i organizacije neposredno izvršavaju zakone, druge propise i opšte akte kad je to Ustavom ili zakonom određeno.

{{Član|236.}}

Funkcioneri koji rukovode republičkim organima uprave i organizacijama mogu donositi pravilnike, naredbe i uputstva za izvršavanje zakona, drugih propisa i opštih akata Skupštine i propisa Vlade ako su za to ovlašćeni tim propisima, odnosno aktima.

Funkcioneri koji rukovode republičkim organima uprave i organizacijama i drugi funkcioneri koje imenuje Skupština imenuju se na četiri godine.

{{Član|237.}}

Funkcioneri koji rukovode republičkim organima uprave i organizacijama, koje imenuje Skupština odgovorni su Skupštini i Vladi za svoj rad, za rad organa, odnosno organizacije kojom rukovode, kao i za stanje u odgovarajućoj oblasti u okviru djelokruga organa, odnosno organizacije kojim rukovode funkcioneri u republičkim organima uprave i organizaci­jama, koje imenuje Skupština, odgovorni su za svoj rad Skupštini i Vladi.

{{Član|238.}}

Funkcioneri koji rukovode republičkim organima uprave i organizacijama dužni su da vijeća Skupštine i Vladu izvještavaju o stanju u odgovarajućoj oblasti uprave i o radu organa, odnosno organizacije kojom rukovode.

Ovi funkcioneri su dužni da vijećima Skupštine i Vladi, na njihov zahtjev, daju obavještenja i objašnjenja o pitanjima iz djelokruga organa, odnosno organizacije kojom rukovode. Oni su dužni davati i odgovore na pitanja poslanika u vijećima Skupštine.

{{Član|239.}}

Republički organi uprave i organizacije imaju prema opštinskim organima uprave i organizacijama, u izvršavanju zak­ona, drugih propisa i opštih akata, i vršenju nadzora nad izvršavanjem tih propisa i akata, prava i dužnosti utvrđene Ustavom i zakonom.

Odnosi republičkih organa uprave i organizacija i opštinskih organa uprave i organizacija zasnivaju se na uzajamnoj suradnji, razmjeni iskustava i stručnoj pomoći, kao i na pravu svakog organa uprave, odnosno organizacije da daje inicijativu i mišljenje i dostavlja prijedloge za organizovanje i vršenje službe i za unapređenje stručnog rada i poslovanja organa uprave, odnosno organizacija u određenoj oblasti uprave.

{{Član|240.}}

Republički organi uprave i organizacije staraju se o izvršavanju zakona, drugih propisa i opštih akata čije izvršavanje spada u nadležnost opštinskih organa uprave i organizacija.

Republički organi uprave i organizacije u staranju o izvršavanju zakona, drugih propisa i opštih akata mogu tražiti od opštinskih organa uprave i organizacija izvještaje o izvršavanju i primjeni zakona, drugih propisa i opštih akata, a mogu u okviru propisa tražiti i druge izvještaje i podatke potrebne za vršenje poslova iz svoje nadležnosti.

Republički organi uprave i organizacije u staranju o izvrdavanju zakona mogu davati instrukcije opštinskim or­ganima uprave i organizacijama. Zakonom se može odrediti kad instrukcija ima obaveznu snagu.

{{Član|241.}}

Ako opštinski organi uprave, odnosno organizacije ne izvršavaju zakone, druge propise i opšte akte za čije su izvršavanje odgovorni, nadležni republički organ uprave od­nosno organizacija upozoriće na to nadležni izvršni organ opštine i preduzeće druge mjere u okviru svojih prava i dužnosti.

Republički organi uprave i organizacije dužni su obezbijediti izvršavanje zakona, drugih republičkih propisa i opštih akata za čije su izvršavanje neposredno nadležni opštinski organi uprave i organizacije, ako i dok ovi organi, odnosno organizacije ne izvršavaju te propise odnosno akte.

Nadležni republički organ u slučaju neizvršavanja zakona i drugih propisa u opštini ili gradskoj zajednici obavještava nadležni organ opštine, odnosno gradske zajednice. Re­publički organ ima pravo i dužnost da u nadležnom organu opštine, odnosno gradske zajednice pokrene postupak za utvrđivanje odgovornosti funkcionera i radnika opštinskog organa uprave, odnosno organa uprave gradske zajednice, za neizvršavanje zakona i drugih propisa, pod uslovima i na način utvrđen zakonom.

{{Član|242.}}

Republički organi uprave i organizacije imaju pravo nadzora nad opštinskim organima uprave i organizacijama radi obezbjeđivanja jedinstvenog izvršavanja zakona, drugih propisa i opštih akata.

Republički organi uprave i organizacije u vršenju nadzora mogu ukazivati opštinskim organima uprave i organizacijama na propise i druge opšte akte koji nisu u saglasnosti sa Ustavom, zakonom, drugim propisima i opštim aktima i predložiti nadležnom organu pokretanje postupka za njihovo usklađivanje sa Ustavom, zakonom i drugim propisom.

Republički organi uprave i organizacije imaju pravo i dužnost da ukazuju Vladi na nezakonite akte skupštine opštine i njenih organa, kao i na njihove akte za koje smatraju da su u suprotnosti sa utvrđenom politikom Skupštine.

{{Član|243.}}

U slučaju elementarnih nepogoda, epidemija i kad to druge vanredne okolnosti zahtijevaju, Vlada može republičkim or­ganima uprave i organizacijama dati posebna ovlašćenja u od­nosu na opštinske organe uprave odnosno organizacije. U vršenju tih ovlašćenja republički organi uprave i organizacije mogu, dok vanredne okolnosti traju, neposredno organizovati određene akcije i određivati ili neposredno preduzimati i druge mjere koje zahtijevaju vanredne okolnosti na određenom po­dručju.

{{Član|244.}}

Republički organi uprave j organizacije sarađuju sa preduzećima, drugim organizacijama i zajednicama u pitanjima za koja su te organizacije, odnosno zajednice zainteresovane. O tim pitanjima zainteresovane organizacije i zajednice imaju pravo iznositi svoje stavove, mišljenja, primjedbe i prijedloge i na drugi način učestvovati u njihovom rješavanju.

=== Glava XIII &lt;br&gt;USTAVNI SUD BOSNE I HERCEGOVINE ===
{{Član|245.}}

Ustavni sud Bosne i Hercegovine:

1) odlučuje o saglasnosti zakona sa Ustavom;
2) odlučuje o saglasnosti drugog propisa i opšteg akta organa društveno-političke zajednice sa Ustavom i zakonom;
3) odlučuje da li su drugi opšti akti u saglasnosti sa Ustavom odnosno u suprotnosti sa zakonom;
4) odlučuje da li je statut ili drugi opšti akt političke organi­zacije, društvene organizacije i udruženja građana u saglasnosti sa Ustavom ili u suprotnosti sa zakonom;
5) rješava sporove o pravima i dužnostima između Republike i drugih društveno-političkih zajednica, kao i sporove između društveno-političkih zajednica, ako za rješavanje takvih sporova zakonom nije predviđena nadležnost drugog suda;
6) rješava o sukobu nadležnosti između sudova i organa društveno-političkih zajednica.

Ustavni sud može ocjenjivati ustavnost zakona i ustavnost i zakonitost propisa i opštih akata organa društveno-političkih zajednica i drugih opštih akata koji su prestali da važe, ako od prestanka važenja do pokretanja postupka nije proteklo više od jedne godine.

{{Član|246.}}

Ustavni sud prati pojave od interesa za ostvarivanje us­tavnosti i zakonitosti, obavještava Skupštinu Republike o stanju i problemima ostvarivanja ustavnosti i zakonitosti i daje Skupštini mišljenja i prijedloge za donošenje i izmjenu zakona i preduzimanje drugih mjera radi obezbjeđivanja ustavnosti i zak­onitosti i zaštite sloboda i prava građana i organizacija i zajed­nica.

{{Član|247.}}

Ako Ustavni sud utvrdi da nadležni organ nije donio propis za izvršenje odredaba Ustava, zakona i drugih propisa i opštih akata, a bio je dužan da takav propis donese, obavijestiće o tome Skupštinu.

{{Član|248.}}

Ustavni sud može, u toku postupka do donošenja konačne odluke, narediti da se obustavi izvršenje pojedinačnog akta ili radnje koja je preduzeta na osnovu zakona, drugog propisa i opšteg akta organa društveno-političke zajednice ili drugog opšteg akta čija ustavnost, odnosno zakonitost ocjenjuje, ako bi njihovim izvršenjem mogle nastupiti neotklonjive štetne posljedice.

{{Član|249.}}

Rad Ustavnog suda je javan.

{{Član|250.}}

Ustavni sud sastoji se od predsjednika i osam sudija.

Sudije Ustavnog suda biraju se na osam godina i ne mogu biti ponovo birani na istu funkciju.

Predsjednik Ustavnog suda bira se iz reda sudija tog suda na jednu godinu i može biti biran još jedanput uzastopno na istu funkciju.

Predsjednik i sudije Ustavnog suda ne mogu u isto vrijeme vršiti funkcije u državnim i samoupravnim organima.

Predsjednik i sudije Ustavnog suda uživaju imunitet kao i poslanici u Skupštini.

O imunitetu sudije Ustavnog suda odlučuje Ustavni sud.

{{Član|251.}}

Predsjednik i sudije Ustavnog suda mogu prije isteka man­data biti razriješeni samo ako sami zatraže da budu razriješeni, ako budu osuđeni za krivično djelo na kaznu lišenja slobode ili ako trajno izgube radnu sposobnost za vršenje, svoje funkcije.

Sudiji Ustavnog suda mandat prestaje i kad mu prestane radni odnos po sili zakona zbog sticanja uslova za penzionisanje.

Razloge za razrješenje predsjednika i sudija Ustavnog suda prije isteka njihovog mandata, utvrđuje Ustavni sud i o tome obavještava Skupštinu.

Ako predsjednik ili sudija Ustavnog suda zatraži da bude razriješen, a Skupština ne donese odluku o ovom zahtjevu u roku od tri mjeseca od dana podnošenja zahtjeva, Ustavni sud će, na traženje predsjednika ili sudije Ustavnog suda, utvrditi da mu je prestala dužnost u Ustavnom sudu i o tome obavijestiti Skupštinu.

Ustavni sud može odlučiti da predsjednik ili sudija Ustavnog suda, protiv koga je pokrenut krivični postupak, ne vrši dužnost u Ustavnom sudu dok taj postupak traje.

{{Član|252.}}

Ako Ustavni sud utvrdi da zakon nije u suglasnosti sa Usta­vom, utvrdiće to svojom odlukom koju dostavlja Skupštini.

Skupština je dužna da, u roku od šest mjeseci od dana dostavljanja odluke Ustavnog suda, uskladi zakon sa Ustavom.

Na zahtjev Skupštine, Ustavni sud može produžiti rok za usklađivanje zakona najduže još za šest mjeseci.

Ako Skupština, u određenom roku, ne usaglasi zakon sa Ustavom, odredbe zakona koje nisu u saglasnosti sa Ustavom prestaju da važe, Sto će Ustavni sud utvrditi svojom odlukom.

{{Član|253.}}

Ako Ustavni sud utvrdi da propis, osim zakona, ili drugi opšti akt organa društveno-političke zajednice nije u saglasnosti sa Ustavom ili zakonom, poništiće ili ukinuti taj propis ili akt, odnosno one njegove odredbe koje nisu u saglasnosti sa Ustavom ili sa zakonom.

Ako Ustavni sud utvrdi da opšti akt nije u saglasnosti sa Ustavom, odnosno daje u suprotnosti sa zakonom, poništiće ili ukinuti taj akt, odnosno one njegove odredbe koje nisu u saglas­nosti sa Ustavom ili koje su u suprotnosti sa zakonom.

{{Član|254.}}

Zakoni za koje je utvrđeno da su prestali da važe i drugi propisi i opšti akti organa društveno-političkih zajednica i drugi opšti akti koji su poništeni ili ukinuti, neće se primjenjivati na odnose koji su nastali prije dana objavljivanja odluke Ustavnog suda, ako do tog dana nisu pravosnažno riješeni.

Propisi i drugi opšti akti doneseni za izvršenje propisa ili drugih opštih akata koji se više ne mogu primjenjivati, neće se primjenjivati od dana objavljivanja odluke Ustavnog suda, ako iz odluke proizilazi da su ti propisi i akti protivni Ustavu i zakonu.

Izvršenje pravosnažnih pojedinačnih akata, donesenih na osnovu propisa koji se vise ne mogu primjenjivati, ne može se ni dozvoliti ni sprovesti, a ako je izvršenje započeto obustaviće se.

{{Član|255.}}

Svako može dati inicijativu za pokretanje postupka za ocjenjivanje ustavnosti i zakonitosti.

Postupak pred Ustavnim sudom mogu pokrenuli:

1) Skupština Republike i skupština druge društveno-političke zajednice;
2) Vlada Republike, osim za ocjenjivanje ustavnosti i zak­onitosti propisa koje donosi Skupština;
3) sud, ako se pitanje ustavnosti i zakonitosti postavi u postupku pred sudom;
4) republički javni tužilac, ako se pitanje ustavnosti i zakoni­tosti postavi u radu javnog tužilaštva;
5) preduzeće, mjesna zajednica ili druga organizacija i zajed­nica, ako je povrijeđeno njihovo pravo utvrđeno Ustavom ili zakonom;
6) ministar i drugi funkcioner koji rukovodi republičkim organom uprave odnosno organizacijom, svaki u svom djelok­rugu, osim za ocjenjivanje ustavnosti zakona kao i ustavnosti i zakonitosti propisa Vlade;
7) Služba društvenog knjigovodstva Bosne i Hercegovine, ako pitanje ustavnosti i zakonitosti nastane u radu Službe;
8) organ koji je po Ustavu i zakonu ovlašćen da obustavi izvršenje propisa i drugog opšteg akta organa društveno-političke zajednice zbog njegove nesaglasnosti sa Ustavom i zakonom;
9) organ koji je po Ustavu i zakonu ovlašćen da obustavi izvršenje opšteg akta zbog njegove nesaglasnosti sa Ustavom, odnosno suprotnosti sa zakonom.

Ustavni sud može i sam pokrenuti postupak za ocjenjivanje ustavnosti i zakonitosti.

{{Član|256.}}

Svako kome je povrijeđeno pravo konačnim ili pravosnažnim pojedinačnim aktom, donesenim na osnovu zakona, drugog propisa ili opšteg akta organa društveno-političke zajed­nice ili drugog opšteg akta, koji prema odluci Ustavnog suda nije u saglasnosti sa Ustavom ili nije u saglasnosti odnosno koji je u suprotnosti sa zakonom, ima pravo da traži od nadležnog organa izmjenu tog pojedinačnog akta.

Predlog za izmjenu konačnog ili pravosnažnog pojedinačnog akta, donesenog na osnovu zakona, drugog propisa, opšteg akta organa društveno-političke zajednice i drugog opšteg akta, koji prema odluci Ustavnog suda nije u saglasnosti sa Ustavom ili nije u saglasnosti odnosno koji je u suprotnosti sa zakonom, može se podnijeti u roku od šest mjeseci od dana objavljivanja odluke Ustavnog suda u republičkom službenom listu, ako od dostavljanja pojedinačnog akta do donošenja odluke Ustavnog suda nije proteklo više od jedne godine.

Kad sud pravosnažnom odlukom odbije da primjeni propis ili opšti akt organa društveno-političke zajednice ili drugi opšti akt zbog njegove nesaglasnosti sa Ustavom ili zbog njegove nesaglasnosti odnosno suprotnosti sa zakonom, a Ustavni sud utvrdi da takva nesaglasnost odnosno suprotnost ne postoji, svako kome je povrijeđeno neko pravo može zahtijevati izmjenu pravosnažne odluke suda u roku od jedne godine od dana ob­javljivanja odluke Ustavnog suda.

Ako se utvrdi da se izmjenom pojedinačnog akta ne mogu otkloniti posljedice nastale usljed primjenjivanja propisa ili drugog opšteg akta koji nije u saglasnosti sa Ustavom ili nije u saglasnosti odnosno koji je u suprotnosti sa zakonom, Us­tavni sud može odrediti da se ove posljedice otklone povraćajem u pređašnje stanje, naknadom štete ili na drugi način.

{{Član|257.

Državni organi, preduzeća i druge organizacije i zajednice, kao i nosioci samoupravnih, javnih i drugih društvenih funkcija, dužni su Ustavnom sudu, na njegov zahtjev, davati podatke i obavještenja potrebna za rad Ustavnog suda i preduzimati, po nalogu Ustavnog stida, radnje koje su od interesa za vođenje postupka.

{{Član|258.}}

Ustavni sud donosi odluke i rješenja većinom glasova svih sudija Ustavnog suda.

Sudija Ustavnog suda koji izdvoji mišljenje ima pravo i dužnost da ga pismeno izloži i obrazloži.

{{Član|259.}}

Ustavni sud donosi odluke, po pravilu, na osnovu javne rasprave.

{{Član|260.}}

Kad je u toku postupka zakon, drugi propis ili opšti akt organa društveno-političke zajednice ili drugi opšti akt doveden u sklad sa Ustavom ili zakonom, ali nisu otklonjene posljedice neustavnosti, odnosno nezakonitosti. Ustavni sud može odlukom utvrditi da zakon, drugi propis ili opšti akt nije bio u saglasnosti sa Ustavom ili zakonom, odnosno da je bio u suprotnosti sa zakonom. Ova odluka Ustavnog suda ima isto pravno dejstvo kao odluka kojom se utvrđuje da je zakon prestao da važi, odnosno kojom se ukida i poništava drugi propis ili opšti akt.

{{Član|261.}}

Odluke Ustavnog suda su obavezne i izvršne.

U slučaju potrebe, izvršenje odluka Ustavnog suda obezbjeđuje Vlada Republike.

Ustavni sud može zahtijevati da se prema odgovornom licu preduzmu mjere zbog neizvršenja odluke Ustavnog suda.

{{Član|262.}}

Odluke Ustavnog suda objavljuju se u republičkom službenom listu, kao i u službenom glasilu u kome je objavljen propis ili opšti akt organa društveno-političke zajednice, ili na način na koji se objavljuje drugi opšti akt o kome je Ustavni sud odlučivao.

{{Član|263.}}

Postupak pred Ustavnim sudom i organizaciju Ustavnog suda uređuje Ustavni sud.

=== Glava XIV &lt;br&gt;VRHOVNI SUD BOSNE I HERCEGOVINE I REPUBLIČKO JAVNO TUŽILAŠTVO ===
{{Član|264.}}

Vrhovni sud Bosne i Hercegovine:

1) utvrđuje načelne stavove i načelna pravna shvatanja radi jedinstvene primjene zakona u sudovima;
2) odlučuje o redovnim pravnim sredstvima protiv odluka sudova i u prvostepenom postupku, kad je to zakonom određeno;
3) odlučuje o vanrednim pravnim sredstvima protiv pravosnažnih odluka sudova u Republici;
4) odlučuje u upravnom sporu, kad je to zakonom određeno;
5) rješava u slučajevima predviđenim zakonom sukob nadležnosti između sudova;
6) vrši druge poslove određene zakonom.

Vrhovni sud obavještava Skupštinu Republike o zapažanjima u praćenju društvenih odnosa i pojava i o ostvarivanju zakonitosti u radu redovnih sudova.

{{Član|265.}}

Funkciju javnog tužilaštva, u okviru prava i dužnosti Repub­like, vrši republički javni tužilac.

{{Član|266.}}

Republički javni tužilac ulaže pravna sredstva za koja je ovlašćen zakonom u stvarima za koje je nadležan Vrhovni sud i vrši druge poslove određene zakonom.

=== Glava XV &lt;br&gt;DAVANjE SVEČANE IZJAVE ===
{{Član|267.}}

Svečanu izjavu prilikom stupanja na dužnost daju poslanici u Skupštini Republike, članovi Predsjedništva Republike, predsjednik i članovi Vlade Republike, ministri i drugi re­publički funkcioneri koje bira ili imenuje Skupština Republike, predsjednik i sudije Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, predsjednik i sudije Vrhovnog suda Bosne i Hercegovine i drugih sudova određenih zakonom.

Članovi Predsjedništva Republike, predsjednik i članovi Vlade Republike i sudije Ustavnog suda Bosne i Hercegovine daju svečanu izjavu na zajedničkoj sjednici Skupštine Repub­like.

Tekst svečane izjave glasi:

Svečano izjavljujem da ću povjerenu dužnost obavljati savjesno, pridržavati se Ustava i zakona, zalagati se za ljudska prava i slobode i da ću u svim prilikama štititi interese Bosne i Hercegovine kao nezavisne i demokratske države ravnopravnih naroda i građana Bosne i Hercegovine i pripadnika drugih naroda koji u njoj žive.

== Dio četvrti &lt;br&gt;PROMJENA USTAVA REPUBLIKE BOSNE I HERCEGOVINE ==
{{Član|268.}}

1. Prijedlog da se pristupi promjeni Ustava Republike Bosne i Hercegovine mogu podnijeti: svako vijeće Skupštine Repub­like, Predsjedništvo Republike, Vlada Republike i najmanje 30 poslanika u Skupštini.

O prijedlogu da se pristupi promjeni Ustava Republike Bosne i Hercegovine odlučuje Skupština na zajedničkoj sjednici Skupštine.

2. Nacrt akta o promjeni Ustava utvrđuje Skupština na za­jedničkoj sjednici Skupštine.

Nacrt akta o promjeni Ustava Skupština stavlja na javnu raspravu.

3. Nakon provedene javne rasprave o nacrtu akta o promjeni Ustava, Komisija za ustavna pitanja Skupštine utvrđuje prijedlog akta o promjeni Ustava.

O prijedlogu akta odlučuje Skupština na zajedničkoj sjednici Skupštine. Promjena Ustava usvojena je ako za nju glasa dvije trećine od ukupnog broja poslanika svakog vijeća Skupštine.

4. Akt o proglašenju promjena Ustava donosi Skupština na zajedničkoj sjednici Skupštine.

5. Ustav Republike Bosne i Hercegovine može se mijenjati ustavnim amandmanima ili ustavnim zakonom.

== Dio peti &lt;br&gt;PRELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE ==
{{Član|269.}}

Pod izrazom u Ustavu „pripadnici drugih naroda koji žive u Republici” ili „pripadnici drugih naroda koji u njoj žive” po­drazumijevaju se narodnosti odnosno nacionalne manjine u Re­publici Bosni i Hercegovini.

{{Član|270.}}

Za sprovođenje Ustava Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list SRBiH”, br. 4/74) i obezbjeđenje prelaska na njegovo primjenjivanje donesen je Ustavni zakon za sprovođenje Ustava Socijalističke Republike Bosne i Herce­govine („Službeni list SRBiH”, broj 4/74).

{{Član|271.}}

Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine stupio je na snagu danom proglašenja — 25. februara 1974. godine.

{{Član|272.}}

Prečišćeni tekst Ustava Republike Bosne i Hercegovine obuhvata: Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine sa Ustavnim zakonom za sprovođenje Ustava Socijalističke Re­publike Bosne i Hercegovine („Službeni list SRBiH”, broj 4/74), Ustavni zakon o izmjeni Ustavnog zakona za sprovođenje Us­tava Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list SRBiH”, broj 9/76), Ustavne amandmane I do IV na Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list SRBiH”, broj 21/76), Ustavni zakon o izmjeni Ustavnog zakona za sprovođenje Ustava Socijalističke Republike Bosne i Herce­govine („Službeni list SRBiH”, broj 23/77), Amandmane V-XII na Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine sa Us­tavnim zakonom za sprovođenje Amandmana V-XI na Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list SRBiH”, broj 21/81), Amandmane XIII-XIX na Ustav Socijal­ističke Republike Bosne i Hercegovine sa Ustavnim zakonom za sprovođenje Amandmana XIII-XVIII na Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list SRBiH”, broj 10/84), Amandmane XX-LVIII na Ustav Socijalističke Repub­like Bosne i Hercegovine sa Ustavnim zakonom za sprovođenje Amandmana XX-LVII na Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list SRBiH”, broj 13/89), Zaključak o redakcijskim ispravkama u tekstu Amandmana XX do LVIII na Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list SRBiH”, broj 2/90), Ustavni zakon o produženju mandata delegata u skupštinama društveno-političkih zajednica i funkcionera koje skupštine društveno-političkih zajednica biraju ili imenuju („Službeni list SRBiH”, broj 7/90), Amandmane LIX-LXXX na Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine sa Ustavnim zakonom za sprovođenje Amandmana LIX-LXXIX na Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list SRBiH”, broj 21/90), Ustavni zakon o izmjenama i dopunama Ustavnog zakona za sprovođenje Amandmana LIX-LXXIX na Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list SRBiH”, broj 29/90), Autentično tumačenje članova 19. do 22. Ustavnog zakona za sprovođenje Amandmana LIX-LXXIX na Ustav SRBiH („Službeni list SRBiH”, broj 34/90), Uredbu o izmjeni naziva Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list RBiH”, broj 1/92), Uredbu o ukidanju dosadašnjeg Republičkog štaba teritorijalne odbrane i obra­zovanju Štaba Teritorijalne odbrane Republike Bosne i Herce­govine („Službeni list RBiH”, broj 1/92), Uredbu sa zakonskom snagom o utvrđivanju privremenog grba i zastave Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list RBiH”, broj 4/92), Član 2. Uredbe sa zakonskom snagom o oružanim snagama Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list RBiH”, broj 4/92), Uredbu sa zakonskom snagom o izmjeni Amandmana LIV na Ustav Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list RBiH”, broj 5/92) i Uredbu sa zakonskom snagom o dopuni Amandmana LXXIII na Ustav Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list RBiH”, broj 9/92), Uredbu sa zakonskom snagom o provođenju odluke republičkog referenduma („Službeni list RBiH”, broj 3/93), u kojima je označen dan stupanja na snagu Ustava, us­tavnih amandmana, ustavnih zakona, uredbi sa zakonskom snagom i njihovih pojedinih odredaba.

== Izvor ==
* Službeni list Republike Bosne i Hercegovine”, broj 5/1993.

[[Kategorija:Zakoni]]
[[Kategorija:Ustavi|Bosna i Hercegovina 1993.]]
[[Kategorija:Bosna i Hercegovina|Ustav 1993.]]</text>
      <sha1>gl5gygzqrfvtq2izf33qw6uqucd3my0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Izborni zakon Bosne i Hercegovine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5519</id>
    <revision>
      <id>12165</id>
      <parentid>12074</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T13:55:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <origin>12165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291949" sha1="kc025geai0g8lxxgr6gsiabluaumlv9" xml:space="preserve">{{Zakon
 | naslov = Izborni zakon Bosne i Hercegovine
 | vrsta = zakon
 | nivo = državni
 | oblast = Bosna i Hercegovina
 | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine
 | datum_donosenja = 2001–2024 (sa amandmanima do maja 2024)
 | glasnik = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 23/01, 7/02, 9/02, 20/02, 25/02, 4/04, 20/04, 25/05, 52/05, 65/05, 77/05, 11/06, 24/06, 32/07, 33/08, 37/08, 32/10, 18/13, 7/14, 31/16, 41/20, 38/22, 51/22, 24/24
 | stupio_na_snagu = 2001. (osnovni); amandmani pojedinačno
 | precisceni_tekst = [[Izborni zakon Bosne i Hercegovine|Tehnički prečišćeni tekst]]
 | napomene = Tehnički prečišćeni tekst (maj 2024) obuhvata sve amandmane do 2024. godine. Amandmani su navedeni na posebnoj stranici.
 | wikipedia = Izborni zakon Bosne i Hercegovine
}}

__TOC__

== POGLAVLJE 1 – OSNOVNE ODREDBE ==

=== Član 1.1 ===

Ovim zakonom uređuje se izbor članova i delegata Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine i članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine, te utvrđuju principi koji važe za izbore na svim nivoima vlasti u Bosni i Hercegovini.

=== Član 1.1a ===

Pojedini izrazi korišteni u ovom Zakonu znače:

1) &quot;Politički subjekt&quot; podrazumijeva političku stranku, nezavisnog kandidata, koaliciju ili listu nezavisnih kandidata, ovjerenu za učešće na izborima u skladu s ovim Zakonom.

2) &quot;Izvršna funkcija&quot; podrazumijeva člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine, člana Vijeća ministara Bosne i Hercegovine i njihove zamjenike, predsjednika i potpredsjednika Federacije Bosne i Hercegovine, predsjednika i potpredsjednika Republike Srpske, člana Vlade Federacije Bosne i Hercegovine, uključujući premijera, člana Vlade Republike Srpske, uključujući predsjednika Vlade, člana Vlade Brčko Distrikta BiH, člana vlade kantona, gradonačelnika, zamjenika gradonačelnika, načelnika općine i zamjenika načelnika općine.

3) &quot;Izborna jedinica&quot; podrazumijeva:
a) osnovnu izbornu koja podrazumijeva općinu, grad Banju Luku, Brčko distrikt BiH, gradsku izbornu jedinicu Grada Mostara i izborne jedinice gradskog područja Grada Mostara u kojoj se bira i konstituiše ukupan broj predstavnika za određeni nivo vlasti i koje unutar sebe nemaju višečlane izborne jedinice,
b) kantonalnu izbornu jedinicu u kojoj se bira i konstituiše ukupan broj predstavnika za određeni nivo vlasti i koje unutar sebe nemaju višečlane izborne jedinice,
c) entitetsku izbornu jedinicu u kojoj se bira i konstituira entitetski nivo vlasti, koje unutar sebe imaju višečlane izborne jedinice i
d) entitetsku izbornu jedinicu u kojoj se bira državni nivo vlasti.

4) &quot;Višečlana izborna jedinica&quot; podrazumijeva izbornu jedinicu u kojoj se bira više od jednog a manje od ukupnog broja predstavnika za određeni nivo vlasti.

5) &quot;Izborni ciklus&quot; podrazumijeva mandatni period koji se odnosi na određeni nivo vlasti.

6) &quot;Izborni prag&quot; podrazumijeva određen procenat osvojenih glasova (važećih glasačkih listića) koji mora osvojiti politički subjekt da bi stekao pravo učešća u raspodjeli mandata.

7) &quot;Izborna kampanja&quot; su radnje i postupci u periodu koji počinje 30 dana prije dana održavanja izbora i završava se nastupanjem početka perioda od dvadeset četiri (24) sata prije otvaranja biračkih mjesta, tokom kojeg politički subjekt na zakonom utvrđen način upoznaje birače i javnost sa svojim programima i kandidatima za predstojeće izbore.

8) &quot;Preuranjena kampanja&quot; je svaki oblik radnji iz kampanje koje preduzimaju politički subjekti u periodu od raspisivanja izbora do perioda zvaničnog početka izborne kampanje.

9) &quot;Prebivalište&quot; je općina, grad ili distrikt u kojem se državljanin nastani s namjerom da tamo stalno živi.

10) &quot;Kompenzacijski mandat&quot; je mandat koji služi za kompenziranje nedovoljne proporcionalnosti, a koja nastaje sabiranjem rezultata za pojedine višečlane izborne jedinice.

11) &quot;Kandidatska lista&quot; je lista koju podnose politički subjekti i koju ovjerava Centralna izborna komisija BiH za učešće na izborima.

12) &quot;Kandidatska lista za kompenzacijske mandate&quot; je lista koju podnose politički subjekti s koje se dodjeljuje kompenzacijski mandat prema redoslijedu kandidata na listi, a koja se podnosi nakon ovjere redovne liste.

13) &quot;Pripadnik nacionalne manjine&quot; je državljanin Bosne i Hercegovine koji potpada pod definiciju sadržanu u Zakonu o zaštiti prava nacionalnih manjina (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 12/03, 76/05 i 93/08).

14) &quot;Raseljeno lice&quot; podrazumijeva državljanina Bosne i Hercegovine kojem je status raseljenog lica utvrdio nadležni organ uprave za pitanja raseljenih lica u skladu sa zakonom.

15) &quot;Izbjeglo lice&quot; podrazumijeva državljanina Bosne i Hercegovine koji ima biračko pravo i boravi u inostranstvu u statusu izbjeglog lica iz BiH.

16) &quot;Parlamentarna stranka&quot; podrazumijeva političku stranku koja je zastupljena u predstavničkim ili zakonodavnim organima vlasti.

17) &quot;Izborni period&quot; podrazumijeva period od dana raspisivanja izbora do dana potvrđivanja rezultata izbora.

18) &quot;Izborna godina&quot; je period koji se poklapa s kalendarskom godinom u kojoj je predviđeno održavanje izbora.

19) &quot;Birač&quot; je, u smislu ovog Zakona, državljanin Bosne i Hercegovine koji je upisan u Centralni birački spisak.

20) &quot;Glasač&quot; je, u smislu ovog Zakona, državljanin Bosne i Hercegovine koji je upisan u Centralni birački spisak i koji je ostvario aktivno biračko pravo.

21) &quot;Općinska izborna komisija&quot; je izborna komisija koja se odnosi na osnovnu izbornu jedinicu iz stava (1), tačka 3), alineja a) ovog člana.

22) &quot;Elektronski mediji&quot;, u smislu ovog zakona, su javne i privatne televizijske i radio stanice sa odgovarajućom dozvolom Regulatorne agencije za komunikacije (RAK).

23) &quot;Onlajn mediji&quot;, u smislu ovog zakona, su internet portali i druge internetske platforme koje predstavljaju sredstva komunikacije sa ciljem informisanja od javnog interesa.

24) &quot;Štampani mediji&quot;, u smislu ovog zakona, su štampane publikacije, poput npr. novina, tabloida, časopisa, knjiga, pamfleta, a koje predstavljaju sredstva masovne komunikacije sa ciljem informisanja od javnog interesa.

25) &quot;Društvene mreže&quot; su internetske ili mobilne platforme koje omogućavaju dvosmjernu interakciju putem sadržaja i komunikacije koje generiraju korisnici, odnosno mediji dostupni na određenim platformama dizajniranim da korisnicima omoguće kreiranje sadržaja i interakciju s informacijama i njihovim izvorima.

26) &quot;Govor mržnje&quot; je svaki oblik javnog izražavanja ili govora koji izaziva ili potiče mržnju, diskriminaciju ili nasilje protiv bilo koje osobe ili grupe osoba, na osnovu rase, boje kože, nacionalnosti, spola ili vjere, etničkog porijekla ili bilo koje druge lične karakteristike ili orijentacije koja podstiče na diskriminaciju, neprijateljstvo i nasilje.

27) &quot;Zloupotreba javnih sredstava i resursa&quot;, u smislu ovog zakona, je bilo koje nezakonito korištenje sredstava i resursa države BiH, entiteta, kantona, Brčko distrikta BiH i drugih jedinica lokalne uprave i samouprave, kojim kandidati na izborima i izbornim listama, kao javni ili državni dužnosnici, ili neposredno izabrana lica, raspolažu za potrebe obavljanja službene dužnosti. Pod resursima se, u smislu ove definicije, podrazumijevaju pokretna i nepokretna imovina, kao i svi ljudski resursi javnih institucija koji se koriste u okviru radnog vremena.

28) &quot;Izborne tehnologije&quot; su skup informaciono-komunikacionih programa, informaciono komunikacionih uređaja, metoda i postupaka, kao i druga tehnička oprema koja se koristi u izbornom procesu, koje mogu uključivati, između ostalog: opremu za elektronsko prebrojavanje glasačkih listića, opremu za elektronsku identifikaciju birača, opremu za video nadzor i snimanje nadzornih video snimaka na biračkim mjestima i centrima za brojanje, itd., ali neće uključivati opremu za elektronsko glasanje.

29) &quot;Nepotvrđeni glasački listić&quot; je glasački listić identičnog dizajna i sadržaja kao i običan glasački listić koji se nakon glasanja stavlja u posebnu kovertu i koji se ne prebrojava na redovnom biračkom mjestu, već se broji u centru za brojanje nakon provjere biračkog prava.

30) &quot;Izborni materijal&quot; je materijal koji se koristi na biračkom mjestu i dijeli se na osjetljivi i neosjetljivi materijal.

31) &quot;Zloupotreba djece u političke svrhe&quot; je uključivanje djeteta u aktivnosti koje mogu biti povezane s političkim zagovaranjem ili promocijom.

32) &quot;Donacije i prilozi&quot; su povremene ili redovne uplate ili prilozi kojima fizičke ili pravne osobe daju novac političkom subjektu u iznosu većem od iznosa članarine, kao i pružanje usluga ili davanje proizvoda političkom subjektu bez naknade.

33) &quot;Troškovi izborne kampanje&quot; obuhvataju sve troškove nastale u svrhu javnog predstavljanja učesnika i njihovih izbornih programa na izborima i pozivanja birača da glasaju za njih, što uključuje između ostalog: organiziranje i održavanje skupova, promociju, produkciju i distribuciju reklamnog materijala, brošura i sličnih materijala, političko oglašavanje, medije, marketing, odnose s javnošću i konsultantske usluge, izvođenje obuka za stranačke aktivnosti kao i druge aktivnosti čija je svrha nedvosmisleno povezana s izbornom kampanjom.

=== Član 1.2 ===

(1) Sredstva za provedbu izbora su sredstva za materijalne troškove i sredstva za naknade za rad organa za provođenje izbora.

(2) Sredstva za materijalne troškove su sredstva za osiguranje vršenja ovlaštenja organa za provođenje izbora iz člana 2.9 i člana 2.13 ovog Zakona i Odluke Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Centralna izborna komisija BiH), kojom se utvrđuje nadležnost izbornih komisija entiteta, a u skladu s članom 2.21 ovog Zakona.

(3) Sredstva za naknade za rad organa za provođenje izbora su sredstva utvrđena u članu 2.12 stav (9) i člana 2.19 stav (16) i (17) ovog Zakona.

=== Član 1.2a ===

(1) U budžetu institucija Bosne i Hercegovine i međunarodnih obaveza Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Budžet BiH) osiguravaju se sredstva za osiguranje vršenja ovlaštenja Centralne izborne komisije BiH iz člana 2.9 i člana 2.19 stav (17) ovog Zakona.

(2) U budžetu entiteta i kantona osiguravaju se sredstva za vršenje ovlaštenja izbornih organa iz člana 2.21 ovog Zakona u skladu sa Odlukom Centralne izborne komisije BiH kojom se utvrđuje nadležnost ovih izbornih organa, kao i nedostajuća sredstva za finansiranje obaveza iz stava (3) ovog člana.

(3) U budžetu općina i grada osiguravaju se sredstva za vršenje ovlaštenja općinskih izbornih komisija iz člana 2.13 i sredstva za naknade iz člana 2.12 stav (9) i člana 2.19 stav (16) ovog Zakona.

(4) U budžetu Brčko distrikta osiguravaju se sredstva za vršenje ovlaštenja izborne komisije Brčko distrikta i sredstva za naknade za rad izborne komisije i biračkih odbora Brčko distrikta u skladu sa Izbornim zakonom Brčko distrikta.

(5) Sredstvima za vršenje ovlaštenja i provođenje izbora samostalno raspolaže u okviru odobrenog budžeta izborna komisija iz stava (1), (2), (3) i (4) ovog člana, koja je ovlaštena odrediti način korištenja sredstava i provoditi nadzor nad njihovom raspodjelom i korištenjem.

(6) Budžetska sredstva neophodna za finansiranje izbora isplaćuju se u vrijeme i u iznosima koje odredi organ nadležan za provođenje izbora. Ukupan iznos sredstava za provođenje izbora predviđen odgovarajućim budžetima, institucije iz st. (1), (2), (3) i (4) ovog člana moraju staviti na raspolaganje najkasnije u roku od 15 dana od dana donošenja odluke Centralne izborne komisije BiH o raspisivanju izbora.

(7) U slučaju da budžet za fiskalnu godinu u kojoj se održavaju izbori nije usvojen, institucije iz stava (9) ovog člana obezbjeđuju sredstva za vrijeme privremenog finansiranja, bilo iz prenesenih sredstava akumuliranog viška prihoda preostalog nakon pokrića rashoda iz prethodnih fiskalnih godina, iz sredstava tekućih rezervi ili sredstava iz bilo kojeg drugog izvora ili kategorije prihoda.

(8) Nijedna odredba ovog člana ne smije se tumačiti na način na koji se sprječava raspodjela sredstava prije isteka roka iz stava (6).

(9) Za sprovođenje odredbi ovog člana nadležno je Ministarstvo finansija i trezora Bosne i Hercegovine i institucije nadležne za izvršenje budžeta na relevantnom nivou vlasti.

=== Član 1.2b ===

(1) Izuzetno od odredbe člana 6. Zakona o finansiranju institucija Bosne i Hercegovine, Centralna izborna komisija BiH može podnijeti budžetski zahtjev u skladu s članom 1.2. ovog zakona, koji prelazi iznos gornje granice rashoda koju utvrđuje Ministarstvo finansija i trezora BiH, ukoliko je takav zahtjev u skladu s odobrenim Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji, potrebnim angažovanjem vanjskog osoblja i uvođenjem izbornih tehnologija.

(2) Ministarstvo finansija i trezora Bosne i Hercegovine može dati svoje mišljenje o budžetskom zahtjevu Centralne izborne komisije BiH, bez mogućnosti njegove izmjene, osim u slučaju kada je budžet Centralne izborne komisije BiH u suprotnosti s preuzetim obavezama o ograničenjima rashoda i/ili potrošnje po osnovu zaključenih međunarodnih ugovora, ili kada nacrt budžeta dovodi do budžetske neravnoteže čije bi uravnoteženje dovelo do umanjenja nacrta budžeta bilo kojeg drugog budžetskog korisnika, pojedinačno ili linearno na zbirnom nivou.

=== Član 1.2c ===

Kada načelniku općine, odnosno gradonačelniku, koji je neposredno izabran, prestane mandat u skladu sa zakonom, sredstva za provođenje novih izbora osigurat će se u budžetu općine, odnosno grada za koje se provodi izbor za načelnika općine, odnosno za gradonačelnika.

=== Član 1.3 ===

Izbor članova svih organa vlasti vrši se na osnovu slobodnih i periodičnih izbora, općeg i jednakog biračkog prava direktno od birača tajnim glasanjem, osim ako ovim Zakonom nije drugačije određeno.

=== Član 1.3a ===

(1) Članovi predstavničkih organa izabrani u skladu s ovim Zakonom, osim u slučajevima utvrđenim članom 1.10 ovog Zakona, ne mogu se opozvati.

(2) Mandat članova predstavničkih organa izabranih na redovnim izborima traje četiri godine i teče od dana objavljivanja rezultata izbora u Službenom glasniku BiH.

(3) Izabrani nosilac mandata, izabran na neposrednim i posrednim izborima, dužan je da potpiše izjavu kojom odbija ili prihvata mandat na obrascu koji propisuje Centralna izborna komisija BiH u roku od sedam dana od prijema izjave.

=== Član 1.4 ===

(1) Svaki državljanin Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: državljanin BiH) sa navršenih 18 godina života ima pravo da glasa i da bude biran (u daljem tekstu: biračko pravo), u skladu s odredbama ovog Zakona.

(2) Da bi ostvario svoje biračko pravo, državljanin BiH mora biti upisan u Centralni birački spisak, u skladu s ovim Zakonom.

=== Član 1.5 ===

(1) Državljani BiH, koji imaju biračko pravo u skladu s ovim Zakonom, imaju pravo da glasaju lično u općini u kojoj imaju prebivalište.

(2) Državljanin BiH koji privremeno živi u inostranstvu i ima biračko pravo, ima pravo da glasa lično (dolaskom na odgovarajuće biračko mjesto u BiH ili u diplomatsko-konzularnom predstavništvu BiH u inostranstvu) ili poštom (slanjem glasačkog listića poštom) za općinu u kojoj je imao prebivalište prije odlaska u inostranstvo, ako u toj općini ima prijavljeno prebivalište u trenutku podnošenja prijave za glasanje van zemlje.

(3) Centralna izborna komisija BiH će posebnim propisom, u skladu s ovim Zakonom, regulisati kompletan postupak glasanja u diplomatsko-konzularnom predstavništvu BiH (postupak i rokove prijavljivanja za glasanje, imenovanje biračkih odbora, utvrđivanje broja i rasporeda biračkih mjesta i postupak provođenja izbora).

(4) Centralna izborna komisija BiH utvrdit će broj i raspored biračkih mjesta u diplomatsko-konzularnim predstavništvima BiH prema kriterijima iz člana 5.2 ovoga Zakona.

(5) Centralna izborna komisija BiH imenovat će biračke odbore za glasanje u diplomatsko–konzularnim predstavništvima BiH, tako da se u svakom biračkom odboru osigura zastupljenost članova iz svakog konstitutivnog naroda.

(6) Državljanin Bosne i Hercegovine, koji ima dvojno državljanstvo u skladu sa članom I 7D Ustava Bosne i Hercegovine, ima pravo glasati, samo ako je Bosna i Hercegovina država njegovog prebivališta.

=== Član 1.6 ===

(1) Nijedno lice koje je na izdržavanju kazne izrečene od Međunarodnog suda za ratne zločine za bivšu Jugoslaviju, i nijedno lice koje je pod optužnicom Suda, a koje se nije povinovalo naredbi da se pojavi pred Sudom, ne može biti upisano u Centralni birački spisak, niti može biti kandidat (pojam kandidata u smislu ovog zakona odnosi se na lica oba pola), niti imati bilo koju imenovanu, izbornu ni drugu javnu funkciju na teritoriji Bosne i Hercegovine.

(2) Sve dok neka politička stranka ili koalicija ima na funkciji ili položaju u političkoj stranci lice iz stava (1) ovog člana, smatrat će se da ne ispunjava uslove za učešće na izborima.

=== Član 1.7 ===

Nijedno lice koje je na izdržavanju kazne koju je izrekao Sud Bosne i Hercegovine, sud Republike Srpske ili sud Federacije Bosne i Hercegovine i sud Brčko distrikta Bosne i Hercegovine ili koje se nije povinovalo naredbi da se pojavi pred Sudom Bosne i Hercegovine, sudom Republike Srpske ili sudom Federacije Bosne i Hercegovine i sudom Brčko distrikta Bosne i Hercegovine zbog ozbiljnih povreda humanitarnog prava, a Međunarodni sud za ratne zločine za bivšu Jugoslaviju razmatrao je njegov dosije prije hapšenja i utvrdio da zadovoljava međunarodne pravne standarde, ne može biti upisano u Centralni birački spisak, niti može biti kandidat, niti imati bilo koju imenovanu, izbornu ni drugu javnu funkciju na teritoriji Bosne i Hercegovine.

=== Član 1.7a ===

Nijedno lice koje je na izdržavanju kazne koju je izrekao sud druge zemlje ili lice koje se nije povinovalo naredbi da se pojavi pred sudom druge zemlje zbog ozbiljnih povreda humanitarnog prava, a Međunarodni sud za ratne zločine u bivšoj Jugoslaviji razmatrao je njegov dosije prije hapšenja i utvrdio da zadovoljava međunarodne pravne standarde, ne može biti upisano u Centralni birački spisak, niti može biti kandidat, niti imati bilo koju imenovanu, izbornu ni drugu javnu dužnost na teritoriji Bosne i Hercegovine.

=== Član 1.7b ===

Nijedna osoba koja je osuđena od strane bilo kojeg međunarodnog ili domaćeg suda za zločin genocida, zločine protiv čovječnosti ili ratne zločine ne može se kandidirati na izborima niti obavljati bilo koju izbornu, imenovanu ili drugu funkciju.

=== Član 1.8 ===

(1) Sudije redovnih i ustavnih sudova, tužioci i njihovi zamjenici, pravobranioci i njihovi zamjenici, ombudsmeni i njihovi zamjenici, notari, policijski službenici, državni službenici, generalni revizori i zamjenici generalnog revizora u institucijama u Bosni i Hercegovini i guvemer i viceguverneri Centralne banke Bosne i Hercegovine, pripadnici Oružanih snaga Bosne i Hercegovine, pripadnici Obavještajno-sigurnosne agencije Bosne i Hercegovine, kao i diplomatski i konzularni predstavnici Bosne i Hercegovine u inozemstvu, koji imaju diplomatski status u skladu s Bečkom konvencijom o diplomatskim odnosima iz 1961. godine, mogu se kandidirati za javnu izbornu dužnost samo ako prethodno podnesu ostavku na svoj položaj ili postupe u skladu sa zakonima kojima se regulira njihov status. Ako Centralna izborna komisija BiH utvrdi da lice iz ovog stava nije podnijelo ostavku na položaj ili nije postupilo u skladu sa zakonom kojim se regulira njegov status u periodu od ovjere kandidature do štampanja glasačkih listića, uklonit će se ime ovog lica s ovjerenih kandidatskih listi, a ako se isto utvrdi nakon štampanja glasačkih listića, takvom licu neće biti dodijeljen mandat ako ga osvoji. U postupku utvrđivanja ovih činjeničnih okolnosti, institucije su dužne dostaviti podatke iz evidencije kandidata na zahtjev Centralne izborne komisije BiH, a kandidati su dužni dostaviti dokaz da su riješili svoj status.

(2) Ako delegat u Domu naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine istovremeno ima mandat člana Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine, Narodne skupštine Republike Srpske ili kantonalne skupštine, dužan je u roku od tri dana u pisanom obliku obavijestiti Centralnu izbornu komisiju BiH za koji se mandat odlučio, čime mu drugi mandati koje ima prestaju.

(3) Ako delegat u Domu naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine stekne pravo na mandat u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, Predstavničkom domu Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine, Narodnoj skupštini Republike Srpske ili kantonalnoj skupštini u skladu sa članom 9.10 ovog Zakona, a u pisanom obliku u roku od tri dana ne obavijesti Centralnu izbornu komisiju BiH o odricanju tog prava, mandat mu neće biti dodijeljen, već će biti dodijeljen sljedećem kvalificiranom kandidatu s liste iste izborne jedinice u skladu sa članom 9.8 stav (2) ovog Zakona. Ako se nakon upita Centralne izborne komisije BiH delegat odluči za korištenje tog prava, prestaje mu mandat delegata u Domu naroda Parlamentarne skupštine BiH.

(4) Jedno lice može obavljati najviše jednu neposredno izabranu javnu dužnost ili najviše jednu neposredno i jednu posredno izabranu dužnost, osim ako ovim Zakonom nije drugačije regulisano. Nespojivo je istovremeno vršenje ovih funkcija sa vršenjem funkcija u izvršnim organima vlasti. Također je nespojivo istovremeno vršenje više od jedne funkcije u izvršnim organima vlasti.

(5) Jedno lice ne može istovremeno vršiti javnu izabranu funkciju u Bosni i Hercegovini i javnu izabranu ili politički imenovanu funkciju u drugoj državi. Nosilac izborne ili politički imenovane funkcije u drugoj državi dužan je, u roku od 48 sati nakon potvrde njegovog mandata u Bosni i Hercegovini, vratiti jedan od ova dva mandata. Nosilac javne izborne funkcije u Bosni i Hercegovini, koji je izabran ili imenovan na politički imenovanu funkciju u drugoj državi, dužan je u roku od 48 sati od izbora ili imenovanja u drugoj državi, vratiti mandat u Bosni i Hercegovini.

=== Član 1.8a ===

(1) Lice koje je izabrano u zakonodavni organ bilo kojeg nivoa vlasti u Bosni i Hercegovini može obavljati izvršnu funkciju za vrijeme trajanja njegovog mandata. Za vrijeme obavljanja njegove izvršne funkcije mandat lica u zakonodavnom organu ostaje u mirovanju.

(2) Lice koje je izabrano u zakonodavni organ na bilo kojem nivou vlasti u Bosni i Hercegovini, a na osnovu prethodnog mandata obavlja izvršnu funkciju i odluči da je nastavi, dužno je da svoj mandat u zakonodavnom organu stavi u mirovanje prije konstituirajuće sjednice zakonodavnog organa u koji je izabrano dok se drugo lice ne imenuje na istu izvršnu funkciju ili dok ne podnese ostavku.

(3) U periodu u kojem mandat miruje, mandat se dodjeljuje sljedećem kandidatu sa iste liste sa koje je izabrano lice s mandatom u mirovanju.

(4) Mandat lica u Domu naroda Federacije Bosne i Hercegovine će, prema odredbama ovog člana, takođe ostati u mirovanju u slučaju kada njegov mandat u kantonalnoj skupštini ostaje u mirovanju.

(5) Sva prava i dužnosti u vezi s položajem koji se stavlja u mirovanje u skladu s ovim članom obustavljaju se za vrijeme u kojem mandat miruje. Kandidat koji zamjenjuje lice čiji je mandat stavljen u mirovanje uživat će sva prava i dužnosti vezane za položaj tokom perioda u kojem mandat miruje.

(6) U roku od deset dana od usvajanja ovog zakona, Centralna izborna komisija BiH će podzakonskim aktom urediti pitanja iz stavova (1) i (2) ovog člana.

=== Član 1.8b ===

(1) Po prestanku obavljanja izvršne funkcije, u skladu s članom 1.8a stavovima (1) i (2) ovog zakona, izabrani član zakonodavnog organa koji je svoj mandat stavio u mirovanje može ponovo obavljati svoj mandat, pod uslovom da podnese pisani zahtjev Centralnoj izbornoj komisiji BiH najkasnije u roku od osam dana od dana prestanka obavljanja izvršne funkcije.

(2) Mirovanje mandata stupa na snagu petog dana od dana podnošenja pismenog zahtjeva.

=== Član 1.8c ===

(1) Lice koje je izabrano u zakonodavni organ za vrijeme trajanja svog mandata može svoj mandat staviti u mirovanje najviše jedanput. Zahtjev za stavljanje mandata u mirovanje podnosi se u pisanoj formi Centralnoj izbornoj komisiji BiH.

(2) Izuzetno od stava (1) ovog člana, lice koje je izabrano u zakonodavni organ koje je stavilo svoj mandat u mirovanje, u skladu s odredbama člana 1.8a stav (2) ovog zakona, ne može staviti svoj mandat u mirovanje više od dva puta.

(3) Mirovanje mandata ne može trajati kraće od šest mjeseci, osim na osnovu člana 1.8a, stav (2) ovog zakona, kada mirovanje mandata traje do imenovanja drugog lica na istu izvršnu funkciju ili do podnošenja ostavke.

=== Član 1.9 ===

(1) Mandat pripada izabranom nosiocu mandata, a ne političkoj stranci, koaliciji ili listi nezavisnih kandidata koja ga je predložila na kandidatskoj listi. Mandat ne može prestati osim u zakonom predviđenim slučajevima.

(2) Ukoliko izabrani nosilac mandata, u toku trajanja mandata, istupi iz političke stranke, koalicije ili liste nezavisnih kandidata koja je učestvovala na izborima i na čijoj je kandidatskoj listi bio izabrani nosilac mandata, postaje samostalni vijećnik/odbornik, odnosno poslanik/zastupnik.

=== Član 1.10 ===

(1) Izabranom članu organa vlasti na svim nivoima prestaje mandat prije isteka vremena na koje je izabran:

1. danom podnošenja ostavke;
2. ako je opozvan u skladu sa zakonom;
3. danom smrti;
4. danom pravosnažnosti sudske presude kojom je osuđen na kaznu zatvora u trajanju od šest mjeseci ili duže;
5. danom pravosnažnosti sudske presude kojom mu je izrečena sigurnosna mjera zabrane obavljanja određenog zanimanja, djelatnosti ili dužnosti koja predstavlja funkciju izabranog člana u organu vlasti;
6. danom pravosnažnosti sudske presude kojom mu je izrečena kazna koja za pravnu posljedicu osude ima prestanak te službene dužnosti i prestanak tog radnog odnosa;
7. danom pravosnažnosti sudske odluke kojom je lišen poslovne sposobnosti;
8. danom kada je izabran ili imenovan na funkciju čije je vršenje nespojivo sa funkcijom izabranog člana određenog organa, kao što je predviđeno zakonom;
9. ako odjavi prebivalište sa područja izborne jedinice u kojoj je upisan u Centralni birački spisak da glasa i u kojoj je izabran, istekom roka od šest mjeseci od dana odjave prebivališta, ili
10. ako iz razloga utvrđenih zakonom izgubi pravo da bude biran.
11. danom pravosnažnosti odluke Centralne izborne komisije BiH kojom je utvrđeno da izabrani zvaničnik nije postupio u skladu s odredbama članova 1.8a, 1.8b ili 1.8c Izbornog zakona BiH.

(2) Izabranom članu organa vlasti na bilo kojem nivou prestaje mandat danom nastupanja nekog od razloga za prestanak mandata utvrđenih zakonom. Centralna izborna komisija BiH donosi odluku o prestanku mandata izabranom članu organa vlasti u roku koji ne može biti duži od 15 dana od dana kada su nastupili razlozi za prestanak mandata, odnosno od saznanja o razlogu za prestanak mandata i o tome obavještava organ vlasti u kojem je izabrani član imao mandat.

(3) Ako izabrani član organa vlasti podnese ostavku, dužan je da je podnese na obrascu koji utvrdi Centralna izborna komisija BiH.

=== Član 1.11 ===

Svi organi vlasti na svim nivoima i zvaničnici u Bosni i Hercegovini i diplomatsko konzularnim predstavništvima BiH obavezni su pomagati organima nadležnim za provođenje izbora.

=== Član 1.12 ===

Nadležni organi na svim nivoima vlasti ne smiju diskriminirati lica zbog pripadnosti nekoj političkoj stranci ili koaliciji, ili zbog davanja podrške nezavisnom kandidatu ili listi nezavisnih kandidata.

=== Član 1.13 ===

Prijava za ovjeru za učešće na izborima uključuje izjavu, potpisanu od predsjednika političke stranke, koalicije, nezavisnog kandidata, predstavnika liste nezavisnih kandidata, registriranog udruženja, ili drugog registriranog organiziranog oblika djelovanja nacionalnih manjina i grupe od najmanje 40 građana koji imaju biračko pravo da će se ta politička stranka, koalicija, nezavisni kandidati, registrirana udruženja, drugi organizirani oblici djelovanja nacionalnih manjina u svojim aktivnostima pridržavati Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini.

=== Član 1.14 ===

(1) Izbori na svim nivoima vlasti u Bosni i Hercegovini održavaju se prve nedjelje u oktobru, osim ako se ovaj datum ne podudara s obilježavanjem vjerskog praznika jednog od konstitutivnih naroda Bosne i Hercegovine. Izbore koje nije moguće održati prve nedjelje u oktobru, zbog podudaranja s vjerskim praznikom, Centralna izborna komisija BiH zakazuje za nedjelju nakon prve nedjelje u oktobru koja se ne podudara sa vjerskim praznikom.

(2) Centralna izborna komisija BiH raspisuje izbore u skladu s ovim Zakonom, obavještava sve nadležne organe na svim nivoima vlasti i javnost o datumu održavanja izbora najmanje 150 dana prije održavanja izbora, osim ako odredbama Poglavlja 14 ovog Zakona nije drugačije određeno.

(3) Centralna izborna komisija BiH objavljuje datume izbora za sve nivoe vlasti u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, u službenim glasilima entiteta i &quot;Službenom glasniku Brčko distrikta BiH&quot; i sredstvima javnog informisanja.

== POGLAVLJE 2 – ORGANI ZA PROVEDBU IZBORA ==

=== Član 2.1 ===

(1) Organi nadležni za provođenje izbora su izborne komisije i birački odbori.

(2) Izborne komisije i birački odbori nezavisni su i nepristrasni u svom radu. Član izborne komisije ili biračkog odbora neće učestvovati u donošenju odluke kada taj član ili član njegove uže porodice ima lični ili finansijski interes, ili ako postoji drugi sukob interesa, koji može dovesti u sumnju njegovu sposobnost da djeluje nepristrasno. Članovima uže porodice smatraju se članovi porodice u smislu člana 15.7 stav (2) ovog Zakona.

(3) Prije stupanja na dužnost, svaki pojedinačni član izborne komisije i biračkog odbora dužan je potpisati zakletvu čiji tekst glasi: &quot;Ovim se zaklinjem da ću vjerno, savjesno i nepristrasno obavljati dodijeljene mi dužnosti i provoditi i poštovati Ustav i zakone Bosne i Hercegovine.&quot;

=== Član 2.2 ===

(1) Član izborne komisije i biračkog odbora je lice sa pravom glasa.

(2) Član izborne komisije je lice sa odgovarajućom stručnom spremom i iskustvom u provođenju izbora, a član biračkog odbora je lice sa odgovarajućom stručnom spremom.

(3) Centralna izborna komisija BiH utvrđuje koje su kvalifikacije potrebne za člana izborne komisije i biračkog odbora u smislu iz stava (2) ovog člana.

(4) Članovi organa za provođenje izbora su obavezni stalno se obučavati tokom obavljanja mandata u skladu sa planom i programom edukacije koji donosi Centralna izborna komisija BiH.

(5) Ukoliko član izborne komisije i biračkog odbora u toku mandata ne prisustvuje obuci iz stava (4) ovog člana, bit će razriješen dužnosti.

(6) U svrhu obučavanja članova organa nadležnih za provođenje izbora, Centralna izborna komisija BiH uspostavlja Centar za edukaciju.

=== Član 2.3 ===

(1) Za člana biračkog odbora ili izborne komisije, osim Centralne izborne komisije BiH, ne može biti imenovano lice:

1. koje se ne može kandidovati u smislu odredbi članova 1.6, 1.7 i 1.7a ovog Zakona;
2. koje je član najvišeg izvršno-političkog organa političke stranke ili koalicije (predsjednik, potpredsjednik, generalni sekretar, sekretar ili član izvršnog odbora ili glavnog odbora);
3. koje je nosilac izabranog mandata ili je član izvršnog organa vlasti, osim u slučajevima predviđenim članom 2.12 stav (4) ovog Zakona;
4. koji je aktuelni kandidat ili je bio kandidat za bilo koji nivo vlasti na posljednjim općim i posljednjim lokalnim izborima; i
5. kojem je izrečena kazna za radnju koja predstavlja težu povredu izbornih zakona ili propisa za koju je lično odgovorno, u posljednje četiri godine, računajući od dana pravosnažnosti odluke.

(2) Centralna izborna komisija BiH odlučit će da li težina povrede i lična odgovornost u smislu tačke 5. ovog člana čine lice nepodobnim da bude član izborne komisije ili biračkog odbora.

=== Član 2.4 ===

(1) Član izborne komisije imenuje se na sedam (7) godina.

(2) Član biračkog odbora imenuje se za svake izbore.

=== Član 2.5 ===

(1) Centralna izborna komisija BiH ima sedam članova: dva Hrvata, dva Bošnjaka, dva Srbina i jednog iz reda ostalih. U Centralnoj izbornoj komisiji BiH će se osigurati ravnopravna zastupljenost spolova u skladu sa Zakonom o ravnopravnosti spolova u Bosni i Hercegovini (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 16/03, 102/09 i 32/10).

(2) Kandidate za Centralnu izbornu komisiju BiH zajednički predlažu članovi Komisije za izbor i imenovanje, koja se formira kao stalna komisija Predstavničkog doma u skladu s Poslovnikom o radu Predstavničkog doma.

(3) Komisija za izbor i imenovanje ima sedam članova, od kojih dva člana imenuje predsjednik Visokog sudskog i tužilačkog vijeća Bosne i Hercegovine iz reda članova Vijeća, tri člana imenuje Zajednička komisija za administrativne poslove Parlamentarne skupštine BiH iz reda članova te zajedničke komisije iz Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine BiH i dva člana imenuje predsjednik Centralne izborne komisije BiH iz reda članova Centralne izborne komisije BiH.

(4) U Komisiji za izbor i imenovanje moraju biti zastupljeni konstitutivni narodi, dva Bošnjaka, dva Srbina i dva Hrvata i jedan iz reda ostalih.

(5) Najkasnije 180 dana prije isteka mandata člana Centralne izborne komisije BiH, Centralna izborna komisija BiH obavještava Kolegij Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine BiH. Najkasnije 150 dana prije isteka mandata članova Centralne izborne komisije BiH, Komisija za izbor i imenovanje raspisuje javni konkurs za popunjavanje jedne ili više navedenih pozicija. Sredstva za troškove javnog konkursa bit će osigurana iz budžeta Centralne izborne komisije BiH.

(6) Kandidati za članove Centralne izborne komisije BiH moraju ispunjavati sljedeće opće i posebne uslove:

1) da je državljanin BiH,
2) da ima prijavljeno prebivalište u BiH,
3) da ima univerzitetsku diplomu,
4) da je zdravstveno sposoban za obavljanje poslova predviđenih položajem,
5) da nije otpušten iz državne službe kao rezultat disciplinske mjere na bilo kojem nivou vlasti u Bosni i Hercegovini u roku od tri godine prije dana objavljivanja upražnjenog mjesta,
6) da protiv njega nije potvrđena optužnica,
7) da nije osuđivan za krivična djela,
8) da nije obuhvaćen odredbom člana 1.6, člana 1.7 i člana 1.7.a ovog zakona;
9) da je stručnjak s najmanje pet godina relevantnog iskustva u oblastima direktno vezanim za provođenje izbora,
10) da ne obavlja niti je u posljednjih deset godina prije kandidiranja obavljao dužnost u organima političke stranke, udruženja ili fondacije organizaciono ili finansijski povezanim s političkim strankama,
11) da nije nosilac izabranog mandata ili član izvršnog organa vlasti, osim u slučajevima predviđenim članom 2.12 stav (4) ovog zakona,
12) da nije kandidat niti da je bio kandidat za izbore za bilo koji nivo vlasti na posljednjim općim i posljednjim lokalnim izborima, i
13) da mu nije izrečena kazna za radnju koja predstavlja težu povredu izbornih zakona ili propisa prema članu 2.3, stav (2) ovog zakona, za koju je lično odgovoran, u posljednje četiri godine, računajući od dana pravosnažnosti odluke.

(7) Najkasnije 90 dana prije isteka mandata člana Centralne izborne komisije BiH, Komisija za izbor i imenovanje utvrđuje rang-listu kandidata za Centralnu izbornu komisiju BiH, dvotrećinskom većinom glasova, na osnovu uslova i kriterija propisanih stavom (6) ovog člana, te će užu listu od najmanje tri rangirana kandidata dostaviti Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH.

(8) Komisija za izbor i imenovanje dužna je usvojiti poslovnik kojim će urediti postupak oglašavanja javnog konkursa, održavanje sastanaka i donošenje odluke o rang-listi kandidata.

(9) U skladu sa svojim procedurama, Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH imenuje članove Centralne izborne komisije BiH s liste kandidata.

(10) Ako se lista kandidata za člana Centralne izborne komisije BiH ne dostavi Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH u roku od 60 dana prije isteka mandata članova Centralne izborne komisije BiH, Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH predlaže i imenuje članove Centralne izborne komisije BiH s liste kandidata koji su se prijavili na javni konkurs, na osnovu kriterija navedenih u stavu (6) ovog člana, najkasnije 15 dana prije isteka mandata članova Centralne izborne komisije BiH. Ako Komisija za izbor i imenovanje nije objavila javni poziv iz stava (5) ovog člana, odluku o raspisivanju javnog poziva donosi Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH.

(11) Dotadašnji članovi Centralne izborne komisije BiH nastavit će obavljati svoju dužnost do imenovanja novih članova Centralne izborne komisije BiH.

=== Član 2.5a ===

(1) U slučaju da član Centralne izborne komisije BiH dobrovoljno podnese ostavku, umre, bude trajno spriječen obavljati funkciju ili ispuni uslove za odlazak u starosnu penziju, Centralna izborna komisija BiH će obavijestiti Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH. Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH imenovat će novog člana Centralne izborne komisije BiH, u skladu s procedurom propisanom u članu 2.5 ovog zakona.

(2) Ukoliko članu Centralne izborne komisije istekne mandat ili ukoliko dobrovoljno podnese ostavku ili ispuni uslove za starosnu penziju tokom izborne godine, mandat će mu se produžiti do isteka izbornog perioda i novi član Centralne izborne komisije se nakon toga imenuje po postupku predviđenom ovim zakonom.

(3) Član Centralne izborne komisije BiH će podnijeti ostavku koja stupa na snagu odmah ili biti smijenjen, uključujući i tokom izborne godine, ukoliko više nisu ispunjeni uslovi predviđeni članom 2.5, stav (6) ovog zakona.

(4) Član Centralne izborne komisije BiH može biti smijenjen isključivo u skladu s odredbama stava (3) ovog člana.

(5) Odluku o smjeni člana Centralne izborne komisije BiH donosi dvotrećinskom većinom Komisija za izbor i imenovanje, a odluka postaje pravosnažna nakon što je potvrdi Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH. Protiv odluke o smjeni koju donese Komisija za izbor i imenovanje može se uložiti žalba Sudu Bosne i Hercegovine.

=== Član 2.6 ===

Predsjednik Centralne izborne komisije BiH bira se iz reda članova Centralne izborne komisije BiH. Po jedan član Centralne izborne komisije BiH iz reda Hrvata, Bošnjaka, Srba, i član iz reda ostalih obavljat će funkciju predsjednika Centralne izborne komisije BiH po principu rotacije i to jedanput u sedam godina u trajanju od 21 mjesec.

=== Član 2.6a ===

(1) Član Centralne izborne komisije BiH prava iz radnog odnosa ostvaruje u Centralnoj izbornoj komisiji BiH u skladu sa zakonom.

(2) Akt o izboru i stupanju na funkciju i prestanku funkcije člana Centralne izborne komisije BiH donosi Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH.

(3) Član Centralne izborne komisije BiH ima pravo na plaću i druga primanja koja proizilaze iz statusa radnog odnosa u visini koja je utvrđena Zakonom o plaćama i naknadama u institucijama BiH.

=== Član 2.7 ===

Centralna izborna komisija BiH donosi propise kojima uređuje svoj način rada, uključujući i izbor predsjednika.

=== Član 2.8 ===

(1) Za postupke izvršene u okviru dužnosti i obaveza, a koje su utvrđene ovim i drugim zakonima, članovi Centralne izborne komisije BiH neće biti krivično i građanski odgovorni.

(2) Na imunitet iz stava (1) ovog člana, članovi Centralne izborne komisije BiH mogu se pozvati u bilo koje vrijeme za postupke izvršene u okviru njihovih dužnosti i obaveza u Centralnoj izbornoj komisiji BiH, ali se on ne može smatrati općom preprekom za krivično gonjenje ili pokretanje parničnog postupka.

=== Član 2.9 ===

Centralna izborna komisija BiH je nezavisan organ koji podnosi izvještaj neposredno Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine i čije ovlasti iz nje proizilaze. Centralna izborna komisija BiH:

1. koordinira, nadgleda i reguliše zakonitost rada svih izbornih komisija i biračkih odbora u skladu s ovim Zakonom;
2. donosi administrativne propise za provedbu ovog Zakona;
2.a donosi odluku o održavanju neposrednih izbora u Bosni i Hercegovini, propisanih ovim Zakonom;
3. predlaže budžet za Centralnu izbornu komisiju BiH, i podnosi izvještaj o izvršenju budžeta;
4. odgovorna je za tačnost, ažurnost i ukupni integritet Centralnog biračkog spiska za teritoriju Bosne i Hercegovine;
4.a. osigurava statističke evidencije razvrstane po polu, starosti, razvrstani po izbornim jedinicama za svaki dio izbornog procesa;
5. ovjerava političke stranke, koalicije, liste nezavisnih kandidata i nezavisne kandidate za učešće na svim nivoima neposrednih izbora u Bosni i Hercegovini;
6. potvrđuje i ovjerava kandidatske liste i kandidate za sve nivoe neposrednih i posrednih izbora u Bosni i Hercegovini obuhvaćenih ovim Zakonom;
7. odgovorna je za pravovremeno štampanje, distribuciju i sigurnost glasačkih listića i obrazaca za neposredne izbore na svim nivoima u Bosni i Hercegovini;
8. donosi bliže propise i odgovorna je za blagovremenu nabavku, distribuciju i sigurnost izbornih tehnologija, te druge odgovarajuće tehničke opreme za neposredne izbore na svim nivoima vlasti u BiH i donosi podzakonske akte u vezi s instalacijom i korištenjem izbornih tehnologija;
9. vrši selekciju i imenovanje, evidenciju, edukaciju, certifikaciju i ocjenjivanje predsjednika i zamjenika predsjednika biračkih odbora, prema kriterijima utvrđenim ovim zakonom i propisima Centralne izborne komisije BiH;
10. utvrđuje sadržaj i formu glasačkih listića za sve nivoe neposrednih izbora u Bosni i Hercegovini;
11. utvrđuje i potvrđuje rezultate svih neposrednih i posrednih izbora obuhvaćenih ovim Zakonom, ovjerava da su ti izbori provedeni u skladu sa ovim Zakonom i objavljuje rezultate svih neposrednih i posrednih izbora obuhvaćenih ovim Zakonom;
12. izdaje uvjerenje licima koja su dobila mandat na svim nivoima neposrednih i posrednih izbora u Bosni i Hercegovini obuhvaćenih ovim Zakonom;
13. obavještava izbornu komisiju ili birački odbor ili bilo koje drugo tijelo nadležno za provođenje izbora da ne postupaju u skladu s odredbama ovog Zakona, ili da ih krše, i nadležnom organu nalaže poduzimanje odgovarajućih mjera;
14. objavljuje u službenim glasilima i sredstvima javnog informisanja u Bosni i Hercegovini i van nje, poslovnike, propise i izborne rezultate neposrednih i posrednih izbora u Bosni i Hercegovini obuhvaćenih ovim Zakonom, informacije za birače, te ostale informacije neophodne za provođenje ovog zakona i svih izbornih zakona;
15. obavlja sve izborne aktivnosti za izbor članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine i članova Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine;
16. donosi odluku o prestanku mandata izabranog zvaničnika na svim nivoima neposrednih i posrednih izbora u Bosni i Hercegovini obuhvaćenih ovim Zakonom, a vodi i prethodni postupak, gdje je potrebno, o utvrđivanju činjeničnog stanja (u slučaju kada je izabrani zvaničnik podnio ostavku, da je to učinio svojom voljom);
17. provjerava odluku nadležnog organa o prestanku mandata izabranog zvaničnika opozivom, kako bi se osiguralo da je mandat izabranog zvaničnika prestao u skladu s ovim Zakonom;
18. podnosi godišnji izvještaj Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine o provođenju izbora u Bosni i Hercegovini, provedbi ovog Zakona i inicira izmjene ovog Zakona; i
19. obavlja sve druge poslove utvrđene zakonom.

=== Član 2.10 ===

Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine će poništiti izbore u izbornoj jedinici ili na nekom biračkom mjestu, ukoliko ustanovi da je za vrijeme glasanja, ručnog brojanja i/ili elektronskog brojanja glasačkih listića došlo do nepravilnosti koje mogu utjecati na raspodjelu mandata ili na konačno pozicioniranje kandidata na kandidatskoj listi ili koje na drugi način mogu utjecati na rezultate izbora.

=== Član 2.11 ===

(1) Administrativno-tehničke i stručne poslove za Centralnu izbornu komisiju BiH obavlja Sekretarijat Centralne izborne komisije BiH kojeg osniva Centralna izborna komisija BiH.

(2) Sekretarijat Centralne izborne komisije BiH ima generalnog sekretara kojeg imenuje Centralna izborna komisija BiH po postupku i na način utvrđen zakonom.

(3) Centralna izborna komisija BiH donosi Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji Sekretarijata Centralne izborne komisije BiH na prijedlog generalnog sekretara, uz prethodnu saglasnost Vijeća ministara BiH.

=== Član 2.12 ===

(1) Općinska izborna komisija sastoji se od tri, pet ili sedam članova. Općinska izborna komisija može imati sekretara općinske izborne komisije za obavljanje administrativno-tehničkih poslova.

(2) Centralna izborna komisija BiH utvrđuje broj članova općinske izborne komisije prema broju birača registrovanih u Centralni birački spisak i veličini općine.

(3) Centralna izborna komisija BiH može koristiti druge kriterije pri utvrđivanju broja članova općinske izborne komisije.

(4) Član općinske izborne komisije može biti predsjednik ili sudija redovnog suda, pravobranilac, sekretar općinskog vijeća, odnosno skupštine općine i gradskog vijeća, lica profesionalno zaposlena u općinskim organima uprave i druga lica, ako ispunjavaju uslove određene članom 2.2 ovog Zakona, a nemaju smetnji iz člana 2.3 ovog Zakona.

(5) Članove općinske izborne komisije imenuje općinsko vijeće, odnosno skupština općine, uz saglasnost Centralne izborne komisije BiH, na osnovu javnog oglasa po proceduri koju utvrđuje Centralna izborna komisija BiH posebnim propisom.

(6) Članove općinske izborne komisije razrješava općinsko vijeće, odnosno skupština općine, uz saglasnost Centralne izborne komisije BiH.

(7) Član općinske izborne komisije ne može biti zastupnik, odnosno punomoćnik političkog subjekta koji učestvuje na izborima, niti lice koje je pravosnažnom sudskom presudom osuđeno na kaznu zatvora u trajanju od šest mjeseci ili duže.

(8) Općinsko vijeće, odnosno skupština općine imenuje predsjednika iz reda članova općinske izborne komisije iz stava (5) ovog člana, uz saglasnost Centralne izborne komisije BiH.

(9) Članovi izbornih komisija osnovne izborne jedinice imaju pravo na stalnu mjesečnu naknadu za svoj rad. Visinu naknade utvrđuje Centralna izborna komisija BiH svojim propisom, tako da se u izbornom periodu ona isplaćuje najviše u visini isplaćenog paušala odbornika, odnosno vijećnika u toj osnovnoj izbornoj jedinici, a izvan izbornog perioda 30% od tog iznosa.

=== Član 2.13 ===

Općinska izborna komisija:

1. nadgleda i kontroliše rad Centra za birački spisak iz člana 3.8 ovog Zakona;
2. određuje biračka mjesta na području općine za glasanje na svim nivoima vlasti u Bosni i Hercegovini;
3. osim ako ovim zakonom nije drukčije utvrđeno provodi postupak imenovanja, imenuje i obučava članove biračkog odbora;
4. imenuje i obučava kontrolore izbornih rezultata;
5. brine o sigurnosti i dostavi biračkim odborima izbornog materijala za glasanje na svim nivoima izbora u Bosni i Hercegovini;
6. obavještava birače o svim informacijama neophodnim za provedbu izbora, u skladu sa propisima Centralne izborne komisije BiH;
7. odgovorna je za sigurnost izbornog materijala i izbornih tehnologija od dana njihovog prijema;
8. odgovorna je za uređenje biračkog mjesta i druge tehničke pripreme za izbore, uključujući i osiguravanje uslova za primjenu izbornih tehnologija na biračkom mjestu;
9. ako drukčije ne odredi Centralna izborna komisija BiH u skladu s ovim Zakonom, odgovorna je za pravilno brojanje glasačkih listića na biračkim mjestima, pravilno objedinjavanje izbornih rezultata s biračkih mjesta i za unos izbornih rezultata u relevantnu softversku aplikaciju;
10. odgovorna je za uređenje biračkog mjesta i druge tehničke pripreme za izbore;
11. odgovorna je za pravilno brojanje glasačkih listića na biračkim mjestima i u općinskim centrima za brojanje;
12. objedinjuje rezultate izbora sa svih biračkih mjesta u općini, posebno za svaki organ za koji je vršen izbor, i dostavlja ih Centralnoj izbornoj komisiji BiH; i
13. obavlja druge poslove u skladu sa zakonom i propisima Centralne izborne komisije BiH.

=== Član 2.14 ===

(1) Sastav izborne komisije je multietničan, tako da odražava zastupljenost konstitutivnih naroda, uključujući i ostale, u izbornoj jedinici za koju se organ nadležan za provođenje izbora osniva, vodeći računa o posljednjem popisu stanovništva provedenom na državnom nivou. Sastav izbornih komisija osigurava zastupljenost polova u skladu sa Zakonom o ravnopravnosti polova u Bosni i Hercegovini (&quot;Službeni glasnik BiH&quot; br. 16/03, 102/09 i 32/10), osim ako se izborna komisija sastoji od tri člana kada ravnopravna zastupljenost postoji u slučaju kada je jedan od polova zastupljen s 1/3 od ukupnog broja članova.

(2) Ako sastav izborne komisije ne bude u skladu sa stavom (1) ovog člana, Centralna izborna komisija BiH poništit će imenovanje članova i o tome izvjestiti organ nadležan za imenovanje. Organ nadležan za imenovanje će u roku od 15 dana od dana donošenja odluke Centralne izborne komisije BiH izvršiti ponovno imenovanje organa, u skladu sa kriterijem iz stava (1) ovog člana.

(3) Ako izborna komisija ponovo ne bude odgovarajućeg sastava, Centralna izborna komisija BiH imenuje članove izborne komisije u skladu sa stavom (1) ovog člana.

=== Član 2.15 ===

(1) U slučaju da član općinske izborne komisije podnese ostavku, umre, bude spriječen obavljati funkciju, bude smijenjen sa funkcije člana komisije ili ne može biti član izborne komisije ili biračkog odbora u smislu člana 2.3 ovog Zakona, novi član tog organa imenuje se na način i postupkom kako je propisano članom 2.12 stav (5) ovog Zakona.

(2) Imenovanje novog člana općinske izborne komisije vrši se u roku koji ne može biti duži od 30 dana od dana prestanka mandata prethodnog člana, a u izbornom periodu općinsko vijeće, odnosno skupština općine imenuje zamjenskog člana općinske izborne komisije, bez provođenja postupka izbora propisanog u članu 2.12 stav (5) ovog Zakona, najkasnije u roku od sedam dana od dana prestanka mandata iz stava (1) ovog člana. Ako se ne izvrši imenovanje novog člana općinske izborne komisije u roku od 30 dana, Centralna izborna komisija BiH može izvršiti imenovanje novog člana općinske izborne komisije. Ako se ne izvrši imenovanje novog ili zamjenskog člana općinske izborne komisije u zakonskom roku, Centralna izborna komisija BiH može izvršiti njihovo imenovanje.

(3) Mandat zamjenskog člana iz stava (2) ovog člana traje do povratka redovnog člana, odnosno do izbora novog člana po postupku propisanom članom 2.12 stav (5) ovog Zakona.

=== Član 2.16 ===

(1) Ako je član općinske izborne komisije duže odsutan iz neopravdanih razloga, onemogućava rad komisije ili krši odredbe ovog Zakona ili druge propise, općinsko vijeće/skupština općine uz prethodno pribavljanje saglasnosti Centralne izborne komisije BiH odnosno Centralna izborna komisija BiH može smijeniti tog člana. U skladu s članom 2.12 stav (5) ovog Zakona, imenovat će se novi član općinske izborne komisije.

(2) Ako je član općinske izborne komisije duže odsutan iz opravdanih razloga, u skladu s članom 2.12 stav (5) ovog Zakona, imenovat će se novi član općinske izborne komisije koji će za vrijeme odsustva zamjenjivati imenovanog člana općinske izborne komisije.

(3) Kao opravdani razlozi odsustva iz prethodnog stava podrazumijevaju se bolest, školovanje, stručno usavršavanje kao i drugi razlozi koje cijeni organ nadležan za imenovanje općinske izborne komisije.

=== Član 2.17 ===

Sjednice izbornih komisija su javne, osim ako nije drugačije određeno propisima Centralne izborne komisije BiH. Izborna komisija dužna je osigurati da javnost bude blagovremeno obaviještena o održavanju njenih sjednica.

=== Član 2.18 ===

(1) Izborne komisije i birački odbori, osim Centralne izborne komisije BiH, donose odluke natpolovičnom većinom od ukupnog broja članova, osim ako ovim Zakonom nije drugačije određeno.

(2) Centralna izborna komisija BiH donosi odluke dvotrećinskom (2/3) većinom od ukupnog broja članova, osim ako ovim Zakonom nije drugačije određeno. Ako se odluka ne može donijeti dvotrećinskom (2/3) većinom od ukupnog broja članova na prvom sastanku, na drugom sastanku odluka se donosi većinom glasova.

=== Član 2.19 ===

(1) Birački odbor sastoji se od tri ili pet članova od kojih je jedan predsjednik.

(2) Predsjednik i ostali članovi biračkog odbora imaju zamjenike. Da bi bili imenovani, predsjednik, ostali članovi biračkog odbora i njihovi zamjenici, moraju ispunjavati uslove iz člana 2.2 i 2.3 ovog zakona. Predsjednik biračkog odbora i njegov zamjenik ne smiju biti članovi političke stranke niti obavljati dužnost u organima političke stranke, udruženja ili fondacije organizaciono ili finansijski povezanim s političkom strankom, niti smiju biti uključeni u bilo kakve aktivnosti političke stranke i moraju biti u mogućnosti da obavljaju svoje dužnosti na politički nepristrasan način.

(3) Predsjednika i njegovog zamjenika imenuje, razrješava, te vodi evidenciju, edukaciju, certifikaciju i ocjenjivanje Centralna izborna komisija BiH.

(4) Predsjednik biračkog odbora i njegov zamjenik imenuju se nakon provedene javne procedure i prema kriterijima utvrđenim zakonom i dodatnim kriterijima utvrđenim podzakonskim propisima Centralne izborne komisije BiH. Listu kandidata za imenovanje na mjesto predsjednika i zamjenika predsjednika biračkog odbora sačinjava Centralna izborna komisija BiH uz konsultacije sa općinskim izbornim komisijama u periodu između dva izborna ciklusa putem jednog ili više javnih poziva, a ona će biti ažurirana svakih šest mjeseci.

(5) Ostale članove biračkog odbora i njihove zamjenike imenuje općinska izborna komisija najkasnije 45 dana prije dana održavanja izbora.

(6) Na odluku o imenovanju predsjednika biračkog odbora i njegovog zamjenika može se uložiti prigovor Centralnoj izbornoj komisiji BiH. Odluka Centralne izborne komisije BiH kojom je odlučeno o prigovoru je pravosnažna i protiv nje se ne može uložiti žalba. Na odluku općinske izborne komisije o imenovanju članova biračkih odbora i njihovih zamjenika iz stava (5) ovog člana može se uložiti prigovor općinskoj izbornoj komisiji. Na odluku općinske izborne komisije kojom je odlučeno o prigovoru može se uložiti žalba Centralnoj izbornoj komisiji BiH. Odluka Centralne izborne komisije je pravosnažna i protiv nje se ne može uložiti žalba.

(7) Za ciklus Općih izbora mjesta članova i zamjenika članova biračkih odbora iz stava (5) ovog člana bit će popunjena na prijedlog političkih subjekata zastupljenih u Parlamentarnoj skupštini BiH, Parlamentu Federacije BiH i Narodnoj skupštini Republike Srpske, u prethodnom izbornom ciklusu. Za izborni ciklus lokalnih izbora, mjesta članova i zamjenika članova biračkih odbora iz stava (5) ovog člana za svaku od osnovnih izbornih jedinica bit će popunjena na prijedlog političkih subjekata zastupljenih u direktno izabranim tijelima jedinica lokalne samouprave iz te relevantne osnovne izborne jedinice u prethodnom izbornom ciklusu.

(8) Politički subjekti iz stava (7) ovog člana imaju pravo da učestvuju u postupku žrijebanja za dodjelu pozicija članova odnosno zamjenika članova biračkog odbora pod uslovom da imaju ovjerenu listu za taj nivo vlasti.

(9) Ukoliko općinska izborna komisija ne bude imenovala članove biračkog odbora i njihove zamjenike u skladu sa stavom (5) ovog člana, članove biračkog odbora i njihove zamjenike će imenovati Centralna izborna komisija BiH.

(10) Postupak žrijebanja iz stava (7) ovog člana obavlja općinska izborna komisija u roku koji ne smije biti kraći od 60 dana prije dana održavanja izbora.

(11) Nakon izvršenog žrijebanja, a najkasnije u roku od sedam dana, politički subjekt koji je učestvovao u žrijebanju dostavit će relevantnoj općinskoj izbornoj komisiji listu s imenima kandidata za članove i zamjenike članova biračkog odbora u kojem su osvojili mjesto putem žrijeba.

(12) Ako politički subjekt ne dostavi imena kandidata za članove i zamjenike članova biračkog odbora u roku iz stava (11) ovog člana, ili ako je dostavio broj kandidata za mjesta članova i zamjenika članova biračkog odbora manji od potrebnog broja članova i zamjenika članova biračkog odbora, to će se smatrati odustajanjem od dodijeljenog mjesta u biračkom odboru. U tom slučaju općinska izborna komisija imenovat će nedostajuće članove biračkog odbora i njihove zamjenike s vlastite rezervne liste educiranih kandidata za članstvo u biračkom odboru, vodeći računa o multietničkom sastavu biračkog odbora, gdje je to moguće.

(13) U sastavu biračkog odbora nastojat će se osigurati zastupljenost spolova u skladu sa Zakonom o ravnopravnosti spolova u Bosni i Hercegovini (Službeni glasnik BiH, br. 16/03, 102/09, i 32/10), osim ako se birački odbor sastoji od tri člana pri čemu se ravnopravna zastupljenost smatra postignutom u slučaju kada je jedan od spolova zastupljen sa 1/3 od ukupnog broja članova.

(14) Zabranjena je zloupotreba zakonskog prava na učešće u radu biračkog odbora fiktivnim predstavljanjem, kako je propisano članom 7.3 stav (2) ovog zakona.

(15) Postupak žrijebanja provodi se javno i snima se audio i video zapisom u skladu s obaveznim uputstvom koje donosi Centralna izborna komisija BiH.

(16) Samo jedan član i jedan njegov zamjenik jednog političkog subjekta može biti u sastavu jednog biračkog odbora.

(17) Kandidat koji je imenovan na mjesto predsjednika i kandidat imenovan na mjesto zamjenika predsjednika biračkog odbora obavezan je pohađati posebnu kontinuiranu obuku za rad u biračkom odboru, koju organizira Centralna izborna komisija BiH. Nakon izvršene provjere znanja, Centralna izborna komisija BiH će uspješnim predsjednicima i njihovim zamjenicima dodijeliti certifikate.

(18) Predsjednici i zamjenici predsjednika biračkog odbora koji su dobili certifikat dužni su učestvovati u obuci ostalih članova biračkih odbora, koju organizira općinska izborna komisija. Nakon izvršene provjere znanja, općinska izborna komisija će uspješnim članovima biračkih odbora i njihovim zamjenicima dodijeliti certifikate.

(19) Članovi biračkih odbora imaju pravo na naknadu za svoj rad. Odluku o visini naknade za rad koji obavljaju članovi biračkih odbora donosi Centralna izborna komisija BiH.

=== Član 2.20 ===

(1) Birački odbor neposredno rukovodi radom biračkog mjesta, osigurava pravilnost i tajnost glasanja i evidentira rezultate glasanja na biračkom mjestu.

(2) Predsjednik biračkog odbora osigurava da se proces glasanja na biračkom mjestu odvija nesmetano, u skladu s odredbama Poglavlja 5. i 7. ovog Zakona.

=== Član 2.21 ===

(1) Izborne komisije entiteta formiraju se prema zakonu entiteta, a u skladu s ovim zakonom. Njihovu nadležnost utvrđuje Centralna izborna komisija BiH u skladu s ovim Zakonom.

(2) Način izbora i sastav svih drugih izbornih komisija utvrđuje se zakonom entiteta, a u skladu s odredbama ovog Zakona.

== POGLAVLJE 3 – BIRAČKI SPISAK ==

=== Član 3.1 ===

(1) Centralni birački spisak je evidencija o državljanima BiH koji imaju biračko pravo u skladu s ovim zakonom i formira se, vodi i koristi za potrebe organizacije i provođenja izbora u skladu sa zakonom, za provođenje referenduma, za provođenje opoziva izabranog funkcionera i izbore organa lokalne samouprave u skladu sa zakonom.

(2) Centralni birački spisak i izvodi iz Centralnog biračkog spiska su javni, što se osigurava u skladu s odredbama ovog zakona i odredbama podzakonskih akata Centralne izborne komisije BiH, a sve s ciljem osiguranja tačnosti i ukupnog integriteta Centralnog biračkog spiska.

(3) Pravo uvida u izvod iz Centralnog biračkog spiska ostvaruje se u skladu s ovim zakonom i Zakonom o zaštiti ličnih podataka (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 49/06, 76/11 i 89/11).

(4) Birač ostvaruje pravo uvida u svoje lične podatke evidentirane u izvodu iz Centralnog biračkog spiska neposrednim uvidom na internetskoj stranici Centralne izborne komisije BiH putem unošenja relevantnih ličnih podataka i/ili na drugi adekvatan način koji podzakonskim aktom utvrdi Centralna izborna komisija BiH.

(5) Javnost ostvaruje pravo uvida u izvode iz Centralnog biračkog spiska izlaganjem privremenih izvoda iz Centralnog biračkog spiska putem internetske stranice Centralne izborne komisije BiH ili na drugi adekvatan način koji podzakonskim aktom utvrdi Centralna izborna komisija BiH, vodeći računa o principima zaštite ličnih podataka.

(6) Političkim subjektima koji su ovjereni za učešće na izborima i kojima je ovjerena kandidatska lista za učešće na izborima u skladu s ovim zakonom osigurat će se, na njihov zahtjev, izvod iz Centralnog biračkog spiska za nivo vlasti odnosno izbornu jedinicu u kojoj učestvuju na izborima, u elektronskoj formi ili u ispisu. Izvod iz Centralnog biračkog spiska sadrži prezime i ime birača, datum rođenja, ime jednog roditelja birača, naziv općine odnosno izborne jedinice za koju birač ima pravo glasa, naziv i broj biračkog mjesta.

=== Član 3.2 ===

(1) Centralni birački spisak je jedinstven, stalan i redovno se ažurira.

(2) Izvodi iz Centralnog biračkog spiska s ciljem ažuriranja objavljuju se dva puta godišnje u neizbornoj godini. Nadležni organi dužni su podatke za raseljena lica dostaviti u izbornoj godini najkasnije do 31. marta.

(3) U Centralni birački spisak, po službenoj dužnosti, upisuju se državljani BiH s prijavljenim prebivalištem u BiH, koji:

a) su navršili 18 godina;
b) će na dan održavanja izbora navršiti 18 godina;
c) imaju biračko pravo u skladu s ovim zakonom, a žive privremeno u inozemstvu; i
d) imaju biračko pravo u skladu s članom 20.8 stav (6) ovog zakona.

(4) Centralni birački spisak ne sadrži imena državljana BiH koji su pravosnažnom odlukom nadležnog organa lišeni potpune poslovne sposobnosti. Ako je ovakvo lice već upisano, brisat će se iz Centralnog biračkog spiska, a ako se licu pravosnažnom odlukom nadležnog organa vrati poslovna sposobnost u cijelosti, bit će upisano u Centralni birački spisak.

=== Član 3.3 ===

Centralni birački spisak sačinjava se i vodi na osnovu podataka iz službenih evidencija o prebivalištu i boravištu državljana Bosne i Hercegovine koje vodi nadležni državni organ, drugih javnih isprava i službenih evidencija o državljanima BiH koje vode Centralna izborna komisija BiH i drugi nadležni organi i na osnovu javnih isprava i podataka koji se dobiju neposredno od građana.

=== Član 3.4 ===

(1) Centralni birački spisak vodi se i obrađuje u elektronskoj formi.

(2) Evidenciji Centralnog biračkog spiska ili njegovim izvodima pristupa se i podaci se obrađuju istom metodologijom i upotrebom istog kompjuterskog programa, na svim mjestima na kojima se obavljaju poslovi obrade i pribavljaju podaci za potrebe vođenja Centralnog biračkog spiska.

(3) Evidencija Centralnog biračkog spiska obrađuje se i vodi upotrebom kompjuterske obrade podataka, po jedinstvenoj metodologiji i programu čiji se sadržaj i način korištenja utvrđuje između nadležnih organa Bosne i Hercegovine i Centralne izborne komisije BiH.

=== Član 3.5 ===

(1) Centralni birački spisak vodi se po službenoj dužnosti.

(2) Centralna izborna komisija BiH vodi Centralni birački spisak za teritoriju Bosne i Hercegovine na osnovu evidencije nadležnog državnog organa koji vodi registar građana Bosne i Hercegovine u skladu sa Zakonom o centralnoj evidenciji i razmjeni podataka, osim ako ovim Zakonom nije drugačije određeno.

(3) Nadležni državni organ iz stava (2) ovog člana održava i odgovoran je za cjelokupnu tehničku obradu svih podataka značajnih za evidenciju Centralnog biračkog spiska (u daljnjem tekstu: organ koji tehnički održava evidenciju Centralnog biračkog spiska).

(4) Nadležnom organu koji vodi evidencije o državljanima BiH u skladu s odredbama Zakona o jedinstvenom matičnom broju, Zakona o prebivalištu i boravištu državljana BiH i Zakona o ličnoj karti državljana BiH podatke dostavljaju:

a) nadležni matični ured o smrti građana starijih od 18 godina i
b) nadležno ministarstvo Bosne i Hercegovine o ispisu iz državljanstva BiH.

(5) Organu koji tehnički održava evidenciju Centralnog biračkog spiska podatke u skladu s Zakonom o centralnoj evidenciji i razmjeni podataka kao i odredbama Zakona o jedinstvenom matičnom broju, Zakona o prebivalištu i boravištu državljana BiH i Zakona o ličnoj karti državljana BiH dostavlja nadležni organ koji vodi evidencije o promjenama prebivališta i boravišta.

(6) Organu koji tehnički održava evidenciju Centralnog biračkog spiska podatke dostavljaju:

a) općinske izborne komisije o biračkim mjestima i
b) Centralna izborna komisija BiH i općinske izborne komisije o promjenama biračke opcije.

(7) Za tačnost i ažurnost podataka potrebnih za izradu Centralnog biračkog spiska odgovoran je organ nadležan za vođenje službenih evidencija o tim podacima.

(8) Nadležni matični uredi dužni su da nadležnom organu koji vodi službene evidencije o jedinstvenom matičnom broju, prebivalištu i boravištu državljana BiH dostavi sve promjene koje utiču na ažurnost Centralnog biračkog spiska u pisanoj formi najkasnije u roku od sedam dana od dana kada je promjena nastala.

(9) Nadležni organi koji vode službene evidencije o jedinstvenom matičnom broju, prebivalištu i boravištu državljana BiH odgovorni su za ažurnost i ispravnost navedene evidencije, te su dužni da čuvaju dosjee dokumenata, javnih isprava i zahtjeva građana na osnovu kojih se vodi i ažurira Centralni birački spisak i da na zahtjev Centralne izborne komisije BiH, osiguraju pristup i uvid u ove dokumente.

=== Član 3.6 ===

(1) Centralna izborna komisija BiH odgovorna je za tačnost, ažurnost i ukupni integritet Centralnog biračkog spiska.

(2) Centralna izborna komisija BiH u vođenju Centralnog biračkog spiska:

a) obavještava nadležne organe o uočenim nedostacima i preduzima odgovarajuće mjere i radnje radi otklanjanje nepravilnosti i uspostavljanja tačnosti i ažurnosti Centralnog biračkog spiska;
b) izrađuje izvode iz Centralnog biračkog spiska za raseljena lica Bosne i Hercegovine;
c) izrađuje izvode iz Centralnog biračkog spiska za birače koji glasaju van Bosne i Hercegovine;
d) vodi posebne evidencije o licima kojima je po osnovu zakona oduzeto pravo da glasaju i
e) zaključuje i potvrđuje konačne izvode iz Centralnog biračkog spiska koji se koristi za izbore.
f) vodi posebne uporedne evidencije o prebivalištu i adresi boravišta državljana BiH s biračkim pravom upisanih u Centralni birački spisak birača koji glasaju izvan Bosne i Hercegovine.

(3) Izrada izvoda iz Centralnog biračkog spiska za birače iz stava (2) tačka b) ovog člana vrši se na osnovu podataka koje dostavljaju nadležni državni organi i podataka koje dostavljaju građani u skladu sa ovim Zakonom.

(4) Izvodi iz Centralnog biračkog spiska za birače iz stava (2), tačka c) ovog člana, izrađuju se na osnovu podataka:

a) koje sačinjavaju i Centralnoj izbornoj komisiji BiH dostavljaju diplomatsko-konzularna predstavništva Bosne i Hercegovine;
b) koje dostavljaju birači koji glasaju izvan Bosne i Hercegovine;
c) koje posjeduje Centralna izborna komisija BiH;
d) podataka drugih nadležnih državnih organa u skladu sa zakonom.

(5) Izrada izvoda iz Centralnog biračkog spiska za birače iz stava (2) tačka c) ovog člana vrši se na osnovu podataka koje ima Centralna izborna komisija BiH i podataka koje dostavljaju građani koji glasaju van Bosne i Hercegovine.

(6) Nadležni organi iz stava (3) i (5) ovog člana odgovorni su za tačnost, ažurnost i blagovremeno dostavljanje podataka koji su potrebni Centralnoj izbornoj komisiji BiH za izradu izvoda iz Centralnog biračkog spiska.

(7) Centralna izborna komisija BiH svojim propisima utvrdit će:

a) rokove i način za zaključivanje i potvrđivanje konačnog Centralnog biračkog spiska i
b) rokove za dostavljanje podataka o promjenama u evidencijama raseljenih lica i evidenciji državljana koji glasaju van Bosne i Hercegovine.

=== Član 3.7 ===

(1) Na osnovu podataka sadržanih u evidenciji Centralnog biračkog spiska, Centralna izborna komisija BiH za svaku osnovnu izbornu jedinicu izrađuje izvod iz Centralnog biračkog spiska koji sadrži podatke o svim biračima sa pravom glasa za tu osnovnu izbornu jedinicu, koji se općinskoj izbornoj komisiji dostavlja najkasnije u roku od 20 dana prije dana održavanja izbora.

(2) Izvod iz Centralnog biračkog spiska vodi se prema zadnjem mjestu prebivališta državljana Bosne i Hercegovine i to po biračkim mjestima, a za birače iz člana 3.6, stav (2), tačke b) i c) ovog zakona vodi se uz napomenu o tačnoj adresi boravišta.

(3) Centralna izborna komisija BiH može utvrditi izvod iz Centralnog biračkog spiska i za druge izborne jedinice za koje se provode određeni izbori, za potrebe provođenja postupka opoziva izabranog zvaničnika i za provođenje referenduma, na osnovu podataka sadržanih u Centralnom biračkom spisku.

(4) Državljanin Bosne i Hercegovine nalazi se u jednom izvodu iz Centralnog biračkog spiska, za jednu osnovnu izbornu jedinicu i na jednom biračkom mjestu.

=== Član 3.8 ===

(1) U svakoj općini nadležni općinski organ uspostavlja Centar za birački spisak.

(2) Nadležni općinski organ obučava osoblje Centra za birački spisak, u saradnji sa općinskom izbornom komisijom.

(3) Centar za birački spisak:

a) pruža tehničku pomoć općinskoj izbornoj komisiji u određivanju biračkih mjesta na teritoriji općine i raspoređivanju birača po biračkim mjestima;
b) ažurira podatke iz tačke a) ovog stava u skladu sa promjenom broja birača i propisima Centralne izborne komisije BiH;
c) osigurava uvid u izvod iz Centralnog biračkog spiska na teritoriji svoje općine;
d) osigurava podatke za Centralni birački spisak koji su utvrđeni propisima Centralne izborne komisije BiH;
e) pruža tehničku pomoć općinskoj izbornoj komisiji u vezi sa zahtjevima i prigovorima birača koji se odnose na izvod iz Centralnog biračkog spiska i
f) obavlja i druge poslove koje mu odredi Centralna izborna komisija BiH i općinska izborna komisija, u skladu sa propisima Centralne izborne komisije BiH.

(4) Centar za birački spisak vodi evidenciju podnesenih zahtjeva i prigovora iz stava (2) tačke d) i e) ovog člana i dužan je da čuva dokumentaciju priloženu uz te zahtjeve i prigovore.

(5) Centralna izborna komisija BiH će svojim propisima bliže utvrditi način, odgovornost za rad, rok za uspostavljanje i sva druga pitanja značajna za rad Centra za birački spisak.

=== Član 3.9 ===

(1) Državljanin Bosne i Hercegovine koji ima biračko pravo upisuje se u Centralni birački spisak za osnovnu izbornu jedinicu gdje ima prijavljeno prebivalište u Bosni i Hercegovini, osim ako ovim Zakonom nije drugačije određeno.

(2) Državljanin Bosne i Hercegovine koji ima biračko pravo u skladu s ovim Zakonom i privremeno živi u inostranstvo upisuje se u Centralni birački spisak za osnovnu izbornu jedinicu gdje je imao prijavljeno prebivalište u Bosni i Hercegovini prije odlaska u inostranstvo.

(3) Državljanin Bosne i Hercegovine koji ima biračko pravo u skladu s ovim Zakonom i koji ima status izbjeglog lica iz BiH upisuje se u Centralni birački spisak za osnovnu izbornu jedinicu u kojoj je imao prebivalište u skladu sa odredbama člana 20.8 ovog Zakona.

(4) Državljanin Bosne i Hercegovine koji ima biračko pravo u skladu s ovim Zakonom i koji ima status raseljenog lica upisuje se u Centralni birački spisak za osnovnu izbornu jedinicu na osnovu izražene biračke opcije, u skladu sa odredbama člana 20.8 ovog Zakona.

(5) Zahtjev za određivanje ili promjenu biračke opcije u smislu stava (4) ovog člana podnosi lično podnosilac zahtjeva u roku i na obrascima koje određuje i propisuje Centralna izborna komisija BiH.

(6) Ako državljanin Bosne i Hercegovine ne podnese zahtjev za određivanje ili promjenu biračke opcije u smislu stava (5) ovog člana bit će upisan u Centralni birački spisak za osnovnu izbornu jedinicu u kojoj je bio upisan na posljednjim izborima, ako nije uopće bio upisan u Centralni birački spisak, bit će upisan u Centralni birački spisak za osnovnu izbornu jedinicu u kojoj je imao prebivalište prema posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini.

=== Član 3.10 ===

(1) Evidencija Centralnog biračkog spiska sadrži sljedeće podatke o državljanima Bosne i Hercegovine koji imaju biračko pravo:

a) prezime i ime i ime jednog roditelja,
b) datum rođenja,
c) jedinstveni matični broj,
d) pol,
e) naziv općine gdje birač ima prebivalište, odnosno naziv općine gdje birač ima boravište,
f) adresa prebivališta ili boravišta (mjesto, ulica, kućni broj),
g) naziv općine odnosno izborne jedinice za koju lice ima pravo glasa,
h) biračka opcija,
i) biračko mjesto,
j) datum prijave prebivališta ili boravišta i
k) rubrika &quot;napomena&quot;.

(2) Na osnovu elektronske evidencije Centralnog biračkog spiska, sačinjavaju se izvodi iz Centralnog biračkog spiska.

(3) Formu i sadržaj izvoda iz Centralnog biračkog spiska koji se koriste za provođenje izbora utvrđuje Centralna izborna komisija BiH, vodeći računa o Zakonu o zaštiti ličnih podataka.

=== Član 3.11 ===

S ciljem osiguravanja tačnosti, ažurnosti i ukupnog integriteta, Centralna izborna komisija BiH dužna je izvode iz Centralnog biračkog spiska učiniti dostupnim javnosti, u skladu s članom 3.1, stav (5) ovog zakona.

=== Član 3.12 ===

(1) Birač koji promijeni prebivalište u periodu od 45 dana prije održavanja izbora do dana održavanja izbora naći će se na izvodu iz Centralnog biračkog spiska na redovnom biračkom mjestu u općini u kojoj je imao prebivalište do dana promjene prebivališta.

(2) Nadležni organ koji vodi evidenciju o promjenama prebivališta i boravišta vrši provjeru tačnosti podataka o promjeni prebivališta i boravišta, o čemu se sačinjava službeni izvještaj.

=== Član 3.13 ===

(1) Upis u Centralni birački spisak vrše nadležni organi u skladu sa odredbama člana 3.5 ovog Zakona.

(2) Svaki državljanin BiH ima pravo ostvariti uvid u izvod iz Centralnog biračkog spiska i zahtijevati njegove ispravke ako je riječ o ispravci njegovih ličnih podataka. Svaki državljanin s pravom glasa koji se ne nalazi na Centralnom biračkom spisku ima pravo da zatraži upis svojih ličnih podataka u Centralni birački spisak. Zahtjev se podnosi u pisanoj formi organu iz stava (4) ovog člana.

(3) Lični podaci u smislu stava (2) ovog člana su podaci iz člana 3.10 stav (1) tačke a), c), d), f) i k) ovog Zakona.

(4) Ispravke ličnih podataka u Centralnom biračkom spisku vrše se kod nadležnog organa koji je odgovoran za vođenje evidencija o tim podacima.

=== Član 3.14 ===

Centralna izborna komisija BiH donosi propise kojima utvrđuje način i postupak izrade izvoda iz Centralnog biračkog spiska za birače koji su:

a) vezani za svoje domove zbog starosti, bolesti ili invaliditeta i
b) na izdržavanju zatvorske kazne u zatvorskim ustanovama ili vezani za takvu ustanovu i imaju pravo glasa.

=== Član 3.15 ===

(1) Državljanin BiH koji privremeno živi u inozemstvu, a koji ima biračko pravo u skladu s ovim zakonom i upisan je u Centralni birački spisak, da bi se našao u izvodu iz Centralnog biračkog spiska za glasanje van Bosne i Hercegovine, dužan je da za svake izbore podnese elektronsku prijavu Centralnoj izbornoj komisiji BiH koja, između ostalog, obavezno sadrži podatke o tačnoj adresi boravka u inozemstvu.

(2) Uz elektronsku prijavu iz stava (1) ovog člana, podnosilac prijave obavezno dostavlja:

a) dokaz o identitetu podnosioca prijave predviđen ovim zakonom,
b) dokaz izdat od nadležnog organa zemlje u kojoj privremeno boravi o tačnoj adresi boravišta u toj zemlji.

(3) Nakon podnošenja elektronske prijave, u smislu stavova (1) i (2) ovog člana, podnosilac prijave dužan je štampanu verziju elektronske prijave potpisati identično potpisu na identifikacionom dokumentu koji prilaže uz prijavu i dostaviti je Centralnoj izbornoj komisiji BiH u roku i na način na koji to podzakonskim aktom odredi Centralna izborna komisija BiH.

(4) Državljanin BiH koji ima status izbjeglog lica iz Bosne i Hercegovine, a koji ima biračko pravo u skladu s ovim zakonom i upisan je u Centralni birački spisak, da bi se nalazio u izvodu iz Centralnog biračkog spiska za glasanje van Bosne i Hercegovine, dužan je da za svake izbore podnese elektronsku prijavu Centralnoj izbornoj komisiji BiH.

(5) Uz elektronsku prijavu iz stava (4) ovog člana podnosilac prijave obavezno dostavlja:

a) dokaz o identitetu podnosioca prijave;
b) ako mijenja biračku opciju pod kojom je upisan u Centralni birački spisak, u skladu s članom 20.8 ovog zakona, podnosi i dokaz o promjeni prebivališta u Bosni i Hercegovini;
c) dokaz o tačnoj adresi boravišta u inozemstvu.

(6) Nakon podnošenja elektronske prijave, u smislu stavova (4) i (5) ovog člana, podnosilac prijave dužan je štampanu verziju elektronske prijave potpisati identično potpisu na identifikacionom dokumentu koji prilaže uz prijavu i dostaviti je Centralnoj izbornoj komisiji BiH u roku i na način na koji to podzakonskim aktom odredi Centralna izborna komisija BiH.

(7) Izbjeglo lice iz BiH koje se ne nalazi u Centralnom biračkom spisku, da bi se nalazilo u izvodu iz Centralnog biračkog spiska za glasanje van Bosne i Hercegovine, dužno je da podnese elektronsku prijavu Centralnoj izbornoj komisiji BiH.

(8) Uz elektronsku prijavu iz stava (7) ovog člana podnosilac prijave obavezno dostavlja:

a) dokaz o identitetu podnosioca prijave;
b) dokaz o državljanstvu Bosne i Hercegovine;
c) dokaz o prebivalištu u Bosni i Hercegovini, u skladu s članom 20.8 ovog zakona; i
d) dokaz o tačnoj adresi boravišta u inozemstvu.

(9) Dokaz o identitetu podnosioca prijave, u smislu stava (8) tačka a) ovog člana, jedan je od sljedećih važećih dokumenata:

a) pasoš;
b) važeća lična isprava izdata od zemlje domaćina; i
c) izbjeglički karton izdat od vlade zemlje domaćina ili druge međunarodne organizacije.

(10) Popunjenu i potpisanu prijavu i potrebne dokumente podnosilac prijave dostavlja e-mailom, poštom ili lično. Postupak i način slanja, primanja, obrade, arhiviranja i zaštite elektronskih prijava i dokumenata utvrđuje Centralna izborna komisija BiH posebnim propisom.

(11) Ako ispuni propisane uslove iz ovog člana, podnosilac prijave nalazit će se u izvodu iz Centralnog biračkog spiska za glasanje van Bosne i Hercegovine putem pošte ili u diplomatskokonzularnom predstavništvu BiH u inozemstvu.

(12) Podnosilac prijave iz stavova (1), (4) i (7) ovog člana odgovoran je za tačnost podataka koje navodi u prijavi i vjerodostojnost dokaza koje prilaže uz prijavu.

(13) Centralna izborna komisija BiH utvrđuje oblik i sadržaj obrasca prijave iz stavova (1), (4) i (7) ovog člana, način i postupak kojim se provjerava tačnost podataka navedenih u prijavi i vjerodostojnost dokaza priloženih uz prijavu.

(14) Centralna izborna komisija BiH donosi odgovarajuća uputstva u vezi s postupkom upisa birača u izvod iz Centralnog biračkog spiska za glasanje van Bosne i Hercegovine putem pošte ili u diplomatsko-konzularnom predstavništvu.

(15) Upis u Centralni birački spisak državljana Bosne i Hercegovine je kontinuirani proces.

=== Član 3.16 ===

(1) Državljanin BiH iz člana 3.15, stavova (1), (4) i (7) ovog zakona dužan je dostaviti sve izmjene koje se odnose na podatke koje je prethodno dostavio u Centralnu izbornu komisiju BiH i na osnovu kojih se nalazi u izvodu iz Centralnog biračkog spiska za glasanje van Bosne i Hercegovine putem pošte ili u diplomatsko-konzularnom predstavništvu u inozemstvu. Izmjene o podacima dostavljaju se najkasnije do isteka roka utvrđenog za podnošenje prijave za glasanje van Bosne i Hercegovine za naredne izbore.

(2) Ako državljanin BiH iz člana 3.15 stav (1) ovog zakona ne podnese prijavu prije isteka roka utvrđenog za podnošenje prijave za glasanje van Bosne i Hercegovine putem pošte ili u diplomatsko-konzularnom predstavništvu u inozemstvu na narednim izborima, nalazit će se u izvodu iz Centralnog biračkog spiska za glasanje na odgovarajućem biračkom mjestu u osnovnoj izbornoj jedinici u kojoj ima prebivalište.

(3) Ako državljanin BiH iz člana 3.15 stav (2) ovog zakona ne dostavi dokaze o prebivalištu u Bosni i Hercegovini, u skladu s članom 20.8 ovog zakona, bit će upisan u izvod iz Centralnog biračkog spiska za glasanje van Bosne i Hercegovine putem pošte ili u diplomatskokonzularnom predstavništvu u inozemstvu, s pravom glasa za osnovnu izbornu jedinicu u kojoj ima prebivalište.

(4) Ako se državljanin BiH koji je upisan u izvod iz Centralnog biračkog spiska za glasanje van zemlje vratio u Bosnu i Hercegovinu prije roka utvrđenog za zaključenje izvoda iz konačnog Centralnog biračkog spiska za naredne izbore, moći će ostvariti svoje biračko pravo glasanjem nepotvrđenim/kovertiranim glasačkim listićem.

(5) Centar za birački spisak putem općinske izborne komisije dostavlja podatke o državljanima BiH iz stava (4) ovog člana Centralnoj izbornoj komisiji BiH radi evidentiranja nastalih promjena na izvodu iz Centralnog biračkog spiska za glasanje van Bosne i Hercegovine putem pošte ili u diplomatsko-konzularnom predstavništvu BiH.

(6) Ako se državljanin BiH koji je upisan u izvod iz Centralnog biračkog spiska za glasanje van zemlje putem pošte ili u diplomatsko-konzularnom predstavništvu vratio u Bosnu i Hercegovinu nakon isteka roka utvrđenog za zaključenje izvoda iz konačnog Centralnog biračkog spiska za naredne izbore, bit će mu dozvoljeno da glasa nepotvrđenim/kovertiranim glasačkim listićem na biračkom mjestu u osnovnoj izbornoj jedinici za koju ima pravo da glasa.

=== Član 3.17 ===

(1) Državljanin Bosne i Hercegovine koji ima biračko pravo, a ne nalazi se u zaključenom izvodu iz Centralnog biračkog spiska, može glasati ako predoči važeći identifikacioni dokument iz člana 5.12 ovog Zakona i potvrdu o mjestu prebivališta.

(2) Birač iz stava (1) ovog člana će glasati na biračkom mjestu prema njegovom prebivalištu.

(3) Pravo iz stava (1) ovog člana može ostvariti birač koji je nakon zaključenja Centralnog biračkog spiska napunio 18 godina, a nije upisan u Centralni birački spisak i birač koji je upisan u Izvod za glasanje van Bosne i Hercegovine, a na dan izbora se vratio u Bosnu i Hercegovinu.

(4) Centralna izborna komisija BiH utvrđuje propisima način i postupak glasanja birača iz stava (1) ovog člana i način provjere biračkog prava ovih birača.

=== Član 3.18 ===

Centralna izborna komisija BiH donosi bliže propise o uslovima i proceduri primjene ovog Poglavlja.

== POGLAVLJE 4 – OVJERA I KANDIDOVANJE ZA IZBORE ==

=== Član 4.1 ===

Da bi učestvovali na izborima, političke stranke, nezavisni kandidati, koalicije i liste nezavisnih kandidata ovjeravaju se kod Centralne izborne komisije BiH.

=== Član 4.2 ===

Da bi se ovjerio za izbore za sve organe na svim nivoima vlasti u Bosni i Hercegovini, nezavisni kandidat ili kandidat na kandidatskoj listi političke stranke, nezavisnih kandidata ili kandidatskoj listi koalicije mora ispunjavati sljedeće uslove:

1. kandidat mora biti upisan u Centralni birački spisak u općini u kojoj se kandiduje, ili u općini unutar granica izborne jedinice ako se kandiduje za viši nivo vlasti, najkasnije do dana raspisivanja izbora; i
2. kandidat se može kandidovati samo za funkciju u jednoj izbornoj jedinici, na bilo kojem nivou vlasti, i pojaviti se na samo jednoj listi političke stranke, koalicije ili listi nezavisnih kandidata.
3. da je Centralnoj izbornoj komisiji BiH dostavio dokaz da je riješio svoj status ako obavlja neku od funkcija iz člana 1.8 stav (1) ovog zakona.

=== Član 4.3 ===

Da bi učestvovala na izborima, politička stranka mora biti registrirana kod nadležnog organa, u skladu sa zakonom. Uz prijavu za ovjeru mora biti priložen dokaz koji nije stariji od 60 dana da je politička stranka registrovana kod nadležnog organa, koji nije stariji od 60 dana. Politička stranka mora podnijeti prijavu za ovjeru pod istim nazivom pod kojim se registrovala kod nadležnog organa.

=== Član 4.4 ===

(1) Prijava za ovjeru političke stranke ili nezavisnog kandidata sastoji se od spiska koji sadrži ime i prezime, originalan potpis, broj važeće lične karte i jedinstveni matični broj svakog birača upisanog u Centralni birački spisak koji podržava prijavu političke stranke ili nezavisnog kandidata. Prijava sadrži broj računa za finansiranje izborne kampanje.

(2) Prijava se podnosi elektronski. Nakon podnošenja elektronske prijave, u smislu stava (1) ovog člana, podnosilac prijave dužan je štampanu verziju elektronske prijave dostaviti Centralnoj izbornoj komisiji BiH u roku i na način na koji za to podzakonskim aktom odredi Centralna izborna komisija BiH.

(3) Političke stranke ili nezavisni kandidati, dužni su potpise prikupljati samo na obrascima koje im dodjeli Centralna izborna komisija BiH. Ostali obrasci, koje dostavi politička stranka ili nezavisni kandidat, ne uzimaju se u obzir.

(4) Obrazac za potpise također sadrži ime i prezime, broj važeće lične karte, originalni potpis i jedinstveni matični broj lica koje je odgovorno za prikupljanje potpisa podrške, a koja će biti odgovorna za vjerodostojnost prikupljenih potpisa podrške.

(5) Da bi se ovjerili za učešće na izborima, politička stranka ili nezavisni kandidat moraju podnijeti Centralnoj izbornoj komisiji BiH prijavu za učestvovanje na izborima, koja sadrži najmanje:

1. pet hiljada (5.000) potpisa birača upisanih u Centralni birački spisak za izbore za članove Predsjedništva Bosne i Hercegovine;
2. pet hiljada (5.000) potpisa birača upisanih u Centralni birački spisak za izbore za poslanike Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine;
3. tri hiljade (3.000) potpisa birača upisanih u Centralni birački spisak za izbore poslanika Predstavničkog doma Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine, ili za izbore narodnih poslanika Narodne skupštine Republike Srpske, ili za izbor predsjednika i potpredsjednika Republike Srpske;
4. pet stotina (500) potpisa birača upisanih u Centralni birački spisak za izbore poslanika u kantonalne skupštine Federacije Bosne i Hercegovine u kantonu u kojem broj birača upisanih u Centralni birački spisak na dan raspisivanja izbora nije bio veći od 100.000 birača, ili hiljadu (1000) potpisa za izbore u kantonu u kojem je ovaj broj bio veći od 100.000 birača upisanih u Centralni birački spisak;
5. stotinu potpisa birača upisanih u Centralni birački spisak za izbore za općinsko vijeće, odnosno skupštinu općine i za načelnika općine, u općini u kojoj broj birača upisanih u Centralni birački spisak na dan raspisivanja izbora nije bio veći od 10.000 birača, ili 200 potpisa za izbore u općini u kojoj je ovaj broj bio veći od 10.000 birača upisanih u Centralni birački spisak;
6. pet % potpisa birača upisanih u Centralni birački spisak za izbore za općinsko vijeće, odnosno skupštinu općine i za načelnika općine, u općini u kojoj broj birača upisanih u Centralni birački spisak na dan raspisivanja izbora nije bio veći od 1000 birača upisanih u Centralni birački spisak i
7. potpisi podrške podneseni za izbore za viši nivo vlasti važe i za niži nivo vlasti koji je uključen u taj nivo vlasti.

=== Član 4.5 ===

(1) Politička stranka čiji član je nosilac mandata u istom organu za koji politička stranka podnosi prijavu za ovjeru kandidature oslobođena je obaveze prikupljanja potpisa iz člana 4.4 ovog Zakona, osim za izbore za članove Predsjedništva Bosne i Hercegovine.

(2) Politička stranka oslobođena je obaveze prikupljanja potpisa iz člana 4.4 ovog Zakona i u slučaju kada se podnosi prijava za ovjeru kandidature za organ koji je na istom ili nižem nivou od organa u kojem član političke stranke ima mandat. Potpisi podrške koji su prikupljeni za određeni nivo vlasti mogu se koristiti i na prijevremenim izborima u istom izbornom ciklusu.

(3) U slučajevima iz stavova (1) i (2) ovog člana, politička stranka dostavlja potpisanu izjavu izabranog zvaničnika kojom potvrđuje da je bio član te političke stranke u vrijeme kada je dobio mandat i da je još uvijek član te političke stranke.

=== Član 4.6 ===

(1) Politička stranka podnosi prijavu za ovjeru Centralnoj izbornoj komisiji BiH najkasnije 135 dana prije dana izbora.

(2) Centralna izborna komisija BiH ovjerava prijavu političke stranke za učešće na izborima, ako su ispunjeni uslovi utvrđeni ovim Zakonom, najkasnije u roku od 15 dana od dana prijema prijave.

(3) Ako su podaci iz prijave netačni ili prijava sadrži neki drugi nedostatak u smislu ovog zakona ili podzakonskog akta Centralne izborne komisije BiH, Centralna izborna komisija BiH o tome obavještava podnosioca prijave, koji je dužan otkloniti nedostatke u roku od dva dana od dana prijema obavještenja. Ako politička stranka u ovom roku ne otkloni nedostatak iz ovog stava, Centralna izborna komisija BiH neće ovjeriti prijavu političke stranke za učešće na izborima.

(4) Centralna izborna komisija BiH odlučuje da li će potvrditi ili odbiti prijavu za učešće na izborima.

=== Član 4.7 ===

Ako dvije političke stranke ili koalicije ili dvije liste nezavisnih kandidata imaju identične nazive ili nazive koji su slični u tolikoj mjeri da bi mogli zbuniti birača ili ga dovesti u zabludu, Centralna izborna komisija BiH utvrđuje koja politička stranka ima pravo da koristi taj naziv u izborne svrhe, uzimajući u obzir datum kada se svaka politička stranka registrovala kod nadležnog organa.

=== Član 4.9 ===

Kada se nezavisni kandidat s mandatom u svojstvu nezavisnog kandidata kandiduje za organ koji je na istom ili nižem nivou od organa u kojem ima mandat, oslobođen je obaveze prikupljanja potpisa iz člana 4.4 ovog Zakona, osim obaveze prikupljanja potpisa za izbor člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine, predsjednika i potpredsjednika Republike Srpske.

=== Član 4.10 ===

(1) Nezavisni kandidat podnosi prijavu za kandidaturu najkasnije 135 dana prije izbora. Prijava sadrži ime i prezime, nacionalnost, adresu, jedinstveni matični broj, datum i potpis nezavisnog kandidata.

(2) Centralna izborna komisija BiH potvrđuje prijavu nezavisnog kandidata za učestvovanje na izborima, ako su ispunjeni uslovi utvrđeni ovim zakonom najkasnije u roku od 15 dana od dana prijema prijave.

(3) Centralna izborna komisija BiH provjerava da li je prijava podnesena u skladu s ovim Zakonom, te ovjerava, odbija prijavu ili zahtjeva od kandidata da otkloni nepravilnosti u prijavi.

(4) Ako Centralna izborna komisija BiH ustanovi da su podaci iz prijave netačni ili nepotpuni ili da prijava sadrži neki drugi nedostatak ili nepravilnosti u smislu ovog Zakona ili akta Centralne izborne komisije BiH, o tome obavještava podnosioca prijave, koji je dužan ispraviti nepravilnosti u roku od dva dana od dana prijema obavještenja. Nakon isteka ovog roka ako nezavisni kandidat ne otkloni nedostatak ili nepravilnost iz ovog stava, Centralna izborna komisija BiH neće ovjeriti prijavu nezavisnog kandidata za učešće na izborima.

(5) Nezavisni kandidat ne može se istovremeno kandidovati kao nezavisni kandidat u više od jedne izborne jedinice, niti se može istovremeno kandidovati na listi političke stranke, listi nezavisnih kandidata ili kandidatskoj listi koalicije.

(6) Nakon ovjere, nezavisni kandidat ne može povući kandidaturu.

=== Član 4.11 ===

Da bi se politička stranka ili nezavisni kandidat ovjerili za izbore dužni su podnijeti potpise podrške u skladu sa članom 4.4 ovog Zakona. Jedan birač može na obrascu za potpis podrške svoj glas dati samo jednoj političkoj stranci ili nezavisnom kandidatu u jednom entitetu. Centralna izborna komisija BiH reguliše način na koji se potpisi podrške provjeravaju i potvrđuju.

=== Član 4.12 ===

(1) Dvije ili više ovjerenih političkih stranaka koje žele formirati koaliciju moraju Centralnoj izbornoj komisiji BiH podnijeti prijavu za ovjeru pod jednim nazivom koalicije i akt o određivanju ovlaštenog predstavnika koalicije potpisan od svih predsjednika političkih stranaka članica koalicije i podatke o sjedištu koalicije, odnosno adresu na koju će biti dostavljana sva pismena.

(2) Ako koalicije imaju identične nazive ili nazive koji su slični nazivu političke stranke ili koaliciji u tolikoj mjeri da bi mogli zbuniti birača ili ga dovesti u zabludu, Centralna izborna komisija BiH utvrđuje ko ima pravo da koristi taj naziv u izborne svrhe.

(3) Koalicija podnosi prijavu za ovjeru najkasnije 110 dana prije dana izbora.

(4) Ako su ispunjeni uslovi utvrđeni ovim Zakonom, Centralna izborna komisija BiH ovjerava prijavu koalicije za učešće na izborima najkasnije u roku od sedam dana od dana prijema prijave.

(5) Ako Centralna izborna komisija BiH ustanovi da su podaci iz prijave netačni ili nepotpuni ili da prijava sadrži neki drugi nedostatak ili nepravilnosti u smislu ovog Zakona ili akta Centralne izborne komisije BiH, o tome obavještava podnosioca prijave, koji otklanja nepravilnosti u roku od dva dana od dana prijema obavještenja. Nakon isteka ovog roka ako koalicija ne otkloni nedostatak ili nepravilnost iz ovog stava, Centralna izborna komisija BiH neće ovjeriti prijavu koalicije za učešće na izborima.

=== Član 4.13 ===

(1) Politička stranka koja je član koalicije ne može za isti organ vlasti učestvovati na izborima kao član druge koalicije ili kao posebna politička stranka.

(2) Koalicija ima status političke stranke u izbornom procesu od dana ovjere za učešće na izborima koalicije, do dana ovjere izbornih rezultata. Politička stranka se, kao član koalicije, ne može povući iz ovjerene koalicije sve do ovjere izbornih rezultata.

=== Član 4.14 ===

Koalicija može zadržati naziv pod kojim je bila ovjerena za prethodne izbore samo ako je sačinjavaju iste političke stranke koje su bile ovjerene kao koalicija na prethodnim izborima.

=== Član 4.15 ===

(1) Za izbore na svim nivoima vlasti, dva ili više ovjerenih nezavisnih kandidata mogu se udružiti i podnijeti jednu listu nezavisnih kandidata, pod jednim imenom i akt o određivanju lica ovlaštenog za zastupanje pred Centralnom izbornom komisijom BiH. Lista nezavisnih kandidata podnosi svoj zahtjev za ovjeru najkasnije 110 dana prije dana izbora.

(2) Centralna izborna komisija BiH ovjerava prijavu liste nezavisnih kandidata za učešće na izborima ako su ispunjeni uslovi utvrđeni ovim Zakonom najkasnije u roku od sedam dana od dana prijema prijave.

(3) Ako Centralna izborna komisija BiH ustanovi da su podaci iz prijave netačni ili nepotpuni ili da prijava sadrži neki drugi nedostatak ili nepravilnosti u smislu ovog Zakona ili akta Centralne izborne komisije BiH, o tome obavještava podnosioca prijave liste nezavisnih kandidata, koji je dužan otkloniti nepravilnosti u roku od dva dana od dana prijema obavještenja. Nakon isteka ovog roka ako podnosilac prijave liste nezavisnih kandidata ne otkloni nedostatak ili nepravilnost iz ovog stava, Centralna izborna komisija BiH neće ovjeriti prijavu liste nezavisnih kandidata za učešće na izborima.

=== Član 4.16 ===

(1) Uz prijavu za ovjeru, politička stranka ili nezavisni kandidat prilažu dokaz o uplaćenoj taksi koji je odredila Centralna izborna komisija BiH za te izbore. Uplaćeni novčani iznos takse za ovjeru se vraća ako politička stranka ili nezavisni kandidat osvoji:

1. za članove Predsjedništva BiH 1/3 glasova od ukupnog broja glasova koje je osvojio izabrani član Predsjedništva BiH na izborima,
2. za predsjednika i potpredsjednika Republike Srpske 1/3 glasova od ukupnog broja glasova koje je osvojio izabrani predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske na izborima, iz odgovarajućeg konstitutivnog naroda,
3. za Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine, za Narodnu skupštinu Republike Srpske i za skupštine kantona u Federaciji Bosne i Hercegovine više od 3% od ukupnog broja važećih glasova u toj izbornoj jedinici,
4. za načelnike/gradonačelnike općina 1/3 glasova od ukupnog broja glasova koje je osvojio izabrani načelnik/gradonačelnik,
5. za odbornike/vijećnike općina više od 3% od ukupnog broja važećih glasova u toj izbornoj jedinici.

(2) Ako je koalicija ili lista nezavisnih kandidata osvojila broj glasova iz stava (1) ovog člana, smatrat će se da je svaka politička stranka u koaliciji ili svaki nezavisni kandidat na listi nezavisnih kandidata ispunio uslov za povrat takse.

=== Član 4.17 ===

Da bi politička stranka, koalicija, nezavisni kandidat ili lista nezavisnih kandidata bila ovjerena za učešće na izborima, dužni su uz svaku prijavu priložiti svu potrebnu dokumentaciju i podatke predviđene ovim Zakonom.

=== Član 4.18 ===

(1) Ovjerena politička stranka, koalicija ili lista nezavisnih kandidata dostavlja Centralnoj izbornoj komisiji BiH kandidatsku listu na ovjeru. Ime i prezime kandidata na kandidatskoj listi ovjerenog političkog subjekta mora biti identično imenu i prezimenu kandidata u Centralnom biračkom spisku.

(2) Nakon ovjere kandidatske liste, Centralna izborna komisija BiH neće prihvatiti izmjene imena i prezimena kandidata, osim u slučaju ustanovljenja postojanja tehničke greške u imenu i prezimenu.

=== Član 4.19 ===

(1) Ovjerena politička stranka ili koalicija podnose posebnu kandidatsku listu za svaku izbornu jedinicu.

(2) Broj kandidata na kandidatskoj listi može biti veći za 5 kandidata od broja mandata koji se dodjeljuju.

(3) Svaka kandidatska lista uključuje kandidate muškog i ženskog pola, koji su ravnopravno zastupljeni. Ravnopravna zastupljenost polova postoji u slučaju kada je jedan od polova zastupljen s najmanje 40% od ukupnog broja kandidata na listi. Kandidati pola koji je manje zastupljen raspoređuju se na kandidatskoj listi na slijedeći način: najmanje jedan kandidat manje zastupljenog pola među prva dva kandidata, dva kandidata manje zastupljenog pola među prvih pet kandidata i tri kandidata manje zastupljenog pola među prvih osam kandidata, itd.

(4) Kandidatska lista sadrži ime i prezime svakog kandidata na listi, jedinstveni matični broj, adresu prebivališta, izjašnjenje o pripadnosti konstitutivnom narodu ili grupi ostalih, potpis predsjednika političke stranke, odnosno potpis ovlaštenog lica koalicije za zastupanje pred Centralnom izbornom komisijom BiH. Uz prijedlog liste dostavlja se izjašnjenje svakog od kandidata na listi o prihvatanju kandidature i izjava da nema smetnji iz člana 1.8 stav (1) i 1.10 stav (1) tačka 5. ovog Zakona. Izjašnjenje i izjave moraju biti ovjerene na način propisan zakonom ili kod nadležne općinske izborne komisije.

(5) Izjašnjenje o pripadnosti konstitutivnom narodu ili grupi ostalih iz stava (4) ovog člana koristit će se kao osnov za ostvarivanje prava na izabranu odnosno imenovanu funkciju za koju je uslov izjašnjenje o pripadnosti konstitutivnom narodu ili grupi ostalih u izbornom ciklusu za koji je kandidatska lista podnesena.

(6) Kandidat ima pravo da se ne izjasni o svojoj pripadnosti konstitutivnom narodu ili grupi ostalih na kandidatskoj listi, ali neizjašnjavanje će se smatrati kao odustajanje od prava na izabranu, odnosno imenovanu funkciju za koju je uslov izjašnjenje o pripadnosti konstitutivnom narodu ili grupi ostalih.

(7) Ako se na kandidatskim listama nalazi veći broj kandidata od broja propisanog stavom (2) ovog člana ili kandidatska lista ne ispunjava uslove iz stava (3) ovog člana, Centralna izborna komisija BiH ovjerit će kandidatsku listu do broja na listi koji ispunjava uslove propisane ovim Zakonom.

=== Član 4.20 ===

Ime kandidata na listi političke stranke, koalicije ili na listi nezavisnih kandidata ne može se povući nakon što kandidatsku listu ovjeri Centralna izborna komisija BiH. Ako je kandidat u potpunosti lišen poslovne sposobnosti ili odbije mandat nakon ovjere izbornih rezultata od Centralne izborne komisije BiH, ime tog kandidata briše se s kandidatske liste i mandat se dodjeljuje u skladu s članom 9.10, osim za liste u kantonima i općinama gdje se mandati dodjeljuju u skladu s članom 13.5 ovog zakona. Kandidat ili njegov zakonski zastupnik, u slučaju kada je kandidat u potpunosti lišen poslovne sposobnosti, mora Centralnoj izbornoj komisiji BiH podnijeti izjavu o odbijanju mandata u pisanoj formi.

=== Član 4.21 ===

(1) Kandidatske liste političkih stranaka, liste nezavisnih kandidata i koalicija podnose se elektronski, a štampani primjerak elektronski podnesenih kandidatskih lista podnosilac mora dostaviti Centralnoj izbornoj komisiji BiH najkasnije 90 dana prije dana održavanja izbora.

(2) Centralna izborna komisija BiH pregleda kandidatsku listu i ovjerava ili odbija kandidate na listi najkasnije 25 dana nakon što joj je kandidatska lista podnesena. Centralna izborna komisija BiH obavještava političku stranku, koaliciju ili listu nezavisnih kandidata o kandidatima koji su odbijeni. Politička stranka, koalicija ili lista nezavisnih kandidata dužna je u roku od pet dana od dana prijema obavještenja otkloniti nepravilnosti na kandidatskoj listi, zamjenjivanjem kandidata ili osiguravanjem dodatne dokumentacije, ako Centralna izborna komisija BiH uputi takav zahtjev. Ovjeravanje, odnosno odbijanje kandidata na listama se mora završiti najkasnije 65 dana prije dana održavanja izbora.

(3) Nakon ovjere kandidatskih listi, sve do isteka mandata organa, politička stranka, koalicija ili lista nezavisnih kandidata ne mogu mijenjati kandidatsku listu, niti kandidat može povući kandidaturu.

(4) Nakon ovjere kandidatskih listi, pa do početka štampanja glasačkih listića, politička stranka, koalicija i lista nezavisnih kandidata ima pravo da zamijeni kandidata na listi samo u slučaju smrti kandidata, ili ako su u tom vremenu nastupili razlozi iz člana 1.10 stav (1) tačka 5. ovog Zakona.

=== Član 4.22 ===

(1) Centralna izborna komisija BiH vodi evidenciju o prijavama za ovjeru učešća na izborima.

(2) Sve izmjene podataka koje se vode u evidenciji o prijavama za ovjeru učešća na izborima, politička stranka, koalicija, nezavisni kandidat i lista nezavisnih kandidata dužni su, u roku od deset dana od dana izmjene, dostaviti Centralnoj izbornoj komisiji BiH.

=== Član 4.23 ===

(1) Nakon ovjeravanja podnesenih kandidatskih listi, Centralna izborna komisija BiH objavljuje kandidatsku listu sa nazivima ovjerenih političkih stranaka, koalicija, nezavisnih kandidata i listi nezavisnih kandidata, za svake izbore, prema redoslijedu koji se dobije žrijebanjem, u skladu sa članom 5.15 ovog Zakona. Kandidatske liste objavljuju se u službenim glasilima najkasnije 45 dana prije dana izbora. Kandidatske liste se također izlažu na biračkim mjestima i objavljuju u sredstvima javnog informisanja.

(2) Centralna izborna komisija BiH uklonit će s kandidatske liste kandidata iz člana 4.21 stav (4) ovog Zakona i naložiti političkoj stranci, koaliciji ili listi nezavisnih kandidata da u roku od 48 sati izvrši zamjenu kandidata na kandidatskoj listi i takav kandidat podliježe provjerama u skladu s odredbama ovog Zakona.

(3) Ako politička stranka, koalicija i lista nezavisnih kandidata ne izvrši zamjenu kandidata u roku iz stava (2) ovog člana, kandidatska lista bez imena kandidata iz člana 4.21 stav (4) ovog Zakona smatrat će se potpunom i ovjerenom.

=== Član 4.24 ===

(1) Svaka politička stranka ili koalicija, koja je ovjerena da predloži kandidate za Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine ili za Narodnu skupštinu Republike Srpske podnosi Centralnoj izbornoj komisiji BiH kandidatsku listu za kompenzacijske mandate. Ta lista dostavlja se za svaki od navedenih organa za koji je politička stranka ili koalicija ovjerena, u roku od pet dana od dana ovjere listi kandidata u skladu s članom 4.21 ovog Zakona.

(2) Kandidatska lista za kompenzacijske mandate sadrži samo imena kandidata koji se već nalaze na redovnim kandidatskim listama koje je podnijela politička stranka ili koalicija za jednu ili više višečlanih izbornih jedinica. Kandidati koji se nalaze na kandidatskoj listi za kompenzacijske mandate mogu biti sa liste bilo koje višečlane izborne jedinice jednog entiteta i za isti izborni nivo.

Svaka kandidatska lista za kompenzacione mandate uključuje kandidate muškog i ženskog pola koji su ravnopravno zastupljeni. Ravnopravna zastupljenost polova postoji u slučaju kada je jedan od polova zastupljen s najmanje 40% od ukupnog broja kandidata na listi. Kandidati manje zastupljenog pola raspoređuju se na kandidatskoj listi za kompenzacione mandate na sljedeći način: najmanje jedan kandidat manje zastupljenog pola među prva dva kandidata, dva kandidata manje zastupljenog pola među prvih pet kandidata, tri kandidata manje zastupljenog pola među prvih osam kandidata itd.

(3) Kandidatska lista za kompenzacijske mandate može sadržati maksimalno onoliko imena kandidata koliko je političkoj stranci ili koaliciji već ovjereno na svim redovnim kandidatskim listama za sve višečlane izborne jedinice jednog entiteta i za isti izborni nivo.

(4) Kandidatska lista za kompenzacijske mandate neće se štampati na glasačkom listiću i koristi se samo u svrhu dodjele kompenzacijskih mandata na osnovu članova 9.7, 10.6 i 11.6 ovog Zakona. Liste objavljuje u &quot;Službenom glasniku BiH&quot; i sredstvima javnog informisanja Centralna izborna komisija BiH.

=== Član 4.25 ===

(1) U smislu ovog Poglavlja, svaki dokument ili pismeno koje politička stranka, koalicija, nezavisni kandidat ili lista nezavisnih kandidata podnese Centralnoj izbornoj komisiji BiH smatrat će se važećim samo ako su ga potpisala lica koja su u prijavi za ovjeru za učešće na izborima navedena kao lica ovlaštena za zastupanje i čiji je potpis deponovan kod Centralne izborne komisije BiH.

(2) U smislu ovog Poglavlja, Centralna izborna komisija BiH će sve odnose sa političkom strankom, koalicijom, nezavisnim kandidatom i listom nezavisnih kandidata obavljati isključivo preko sjedišta političke stranke, koalicije, nezavisnog kandidata ili liste nezavisnih kandidata ili preko lica ovlaštenog za zastupanje pred Centralnom izbornom komisijom BiH.

== POGLAVLJE 5 – PROVEDBA IZBORA ==

=== Član 5.1 ===

(1) Glasanje se provodi na biračkim mjestima, osim ako ovim zakonom nije drugačije određeno.

(2) Biračka mjesta određuje općinska izborna komisija najkasnije 65 dana prije dana održavanja izbora, uzimajući u obzir pristupačnost biračkih mjesta za birače s invaliditetom i tehničke preduslove neophodne za funkcioniranje izbornih tehnologija potrebnih tokom provođenja izbora. Općinska izborna komisija, neposredno nakon određivanja biračkih mjesta, podnosi spisak lokacija biračkih mjesta Centralnoj izbornoj komisiji BiH. Centralna izborna komisija BiH može promijeniti lokaciju biračkog mjesta ako utvrdi da nije pogodna za glasanje.

(3) Biračko mjesto ne može se nalaziti u vjerskom objektu, zgradi organa vlasti, zgradi koja je vlasništvo političke stranke ili u kojoj je sjedište političke stranke, zgradi koja je korištena kao mjesto za mučenja ili zlostavljanja, ili mjestu gdje se služi ili konzumira alkohol.

(4) Svako biračko mjesto označava se rednim brojem.

(5) Općinska izborna komisija, najkasnije 15 dana prije dana izbora, objavljuje koja su biračka mjesta određena za glasanje i gdje birači mogu glasati.

=== Član 5.2 ===

(1) Biračko mjesto određuje se uzimajući u obzir udaljenost birača od biračkog mjesta i u skladu s brojem birača, koji u pravilu treba biti između tri stotine (300) i hiljadu (1000), osim u opravdanim slučajevima utvrđenim u propisima Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine.

(2) U prostoriji određenoj za glasanje uređuje se poseban prostor u kojem je osigurana tajnost glasanja.

(3) Općinska izborna komisija dužna je blagovremeno osigurati da prostor određen za biračko mjesto bude pripremljen i otvoren za vrijeme glasanja.

(4) Pod biračkim mjestom i njegovom okolinom, u smislu ovog zakona, smatra se biračko mjesto kao i prostor u krugu od 50 metara od ulaza u zgradu u kojoj se nalazi biračko mjesto.

=== Član 5.2a ===

(1) Biračka mjesta koja je posebno odredila Centralna izborna komisija BiH nakon konsultacija s općinskom izbornom komisijom, uključujući i prostoriju predviđenu za glasanje i/ili brojanje glasačkih listića, mogu biti pokrivena opremom za video nadzor na način na kojim se ne ugrožava tajnost glasanja.

(2) Centralna izborna komisija BiH donijet će obavezujuće Uputstvo o instalaciji, korištenju opreme za video nadzor, prijenosu i čuvanju nadzornih video snimaka te o odgovornostima nadležnih organa koji su u tom smislu zaduženi za provođenje izbora, kao i o prekršajima zbog kršenja tih pravila.

=== Član 5.3 ===

(1) Općinska izborna komisija, u skladu s uputstvom Centralne izborne komisije BiH, a najkasnije 12 sati prije otvaranja biračkih mjesta na dan izbora, dostavlja biračkom odboru na biračkom mjestu izborni materijal, uključujući odgovarajući broj glasačkih kutija, glasačkih listića i kandidatskih listi, izvod iz Centralnog biračkog spiska za određeno biračko mjesto i obrazac zapisnika o radu biračkog odbora o čemu se sačinjava zapisnik koji potpisuju svi članovi biračkog odbora. Izborni materijal se u noći prije otvaranja biračkog mjesta čuva u zaključanim prostorijama na lokaciji biračkog mjesta.

(2) U slučaju da izborni materijal iz stava (1) ovog člana nije dostavljen potpun i u ispravnom stanju, birački odbor odmah o tome obavještava općinsku izbornu komisiju koja je obavezna da otkloni sve uočene nedostatke odmah, a najkasnije do otvaranja biračkog mjesta.

(3) Birački odbor dužan je izborni materijal iz stava (1) ovog člana odmah nakon preuzimanja zaključati na biračkom mjestu u prisustvu policije i odgovoran je za sigurnost izbornog materijala od trenutka prijema tog materijala do završetka svih svojih dužnosti nakon zatvaranja biračkog mjesta i uručenja materijala općinskoj izbornoj komisiji, u skladu s odredbama ovog Zakona.

(4) Policija asistira u osiguranju izbornog materijala iz stava (1) ovog člana.

=== Član 5.3a ===

(1) U skladu s uputstvom Centralne izborne komisije BiH, općinska izborna komisija dostavlja na biračkim mjestima relevantne izborne tehnologije za svako od biračkih mjesta najkasnije 48 sati prije otvaranja biračkih mjesta na dan održavanja izbora.

(2) Birački odbor dužan je izborne tehnologije iz stava (1) ovog člana odmah nakon preuzimanja zaključati na biračkom mjestu u prisustvu policije i odgovoran je za njihovu sigurnost od trenutka njihovog prijema do završetka svih svojih dužnosti.

=== Član 5.4 ===

(1) Centralna izborna komisija BiH osigurava biračkom odboru dovoljan broj glasačkih listića, uključujući jedan broj dodatnih glasačkih listića u odnosu na broj glasačkih listića koji su prema izvodu iz Centralnog biračkog spiska potrebni za to biračko mjesto. Centralna izborna komisija BiH donosi propise kojima se utvrđuje način zaduživanja glasačkih listića izdatih pojedinom biračkom mjestu.

(2) Nadležna općinska izborna komisija, u skladu s uputstvima Centralne izborne komisije BiH, potvrđuje broj primljenih glasačkih listića, kao i broj glasačkih listića dostavljenih biračkim mjestima.

(3) Centralna izborna komisija BiH donosi propise o izgledu, sadržaju, svojstvima i karakteristikama papira, štampi i kontroli zaduženih glasačkih listića.

=== Član 5.5 ===

(1) Predsjednik i svi članovi biračkog odbora dužni su biti prisutni tokom cijelog procesa glasanja i brojanja glasačkih listića.

(2) Predsjednika i članove biračkog odbora u slučaju njihovog odsustva prilikom procesa glasanja ili brojanja glasačkih listića zamjenjuju njihovi zamjenici.

(3) Na biračkom mjestu na kojem je glasalo više od 350 birača, zamjenici predsjednika i zamjenici članova biračkog odbora dužni su učestvovati tokom cijelog procesa brojanja glasačkih listića.

(4) Predsjednik biračkog odbora može ovlastiti zamjenika predsjednika i zamjenike članova biračkog odbora da prisustvuju tokom cijelog postupka prebrojavanja glasačkih listića na biračkom mjestu na kojem je glasalo manje od 350 birača.

=== Član 5.6 ===

(1) Predsjednik biračkog odbora, zajedno sa ostalim članovima biračkog odbora, održava red na biračkom mjestu i njegovoj okolini. Ako se red na biračkom mjestu naruši, predsjednik biračkog odbora će tražiti pomoć policije. Glasanje se prekida dok se na biračkom mjestu nalaze pripadnici policije.

(2) Predsjednik biračkog odbora, prilikom otvaranja biračkog mjesta, dužan je u skladu s propisom Centralne izborne komisije BiH odrediti dužnosti svakom članu biračkog odbora i evidentirati ih u dijelu zapisnika o radu biračkog odbora predviđenom za unošenje navedenih podataka.

(3) Predsjednik biračkog odbora može sa biračkog mjesta i njegove okoline udaljiti svako lice koje narušava red. Svako udaljavanje sa biračkog mjesta bit će zabilježeno u zapisnik o radu biračkog odbora. Birački odbor odlučuje o udaljavanju sa biračkog mjesta posmatrača akreditiranog u skladu s odredbama Poglavlja 17 ovog Zakona.

(4) Na biračkom mjestu i u njegovoj okolini nije dozvoljeno nošenje oružja ili opasnih predmeta, osim za pripadnike policije u slučajevima navedenim u stavu (1) ovog člana.

(5) Nije dozvoljeno donošenje obilježja i simbola sa političkom konotacijom na biračko mjesto i u njegovu okolinu.

=== Član 5.7 ===

(1) Tokom procesa glasanja vodi se zapisnik o radu biračkog odbora. Zapisnik o radu biračkog odbora vodi se kontinuirano, detaljno i čitko. Zapisnik o radu biračkog odbora je pisani dokument u koji se upisuju informacije u vezi sa glasanjem, kao i drugi događaji koji se dešavaju na biračkom mjestu i u njegovoj okolini, od otvaranja biračkog mjesta do utvrđivanja izbornih rezultata. Formu zapisnika o radu biračkog odbora propisuje Centralna izborna komisija BiH. U zapisnik se unose sljedeći podaci:

1. spisak i količina izbornog materijala, dostavljena biračkom mjestu;
2. spisak svih akreditiranih posmatrača na biračkom mjestu;
3. zapažanja o svim važnim događajima do kojih dođe na biračkom mjestu i
4. svi podaci koji se, u skladu s odredbama ovog Zakona, unose u zapisnik o radu biračkog odbora.

(2) Član biračkog odbora, birač ili akreditirani posmatrač ima pravo da u zapisnik o radu biračkog odbora unese svoje mišljenje ili primjedbe na proces glasanja, ili ih predati u pisanoj formi, o čemu predsjednik biračkog odbora izdaje potvrdu o predaji primjedbi, a o čemu može obavijestiti i općinsku izbornu komisiju. Ako ovo lice lično ne potpiše zapisnik o radu biračkog odbora, njegovo mišljenje ili primjedba neće biti razmatrani.

(3) Ako se članu biračkog odbora, biraču ili akreditiranom posmatraču onemogući da unese svoje mišljenje ili primjedbe u zapisnik, one se mogu dostaviti općinskoj izbornoj komisiji.

=== Član 5.8 ===

Prije početka glasanja, birački odbor, u sastavu predviđenom članom 5.5 ovog Zakona, u prisustvu akreditovanih posmatrača će:

1. izložiti prazne glasačke kutije i zapečatiti ih;
2. prebrojati i upisati u odgovarajuće obrasce ukupan broj birača za biračko mjesto na osnovu izvoda iz Centralnog biračkog spiska;
3. prebrojati i upisati u odgovarajuće obrasce ukupan broj svih glasačkih listića koji su primljeni za to biračko mjesto;
4. provjeriti funkcionalnost i ispravnost izbornih tehnologija;
5. na vidljivom mjestu izložiti spisak članova biračkog odbora s nazivom političkog subjekta koji ih je nominirao.

=== Član 5.9 ===

(1) Glasanje traje neprekidno u toku dana, sa početkom u 7.00 sati i završetkom u 19.00 sati. Ako dođe do narušavanja reda, predsjednik biračkog odbora može prekinuti glasanje dok se ne uspostavi red. Razlozi i uzroci prekida glasanja unose se u zapisnik o radu biračkog odbora.

(2) Biračko mjesto zatvara se u 19.00 sati. Biračima koji čekaju u redu na biračkom mjestu u vrijeme njegovog zatvaranja dozvoljeno je da glasaju.

(3) Ako je glasanje prekinuto zbog narušavanja javnog reda ili zbog tehničke neispravnosti izborne tehnologije kraće od tri sata, glasanje će se produžiti za period u dužini trajanja tog prekida, o čemu odlučuje predsjednik biračkog odbora. Ako je prekid trajao duže od tri sata, o dužini perioda za koji se glasanje produžava odlučuje općinska izborna komisija.

(4) Ako biračko mjesto nije otvoreno na vrijeme, a kašnjenje je trajalo do tri sata ili kraće, glasanje na tom biračkom mjestu može se produžiti za vremenski period u dužini trajanja kašnjenja. Ako je kašnjenje trajalo duže od tri sata, o dužini perioda za koji se glasanje produžava odlučuje općinska izborna komisija.

=== Član 5.10 ===

Centralna izborna komisija BiH i nadležni organi za provođenje izbora osiguravaju da glasanje bude tajno i da se obavlja lično, glasačkim listićem.

=== Član 5.11 ===

(1) Članovi biračkog odbora dužni su objasniti biraču način glasanja i osigurati tajnost glasanja.

(2) Članovi biračkog odbora ne smiju uticati na odluku birača.

=== Član 5.12 ===

(1) Birač glasa na biračkom mjestu u kojem je upisan u izvod iz Centralnog biračkog spiska.

(2) Birač koji, u skladu s ovim Zakonom, ima pravo glasati za općinu u kojoj je imao prebivalište 1991. godine, može glasati na biračkom mjestu za glasanje u odsustvu.

(3) Član biračkog odbora utvrđuje identitet birača na osnovu važeće lične isprave i na osnovu elektronske identifikacije birača koja podrazumijeva korištenje relevantnih biometrijskih podataka birača koji se prenose sigurnim elektronskim prenosom podataka između biračkih odbora, IDDEEA-e i Centralne izborne komisija BiH, uzimajući u obzir Zakon o zaštiti ličnih podataka.

(4) Identitet lica koji se zbog invaliditeta ili bilo kojeg drugog opravdanog razloga predviđenog podzakonskim aktom kojeg donosi Centralna izborna komisija BiH ne može utvrditi putem elektronske identifikacije birača utvrđuje se isključivo na osnovu važeće lične isprave.

(5) Važeća lična isprava, sa fotografijom, u smislu stava (3) ovog člana, jedan je od sljedećih dokumenata:

1. lična karta,
2. pasoš i
3. vozačka dozvola.

(6) Ako je birač promijenio ime, obavezan je, uz jednu od navedenih ličnih isprava, dati na uvid i rješenje o promjeni imena izdato od nadležnog organa.

=== Član 5.13 ===

(1) Član biračkog odbora dužan je utvrditi identitet birača u skladu s članom 5.12 ovog zakona.

(2) Član biračkog odbora dužan je označiti ime i prezime birača na izvodu iz Centralnog biračkog spiska, nakon čega se birač potpisuje na izvodu iz Centralnog biračkog spiska, a potom član biračkog odbora izdaje odgovarajući glasački listić ili listiće.

(3) Član biračkog odbora ima odgovornost i dužnost upozoriti svakog birača da njegov potpis na izvodu iz Centralnog biračkog spiska mora odgovarati potpisu na identifikacionom dokumentu koji predočava članu biračkog odbora radi identifikacije iz stava (1) ovog člana.

(4) Član biračkog odbora ima odgovornost i dužnost upozoriti svakog birača da će se elektronska identifikacija birača potvrditi samo ako odgovara podacima koje vodi nadležni državni organ.

=== Član 5.13a ===

(1) Centralna izborna komisija BiH će donijeti obavezujuće uputstvo o načinu i proceduri identifikacije birača predviđene članom 5.12 i članom 5.13 ovog zakona.

(2) Centralna izborna komisija BiH donosi propise za obezbjeđivanje sigurnog elektronskog prijenosa podataka između biračkih odbora, IDDEEA-e i Centralne izborne komisije BiH, s ciljem vođenja elektronskih sistema za razmjenu podataka o identifikaciji birača, vodeći računa o Zakonu o zaštiti ličnih podataka.

=== Član 5.14 ===

(1) Centralna izborna komisija BiH utvrđuje izgled, sadržaj, svojstva i karakteristike glasačkog listića za sve nivoe neposrednih izbora u Bosni i Hercegovini.

(2) Glasački listić omogućava biraču da glasa samo za jednu od sljedećih opcija:

1. nezavisnog kandidata; ili
2. političku stranku, koaliciju ili listu nezavisnih kandidata; ili
3. mogućnost da, u okviru kandidatske liste jedne političke stranke, koalicije ili liste nezavisnih kandidata, označi jednog ili najviše tri kandidata na jednoj listi koju je birač odabrao. Ako je birač validno označio više od tri kandidata na jednoj listi, smatra se da je ta lista dobila jedan važeći glas u svrhu raspodjele mandata, dok se preferencijalni glasovi s liste smatraju nevažećim.

(3) Birač može glasati samo na način koji je utvrđen u ovom članu, a što će biti bliže uređeno podzakonskim aktom Centralne izborne komisije BiH.

=== Član 5.15 ===

(1) Glasački listić sadrži samo sljedeće podatke:

1. datum izbora;
2. naziv organa za koji se vrši izbor;
3. nazive političkih stranaka, koalicija, listi nezavisnih kandidata i imena nezavisnih kandidata s oznakom &quot;nezavisni kandidat&quot;, po redoslijedu utvrđenom na zbirnoj listi žrijebanjem provedenim kako bi se odredio njihov redoslijed na glasačkom listiću, kao i imena svih kandidata na listama i
4. uputstvo o načinu ispunjavanja glasačkog listića.
5. uputstvo glasaču za korištenje izbornih tehnologija koje utiču na način glasanja.

(2) Za svaku političku stranku, koaliciju, listu nezavisnih kandidata i nezavisnog kandidata, žrijebanjem se izvlači broj, kako bi se odredio njihov redoslijed na glasačkom listiću. Broj dobijen žrijebanjem koristi se za određenu političku stranku ili koaliciju za svaki nivo izbora za koji se ta politička stranka ili koalicija pojavljuje na glasačkom listiću. Centralna izborna komisija BiH objavljuje mjesto, datum i vrijeme održavanja žrijebanja za redoslijed na glasačkom listiću. Predstavnici političkih stranaka, koalicija, listi nezavisnih kandidata, nezavisnih kandidata i drugi akreditirani posmatrači mogu prisustvovati žrijebanju.

=== Član 5.16 ===

Birač glasa u posebnom prostoru u kojem je osigurana tajnost glasanja.

=== Član 5.17 ===

Glasački listić je nevažeći:

1. ako nije ispunjen, ili je ispunjen tako da nije moguće sa sigurnošću utvrditi kojoj je političkoj stranci, koaliciji, nezavisnom kandidatu ili listi nezavisnih kandidata birač dao svoj glas;
2. ako su dopisana imena kandidata; ili
3. ako je označeno više od jedne političke stranke, koalicije, nezavisnog kandidata ili liste nezavisnih kandidata; ili
4. ako se na osnovu oznaka, koje je birač dopisao na glasački listić, kao što je potpis, može utvrditi njegov identitet; ili
5. ako birač označi glasački listić na način drugačiji od onog koji je utvrđen u članu 5.14 ovog Zakona;
6. ako ne sadrži otisak pečata, ili
7. ako ga nije potpisao član biračkog odbora.

=== Član 5.18 ===

(1) Ako se ime birača ne nalazi na izvodu iz Centralnog biračkog spiska zato što se birač registrovao u Centralni birački spisak da glasa izvan zemlje, a vratio se da glasa lično u Bosni i Hercegovini, njegovo ime dodaje se na poseban obrazac koji sadrži sve podatke kao i izvod iz Centralnog biračkog spiska. Birač se potpisuje na izvod i ima pravo glasati nepotvrđenim-kovertiranim glasačkim listićem, u skladu s odredbama ovog Zakona.

(2) Lične isprave birača zadržavaju se dok birač ne vrati nepotvrđeni-kovertirani glasački listić u zapečaćenoj koverti. Birač stavlja svoj glasački listić u posebnu kovertu, na kojoj će se naznačiti podaci na osnovu kojih se može provjeriti njegovo biračko pravo. Koverta će biti zapečaćena prije nego što je birač ubaci u glasačku kutiju. Poslije zatvaranja biračkog mjesta i poslije otvaranja glasačkih kutija, u skladu s odredbama ovog Zakona, birački odbor broji nepotvrđene-kovertirane glasačke listiće iz glasačke kutije i zapisuje dobijeni broj u zapisnik o radu biračkog odbora, te pakuje i dostavlja sve zapečaćene koverte općinskoj izbornoj komisiji. Općinska izborna komisija prosljeđuje Centralnoj izbornoj komisiji BiH pakete zapečaćenih koverti sa svih biračkih mjesta u toj općini. Centralna izborna komisija BiH potvrđuje da je taj birač registrovan u Centralni birački spisak da glasa izvan zemlje, kao i biračko pravo tog birača prije nego što se otvori koverta i prije nego što glasački listić bude prebrojan. Ako ne može biti potvrđeno da je taj birač registrovan u Centralni birački spisak za glasanje van zemlje i da ima biračko pravo, koverta se ne otvara, niti se broji.

=== Član 5.19 ===

(1) Na zahtjev birača koji je slijep, nepismen ili je lice s invaliditetom, predsjednik biračkog odbora odobrava primjenu postupka po kojem drugo lice, koje izabere birač koji nije u mogućnosti da glasa, pomaže tom biraču pri potpisivanju izvoda iz Centralnog biračkog spiska i glasanju.

(2) Lice koje pomaže pri glasanju ne može biti član biračkog odbora, akreditirani posmatrač ili posmatrač političke stranke, koalicije, liste nezavisnih kandidata ili nezavisnog kandidata.

(3) Lice koje pomaže biraču da glasa napisat će svoje ime štampanim slovima, jedinstveni matični broj (JMB), na izvod iz Centralnog biračkog spiska do imena birača kojem je pomagalo i potpisati se. Lice koje pomaže tom biraču ne mora biti registrovan birač.

(4) Jedno lice može, u smislu stava (1) i (2) ovog člana, pomagati samo jednom biraču na dan izbora.

(5) U slučaju da je biračko mjesto opremljeno izbornim tehnologijama pomoću kojih se licu s invaliditetom omogućava da glasa samostalno, pomoć drugog lica će biti isključena radi zaštite tajnosti glasanja.

(6) Centralna izborna komisija BiH će podzakonskim aktom regulirati način primjene ovog člana.

=== Član 5.20 ===

U slučaju oštećenja glasačkog listića u toku glasanja, birački odbor dužan je biraču izdati novi glasački listić i odložiti oštećeni listić u posebnu kovertu sa naznakom &quot;oštećeni glasački listići&quot;.

=== Član 5.21 ===

(1) Državljanin BiH koji ima biračko pravo, a koji je u inostranstvu, ima pravo glasati poštom. Centralna izborna komisija BiH utvrđuje način i proceduru glasanja državljana BiH poštom.

(2) Centralna izborna komisija BiH donosi propise za glasanje državljana BiH koji imaju biračko pravo, a koji su vezani za domove zbog starosti, bolesti ili invaliditeta, koji su zatvorenici ili su vezani za ustanove.

=== Član 5.22 ===

(1) Centralna izborna komisija BiH donosi propise za ručno i elektronsko brojanje glasačkih listića i utvrđivanje rezultata glasanja birača koji su glasali nepotvrđenim glasačkim listićima, birača koji su glasali glasačkim listićima za glasanje u odsutnosti, birača zatvorenika i pritvorenika ili birača koji su vezani za ustanove, birača koji su vezani za domove i nisu u mogućnosti da dođu na biračko mjesto zbog starosti, bolesti ili invaliditeta, kao i birača koji su glasali poštom.

(2) Svi glasački listići broje se na biračkim mjestima, osim ako Centralna izborna komisija BiH utvrdi da će se glasački listić brojati u jednom ili više glavnih centara za brojanje. Centralna izborna komisija BiH donosi propise za brojanje glasova glasačkih listića u jednom ili više glavnih centara za brojanje. Centralna izborna komisija BiH donosi propise za ručno i elektronsko brojanje glasova i utvrđivanje rezultata glasanja u glavnom centru za brojanje, uključujući i slučajeve kada se izborni rezultati ne mogu utvrditi na određenom biračkom mjestu zbog neispravnosti izborne tehnologije. Rezultati glasanja u glavnom centru za brojanje bit će javno izloženi u centru za brojanje kako bi javnost mogla imati uvida u njih, a kopije rezultata glasanja bit će uručene akreditiranim posmatračima rada glavnog centra za brojanje na njihov zahtjev.

(3) Centralna izborna komisija BiH imenuje direktora Glavnog centra za brojanje, kao i tri zamjenika. Direktor i njegovi zamjenici imenuju se iz redova različitih konstitutivnih naroda, odnosno jedan iz reda ostalih. Direktor i njegovi zamjenici su lica sa najmanje tri godine iskustva u provođenju izbora i ne mogu biti članovi političke stranke.

(4) Glasački listići broje se tako da se ne naruši tajnost glasanja.

=== Član 5.23 ===

(1) Ako se brojanje glasačkih listića vrši na biračkom mjestu, birački odbor počinje prebrojavanje glasova nakon završetka procesa glasanja i zatvaranja biračkog mjesta.

(2) U slučaju da se prebrojavanje vrši upotrebom izborne tehnologije kojom se glasački listići broje automatski, automatsko prebrojavanje rezultata i prenos rezultata glasanja vrši se odmah po zatvaranju biračkog mjesta. Nakon završetka navedenog postupka birački odbor vrši ručno prebrojavanje.

(3) Birački odbor prvo broji neiskorištene i upropaštene glasačke listiće i stavlja ih u odvojene pakete koji se nakon toga zapečate.

(4) Birački odbor nakon toga odvojeno broji birače koji su potpisali izvode iz Centralnog biračkog spiska, birače koji su potpisali poseban izvod iz člana 5.18 ovog Zakona, te utvrđuje ukupan broj birača, koji su glasali na biračkom mjestu, i upisuje ove podatke u odgovarajuće obrasce. Birački odbor zatim otvara jednu po jednu glasačku kutiju i broji koverte sa nepotvrđenim glasačkim listićima, ako ih ima, kao i glasačke listiće koji se nalaze u glasačkoj kutiji. Nakon toga, birački odbor broji važeće glasačke listiće kojima je glasano za svaku pojedinu političku stranku, koaliciju, listu nezavisnih kandidata i nezavisnog kandidata, kao i broj glasova za svakog kandidata na kandidatskoj listi, te utvrđuje broj nevažećih glasačkih listića.

(5) Svi članovi biračkog odbora zajednički, jedni pred drugima, vrše ručno prebrojavanje birača, glasačkih listića, koverti s nepotvrđenim glasačkim listićima i glasova iz stavova (3) i (4) ovog člana, i neće odsustvovati tokom navedenog postupka prebrojavanja, osim u opravdanim slučajevima utvrđenim propisima Centralne izborne komisije BiH. Postupak ručnog prebrojavanja obustavlja se za vrijeme odsutnosti člana biračkog odbora.

=== Član 5.24 ===

Nakon zatvaranja biračkog mjesta na kojem su glasali birači u odsutnosti, birački odbor razvrstava glasačke listiće po općinama za koje su birači glasali i dostavlja ih nadležnim općinskim izbornim komisijama. Centralna izborna komisija BiH utvrđuje način i postupak razvrstavanja glasačkih listića po općinama i njihovu dostavu nadležnim izbornim komisijama.

=== Član 5.25 ===

(1) Osim u slučaju kad Centralna izborna komisija BiH utvrdi da će se ručno i/ili elektronsko brojanje djelimično ili u potpunosti obaviti u centrima za brojanje, u skladu sa članom 5.22 stav (2) ovog Zakona, nakon zatvaranja biračkog mjesta i završetka postupka brojanja, birački odbor u odgovarajuće obrasce unosi sljedeće podatke:

1) ukupan broj glasova;
2) ukupan broj važećih glasova za svaku političku stranku, koaliciju, listu nezavisnih kandidata i nezavisnog kandidata;
3) ukupan broj glasova za svakog pojedinačnog kandidata na kandidatskoj listi;
4) ukupan broj nevažećih glasačkih listića, posebno navodeći broj glasačkih listića koji su nevažeći jer nisu ispunjeni, a posebno broj glasačkih listića koji su nevažeći jer su pogrešno ispunjeni;
5) ukupan broj upropaštenih glasačkih listića;
6) ukupan broj nepotvrđenih glasačkih listića koji se nalaze u glasačkoj kutiji, ako ih i ima i
7) ukupan broj neiskorištenih glasačkih listića.

(2) Zapisnik o radu biračkog odbora i odgovarajuće obrasce potpisuju svi članovi biračkog odbora. Ako neki član odbije da se potpiše, predsjednik ili jedan od članova koji se potpisuju to će evidentirati zajedno sa razlozima nepotpisivanja.

=== Član 5.26 ===

(1) Nakon završetka procesa brojanja, birački odbor odmah, a najkasnije 12 sati nakon zatvaranja biračkog mjesta, dostavlja nadležnoj općinskoj izbornoj komisiji zapisnik o radu biračkog odbora, izvod iz Centralnog biračkog spiska, sve posebne obrasce iz člana 5.18 ovog Zakona, sve nepotvrđene glasačke listiće, važeće glasačke listiće, nevažeće glasačke listiće, te odvojeno neiskorištene i upropaštene glasačke listiće, kao i sve druge obrasce koje zahtijeva Centralna izborna komisija BiH. Predsjednik biračkog odbora zadržava primjerak izvještaja o rezultatima glasanja.

(2) Predsjednik biračkog odbora javno izlaže detaljni tabelarni prikaz rezultate glasanja na biračkom mjestu po političkim subjektima i kandidatima kako bi javnost mogla imati uvid u njih, a kopije rezultata glasanja bit će uručene akreditiranim posmatračima rada biračkog odbora na njihov zahtjev.

(3) Birački odbor isporučuje sav preostali izborni materijal općinskoj izbornoj komisiji.

(4) Centralna izborna komisija BiH će donijeti propise o obezbjeđivanju sigurnog elektronskog prenosa relevantnih statističkih informacija u stvarnom vremenu prije i poslije zatvaranja biračkih mjesta i prenosa izbornih rezultata nakon zatvaranja biračkih mjesta prema općinskoj izbornoj komisiji i Centralnoj izbornoj komisiji BiH.

=== Član 5.27 ===

(1) Nakon što od biračkih odbora dobije svu dokumentaciju i materijale za izbore, općinska izborna komisija utvrđuje objedinjene zbirne rezultate glasanja provedenog na teritoriji te općine za organe na svim nivoima vlasti za koje su provedeni izbori i o tome sastavlja zapisnik, koji se podnosi Centralnoj izbornoj komisiji BiH odmah, a najkasnije u roku od 24 sata nakon zatvaranja biračkih mjesta. Objedinjeni zbirni rezultati glasanja za općinu sadrže iste podatke prema članu 5.25 ovog Zakona. Kontrolori izbornih rezultata obavezni su unositi izborne rezultate sa obrazaca izbornih rezultata sa biračkih mjesta, kao i sa obrazaca za pravilno objedinjavanje utvrđenih izbornih rezultata. Općinska izborna komisija zadržava primjerak objedinjenih zbirnih rezultata glasanja i distribuira ga drugim izbornim organima, u skladu sa propisima Centralne izborne komisije BiH.

(2) Općinska izborna komisija javno će izložiti detaljni tabelarni prikaz za objedinjene zbirne rezultate izbora po političkim subjektima i kandidatima kako bi javnost mogla imati uvid u njih, a kopije objedinjenih rezultata glasanja bit će uručene akreditiranim posmatračima rada općinske izborne komisije na njihov zahtjev.

(3) Ukoliko se unos rezultata vrši na biračkom mjestu, kontrolori će provjeriti tačnost unesenih rezultata.

=== Član 5.28 ===

(1) Da bi bila prihvatljiva, svaka pojedinačna koverta s glasačkim listićem mora imati poštanski žig zemlje iz koje se glasa, s datumom ne kasnijim od datuma održavanja izbora.

(2) Glasački listići za glasanje poštom, koji nisu dostavljeni u skladu sa stavom (1) ovog člana, neće se brojati.

(3) Da bi se brojao glasački listić koji je blagovremeno dostavljen poštom, birač za kog je utvrđeno da je ispravno registrovan za glasanje poštom, mora ga vratiti u zapečaćenoj koverti kako bi se osigurala tajnost glasanja tog lica, i uz njega priložiti kopiju jedne od ličnih isprava prema članu 5.12 ovog Zakona.

=== Član 5.29 ===

(1) Centralna izborna komisija BiH utvrđuje rezultate svih neposrednih i posrednih izbora obuhvaćenih ovim zakonom istekom roka za podnošenje prigovora, žalbe i/ili po okončanju ponovnog kontrolnog brojanja, odnosno nakon pravosnažnosti odluka.

(2) Propisima Centralne izborne komisije BiH određuju se redoslijed utvrđivanja izbornih rezultata za organe na svim nivoima vlasti, način na koji se detaljan tabelarni prikaz rezultata glasanja stavlja na raspolaganje javnosti, te način objavljivanja izbornih rezultata. Detaljan tabelarni prikaz rezultata glasanja uključuje rezultate na nivou biračkog mjesta po političkim subjektima i kandidatima, s tim da se ne naruši tajnost glasanja, utvrđena članom 5.10 ovog Zakona.

(3) Preliminarni rezultati izbora se, u pravilu, evidentiraju na osnovu elektronskog brojanja glasačkih listića.

(4) Ukoliko se ustanovi da postoji neslaganje između rezultata ručnog i elektronskog prebrojavanja, Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine izvršit će ponovljeno ručno brojanje i ponovljeno elektronsko brojanje u glavnom centru za brojanje i utvrđuje rezultat glasanja na biračkom mjestu.

=== Član 5.29a ===

Centralna izborna komisija BiH objavljuje preliminarne, nezvanične i nekompletne rezultate izbora za sve nivoe vlasti za koje se izbori održavaju, po sljedećem rasporedu:

a) prve rezultate u 24.00 sata na dan izbora,
b) dva puta u toku naredna 24 sata,
c) u narednih pet dana svaka 24 sata,
d) narednih dana svakih 48 sati, sve do objavljivanja konačnih, službenih i kompletnih rezultata izbora.

=== Član 5.30 ===

(1) Nakon što Centralna izborna komisija BiH utvrdi i objavi izborne rezultate, općinska izborna komisija, ovjerena politička stranka, koalicija, lista nezavisnih kandidata ili nezavisni kandidat, mogu zahtijevati da Centralna izborna komisija BiH ponovno broji glasačke listiće u određenim izbornim jedinicama u kojima su se politička stranka, koalicija, lista nezavisnih kandidata ili nezavisni kandidat kandidirali za izbore. Akreditirani posmatrač može zahtijevati da Centralna izborna komisija BiH ponovno broji glasačke listiće na biračkom mjestu na kojem je bio posmatrač. Ovjerena politička stranka, koalicija, lista nezavisnih kandidata, nezavisni kandidat ili akreditirani posmatrač mogu zahtijevati od Centralne izborne komisije BiH da ponovno broji glasačke listiće za glasanje u odsutnosti, glasačke listiće kojima se glasalo izvan Bosne i Hercegovine ili nepotvrđene-kovertirane glasačke listiće.

(2) Grupa od 50 ili više birača, koji su glasali na istom biračkom mjestu, može zahtijevati da Centralna izborna komisija BiH ponovno broji glasačke listiće na biračkom mjestu na kojem su glasali.

(3) Općinska izborna komisija može zahtijevati da Centralna izborna komisija BiH ponovno broji glasačke listiće na biračkom mjestu u njenoj općini.

(4) Centralna izborna komisija BiH može razmatrati zahtjev za ponovno brojanje glasačkih listića, ako su ispunjeni sljedeći uslovi:

1) da je zahtjev podnesen u pisanoj formi i da ga je potpisao akreditirani posmatrač, grupa od 50 ili više birača koji su glasali na istom biračkom mjestu, nezavisni kandidat, predsjednik političke stranke, nosilac liste nezavisnih kandidata ili bilo koji od predsjednika političkih stranaka koje su formirale koaliciju, ili općinska izborna komisija;
2) da su u zahtjevu tačno navedene činjenice koje opravdavaju ponovno brojanje, uključujući članove ovog zakona koji nisu poštovani ili su prekršeni;
3) da je u zahtjevu naveden približan broj glasačkih listića za koje se vjeruje da nisu ispravni;
4) da je u zahtjevu navedeno kako bi ova povreda zakona utjecala na izborne rezultate i
5) da je zahtjev podnesen Centralnoj izbornoj komisiji BiH u roku od 72 sata od dana kada je Centralna izborna komisija BiH objavila utvrđene izborne rezultate.

(5) Centralna izborna komisija BiH nalaže ponovno brojanje ako se utvrdi da broj glasačkih listića premašuje broj glasača koji su glasali na biračkom mjestu za više od 2%.

(6) Centralna izborna komisija BiH naređuje ponovno brojanje glasačkih listića ako utvrdi da je učinjena povreda ovog Zakona i da ta povreda utječe na dodjelu mandata.

(7) Centralna izborna komisija BiH po službenoj dužnosti može naložiti ponovno brojanje čak i ako nije podnesen zahtjev za ponovno prebrojavanje iz stava (1) ovog člana nezavisno od uslova iz stavova (2), (3), (4), (5) i (6) ovog člana.

=== Član 5.31 ===

Ako Centralna izborna komisija BiH naredi ponovno brojanje glasačkih listića, tačno će navesti koji će se glasački listići ponovno brojati, kao i datume, mjesta i postupke za ponovno brojanje. Kandidati političkih stranaka, koalicija, listi nezavisnih kandidata i nezavisni kandidati i kandidat s liste pripadnika nacionalnih manjina koji se pojavljuju na glasačkom listiću za koji se vrši ponovno brojanje, kao i drugi akreditirani posmatrači, mogu biti prisutni u toku ponovnog brojanja.

=== Član 5.32 ===

(1) Nakon završetka ponovnog brojanja glasačkih listića i istekom roka za podnošenje žalbe, odnosno nakon pravosnažnosti odluka, Centralna izborna komisija BiH potvrđuje izborne rezultate za organe na svakom pojedinom nivou vlasti u pravilu, u roku od 30 dana od dana održavanja izbora. Izuzetno, iz razloga propisanih propisima iz stava (3) ovog člana, provjera rezultata može se odgoditi i do 15 dana.

(2) Odluka Centralne izborne komisije BiH o potvrđivanju izbornih rezultata je konačna, obavezujuća i protiv nje nije moguće izjaviti žalbu.

(3) Centralna izborna komisija BiH donosi propise o potvrđivanju izbornih rezultata.

== POGLAVLJE 6 – ZAŠTITA IZBORNOG PRAVA ==

=== Član 6.1 ===

Zaštitu izbornog prava osiguravaju izborne komisije i Apelacioni odjel Suda Bosne i Hercegovine.

=== Član 6.2 ===

(1) Birač i politički subjekt čije je pravo ustanovljeno ovim zakonom povrijeđeno, može izbornoj komisiji uložiti prigovor najkasnije u roku od 72 sata od učinjene povrede, osim ako ovim Zakonom nije drugačije određeno.

(2) Izborne komisije će, po saznanju za učinjenju povredu iz svoje nadležnosti, pokrenuti postupak po službenoj dužnosti protiv političkog subjekta i zaposlenog ili na drugi način angažiranog u izbornoj administraciji zbog kršenja odredbi ovog Zakona.

(3) Inicijativu za pokretanje postupka u smislu stava (2) ovog člana može podnijeti pravno ili fizičko lice nadležnoj izbornoj komisiji u pisanoj formi, u kojoj je obavezno navesti mjesto, vrijeme, sadržaj učinjenje povrede i počinioca.

=== Član 6.3 ===

(1) Prigovor se podnosi na obrascu koji propiše Centralna izborna komisija BiH ili putem elektronske aplikacije. Prigovor sadrži kratak opis učinjene povrede i prilog-dokaze koji potvrđuju navode prigovora. Prigovor mora potpisati podnosilac prigovora. Ako je podnosilac prigovora politička stranka ili koalicija ili lista nezavisnih kandidata, prigovor potpisuje predsjednik ili ovlašteni predstavnik političke stranke ili koalicije ili liste nezavisnih kandidata ili lice koje oni ovlaste uz priloženo ovlaštenje. Podaci o ovlaštenom predstavniku deponiraju se kod općinske izborne komisije.

(2) Prigovor se dostavlja bez odgađanja svim stranama navedenim u prigovoru. Strane navedene u prigovoru mogu se u roku od 24 sata od prijema prigovora, u pisanoj formi, izjasniti o navodima prigovora. Nadležni organi mogu odrediti saslušanje strana.

(3) Centralna izborna komisija BiH utvrđuje proceduralne upute za rješavanje po prigovorima podnesenim izbornim komisijama.

(4) Prigovor koji je prema članu 6.2 ovog Zakona podnijelo neovlašteno lice, ili je prigovor podnesen neblagovremeno ili je nepotpun, odbacuje se.

(5) Prigovor će se odbaciti i ako se ne može utvrditi ko je podnosilac prigovora. Podneseni prigovor odnosno žalba u postupku zaštite izbornog prava ne odgađaju obavljanje izbornih radnji koje su propisane ovim Zakonom.

=== Član 6.4 ===

(1) Općinska izborna komisija u svojoj općini ima prvostepenu nadležnost za odlučivanje po prigovorima uloženim zbog povreda pravila ponašanja iz Poglavlja 7, osim u slučaju povrede iz člana 7.2a, člana 7.3 stav (1) tačka 3) i 7), člana 7.3 stav (2) i člana 7.4 stav (1) tačka 3) ovog Zakona, o čemu odlučuje Centralna izborna komisija BiH.

(2) Općinska izborna komisija dužna je da razmotri prigovor i da donese odluku u roku od 48 sati nakon isteka roka utvrđenog članom 6.3. stav (2) ovog Zakona. Općinska izborna komisija dužna je da o svojoj odluci odmah obavijesti podnosioca prigovora, kao i druge strane. Prilikom rješavanja prigovora, općinska izborna komisija može postupati na osnovu utvrđenih činjenica ili održavati rasprave.

(3) Prigovor koji je prema članu 6.2 ovog Zakona podnijelo neovlašteno lice, ili ako prigovor nije pravovremeno podnesen, odbacuje se.

=== Član 6.5 ===

Centralna izborna komisija BiH i općinska izborna komisija mogu narediti preduzimanje mjera kojima se otklanjaju nepravilnosti na koje se odnosi prigovor iz člana 6.4 i člana 6.6 ovog Zakona, što uključuje ali se ne ograničava na dodavanje ili brisanje imena birača sa Centralnog biračkog spiska, pokrenuti inicijativu za smjenjivanje lica koje radi u centru za birački spisak ili smijeniti člana u biračkom odboru, ili naređivanje određenom licu ili stranci da obustavi aktivnosti kojima se krši ovaj zakon i izreći novčanu kaznu.

=== Član 6.6 ===

(1) Centralna izborna komisija BiH ima prvostepenu nadležnost za odlučivanje po prigovorima uloženim zbog povreda pravila izbornog procesa, izbornih prava, povrede Poglavlja 16. učinjene od političkog subjekta i povrede iz člana 7.2a, člana 7.3 stav (1) tačka 3) i 7), člana 7.3 stav (2) i člana 7.4 stav (1) tačka 3) ovog Zakona.

(2) Na odluke izbornih komisija može se uložiti žalba Centralnoj izbornoj komisiji BiH u roku od 72 sata od prijema prvostepene odluke.

(3) Centralna izborna komisija BiH dužna je da razmotri prigovor i žalbu i da donese odluku u roku od 48 sati nakon isteka roka utvrđenog članom 6.3. stav (2) ovog Zakona. Centralna izborna komisija BiH dužna je da o svojoj odluci odmah obavijesti podnosioca prigovora, kao i druge strane.

(4) Izuzetno, u posebno složenim slučajevima kada je za utvrđivanje činjenica i okolnosti od značaja za rješavanje stvari potrebno saslušati stranke i svjedoke, te steći uvid i pročitati veći broj materijalnih dokaza, Centralna izborna komisija BiH provest će postupak u roku od tri, a ne duže od pet dana nakon isteka roka iz člana 6.3 stav (2) ovog zakona.

(5) Prigovor ili žalba, koje je prema članu 6.2 ovog Zakona podnijelo neovlašteno lice, ili ako prigovor ili žalba nisu blagovremeno podneseni, odbacuju se.

(6) Prilikom rješavanja prigovora i žalbi, Centralna izborna komisija BiH može postupati na osnovu utvrđenih činjenica ili održavati rasprave. Centralna izborna komisija BiH može dozvoliti stranama da podnesu nove dokaze ili svoje odluke zasnivati na dokumentaciji iz spisa komisija nižeg stepena.

(7) Centralna izborna komisija BiH blagovremeno javno objavljuje informacije u vezi s podnesenim prigovorima i žalbama, kao i informacije o donesenim odlukama, te vodi poseban registar podnesenih prigovora, žalbi i donesenih odluka.

(8) Način vođenja registra bit će propisan podzakonskim aktom Centralne izborne komisije BiH.

=== Član 6.7 ===

(1) Kada odlučuje po službenoj dužnosti ili kada odlučuje o prigovorima i žalbama, Centralna izborna komisija BiH ima ovlaštenja da naredi izbornoj komisiji, Centru za birački spisak, centrima za brojanje ili biračkom odboru da preduzmu mjere kojima se otklanjaju utvrđene nepravilnosti.

(2) Centralna izborna komisija BiH ima ovlaštenja da izrekne sljedeće sankcije:

1. novčanu kaznu koja ne prelazi iznos od 30.000 konvertibilnih maraka;
2. uklanjanje imena kandidata sa kandidatske liste ako se utvrdi da je kandidat lično odgovoran za povredu;
3. poništenje ovjere političke stranke, koalicije, liste nezavisnih kandidata ili nezavisnog kandidata; i
4. zabranu angažiranja određenog lica za rad na biračkom mjestu, u Centru za birački spisak, u općinskoj izbornoj komisiji, u centrima za brojanje ili drugoj izbornoj komisiji uspostavljenoj u skladu sa članom 2.21 ovog zakona.

=== Član 6.8 ===

(1) Ako izborna komisija smatra da je učinjeno krivično djelo koje se odnosi na izborni proces, dužna je da to djelo prijavi nadležnom tužilaštvu.

(2) Prilikom podnošenja prijave, izborna komisija navodi i dokaze koji su joj poznati, te preduzima potrebne mjere da bi se sačuvali tragovi navodno učinjenog krivičnog djela, predmeti kojima je ili pomoću kojih je učinjeno to djelo i drugi dokazi.

=== Član 6.9 ===

(1) Apelacioni odjel Suda Bosne i Hercegovine nadležan je da rješava po žalbama na odluke Centralne izborne komisije BiH. Žalba se podnosi Apelacionom odjelu Suda Bosne i Hercegovine u roku od dva dana od dana prijema odluke Centralne izborne komisije BiH.

(2) Žalba se podnosi preko Centralne izborne komisije BiH.

(3) Apelacioni odjel Suda Bosne i Hercegovine, kada odlučuje o primjeni ovog zakona dužan je donijeti odluku po žalbi u roku od tri dana od dana prijema žalbe.

(4) Sud BiH blagovremeno i javno objavljuje informacije u vezi s odlukama i obrazloženjima odluka iz stava (3) ovog člana.

== POGLAVLJE 7 – PRAVILA PONAŠANJA U IZBORNOM PERIODU ==

=== Član 7.1 ===

U periodu preuranjene izborne kampanje zabranjeno je vođenje izborne kampanje u elektronskim, onlajn i štampanim medijima i putem društvenih mreža ili bilo koji oblik javnog oglašavanja kampanje. Ova zabrana ne odnosi se na organiziranje zakonitih zvaničnih skupova organa i događaja političkih subjekata u svrhe koje nisu kampanja.

=== Član 7.1a ===

Kandidati političkih stranaka, koalicija, liste nezavisnih kandidata, kao i nezavisni kandidati i drugi učesnici u izbornom procesu, imaju potpunu slobodu da tokom izborne kampanje vrše izborne aktivnosti na teritoriji cijele Bosne i Hercegovine. Nadležni organi osigurat će slobodu kretanja kandidata, pristalica i birača tokom cijelog izbornog procesa.

=== Član 7.1b ===

(1) Političke stranke, koalicije, liste nezavisnih kandidata i nezavisni kandidati imaju pravo:

1. voditi izbornu kampanju u mirnom okruženju;
2. organizirati i održavati javne skupove na kojima mogu slobodno iznositi svoje stavove kako bi stekli podršku birača; i
3. štampati i dijeliti plakate, postere i druge materijale u vezi sa izbornom kampanjom.

(2) Za javni skup iz tačke b) prethodnog stava nije potrebno odobrenje nadležnog organa, s tim što je organizator dužan dvadeset i četiri (24) sata prije održavanja takvog skupa o tome obavijestiti organ nadležan za održavanje javnog reda i mira.

(3) Ako su dva ili više organizatora najavili nadležnom organu održavanje javnog skupa na istom mjestu i u isto vrijeme, pravo na održavanje javnog skupa na tom mjestu i u zatraženo vrijeme imat će organizator koji je prvi pismeno obavijestio nadležni organ o održavanju javnog skupa o čemu će podnosilac obavijestiti nadležni organ, u roku ne dužem od 12 sati od podnesenog obavještenja o održavanju javnog skupa.

=== Član 7.1c ===

Politički subjekti u periodu izborne kampanje obavezni su osigurati ravnomjernu promociju kandidata oba spola u medijskim nastupima, u javnim skupovima i drugim oblicima izborne kampanje s ciljem osiguranja jednakosti kandidata oba spola.

=== Član 7.2 ===

(1) Nadležni općinski organi dužni su osigurati ravnopravan tretman političkim strankama, koalicijama, listama nezavisnih kandidata i nezavisnim kandidatima koji su ovjereni za učešće na izborima u njihovim zahtjevima da javna mjesta i javne objekte koriste u svrhu kampanje, uključujući održavanje skupova, izlaganje oglasa, plakata, postera i drugog sličnog materijala.

(2) Zabranjeno je uklanjati, prekrivati, oštećivati ili mijenjati štampane oglase, plakate, postere ili druge materijale koji se, u skladu sa zakonom, koriste u svrhu izborne kampanje političkih stranaka, koalicija, listi nezavisnih kandidata ili nezavisnih kandidata. Centralna izborna komisija BiH zabranit će isticanje, štampanje i rasturanje oglasa, plakata, postera i drugih materijala, koji se koriste u svrhu izborne kampanje političkih stranaka, koalicija, listi nezavisnih kandidata ili nezavisnih kandidata, na kojima se žene ili muškarci predstavljaju na stereotipan i uvredljiv ili ponižavajući način i naložiti političkoj stranci, koaliciji, listi nezavisnih kandidata ili nezavisnom kandidatu da postavljene materijale ukloni. Odluka Centralne izborne komisije BiH je konačna u upravnom postupku, ali se protiv nje može pokrenuti upravni spor.

(3) Nadležni organi neće dozvoliti političkim strankama, koalicijama, listama nezavisnih kandidata i nezavisnim kandidatima da postavljaju oglase, plakate, postere, odnosno da pišu svoja imena ili slogane koji su u vezi sa izbornom kampanjom, unutar ili na zgradama u kojima su smješteni organi vlasti na svim nivoima, javna preduzeća, javne ustanove i mjesne zajednice, na vjerskim objektima, na javnim putevima i javnim površinama, osim na mjestima predviđenim za plakatiranje i oglašavanje.

(4) Politički subjekt dužan je u roku od 15 dana od dana izbora osigurati uklanjanje svih oglasa, plakata, postera i drugog sličnog materijala s prostora određenog za kampanju, a koji su korišteni u svrhu izborne kampanje tog političkog subjekta.

=== Član 7.2a ===

(1) Nosiocima izvršne funkcije utvrđenim u članu 1.8, stav (6) ovog zakona i nosiocima mandata zabranjena je zloupotreba javnih sredstava.

(2) Zloupotrebu javnih sredstava u smislu stava (1) ovog člana između ostalog podrazumijeva:
a) korištenje pozicije rukovodioca organa ili ustanove za javnu promociju sebe kao kandidata i/ili političkog subjekta kojem pripada, kroz javnu promociju organa ili ustanove,
b) uključivanje državnih službenika koji su podređeni kandidatu u obavljanju poslova u radnom vremenu s ciljem promocije kandidata ili političkih subjekata;
c) korištenje prostorija javnih ustanova, organa ili javnih preduzeća za obavljanje predizbornih aktivnosti ako korištenje istih prostorija nije zagarantirano drugim kandidatima i političkim subjektima pod istim uslovima;
d) korištenje sredstava komunikacije, informacionih usluga, kancelarijske opreme javnih ustanova, organa i javnih preduzeća za izbornu kampanju;
e) korištenje sredstava prijevoza u vlasništvu državnih, entitetskih, gradskih, kantonalnih ili općinskih organa i organizacija bez naknade ili po sniženim naknadama za aktivnosti kampanje. Ova odredba ne odnosi se na prijevoz osoba koje se posebno štite u skladu sa zakonom, koji se obavlja kao dio sigurnosnih mjera koje se primjenjuju u odnosu na visoke zvaničnike koji podliježu službenoj zaštiti koju pružaju nadležni organi prilikom obavljanja službene dužnosti ili postupanja po službenoj dužnosti;
f) promocija političkih subjekata ili kandidata na javnim događajima ili manifestacijama koje finansiraju javne institucije ili javna poduzeća;
g) prikupljanje potpisa ili vođenje izborne kampanje koju provode osobe koje obavljaju izbornu dužnost ili su državni službenici, tokom službenih aktivnosti ili događaja koje organizira javna institucija, javni organ ili javno preduzeće; i
h) korištenje javnih sredstava i resursa u svrhu direktne ili indirektne kupovine podrške birača tokom izborne kampanje, što uključuje između ostalog i pružanje jednokratne novčane ili nenovčane pomoći građanima ili kategorijama građana, osim ako je pružanje te pomoći planirano u okviru redovnih budžetskih subvencija.

(3) Poštivanje ograničenja iz stava (2) ovog člana ne sprječava javne i izabrane dužnosnike ili državne službenike u vršenju službene dužnosti.

=== Član 7.3 ===

(1) Kandidatima i pristalicama političkih stranaka, listi nezavisnih kandidata, listi pripadnika nacionalnih manjina i koalicija, kao i nezavisnim kandidatima i njihovim pristalicama, te zaposlenima ili na drugi način angažiranim u izbornoj administraciji nije dozvoljeno:

1) nositi i pokazivati oružje na političkim skupovima, biračkim mjestima i njihovoj okolini, kao i za vrijeme okupljanja u vezi s aktivnostima političkih stranaka, koalicija, listi nezavisnih kandidata i nezavisnih kandidata u izbornom procesu;
2) ometati skupove drugih političkih stranaka, koalicija i nezavisnih kandidata, kao i podsticati druge na takve aktivnosti;
3) sprječavati novinare da obavljaju svoj posao u skladu sa pravilima profesije i izbornim pravilima;
4) obećavati novčane nagrade ili druge materijalne koristi s ciljem dobivanja podrške birača ili prijetnje pristalicama drugih političkih stranaka, koalicija, listi nezavisnih kandidata i nezavisnih kandidata;
5) podsticati na glasanje lice koje nema pravo glasa;
6) podsticati lica da glasaju više puta na istim izborima, ili da glasaju u ime drugog lica; ili
7) koristiti se govorom mržnje, i/ili objaviti ili upotrijebiti slike, simbole, audio i video zapise, SMS poruke, internet komunikacije, društvene mreže i mobilne aplikacije ili druge materijale koji mogu tako djelovati.
8) zloupotrijebiti dijete u političke svrhe.

(2) Zabranjeno je lažno predstavljanje u ime bilo koje političke stranke, koalicije, liste nezavisnih kandidata ili nezavisnog kandidata kao i zloupotreba zakonskog prava na učešće u radu biračkog odbora ispred jednog političkog subjekta protivno odredbi člana 2.19 ovog zakona i to fiktivnim predstavljanjem u ime političkog subjekta kojem je mjesto u biračkom odboru pripalo sa ciljem pogodovanja drugom političkom subjektu kojem to mjesto u biračkom odboru nije pripalo. Ova zabrana primjenjuje se i na članove biračkog odbora.

(3) Odredbe stavova (1) i (2) primjenjivat će se shodno na period preuranjene izborne kampanje.

=== Član 7.4 ===

(1) U periodu koji počinje 24 sata prije otvaranja biračkih mjesta i traje do njihovog zatvaranja, političkim strankama, koalicijama, listama nezavisnih kandidata i nezavisnim kandidatima i kandidatima na listama pripadnika nacionalnih manjina zabranjeno je učešće u javnim političkim aktivnostima što uključuje, ali se ne ograničava samo na sljedeće:

1. održavanje skupova u cilju izborne kampanje;
2. izlaganje na biračkom mjestu i u njegovoj okolini bilo kakvih materijala u cilju uticanja na birače;
3. korištenje domaćih i međunarodnih sredstava komunikacije s ciljem uticaja na birače;
4. korištenje megafona ili drugih razglasnih uređaja u cilju uticanja na birače; i
5. svaka aktivnost kojom se ometa ili opstruira izborni proces.

(2) Pod sredstvima komunikacije iz tačke 3) stava (1) ovog člana podrazumijevaju se sredstva kojima se može isporučiti zvučni, video ili tekstualni sadržaj. Takva sredstva obuhvataju ali nisu ograničena na radio i televizijski program, štampane medije, internet, SMS poruke ili video-poruke isporučene putem mobilnih telefona itd.

(3) Zabranjuju se sve aktivnosti koje ometaju ili opstruiraju izborni proces tokom perioda utvrđenog u stavu (1) ovog člana.

== POGLAVLJE 8 – PREDSJEDNIŠTVO BOSNE I HERCEGOVINE ==

=== Član 8.1 ===

(1) Članove Predsjedništva Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Predsjedništvo BiH), koji se neposredno biraju sa teritorije Federacije Bosne i Hercegovine - jednog Bošnjaka i jednog Hrvata, biraju birači upisani u Centralni birački spisak da glasaju u Federaciji Bosne i Hercegovine. Birač upisan u Centralni birački spisak da glasa u Federaciji Bosne i Hercegovine može glasati ili za Bošnjaka ili za Hrvata, ali ne za oba. Izabran je bošnjački i hrvatski kandidat koji dobije najveći broj glasova među kandidatima iz istog konstitutivnog naroda.

(2) Člana Predsjedništva BiH, koji se neposredno bira sa teritorije Republike Srpske - jednog Srbina, biraju birači upisani u Centralni birački spisak da glasaju u Republici Srpskoj. Izabran je kandidat koji dobije najveći broj glasova.

(3) Mandat članova Predsjedništva BiH traje četiri godine.

=== Član 8.2 ===

Kandidatska lista, u smislu ovog Poglavlja, sastoji se od imena kandidata za člana Predsjedništva BiH.

=== Član 8.3 ===

Predsjedavajući Predsjedništva BiH mijenja se svakih osam mjeseci po načelu rotacije između članova Predsjedništva BiH.

=== Član 8.4 ===

Ako član Predsjedništva BiH iz bilo kojih razloga prestane vršiti svoju funkciju, ili ako je trajno ili privremeno nesposoban za vršenje funkcije, zamjenjujući član Predsjedništva BiH preuzima dužnost člana Predsjedništva BiH u skladu sa Zakonom o popunjavaju upražnjenog mjesta člana Predsjedništva BiH u toku trajanja mandata (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, broj 21/00).

=== Član 8.6 ===

Mandat novog člana Predsjedništva BiH završava kad bi se završio i mandat člana kojeg je zamijenio. Novi član Predsjedništva BiH preuzima prava, dužnosti i odgovornosti člana Predsjedništva BiH kojega je zamijenio, uključujući i predsjedavanje sjednicama Predsjedništva BiH.

=== Član 8.7 ===

O postojanju trajne nesposobnosti za vršenje funkcije člana Predsjedništva BiH odlučuje Ustavni sud Bosne i Hercegovine.

=== Član 8.8 ===

(1) Ustavni sud Bosne i Hercegovine može odlučiti da je član Predsjedništva BiH privremeno nesposoban za vršenje svoje funkcije.

(2) Ako je član Predsjedništva BiH privremeno nesposoban da obavlja svoju funkciju u smislu stava (1) ovoga člana, tada zamjenjujući tog člana preuzima prava, dužnosti i odgovornosti onesposobljenog člana Predsjedništva BiH, dok Ustavni sud Bosne i Hercegovine ne donese odluku da taj član nije više privremeno nesposoban za obavljanje funkcije.

== POGLAVLJE 9 – PARLAMENTARNA SKUPŠTINA BOSNE I HERCEGOVINE ==

=== Potpoglavlje A – PREDSTAVNIČKI DOM PARLAMENTARNE SKUPŠTINE BOSNE I HERCEGOVINE ===

=== Član 9.1 ===

(1) Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine sastoji se od 42 člana, od kojih 28 neposredno biraju birači registrovani u Centralni birački spisak za glasanje za teritoriju Federacije Bosne i Hercegovine, a 14 neposredno biraju birači registrovani u Centralni birački spisak za glasanje za teritoriju Republike Srpske. Mandat članova Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine traje četiri godine.

(2) Od 28 članova, koje neposredno biraju birači registrovani u Centralni birački spisak za glasanje za teritoriju Federacije Bosne i Hercegovine, 21 bira se iz višečlanih izbornih jedinica prema formuli proporcionalne zastupljenosti, u skladu sa članom 9.5 ovog Zakona, a sedam su kompenzacijski mandati izabrani sa teritorije Federacije, u skladu sa članom 9.6 ovog Zakona.

(3) Od 14 članova, koje neposredno biraju birači registrovani u Centralni birački spisak za glasanje na teritoriji Republike Srpske, devet se bira iz višečlanih izbornih jedinica prema formuli proporcionalne zastupljenosti, u skladu sa članom 9.5 ovog Zakona, a pet su kompenzacijski mandati izabranih sa teritorije Republike Srpske kao cjeline, u skladu sa članom 9.6 ovog Zakona.

(4) Birač ima jedan glasački listić za mandate proporcionalne zastupljenosti u višečlanoj izbornoj jedinici za koju je registrovan u Centralni birački spisak.

=== Član 9.2 ===

21 mandat iz pet višečlanih izbornih jedinica za Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, sa teritorije Federacije Bosne i Hercegovine, raspodjeljuje se na sljedeći način:

a) Izborna jedinica 1 sastoji se od Kantona 1 i Kantona 10 i bira tri člana,
b) Izborna jedinica 2 sastoji se od Kantona 7 i Kantona 8 i bira tri člana,
c) Izborna jedinica 3 sastoji se od Kantona 5 i Kantona 9 i bira četiri člana,
d) Izborna jedinica 4 sastoji se od Kantona 4 i Kantona 6 i bira šest članova i
e) Izborna jedinica 5 sastoji se od Kantona 2 i Kantona 3 i Brčo Distrikta BiH i bira pet članova.

=== Član 9.2a ===

Devet mandata iz tri višečlane izborne jedinice za Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, sa teritorije Republike Srpske, raspodjeljuje se na sljedeći način:

a) Izborna jedinica 1 sastoji se od gradova: Banja Luka i Prijedor i općina: Krupa na Uni, Novi Grad, Kozarska Dubica, Gradiška, Laktaši, Srbac, Prnjavor, Petrovac, Oštra Luka, Čelinac, Istočni Drvar, Ribnik, Mrkonjić Grad, Jezero, Kneževo, Kotor Varoš, Šipovo, Kupres i Kostajnica i bira tri člana,
b) Izborna jedinica 2 sastoji se od gradova: Doboj i Bijeljina, općina Derventa, Brod, Vukosavlje, Šamac, Donji Žabar, Modriča, Pelagićevo, Petrovo, Lopare, Ugljevik, Teslić i Stanari i Brčko distrikta BiH i bira tri člana i
c) Izborna jedinica 3 sastoji se od gradova Trebinje i Zvornik i općina: Osmaci, Šekovići, Vlasenica, Bratunac, Srebrenica, Sokolac, Han Pijesak, Istočna Ilidža, Istočni Stari Grad, Istočno Novo Sarajevo, Trnovo, Pale, Rogatica, Višegrad, Istočni Mostar, Nevesinje, Kalinovik, Gacko, Foča, Novo Goražde, Čajniče, Rudo, Berkovići, Ljubinje, Bileća i Milići i bira tri člana.

=== Član 9.4 ===

Političke stranke, koalicije i nezavisni kandidati, ovjereni u skladu s odredbama ovog Zakona, mogu se kandidirati za izbor u izbornoj jedinici.

=== Član 9.5 ===

(1) U svakoj izbornoj jedinici mandati se raspodjeljuju na sljedeći način: za svaku političku stranku i koaliciju, ukupan broj važećih glasova koje je politička stranka ili koalicija osvojila dijeli se sa 1, 3, 5, 7, 9, 11, i tako redom, sve dok je to potrebno za tu raspodjelu mandata. Brojevi koji se dobiju ovom serijom dijeljenja su &quot;količnici&quot;. Broj glasova za nezavisnog kandidata je količnik tog kandidata.

(2) Količnici se redaju od najvećeg do najmanjeg. Mandati se dijele po redu, počev od najvećeg količnika, dok se ne raspodijele svi mandati izborne jedinice za određeni organ.

(3) Politička stranka, koalicija, lista nezavisnih kandidata i nezavisni kandidat ne može učestvovati u raspodjeli mandata ako ne osvoji više od 3% od ukupnog broja važećih glasačkih listića u izbornoj jedinici.

=== Član 9.6 ===

Kompenzacijski mandati dodjeljuju se na sljedeći način:

a) U raspodjeli kompenzacijskih mandata mogu učestvovati samo političke stranke i koalicije koje su osvojile više od 3% od ukupnog broja važećih glasačkih listića za područje entiteta za koji je sačinjena kompenzacijska lista. Prvo se, prema formuli utvrđenoj u članu 9.5 ovog Zakona, raspodjeljuje ukupan broj mandata za zakonodavni organ koji se dodjeljuju za teritoriju određenog entiteta, umanjen za broj mandata koje su osvojili nezavisni kandidati.

b) Od broja mandata koje je dobila lista političke stranke ili koalicije, primjenom ovog postupka, oduzima se broj mandata koje je ta politička stranka ili koalicija osvojila, prema postupku utvrđenom u članu 9.5 ovog Zakona. Preostali broj je broj kompenzacijskih mandata koji lista dobija.

c) Ako politička stranka ili koalicija dobije negativan broj mandata primjenom postupka iz tačke b) ovog člana, ta politička stranka ili koalicija zadržat će mandate dobijene u izbornim jedinicama, ali neće dobiti nijedan kompenzacijski mandat. U slučaju da jedna ili više listi dobiju negativan broj mandata, u skladu s tim se smanjuje broj mandata koji se raspodjeljuju prema postupku iz ovog člana, kako bi se sačuvao tačan broj mandata u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine izabranih sa teritorije određenog entiteta.

=== Član 9.7 ===

Kompenzacijski mandati koje osvoji politička stranka ili koalicija u skladu s članom 9.6 ovog Zakona dodjeljuju se jedan po jedan kandidatima koji nisu izabrani s liste kompenzacijskih mandata te političke stranke ili koalicije, od vrha liste pa sve dok mandati ne budu raspodijeljeni ili dok se lista ne iscrpi.

=== Član 9.7a ===

(1) Izuzetno od odredbi člana 9.6 i 4.24 ovog Zakona, politička stranka i koalicija koja na kandidatskoj listi za kompenzacione mandate nema više kandidata, a ima još osvojenih mandata za raspodjelu, može po obavještenju Centralne izborne komisije BiH u roku od 48 sati na propisanom obrascu dostaviti dopunsku kandidatsku listu za kompenzacione mandate u skladu s članom 4.24 stav (2) ovog Zakona.

(2) Postupak podnošenja dopunske kandidatske liste za kompenzacione mandate i formu obrasca iz stava (1) ovog člana Centralna izborna komisija BiH propisat će posebnim uputstvom.

=== Član 9.8 ===

(1) Ako prilikom raspodjele u skladu sa članovima 9.5, 9.6 i 9.7 ovog Zakona budu dobijeni identični količnici, mandat se dodjeljuje žrijebanjem.

(2) Mandati koje lista dobije raspodjeljuju se najprije među kandidatima sa liste, od kojih je svaki dobio najmanje dvadeset procenata (20%) od ukupnog broja važećih glasova koje je dobila ta lista i to dodjelom mandata redoslijedom od najvećeg do najmanjeg broja glasova. Ako ima još mandata koje treba dodijeliti listi, a preostali kandidati su dobili manje od dvadeset procenata (20%) od ukupnog broja važećih glasova koje je ta lista dobila, raspodjela mandata među preostalim kandidatima te liste vrši se prema njihovom redoslijedu na listi.

(3) Ako politička stranka ili koalicija nema na listi dovoljan broj kandidata da popuni mjesta koja su joj dodijeljena, mandat se prenosi na kandidatsku listu te političke stranke ili koalicije u drugoj izbornoj jedinici u skladu sa postupkom utvrđenim u članu 9.7 ovog Zakona.

=== Član 9.9 ===

Ako mandat nezavisnog kandidata prestane, u skladu sa odredbama člana 1.10 ovog Zakona, mandat ostaje upražnjen do narednih redovno raspisanih izbora.

=== Član 9.10 ===

(1) Ako mandat kandidata političke stranke ili koalicije prestane u skladu s odredbama člana 1.10 ovog Zakona, mandat se dodjeljuje sljedećem kandidatu sa liste iste izborne jedinice u skladu s članom 9.8. stav (2) ovog Zakona. Upražnjeno mjesto kompenzacijskog mandata popunjava se sa liste kompenzacijskih mandata te političke stranke.

(2) Ako nema kandidata na listi iste izborne jedinice, mandat se dodjeljuje listi iste političke stranke ili koalicije u drugoj izbornoj jedinici u skladu sa članom 9.8 stav (3) ovog Zakona. Ako nema preostalih kandidata na bilo kojoj listi za političku stranku ili koaliciju, mandat ostaje upražnjen do sljedećih redovno raspisanih izbora.

=== Član 9.11 ===

Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine svake četiri godine preispituje izborne jedinice i broj mandata dodijeljenih svakoj izbornoj jedinici utvrđenoj ovim Poglavljem, kako bi se osiguralo da su utvrđene, uzimajući u obzir geografska ograničenja, u skladu sa demokratskim principima, a naročito sa proporcionalnošću između broja mandata i broja birača registrovanih u Centralni birački spisak.

=== Potpoglavlje B – DOM NARODA PARLAMENTARNE SKUPŠTINE BOSNE I HERCEGOVINE ===

=== Član 9.12 ===

Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH sastoji se od 15 delegata, od kojih su dvije trećine iz Federacije Bosne i Hercegovine (uključujući pet Hrvata i pet Bošnjaka) i jedna trećina iz Republike Srpske (pet Srba).

=== Član 9.12a ===

(1) Bošnjačke odnosno hrvatske delegate u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH, iz Federacije Bosne i Hercegovine bira bošnjački odnosno hrvatski klub delegata u Domu naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine.

(2) Delegati iz reda bošnjačkog i hrvatskog naroda u Domu naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine biraju delegate iz svog konstitutivnog naroda.

(3) Delegati iz reda srpskog naroda i iz reda ostalih u Domu naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine ne učestvuju u postupku izbora bošnjačkih odnosno hrvatskih delegata za Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH iz Federacije Bosne i Hercegovine.

(4) Delegate u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH (pet Srba) iz Republike Srpske bira Narodna skupština Republike Srpske.

(5) Poslanici iz reda bošnjačkog i hrvatskog naroda i iz reda ostalih u Narodnoj skupštini Republike Srpske učestvuju u postupku izbora delegata u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH iz Republike Srpske.

=== Član 9.12b ===

(1) Izbor delegata iz reda bošnjačkog i hrvatskog naroda u Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine sprovodi se odmah po sazivanju Doma naroda Parlamenta Federacije BiH, a najkasnije 30 dana od dana ovjere izbora u skladu sa ovim Zakonom.

(2) Izbor delegata iz Republike Srpske u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH sprovodi se odmah po sazivanju Narodne skupštine Republike Srpske, a najkasnije 30 dana od dana ovjere izbora u skladu sa ovim Zakonom.

=== Član 9.12c ===

(1) Izbor bošnjačkih odnosno hrvatskih delegata u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH sprovodi se na način da svaki politički subjekt koja je zastupljena u bošnjačkom odnosno hrvatskom klubu ili svaki delegat iz bošnjačkog odnosno hrvatskog kluba u Domu naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine ima pravo da nominuje jednog ili više kandidata na listi za izbor bošnjačkih odnosno hrvatskih delegata u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH.

(2) Svaka lista može sadržavati više kandidata od broja delegata koji se biraju u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH.

=== Član 9.12d ===

(1) Svaki delegat bošnjačkog odnosno hrvatskog kluba u Domu naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine daje jedan glas za listu kandidata za izbor bošnjačkih odnosno hrvatskih delegata u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH.

(2) Glasanje se provodi tajnim glasanjem u skladu sa ovim Zakonom.

=== Član 9.12e ===

(1) Izbor delegata iz Republike Srpske u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH sprovodi se na način da svaka politička stranka ili svaki poslanik u Narodnoj skupštini Republike Srpske ima pravo da nominuje jednog ili više kandidata na listu za izbor srpskog delegata u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH.

(2) Svaka lista može sadržavati više kandidata od broja delegata koji se biraju u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH.

=== Član 9.12f ===

(1) Svaki poslanik u Narodnoj skupštini Republike Srpske daje jedan glas za listu kandidata za izbor delegata u Dom naroda Parlamentarne skupštine BiH iz Republike Srpske.

(2) Glasanje se provodi tajnim glasanjem u skladu sa ovim Zakonom.

=== Član 9.12g ===

(1) Izborni materijal i rezultati glasanja iz članova 9.12d i 9.12f ovog Zakona dostavljaju se Centralnoj izbornoj komisiji BiH na potvrđivanje u skladu sa članom 2.9 ovog Zakona i konačnu raspodjelu mandata u skladu sa članom 9.5 ovog Zakona.

(2) Mandati se raspodjeljuju jedan po jedan po listama, u skladu sa članom 9.5 ovog Zakona. Osvojeni mandati dodjeljuju se prema njihovom redoslijedu na listi.

(3) Ako prilikom raspodjele u skladu sa članom 9.5 ovog Zakona budu dobijeni identični količnici, mandat se dodjeljuje žrijebanjem.

=== Član 9.12h ===

(1) Ako neko mjesto delegata u Domu naroda Parlamentarne skupštine BiH ostane upražnjeno u skladu sa članom 1.10 ovog Zakona, to mjesto popunjava sljedeći kvalifikovani kandidat na istoj listi na kojoj je bio delegat kojem je prestao mandat.

(2) Ako na toj listi nema preostalih kandidata, mandat se dodjeljuje kandidatu sa najvišim količnikom sa druge liste, iz odgovarajućeg konstitutivnog naroda.

(3) Ako nema takvog kandidata, organizuju se novi izbori za izbor delegata iz reda odgovarajućeg konstitutivnog naroda u skladu sa članovima od 9.12c do 9.12g ovog Zakona.

=== Član 9.12i ===

Izbore u smislu ovog Poglavlja (postupak kandidovanja i glasanja) provode nadležni radni organi u Parlamentu Federacije Bosne i Hercegovine i Narodnoj skupštini Republike Srpske.

== POGLAVLJE 9A – PREDSJEDNIK I POTPREDSJEDNICI FEDERACIJE BOSNE I HERCEGOVINE ==

=== Član 9.13 ===

(1) Bilo koja grupa od jedanaest delegata iz svakog od klubova konstitutivnih naroda u Domu naroda može predložiti kandidata iz reda odgovarajućeg konstitutivnog naroda. Svi kandidati mogu biti izabrani u skladu s članovima 9.15 do 9.19 ovog Zakona ili na mjesto predsjednika ili na mjesto potpredsjednika Federacije.

(2) Ukoliko u roku od 30 dana od dana potvrđivanja rezultata za izbor delegata u Dom naroda, potreban broj delegata u jednom ili više klubova konstitutivnih naroda ne predloži kandidata za mjesta predsjednika i dva potpredsjednika Federacije u skladu sa stavom (1) ovog člana, onda će to učiniti bilo koja grupa od sedam delegata iz kluba ili klubova konstitutivnih naroda u Domu naroda koji kandidate nisu predložili.

(3) Ukoliko u roku od 50 dana od dana potvrđivanja rezultata za izbor delegata u Dom naroda, potreban broj delegata u jednom ili više klubova konstitutivnih naroda ne predloži kandidata za mjesta predsjednika i dva potpredsjednika Federacije u skladu sa stavovima (1) i (2) ovog člana, onda će to učiniti bilo koja grupa od četiri delegata iz kluba ili klubova konstitutivnih naroda u Domu naroda koji kandidate nisu predložili.

=== Član 9.14 ===

Izbor za predsjednika i dva potpredsjednika Federacije Bosne i Hercegovine zahtijeva prihvatanje liste koju sačinjavaju tri kandidata i koja uključuje po jednog kandidata iz svakog konstitutivnog naroda predloženog u odgovarajućem klubu konstitutivnog naroda, u Predstavničkom domu, a zatim u Domu naroda. Izbor za predsjednika i dva potpredsjednika Federacije vrši se javnim glasanjem, osim ako dom drukčije ne odluči.

=== Član 9.15 ===

(1) Imena kandidata predloženih u skladu s članom 9.13 ovog Zakona dostavljaju se Predstavničkom domu, koji će glasati o jednoj ili više lista u roku od 30 dana od dana dostavljanja imena posljednjeg ili posljednjih kandidata, u skladu s članom 9.13 ovog Zakona. Listu odobrava Predstavnički dom ukoliko je podrži većina poslanika koji su prisutni i glasaju i ta lista se dostavlja Domu naroda na odobravanje.

(2) Ukoliko broj kandidata predloženih u skladu s članom 9.13 ovog Zakona omogući formiranje dvije liste, organizirat će se jedno glasanje u Predstavničkom domu i svaki poslanik će moći glasati za jednu od ove dvije liste. Lista koja dobije najveći broj glasova u Predstavničkom domu dostavlja se Domu naroda na odobravanje. Ukoliko dvije liste dobiju isti broj glasova, Domu naroda se prosljeđuje lista koju sačinjavaju kandidati koji su prilikom predlaganja kumulativno dobili najveću podršku u klubovima Doma naroda u skladu s članom 9.13. ovog zakona. Ukoliko su dvije liste prilikom predlaganja dobile istu podršku u klubovima Doma naroda u skladu s članom 9.13, lista koja se dostavlja Domu naroda utvrđuje se žrijebanjem.

(3) U slučaju da broj kandidata predloženih u skladu s članom 9.13 ovog Zakona omogući formiranje više od dvije liste, organizirat će se jedno glasanje u Predstavničkom domu i svaki poslanik će moći glasati za jednu od ovih lista. Ukoliko u prvom krugu glasanja nijedna lista ne dobije većinu glasova poslanika koji su prisutni i glasaju, u roku od jedne sedmice organizira se drugi krug glasanja u kojem će poslanici Predstavničkog doma glasati za jednu od dvije liste s najvećim brojem glasova iz prvog kruga glasanja. Ukoliko takve dvije liste dobiju isti broj glasova, Domu naroda se prosljeđuje lista koju sačinjavaju kandidati koji su prilikom predlaganja kumulativno dobili najveću podršku u klubovima Doma naroda u skladu s članom 9.13. ovog zakona. Ukoliko su dvije liste prilikom predlaganja dobile istu podršku u klubovima Doma naroda u skladu s članom 9.13, lista koja se dostavlja Domu naroda utvrđuje se žrijebanjem.

=== Član 9.16 ===

(1) Dom naroda odlučuje većinom glasova delegata koji su prisutni i koji glasaju u roku od 30 dana od prijema liste koju je odobrio Predstavnički dom.

(2) Radi izbjegavanja svake sumnje, delegati u Domu naroda Parlamenta Federacije BiH iz reda Ostalih učestvuju u postupku koji je propisan u stavu (1) ovog člana.

=== Član 9.17 ===

(1) Izuzetno od odredbe člana 9.14 ovog Zakona, ukoliko Predstavnički dom ne odobri listu kandidata u roku iz člana 9.15, stav (1) ovog Zakona, lista koju sačinjavaju kandidati koji su prilikom predlaganja dobili najveću podršku u odgovarajućim klubovima u Domu naroda u skladu s članom 9.13 ovog Zakona prosljeđuje se Domu naroda. Ukoliko je prilikom predlaganja više od jednog takvog kandidata dobilo identičnu podršku u jednom ili u više klubova Doma naroda u skladu s članom 9.13. ovog Zakona, kandidat koji se nalazi na listi koja se dostavlja Domu naroda utvrđuje se žrijebanjem. Kandidati s liste dostavljene Domu naroda smatraju se izabranim ukoliko ta lista bude odobrena u Domu naroda u skladu s članom 9.16. ovog zakona.

(2) Izuzetno od odredbe člana 9.14 ovog Zakona, ukoliko u roku iz člana 9.16, stav (1) ovog Zakona Dom naroda ne obavi glasanje za listu kandidata koju je dostavio Predstavnički dom, izabranim će se smatrati kandidati sa liste koja bude odobrena samo u Predstavničkom domu.

=== Član 9.18 ===

(1) Ukoliko se lista kandidata ne odobri u skladu s članovima 9.15 do 9.17 ovog Zakona, postupak se ponavlja. U ponovljenom postupku, Predstavnički dom će glasati za novu listu u roku od 15 dana od dana glasanja kojim je lista kandidata odbijena. Ukoliko je Predstavnički dom iscrpio sve moguće liste kandidata predloženih u skladu s članom 9.13 ovog Zakona, postupak predviđen u članovima 9.13 do 9.15 ovog Zakona se ponavlja, pod uvjetom da će se rokovi u kojima odgovarajući klub predlaže kandidate predviđeni u članu 9.13 ovog Zakona prepoloviti i da će početi da teku od dana odbijanja posljednje liste u Domu.

(2) U ponovljenom postupku izabranim će se smatrati kandidati sa liste koja je dobila većinu glasova poslanika koji su prisutni i glasaju u Predstavničkom domu u skladu s članom 9.15 ovog Zakona.

=== Član 9.19 ===

(1) Tri kandidata izabrana u skladu s članovima 9.13 do 9.18 ovog Zakona odlučuju između sebe koji od njih će obavljati funkciju predsjednika. Ukoliko se dogovor ne postigne, o tome će odlučivati Predstavnički dom.

(2) Predsjednik i dva potpredsjednika Federacije biraju se na mandat od četiri godine. Ista osoba ne može biti izabrana na bilo koje od mjesta predsjednika ili potpredsjednika više od dva puta uzastopno.

== POGLAVLJE 10 – PARLAMENT FEDERACIJE BOSNE I HERCEGOVINE ==

=== Potpoglavlje A – PREDSTAVNIČKI DOM PARLAMENTA FEDERACIJE BOSNE I HERCEGOVINE ===

=== Član 10.1 ===

(1) Predstavnički dom Parlamenta Federacije BiH sastoji se od 98 poslanika koje neposredno biraju birači koji su registrovani u Centralni birački spisak za glasanje na teritoriji Federacije Bosne i Hercegovine. Mandat poslanika Predstavničkog doma Federacije BiH traje četiri godine.

(2) Određeni broj poslanika bira se iz višečlanih izbornih jedinica prema formuli proporcionalne zastupljenosti, iz člana 9.5 ovog Zakona. Kompenzacijski mandati dodjeljuju se sa teritorije Federacije Bosne i Hercegovine kao cjeline, u skladu sa članom 9.6 ovog Zakona. Predstavnički dom Parlamenta Federacije BiH, na osnovu smjernica iz člana 10.2 ovog Zakona, utvrđuje broj mandata, granice višečlanih izbornih jedinica, te broj kompenzacijskih mandata.

(3) Najmanje četiri člana svakog konstitutivnog naroda će biti zastupljeno u Predstavničkom domu Parlamenta Federacije BiH.

(4) Birač ima jedan glasački listić za mandate proporcionalne zastupljenosti u višečlanim izbornim jedinicama za koje je birač registrovan u Centralni birački spisak. Ovaj glasački listić uzima se u obzir i za raspodjelu kompenzacijskih mandata u skladu sa članom 10.5 ovog Zakona.

=== Član 10.2 ===

(1) Predstavnički dom Parlamenta Federacije BiH, na osnovu smjernica iz ovog člana, utvrđuje broj mandata, kao i granice višečlanih izbornih jedinica, te broj kompenzacijskih mandata.

(2) Od 98 mandata za Predstavnički dom Parlamenta Federacije BiH, između dvadeset tri procenta (23%) i dvadeset sedam procenata (27%) su kompenzacijski mandati. Preostali mandati raspodjeljuju se u višečlanim izbornim jedinicama.

(3) Minimalan broj višečlanih izbornih jedinica je deset. Minimalan broj članova višečlanih izbornih jedinica je tri, a maksimalan 15. Brčko Distrikt BiH bit će uključen u jednu od ovih višečlanih izbornih jedinica.

(4) Broj mandata za izbornu jedinicu utvrđuje se na sljedeći način: broj birača registrovanih u Centralni birački spisak za Predstavnički dom Parlamenta Federacije BiH, koji je utvrdila Centralna izborna komisija BiH, dijeli se s ukupnim brojem mandata koji se raspodjeljuju u izbornim jedinicama. Kako bi se utvrdio broj mandata koji pripadaju jednoj izbornoj jedinici, dijeli se broj birača registrovanih u Centralni birački spisak za tu izbornu jedinicu sa količnikom koji je dobijen u prethodnoj podjeli. Mandati koji se ne mogu raspodijeliti na osnovu cijelih brojeva, raspodjeljuju se izbornim jedinicama na osnovu najvećeg decimalnog ostatka.

=== Član 10.3 ===

(1) Političke stranke, koalicije i nezavisni kandidati koji su ovjereni u skladu sa Poglavljem 4 ovog zakona, mogu se kandidirati za izbore u izbornoj jedinici.

(2) Svaki nezavisni kandidat za mandat u izbornoj jedinici kandidira se sa zamjenikom na jednoj kandidatskoj listi. Zamjenik nema nikakvih ovlaštenja ili nadležnosti, osim u slučaju kada naslijedi mandat izabranog kandidata, u skladu sa članom 9.10 ovog zakona.

=== Član 10.4 ===

U svakoj višečlanoj izbornoj jedinici mandati se raspodjeljuju prema formuli iz člana 9.5 ovog Zakona.

=== Član 10.5 ===

Kompenzacijski mandati dodjeljuju se prema formuli iz člana 9.6 ovog Zakona.

=== Član 10.6 ===

(1) Kompenzacijski mandat, koji je osvojila politička stranka ili koalicija, u skladu sa članom 10.5 ovog Zakona, raspodjeljuje se jedan po jedan neizabranim kandidatima na kandidatskoj listi političke stranke ili koalicije za kompenzacijske mandate, počevši od vrha liste, sve dok se svi mandati ne raspodijele ili dok se lista ne iscrpi.

(2) Ukoliko svaki od konstitutivnih naroda ne osvoji minimalan broj od četiri mandata, naknadni kompenzacijski mandat se dodjeljuje kandidatu relevantnog naroda sa kompenzacijske liste političke stranke ili koalicije koja je osvojila najveći broj glasova i koja na listi ima još kvalificiranih kandidata iz reda relevantnog konstitutivnog naroda.

(3) Ukoliko politička stranka ili koalicija na svojoj kompenzacijskoj listi nema dovoljno kvalifikovanih kandidata iz reda relevantnog konstitutivnog naroda da popuni mjesta koja su joj dodijeljena, mandat se prenosi na listu stranke ili koalicije koja je osvojila naveći broj glasova i koja ima još takvih kandidata na svojoj kompenzacijskoj listi. Ukoliko na bilo kojoj kompenzacijskoj listi nema kandidata iz reda relevantnog konstitutivnog naroda, mjesto se prenosi na listu stranke ili koalicije koja je osvojila najveći broj glasova i koja ima još takvih kandidata na drugoj listi, u skladu sa članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.

=== Član 10.7 ===

(1) Ako se prilikom raspodjele u skladu sa članovima 10.4, 10.5 i 10.6 ovog Zakona dobiju identični količnici, mandat se dodjeljuje žrijebanjem.

(2) Mandati koje lista dobije raspodjeljuju se među kandidatima sa liste na način utvrđen u članu 9.8 stav (2) ovog Zakona.

(3) Ako politička stranka ili koalicija nema na listi dovoljno kandidata da popuni mjesta koja su joj dodijeljena, mandati se prenose na kandidatske liste te političke stranke ili koalicije u drugoj izbornoj jedinici, u skladu sa postupkom iz člana 9.7 ovog Zakona.

=== Član 10.8 ===

(1) Ako mandat izabranog nezavisnog kandidata prestane u skladu s odredbama člana 1.10 ovog Zakona, upražnjeno mjesto popunjava se na način utvrđen u članu 9.9 ovog Zakona.

(2) Ako mandat kandidata političke stranke ili koalicije prestane u skladu s odredbama člana 1.10 ovog Zakona, mandat se dodjeljuje na način utvrđen u članu 9.10 ovog Zakona.

=== Član 10.8A ===

(1) Pri raspodjeli mandata kako bi se popunili mandati koji su prestali u skladu s članom 1.10 ovog Zakona, osigurava se minimalna zastupljenost od četiri člana iz reda svakog konstitutivnog naroda.

(2) Sljedeća pravila primjenjivat će se i ista derogiraju rješenja predviđena u članovima 9.9 i 9.10 ovog Zakona svaki put kada bi primjena ovih članova svela zastupljenost jednog konstitutivnog naroda ispod minimuma određenog u članu 10.1 ovog Zakona:

a) Ako mandat izabranog nezavisnog kandidata prestane, u skladu sa članom 10.8 ovog Zakona, upražnjeno mjesto popunit će se iz reda političke stranke ili koalicije koja ima najveći količnik u istoj izbornoj jedinici i koja, u skladu sa članom 9.8 stav (2) ovog Zakona na svojoj listi ima još kvalifikovanih kandidata iz reda istog konstitutivnog naroda iz kojeg je bio i nezavisni kandidat kojem je prestao mandat.
1) Ukoliko politička stranka ili koalicija nema dovoljno kvalifikovanih kandidata na listi u istoj izbornoj jedinici da popuni mjesta koja su joj dodijeljena, mandat se prenosi na listu stranke ili koalicije koja je osvojila najveći broj glasova i koja na svojoj listi ima još takvih kandidata u bilo kojoj drugoj izbornoj jedinici u skladu s članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.

b) Ako mandat izabranog kandidata političke stranke ili koalicije prestane, mandat se dodjeljuje sljedećem kandidatu sa liste iste izborne jedinice koji pripada istom konstitutivnom narodu kao i prvobitni kandidat, u skladu s članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.
1) U slučaju da nema preostalih kandidata na listi iste izborne jedinice koji pripadaju istom konstitutivnom narodu, mandat se dodjeljuje listi iste političke stranke ili koalicije u drugoj izbornoj jedinici koja je osvojila najveći broj glasova, u skladu s članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.
2) Ukoliko nema preostalih kandidata na listama bilo koje političke stranke ili koalicije, mandat se dodjeljuje političkoj stranci ili koaliciji iz iste izborne jedinice koja je osvojila najveći broj glasova i koja ima kvalifikovanog kandidata koji pripada istom konstitutivnom narodu kao i prvobitni kandidat sa njene liste, u skladu s članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.
3) Ukoliko nema preostalih kandidata iz iste izborne jedinice koji pripadaju istom konstitutivnom narodu kao i prvobitni kandidat, mandat se dodjeljuje političkoj stranci ili koaliciji u bilo kojoj izbornoj jedinici, koja je osvojila najveći broj glasova i ima kvalifikovane kandidate koji pripadaju tom konstitutivnom narodu u skladu s članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.

c) Ako kompenzacijski mandat izabranog kandidata političke stranke ili koalicije prestane, mandat se dodjeljuje kandidatu sa iste liste kompenzacijskih mandata koji pripada istom konstitutivnom narodu, u skladu s članom 9.7 ovog Zakona.
1) U slučaju da nema preostalih kvalifikovanih kandidata koji pripadaju istom konstitutivnom narodu na istoj listi kompenzacijskih mandata, mandat se dodjeljuje stranci ili koaliciji koja je osvojila najveći broj glasova i koja ima kvalifikovanog kandidata iz reda istog konstitutivnog naroda na svojoj listi kompenzacijskih mandata. Mandat se tada dodjeljuje u skladu s članom 9.7 ovog Zakona.

=== Član 10.9 ===

Parlament Federacije BiH svake četiri godine preispituje izborne jedinice i broj mandata koji se dodjeljuju svakoj izbornoj jedinici i koji su utvrđeni ovim poglavljem, kako bi se osiguralo da su utvrđeni, uzimajući u obzir geografska ograničenja, u skladu sa demokratskim principima, a naročito proporcionalnošću između broja mandata i broja birača u registrovanih u Centralni birački spisak.

=== Potpoglavlje B – DOM NARODA PARLAMENTA FEDERACIJE BOSNE I HERCEGOVINE ===

=== Član 10.10 ===

Kantonalna zakonodavna tijela biraju 80 delegata u Dom naroda Parlamenta Federacije BiH, i to dvadeset tri (23) iz reda bošnjačkog, dvadeset tri (23) iz reda hrvatskog, dvadeset tri (23) iz reda srpskog naroda i jedanaest (11) iz reda Ostalih.

=== Član 10.11 ===

(1) Predstavnici iz reda bošnjačkog, hrvatskog, srpskog naroda i reda ostalih u svakoj skupštini kantona biraju delegate iz svog konstitutivnog naroda u tom kantonu.

(2) Svaka stranka koja je zastupljena u odgovarajućim klubovima konstitutivnih naroda i ostalih ili svaki član jednog od tih klubova ima pravo nominirati jednog ili više kandidata na listi za izbor delegata tog određenog kluba iz tog kantona.

(3) Svaka lista može sadržavati više kandidata od broja delegata koji se biraju, pod uslovom da zakonodavni organ kantona ima veći broj delegata iz reda bošnjačkog, hrvatskog, srpskog naroda i ostalih, od broja delegata iz reda bošnjačkog, hrvatskog, srpskog naroda i iz reda ostalih koji se biraju u Dom naroda Parlamenta Federacije BiH.

=== Član 10.12 ===

(1) Broj delegata iz svakog konstitutivnog naroda i iz reda ostalih, koji se biraju u Dom naroda Parlamenta Federacije BiH iz zakonodavnog organa svakog kantona je proporcionalan broju stanovnika kantona prema posljednjem popisu. Centralna izborna komisija BiH određuje, nakon svakog popisa, broj delegata koji se biraju iz svakog konstitutivnog naroda i iz reda ostalih, a koji se biraju iz zakonodavnog organa svakog kantona.

(2) Za svaki kanton, broj stanovnika iz svakog konstitutivnog naroda i iz reda Ostalih se dijeli brojevima 1, 3, 5, 7, itd. sve dok je to potrebno za raspodjelu. Brojevi koji se dobiju kao rezultat ovih dijeljenja predstavljaju količnike svakog konstitutivnog naroda i Ostalih u svakom kantonu. Svi količnici konstitutivnih naroda i količnici Ostalih se redaju zasebno po veličini tako što se najveći količnik svakog konstitutivnog naroda i Ostalih stavlja na prvo mjesto. Svakom konstitutivnom narodu i grupi Ostalih se daje jedno mjesto u svakom kantonu koji ima najmanje jednog takvog zastupnika u svom zakonodavnom tijelu, s tim da će se u slučaju da kanton nema jednog takvog zastupnika u svom zakonodavnom tijelu primijeniti član 10.16 ovog Zakona. Najveći količnik za svaki konstitutivni narod i za Ostale u svakom kantonu se briše sa liste količnika tog konstitutivnog naroda odnosno sa liste količnika Ostalih. Preostala mjesta se daju konstitutivnim narodima i Ostalim, jedno po jedno, od najvećeg prema najmanjem prema preostalim količnicima na listi.

=== Član 10.13 ===

(1) Izbor delegata u Dom naroda Parlamenta Federacije BiH se vrši odmah po sazivanju kantonalne skupštine nakon izbora za kantonalne skupštine, a najkasnije mjesec dana nakon ovjere izbora u skladu s članom 5.32 ovog Zakona.

(2) Ukoliko u roku predviđenom u stavu (1) ovog člana kantonalna skupština ne izabere delegate iz reda jednog ili više konstitutivnih naroda ili iz reda Ostalih u Dom naroda Parlamenta Federacije BiH, mjesta dodijeljena relevantnim konstitutivnim narodima i/ili grupi Ostalih iz tog kantona preraspodjeljuju se u skladu s članom 10.16. ovog zakona.

=== Član 10.14 ===

(1) Svaki delegat u kantonalnoj skupštini daje jedan glas za listu na kojoj je njegov odgovarajući klub.

(2) Izbor se vrši tajnim glasanjem.

=== Član 10.15 ===

Rezultat glasanja se dostavlja Centralnoj izbornoj komisiji BiH za konačnu raspodjelu mjesta. Mandati se raspodjeljuju jedan po jedan po listama ili kandidatu sa najvišim količnicima koji su rezultirali iz formule za proporcionalnu raspodjelu utvrđenu u članu 9.5 ovog Zakona. Kada lista dobije mandat, mandat se raspoređuje s vrha liste.

=== Član 10.16 ===

(1) Kada se ne izabere potreban broj delegata koji se biraju u Dom naroda Parlamenta Federacije BiH iz reda svakog konstitutivnog naroda ili iz reda &quot;ostalih&quot; u datom zakonodavnom organu kantona, preostali broj delegata iz reda bošnjačkog, hrvatskog i srpskog naroda ili ostalih bira se iz drugog kantona, dok se ne izabere potreban broj delegata iz reda svakog konstitutivnog naroda.

(2) Centralna izborna komisija BiH vrši ponovnu raspodjelu mjesta koja se ne mogu popuniti iz jednog kantona odmah po završetku prvog kruga izbora delegata u Dom naroda Parlamenta Federacije BiH u svim kantonima. Centralna izborna komisija vrši preraspodjelu tog mjesta neizabranom kandidatu koji ima najviši količnik na svim listama koje se kandidiraju za odgovarajući konstitutivni narod ili za grupu ostalih u svim kantonima.

(3) Izuzetno, Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine će donijeti poseban akt kojim će propisati način popune mjesta dodijeljenih jednom od konstitutivnih naroda ili grupi Ostalih koja ostanu upražnjena nakon provođenja postupka predviđenog u stavovima (1) i (2) ovog člana i popunit će nedostajući broj delegata iz reda konstitutivnog naroda ili iz reda Ostalih.

=== Član 10.17 ===

(1) Ukoliko neko mjesto ostane upražnjeno usljed smrti, ostavke ili trajne onesposobljenosti delegata u Domu naroda Parlamenta Federacije BiH, to mjesto popunjava sljedeći kvalifikovani kandidat na istoj listi na kojoj je bio delegat koji je umro, dao ostavku ili je trajno onesposobljen.

(2) Ukoliko na listi nema preostalih kandidata, mandat se dodjeljuje neizabranom kandidatu sa najvišim količnikom s druge liste koji se kandidira za odgovarajući konstitutivni narod ili za grupu ostalih u istom kantonu.

(3) Ukoliko nema takvog kandidata, Centralna izborna komisija BiH vrši preraspodjelu tog mjesta u skladu s članom 10.16 ovog zakona.

=== Član 10.18 ===

(1) Mandat delegata Doma naroda Parlamenta Federacije BiH traje četiri godine.

(2) U slučaju raspuštanja kantonalne skupštine, mandati delegata koje je imenovala ta kantonalna skupština ističu po imenovanju novih delegata koje bira nova kantonalna skupština nakon novih izbora. Mandat tih novih delegata traje do narednih redovno zakazanih izbora.

== POGLAVLJE 11 – NARODNA SKUPŠTINA REPUBLIKE SRPSKE ==

=== Član 11.1 ===

(1) Narodna skupština Republike Srpske sastoji se od 83 narodna poslanika, koje neposredno biraju birači registrovani u Centralni birački spisak da glasaju za Republiku Srpsku. Određeni broj poslanika bira se iz višečlanih izbornih jedinica prema formuli proporcionalne zastupljenosti iz člana 9.5 ovog Zakona. Kompenzacijski mandati dodjeljuju se sa teritorije Republike Srpske kao cjeline u skladu sa članom 9.6 ovog Zakona. Narodna skupština Republike Srpske utvrđuje, na osnovu smjernica iz člana 11.2 ovog Zakona, broj mandata i granice višečlanih izbornih jedinica, te broj kompenzacijskih mandata.

(2) Najmanje četiri člana svakog konstitutivnog naroda bit će zastupljeno u Narodnoj skupštini Republike Srpske.

(3) Birač ima jedan glasački listić za mandate proporcionalne zastupljenosti u višečlanoj izbornoj jedinici za koju je birač registrovan u Centralni birački spisak.

(4) Mandat poslanika Narodne skupštine Republike Srpske traje četiri godine.

=== Član 11.2 ===

(1) Narodna skupština Republike Srpske utvrđuje, na osnovu smjernica iz ovog člana, broj mandata i granice višečlanih izbornih jedinica i broj kompenzacijskih mandata.

(2) Od 83 mandata za Narodnu skupštinu, između dvadeset i tri procenta (23%) i dvadeset i sedam procenata (27%) su kompenzacijski mandati. Preostali mandati raspodjeljuju se u višečlanim izbornim jedinicama.

(3) Ustanovit će se najmanje šest višečlanih izbornih jedinica. Višečlana izborna jedinica ima najmanje četiri, a najviše 15 poslanika. Brčko Distrikt BiH bit će uključen u jednu od višečlanih izbornih jedinica.

(4) Broj mandata za izbornu jedinicu utvrđuje se na sljedeći način: broj birača registrovanih u Centralni birački spisak za Republiku Srpsku, koji je utvrdila Centralna izborna komisija BiH, dijeli se s ukupnim brojem mandata koji se dodjeljuju u izbornim jedinicama. Kako bi se utvrdio broj mandata koji pripada jednoj izbornoj jedinici, dijeli se broj birača registrovanih u Centralni biračko spisak za tu izbornu jedinicu sa količnikom koji je dobijen u prethodnoj podjeli. Mandati koji se ne mogu raspodijeliti na osnovu cijelih brojeva raspodjeljuju se izbornim jedinicama na osnovu najvećeg decimalnog ostatka.

=== Član 11.3 ===

(1) Političke stranke, koalicije i nezavisni kandidati, ovjereni u skladu sa Poglavljem 4 odredbama ovog Zakona, mogu se kandidovati za izbore u izbornoj jedinici.

(2) Svaki nezavisni kandidat za mandat u izbornoj jedinici kandiduje se sa zamjenikom na jednoj listi. Zamjenik nema nikakvih nadležnosti ili ovlaštenja, osim u slučaju kada naslijedi mandat za obavljenje funkcije izabranog kandidata u skladu sa članom 9.10 ovog Zakona.

=== Član 11.4 ===

U svakoj izbornoj jedinici mandati se raspodjeljuju prema formuli iz člana 9.5 ovog Zakona.

=== Član 11.5 ===

Kompenzacijski mandati raspodjeljuju se prema formuli iz člana 9.6 ovog Zakona.

=== Član 11.6 ===

(1) Kompenzacijski mandat, koji je politička stranka ili koalicija dobila u skladu sa članom 11.5 ovog Zakona, dodjeljuje se jedan po jedan neizabranim kandidatima na listi kandidata političke stranke ili koalicije za kompenzacijske mandate, počevši od vrha liste sve dok se svi mandati ne raspodijele, ili dok se ne iscrpi lista.

(2) Ukoliko svaki od konstitutivnih naroda ne osvoji minimalan broj od četiri mandata, naknadni kompenzacijski mandat dodjeljuje se kandidatu relevantnog konstitutivnog naroda sa kompenzacijske liste političke stranke ili koalicije koja je osvojila najveći broj glasova i koja na listi ima još kvalificiranih kandidata iz reda relevantnog konstitutivnog naroda.

(3) Ukoliko politička stranka ili koalicija na svojoj kompenzacijskoj listi nema dovoljno kvalificiranih kandidata iz reda relevantnog konstitutivnog naroda da popuni mjesta koja su joj dodijeljena, tada se mandat prenosi na listu stranke ili koalicije koja je osvojila najveći broj glasova i koja ima još takvih kandidata na svojoj kompenzacijskoj listi. Ukoliko na bilo kojoj kompenzacijskoj listi nema kandidata iz reda relevantnog konstitutivnog naroda, mjesto se prenosi na listu stranke ili koalicije koja je osvojila najveći broj glasova i koja ima još takvih kandidata na drugoj listi, u skladu s članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.

=== Član 11.7 ===

(1) Ako prilikom raspodjele, u skladu s članovima 11.4, 11.5 i 11.6 ovog Zakona, budu dobijeni identični količnici, mandat se dodjeljuje žrijehanjem.

(2) Mandati koje lista dobije raspodjeljuju se među kandidatima sa liste na način utvrđen u članu 9.8 stav (2) ovog Zakona.

(3) Ako politička stranka ili koalicija nema na listi dovoljan broj kandidata da bi popunila mjesta koja su joj dodijeljena, mandat se prenosi na kandidatsku listu te stranke ili koalicije u drugoj izbornoj jedinici, prema postupku utvrđenom u članu 9.8 ovog Zakona.

=== Član 11.8 ===

(1) Ako mandat izabranog nezavisnog kandidata prestane u skladu s odredbama člana 1.10 ovog Zakona, upražnjeno mjesto popunjava se na način utvrđen u članu 9.9 ovog Zakona.

(2) Ako mandat kandidata političke stranke ili koalicije prestane u skladu s odredbama člana 1.10 ovog Zakona, mandat se dodjeljuje na način utvrđen u članu 9.10 ovog Zakona.

=== Član 11.8A ===

(1) Pri raspodjeli mandata kako bi se popunili mandati koji su prestali u skladu s članom 1.10 ovog Zakona, osigurava se minimalna zastupljenost od četiri člana iz reda svakog konstitutivnog naroda.

(2) Sljedeća pravila primjenjivat će se i ista derogiraju rješenja predviđena u članovima 9.9 i 9.10 ovog Zakona svaki put kada bi primjena ovih članova svela zastupljenost jednog konstitutivnog naroda ispod minimuma određenog u članu 10.1 ovog Zakona:

a) Ako mandat izabranog nezavisnog kandidata prestane, u skladu sa članom 11.8 ovog Zakona, upražnjeno mjesto popunit će se iz reda političke stranke ili koalicije koja ima najveći količnik u istoj izbornoj jedinici i koja, u skladu sa članom 9.8 stav (2) ovog Zakona, na svojoj listi ima još kvalifikovanih kandidata iz reda istog konstitutivnog naroda iz kojeg je bio i nezavisni kandidat kojem je prestao mandat.
1) Ukoliko politička stranka ili koalicija nema dovoljno kvalifikovanih kandidata na listi u istoj izbornoj jedinici da popuni mjesta koja su joj dodijeljena, mandat se prenosi na listu stranke ili koalicije koja je osvojila najveći broj glasova i koja na svojoj listi ima još takvih kandidata u bilo kojoj drugoj izbornoj jedinici, u skladu s članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.

b) Ako mandat izabranog kandidata političke stranke ili koalicije prestane, mandat se dodjeljuje sljedećem kandidatu sa liste iste izborne jedinice koji pripada istom konstitutivnom narodu kao i prvobitni kandidat, u skladu s članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.
1) U slučaju da nema preostalih kandidata na listi iste izborne jedinice koji pripadaju istom konstitutivnom narodu, mandat se dodjeljuje listi iste političke stranke ili koalicije u drugoj izbornoj jedinici koja je osvojila najveći broj glasova, u skladu s članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.
2) Ukoliko nema preostalih kandidata na listama bilo koje političke stranke ili koalicije, mandat se dodjeljuje političkoj stranci ili koaliciji iz iste izborne jedinice koja je osvojila najveći broj glasova i koja ima kvalificiranog(ne) kandidata(e) koji pripada(ju) istom konstitutivnom narodu kao i prvobitni kandidat sa njene liste, u skladu s članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.
3) Ukoliko nema preostalih kandidata iz iste izborne jedinice koji pripadaju istom konstitutivnom narodu kao i prvobitni kandidat, mandat se dodjeljuje političkoj stranci ili koaliciji u bilo kojoj izbornoj jedinici, koja je osvojila najveći broj glasova i ima kvalificirane kandidate koji pripadaju tom konstitutivnom narodu, u skladu s članom 9.8 stav (2) ovog Zakona.

c) Ako kompenzacijski mandat izabranog kandidata političke stranke ili koalicije prestane, mandat se dodjeljuje kandidatu sa iste liste kompenzacijskih mandata koji pripada istom konstitutivnom narodu, u skladu s članom 9.7 ovog Zakona.
1) U slučaju da nema preostalih kvalifikovanih kandidata koji pripadaju istom konstitutivnom narodu na istoj listi kompenzacijskih mandata, mandat se dodjeljuje stranci ili koaliciji koja je osvojila najveći broj glasova i koja ima kvalifikovanog kandidata iz reda istog konstitutivnog naroda na svojoj listi kompenzacijskih mandata. Mandat se tada dodjeljuje u skladu s članom 9.7 ovog Zakona.

=== Član 11.9 ===

Narodna skupština Republike Srpske svake četiri godine preispituje izborne jedinice i broj mandata dodijeljenih svakoj izbornoj jedinici koji su utvrđeni ovim poglavljem, kako bi se osiguralo da su utvrđeni uzimajući u obzir geografska ograničenja, u skladu sa demokratskim principima, a naročito proporcionalnošću između broja mandata i broja birača registrovanih u Centralni birački spisak.

== POGLAVLJE 11A – IZBOR DELEGATA U VIJEĆE NARODA REPUBLIKE SRPSKE ==

=== Potpoglavlje A – VIJEĆE NARODA REPUBLIKE SRPSKE ===

=== Član 11.10 ===

(1) Sastav Vijeća naroda Republike Srpske zasniva se na paritetu tako da svaki konstitutivni narod ima isti broj predstavnika.

(2) Vijeće naroda Republike Srpske sastoji se od 28 delegata, osam iz reda bošnjačkog, osam iz reda srpskog, osam iz reda hrvatskog naroda i četiri iz reda ostalih.

=== Član 11.11 ===

(1) Članove Vijeća naroda Republike Srpske bira odgovarajući klub poslanika u Narodnoj skupštini Republike Srpske.

(2) U slučaju da je broj članova koji se biraju u jedan klub delegata Vijeća naroda Republike Srpske veći od broja predstavnika u odgovarajućem klubu poslanika Narodne skupštine Republike Srpske, bira se dodatni broj poslanika od strane kluba poslanika koji se u tu svrhu uspostavlja iz reda svih odbornika pripadnika odgovarajućeg konstitutivnog naroda u skupštinama općina u Republici Srpskoj.

=== Član 11.12 ===

(1) Svaka politička stranka zastupljena u klubovima poslanika odgovarajućih konstitutivnih naroda i ostalih ili svaki član jednog od ovih klubova poslanika, uključujući i ad hoc članove izabrane u skladu s članom 11.11 stav (2) ovog Zakona ima pravo da predloži jednog ili više kandidata na listi za izbor delegata tog relevantnog kluba delegata.

(2) Svaka lista može sadržati više kandidata od broja delegata koji se bira.

(3) Kandidati ne mogu biti poslanici u Narodnoj skupštini Republike Srpske ili odbornici u skupštini općine.

(4) Svaki poslanik u Narodnoj skupštini Republike Srpske jednom glasa za listu unutar svog kluba delegata.

(5) Glasanje se provodi tajnim glasanjem.

=== Član 11.13 ===

(1) Rezultati glasanja saopštavaju se Centralnoj izbornoj komisiji BiH u svrhu konačne dodjele mjesta.

(2) Mandati se, jedan po jedan, raspodjeljuju na liste ili kandidatima sa najvećim količnicima koji proizilaze iz formule proporcionalne raspodjele predviđene u članu 9.5 ovog Zakona. Kada jedna lista osvoji mandat, taj mandat se dodjeljuje s vrha liste.

=== Član 11.14 ===

(1) Ukoliko postoji upražnjeno mjesto zbog smrti, ostavke, ili trajne spriječenosti delegata u Vijeću naroda Republike Srpske, to upražnjeno mjesto popunjava se sljedećim kvalifikovanim kandidatom sa iste liste sa koje dolazi delegat koji je umro, dao ostavku, ili je trajno spriječen.

(2) Ukoliko nema preostalih kandidata na toj listi, tada se mandat dodjeljuje neizabranom kandidatu sa najvećim količnikom sa druge liste koji se kandiduje za odgovarajući konstitutivni narod ili za ostale.

(3) Ukoliko nema takvog kandidata, organizuju se novi izbori za odgovarajući konstitutivni narod u skladu s članovima 11.12 i 11.13 ovog Zakona.

=== Član 11.15 ===

Izbor delegata u Vijeće naroda Republike Srpske održava se čim se sazove Narodna skupština Republike Srpske, a najkasnije mjesec dana nakon potvrde rezultata u skladu s članom 5.32 ovog Zakona.

=== Član 11.16 ===

(1) Mandat delegata u Vijeću naroda Republike Srpske traje četiri godine, pod uslovom da taj mandat ne ističe ranije.

(2) Kao rezultat skraćivanja mandata Narodne skupštine Republike Srpske i raspuštanja Narodne skupštine Republike Srpske, prestaje mandat Vijeća naroda Republike Srpske.

== POGLAVLJE 12 – PREDSJEDNIK I POTPREDSJEDNICI REPUBLIKE SRPSKE ==

=== Član 12.1 ===

Predsjednika i dva potpredsjednika Republike Srpske, koji se neposredno biraju sa teritorije Republike Srpske, biraju birači registrovani u Centralni birački spisak da glasaju u Republici Srpskoj.

=== Član 12.2 ===

Birač registrovan u Centralni birački spisak da glasa za predsjednika Republike Srpske može glasati samo za jednog kandidata.

=== Član 12.3 ===

Bira se kandidat iz reda svakog konstitutivnog naroda koji dobije najveći broj glasova. Između ta tri kandidata, po jedan iz svakog konstitutivnog naroda, za predsjednika se bira kandidat koji dobije najveći broj glasova, a dva kandidata koji se po broju osvojenih glasova nalaze na drugom i trećem mjestu biraju se za potpredsjednike.

=== Član 12.4 ===

Mandat predsjednika i potpredsjednika Republike Srpske traje četiri godine.

== POGLAVLJE 13 – KANTONALNE SKUPŠTINE, OPĆINSKA VIJEĆA, ODNOSNO SKUPŠTINE OPĆINA I GRADSKA VIJEĆA, ODNOSNO SKUPŠTINE GRADA ==

=== Član 13.1 ===

Mandati za kantonalne skupštine, općinska vijeća, odnosno skupštine općina i gradska vijeća, odnosno skupštine grada, dodjeljuju se po sistemu proporcionalne zastupljenosti, u skladu s odredbom člana 13.5 ovog Zakona.

=== Član 13.2 ===

Broj članova općinskog vijeća, odnosno skupštine općine je sljedeći:

1) između 11 i 17 članova, za općine sa brojem birača registrovanih u Centralni birački spisak manjim od 8.000;
2) između 17 i 25 članova, za općine sa brojem birača registrovanih u Centralni birački spisak između 8.000 i 20.000 i
3) između 25 i 31 člana, za općine sa brojem birača registrovanih u Centralni birački spisak većim od 20.000.

=== Član 13.3 ===

Broj članova kantonalne skupštine je sljedeći:

1) između 20 i 25 članova, za kantone sa brojem birača registrovanih u Centralni birački spisak manjim od 75.000;
2) između 25 i 30 članova, za kantone sa brojem birača registrovanih u Centralni birački spisak između 75.000 i 200.000 i
3) između 30 i 35 članova, za kantone sa brojem birača registrovanih u Centralni birački spisak većim od 200.000.

=== Član 13.4 ===

Politička stranka, koalicija, nezavisni kandidat ili lista nezavisnih kandidata, koje je ovjerila Centralna izborna komisija BiH, mogu se kandidovati za mandate koji se dodjeljuju u skladu s ovim Poglavljem.

=== Član 13.5 ===

(1) Raspodjela mandata za kantonalnu skupštinu i općinsko vijeće, odnosno skupštinu općine vrše se u skladu sa članom 9.5 ovog Zakona.

(2) Ako je političkoj stranci, koaliciji ili listi nezavisnih kandidata dodijeljen broj mandata koji je jednak broju kandidata na njihovoj listi, a pri tome je ostalo još mandata koje treba dodijeliti, preostali količnici te političke stranke, koalicije ili liste nezavisnih kandidata zanemaruju se pri raspodjeli preostalih mandata. Ako nezavisni kandidat osvoji mandat, preostali količnici tog nezavisnog kandidata zanemaruju se pri raspodjeli preostalih mandata.

(3) Ako je rezultat isti zbog identičnih količnika, mandat se dodjeljuje žrijebanjem.

(4) Mandati za kantonalnu skupštinu koje je osvojila lista raspodjeljuju se najprije među kandidatima sa te liste, od kojih je svaki dobio najmanje dvadeset procenata (20%) od ukupnog broja važećih glasova koje je ta lista dobila, i to dodjelom mandata prema redoslijedu od najvećeg do najmanjeg broja glasova. Ako je pri tome ostalo još mandata koje treba dodijeliti listi, a preostali kandidati su dobili manje od dvadeset procenata (20%) od ukupnog broja važećih glasova koje je ta lista dobila, raspodjela mandata među preostalim kandidatima sa liste vrši se prema njihovom redoslijedu na listi.

(5) Mandati za općinsko vijeće odnosno skupštinu općine koje je osvojila listu raspodjeljuju se najprije među kandidatima s te liste, od kojih je svaki dobio najmanje deset procenata (10%) od ukupnog broja važećih glasova koje je ta lista osvojila, i to dodjelom mandata prema redoslijedu od najvećeg do najmanjeg broja glasova. Ako je pri tome ostalo još mandata koje treba dodijeliti listi, a preostali kandidati su dobili manje od deset procenata (10%) od ukupnog broja važećih glasova koje je ta lista dobila, raspodjela mandata među preostalim kandidatima s liste vrši se prema njihovom redoslijedu na listi.

=== Član 13.6 ===

(1) Ako mandat kandidata sa liste političke stranke, koalicije ili neovisnih kandidata prestane u skladu s članom 1.10 ovog Zakona, mandat se dodjeljuje sljedećem kandidatu, u skladu s članom 13.5 stav (4) ovog Zakona.

(2) Centralna izborna komisija BiH vrši ponovnu raspodjelu mandata prema proceduri utvrđenoj u članu 9.5 ovog Zakona.

=== Član 13.7 ===

(1) Općinski načelnik, odnosno gradonačelnik bira se u skladu s ovim Zakonom, ustavima, entitetskim zakonima i statutom općine, odnosno grada.

(2) Ako se općinski načelnik, odnosno gradonačelnik bira neposredno, općinskog načelnika, odnosno gradonačelnika biraju birači upisani u Centralni birački spisak u toj izbornoj jedinici u skladu s ovim zakonom, entitetskim zakonom, statutom općine, odnosno grada.

(3) U slučaju da izabranom načelniku, odnosno gradonačelniku iz stava (2) ovog člana prestane mandat u skladu s članom 1.10 ovog Zakona ili bude opozvan, općinski načelnik, odnosno gradonačelnik bira se u skladu s ovim Zakonom, entitetskim zakonom, statutom općine, odnosno grada.

=== Član 13.10 ===

(1) Članove gradskog vijeća, odnosno skupštine grada biraju općinska vijeća, odnosno skupštine općina koje sačinjavaju taj grad.

(2) Mandati za gradsko vijeće, odnosno skupštinu grada dodjeljuju se kandidatskim listama po sistemu proporcionalne zastupljenosti političkih stranaka, koalicija, listi nezavisnih kandidata ili grupa članova, kao što je utvrđeno u članu 13.5 ovog Zakona. Raspodjela mandata među kandidatima sa iste liste vrši se prema redoslijedu na listi kandidata za ove izbore.

(3) Svako gradsko vijeće, odnosno skupština grada, bira gradonačelnika i predsjednika gradskog vijeća, odnosno skupštine grada, na način utvrđen zakonom i statutom.

=== Član 13.11 ===

Mandat općinskog vijeća, skupštine općine, gradskog vijeća, skupštine grada, odnosno kantonalne skupštine traje četiri godine.

=== Član 13.12 ===

U roku od 15 dana od dana konstituiranja općinskog vijeća, odnosno skupštine općine vrši se izbor članova gradskog vijeća, odnosno skupštine grada.

=== Član 13.13 ===

Prilikom imenovanja službenika koji rukovode organima uprave u općinskim, kantonalnim i gradskim izvršnim organima od općinskog načelnika ili predsjednika vlade kantona, odnosno prilikom izbora općinskog ili izvršnog organa skupštine grada od skupštine općine ili skupštine grada, vodit će se računa o sastavu stanovništva općine, kantona, odnosno grada.

== POGLAVLJE 13A – UČEŠĆE PRIPADNIKA NACIONALNIH MANJINA U IZBORIMA ZA OPĆINSKI NIVO ==

=== Član 13.14 ===

(1) Pripadnici nacionalnih manjina imaju pravo na zastupljenost u općinskom vijeću, odnosno u skupštini općine i gradskom vijeću, odnosno skupštini grada srazmjerno procentu njihovog učešća u stanovništvu prema posljednjem popisu u Bosni i Hercegovini.

(2) Broj pripadnika nacionalnih manjina koji se neposredno biraju u općinsko vijeće, odnosno skupštinu općine i gradsko vijeće, odnosno skupštinu grada utvrđuje se statutom općine, odnosno grada pri čemu se pripadnicima svih nacionalnih manjina, koji u ukupnom broju stanovništva te izborne jedinice, prema zadnjem popisu stanovništva, učestvuju s više od 3%, garantira najmanje jedno mjesto.

(3) Da bi se ovjerili za učešće na izborima za popunu garantiranih mandata za pripadnike nacionalnih manjina u općinskom vijeću, odnosno skupštini općine i gradskom vijeću, odnosno skupštini grada, političke stranke i nezavisni kandidati podnose prijavu za učešće na izborima za općinsko vijeće, odnosno skupštinu općine i gradsko vijeće, odnosno skupštinu grada, u skladu s odredbama ovog Zakona.

(4) Pravo prijave za učešće na izborima za popunu garantiranih mandata za pripadnike nacionalnih manjina ima i:

a) registrovano udruženje ili drugi registrovan organizovani oblik djelovanja nacionalnih manjina i
b) grupa od najmanje 40 građana koji imaju biračko pravo koji uz prijavu za učešće na izborima dostavljaju i imena kandidata.

(5) Kandidati koje predloži udruženje, odnosno drugi registrovan i organizovani oblik djelovanja nacionalnih manjina i grupa od najmanje 40 građana koji imaju biračko pravo imaju status nezavisnog kandidata.

(6) Političke stranke, koalicije političkih stranaka, udruženja nacionalnih manjina i drugi registrovani organizovani oblici nacionalnih manjina, te grupa od najmanje 40 građana koji imaju biračko pravo mogu predložiti najviše onoliko kandidata koliko se pripadnika nacionalnih manjina bira u toj izbornoj jedinici.

(7) Nakon što se ovjeri kandidatura svakog pojedinačnog kandidata, Centralna izborna komisija BiH utvrđuje konačnu posebnu listu kandidata pripadnika nacionalnih manjina za općinsko vijeće, odnosno u skupštinu općine i gradsko vijeće, odnosno skupštinu grada.

(8) Kao predstavnik nacionalne manjine može biti izabran samo onaj kandidat čije ime se nalazi na posebnoj listi kandidata pripadnika nacionalnih manjina predloženih u skladu s odredbama ovog člana.

(9) Posebna lista kandidata pripadnika nacionalnih manjina iz stava (7) ovog člana nalazi se na glasačkom listiću iza listi ostalih političkih subjekata čije se kandidatske liste takmiče za redovne mandate za općinsko vijeće, odnosno skupštinu općine i gradsko vijeće, odnosno skupštinu grada.

(10) Redoslijed kandidata na posebnoj listi iz stava (9) ovog člana utvrdit će se žrijebanjem na način i po postupku koji utvrdi Centralna izborna komisija BiH.

(11) Birač ima samo jedan glas. Ako se birač opredijeli da glasa za posebnu listu kandidata pripadnika nacionalnih manjina, glasat će tako što će označiti ime samo jednog kandidata na posebnoj listi kandidata pripadnika nacionalnih manjina.

(12) Za predstavnika pripadnika nacionalne manjine bit će izabran kandidat koji dobije najveći broj glasova na posebnoj listi kandidata pripadnika nacionalnih manjina. U općinskom vijeću, odnosno u skupštini općine i gradskom vijeću, odnosno skupštini grada u kojima se dodjeljuje više od jednog mandata, mandati će se dodijeliti kandidatima sa sljedećim najvećim brojem osvojenih glasova prema broju osvojenih važećih glasova.

(13) Odredbe člana 9.5 stav (3) ovog Zakona neće se primijeniti prilikom raspodjele mandata za liste pripadnika nacionalnih manjina za općinsko vijeće, odnosno skupštinu općine i gradsko vijeće, odnosno skupštinu grada.

(14) Pri raspodjele mandata, prvo se dodjeljuju garantirani mandati pripadnicima nacionalnih manjina, a zatim redovni mandati u skladu s članom 9.5 ovog Zakona.

(15) U slučaju da dva kandidata na posebnoj listi kandidata pripadnika nacionalnih manjina dobiju isti broj važećih glasova, mandat će se dodijeliti žrijebanjem koje organizira Centralna izborna komisija BiH.

(16) Ako se ne dodijeli pripadniku nacionalne manjine, mandat ostaje upražnjen.

(17) U slučaju prestanka mandata izabranog nosioca mandata iz stava (12) ovog člana u smislu odredbi člana 1.10 ovog Zakona, zamjenski mandat dodijelit će se kandidatu sa sljedećim najvećim brojem dobivenih važećih glasova na posebnoj listi kandidata pripadnika nacionalnih manjina. Ako je lista iscrpljena, mandat ostaje upražnjen.

(18) Za sve što nije regulisano ovim Poglavljem, primjenjivat će se opće odredbe ovog Zakona.

== POGLAVLJE 14 – PONOVNI, ODGOĐENI I PRIJEVREMENI IZBORI ==

=== Član 14.1 ===

(1) Ponovni izbori provode se na osnovu istih kandidatskih listi i istih izvoda iz Centralnog biračkog spiska koji su korišteni na poništenim izborima i provode se na dan koji odredi Centralna izborna komisija BiH.

(2) Centralna izborna komisija BiH raspisuje ponovljene izbore, u pravilu, u roku od 15 dana od dana pravosnažnosti odluke Centralne izborne komisije o poništenju izbora.

=== Član 14.2 ===

(1) Odluku o odgađanju izbora na određenom biračkom mjestu ili u izbornoj jedinici donosi Centralna izborna komisija BiH na osnovu činjenica koje ukazuju da izbore nije moguće provesti u skladu s odredbama ovog Zakona.

(2) Odgođeni izbori provode se ako u nekoj izbornoj jedinici ili biračkom mjestu glasanje nije obavljeno onog dana koji je određen za glasanje.

(3) Odgođene izbore raspisuje Centralna izborna komisija BiH.

(4) Odgođeni izbori u pravilu se provode u roku od sedam dana, a najkasnije 30 dana od dana koji je određen za glasanje na redovnim izborima, osim ako ovim zakonom nije drugačije propisano.

=== Član 14.3 ===

(1) Ako je neki izabrani organ raspušten odnosno ako mu prestane mandat u skladu sa ustavom i zakonom, Centralna izborna komisija BiH donosi odluku o raspisivanju prijevremenih izbora kojom se utvrđuje tačan datum održavanja izbora.

(2) Prijevremeni izbori bit će održani u roku od 90 dana od dana raspuštanja izabranog organa, odnosno prestanka mandata u skladu sa ustavom i zakonom.

(3) Od dana raspisivanja prijevremenih izbora do dana održavanja izbora ne može proteći manje od 30 niti više od 90 dana.

(4) Mandat članova organa izabranih na prijevremenim izborima traje do isteka tekućeg mandata organa izabranih na redovnim izborima.

(5) Centralna izborna komisija BiH provodi prijevremene izbore na način i prema postupku utvrđenom ovim Zakonom za provođenje redovnih izbora.

(6) Centralna izborna komisija BiH utvrđuje rokove koji su potrebni za održavanje izbora u skladu sa ovim Poglavljem.

=== Član 14.3a ===

Izuzetno, od odredbe člana 20.8 stav (1) i (2) ovog Zakona, u provođenju prijevremenih izbora za općinsko vijeće, skupštinu općine, općinskog načelnika, odnosno gradonačelnika, birač koji je registrovan u izvod iz Centralnog biračkog spiska za glasanje u odsustvu svoje pravo da glasa ostvaruje lično u općini u kojoj je imao prebivalište prema posljednjem popisu stanovništva koji je izvršila država Bosna i Hercegovina.

== POGLAVLJE 15 – FINANSIRANJE KAMPANJE ==

=== Član 15.1 ===

Sredstva za finansiranje troškova izborne kampanje politička stranka i nezavisni kandidati koji učestvuju na izborima za organe vlasti Bosne i Hercegovine na svim nivoima osiguravaju iz izvora propisanih Zakonom o finansiranju političkih stranaka i na način propisan ovim zakonom.

=== Član 15.1a ===

(1) Politička stranka i nezavisni kandidat koji učestvuju na izborima za organe vlasti Bosne i Hercegovine na svim nivoima imat će jedan račun za finansiranje izborne kampanje i dužni su, u vrijeme podnošenja prijave za ovjeru za učešće na izborima, Centralnoj izbornoj komisiji BiH podnijeti finansijski izvještaj za period koji počinje tri mjeseca prije dana podnošenja prijave za ovjeru. Osim toga, u roku od trideset dana od dana objavljivanja izbornih rezultata u Službenom glasniku BiH, podnosi se i finansijski izvještaj za period od dana podnošenja prijave za ovjeru za izbore do dana ovjere rezultata izbora. Ovi izvještaji sadrže:

1. sve gotovinske transakcije i raspoloživu gotovinu;
2. sve prihode i rashode, zasnovane na članarini, prilozima fizičkih i pravnih lica transparentnim prilozima iz inozemstva, prilozima fizičkih i pravnih lica, prilozima u obliku robe i usluga (u daljem tekstu: prilozi u naturi), prihodima na vlastitu imovinu i poduzetničke aktivnosti, u skladu s odredbama Zakona o finansiranju političkih stranaka, kreditima, pozajmicama, donacijama, olakšicama, povratu novca, ostalim materijalnim troškovima i ostalim izvorima prihoda za period izvještavanja koje odredi Centralna izborna komisija BiH;
3. identitet lica ili izvora uplate i doprinosa u naturi, kao i identitet lica koje je primilo takvu uplatu zajedno sa datumom i iznosom takve uplate;
4. ukupan iznos svih dospjelih dugovanja i ukupan iznos isplata po sljedećim osnovama: troškovi štampanja plakata i plakatiranja, troškovi štampanja predizbornih oglasa, proglasa, saopštenja i sl. u javnim i online glasilima, troškovi organizacije i održavanja predizbornih skupova i troškovi štampanja, reprodukcije i slanja predizbornog materijala koji se šalje biračima; i
5. iznos i vrstu neizmirenih dugova i obaveza koje duguje podnosilac izvještaja ili koje treća lica duguju podnosiocu izvještaja, a u slučaju da su takvi dugovi i obaveze izmireni za period izvještavanja.

=== Član 15.1b ===

(1) Politička stranka i nezavisni kandidat koji učestvuju na izborima za organe vlasti Bosne i Hercegovine na svim nivoima dužni su otvoriti poseban račun za finansiranje troškova izborne kampanje, u skladu s članom 4.4, stav (1) ovog Zakona.

(2) Račun za finansiranje izborne kampanje otvara lice ili organ kojeg ovlasti politička stranka odnosno nezavisni kandidat.

(3) Poseban račun za finansiranje troškova izborne kampanje politička stranka i nezavisni kandidat dužni su otvoriti najkasnije s danom podnošenja prijave za ovjeru za učešće na izborima, a najranije ga mogu otvoriti tri mjeseca prije dana podnošenja prijave za ovjeru.

(4) Sredstva koja politička stranka i nezavisni kandidat koji učestvuju na izborima za organe vlasti Bosne i Hercegovine na svim nivoima namjeravaju utrošiti za izbornu kampanju moraju biti unaprijed uplaćena na poseban račun za finansiranje izborne kampanje.

(5) Na poseban račun za finansiranje izborne kampanje ne smiju se primati druge uplate, osim onih namijenjenih za finansiranje izborne kampanje, niti se sredstva s tog računa smiju koristiti za bilo koju drugu svrhu, osim podmirenja troškova izborne kampanje.

(6) Ako nakon uplate svih transakcija, u skladu s ovim zakonom, na posebnom računu za finansiranje izborne kampanje političke stranke preostanu neutrošena sredstva, ona se uplaćuju na transakcijski račun centrale političke stranke.

(7) Ako sredstva na posebnom računu za finansiranje izborne kampanje nisu dovoljna za izmirenje troškova, politička stranka je obavezna da neizmirene obaveze po osnovu troškova izborne kampanje plati s računa centrale političke stranke.

(8) Ako nakon završetka svih transakcija, u skladu s ovim zakonom, na posebnom računu za finansiranje izborne kampanje nezavisnog kandidata preostanu neutrošena sredstva, ona se vraćaju svim izvorima ili donatorima. Povrat preostalih sredstava je srazmjeran iznosima uplata ili datih donacija.

=== Član 15.1c ===

(1) Kada dvije ili više političkih stranaka nastupaju u okviru koalicije, za troškove kampanje mogu koristiti poseban račun za finansiranje troškova izborne kampanje jedne od političkih stranaka, članica koalicije, što se uređuje međusobnim sporazumom političkih stranaka koji se dostavlja i deponira u Centralnoj izbornoj komisiji BiH. Sredstva koja je pojedina politička stranka obavezna uplatiti na poseban račun za finansiranje troškova izborne kampanje u skladu sa zaključenim međusobnim sporazumom ne smatraju se donacijom ni prihodom političke stranke koja je otvorila poseban račun za finansiranje izborne kampanje.

(2) Politička stranka može drugoj političkoj stranci dati pozajmicu za finansiranje izborne kampanje na osnovu međusobnog sporazuma, uplatom na poseban račun za finansiranje izborne kampanje. Pozajmica koju je politička stranka na osnovu međusobnog sporazuma dala drugoj političkoj stranci te povrat pozajmice na centralni račun političke stranke koja je dala pozajmicu ne smatra se donacijom.

(3) Sporazum o pozajmici s jasno definiranim rokom povrata pozajmice obavezno se dostavlja Centralnoj izbornoj komisiji BiH.

=== Član 15.1d ===

(1) Politička stranka i nezavisni kandidat koji učestvuju na izborima za organe vlasti Bosne i Hercegovine na svim nivoima dužni su, u vrijeme podnošenja prijave za ovjeru za učešće na izborima, Centralnoj izbornoj komisiji BiH podnijeti izvještaj o prometu posebnog računa za finansiranje troškova izborne kampanje za period od njegovog otvaranja do dana podnošenja prijave za ovjeru za izbore.

(2) Prijava za učešće na izborima političke stranke i nezavisnog kandidata neće biti ovjerena ako politička stranka i nezavisni kandidat ne podnese izvještaj o prometu posebnog računa za finansiranje troškova izborne kampanje za period od njegovog otvaranja do dana podnošenja prijave za ovjeru za izbore.

(3) Tri dana prije dana održavanja izbora, unosom u elektronsku aplikaciju podnosi se izvještaj o prometu posebnog računa za finansiranje izborne kampanje. Izvještaj će sadržavati sve izvore novčanih i nenovčanih donacija, datum i iznos takve uplate; izvještaj o svim troškovima (rashodima) izborne kampanje, kao i računima dobavljača i izvršilaca usluga, s ažuriranim podacima do dana podnošenja izvještaja.

(4) U roku od 30 dana od dana objavljivanja izbornih rezultata u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, unosom u elektronsku aplikaciju podnosi se finansijski izvještaj o prometu posebnog računa za finansiranje izborne kampanje. Izvještaj će sadržavati sve izvore finansiranja izborne kampanje, troškove (rashode) izborne kampanje za period od dana podnošenja prijave za ovjeru za izbore do dana podnošenja izvještaja, kao i iznos i vrstu neizmirenih dugova za troškove izborne kampanje i vrijeme potrebno za njihovo plaćanje.

(5) Politička stranka i nezavisni kandidat koji učestvuju na izborima za organe vlasti Bosne i Hercegovine na svim nivoima obavještavaju Centralnu izbornu komisiju o zatvaranju posebnog računa.

=== Član 15.2 ===

(1) Centralna izborna komisija BiH donosi pravila i propise za provođenje odredbi ovog Poglavlja kojima se bliže utvrđuju sadržaj, forma, način i drugi detalji izvještavanja.

(2) Svi podnosioci izvještaja moraju podnijeti i dodatne izvještaje u skladu sa zahtjevom Centralne izborne komisije BiH ili Zakonom o finansiranju političkih stranaka.

=== Član 15.3 ===

(1) Politička stranka imenuje ovlašteno lice koje je odgovorno za podnošenje izvještaja i vođenje knjiga.

(2) Nezavisni kandidat može imenovati ovlašteno lice koje je lično odgovorno za podnošenje izvještaja i vođenje knjiga kao i za komunikaciju s Centralnom izbornom komisijom BiH.

(3) Lice imenovano u skladu sa stavovima (1) i (2) ovog člana ovlašteno je za vođenje poslovnih knjiga, podnošenje izvještaja u skladu sa ovim zakonom i Zakonom o finansiranju političkih stranaka, te za komunikaciju s Centralnom izbornom komisijom BiH, a obavezno je kontinuirano se educirati u skladu s planom i programom edukacije koji donosi Centralna izborna komisija BiH.

(4) Politička stranka i nezavisni kandidat obavezni su dostaviti podatke o licu imenovanom u skladu s odredbama stava (1) ovog člana zajedno s kontakt podacima, najkasnije u roku od 15 dana od dana njegovog imenovanja ili 15 dana od dana promjene ovlaštenog lica u skladu s odredbom ovog člana.

(5) Ovlašteno lice potpisuje sve izvještaje i odgovorno je za vođenje evidencije u vezi s izvještajima. Na zahtjev Centralne izborne komisije BiH, ovlašteno lice dužno je da dostavi izvještaje na uvid.

=== Član 15.4 ===

Lice imenovano u skladu s članom 15.3 ovog zakona neposredno je odgovorno za podnošenje izvještaja i za sadržaj izvještaja Centralnoj izbornoj komisiji BiH.

=== Član 15.5 ===

Centralna izborna komisija BiH osigurava javnosti pristup svim izvještajima i poduzima odgovarajuće mjere kako bi osigurala da svi građani imaju nesmetan pristup informacijama koje su sadržane u izvještajima.

=== Član 15.6 ===

(1) Centralna izborna komisija BiH ovlaštena je da ispita slučajeve u kojima nije postupljeno u skladu s odredbama ovog Poglavlja, i može određenim licima narediti da odgovore na pitanja u pisanoj formi, kako bi se osigurali dokumentirani i drugi dokazi, te pribavile izjave svjedoka u vezi sa istragom koju je poduzela Centralna izborna komisija BiH. Centralna izborna komisija BiH može početi istragu ili poduzeti odgovarajuće mjere izvršenja, samostalno ili po prigovoru.

(2) Sve državne, entitetske, kantonalne i institucije jedinica lokalne samouprave, kao i institucije Brčko distrikta Bosne i Hercegovine obavezne su sarađivati s Centralnom izbornom komisijom BiH i obavezne su na pisani zahtjev Centralne izborne komisije BiH obezbijediti sve potrebne podatke, informacije i dokumente relevantne za efikasnu provjeru tačnosti podataka sadržanih u izvještajima o donacijama za izbornu kampanju, materijalnim prilozima i rashodima, uključujući i podatke o prihodima pojedinačnih donatora u skladu s odredbama ovog poglavlja. Ista obaveza važi za sve javne i poslovne banke koje su otvorile bankovne račune u ime političkog subjekta, bilo za finansiranje političkih subjekata ili poseban račun za potrebe finansiranja izborne kampanje, kao i za sva pravna i fizička lica koja su dala donacije političkom subjektu.

(3) Centralna izborna komisija BiH nadležna je za provedbu odredbi ovog Poglavlja i ovlaštena je da odluči da li je politička stranka, koalicija, lista nezavisnih kandidata ili nezavisni kandidat ili drugo lice prekršilo odredbe ovog Poglavlja, kao i da izrekne sankcije bilo kojoj političkoj stranci, koaliciji, listi nezavisnih kandidata ili nezavisnom kandidatu zbog nepoštivanja navedenih odredbi, ili da poduzme odgovarajuće administrativne mjere u okviru svoje opće nadležnosti u skladu s ovim Zakonom.

(4) Prije izricanja kazne ili poduzimanja administrativne mjere, Centralna izborna komisija BiH nastojat će postići da politička stranka, koalicija, lista nezavisnih kandidata ili nezavisni kandidat, za koje je ustanovljeno da su prekršili odredbe ovog Poglavlja, dobrovoljno postupe po tim odredbama.

=== Član 15.7 ===

(1) Kandidati izabrani na svim nivoima vlasti dužni su u roku od trideset (30) dana od dana objave ovjere mandata u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, na način koji utvrdi Centralna izborna komisija BiH, podnijeti Centralnoj izbornoj komisiji BiH potpisanu izjavu o svom ukupnom imovinskom stanju koja sadrži:

1) sadašnje prihode i izvore prihoda, uključujući sve prihode, plaće, dobit od imovine, priloge iz člana 15.1a ovog Zakona, uplate i druge zarade ostvarene u Bosni i Hercegovini i inostranstvu u protekloj kalendarskoj godini;
2) imovinu, uključujući novac, račune u banci, poslovnu dokumentaciju, dionice, vrijednosne papire, obveznice, nekretnine, ličnu imovinu, stanarsko pravo i drugu imovinu i dobra u vrijednosti većoj od 5.000 KM, u Bosni i Hercegovini i inozemstvu; i
3) rashode i druge obaveze, uključujući sva dugovanja, obaveze, mjenice, kredite i garancije za takve obaveze u Bosni i Hercegovini i inozemstvu.

(2) Izjava treba da uključuje podatke o imovinskom stanju kandidata i članova njihove uže porodice; bračnog druga, djece i članova domaćinstva prema kojima kandidat ima zakonsku obavezu izdržavanja.

=== Član 15.8 ===

(1) Kandidati izabrani u tijela na svim nivoima vlasti dužni su Centralnoj izbornoj komisiji BiH predati izjavu o imovinskom stanju, u roku od 30 dana od dana prestanka mandata na koji su izabrani, kao i u slučaju prestanka mandata u situacijama opisanim u članu 1.10, stavu (1), osim tačke 3 ovog zakona, u roku od 30 dana od dana prestanka mandata.

(2) Centralna izborna komisija BiH donosi uputstva kojima se bliže određuje izgled i način ispunjavanja obrazaca iz stava (1) ovog člana i člana 15.7 ovog Zakona.

=== Član 15.9 ===

Centralna izborna komisija BiH omogućava da obrasci koji sadrže izjave o ukupnom imovinskom stanju budu dostupni javnosti. Centralna izborna komisija BiH nije odgovorna za tačnost podataka koji se odnose na podatke sadržane u obrascu.

=== Član 15.10 ===

(1) U roku od sedam dana od zaključivanja Centralnog biračkog spiska, Centralna izborna komisija BiH objavljuje broj birača za svaku izbornu jedinicu. Taj broj je osnov za određivanje maksimalnog iznosa sredstava koji politički subjekt može potrošiti za finansiranje izborne kampanje.

(2) Maksimalno dozvoljeni iznos za finansiranje troškova izborne kampanje za izbore izračunava se tako da se broj birača u svim izbornim jedinicama u kojima politički subjekt iz stava (1) ovog člana ima kandidatsku listu ili kandidata pomnoži sa:

1) 30 feninga za izbore za načelnika općine/gradonačelnika i za članove općinskog vijeća/skupštine općine;
2) 20 feninga za izbore za članove kantonalnih skupština;
3) 30 feninga za izbore za članove Narodne skupštine Republike Srpske i Predstavničkog doma Parlamenta Federacije BiH;
4) 30 feninga za izbore za članove Parlamentarne skupštine BiH;
5) 30 feninga za izbore za članove Predsjedništva BiH;
6) 30 feninga za izbore za predsjednika i potpredsjednike Republike Srpske.

(3) Za izbore iz stava (2) tačka 1) ovog člana u općinama u kojima je broj birača upisanih u Centralni birački spisak manji od 3.000, smatra se da je upisano u Centralni birački spisak 3.000 birača.

(4) U slučaju ponavljanja izbora u izbornoj jedinici, odnosno biračkom mjestu troškovi izborne kampanje po biraču mogu iznositi do 30% troškova poništenih izbora u izbornoj jedinici odnosno biračkom mjestu.

== POGLAVLJE 16 – MEDIJI U IZBORNOM PERIODU ==

=== Član 16.1 ===

(1) Mediji u BiH će pravično, profesionalno i stručno pratiti izborne aktivnosti uz dosljedno poštivanje novinarskog kodeksa, te opće prihvaćenih demokratskih principa i pravila, posebno osnovnog principa slobode izražavanja.

(2) Online mediji koji se opredijele za izvještavanje o izbornoj kampanji dužni su osigurati javne i transparentne informacije o svom vlasništvu i pridržavati se principa kako su propisani u članu 16.2 stav (1) ovog zakona.

=== Član 16.2 ===

(1) Elektronski mediji koji prate izbornu kampanju dužni su pridržavati se principa uravnoteženosti, jednakog pristupa, pravičnosti i nepristrasnosti.

(2) Ako elektronski mediji ne postupe u skladu sa stavom (1) ovog člana, može se podnijeti prijava Regulatornoj agenciji za komunikacije na daljnje postupanje.

=== Član 16.3 ===

(1) U emisijama elektronskih medija nijedan politički subjekt ne može imati povlašten položaj u odnosu prema drugom političkom subjektu.

(2) Funkcioneri na svim nivoima vlasti koji su kandidati na izborima ne smiju imati povlašten položaj prema drugim učesnicima u izbornom procesu.

(3) Informisanje o redovnim aktivnostima funkcionera na svim nivoima vlasti dopušteno je u okviru informativnih programa elektronskih medija, bez direktnog ili indirektnog navođenja njihove kandidature na izborima i stranačke pripadnosti, kad god se radi o aktivnostima koje proizilaze iz zakonom utvrđenog djelokruga organa kojima pripadaju.

(4) U slučaju kršenja odredbi ovog člana, politički subjekt ili svako drugo zainteresovano lice može podnijeti prijavu Regulatornoj agenciji za komunikacije Bosne i Hercegovine na nadležno postupanje.

=== Član 16.4 ===

Elektronski mediji će posebno voditi računa o tome da se principi uravnoteženosti, jednakog pristupa, poštenja i nepristrasnosti poštuju u informativnim emisijama, pogotovo u emisijama aktuelnih vijesti, zatim u intervjuima, te u raspravama o aktuelnim političkim temama, poput okruglih stolova, drugih debatnih emisija i slično, koje tematski nisu u direktnoj vezi sa izbornim aktivnostima političkih subjekata, ali bi mogle imati uticaj na raspoloženje birača.

=== Član 16.5 ===

(1) Mediji će pri objavljivanju rezultata istraživanja javnog mnijenja jasno i nedvosmisleno o tome izvijestiti javnost navodeći:

a) naziv institucije ili ime lica koje je naručilo i platilo istraživanje;
b) naziv i sjedište institucije koja je sprovela istraživanje;
c) ispitni uzorak i mogućnost odstupanja u ishodu istraživanja;
d) period u kojem je provedeno istraživanje.

(2) Rezultati telefonskog anketiranja ili uličnih anketa provedenih među biračima tokom izbornog perioda neće biti prezentirani kao siguran i autentičan stav određene društvene grupe, što je medij, koji provodi anketiranje i objavljuje rezultate, dužan posebno naglasiti.

=== Član 16.6 ===

Novinari i voditelji u elektronskim medijima ne smiju u redovnim i posebnim emisijama iznositi svoju eventualnu stranačku pripadnost ili naklonost.

=== Član 16.7 ===

Redoslijed nastupa za direktno obraćanje političkih subjekata u posebnim emisijama utvrdit će se žrijebanjem uoči početka izborne kampanje, a u prisustvu predstavnika političkih subjekata.

=== Član 16.8 ===

(1) Elektronski mediji obavijestit će sve političke subjekte o terminima učestvovanja u posebnim emisijama.

(2) Jednom utvrđeni termini u emisijama elektronskih medija ne mogu se mijenjati, a ne dolazak predstavnika političkog subjekta na dogovoreni termin emisije smatrat će se svojevoljnim odustajanjem od izborne promocije preko elektronskih medija.

=== Član 16.9 ===

(1) Javni elektronski mediji dužni su besplatno i u potpunosti objavljivati radio i TV spot, saopćenja i informacije Centralne izborne komisije BiH kako bi birači bili informisani o svim aspektima izbornog procesa.

(2) Ukoliko javni elektronski medij odbije postupiti u skladu sa stavom (1) ovog člana, Centralna izborna komisija BiH podnijet će prijavu Regulatornoj agenciji za komunikacije na nadležni postupak.

=== Član 16.10 ===

U periodu od 48 sati prije otvaranja biračkih mjesta pa do zatvaranja biračkih mjesta neće se objavljivati rezultati istraživanja javnog mijenja u vezi sa glasanjem i izborima.

=== Član 16.11 ===

(1) U toku 24 sata prije otvaranja biračkih mjesta kada počinje period predizborne šutnje na teritoriji Bosne i Hercegovine neće biti nikakvog medijskog izvještavanja o bilo kakvoj aktivnosti koja se odnosi na političku i izbornu kampanju.

(2) Period izborne šutnje traje do zatvaranja biračkih mjesta.

=== Član 16.12 ===

(1) Elektronski mediji omogućit će pod jednakim uslovima svakom političkom subjektu plaćeno političko oglašavanje (oglasi, javni pozivi, spotovi i bilo koji drugi vid promocije političkog subjekta) u periodu od 30 dana prije dana održavanja izbora.

(2) Elektronski mediji osigurat će da plaćena politička oglašavanja budu jasno odvojena od preostalog programa i da ne ulaze u limit o dozvoljenom reklamnom vremenu koje je utvrdila Regulatorna agencija za komunikacije BiH.

(3) Elektronski mediji će narudžbe za plaćeno političko oglašavanje zaprimiti od političkih subjekata direktno, odnosno preko pravnih ili fizičkih lica, koje politički subjekti za to ovlaste.

(4) Narudžbe sa sadržajem oglašavanja moraju se elektronskom mediju dostaviti najkasnije 48 sati prije emitiranja.

(5) Novčanu naknadu za usluge objavljivanja naručilac je dužan uplatiti unaprijed prema cjenovniku koji ne može biti veći od postojećeg cjenovnika marketinške usluge elektronskog medija.

(6) Plaćeno političko oglašavanje mora kao takvo biti nedvosmisleno definisano i ne smije se emitovati u periodu od najmanje 15 minuta prije, za vrijeme ili nakon emitovanja vijesti.

(7) Cijena i uslovi emitovanja naručenog političkog oglašavanja biće jedinstveni za sve političke subjekte koji učestvuju na izborima.

=== Član 16.13 ===

(1) Elektronski medij može odbiti da emitira političko oglašavanje ako:

a) oglašavanje nije naručeno putem narudžbe u pisanom obliku;
b) oglas ne zadovoljava tehničke i profesionalne standarde koji su jasno utvrđeni i s kojim su blagovremeno upoznati politički subjekti, i
c) oglašavanje uključuje bilo kakav vid diskriminacije ili predrasuda na osnovu spola, rase, etničke pripadnosti, nacionalnosti, vjere ili uvjerenja, invalidnosti, posebnih potreba, dobi, seksualne orijentacije, društvenog porijekla, kao i svaki drugi sadržaj koji ima za svrhu ili posljedicu da bilo kojem licu onemogući ili ugrožava priznavanje, uživanje ili ostvarivanje njegovih prava i sloboda na ravnopravnoj osnovi.
d) se oglašavanjem ponižava, zastrašuje ili podstiče na mržnju, nasilje ili diskriminaciju protiv lica ili grupe na osnovu spola, rase, etničke pripadnosti, nacionalnosti, vjere ili uvjerenja, invalidnosti, posebnih potreba, dobi, seksualne orijentacije, društvenog porijekla ili na osnovu bilo koje druge okolnosti koja ima za svrhu ili posljedicu da bilo kojem licu onemogući ili ugrožava priznavanje, uživanje ili ostvarivanje njegovih prava i sloboda na ravnopravnoj osnovi;
e) oglašavanje uključuje učešće djece; i
f) je oglašavanje u suprotnosti s bilo kojim propisima Regulatorne agencije za komunikacije BiH.

(2) Ako elektronski mediji smatraju da sadržaj plaćenog političkog oglašavanja potpada pod stav (1) tačke c), d), e) i f) ovog člana, može podnijeti prijavu Regulatornoj agenciji za komunikacije BiH, koja je dužna donijeti obavezujuće mišljenje u vezi s podnesenom prijavom po hitnom postupku.

(3) Ako elektronski mediji odbiju da emituju plaćeno političko oglašavanje, navodeći razloge iz stava (1) tačke c), d), e) i f) ovog člana, suprotno obavezujućem mišljenju Regulatorne agencije za komunikacije BiH, politički subjekt čiji oglas je odbijen ima pravo podnijeti prijavu Regulatornoj agenciji za komunikacije BiH, koja je dužna donijeti odluku u vezi s podnesenom prijavom.

(4) U slučaju da elektronski mediji emituju plaćeno političko oglašavanje suprotno odredbama stava (1) ovog člana, svako zainteresovano lice ima pravo podnijeti prijavu Regulatornoj agenciji za komunikacije Bosne i Hercegovine.

(5) Odluku iz stavova (3) i (4) ovog člana Regulatorna agencija za komunikacije BiH donosi po hitnom postupku i dostavlja je na znanje Centralnoj izbornoj komisiji BiH.

=== Član 16.14 ===

(1) Javni elektronski mediji će u periodu izborne kampanje ravnopravno i fer predstavljati političke subjekte i informisati javnost o svim pitanjima u vezi sa izbornom kampanjom i izbornim procesom.

(2) Javni elektronski medij će u periodu izborne kampanje omogućiti političkim subjektima besplatan termin za neposredno obraćanje.

(3) Zabranjeno je vođenje plaćene izborne kampanje putem elektronskih i printanih medija, ili bilo kojeg oblika plaćenog javnog oglašavanja, osim održavanja internih skupova organa i statutarnih tijela političkih subjekata, u periodu od dana raspisivanja izbora do dana službenog početka izborne kampanje.

(4) Centralna izborna komisija BiH svojim propisima utvrdit će koliko vremena se dodjeljuje političkim subjektima, termin i trajanje emitovanja i geografska područja pokrivena tim emitovanjem.

(5) Javni elektronski medij omogućit će pod jednakim uslovima u periodu izborne kampanje plaćeno političko oglašavanje političkim subjektima u trajanju od najviše 30 minuta sedmično.

=== Član 16.14a ===

Odredbe člana 16.14, stav (3), shodno se primjenjuju na privatne elektronske medije, onlajn medije, društvene mreže ili bilo koji drugi oblik javnog oglašavanja.

=== Član 16.14b ===

Politički subjekti mogu u toku izborne kampanje voditi kampanju i putem interneta, u skladu s odredbama ovog zakona.

=== Član 16.15 ===

(1) Privatni elektronski mediji omogućit će pod jednakim uslovima u periodu od 30 dana prije dana održavanja izbora plaćeno političko oglašavanje političkim subjektima u trajanju od najviše 60 minuta sedmično.

(2) Privatni elektronski mediji mogu u periodu od 30 dana prije dana održavanja izbora omogućiti političkim subjektima besplatan termin za neposredno obraćanje, ali pod jednakim uslovima za sve.

(3) Na pismeni zahtjev, organ nadležan za reguliranje rada elektronskih medija može izuzeti privatni elektronski medij od primjene odredbi ovog člana.

(4) Odredbe stava (3) ovog člana ne odnose se na privatne elektronske medije koji emitiraju vlastiti informativno-politički program ili ga preuzimaju od drugog elektronskog medija.

=== Član 16.16 ===

(1) U slučaju kršenja odredbi iz ovog poglavlja od strane elektronskih medija nadležna je Regulatorna agencija za komunikacije BiH.

(2) U slučaju kršenja odredbi iz ovog poglavlja od strane političkih subjekata nadležna je Centralna izborna komisija BiH.

=== Član 16.17 ===

Politički subjekti svoje primjedbe na sadržaj u štampanim i onlajn medijima u vezi s praćenjem izborne kampanje upućuju Vijeću za štampu i online medije u Bosni i Hercegovini.

=== Član 16.17a ===

(1) Političkim subjektima je zabranjeno da putem medija iznose lažne informacije koje bi mogle ugroziti integritet izbornog procesa i dezinformirati birače.

(2) U slučaju povrede odredbi iz stava (1) ovog člana, Centralna izborna komisija BiH je ovlaštena da provede postupak.

=== Član 16.17b ===

U toku izborne kampanje politički subjekti će uložiti maksimalne napore da svojim kandidatkinjama i kandidatima na izborima osiguraju jednaku zastupljenost za prezentiranje njihovog političkog programa i programa njihovih političkih subjekata kako putem javnih tako i putem privatnih elektronskih medija.

=== Član 16.18 ===

Centralna izborna komisija BiH donosi propise kojima se bliže uređuje primjena odredbi ovog Poglavlja.

== POGLAVLJE 17 – IZBORNI POSMATRAČI ==

=== Član 17.1 ===

(1) Predstavnici međunarodnih posmatrača, udruženja građana, političkih stranaka, koalicija, listi nezavisnih kandidata i nezavisnih kandidata (u daljem tekstu: posmatrači) mogu posmatrati sve izborne aktivnosti u Bosni i Hercegovini, pod uslovom da se akreditiraju u skladu s ovim Zakonom.

(2) Posmatrači imaju pristup svim relevantnim dokumentima i javnim sastancima izbornih komisija, mogu u toku cijelog perioda izbornog procesa u bilo koje vrijeme kontaktirati bilo koje lice i imaju pristup svim centrima za birački spisak, biračkim mjestima i centrima za brojanje i drugim relevantnim mjestima, kako je utvrdila Centralna izborna komisija BiH.

(3) Posmatraču se mora omogućiti pravo na efektivno vršenje promatranja, što podrazumijeva jasan uvid u sve izborne aktivnosti iz stava (2) ovog člana, a posebno u fazu brojanja glasačkih listića.

(4) Ukoliko posmatrač za vrijeme promatranja utvrdi nepravilnosti u vezi s procesom koji je promatra može tražiti pojašnjenje od ovlaštene osobe, a ukoliko je nezadovoljan obrazloženjem o tome će unijeti primjedbu u zapisnik.

=== Član 17.2 ===

(1) Posmatrači ni na koji način neće ometati izborne aktivnosti i poštivat će tajnost glasanja, a identitet glasača će moći otkriti isključivo ukoliko je to potrebno u svrhu vršenja njihovih dužnosti iz stava (4) člana 17.1. Samo jedan predstavnik akreditovanih subjekata može biti prisutan na javnom sastanku izborne komisije, u centru za birački spisak, biračkom mjestu ili drugim relevantnim mjestima, kako je utvrdila Centralna izborna komisija BiH.

(2) Ograničenje broja posmatrača iz stava (1) ovog člana ne odnosi se na međunarodne posmatrače.

(3) Posmatranje brojanja glasova u centru za brojanje organizirat će se na način da za svakim stolom na kome se vrši brojanje svi akreditirani subjekti mogu imati po jednog posmatrača sve vrijeme brojanja kao i posmatranja svih ostalih izbornih aktivnosti u centru za brojanje.

(4) Za vrijeme posmatranja izbornih aktivnosti posmatrači će nositi službene akreditacije i neće nositi bilo kakva obilježja ili oznake koje ih povezuju s određenom političkom strankom, koalicijom, listom nezavisnih kandidata ili nezavisnim kandidatom.

=== Član 17.3 ===

Centralna izborna komisija BiH akreditira i izdaje akreditacije međunarodnim posmatračima. Centralna izborna komisija BiH donosi propise kojima se utvrđuju kriteriji i proces podnošenja zahtjeva za akreditiranje međunarodnih posmatrača.

=== Član 17.4 ===

(1) Centralna izborna komisija BiH akreditira i izdaje akreditacije udruženjima građana. Centralna izborna komisija BiH donosi propise kojima se utvrđuju kriteriji za akreditiranje udruženja građana i distribuciju akreditacija. Zahtjev za izdavanje akreditacija treba da sadrži:

1) izjavu, koju je potpisao ovlašteni predstavnik udruženja građana, da udruženje nije osnovala i da ga ne sponzorira ovjerena politička stranka, koalicija, lista nezavisnih kandidata ili nezavisni kandidat, te da udruženje nije uključeno u bilo kakve aktivnosti u ime ovjerene političke stranke, koalicije, liste nezavisnih kandidata ili nezavisnog kandidata; i
2) ime, broj važeće lične karte i jedinstveni matični broj predloženog posmatrača.

(2) U slučaju kada Centralna izborna komisija BiH utvrdi da je udruženje građana osnovano i da ga sponzoriše ovjerena politička stranka, odnosno da je uključeno u bilo kakve aktivnosti u ime ovjerene političke stranke, Centralna izborna komisija BiH odbit će izdavanje akreditacije takvom udruženju.

=== Član 17.5 ===

(1) Nadležna izborna komisija akreditira ovjerenu političku stranku, koaliciju, listu nezavisnih kandidata ili nezavisnog kandidata kao posmatrače u izbornoj jedinici u kojoj se ta politička stranka, koalicija, lista nezavisnih kandidata ili nezavisni kandidat kandidiraju.

(2) Centralna izborna komisija BiH akreditira posmatrače koji će posmatrati rad Centralne izborne komisije BiH i glavnog centra (glavnih centara) za brojanje.

(3) Entitetske i kantonalne izborne komisije akreditiraju posmatrače koji će nadgledati rad ovih komisija.

(4) Općinska izborna komisija izdaje akreditacije posmatračima koji će posmatrati rad općinske izborne komisije, centara za birački spisak i biračkih mjesta i drugih relevantnih mjesta iz njene nadležnosti.

(5) Politička stranka, koalicija, lista nezavisnih kandidata ili nezavisni kandidat predaju listu imena, broj važeće lične karte i jedinstvene matične brojeve predloženih posmatrača nadležnoj izbornoj komisiji.

=== Član 17.6 ===

Centralna izborna komisija BiH donosi propise o izgledu akreditacije i načinu na koji je posmatrač koristi.

=== Član 17.7 ===

Centralna izborna komisija BiH utvrđuje rok za podnošenje zahtjeva za akreditaciju posmatrača i rok za rješavanje po zahtjevima za akreditaciju posmatrača.

=== Član 17.8 ===

Posmatrač, kome je općinska, kantonalna ili entitetska izborna komisija odbila izdati akreditaciju, može u roku od tri dana od dana prijema odluke podnijeti žalbu Centralnoj izbornoj komisiji BiH koja će žalbu riješiti najkasnije u roku od sedam dana od dana prijema.

=== Član 17.9 ===

(1) Posmatrač može stavljati obrazložene primjedbe na rad organa nadležnih za provođenje izbora utvrđenih ovim zakonom u pisanoj formi ili elektronski koje se prilažu u zapisnik o radu organa nadležnog za provođenje izbora, na osnovu čega politički subjekt može uložiti prigovor nadležnom organu.

(2) Posmatrač ima pravo zahtijevati prepis zapisnika o radu organa nadležnog za provedbu izbora čiji rad je posmatrao.

=== Član 17.10 ===

(1) Zbog kršenja odredbe člana 17.2 ovog Zakona, akreditiranom posmatraču organ koji je izdao akreditaciju može oduzeti svojstvo posmatrača i poništiti akreditaciju.

(2) Centralna izborna komisija BiH donosi bliže propise o uslovima i proceduri primjene ovog Poglavlja.

== POGLAVLJE 18 – BRČKO DISTRIKT BOSNE I HERCEGOVINE ==

=== Član 18.1 ===

(1) Ovim Zakonom utvrđuju se principi koji važe za izbore u Brčko distriktu BiH.

(2) Teritorija Brčko distrikta BiH jedna je izborna jedinica.

=== Član 18.2 ===

Državljanin BiH koji je registrovan u Centralni birački spisak za glasanje za Brčko distrikt BiH ima pravo glasati:

1) za članove Predsjedništva Bosne i Hercegovine i Predstavnički dom Parlamentarne skupštine BiH odgovarajućim glasačkim listićem u entitetu čiji je taj birač državljanin;
2) na izborima za entitet čiji je taj birač državljanin; i
3) na izborima za Skupštinu Brčko distrikta BiH ili bilo koju drugu izbornu funkciju u Brčko distriktu BiH.

== POGLAVLJE 19 – GRAD MOSTAR ==

=== Član 19.1 ===

Ovim Zakonom se uređuje izbor vijećnika u Vijeće Grada Mostara (u daljem tekstu: Gradsko vijeće). Izuzetno od odredaba Poglavlja 13. ovog Zakona, principi utvrđeni ovim Poglavljem primjenjuju se na izbore u Gradu Mostaru.

=== Član 19.2 ===

(1) U sastav Gradskog vijeća ulazi 35 članova. Vijećnici u Gradskom vijeću biraju se u gradskoj izbornoj jedinici i izbornim jedinicama gradskog područja.

(2) Gradska izborna jedinica, u smislu stava (1) ovog člana, obuhvata cijelo područje Grada definisano u članu 5. Statuta Grada Mostara.

=== Član 19.3 ===

Grad Mostar ima jednu izbornu komisiju uspostavljenu u skladu sa odredbama ovog Zakona u dijelu u kojem se ovaj Zakon odnosi na općinske izborne komisije.

=== Član 19.4 ===

(1) Iz gradske izborne jedinice bira se 13 vijećnika. U Gradskom vijeću bit će zastupljena najmanje četiri vijećnika iz svakog konstitutivnog naroda i jedan vijećnik iz reda ostalih.

a) Izborna jedinica gradskog područja 1 (Sjever) bira dva gradska vijećnika.
b) Izborna jedinica gradskog područja 2 (Stari grad) bira pet gradskih vijećnika.
c) Izborna jedinica gradskog područja 3 (Jugoistok) bira dva gradska vijećnika.
d) Izborna jedinica gradskog područja 4 (Jug) bira dva gradska vijećnika.
e) Izborna jedinica gradskog područja 5 (Jugozapad) bira sedam gradskih vijećnika.
f) Izborna jedinica gradskog područja 6 (Zapad) bira četiri gradska vijećnika.

(2) Nijedan od konstitutivnih naroda, niti iz grupe ostalih, ne mogu imati više od 15 svojih predstavnika u Gradskom vijeću.

(3) Mandati se dodjeljuju u skladu s odredbama člana 9.5 ovog zakona.

=== Član 19.5 ===

(1) Ukoliko ukupna dodjela mandata ne omogućava minimalnu zastupljenost bilo kojeg od konstitutivnih naroda i/ili iz reda ostalih na način utvrđen u skladu s članom 19.4. stav (1) ovog zakona, primjenjuje se sljedeća metoda:

a) Jedan ili više posljednjih mandata koji se dodjeljuju iz gradske izborne jedinice potreban za ispunjenje kvota bilo kojeg konstitutivnog naroda, odnosno iz reda ostalih, bit će dodijeljen jednom ili više kandidata iz odgovarajućeg konstitutivnog naroda i/ili iz reda ostalih koji je, tj. koji su dobili najveći broj glasova s liste političke stranke, s liste nezavisnih kandidata ili s liste koalicije, kojoj je mandat dodijeljen prema članu 9.5. stav (1) ovog zakona. Ako mandat utvrđen prema formuli iz člana 9.5. stav (1) ovog zakona bude dodijeljen nezavisnom kandidatu, primjenjuje se tačka b) ovog člana.

b) Ako politička stranka, lista nezavisnih kandidata ili koalicija kojima je mandat dodijeljen na način utvrđen članom 9.5. stav (1) ovog zakona nema dovoljan broj odgovarajućih kandidata na listi za svoju gradsku izbornu jedinicu ili ako bi mandat, prema članu 9.5. ovog zakona, bio dat jednom ili više nezavisnih kandidata, mandat se prenosi:
1) na istu političku stranku ili stranke, listu ili liste nezavisnih kandidata ili koaliciju ili koalicije koje imaju takve preostale kandidate na svojim listama gradskih područja ili
2) na nezavisnog kandidata ili kandidate iz odgovarajućeg konstitutivnog naroda ili iz reda ostalih koji ima drugi po redu najveći količnik, kako je to utvrđeno članom 9.5. ovog zakona.

c) Ako se nijedan kandidat iz jednog ili više konstitutivnih naroda ili iz reda ostalih ne nađe sukladno tački a) i tački b) ovog člana, mandat se prenosi na:
1) političku stranku, listu nezavisnih kandidata ili listu koalicije koja raspolaže tim preostalim kandidatima na listi bilo koje druge izborne jedinice gradskog područja nakon što su mjesta koja su popunjena iz ovih izbornih jedinica dodijeljena u skladu s članom 19.6. ovog Zakona ili
2) na nezavisnog kandidata ili kandidate iz odgovarajućeg konstitutivnog naroda ili iz reda ostalih koji su se kandidirali za bilo koju izbornu jedinicu gradskog područja, a koji ima najveći količnik, kako je to utvrđeno članom 9.5. ovog zakona.

(2) Član 9.5. stav (2) ovog zakona ne primjenjuje se kada se dodjeljuju mandati iz ovog člana.

=== Član 19.6 ===

(1) Ukoliko ukupna dodjela mandata vodi ka zastupljenosti jednog konstitutivnog naroda i/ili vijećnika iz reda ostalih iznad kvote utvrđene prema članu 19.4. stav (2) ovog zakona, primjenjuje se sljedeća metoda:

a) Prekobrojni mandat s najmanjim količnikom preraspodjeljuje se kandidatu koji ne pripada datom konstitutivnom narodu i/ili redu ostalih, sljedećem kandidatu na listi iste političke stranke, liste nezavisnih kandidata ili koalicije kojoj je mandat dodijeljen u skladu s članom 9.5 stav (1) ovog zakona. U slučaju dodjeljivanja mandata prema formuli iz člana 9.5. stav (1) ovog zakona nezavisnom kandidatu, primjenjuje se tačka b) ovog člana.

b) Ako nema takvog kandidata ili u slučaju dodjeljivanja mandata prema formuli iz člana 9.5. stav (1) ovog zakona nezavisnom kandidatu, mandat se prenosi u istu izbornu jedinicu gradskog područja ili:
1) političkoj stranci, listi nezavisnih kandidata ili koalicije koja ima kandidata koji ne pripada datom konstitutivnom narodu i/ili redu ostalih, a preostao je na listi ili
2) nezavisnom kandidatu ili kandidatima koji ne pripadaju datom konstitutivnom narodu i/ili redu ostalih i imaju najveći sljedeći količnik, kako je to utvrđeno u članu 9.5. ovog zakona.

c) Ako nema takvog kandidata, u skladu s tačkom a) i tačkom b) ovog člana, mandat se prenosi na:
1) političku stranku, listu nezavisnih kandidata ili koalicije koja ima takvog kandidata koji je preostao na listi iz bilo koje druge izborne jedinice gradskog područja nakon što su mjesta popunjena iz te izborne jedinice gradskog područja bila dodijeljena u skladu s članom 19.6. ovog zakona; ili
2) nezavisnog kandidata iz odgovarajućeg konstitutivnog naroda ili iz reda ostalih koji se kandidirao za bilo koju izbornu jedinicu gradskog područja, a koji je dobio najveći količnik, kako je to utvrđeno u članu 9.5. ovog zakona.

=== Član 19.7 ===

Izuzetno od odredaba člana 13.7 ovog Zakona, gradonačelnik Grada Mostara se bira indirektno u skladu sa Ustavom Federacije Bosne i Hercegovine.

== POGLAVLJE 19A – KAZNENE ODREDBE ==

=== Član 19.8 ===

(1) Novčanom kaznom u iznosu od 600 KM do 3.000 KM kaznit će se za prekršaj fizičko lice zaposleno ili angažirano u izbornoj administraciji ako:

1. u suprotnosti s članom 2.1 učestvuje u donošenju odluke koja može dovesti u sumnju njegovu sposobnost da djeluje nepristrasno ili na drugi način prekrši zakletvu iz člana 2.1, stava (3);
2. u suprotnosti s članom 2.13 stavom (1) tačkom 2) ne odredi biračka mjesta na području općine za glasanje na svim nivoima vlasti u Bosni i Hercegovini;
3. u suprotnosti s članom 2.13 stavom (1) tačkom 5) ne osigura izborni materijal za glasanje na svim nivoima izbora u Bosni i Hercegovini;
4. ne obavijesti birače o svim informacijama neophodnim za provođenje izbora u skladu s uputama Centralne izborne komisije BiH, kako je propisano članom 2.13 stavom (1) tačkom 6);
5. nepravilno izbroji glasačke listiće na biračkim mjestima i u centrima za brojanje ili nepravilno objedini utvrđene izborne rezultate s biračkih mjesta ili ne unese ili nepravilno unese izborne rezultate u relevantnu softversku aplikaciju, u suprotnosti s članom 2.13 stav (1) tačka 9);
6. imenuje predsjednika i članove biračkih odbora i njihove zamjenike, u suprotnosti s članom 2.19;
7. prekrši zabranu zloupotrebe prava na učešće u radu biračkog odbora lažnim predstavljanjem iz člana 2.19 stav (14);
8. ne ažurira podatke u skladu s promjenom broja birača i propisima Centralne izborne komisije BiH, kako je propisano članom 3.8 stavom (3) tačkom b);
9. ne osigura uvid u izvod iz Centralnog biračkog spiska na teritoriji svoje općine, kako je propisano članom 3.8 stavom (3) tačkom c);
10. ne osigura podatke za Centralni birački spisak koji su utvrđeni propisima Centralne izborne komisije BiH, kako je propisano članom 3.8 stavom (3) tačkom d);
11. ne vodi evidenciju zahtjeva i prigovora i ne čuva prateću dokumentaciju, kako je propisano članom 3.8 stavom (4);
12. odredi biračka mjesta suprotno članu 5.1 stavu (2), uključujući i funkcioniranje tehničke opreme;
13. ne osigura video nadzor u skladu s članom 5.2.a, stavom (1);
14. ne zaključa i ne osigura izborni materijal za glasanje, uključujući potrebne izborne tehnologije, kako je propisano članom 5.3 stavom (3);
15. ne dostavi na biračko mjesto relevantne izborne tehnologije, kako je propisano članom 5.3a stavom (2);
16. neopravdano nije prisutan tokom cijelog procesa glasanja i brojanja glasova u skladu s članom 5.5 ili je neopravdano odsutan tokom zajedničkog ručnog prebrojavanja birača, glasačkih listića, koverti s nepotvrđenim glasačkim listićima i glasova, u suprotnosti s članom 5.23. stavom (5);
17. ne odredi dužnosti članovima biračkog odbora ili ih ne evidentira na način propisan članom 5.6 stavom (2);
18. ne udalji lice koje remeti javni red na biračkom mjestu, kako je propisano članom 5.6 stavom (3);
19. dozvoli donošenje na biračko mjesto političkih obilježja i simbola, u suprotnosti s članom 5.6 stavom (5);
20. ne vodi zapisnik o radu biračkog odbora kontinuirano, detaljno i čitko, u propisanom obrascu i sa podacima propisanim članom 5.7 stavom (1);
21. ne istakne na vidnom mjestu spisak članova biračkog odbora s nazivima političkih subjekata koji su ih predložili u skladu s članom 5.8 stavom (1) tačkom 5);
22. ne objasni biraču način glasanja i ne osigura tajnost glasanja propisanu članom 5.11, stavom (1);
23. ne utvrdi identitet birača u skladu s članom 5.13, stavom (1) ili ne ustanovi da li potpis birača na izvodu iz Centralnog biračkog spiska odgovara potpisu na identifikacionom dokumentu na osnovu kojeg je utvrđen identitet birača u skladu s članom 5.13, stavom (2) i (3);
24. izda glasački listić suprotno propisima kojima se regulira izdavanje glasačkih listića iz člana 5.13;
25. pomogne licu pri glasanju na način koji nije u skladu s članom 5.19;
26. ne evidentira podatak ili ne popuni obrazac u skladu s članom 5.25; ili
27. ne osigura da podaci objedinjenih zbirnih rezultata glasanja za općinu budu u skladu s članom 5.27 ovog zakona.

(2) Za prekršaje iz stava (1) tačke 1., 7., 14. do 27. ovog člana kaznit će se članovi biračkog odbora novčanom kaznom u iznosu od 600,00 KM do 10.000,00 KM.

(3) Za prekršaje iz stava (1) tačke 1., 7., 14. do 27. ovog člana, politički subjekt ispred kojeg je imenovan član biračkog odbora kaznit će se novčanom kaznom u iznosu od 3.000,00 KM do 10.000,00 KM.

=== Član 19.9 ===

(1) Novčanom kaznom u iznosu od 3.000,00 KM do 30.000,00 KM kaznit će se politički subjekt za prekršaj ako on ili njegov kandidat:

1. ne podnese ostavku na položaj ili ne postupi u skladu sa zakonom kojim se uređuje njegov status, u suprotnosti s članom 1.8 stavom (4);
2. u roku od deset dana ne dostavi izmjene podataka u skladu s članom 4.22;
3. u suprotnosti s članom 7.1, u periodu preuranjene izborne kampanje, izvrši radnju koja se smatra vođenjem izborne kampanje;
4. ukloni, prekrije, ošteti ili promijeni štampani oglas, plakat, poster ili drugi materijal koji se, u skladu sa zakonom, koristi u svrhu izborne kampanje političkih stranaka, koalicija, listi nezavisnih kandidata ili nezavisnih kandidata, a u suprotnosti s članom 7.2 stavom (2);
5. postavi oglas, plakat, poster, odnosno napiše svoje ime ili slogan koji je u vezi sa izbornom kampanjom, u ili na zgradi u kojoj je smješten organ vlasti bilo na kojem nivou, javno preduzeće, javna ustanova ili mjesna zajednica, te na vjerskom objektu, na javnom putu ili javnoj površini, osim na mjestu predviđenom za plakatiranje i oglašavanje [član 7.2 stav (3)];
6. u roku od 15 dana od dana izbora ne ukloni svaki oglas, plakat, poster i drugi sličan materijal korišten u svrhu izborne kampanje, a kako je propisano članom 7.2 stavom (4);
7. zloupotrebi javni resurs za vlastitu ili promociju političkog subjekta čiji je član, u suprotnosti s članom 7.2a stavom (2);
8. ponese i pokaže oružje na političkom skupu, biračkom mjestu ili njihovoj okolini, kao i za vrijeme okupljanja u vezi s aktivnosti političke stranke, koalicije, liste nezavisnih kandidata i nezavisnih kandidata u izbornom procesu, u suprotnosti s članom 7.3 stav (1) tačka 1);
9. omete skup druge političke stranke, koalicije ili nezavisnog kandidata, ili podstakne drugog na takvu aktivnost, u suprotnosti s članom 7.3 stavom (1) tačkom 2);
10. spriječi novinara da obavi svoj posao u skladu s pravilima profesije i izbornim pravilima, u suprotnosti s članom 7.3 stavom (1) tačkom 3);
11. obeća novčanu nagradu ili drugu materijalnu korist s ciljem dobivanja podrške birača ili zaprijeti pristalici druge političke stranke, koalicije, liste nezavisnih kandidata i nezavisnih kandidata, u suprotnosti s članom 7.3 stavom (1) tačkom 4);
12. potakne na glasanje lice koje nema pravo glasa, u suprotnosti s članom 7.3 stavom (1) tačkom 5);
13. potakne lice da glasa više puta na istim izborima ili da glasa u ime drugog lica u suprotnosti s članom 7.3 stavom (1) tačkom 6), ukoliko to ne predstavlja krivično djelo;
14. koristi se jezikom koji bi nekoga mogao navesti ili podstaći na nasilje ili širenje mržnje, ili objavi ili upotrebi sliku, simbol, audio ili video zapis, SMS-poruku, internetsku poruku ili drugi materijal koji može tako djelovati [član 7.3 stav (1) tačka 7)] ukoliko to ne predstavlja krivično djelo;
15. zloupotrebi dijete za političke svrhe u suprotnosti s članom 7.3, stavom (1), tačkom 8) ukoliko to ne predstavlja krivično djelo;
16. lažno se predstavi u ime političke stranke, koalicije, liste nezavisnih kandidata ili nezavisnog kandidata ili fiktivno predstavi politički subjekt kojem je dodijeljeno mjesto u biračkom odboru kako bi pogodovao drugom političkom subjektu kojem mjesto u biračkom odboru nije dodijeljeno, u suprotnosti s članom 7.3 stavom (2);
17. održi skup s ciljem izborne kampanje, u suprotnosti s članom 7.4 stavom (1) tačkom 1);
18. izloži na biračkom mjestu ili u njegovoj okolini bilo kakav materijal s ciljem uticaja na birače, u suprotnosti s članom 7.4 stavom (1) tačkom 2);
19. koristi domaća i međunarodna sredstva komunikacije s ciljem uticaja na birače, u suprotnosti s članom 7.4 stavom (1) tačkom 3);
20. koristi megafon ili drugi razglasni uređaj s ciljem uticaja na birače, u suprotnosti s članom 7.4 stavom (1) tačkom 4);
21. provede drugu aktivnost kojom se ometa ili opstruira izborni proces [član 7.4 stav (3)];
22. prekorači najveći iznos sredstava za finansiranje izborne kampanje iz člana 15.10;
23. vodi izbornu kampanju u periodu od dana raspisivanja izbora do dana službenog početka izborne kampanje [član 16.14 stav (3)];
24. putem medija širi netačne informacije koje mogu ugrožavati integritet izbornog procesa i pogrešno informirati birače, u suprotnosti s članom 16.17a ovog zakona.

(2) Za prekršaj iz stava (1) ovog člana koje počini pristalica političkog subjekta kaznit će se taj politički subjekt.

(3) Za prekršaj iz stava (1) tačke 2. ovog člana kaznit će se i odgovorno lice političke stranke, koalicije i liste nezavisnih kandidata novčanom kaznom u iznosu od 600,00 KM do 15.000,00 KM.

(4) Za prekršaj iz stava (1) ovog člana kaznit će se i kandidat političkog subjekta novčanom kaznom u iznosu od 3.000,00 KM do 15.000,00 KM.

(5) Za prekršaj iz stava (1) tačke 8., 12. i 13. ovog člana kaznit će se i lica zaposlena ili angažirana u izbornoj administraciji novčanom kaznom u iznosu od 600,00 KM do 3.000,00 KM.

(6) Za prekršaj iz ovog člana, osim novčanih kazni, Centralna izborna komisija BiH može izreći i druge sankcije predviđene u članu 6.7 ovog zakona.

=== Član 19.10 ===

Novčanom kaznom u iznosu od 300,00 KM do 3.000,00 KM kaznit će se za povrede kandidat izabran na svim nivoima vlasti, ako:

a) u roku od 30 dana od dana objave ovjere mandata u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, na posebnom obrascu, ne preda potpisanu izjavu o imovinskom stanju iz člana 15.7 ovog Zakona (član 15.8 stav (1)) i
b) u roku od 30 dana nakon isteka mandata na koji je izabran, kao i u slučaju prestanka mandata u smislu člana 1.10 stav (1) tačke 1., 3., 5., 6. i 7. ovog Zakona u roku od 30 dana od dana prestanka mandata, ne podnese izvještaj o imovinskom stanju (član 15.8 stav (2)).

== POGLAVLJE 20 – PRIJELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE ==

=== Član 20.8 ===

(1) Sve dok Visoki predstavnik ili Parlamentarna skupština BiH ne odluče drugačije, a u skladu sa stavom (7) ovog člana, državljanin BiH koji ima status raseljenog lica i koji ima biračko pravo, može ostvariti svoje pravo da se upiše u Centralni birački spisak i da glasa lično, ili u odsutnosti za općinu u kojoj je imao prebivalište prema posljednjem popisu stanovništva koji je izvršila država Bosna i Hercegovina, osim u slučaju kada to lice može predočiti dokaz o promjeni prebivališta u skladu sa zakonom, u periodu od posljednjeg popisa stanovništva koji je izvršila država Bosna i Hercegovina do trenutka kada je to lice steklo status raseljenog lica, ili lično za općinu gdje ima boravište, pod uslovom da je imalo boravište u toj općini najmanje šest mjeseci prije dana izbora.

(2) Državljanin BiH, koji je raseljeno lice i ima biračko pravo u skladu s ovim članom, bit će registrovan u Centralni birački spisak zavisno od biračke opcije koju izabere, za općinu u kojoj je imalo prebivalište prema posljednjem popisu stanovništva koji je izvršila država Bosna i Hercegovina, osim u slučaju kada može predočiti dokaz o promjeni prebivališta u skladu sa zakonom, u periodu od posljednjeg popisa stanovništva koji je izvršila država Bosna i Hercegovina do trenutka kada je stekao status raseljenog lica, ili za općinu u kojoj ima boravište i predoči dokaz da je prijavilo boravište u toj općini najmanje šest mjeseci prije dana izbora.

(3) Državljanin BiH koji koristi kuću ili stan na kojim nema pravo vlasništva ili stanarsko pravo, a izdata je izvršna isprava od nadležnog sudskog ili upravnog organa o povratu te kuće ili stana, ili odluka Komisije za imovinske zahtjeve raseljenih lica i izbjeglica, nema pravo glasanja u mjestu boravišta dok ne napusti tuđu imovinu, i može se za izbore nalaziti u izvodu iz Centralnog biračkog spiska samo u općini u kojoj je imalo posljednje prebivalište prema posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini.

(4) Boravište je, u smislu ovog člana, općina u kojoj raseljeno lice, državljanin BiH, privremeno boravi, dok se ne steknu uslovi za njegov povratak u općinu u kojoj je imalo prebivalište prema posljednjem popisu stanovništva koji je izvršila država Bosna i Hercegovina.

(5) Sve dok Visoki predstavnik ili Parlamentarna skupština BiH ne odluče drugačije, a u skladu sa stavom (7) ovog člana, državljanin BiH koji ima status izbjeglog lica i koji ima biračko pravo, ima pravo da se upiše u Centralni birački spisak i da glasa lično ili poštom za općinu u kojoj je imao prebivalište prema posljednjem popisu stanovništva koji je izvršila država Bosna i Hercegovina, osim u slučaju kada to lice može predočiti dokaz o promjeni prebivališta u skladu sa zakonom u periodu od posljednjeg popisa stanovništva koji je izvršila država Bosna i Hercegovina do trenutka kada je steklo status izbjeglog lica.

(6) Državljanin BiH, koji ima status izbjeglog lica i ima biračko pravo u skladu s ovim članom, bit će registrovan u izvod Centralni birački spisak za općinu u kojoj je imao prebivalište prema posljednjem popisu stanovništva koji je izvršila država Bosna i Hercegovina, osim u slučaju kada može predočiti dokaz o promjeni prebivališta u skladu sa zakonom u periodu od posljednjeg popisa stanovništva koji je izvršila država Bosna i Hercegovina do trenutka kada je steklo status izbjeglog lica.

(7) Posebna prava predviđena ovim članom za raseljena i izbjegla lica, po kojima raseljena i izbjegla lica mogu biti registrovana u izvod iz Centralnog biračkog spiska i glasati, prestat će na dan koji utvrdi Visoki predstavnik. Ako Visoki predstavnik ne donese odluku prije isteka svog mandata, raseljeni i izbjegli birači zadržat će posebna prava dok Parlamentarna skupština BiH ne odluči drugačije.

(8) Prije donošenja odluke o prestanku posebnih prava za raseljena i izbjegla lica po kojima mogu glasati, treba uzeti u obzir sljedeće okolnosti:

1) stanje provedbe Imovinskog zakona;
2) broj lica registrovanih u izvod iz Centralnog biračkog spiska kao raseljena lica;
3) faktore kojima se utvrđuje održivost povratka, u koje spadaju sigurnost povratnika, pristup obrazovanju i uslugama, odsustvo diskriminacije prilikom zapošljavanja i u radnom odnosu, te u funkcioniranju pravosudnog sistema.

=== Član 20.9 ===

(1) Izuzetno, za općinske izbore 2008.godine, sva lica koja imaju biračko pravo a koja su imala mjesto svog prebivališta u općini Srebrenica, prema posljednjem popisu stanovništva izvršenom u Bosni i Hercegovini, imat će pravo da se upišu u birački spisak kako bi glasala lično ili u odsustvu za općinu Srebrenica, bez obzira imaju li status izbjeglice ili raseljenog lica i bez obzira jesu li zasnovala prebivalište izvan općine Srebrenica.

(2) Lica iz stava (1) ovog člana imaju pravo odlučiti da glasaju za općinu u kojoj trenutno prebivaju ili za općinu Srebrenica.

(3) Centralna izborna komisija BiH dalje će urediti proceduru upisivanja lica iz stava (1) ovog člana.

=== Član 20.9A ===

(1) Do 31. decembra 2007. godine primjenjivat će se slijedeća isključenja:

a) Nijedno lice koje je odlukom visokog predstavnika smijenjeno sa javne dužnosti zbog činjenja ili nečinjenja u suprotnosti sa obavezama iz Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini ili u vezi s uslovima za njegovu provedbu ne može se kandidirati na neposrednim ili posrednim izborima obuhvaćenim ovim Zakonom ili obavljati bilo koji mandat koje je dobilo na neposrednim ili posrednim izborima obuhvaćenim ovim Zakonom, osim ako drugačije ne odredi Visoki predstavnik.

b) Nijedno lice koje je na osnovu odredbi Poglavlja 14. Uputstva stranama koja su donesena na osnovu Aneksa 1A Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini smijenjeno sa komandne odnosno rukovodne ili druge vojne dužnosti zbog angažiranja u aktivnostima koje predstavljaju prijetnju ili opasnost za mirovni proces, ne može se kandidirati na neposrednim ili posrednim izborima obuhvaćenim ovim zakonom ili obavljati bilo koji mandat koji je dobilo na neposrednim ili posrednim obuhvaćenim ovim Zakonom;

c) Nijedno lice kojem je Komesar IPTF-a odlukom oduzeo privremene ovlasti ili odbio certifikaciju zbog ometanja provedbe Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, ne može se kandidirati na neposrednim ili posrednim izborima obuhvaćenim ovim zakonom ili obavljati mandat koji je dobilo na neposrednim ili posrednim izborima obuhvaćenim ovim Zakonom.

(2) Centralna izborna komisija BiH će, nakon što se utvrdi da li je donesena odluka iz stava (1) ovog člana i da li su ispunjeni uslovi iz ovog člana, biti zadužena za provedbu zabrana iz ovog člana.

=== Član 20.9B ===

(1) Do 31. decembra 2007. godine Centralna izborna komisija BiH osigurat će da se u zahtjevu za ovjeru bilo koje političke stranke i svoj ostaloj dokumentaciji koja je podnesena u skladu s članom 4.3 ovog Zakona, te u skladu s internim propisima Centralne izborne komisije BiH, ne navodi lice iz člana 20.9A.

(2) Ukoliko se u dokumentima iz stava (1) ovog člana pokaže da lice iz tačke a) stava (1) člana 20.9A zauzima bilo koji položaj u stranci, Centralna izborna komisija BiH će pravovremeno dobiti potvrdu od međunarodne agencije koja je donijela odluku o tome da li je, odlukom ili na drugi način, izričito utvrđeno da lice na koje se ta odluka odnosi ima pravo zauzimati položaj u političkoj stranci.

(3) Ukoliko se u dokumentima iz stava (1) ovog člana pokaže da lice iz člana 20.9A zauzima centralni položaj u stranci i utvrđeno je da to lice nema pravo zauzimati položaj iz stava (2) ovog člana, ta politička stranka neće ispuniti uslove za ovjeru.

=== Član 20.11 ===

Entiteti usklađuju svoje zakone i propise s ovim Zakonom u roku od 45 dana od dana stupanja na snagu ovog Zakona.

=== Član 20.12a ===

Glasanje u diplomatsko-konzularnom predstavništvu BiH iz člana 1.5 stav (2) ovog Zakona održat će se samo u onom diplomatsko-konzularnom predstavništvu BiH za koje Centralna izborna komisija BiH, u saradnji s Ministarstvom vanjskih poslova BiH, utvrdi da ispunjava uvjete propisane posebnim propisom iz člana 1.5 stav (3) ovog Zakona.

=== Član 20.12b ===

(1) Izuzetno, od odredbi člana 9.10 i člana 4.24 ovog Zakona, političkom subjektu, koji je na neposrednim izborima održanim 01. oktobra 2006. godine, dobio kompenzacijski mandat, koji je ostao upražnjen, dodjeljuje se mandat kandidatu sa najvećim brojem dobijenih glasova sa redovne kandidatske liste istog izbornog nivoa tog političkog subjekta.

(2) Centralna izborna komisija BiH će posebnim propisom utvrditi način primjene ovog člana.

=== Član 20.13 ===

(1) Dok entiteti ne osnuju višečlane izborne jedinice, važe sljedeće višečlane izborne jedinice:

a) Od 98 članova Predstavničkog doma Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine, koje neposredno biraju birači registrovani u Centralni birački spisak za glasanje za teritoriju Federacije Bosne i Hercegovine, 73 se bira iz 12 višečlanih izbornih jedinica, a 25 su kompenzacijski mandati izabrani s teritorije Federacije Bosne i Hercegovine u cjelini. Ovi mandati se raspodjeljuju u skladu s članovima 9.5 do 9.8 ovog Zakona.

b) 73 mandata iz višečlanih izbornih jedinica za Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine raspodjeljuje se na sljedeći način:
1) Izborna jedinica 1 sastoji se od Kantona 1 i bira devet članova.
2) Izborna jedinica 2 sastoji se od Kantona 2, dijela Kantona 3 (Gradačac, Gračanica, Doboj-Istok), te birača iz Brčko distrikta BiH registrovanih u Centralni birački spisak za glasanje u Federaciji Bosne i Hercegovine, bira pet članova.
3) Izborna jedinica 3 sastoji se od dijela Kantona 3 (Lukavac, Srebrenik, Tuzla, Čelić) i bira sedam članova.
4) Izborna jedinica 4 sastoji se od dijela Kantona 3 (Teočak, Banovići, Živinice, Kalesija, Sapna i Kladanj) i bira četiri člana.
5) Izborna jedinica 5 sastoji se od dijela Kantona 4 (Doboj-Jug, Tešanj, Maglaj, Žepče, Zavidovići, Zenica i Usora) i bira osam članova.
6) Izborna jedinica 6 sastoji se od dijela Kantona 4 (Kakanj, Vareš, Olovo, Visoko i Breza) i bira četiri člana.
7) Izborna jedinica 7 sastoji se od Kantona 5 i dijela Kantona 9 (Novi Grad-Sarajevo, Ilidža, Hadžići i Trnovo) i bira šest članova.
8) Izborna jedinica 8 sastoji se od Kantona 6 i bira devet članova.
9) Izborna jedinica 9 sastoji se od Kantona 7 i bira osam članova.
10) Izborna jedinica 10 sastoji se od Kantona 8 i bira tri člana.
11) Izborna jedinica 11 sastoji se od dijela Kantona 9 (Ilijaš, Vogošća, Centar-Sarajevo, Stari Grad-Sarajevo, Novo Sarajevo) i bira sedam članova.
12) Izborna jedinica 12 sastoji se od Kantona 10 i bira tri člana.

(2) Od 83 člana Narodne skupštine Republike Srpske, koje neposredno biraju birači registrovani u Centralni birački spisak za glasanje za teritoriju Republike Srpske, 62 bira se iz 6 višečlanih izbornih jedinica, a 21 su kompenzacijski mandati izabrani sa teritorije Republike Srpske u cjelini. Ovi mandati raspodjeljuju se u skladu s članovima 9.5 do 9.8 ovog Zakona.

=== Član 20.14 ===

Parlamentarna skupština BiH izvršit će preispitivanje novčanih kazni i ograničenja troškova utvrđenih ovim Zakonom najmanje svake četiri godine, te odrediti da li su u skladu s ekonomskim i finansijskim stanjem u Bosni i Hercegovini.

=== Član 20.15 ===

Novčane kazne utvrđene ovim zakonom prihod su Budžeta BiH.

=== Član 20.16b ===

Postojeći članovi Centralne izborne komisije BiH ne podliježu uslovu za odlazak u starosnu penziju propisanom u stavovima (1) i (2) člana 2.5a ovog zakona, neće biti u obavezi podnijeti ostavke ili biti razriješeni zbog neispunjavanja uslova iz člana 2.5 stav (6) ako ti uslovi nisu postojali u vrijeme njihovog imenovanja. To se neće odnositi na uslove propisane u članu 2.5. stav (6), tačke 6) i 7) ovog zakona.

=== Član 20.16c ===

(1) Centralna izborna komisija BiH će u periodu između 15 dana od dana stupanja na snagu ovog Zakona o izmjenama i dopunama Izbornog zakona do 45 dana prije dana održavanja Lokalnih izbora 2024. godine uložiti najveće napore kako bi ispunila svoje obaveze vezano za izbor, imenovanje, evidenciju, edukaciju, certifikaciju i ocjenjivanje predsjednika i zamjenika predsjednika biračkih odbora u skladu sa zakonom.

(2) Centralna izborna komisija BiH će u roku od 15 dana od stupanja na snagu ovog zakona donijeti propise kojima će utvrditi kriterije i postupak imenovanja predsjednika i zamjenika predsjednika biračkih odbora u skladu sa stavom (1) ovog člana.

(3) Po isteku roka iz stava (1) ovog člana, ukoliko neko od mjesta predsjednika i zamjenika predsjednika biračkih odbora ostane nepopunjeno, imenovanja na ta mjesta će se u izuzetnom slučaju obaviti u skladu s postupkom predviđenim članom 2.19. stavovima (5) do (16) ovog zakona.

(4) Centralna izborna komisija BiH donijet će privremene propise koji se primjenjuju isključivo na Lokalne izbore 2024. godine, kojima će se utvrditi kriteriji i postupak za imenovanje predsjednika i zamjenika predsjednika biračkih odbora u skladu sa stavom (3) ovog člana.

=== Član 20.16d ===

(1) Danom stupanja na snagu ovih izmjena i dopuna Izbornog zakona Bosne i Hercegovine, Centralna izborna komisija BiH će u skladu sa relevantnim odredbama ovog zakona definisati djelokrug primjene pilot projekata za uvođenje specifičnih izbornih tehnologija i utvrditi lokacije na kojima će se ovi pilot projekti realizirati na teritoriji Bosne i Hercegovine.

(2) Centralna izborna komisija BiH nadležna je za realizaciju pilot projekata iz stava (1) ovog člana, uključujući distribuciju, instalaciju, sigurnost i korištenje specifičnih izbornih tehnologija i druge odgovarajuće opreme potrebne za realizaciju pilot projekata, kao i za sve druge dodatne aktivnosti u cilju osiguranja sigurnosti, integriteta i funkcionalnosti odabranih izbornih tehnologija u provođenju pilot projekata.

(3) U roku od 30 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona, Centralna izborna komisija će donijeti detaljnije propise u vezi s provođenjem odredbi stavova (1) i (2) ovog člana. To će podrazumijevati i utvrđivanje odgovornosti nadležnih organa zaduženih za provođenje izbora i drugih nadležnih organa u Bosni i Hercegovini.

(4) Centralna izborna komisija BiH će Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine podnositi periodične izvještaje o procedurama i preduzetim mjerama na implementaciji pilot projekata.

=== Član 20.16e ===

(1) Izuzev u pogledu odredbi koje su potrebne radi provođenja pilot projekata za uvođenje specifičnih izbornih tehnologija, primjena odredbi ovog zakona koje se odnose na uvođenje specifičnih izbornih tehnologija počet će po ispunjavanju tehničkih uslova za njihovu primjenu.

(2) Sticanje tehničkih uslova iz stava (1) ovog člana obuhvata izradu studije izvodljivosti, nabavku potrebne opreme i provođenje pilot-procesa, kao i sve druge dodatne aktivnosti s ciljem osiguranja integriteta i funkcionalnosti odabranih izbornih tehnologija u izbornom procesu.

(3) Uz konsultacije s IDDEEA-om i Agencijom za zaštitu ličnih podataka BiH, Centralna izborna komisija BiH posebnim pravnim aktom utvrđuje sticanje tehničkih uslova.

(4) Centralna izborna komisija BiH će Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine redovno dostavljati sveobuhvatne izvještaje o svojim aktivnostima na uvođenju posebnih izbornih tehnologija.

=== Član 20.18 ===

Ovaj Zakon će se objaviti u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, u službenim glasilima entiteta i &quot;Službenom glasniku Brčko Distrikta BiH&quot;.

== Napomene ==
{{reflist}}

== Povezane stranice ==

* [[Izborni zakon Bosne i Hercegovine/Amandmani]] – tekst svih amandmana na Izborni zakon

[[Kategorija:Zakoni Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Zakoni]]</text>
      <sha1>kc025geai0g8lxxgr6gsiabluaumlv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakon o Državnoj agenciji za istrage i zaštitu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5522</id>
    <revision>
      <id>12179</id>
      <parentid>12078</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T07:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <origin>12179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21259" sha1="hxbmi68gfox035pxnvzaj8rlpfiidw0" xml:space="preserve">{{Zakon
 | naslov = Zakon o Državnoj agenciji za istrage i zaštitu
 | skraćenica = Zakon o SIPA-i
 | vrsta = zakon
 | nivo = državni
 | oblast = Bosna i Hercegovina
 | materija = unutrašnji poslovi, policijsko pravo
 | status = važeći
 | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine
 | datum_donošenja = 4. maj 2004.
 | datum_objave = 15. juni 2004.
 | glasnik = ''Službeni glasnik Bosne i Hercegovine'', broj 27/04
 | stupio_na_snagu = osmog dana od dana objavljivanja u ''Službenom glasniku Bosne i Hercegovine''
 | izmjene =
 | precisceni_tekst =
 | napomene = Osnovni zakon usvojen je pod brojem PS BiH 39/04. Izmijenjen je i dopunjen zakonima objavljenim u ''Službenom glasniku Bosne i Hercegovine'', br. 63/04, 35/05, 49/09 i 40/12.
 | wikipedia = Državna agencija za istrage i zaštitu
 | commonscat =
 | wikidata =
}}
= ZAKON O DRŽAVNOJ AGENCIJI ZA ISTRAGE I ZAŠTITU =

(&quot;Sl. glasnik BiH&quot;, br. 27/2004, 63/2004, 35/2005, 49/2009 i 40/2012)

== I - OPŠTE ODREDBE ==

=== Član 1 ===

'''Djelokrug propisivanja'''

(1) Ovim zakonom osniva se Državna agencija za istrage i zaštitu (u daljem tekstu: SIPA) i utvrđuje se njena nadležnost i organizacija kao policijskog organa Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: BiH).

(2) Na sva ostala pitanja značajna za djelovanje SIPA-e kao policijskog organa, u mjeri u kojoj nisu propisana ovim zakonom, primjenjuje se Zakon o policijskim službenicima BiH, Zakon o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH, Zakon o nezavisnim i nadzornim tijelima policijske strukture BiH i drugi zakoni koje primjenjuje SIPA u svom radu.

(3) Na sva pitanja organizacije i upravljanja te druga pitanja značajna za funkcionisanje SIPA-e kao upravne organizacije, kao što je donošenje Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i drugih propisa, upravni nadzor, odnos između institucija BiH te odnos prema pravnim i fizičkim licima, u mjeri u kojoj nisu propisana ovim zakonom, primjenjuje se Zakon o ministarstvima i drugim organima uprave BiH, te Zakon o upravi.

=== Član 2 ===

'''Definicija SIPA-e'''

(1) SIPA je upravna organizacija u okviru Ministarstva bezbjednosti BiH (u daljem tekstu: Ministarstvo), sa operativnom samostalnošću, osnovana radi obavljanja policijskih poslova, a na čijem je čelu direktor i koja se finansira iz Budžeta institucija Bosne i Hercegovine i međunarodnih obaveza Bosne i Hercegovine.

(2) SIPA djeluje isključivo na profesionalnim osnovama, ne zastupajući, ne štiteći niti podrivajući interese bilo koje političke stranke, registrovane organizacije ili udruženja, bilo kojeg konstitutivnog ili drugog naroda u BiH.

=== Član 3 ===

'''Nadležnost SIPA-e'''

(1) Poslovi iz nadležnosti SIPA-e su:

a) sprečavanje, otkrivanje i istraga krivičnih djela iz nadležnosti Suda Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Sud), a posebno: organizovanog kriminala, terorizma, ratnih zločina, trgovine ljudima i drugih krivičnih djela protiv čovječnosti i vrijednosti zaštićenih međunarodnim pravom, te teškog finansijskog kriminala;

b) prikupljanje obavještenja i podataka o krivičnim djelima iz tačke 1. ovog stava te praćenje i analiza bezbjednosne situacije i pojava koje pogoduju nastanku i razvoju kriminaliteta;

c) pružanje pomoći Sudu i Tužilaštvu Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Tužilaštvo) u prikupljanju obavještenja, te izvršavanje naloga Suda i Glavnog tužioca BiH (u daljem tekstu: Tužilac);

d) zaštita svjedoka;

e) sprovođenje međunarodnih sporazuma o policijskoj saradnji i drugih međunarodnih instrumenata u njenoj nadležnosti;

f) kriminalistička ekspertiza;

g) ostali poslovi propisani zakonom i drugim propisom.

(2) SIPA obrađuje podatke i vodi evidencije u skladu sa Zakonom o policijskim službenicima BiH, Zakonom o zaštiti ličnih podataka BiH i drugim propisima BiH.

=== Član 4 ===

'''Uspostava SIPA-e'''

(1) Sjedište SIPA-e je u Istočnom Sarajevu.

(2) SIPA ima najmanje dvije regionalne kancelarije sa sjedištem u Banja Luci i Mostaru.

(3) Savjet ministara BiH (u daljem tekstu: Savjet ministara) može donijeti odluku o uspostavi novih regionalnih kancelarija.

(4) SIPA ima odjeljenja i jedinice.

(5) Uz odjeljenja i jedinice osnovane ovim zakonom, ostale organizacione jedinice unutar ili izvan sjedišta SIPA-e mogu se uspostaviti Pravilnikom o unutarašnjoj organizaciji Državne agencije za istrage i zaštitu (u daljem tekstu: Pravilnik).

=== Član 5 ===

'''Radni odnosi u SIPA-i'''

(1) Zaposleni u SIPA-i su policijski službenici, državni službenici, zaposlenici i ostali zaposleni u skladu sa Pravilnikom.

(2) Policijski službenici su ovlaštena službena lica na čije se radne odnose primjenjuje Zakon o policijskim službenicima BiH.

(3) Na radne odnose državnih službenika primjenjuje se Zakon o državnoj službi u institucijama BiH, a na radne odnose zaposlenika Zakon o radu u institucijama BiH.

(4) Radna mjesta na kojima rade policijski službenici te radna mjesta državnih službenika, zaposlenika i ostalih zaposlenih uređuju se Pravilnikom.

=== Član 6 ===

'''Policijska ovlaštenja'''

Policijski službenici zaposleni u SIPA-i primjenjuju policijska ovlaštenja u skladu sa Zakonom o policijskim službenicima BiH i postupaju kao ovlaštena službena lica u skladu sa zakonima o krivičnom postupku u BiH (u daljem tekstu: Zakon o krivičnom postupku).

== II - ORGANIZACIJA ==

=== 1. Upravljanje ===

==== Član 7 ====

'''Rukovođenje, imenovanje i razrješenje'''

(1) SIPA-om rukovodi direktor SIPA-e (u daljem tekstu: direktor).

(2) Direktor ima jednog zamjenika i pomoćnike direktora, koji za svoj rad odgovaraju direktoru.

(3) Direktora i zamjenika direktora imenuje Savjet ministara na predlog ministra bezbjednosti BiH (u daljem tekstu: ministar), sa liste kandidata koju dostavi Nezavisni odbor, na mandat od četiri godine, uz mogućnost reimenovanja u drugom narednom mandatu.

(4) Savjet ministara razrješava direktora i zamjenika direktora prema uslovima i procedurama koje sprovodi Nezavisni odbor.

(5) Direktor i zamjenik direktora mogu biti razriješeni dužnosti prije isteka mandata:

a) na lični zahtjev;

b) ako mu je konačnom odlukom izrečena disciplinska mjera zbog učinjene teže povrede radne dužnosti;

c) ako je osuđen za krivično djelo, osim za krivično djelo iz oblasti bezbjednosti saobraćaja;

d) ako se utvrdi da je aktivni član političke partije;

e) ako se na osnovu mišljenja nadležne zdravstvene ustanove utvrdi da je trajno spriječen da obavlja dužnost.

(6) Direktor i zamjenik direktora ne mogu biti iz istog konstitutivnog naroda.

==== Član 8 ====

'''Dužnosti i odgovornosti direktora'''

(1) Direktor:

a) predstavlja SIPA-u;

b) izrađuje godišnji plan rada prema smjernicama predsjedavajućeg Savjeta ministara te godišnji budžet SIPA-e i predlaže ih ministru, koji ih prosljeđuje Savjetu ministara;

c) rukovodi i usmjerava obavljanje poslova iz nadležnosti SIPA-e;

d) obezbjeđuje pravilno izvršavanje smjernica i naloga tužioca o radnjama policijskih službenika u vezi sa krivičnim postupkom;

e) obezbjeđuje saradnju sa organima za sprovođenje zakona te ostalim odgovarajućim tijelima u BiH;

f) obezbjeđuje saradnju sa organima za sprovođenje zakona i ostalim nadležnim službama stranih država, kao i sprovođenje ostalih međunarodnih sporazuma o policijskoj saradnji i drugih međunarodnih instrumenata iz nadležnosti SIPA-e.

(2) Uz dužnosti i odgovornosti iz stava 1. ovog člana, direktor obavlja i druge poslove, kao što su:

a) donošenje Pravilnika uz saglasnost Savjeta ministara, kao i drugih propisa predviđenih zakonom, koji su potrebni radi obavljanja poslova iz nadležnosti SIPA-e.

b) raspoređivanje dužnosti pomoćnicima direktora, načelnicima i ostalim rukovodiocima osnovnih organizacionih jedinica u skladu sa zakonom, Pravilnikom i drugim propisima;

c) donošenje odluka o zapošljavanju, raspoređivanju i prestanku rada zaposlenih u SIPA-i u skladu sa odgovarajućim Zakonom zakonima i propisima.

d) sprovođenje aktivnosti za nabavku oružja i municije u saradnji s Agencijom za policijsku podršku, a uz saglasnost ministra;

e) sprovođenje aktivnosti u vezi s programima obuke i stručnog usavršavanja zaposlenih u SIPA-i, a shodno Zakonu o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o Agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH i Zakonu o policijskim službenicima BiH;

f) podnošenje godišnjeg izvještaja o radu i situaciji na područjima iz nadležnosti SIPA-e ministru, koji ga prosljeđuje Savjetu ministara te posebne izvještaje po potrebi ili na zahtjev ministra;

g) podnošenje izvještaja Parlamentarnoj skupštini BiH, Savjetu ministara i Predsjedništvu BiH, na njihov zahtjev;

h) obavljanje drugih dužnosti propisanih zakonom i drugim propisima.

(3) Direktor je odgovoran za zakonitost rada SIPA-e i za zakonito trošenje sredstava dodijeljenih SIPA-i iz Budžeta institucija Bosne i Hercegovine i međunarodnih obaveza Bosne i Hercegovine.

(4) Direktor je za svoj rad i rad SIPA-e, te za situaciju na područjima iz nadležnosti SIPA-e odgovoran ministru i Savjetu ministara.

==== Član 9 ====

'''Zamjenik direktora, pomoćnici direktora i načelnici'''

(1) Zamjenik direktora zamjenjuje direktora za vrijeme njegovog odsustva, ispunjava pojedine dužnosti koje mu prenese direktor te obavlja zaduženja koja mu, prema potrebi, dodjeljuje direktor u cilju efikasnog i pravilnog obavljanja poslova SIPA-e.

(2) Pomoćnici direktora, odnosno načelnici rukovode odjeljenjem, odnosno jedinicom na čijem su čelu, a za svoj rad i rad odjeljenja, odnosno jedinice odgovaraju direktoru.

(3) Pomoćnici direktora i ostali rukovodeći službenici osnovnih organizacionih jedinica se postavljaju, imenuju, prestaje im radni odnos u skladu sa Zakonom o policijskim službenicima BiH i Zakonom o državnoj službi u institucijama BiH.

(4) Nakon isteka mandata pomoćnika direktora, policijski službenik koji je bio na takvom položaju raspoređuje se na položaj za koji je potreban čin glavnog inspektora.

==== Član 10 ====

'''Spriječenost direktora'''

(1) Ako direktor nije u mogućnosti da ispunjava svoje dužnosti i odgovornosti, ispunjava ih zamjenik direktora, sve dok ih direktor ponovo ne bude u mogućnosti preuzeti ili do imenovanja novog direktora.

(2) Ako direktor ne može ponovo preuzeti svoje dužnosti i odgovornosti, sprovodi se postupak u skladu s odredbama člana 7. stav (3) ovog zakona.

=== 2. Struktura ===

==== Član 11 ====

'''Sastav SIPA-e'''

SIPA se sastoji od sljedećih odjeljenja i jedinica:

a) Kriminalističko-istražno odjeljenje;

b) Finansijsko-obavještajno odjeljenje;

c) Odjeljenje za zaštitu svjedoka;

d) Jedinica za specijalnu podršku;

e) Odjeljenje za unutrašnju kontrolu;

f) niže organizacijske jedinice uspostavljene Pravilnikom.

==== Član 12 ====

'''Poslovi i zadaci Kriminalističko-istražnog odjela'''

Kriminalističko-istražno odjeljenje:

a) radi na otkrivanju i istrazi krivičnih djela iz nadležnosti Suda, pronalaženju i hapšenju počinilaca tih krivičnih djela i njihovom dovođenju Tužiocu, pod nadzorom, smjernicama i nalozima Tužioca u skladu sa zakonom o krivičnom postupku;

b) radi na sprečavanju krivičnih djela;

c) pruža operativnu pomoć Finansijsko-obavještajnom odjeljenju;

d) prikuplja obavještenja i podatke o krivičnim djelima, prati i analizira bezbjednosnu situaciju i pojave koje pogoduju nastanku i razvijanju kriminaliteta;

e) organizuje i obavlja kriminalističko-stručno poslove.

==== Član 13 ====

'''Poslovi i zadaci Finansijsko-obavještajnog odjela'''

Finansijsko-obavještajno odjeljenje:

a) prima, prikuplja, evidentira, analizira, istražuje i prosljeđuje Tužiocu informacije, podatke i dokumentaciju primljenu u skladu sa zakonom i drugim propisima BiH o sprečavanju pranja novca i finansiranja terorističkih aktivnosti;

b) ostvaruje međunarodnu saradnju na polju sprečavanja i istrage pranja novca i finansiranja terorističkih aktivnosti;

c) pruža Tužiocu stručnu podršku iz područja finansija.

==== Članovi 14-16 ====

(brisano)

==== Član 17 ====

'''Poslovi i zadaci Odjela za zaštitu svjedoka'''

Odjeljenje za zaštitu svjedoka sprovodi zaštitu svjedoka u skladu sa zakonima i drugim propisima BiH o zaštiti svjedoka.

==== Član 18 ====

'''Poslovi i zadaci Jedinice za specijalnu zaštitu'''

(1) Jedinica za specijalnu podršku pruža pomoć drugim odjeljenjima obezbjeđujući dodatnu policijsku taktiku, opremu i osoblje, kada su potrebne pojačane mjere bezbjednosti.

(2) JSP obavlja najzahtjevnije i najsloženije taktičke i operativno-tehničke policijske radnje, primjenjujući policijska ovlaštenja u visokorizičnim situacijama kada su neophodne posebne vještine, obučenost i oprema.

(3) Upotrebu JSP-a odobrava direktor.

==== Član 19 ====

'''Poslovi i zadaci Odjela za unutrašnju kontrolu'''

Odjeljenje za unutrašnju kontrolu nadležno je za:

a) interne istrage po predstavkama o nepriličnom ponašanju zaposlenih SIPA-e;

b) istrage upotrebe sile, naročito vatrenog oružja, korupcije i zloupotrebe ovlaštenja od strane policijskih službenika u skladu sa Zakonom o policijskim službenicima BiH;

c) interne kontrole postupaka unutar odjeljenja, kako bi se obezbijedilo propisno postupanje po zakonu, pravilnicima, policijskim priručnicima i pisanim naredbama;

d) razvoj stručnih standarda i politike postupanja.

==== Član 20 ====

'''Dodatni poslovi i zadaci organizacionih jedinica'''

Dodatni poslovi i zadaci organizacionih jedinica mogu se detaljnije urediti Pravilnikom, u skladu s ovlašćenjima propisanim Zakonom.

== III - SLUŽBENA SARADNjA ==

=== Član 21 ===

'''Pružanje pomoći'''

(1) Organi uprave i druga tijela, službe i druge institucije u BiH, entitetska i kantonalna ministarstva unutrašnjih poslova, carinske i poreske vlasti, finansijska policija, tijela za međunarodnu operativnu policijsku saradnju, nadležna tijela Brčko Distrikta BiH i druga odgovarajuća tijela dužna su sarađivati sa SIPA-om i na njen zahtjev pružiti pomoć SIPA-i u obavljanju poslova iz njene nadležnosti te koordinirati djelatnosti iz svoje nadležnosti, u skladu sa zakonom i drugim propisima o zaštiti izvora, metoda i ostalih nejavnih informacija.

(2) SIPA je dužna sarađivati i pružiti pomoć tijelima iz stava 1. ovog člana na njihov zahtjev.

(3) Način pružanja pomoći i sva ostala pitanja vezana uz pružanje pomoći i saradnju iz stava 1. i 2. ovog člana uređuju se međusobnim sporazumom ili drugim pravnim aktom u mjeri u kojoj nisu utvrđena zakonom.

=== Član 22 ===

'''Dužnost obavještavanja nadležnoga tijela'''

(1) SIPA je dužna obavijestiti tijela iz člana 21. stav (1) ovog zakona o saznanjima prikupljenim u obavljanju svojih dužnosti, a u vezi sa pripremanjem ili počinjenjem krivičnog djela koje je u nadležnosti tog tijela, kao i o mjerama i radnjama preduzetima u cilju sprečavanja počinjena ili pronalaženja i hapšenja počinilaca takvih krivičnih djela.

(2) Tijela iz člana 21. stav (1) ovog zakona dužna su obavijestiti SIPA-u o saznanjima prikupljenim u obavljanju svojih dužnosti, a u vezi sa pripremanjem ili počinjenjem krivičnog djela iz nadležnosti SIPA-e, kao i o mjerama i radnjama preduzetima u cilju sprečavanja počinjenja ili pronalaženja i hapšenja počinilaca takvih krivičnih djela.

=== Član 23 ===

'''Međunarodna saradnja'''

(1) SIPA može sarađivati sa stranim organima za sprovođenje zakona i drugim stranim odgovarajućim tijelima, u cilju obavljanja poslova utvrđenih u članu 3. ovog zakona. Saradnja može uključivati razmjenu podataka i zajedničko obavljanje radnji iz nadležnosti SIPA-e.

(2) SIPA može dostaviti stranim organima za sprovođenje zakona i drugim stranim odgovarajućim tijelima podatke o državljanima BiH, ukoliko primi obavještenje da državljanin predstavlja opasnost za bezbjednost BiH, državu u kojoj se nalazi ili širu opasnost za regionalnu ili globalnu bezbjednost.

(3) Saradnja sa stranim organima za sprovođenje zakona u krivičnim stvarima obavlja se preko nadležnih organa i institucija BiH.

(4) Izuzetno od odredaba stava 2. ovoga člana, SIPA neće dostaviti podatke o državljanima BiH ukoliko nema razumno osiguranje da će primalac obezbijediti isti stepen zaštite podataka koji se obezbjeđuje u BiH.

(5) Ukoliko se podaci odnose na krivični postupak koji se vodi u BiH, razmjena podataka iz ovoga člana vrši se u skladu sa zakonom o krivičnom postupku, Zakonom o zaštiti ličnih podataka i Zakonom o zaštiti tajnih podataka.

== IV - PRELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE ==

=== Član 24 ===

'''Prestanak važenja prethodnih zakona'''

(1) Danom stupanja na snagu ovog zakona prestaje važiti Zakon o Agenciji za informacije i zaštitu Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik Bosne i Hercegovine&quot;, broj 15/02).

(2) Zaposleni, imovina, uključujući i obaveze, te sredstva rada Agencije za informacije i zaštitu Bosne i Hercegovine postaju zaposleni, imovina i sredstva rada Državne agencije za istrage i zaštitu (SIPA-e).

=== Član 24a ===

'''Prelazni period'''

(1) U prelaznom periodu, organizovanje i sprovođenje fizičke i tehničke zaštite lica i objekata organa BiH i diplomatsko-konzularnih organa koji se posebno štite u skladu s odgovarajućim zakonima, međunarodnim obavezama i drugim propisima koje donosi Savjet ministara obavljaće SIPA do ostvarivanja uslova da ih preuzme Direkcija za koordinaciju policijskih tijela BiH, a najkasnije u roku od 90 dana od početka rada Direkcije.

(2) Zaštićena lica u smislu ovog zakona su: članovi Predsjedništva BiH; predsjedavajući Savjeta ministara; ministri u Savjetu ministara; predsjedavajući Doma naroda Parlamentarne skupštine BiH; predsjedavajući Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine BiH; predsjednik Suda BiH; glavni tužilac BiH; strani zvaničnici u posjeti BiH i druga lica po odluci Savjeta ministara.

(3) Kada to situacija nalaže, po odluci direktora, a na osnovu stručne procjene SIPA-e, SIPA može pružiti zaštitu: ostalim članovima Parlamentarne skupštine BiH, ostalim sudijama Suda BiH, zamjeniku tužioca i ostalim tužiocima Tužilaštva BiH, licima zaposlenim u institucijama BiH, u diplomatskim i konzularnim predstavništvima BiH, te licima u posjeti BiH.

(4) Zaštićeni objekti i druga imovina u smislu ovog zakona su objekti i druga imovina kojoj je BiH obavezna da pruži zaštitu prema međunarodnom pravu i zakonu, ili po odluci Savjeta ministara.

=== Član 25 ===

'''Primjenjivi propisi'''

(1) Pravilnik će biti donesen u roku od 60 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona.

(2) Do usvajanja odgovarajućih propisa, SIPA primjenjuje propise donijete prema Zakonu o Državnoj agenciji za istrage i zaštitu (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 27/04 i 35/05), u mjeri u kojoj ti propisi nisu u suprotnosti sa ovim zakonom i Zakonom o policijskim službenicima BiH.

=== Član 26 ===

'''Imenovanja'''

(1) Postupak imenovanja direktora, zamjenika direktora, pomoćnika direktora za Kriminalističko-istražno odjeljenje i pomoćnika direktora za Odjeljenje za unutrašnju kontrolu započeće se po proteku roka od 90 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona, a okončaće se najkasnije u roku do 8 mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

(2) Imenovanja iz stava 1. ovog člana stupiće na snagu prvog dana po isteku roka od 8 mjeseci od dana stupanja na snagu ovoga zakona, u kojem roku direktor i zamjenici direktora imenovani prema zakonu iz člana 24. stava 1. ovoga zakona obavljaju poslove i nadležnosti po ovom zakonu.

=== Član 26a ===

'''Mandat imenovanih lica'''

(1) Mandat lica koja na dan stupanja na snagu ovog zakona obavljaju funkciju direktora i zamjenika direktora ne može trajati duže od perioda koji je propisan članom 7. stav (3) ovog zakona.

(2) Mandat lica koja na dan stupanja na snagu ovog zakona obavljaju funkciju pomoćnika direktora za Kriminalističko-istražni odjel i pomoćnika direktora za Odjel za unutrašnju kontrolu trajaće do isteka mandata na koji su imenovani.

(3) Trajanje mandata licima iz st. (1) i (2) ovog člana računa se od dana kada su direktor, zamjenik direktora, pomoćnik direktora za Kriminalističko-istražni odjel i pomoćnik direktora za Odjel za unutrašnju kontrolu preuzeli svoje dužnosti.

=== Član 27 ===

'''Stupanje na snagu'''

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u &quot;Službenom glasniku Bosne i Hercegovine&quot;.

-----

=== Samostalni član Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o Državnoj agenciji za istrage i zaštitu ===

(&quot;Sl. glasnik BiH&quot;, br. 63/2004)

Član 2

Ovaj zakon stupa na snagu odmah i odmah se objavljuje.

-----

=== Samostalni član Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o Državnoj agenciji za istrage i zaštitu ===

(&quot;Sl. glasnik BiH&quot;, br. 49/2009)

Član 23

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;.

== Izvor ==

&quot;Službeni glasnik Bosne i Hercegovine&quot;, br. 27/2004, 63/2004, 35/2005, 49/2009 i 40/2012 (prečišćeni tekst)

[[Kategorija:Zakoni]]
[[Kategorija:Zakoni Bosne i Hercegovine]]</text>
      <sha1>hxbmi68gfox035pxnvzaj8rlpfiidw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5542</id>
    <revision>
      <id>12169</id>
      <parentid>12136</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <origin>12169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8425" sha1="iig7c0mcgwijfpz1q8qvfi6rky7ncwd" xml:space="preserve">{{Zakon|naslov=Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini|skracenica=Dejtonski sporazum|vrsta=međunarodni sporazum|nivo=međunarodni|oblast=Bosna i Hercegovina|materija=mirovni sporazum|donosilac=Republika Bosna i Hercegovina|donosilac2=Republika Hrvatska|donosilac3=Savezna Republika Jugoslavija|datum_donosenja=21. novembar 1995.|datum_objave=14. decembar 1995.|stupio_na_snagu=14. decembar 1995.|status=važeći|napomene=|wikipedia=Dejtonski mirovni sporazum|wikidata=Q190315}}&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold;&quot;&gt;OPĆI OKVIRNI SPORAZUM ZA MIR U BOSNI I HERCEGOVINI&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center; background:#f8f9fa; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:0.5em; margin:0.5em 0; font-size:95%;&quot;&gt;
'''[[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini|Opći okvirni sporazum]]''' | [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 1-A|Aneks 1-A →]]
&lt;/div&gt;

== Aneksi ==

* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 1-A|Aneks 1-A – Sporazum o vojnim aspektima mirovnog rješenja]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 1-B|Aneks 1-B – Sporazum o regionalnoj stabilizaciji]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 2|Aneks 2 – Sporazum o granici između entiteta i o drugim pitanjima koja su s tim u svezi]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 3|Aneks 3 – Sporazum o izborima]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 4|Aneks 4 – Ustav Bosne i Hercegovine]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 5|Aneks 5 – Sporazum o arbitraži]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 6|Aneks 6 – Sporazum o ljudskim pravima]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 7|Aneks 7 – Sporazum o izbjeglicama i prognanicima]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 8|Aneks 8 – Sporazum o povjerenstvu za očuvanje nacionalnih spomenika]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 9|Aneks 9 – Sporazum o osnivanju javnih poduzeća u Bosni i Hercegovini]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 10|Aneks 10 – Sporazum o civilnoj provedbi]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 11|Aneks 11 – Sporazum o međunarodnim operativnim policijskim snagama (IPTF)]]

----

== Preambula ==
Republika Bosna i Hercegovina, Republika Hrvatska i Savezna Republika Jugoslavija (&quot;strane&quot;),

• Priznajući potrebu za sveobuhvatnim sporazumom radi okončanja tragičnog sukoba u regiji,

• Želeći pridonijeti tome cilju i promicati trajni mir i stabilnost,

• Potvrđujući svoje prihvaćanje Dogovorenih temeljnih načela od 8. rujna 1995., Daljnjih dogovorenih temeljnih načela od 26. rujna 1995. i Sporazuma o prekidu vatre od 14. rujna i 5. listopada 1995.,

• Primajući na znanje Sporazum od 29. kolovoza 1995. godine, kojim je delegacija Savezne Republike Jugoslavije ovlaštena potpisati u ime Republike Srpske dijelove mirovnoga plana koji se odnose na nju, uz obvezu stroge i dosljedne provedbe postignutoga sporazuma,

sporazumjele su se kako slijedi:

== Članak I. ==
Strane će regulirati svoje odnose u skladu s načelima koja su izložena u Povelji Ujedinjenih naroda, kao i s Helsinškim završnim dokumentom i drugim dokumentima Organizacije za sigurnost i suradnju u Europi.

Strane će posebice potpuno poštovati međusobnu suverenu jednakost, rješavati sporove mirnim putem, te se suzdržati od svake akcije prijetnjom ili uporabom sile ili na drugi način, protiv teritorijalne cjelovitosti ili političke neovisnosti Bosne i Hercegovine ili bilo koje druge države.

== Članak II. ==
Strane pozdravljaju i podupiru postignute dogovore o vojnim aspektima mirovnoga rješenja i aspektima regionalne stabilizacije, kako je izloženo u Sporazumima, u Aneksu 1-A i Aneksu 1-B. Strane će u cijelosti poštivati i promicati ispunjenje obveza preuzetih sukladno Aneksu 1-A, te će se u cijelosti držati svojih obveza kako je izloženo u Aneksu 1-B.

== Članak III. ==
Strane pozdravljaju i podupiru postignute dogovore o razgraničenju između dvaju entiteta, Federacije Bosne i Hercegovine i Republike Srpske, kako je izloženo u Sporazumu iz Aneksa 2. Strane će u cijelosti poštovati i promicati ispunjenje obveza preuzetih sukladno tom sporazumu.

== Članak IV. ==
Strane pozdravljaju i podupiru program izbora za Bosnu i Hercegovinu, koji je izložen u Aneksu 3. Strane će u cijelosti poštovati i promicati ispunjenje toga programa.

== Članak V. ==
Strane pozdravljaju i podupiru postignute dogovore o Ustavu Bosne i Hercegovine, što je izloženo u Aneksu 4. Strane će u cijelosti poštovati i promicati ispunjenje obveza preuzetih u skladu s njim.

== Članak VI. ==
Strane pozdravljaju i podupiru postignute dogovore o uspostavi Arbitražnoga suda, Povjerenstva za ljudska prava, Povjerenstva za izbjeglice i prognanike, Povjerenstva za očuvanje nacionalnih spomenika, kao i javnih poduzeća Bosne i Hercegovine, što je izloženo u Aneksima 5-9. Strane će u cijelosti poštovati i promicati ispunjenje obveza preuzetih na temelju njih.

== Članak VII. ==
Priznajući da su poštovanje ljudskih prava i zaštita izbjeglica i prognanika od vitalne važnosti za postizanje trajnoga mira, strane su suglasne s odredbama o ljudskim pravima izloženim u Poglavlju jedan Sporazuma koji sadrži Aneks 6, kao i s odredbama o izbjeglicama i prognanicima izloženim u Poglavlju jedan Sporazuma koji sadrži Aneks 7, i u cijelosti će ih se držati.

== Članak VIII. ==
Strane pozdravljaju i podupiru postignute dogovore o provedbi ovoga mirovnog rješenja, uključujući posebice one koji se odnose na provedbu građanskih (nevojnih) aspekata, izloženih u Sporazumu koji sadrži Aneks 10, te na međunarodne policijske snage, kako je izloženo u Sporazumu koji sadrži Aneks 11. Strane će u cijelosti poštovati i promicati ispunjenje obveza preuzetih na temelju njih.

== Članak IX. ==
Strane će u potpunosti surađivati sa svim entitetima koji su uključeni u provedbu ovoga mirovnog rješenja, kako je izloženo u aneksima ovoga Sporazuma, ili koje je ovlastilo Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda, sukladno obvezi svih strana da surađuju u istrazi i gonjenju ratnih zločina i drugih kršenja međunarodnoga humanitarnog prava.

== Članak X. ==
Savezna Republika Jugoslavija i Republika Bosna i Hercegovina priznaju jedna drugu kao suverene neovisne države unutar njihovih međunarodnih granica. Daljnji aspekti njihova uzajamnog priznanja bit će predmetom naknadnih razgovora.

== Članak XI. ==
Ovaj Sporazum stupa na snagu s njegovim potpisivanjem.

Sklopljeno u Parizu, dana 14. prosinca 1995. na bosanskom, hrvatskom, engleskom i srpskom jeziku, s time da je svaki tekst jednako vjerodostojan.
----

== Potpisnici ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Strana
!Predstavnik
|-
|Republika Bosna i Hercegovina
|'''Alija Izetbegović'''
|-
|Republika Hrvatska
|'''Franjo Tuđman'''
|-
|Savezna Republika Jugoslavija
|'''Slobodan Milošević'''
|}

=== Svjedoci ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Država ili institucija
!Predstavnik
|-
|Predsjedništvo Europske unije
|'''Felipe González'''
|-
|Francuska Republika
|'''Jacques Chirac'''
|-
|Savezna Republika Njemačka
|'''Helmut Kohl'''
|-
|Ruska Federacija
|'''Viktor Černomirdin'''
|-
|Ujedinjeno Kraljevstvo
|'''John Major'''
|-
|Sjedinjene Američke Države
|'''William Clinton'''
|}
----

== Izvor ==

* '''Naslov:''' Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini
* '''Datum potpisivanja:''' 14. decembar 1995.
* '''Mjesto potpisivanja:''' Pariz, Francuska
* '''Izvorni jezici:''' bosanski, hrvatski, srpski i engleski
* '''Izvor za ovu transkripciju:''' Ministarstvo unutrašnjih poslova Kantona Sarajevo – [Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini](https://mup.ks.gov.ba/sites/mup.ks.gov.ba/files/2023-05/opci_okvirni_sporazum_za_mir_u_bosni_i_hercegovini.pdf)

== Napomene ==

* Sporazum je parafiran 21. novembra 1995. u Daytonu (Ohio, SAD), a potpisan 14. decembra 1995. u Parizu.
* Stupio na snagu potpisivanjem (član XI).
* Ovaj tekst je transkripcija službenog bosanskog izdanja.
* Sastoji se od 11 aneksa, od kojih je Aneks 4 Ustav Bosne i Hercegovine.

[[Kategorija:Dejtonski mirovni sporazum]]
[[Kategorija:Međunarodni sporazumi]]
[[Kategorija:1995 u Bosni i Hercegovini]]</text>
      <sha1>iig7c0mcgwijfpz1q8qvfi6rky7ncwd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>12170</id>
      <parentid>12169</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <origin>12170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8417" sha1="abi0pj68dzo0orssgdtw07jzscderof" xml:space="preserve">{{Zakon|naslov=Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini|skracenica=Dejtonski sporazum|vrsta=međunarodni sporazum|nivo=međunarodni|oblast=Bosna i Hercegovina|materija=mirovni sporazum|donosilac=Republika Bosna i Hercegovina|donosilac2=Republika Hrvatska|donosilac3=Savezna Republika Jugoslavija|datum_donosenja=21. novembar 1995.|datum_objave=14. decembar 1995.|stupio_na_snagu=14. decembar 1995.|status=važeći|napomene=|wikipedia=Dejtonski sporazum|wikidata=Q190315}}&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold;&quot;&gt;OPĆI OKVIRNI SPORAZUM ZA MIR U BOSNI I HERCEGOVINI&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center; background:#f8f9fa; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:0.5em; margin:0.5em 0; font-size:95%;&quot;&gt;
'''[[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini|Opći okvirni sporazum]]''' | [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 1-A|Aneks 1-A →]]
&lt;/div&gt;

== Aneksi ==

* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 1-A|Aneks 1-A – Sporazum o vojnim aspektima mirovnog rješenja]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 1-B|Aneks 1-B – Sporazum o regionalnoj stabilizaciji]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 2|Aneks 2 – Sporazum o granici između entiteta i o drugim pitanjima koja su s tim u svezi]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 3|Aneks 3 – Sporazum o izborima]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 4|Aneks 4 – Ustav Bosne i Hercegovine]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 5|Aneks 5 – Sporazum o arbitraži]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 6|Aneks 6 – Sporazum o ljudskim pravima]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 7|Aneks 7 – Sporazum o izbjeglicama i prognanicima]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 8|Aneks 8 – Sporazum o povjerenstvu za očuvanje nacionalnih spomenika]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 9|Aneks 9 – Sporazum o osnivanju javnih poduzeća u Bosni i Hercegovini]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 10|Aneks 10 – Sporazum o civilnoj provedbi]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 11|Aneks 11 – Sporazum o međunarodnim operativnim policijskim snagama (IPTF)]]

----

== Preambula ==
Republika Bosna i Hercegovina, Republika Hrvatska i Savezna Republika Jugoslavija (&quot;strane&quot;),

• Priznajući potrebu za sveobuhvatnim sporazumom radi okončanja tragičnog sukoba u regiji,

• Želeći pridonijeti tome cilju i promicati trajni mir i stabilnost,

• Potvrđujući svoje prihvaćanje Dogovorenih temeljnih načela od 8. rujna 1995., Daljnjih dogovorenih temeljnih načela od 26. rujna 1995. i Sporazuma o prekidu vatre od 14. rujna i 5. listopada 1995.,

• Primajući na znanje Sporazum od 29. kolovoza 1995. godine, kojim je delegacija Savezne Republike Jugoslavije ovlaštena potpisati u ime Republike Srpske dijelove mirovnoga plana koji se odnose na nju, uz obvezu stroge i dosljedne provedbe postignutoga sporazuma,

sporazumjele su se kako slijedi:

== Članak I. ==
Strane će regulirati svoje odnose u skladu s načelima koja su izložena u Povelji Ujedinjenih naroda, kao i s Helsinškim završnim dokumentom i drugim dokumentima Organizacije za sigurnost i suradnju u Europi.

Strane će posebice potpuno poštovati međusobnu suverenu jednakost, rješavati sporove mirnim putem, te se suzdržati od svake akcije prijetnjom ili uporabom sile ili na drugi način, protiv teritorijalne cjelovitosti ili političke neovisnosti Bosne i Hercegovine ili bilo koje druge države.

== Članak II. ==
Strane pozdravljaju i podupiru postignute dogovore o vojnim aspektima mirovnoga rješenja i aspektima regionalne stabilizacije, kako je izloženo u Sporazumima, u Aneksu 1-A i Aneksu 1-B. Strane će u cijelosti poštivati i promicati ispunjenje obveza preuzetih sukladno Aneksu 1-A, te će se u cijelosti držati svojih obveza kako je izloženo u Aneksu 1-B.

== Članak III. ==
Strane pozdravljaju i podupiru postignute dogovore o razgraničenju između dvaju entiteta, Federacije Bosne i Hercegovine i Republike Srpske, kako je izloženo u Sporazumu iz Aneksa 2. Strane će u cijelosti poštovati i promicati ispunjenje obveza preuzetih sukladno tom sporazumu.

== Članak IV. ==
Strane pozdravljaju i podupiru program izbora za Bosnu i Hercegovinu, koji je izložen u Aneksu 3. Strane će u cijelosti poštovati i promicati ispunjenje toga programa.

== Članak V. ==
Strane pozdravljaju i podupiru postignute dogovore o Ustavu Bosne i Hercegovine, što je izloženo u Aneksu 4. Strane će u cijelosti poštovati i promicati ispunjenje obveza preuzetih u skladu s njim.

== Članak VI. ==
Strane pozdravljaju i podupiru postignute dogovore o uspostavi Arbitražnoga suda, Povjerenstva za ljudska prava, Povjerenstva za izbjeglice i prognanike, Povjerenstva za očuvanje nacionalnih spomenika, kao i javnih poduzeća Bosne i Hercegovine, što je izloženo u Aneksima 5-9. Strane će u cijelosti poštovati i promicati ispunjenje obveza preuzetih na temelju njih.

== Članak VII. ==
Priznajući da su poštovanje ljudskih prava i zaštita izbjeglica i prognanika od vitalne važnosti za postizanje trajnoga mira, strane su suglasne s odredbama o ljudskim pravima izloženim u Poglavlju jedan Sporazuma koji sadrži Aneks 6, kao i s odredbama o izbjeglicama i prognanicima izloženim u Poglavlju jedan Sporazuma koji sadrži Aneks 7, i u cijelosti će ih se držati.

== Članak VIII. ==
Strane pozdravljaju i podupiru postignute dogovore o provedbi ovoga mirovnog rješenja, uključujući posebice one koji se odnose na provedbu građanskih (nevojnih) aspekata, izloženih u Sporazumu koji sadrži Aneks 10, te na međunarodne policijske snage, kako je izloženo u Sporazumu koji sadrži Aneks 11. Strane će u cijelosti poštovati i promicati ispunjenje obveza preuzetih na temelju njih.

== Članak IX. ==
Strane će u potpunosti surađivati sa svim entitetima koji su uključeni u provedbu ovoga mirovnog rješenja, kako je izloženo u aneksima ovoga Sporazuma, ili koje je ovlastilo Vijeće sigurnosti Ujedinjenih naroda, sukladno obvezi svih strana da surađuju u istrazi i gonjenju ratnih zločina i drugih kršenja međunarodnoga humanitarnog prava.

== Članak X. ==
Savezna Republika Jugoslavija i Republika Bosna i Hercegovina priznaju jedna drugu kao suverene neovisne države unutar njihovih međunarodnih granica. Daljnji aspekti njihova uzajamnog priznanja bit će predmetom naknadnih razgovora.

== Članak XI. ==
Ovaj Sporazum stupa na snagu s njegovim potpisivanjem.

Sklopljeno u Parizu, dana 14. prosinca 1995. na bosanskom, hrvatskom, engleskom i srpskom jeziku, s time da je svaki tekst jednako vjerodostojan.
----

== Potpisnici ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Strana
!Predstavnik
|-
|Republika Bosna i Hercegovina
|'''Alija Izetbegović'''
|-
|Republika Hrvatska
|'''Franjo Tuđman'''
|-
|Savezna Republika Jugoslavija
|'''Slobodan Milošević'''
|}

=== Svjedoci ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Država ili institucija
!Predstavnik
|-
|Predsjedništvo Europske unije
|'''Felipe González'''
|-
|Francuska Republika
|'''Jacques Chirac'''
|-
|Savezna Republika Njemačka
|'''Helmut Kohl'''
|-
|Ruska Federacija
|'''Viktor Černomirdin'''
|-
|Ujedinjeno Kraljevstvo
|'''John Major'''
|-
|Sjedinjene Američke Države
|'''William Clinton'''
|}
----

== Izvor ==

* '''Naslov:''' Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini
* '''Datum potpisivanja:''' 14. decembar 1995.
* '''Mjesto potpisivanja:''' Pariz, Francuska
* '''Izvorni jezici:''' bosanski, hrvatski, srpski i engleski
* '''Izvor za ovu transkripciju:''' Ministarstvo unutrašnjih poslova Kantona Sarajevo – [Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini](https://mup.ks.gov.ba/sites/mup.ks.gov.ba/files/2023-05/opci_okvirni_sporazum_za_mir_u_bosni_i_hercegovini.pdf)

== Napomene ==

* Sporazum je parafiran 21. novembra 1995. u Daytonu (Ohio, SAD), a potpisan 14. decembra 1995. u Parizu.
* Stupio na snagu potpisivanjem (član XI).
* Ovaj tekst je transkripcija službenog bosanskog izdanja.
* Sastoji se od 11 aneksa, od kojih je Aneks 4 Ustav Bosne i Hercegovine.

[[Kategorija:Dejtonski mirovni sporazum]]
[[Kategorija:Međunarodni sporazumi]]
[[Kategorija:1995 u Bosni i Hercegovini]]</text>
      <sha1>abi0pj68dzo0orssgdtw07jzscderof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 10</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5553</id>
    <revision>
      <id>12168</id>
      <parentid>12134</parentid>
      <timestamp>2026-08-13T14:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <origin>12168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9310" sha1="j71wp1munwd54v43uorab8tx5zml49y" xml:space="preserve">{{Akt
 | naslov = Aneks 10 – Sporazum o civilnoj provedbi
 | skracenica = Aneks 10
 | vrsta = sporazum
 | nivo = međunarodni
 | teritorij = Bosna i Hercegovina
 | materija = civilna provedba; Visoki povjerenik
 | strane = [[w:Republika Bosna i Hercegovina|Republika Bosna i Hercegovina]], [[w:Republika Hrvatska|Republika Hrvatska]], [[w:Savezna Republika Jugoslavija|Savezna Republika Jugoslavija]], [[w:Federacija Bosne i Hercegovine|Federacija Bosne i Hercegovine]], [[w:Republika Srpska|Republika Srpska]]
 | datum_donosenja = 21. novembar 1995.
 | datum_objave = 14. decembar 1995.
 | stupio_na_snagu = 14. decembar 1995.
 | pravni_osnov = [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini]]
 | status = važeći
 | url = https://mup.ks.gov.ba/sites/mup.ks.gov.ba/files/2023-05/opci_okvirni_sporazum_za_mir_u_bosni_i_hercegovini.pdf
 | napomene = Aneks 10 Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini (Daytonski sporazum). Ovim aneksom uspostavljena je funkcija Visokog povjerenika (Visokog predstavnika) za Bosnu i Hercegovinu.
 | wikipedia = 
 | wikidata = 
}}

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size:150%; font-weight:bold;&quot;&gt;ANEKS 10 – SPORAZUM O CIVILNOJ PROVEDBI&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; background:#f8f9fa; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:0.5em; margin:0.5em 0; font-size:95%;&quot;&gt;
[[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 9|← Aneks 9]] | '''[[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini|Opći okvirni sporazum]]''' | [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini/Aneks 11|Aneks 11 →]]
&lt;/div&gt;

__TOC__

== Preambula ==

Republika Bosna i Hercegovina, Republika Hrvatska, Savezna Republika Jugoslavija, Federacija Bosne i Hercegovine i Republika Srpska (&quot;Strane&quot;) sporazumjele su se o sljedećem:

== Članak I: Visoki povjerenik (predstavnik) ==

Strane su se sporazumjele da provedba civilnih aspekata mirovnoga rješenja obuhvaća velik raspon aktivnosti uključujući: nastavak pružanja humanitarne pomoći dok je god to potrebno, obnovu infrastrukture i gospodarsku obnovu, uspostavu političkih i ustavnih institucija u Bosni i Hercegovini, promicanje poštivanja ljudskih prava i povratak prognanika i izbjeglica te održavanje slobodnih i poštenih izbora sukladno rokovima što su navedeni u Aneksu 3 Općega okvirnog sporazuma. Veći broj međunarodnih organizacija i agencija bit će pozvan kako bi pomogao u tom procesu.

Zbog kompleksnosti s kojima su suočene, Strane zahtijevaju postavljenje Visokoga povjerenika, koji će biti imenovan u skladu s relevantnim rezolucijama Vijeća sigurnosti Ujedinjenih naroda, kako bi stranama olakšao napore, pokrenuo i, ako je prikladno, usklađivao aktivnosti organizacija i agencija koje su angažirane u civilnom aspektu mirovnoga rješenja na taj način što će provoditi zadaće povjerene rezolucijom Vijeća sigurnosti Ujedinjenih naroda, kako je navedeno u daljnjem tekstu.

== Članak II: Mandat, metode koordiniranja i veze ==

Visoki će povjerenik:

a. nadgledati provedbu mirovnoga rješenja;

b. održavati tijesne veze sa stranama radi promicanja njihova potpunog pridržavanja s civilnim aspektima mirovnoga rješenja i promicanja visokoga stupnja suradnje između njih i agencija koje sudjeluju u tom aspektu;

c. usklađivati djelatnosti građanskih organizacija i agencija u Bosni i Hercegovini kako bi se osigurala uspješna provedba civilnih aspekata mirovnoga rješenja. Visoki povjerenik mora poštovati njihovu autonomiju unutar područja operacija, dajući im, ako je potrebno, opće smjernice u svezi s utjecajem njihovih aktivnosti na provedbu mirovnoga rješenja. Od građanskih se organizacija i agencija zahtijeva da pomognu Visokom povjereniku u izvršavanju njegovih nadležnosti davanjem svih podataka relevantnih za njihov rad u Bosni i Hercegovini;

d. olakšati rješenje bilo kojih poteškoća koje nastanu provedbom civilnoga rješenja, ako Visoki povjerenik prosudi da je to potrebno;

e. sudjelovati na sastancima organizacija darovatelja, naročito na onima gdje se rješavaju pitanja obnove i izgradnje;

f. periodično izvještavati Ujedinjene narode, Europsku uniju, Sjedinjene Države, Rusku Federaciju te druge zainteresirane vlade, Strane i organizacije o napretku provedbe Mirovnoga sporazuma u svezi sa zadaćama koje su postavljenim u ovom Sporazumu;

g. davati smjernice i primati izvješća od povjerenika Međunarodnih operativnih policijskih snaga, osnovanih temeljem Aneksa 11 Općega okvirnog sporazuma.

U skladu sa svojim mandatom, Visoki povjerenik saziva i predsjeda Povjerenstvu (&quot;Zajedničko civilno povjerenstvo&quot;) u Bosni i Hercegovini. Ono će se sastojati od viših političkih predstavnika svake Strane, zapovjednika IFOR-a ili njegova predstavnika te predstavnika onih građanskih organizacija i agencija koje Visoki povjerenik smatra potrebnim.

Visoki će povjerenik, ako bude potrebno, osnivati podređena zajednička građanska povjerenstva na lokalnoj razini u Bosni i Hercegovini.

Zajednički konzultativni odbor sastaje se povremeno ili kako to bude dogovoreno između Visokoga povjerenika i zapovjednika IFOR-a.

Visoki povjerenik, ili njegov imenovani predstavnik, održavat će tijesnu vezu sa zapovjednikom IFOR-a, ili njegovim predstavnicima, te uspostaviti odgovarajuće aranžmane povezivanja sa zapovjednikom IFOR-a kako bi se olakšala provedba njihovih zadaća.

Visoki povjerenik izmjenjivat će informacije i održavati redovito vezu s IFOR-om, kako je dogovoreno sa zapovjednikom IFOR-a, i putem povjerenstava koja su opisana u ovom Članku.

Visoki povjerenik će nazočiti ili slati predstavnika na sastanke Zajedničkoga vojnog povjerenstva te nuditi savjete, naročito o stvarima političko-vojne prirode. Predstavnici Visokoga povjerenika također nazoče radu podređenih povjerenstava Zajedničkoga vojnog povjerenstva, kao što je navedeno u Članku (8)(8) Aneksa 1-A Općega okvirnog sporazuma.

Visoki povjerenik može također osnovati građanska povjerenstva unutra i izvan Bosne i Hercegovine kako bi olakšao provedbu svojega mandata.

Visoki povjerenik nema ovlasti nad IFOR-om i ne može utjecati na bilo koji način na provedbu vojnih pothvata ili na zapovjedni lanac IFOR-a.

== Članak III: Osoblje ==

Visoki povjerenik imenuje osoblje, ako smatra da je to potrebno, koje bi mu pomoglo u provedbi navedenih zadaća.

Strane će olakšati rad Visokoga povjerenika u Bosni i Hercegovini, uključujući odgovarajuću pomoć koja je potrebna u svezi s transportom, hranom, smještajem, komunikacijom i drugim stvarima po cijenama koje su jednake onima što se osiguravaju IFOR-u sukladno važećim sporazumima.

Visoki će povjerenik imati, u skladu sa zakonima Bosne i Hercegovine, takva pravna ovlaštenja koja mogu biti potrebna za obnašanje njegovih funkcija, uključujući ovlaštenje za sklapanje ugovora, pribavljanje i raspolaganje nekretninama i osobnom imovinom.

Privilegiji i imuniteti koji se pružaju su sljedeći:

a. Strane priznaju Uredu Visokoga povjerenika te njegovim prostorijama, arhivama i drugoj imovini iste povlastice i imunitete koje imaju diplomatska predstavništva i njihove prostorije, arhive i druga imovina, sukladno Bečkoj konvenciji o diplomatskim odnosima.

b. Strane priznaju Visokom povjereniku i profesionalnim članovima osoblja te njihovim obiteljima iste povlastice i imunitete koje uživaju i diplomatski predstavnici i njihove obitelji prema Bečkoj konvenciji o diplomatskim odnosima.

c. Strane priznaju drugim članovima osoblja Visokoga povjerenika i njihovim obiteljima iste privilegije i imunitete koje uživaju članovi upravnoga i tehničkog osoblja i njihove obitelji na osnovi Bečke konvencije o diplomatskim odnosima.

== Članak IV: Suradnja ==

Strane će u potpunosti surađivati s Visokim povjerenikom te njegovim osobljem, kao i s međunarodnim organizacijama i agencijama, kao što je predviđeno u Članku IX. Općega okvirnog sporazuma.

== Članak V: Konačna nadležnost za interpretaciju ==

Visoki povjerenik ima ovlaštenje za konačnu interpretaciju ovoga Sporazuma o civilnoj provedbi mirovnoga rješenja.

== Članak VI: Stupanje na snagu ==

Ovaj Sporazum stupa na snagu s potpisivanjem.

&lt;hr&gt;

== Izvor ==

* '''Dio:''' [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini]]
* '''Datum potpisivanja:''' 14. decembar 1995.
* '''Izvor za ovu transkripciju:''' Ministarstvo unutrašnjih poslova Kantona Sarajevo, cjelovit tekst Općeg okvirnog sporazuma (uključuje sve anekse) — [https://mup.ks.gov.ba/sites/mup.ks.gov.ba/files/2023-05/opci_okvirni_sporazum_za_mir_u_bosni_i_hercegovini.pdf PDF]

== Napomene ==

* Sporazum je parafiran 21. novembra 1995. u Daytonu (Ohio, SAD), a potpisan 14. decembra 1995. u Parizu.
* Stupio na snagu potpisivanjem (član VI).
* Aneks 10 uspostavlja funkciju Visokog povjerenika za civilnu provedbu mirovnog rješenja.
* Visoki povjerenik nadgleda provedbu, usklađuje aktivnosti civilnih organizacija i agencija, te ima konačnu nadležnost za interpretaciju ovog Aneksa.
* Visoki povjerenik uživa diplomatski imunitet i povlastice.
* Ovaj tekst je transkripcija službenog bosanskog izdanja.

&lt;hr&gt;

[[Kategorija:Međunarodni sporazumi]]
[[Kategorija:Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]]
[[Kategorija:1995 u Bosni i Hercegovini]]</text>
      <sha1>j71wp1munwd54v43uorab8tx5zml49y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5570</id>
    <revision>
      <id>12162</id>
      <timestamp>2026-08-13T12:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Zakon  | naslov = Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine  | vrsta = zakon  | nivo = državni  | oblast = Bosna i Hercegovina  | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine / Visoki predstavnik  | datum_donosenja = 2002–2008 (sa amandmanima)  | glasnik = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 38/02, 30/03, 42/03, 81/06, 76/07, 81/07, 24/08 i 94/07  | stupio_na_snagu = 3. decembar 2002. (osnovni zakon); amandmani pojedinačno  | precisceni_tekst = Zakon o Vijeć...</comment>
      <origin>12162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43344" sha1="098bvnoz2uz5tt3lm6s81bzvm2h004w" xml:space="preserve">{{Zakon
 | naslov = Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine
 | vrsta = zakon
 | nivo = državni
 | oblast = Bosna i Hercegovina
 | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine / Visoki predstavnik
 | datum_donosenja = 2002–2008 (sa amandmanima)
 | glasnik = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 38/02, 30/03, 42/03, 81/06, 76/07, 81/07, 24/08 i 94/07
 | stupio_na_snagu = 3. decembar 2002. (osnovni zakon); amandmani pojedinačno
 | precisceni_tekst = [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine|Prečišćeni tekst]]
 | napomene = Tekst sadrži osnovni zakon sa ugrađenim amandmanima do 2008. godine. Amandmani, odluka Visokog predstavnika i autentično tumačenje navedeni su na posebnoj stranici.
 | wikipedia = Vijeće ministara Bosne i Hercegovine
}}

__TOC__

== PREAMBULA ==

Na osnovu člana IV.4.a) Ustava Bosne i Hercegovine, Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine, na sjednici Predstavničkog doma, održanoj 17. jula 2003. godine i sjednici Doma naroda, održanoj 18. jula 2003. godine, usvojila je

= Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine =

== PRAVA I DUŽNOSTI VIJEĆA MINISTARA ==

=== Član 1 ===

Ovim zakonom uređuju se, u skladu sa Ustavom Bosne i Hercegovine, prava, dužnosti i odgovornosti Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Vijeće ministara), njegovo ustrojstvo, način rada i odlučivanja, prava i dužnosti predsjedavajućeg, zamjenika predsjedavajućeg i članova Vijeća ministara, kao i odnos Vijeća ministara u vršenju funkcija prema drugim tijelima vlasti Bosne i Hercegovine.

=== Član 2 ===

Vijeće ministara je organ izvršne vlasti Bosne i Hercegovine koji vrši svoja prava i dužnosti kao vladine funkcije, u skladu sa Ustavom BiH, zakonima i drugim propisima Bosne i Hercegovine.

=== Član 3 ===

Sjedište Vijeća ministara je u Sarajevu.

=== Član 4 ===

Vijeće ministara potpunije uređuje svoje unutrašnje ustrojstvo, kao i djelokrug i ovlaštenja službi koje obrazuje radi djelotvornog izvršavanja poslova iz svog djelokruga rada.

== SASTAV VIJEĆA MINISTARA ==

=== Član 5 ===

Vijeće ministara, u skladu sa Općim okvirnim sporazumom za mir, i posebno članom III Aneksa 4. toga sporazuma (u kojem su predviđene odgovornosti i odnosi između institucija Bosne i Hercegovine i entiteta), čine predsjedavajući i ministri, i to:

• ministar vanjskih poslova,

• ministar vanjske trgovine i ekonomskih odnosa,

• ministar finansija i trezora,

• ministar komunikacija i prometa,

• ministar civilnih poslova,

• ministar za ljudska prava i izbjeglice,

• ministar pravde,

• ministar sigurnosti,&lt;ref&gt;Amandmanom iz 2003. dodan je ministar odbrane – vidi [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani|amandmane]].&lt;/ref&gt;

• ministar odbrane.&lt;ref&gt;Dodan Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 42/03).&lt;/ref&gt;

Radi boljeg i efikasnijeg izvršavanja vladinih funkcija, predsjedavajući Vijeća ministara ima ovlaštenja da imenuje dva ministra za zamjenike predsjedavajućeg Vijeća ministara, koji stupaju na dužnost nakon što njihovo imenovanje odobri Predstavnički dom kao dio postupka odobravanja iz člana 10. ovog zakona.

Mandat Vijeća ministara je isti kao mandat Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine.

=== Član 6 ===

Ukupni sastav Vijeća ministara će u toku cijelog mandata biti u potpunosti u skladu sa Ustavom Bosne i Hercegovine, naročito njegovim čl. V.4.(b) i IX.3., te će se u skladu s tim u sastavu Vijeća ministara osigurati jednaka zastupljenost konstitutivnih naroda Bosne i Hercegovine.

Predsjedavajući Vijeća ministara i zamjenici predsjedavajućih su iz različitih naroda.

U sastav Vijeća ministara ili na dužnosti generalnog sekretara Vijeća ministara iz člana 24. ovog zakona mora se osigurati najmanje jedno mjesto za pripadnike ostalih.

=== Član 7 ===

Svaki ministar ima jednog zamjenika ministra,&lt;ref&gt;Amandmanom iz 2003. dodano je da ministar odbrane ima dva zamjenika – vidi [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani|amandmane]].&lt;/ref&gt; osim ministra odbrane, koji ima dva zamjenika ministra.&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 42/03).&lt;/ref&gt;

Zamjenici ministara su iz različitih konstitutivnih naroda u odnosu na ministra.

Ako drugačije nije predviđeno ovim Zakonom,&lt;ref&gt;Izmjena donesena Odlukom Visokog predstavnika 2007. – vidi [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani|amandmane]].&lt;/ref&gt; zamjenici ministara zamjenjuju ministre u slučaju njihove odsutnosti ili spriječenosti da obavljaju dužnost.

Zamjenik ministra koji učestvuje na sjednici Vijeća ministara umjesto odsutnog ministra u skladu sa stavom (3) ovog člana, ima pravo odlučivati u njegovo ime po svim ili po pojedinim pitanjima u skladu sa ovlaštenjem koje mu odsutni ministar prenese i koji o tome pismeno obavijesti predsjedavajućeg Vijeća ministara.&lt;ref&gt;Izmjena donesena Odlukom Visokog predstavnika 2007. – vidi [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani|amandmane]].&lt;/ref&gt;

=== Član 8 ===

Osim ministra koji je odgovoran za rad ministarstva u cjelini i zamjenika ministra, sa pravima i dužnostima iz prethodnog člana ovog zakona, svako ministarstvo ima i sekretara ministarstava, koji obavlja poslove i zadatke utvrđene Zakonom o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine i čije imenovanje se vrši u skladu sa odredbama tog zakona i uz uvažavanje principa sadržanih u članu 6. ovog zakona.

== IMENOVANJE, ODOBRAVANJE I SMJENJIVANJE VIJEĆA MINISTARA ==

=== Član 9 ===

Predsjedavajućeg Vijeća ministara imenuje Predsjedništvo Bosne i Hercegovine saglasno postupku utvrđenom ovim Zakonom,&lt;ref&gt;Izmjena Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt; kod svakog novog mandata Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, vodeći pri tom računa o principu zastupljenosti iz člana IX.3. Ustava Bosne i Hercegovine.

Odluka o imenovanju donosi se najkasnije 15&lt;ref&gt;Izmjena Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06) – rok produžen sa 8 na 15 dana.&lt;/ref&gt; dana nakon održavanja konstituirajuće sjednice Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Predstavnički dom) u novom sastavu.

Odluka o imenovanju se odmah dostavlja Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine na odobravanje.

Predsjedavajući Vijeća ministara stupa na dužnost nakon što njegovo imenovanje odobri Predstavnički dom.

=== Član 10 ===

Prema članu V.4. Ustava Bosne i Hercegovine, predsjedavajući Vijeća ministara, najkasnije u roku od 35 dana od dana kada Predstavnički dom potvrdi njegovo imenovanje, a u skladu s postupkom utvrđenim ovim Zakonom,&lt;ref&gt;Izmjena Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt; imenuje ministre i zamjenike ministara i traži od Predstavničkog doma potvrdu imenovanja.

Ministri i zamjenici ministara stupaju na dužnost odmah nakon potvrde od strane Predstavničkog doma.

=== Član 10a ===

Kandidat za dužnost predsjedavajućeg Vijeća ministara i kandidati za dužnosti ministra i zamjenika ministra imenuju se i potvrđuju saglasno postupku utvrđenim ovim Zakonom.&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

=== Član 10b ===

Za predsjedavajućeg Vijeća ministara, ministra i zamjenika ministra ne može se imenovati lice za koje Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Izborna komisija) utvrdi da ne ispunjava uvjete iz člana 10c. ovog Zakona.&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

=== Član 10c ===

Da bi lice moglo biti imenovano, potrebno je da:&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

a) ispunjava sve potrebne uvjete za izbor kandidata propisane Izbornim zakonom Bosne i Hercegovine i da se na njega ne odnosi nijedna nespojivost dužnosti propisana tim zakonom;

b) je dostavilo sve informacije koje su potrebne Izbornoj komisiji da ispuni svoje obaveze iz Zakona o sukobu interesa u institucijama vlasti Bosne i Hercegovine u slučaju da je potvrđeno imenovanje tog lica.

=== Član 10d ===

Prije nego što Predsjedništvo Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Predsjedništvo BiH) imenuje predsjedavajućeg Vijeća ministara iz člana 9. ovog Zakona, zatražit će od lica koje se imenuje da dostavi sljedeće:&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

a) potpisanu izjavu na obrascu koji propisuje Izborna komisija u kojoj navodi:

1) podatke o svojoj stručnoj spremi, ranije dužnosti, odnosno poslove koje je obavljalo, kao i odgovornosti koje je imalo u obavljanju tih dužnosti ili poslova;

2) da li je protiv njega izrečena kazna za krivično djelo;

3) da li je protiv njega potvrđena optužnica;

4) podatke o svojoj aktivnosti u periodu od januara 1992. do decembra 1995. godine, uključujući i informacije koje se odnose na zaposlenje, obavljanje političkih dužnosti, kao i angažman u oružanim snagama ili policiji u tom periodu;

5) podatke u vezi sa svojim imovnim stanjem, uključujući i podatke o finansijskim sredstvima i interesima;

6) pristanak da Državna agencija za istrage i zaštitu (u daljnjem tekstu: SIPA) provjeri istinitost informacija datih u potpisanoj izjavi;

7) kontakt-informacije, jedinstveni matični broj, broj lične karte ili broj pasoša,

b) uredno ispunjene obrasce koje propisuje Izborna komisija koji sadrže sve informacije koje su Izbornoj komisiji potrebne da utvrdi da li navedeno lice ispunjava sve uvjete propisane u članu 10c. ovog Zakona.

Prije nego što predsjedavajući Vijeća ministara imenuje ministra ili zamjenika ministra, zatražit će od lica koje se imenuje dostavljanje svih informacija iz stava 1. ovog člana.

Organ nadležan za imenovanje prosljeđuje SIPI bez odgađanja informacije dostavljene na osnovu stava 1. tačke a) ovog člana.

Organ nadležan za imenovanje prosljeđuje Izbornoj komisiji bez odgađanja informacije dostavljene na osnovu stava 1. tačke b) ovog člana.

Saglasno članu 3. stav 1. tačka 8. Zakona o Državnoj agenciji za istrage i zaštitu, SIPA provjerava istinitost informacija koje su joj dostavljene na osnovu stava 3. ovog člana i konačan izvještaj podnosi organu nadležnom za imenovanje. Nijedna odredba ovog stava neće se tumačiti, ni direktno ni indirektno, tako da se na bilo koji način ili u bilo kojoj formi proširuju nadležnosti SIPE u sprečavanju, otkrivanju i istraživanju krivičnih djela i/ili da se na neki drugi način SIPA ovlašćuje da obavlja druge zadatke ili nadležnosti osim onih koji se strogo odnose na provjeravanje tačnosti podataka koji se dostavljaju na osnovu ovog stava.

Izborna komisija ocjenjuje, na osnovu informacija koje su joj dostavljene prema stavu 4. ovog člana i podataka iz službene evidencije, da li navedeno lice ispunjava uvjete za imenovanje i potvrdu o tome dostavlja organu nadležnom za imenovanje.

Konačan izvještaj iz stava 5. ovog člana i potvrda o ispunjavanju uvjeta dostavlja se Predsjedništvu BiH najkasnije osam dana, odnosno predsjedavajućem Vijeća ministara najkasnije 30 dana od dana kada su informacije dostavljene SIPA-i, odnosno Izbornoj komisiji.

Sve informacije iz ovog člana obrađuju se saglasno Zakonu o zaštiti ličnih podataka.

Svi organi ili lica kojima se SIPA ili Izborna komisija obrate s ciljem izvršavanja svojih obaveza iz ovog Zakona u potpunosti će i efikasno s njima saradivati i odmah će im dostaviti svaku informaciju koju zatraže.

=== Član 10e ===

Najkasnije u roku od dva dana od isteka odgovarajućeg roka utvrđenog članom 10d. stav 7. ovog Zakona, Predsjedništvo BiH može nastaviti s postupkom imenovanja predsjedavajućeg Vijeća ministara samo kada se ispune svi sljedeći kriteriji:&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

a) da je za navedeno lice Izborna komisija utvrdila da ispunjava sve uvjete propisane članom 10c. ovog Zakona;

b) smatra da je, na osnovu diskrecione ocjene informacija dostavljenih u potpisanoj izjavi prema članu 10d. stavu 1. tački a) ovog Zakona i konačnog izvještaja iz člana 10d. stav 5. ovog Zakona, navedeno lice podoban kandidat za dužnost na koju ga Predsjedništvo BiH namjerava imenovati.

Najkasnije u roku od dva dana od isteka odgovarajućeg roka utvrđenog članom 10d. stav 7. ovog Zakona, predsjedavajući Vijeća ministara može nastaviti s postupkom imenovanja ministra ili zamjenika ministra samo kada se ispune svi sljedeći kriteriji:

a) da je za navedeno lice Izborna komisija potvrdila da ispunjava sve uvjete propisane članom 10c. ovog Zakona;

b) smatra da je, na osnovu diskrecione ocjene informacija dostavljenih u potpisanoj izjavi prema članu 10d. stav 1. tački a) ovog Zakona i konačnog izvještaja iz člana 10d. stav 5. ovog Zakona, navedeno lice podoban kandidat za dužnost na koju ga predsjedavajući Vijeća ministara namjerava imenovati.

=== Član 10f ===

U roku utvrđenom članom 9. stav 2. ovog Zakona, Predsjedništvo BiH dostavlja Komisiji za pripremu izbora Vijeća ministara Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Komisija) ime lica imenovanog za predsjedavajućeg Vijeća ministara, kao i sljedeće informacije:&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

a) potpisanu izjavu, čiji oblik i sadržaj propisuje Izborna komisija, u kojoj imenovano lice daje podatke iz člana 10d. stav 1. tačke a) alineja od 1) do 6) ovog Zakona;

b) službenu potvrdu Izborne komisije da navedeno lice ispunjava sve uvjete iz člana 10c. ovog Zakona.

U roku utvrđenom u članu 10. stav 1. ovog Zakona, predsjedavajući Vijeća ministara dostavlja Komisiji ime lica imenovanog za ministra ili zamjenika ministra, zajedno sa svim informacijama iz stava 1. ovog člana.

Informacije iz ovog člana bit će dostupne javnosti.

=== Član 10g ===

Na osnovu informacija dostavljenih saglasno članu 10f. ovog Zakona, Komisija odlučuje da li preporučuje Predstavničkom domu potvrdu izbora kandidata.&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

Kada ocjenjuje kandidata za dužnost predsjedavajućeg Vijeća ministara, Komisija daje preporuku najkasnije u roku od tri dana od dana kada je primila informacije. Za ocjenjivanje kandidata za dužnost ministra, odnosno zamjenika ministra, rok za davanje preporuke je osam dana.

Komisija može odlučiti, u rokovima iz stava 2. ovog člana, da održi sjednicu na kojoj će postavljati pitanja imenovanom licu vezano za informacije iz člana 10f. ovog Zakona i u pogledu njegove podobnosti za obavljanje poslova na položaju za koji se predlaže.

Svaka preporuka Komisije Predstavničkom domu ukazuje na broj glasova protiv kao i razloge za takve glasove.

Postupak ocjenjivanja referenci kandidata propisan ovim članom provodi se saglasno Poslovniku Predstavničkog doma.

=== Član 10h ===

Predstavnički dom donosi odluku o potvrđivanju lica imenovanih na dužnosti predsjedavajućeg Vijeća ministara, ministara i zamjenika ministara u roku od tri dana od dana kada je primio preporuku Komisije.&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

=== Član 10i ===

Postupak imenovanja i potvrđivanja predsjedavajućeg Vijeća ministara, propisan ovim Zakonom, bit će završen najkasnije u roku od 22 dana od konstituirajuće sjednice Predstavničkog doma.&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

Postupak imenovanja i potvrđivanja ministara i zamjenika ministara, propisan ovim Zakonom, bit će završen najkasnije u roku od 70 dana od konstituirajuće sjednice Predstavničkog doma.

=== Član 11 ===

Ako Predstavnički dom ne potvrdi odluku Predsjedništva BiH o imenovanju predsjedavajućeg Vijeća ministara, Predsjedništvo BiH je dužno u roku od osam (8) dana imenovati drugog predsjedavajućeg Vijeća ministara i takvu odluku dostaviti na potvrdu Predstavničkom domu.

Ako Predstavnički dom ne potvrdi odluku predsjedavajućeg Vijeća ministara o imenovanju ministra ili zamjenika ministra, predsjedavajući Vijeća ministara dužan je u roku ne dužem od osam (8) dana imenovati drugu osobu na to mjesto i takvu odluku dostaviti na potvrdu Predstavničkom domu, ili podnijeti ostavku.

=== Član 11a ===

Smatra se da je Vijeće ministara uspostavljeno i operativno kada se ispune sljedeći uvjeti:&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

a) da je predsjedavajući Vijeća ministara imenovan i potvrđen saglasno zakonu;

b) da je broj ministara i zamjenika ministara koji su imenovani i potvrđeni saglasno zakonu dovoljan da se osigura da Vijeće ministara može održavati sjednice i donositi odluke ili postupati saglasno ovom zakonu.

Dok Vijeće ministara ne bude uspostavljeno i operativno saglasno stavu 1. ovog člana, dotadašnje Vijeće ministara ostaje u tehničkom mandatu.

=== Član 12 ===

Predsjedavajući Vijeća ministara može podnijeti ostavku bez obrazloženja.

Predsjedavajući Vijeća ministara podnosi ostavku Predsjedništvu BiH.

Ako predsjedavajući Vijeća ministara podnese ostavku ili ako je trajno spriječen da vrši svoju dužnost, Vijeće ministara daje ostavku u cjelini a dužnost obavlja do potvrde novog predsjedavajućeg i članova Vijeća ministara. U tom slučaju primjenjuje se postupak iz čl. 9. i 10. ovog zakona.

=== Član 13 ===

Predsjedništvo BiH može predložiti smjenu predsjedavajućeg Vijeća ministara. Ako Parlamentarna skupština BiH izglasa nepovjerenje predsjedavajućem, Vijeće ministara daje ostavku u cjelini, ali dužnost obavlja do potvrde novog predsjedavajućeg i članova Vijeća ministara. Parlamentarna skupština također može, na svoju inicijativu, izglasati nepovjerenje Vijeću ministara. U oba slučaja primjenjuje se postupak iz čl. 9. i 10. ovog zakona.

=== Član 14 ===

Ministri i zamjenici ministra mogu podnijeti ostavku bez obrazloženja.

Ministri i zamjenici ministra podnose ostavku predsjedavajućem Vijeća ministara.

Ako ministar ili zamjenik ministra podnese ostavku ili ako je trajno spriječen da vrši svoju dužnost, predsjedavajući Vijeća ministara imenuje njegovog nasljednika najkasnije u roku od 15 dana od dana podnošenja njegove ostavke i/ili od dana kada je ustanovljeno da je ministar ili zamjenik ministra trajno spriječen da vrši svoju dužnost.&lt;ref&gt;Izmjena donesena Odlukom Visokog predstavnika 2007. – vidi [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani|amandmane]].&lt;/ref&gt; Nasljednik ministra ili zamjenika ministra preuzima dužnost nakon što ga potvrdi Predstavnički dom u skladu sa postupkom predviđenim članom 10. ovog zakona.

Zamjenik ministra privremeno obavlja dužnosti ministra tokom perioda između:&lt;ref&gt;Dodano Odlukom Visokog predstavnika 2007. – vidi [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani|amandmane]].&lt;/ref&gt;

a) dana kada ministar podnese ostavku i dana kada nasljednik navedenog ministra preuzme dužnost u skladu s postupkom predviđenim ovim zakonom; ili

b) dana kada se ustanovi da je ministar trajno spriječen da vrši svoju dužnost i dana kada nasljednik navedenog ministra preuzme dužnost u skladu s postupkom predviđenim ovim zakonom.

U slučaju da privremeno vršenje dužnosti iz stava (4) ovog člana nastane u vezi s ostavkom ministra odbrane ili ustanovljenje trajne spriječenosti vršenja dužnosti nastane u vezi s ministrom odbrane, predsjedavajući Vijeća ministara će odrediti koji od zamjenika ministra odbrane će privremeno obavljati dužnosti navedenog ministra tokom odnosnog perioda propisanog u stavu (4) ovog člana.&lt;ref&gt;Dodano Odlukom Visokog predstavnika 2007. – vidi [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani|amandmane]].&lt;/ref&gt;

=== Član 15 ===

Predsjedavajući Vijeća ministara može pokrenuti postupak za smjenu ministra i zamjenika ministra. Ako Parlamentarna skupština donese odluku o potvrdi smjene ministra ili zamjenika ministra, predsjedavajući Vijeća ministara dužan je u skladu sa postupkom predviđenim članom 10. ovoga zakona imenovati novog ministra, odnosno zamjenika ministra.

Novoimenovani ministar odnosno zamjenik ministra preuzima dužnost nakon potvrde Predstavničkog doma.

Ako Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine donese odluku o potvrdi smjene ministra u skladu sa stavom (1) ovog člana, zamjenik ministra će privremeno obavljati dužnosti navedenog ministra tokom perioda između dana donošenja navedene odluke o potvrdi i dana kada novoimenovani ministar preuzme dužnost u skladu s postupkom predviđenim ovim zakonom.&lt;ref&gt;Dodano Odlukom Visokog predstavnika 2007. – vidi [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani|amandmane]].&lt;/ref&gt;

Ako Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine donese odluku o potvrdi smjene ministra odbrane u skladu sa stavom (1) ovog člana, predsjedavajući Vijeća ministara će odrediti koji zamjenik ministra će privremeno obavljati dužnosti navedenog ministra tokom perioda između dana donošenja navedene odluke o potvrdi i dana kada novoimenovani ministar preuzme dužnost u skladu s postupkom predviđenim ovim zakonom.&lt;ref&gt;Dodano Odlukom Visokog predstavnika 2007. – vidi [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani|amandmane]].&lt;/ref&gt;

== NAČIN RADA I ODLUČIVANJA ==

=== Član 16 ===

Članovi Vijeća ministara obvezni su sudjelovati u radu Vijeća ministara.

Vijeće ministara radi i odlučuje u sjednicama.

Po pravilu, sjednice Vijeća ministra održavaju se najmanje jednom sedmično, osim u opravdanim slučajevima utvrđenim u Poslovniku o radu Vijeća ministara Bosne i Hercegovine. Ako suprotno odredbama ovog zakona i odredbama navedenog Poslovnika predsjedavajući Vijeća ministara ne sazove dvije uzastopne sjednice Vijeća ministara, sjednicu će zajednički sazvati zamjenici predsjedavajućeg.&lt;ref&gt;Izmjena donesena Odlukom Visokog predstavnika 2007. – vidi [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani|amandmane]].&lt;/ref&gt;

Vijeće ministara može održati sjednicu i odlučivati ako sjednicama prisustvuje više od polovine članova Vijeća ministara.&lt;ref&gt;Izmjena donesena Odlukom Visokog predstavnika 2007. – izbrisan uslov o najmanje dva člana iz svakog naroda.&lt;/ref&gt;

Pripreme i način održavanja i vođenja sjednica Vijeća ministara uređuju se potpunije Poslovnikom o radu Vijeća ministara (u daljem tekstu: Poslovnik).

=== Član 17 ===

U ostvarivanju svojih prava i dužnosti Vijeće ministara donosi odluke, zaključke i rješenja, usvaja nacrte i prijedloge zakona, analize, informacije, strategijska dokumenta, programe, sporazume, protokole i druga akta (u daljem tekstu: akta).

=== Član 18 ===

Vijeće ministara donosi akta iz svoje nadležnosti većinom glasova od članova koji su prisutni i glasaju&lt;ref&gt;Izmjena donesena Odlukom Visokog predstavnika 2007. – umjesto &quot;od ukupnog broja svojih članova&quot;.&lt;/ref&gt; o svim pitanjima i temama o kojima u daljoj proceduri konačno odlučuje Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine.

O ostalim pitanjima Vijeće ministara u pravilu odlučuje konsenzusom članova koji su prisutni i glasaju,&lt;ref&gt;Izmjena donesena Odlukom Visokog predstavnika 2007. – dodane riječi &quot;članova koji su prisutni i glasaju&quot;.&lt;/ref&gt; a osobito o propisima, imenovanjima i postavljenjima iz djelokruga Vijeća ministara, Poslovniku i njegovom tumačenju.

U slučaju da se konsenzus ne postigne, predsjedavajući Vijeća ministara saziva člana odnosno članove Vijeća ministara koji je (su) protiv kako bi se postiglo rješenje. U slučaju da konsenzus ne bude postignut u roku od sedam dana ni na taj način, odluku donosi Vijeće ministara većinom glasova koja podrazumijeva i glas najmanje jednog člana iz svakog konstitutivnog naroda.&lt;ref&gt;Izmjena donesena Odlukom Visokog predstavnika 2007. – umjesto &quot;po najmanje dva člana&quot;.&lt;/ref&gt;

U slučaju da zamjenik ministra zamjenjuje ministra u skladu s ovim zakonom, glas navedenog zamjenika ministra računa se za potrebe izračunavanja većine propisane u stavu (1) ovog člana i za potrebe utvrđivanja postojanja konsenzusa propisanog u stavu (2) ovog člana. Prilikom računanja većine propisane u stavu (3) ovog člana, uračunava se glas navedenog zamjenika ministra, ali se ne smatra glasom pripadnika bilo kojeg od konstitutivnih naroda.&lt;ref&gt;Dodano Odlukom Visokog predstavnika 2007. – vidi [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani|amandmane]].&lt;/ref&gt;

=== Član 19 ===

Odluke Vijeća ministara su donesene danom usvajanja na sjednici, osim ako Vijeće ministara ne odluči drugačije i objavljuju se u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;.

=== Član 20 ===

Organi i druga tijela vlasti u Bosni i Hercegovini dužni su u potpunosti se pridržavati odluka Vijeća ministara Bosne i Hercegovine donesenih u skladu sa nadležnostima Vijeća ministara Bosne i Hercegovine.

=== Član 21 ===

Vijeće ministara osigurava javnost svog rada.

== UREDI, SLUŽBE I RADNA TIJELA ==

=== Član 22 ===

Radi osiguranja potpunog, djelotvornog, kvalitetnog i usklađenog obavljanja poslova Vijeće ministara osniva stalne ili privremene urede, direkcije, službe, odbore i druga tijela.

Stalna tijela su:

Direkcija za EU integracije, Generalni sekretarijat, Ured za zakonodavstvo, Odbor za unutrašnju politiku, Odbor za ekonomiju, Direkcija za ekonomsko planiranje,&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt; Ured koordinatora Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 76/07).&lt;/ref&gt;

=== Direkcija za EU integracije ===

=== Član 23 ===

Direkcija za evropske integracije vrši naročito poslove koji se odnose na usklađivanje aktivnosti tijela vlasti u Bosni i Hercegovini, nadzor nad provedbom odluka koje donose nadležne institucije u Bosni i Hercegovini a koje se odnose na sve odgovarajuće aktivnosti potrebne za evropske integracije.

Direkcija učestvuje u aktivnostima ili izrađuje nacrte i prijedloge politika, zakona, drugih propisa i smjernica koje se odno se na izvršenje poslova koje je Bosna i Hercegovina dužna poduzimati kako bi se uključila u procese evropske integracije.

Direkcija obavlja i druge poslove koji se odnose na pokretanje inicijativa i savjetovanje o pitanjima usklađivanja ukupnih procesa i aktivnosti tijela vlasti u Bosni i Hercegovini na ispunjenju obaveza prema evropskim integracijama.

Direkcija za evropske integracije vrši i druge poslove i zadatke koje joj dodijeli Vijeće ministara, odnosno predsjedavajući Vijeća ministara.

Direkcijom rukovodi direktor kojeg imenuje i razrješava Vijeće ministara na prijedlog predsjedavajućeg Vijeća ministara, u skladu sa Zakonom o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine.

Direktor je neposredno odgovoran za svoj rad predsjedavajućem Vijeća ministara.

=== Generalni sekretarijat ===

=== Član 24 ===

Generalni sekretarijat obavlja naročito poslove koji se odnose na: pripremu sjednica i sastanaka, vođenje zapisnika, vođenje evidencije, informiranje javnosti, praćenje provedbe odluka Vijeća ministara, protokol, obavlja materijalno-finansijske, administrativne i tehničke poslove za Vijeće ministara u izvršavanju njegovih zadataka, stara se o objavljivanju odluka Vijeća ministara u službenim glasilima te vrši i druge poslove koje mu odlukom dodijeli Vijeće ministara.

Unutrašnja organizacija Generalnog sekretarijata utvrđuje se pravilnikom koji donosi Vijeće ministara.

Radom Generalnog sekretarijata rukovodi generalni sekretar kojeg imenuje i razrješava Vijeće ministara na prijedlog predsjedavajućeg, u skladu sa Zakonom o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine.

Generalni sekretar je neposredno odgovoran za svoj rad predsjedavajućem Vijeća ministara.

=== Ured za zakonodavstvo ===

=== Član 25 ===

Ured za zakonodavstvo je mjerodavan za davanje pravnog mišljenja o materijalima koji se upućuju Vijeću ministara u pogledu njihovog metodološkog jedinstva u pripremi i u pogledu usuglašenosti sa Ustavom BiH i zakonima BiH, za brigu o objavljivanju odluka u službenom glasilu BiH, entiteta i Brčko Distrikta BiH.

Uredom za zakonodavstvo rukovodi direktor.

Direktora Ureda imenuje i razrješava Vijeće ministara u skladu sa Zakonom o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine.

=== Odbor za unutrašnju politiku ===

=== Član 26 ===

Odbor za unutrašnju politiku je koordinirajuće tijelo za oblast iz djelokruga rada slijedećih ministarstava: Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice, Ministarstvo civilnih poslova, Ministarstvo pravde i Ministarstvo sigurnosti.

Sva pitanja iz nadležnosti ministarstava iz stava 1. ovog člana, prije rasprave na sjednici Vijeća ministara obvezno se prethodno raspravljaju na sjednici Odbora za unutrašnju politiku.

Odborom, u pravilu, predsjedava zamjenik predsjedavajućeg Vijeća ministara, a čine ga ministri ili zamjenici ministra iz stava 1. ovog člana, predstavnici Direkcije za EU integracije, Ureda za zakonodavstvo,&lt;ref&gt;Izmjena Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 76/07) – dodan Ured koordinatora.&lt;/ref&gt; Ured koordinatora Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, te drugi članovi u skladu sa odlukom Vijeća ministara.

=== Odbor za ekonomiju ===

=== Član 27 ===

Odbor za ekonomiju je koordinirajuće tijelo za oblasti iz djelokruga rada slijedećih ministarstava: Ministarstvo za vanjsku trgovinu i ekonomske odnose, Ministarstvo finansija i trezora i Ministarstvo komunikacija i prometa.

Sva pitanja iz nadležnosti ministarstava iz stava 1. ovog člana, prije rasprave na sjednici Vijeća ministara obvezno se prethodno raspravljaju na sjednici Odbora za ekonomiju.

Odborom, u pravilu, predsjedava zamjenik predsjedavajućeg Vijeća ministara, a čine ga ministri ili zamjenici ministra iz stava 1. ovog člana, predstavnici Direkcije za EU integracije, Ureda za zakonodavstvo,&lt;ref&gt;Izmjena Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 76/07) – dodan Ured koordinatora.&lt;/ref&gt; Ured koordinatora Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, te drugi članovi u skladu sa odlukom Vijeća ministara.

=== Direkcija za ekonomsko planiranje ===

=== Član 27a ===

Direkcija za ekonomsko planiranje (u daljnjem tekstu: Direkcija) nadležna je za:&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

1. koordiniranje pripreme godišnjih, srednjoročnih i dugoročnih makroekonomskih projekcija,

2. koordiniranje pripreme godišnjih, srednjoročnih i dugoročnih strategija razvoja,

3. monitoring implementacije godišnjih, srednjoročnih i dugoročnih strategija razvoja,

4. istraživanja i analizu ekonomskih trendova,

5. istraživanja i analizu uključivanja svih slojeva društva u ekonomske tokove,

6. ostala istraživanja koja joj dodijeli Vijeće ministara BiH, odnosno vlade entiteta i Brčko Distrikta BiH.

=== Član 27b ===

Direkcija u ostvarivanju nadležnosti iz člana 27a. ovog Zakona priprema i javno objavljuje sljedeće dokumente:&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

1. godišnje, srednjoročne i dugoročne makroekonomske projekcije,

2. polugodišnje i godišnje izvještaje o ekonomskim trendovima u BiH,

3. polugodišnje i godišnje izvještaje o implementaciji godišnjih, srednjoročnih i dugoročnih razvojnih strategija,

4. godišnje izvještaje o stanju uključenosti svih slojeva društva u ekonomske tokove u BiH.

U izradi dokumenata iz stava 1. ovog člana Direkcija je obavezna sarađivati sa svim relevantnim institucijama na svim nivoima vlasti u Bosni i Hercegovini.

Direkcijom rukovodi direktor, kojeg imenuje i razrješava Vijeće ministara Bosne i Hercegovine, u skladu sa Zakonom o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;Izmjena Zakonom o izmjeni Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 24/08) – uklonjena potvrda Parlamentarne skupštine.&lt;/ref&gt;

=== Ured koordinatora Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine ===

=== Član 27a === (dodat – drugi, nakon izmjena iz 2007.)

Ured koordinatora Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Ured koordinatora) nadležan je da vrši sve aktivnosti s ciljem koordinacije rada Vijeća ministara i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, a u svrhu primjene konačne arbitražne odluke za Brčko.&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 76/07).&lt;/ref&gt;

Ured koordinatora naročito će imati sljedeće nadležnosti, prava i dužnosti:

1. da bude pravovremeno informiran o svim sjednicama Vijeća ministara;

2. da prisustvuje svim sjednicama Vijeća ministara, Odbora za unutrašnju politiku i Odbora za ekonomiju;

3. da, s ciljem realizacije poslova iz svoje nadležnosti, ima pristup svim materijalima, koji se pripremaju za sjednicu Vijeća ministara, materijalima koje Vijeće ministara prosljeđuje Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine, kao i materijalima proslijeđenim Vijeću ministara od Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine;

4. da, po ovlaštenju predsjedavajućeg Vijeća ministara i predsjedavajućih Odbora za unutrašnju politiku i Odbora za ekonomiju, učestvuju u raspravi na sjednicama Vijeća ministara i oba odbora o svim tačkama dnevnog reda koje se odnose na Brčko Distrikt Bosne i Hercegovine, bez prava učešća u donošenju odluka;

5. da posredstvom predsjedavajućeg Vijeća ministara predlaže tačke dnevnog reda iz svoje nadležnosti za sjednice Vijeća ministara.

=== Član 27b ===

Koordinator i osoblje Ureda koordinatora su javni službenici Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, u skladu sa zakonom Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine kojim se uređuje status javnih službenika.&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 76/07).&lt;/ref&gt;

== PRAVA I DUŽNOSTI PREDSJEDAVAJUĆEG I ČLANOVA VIJEĆA MINISTARA ==

=== Član 28 ===

Predsjedavajući predstavlja Vijeće ministara i odgovoran je:

1. za usklađivanje rada Vijeća ministara;

2. za usklađivanje ustavnih odnosa Vijeća ministara s radom Predsjedništva BiH, Parlamentarne skupštine BiH, kao i s entitetima i Brčko Distriktom BiH;

3. za osiguravanje saradnje između Vijeća ministara i vlada entiteta i nižih nivoa vlasti;

4. za sazivanje sjednica Vijeća ministara;

5. za predsjedanje sjednicama Vijeća ministara;

6. za dnevni red sjednica Vijeća ministara;

7. za provedbu odluka Vijeća ministara;

8. za rad Direkcije za EU integracije.

=== Član 29 ===

Predsjedavajući Vijeća ministara, u saradnji sa svojim zamjenicima, utvrđuje politiku rada Vijeća ministara, a posebno prioritete i dinamiku u radu Vijeća ministara.

=== Član 30 ===

Predsjedavajući Vijeća ministara posebno usklađuje i prati aktivnosti institucija vlasti u Bosni i Hercegovini vezane za integriranje Bosne i Hercegovine u EU.

U cilju djelotvornog obavljanja ovih poslova i zadataka predsjedavajućem Vijeća ministara je izravno odgovorna Direkcija za EU integracije.

=== Član 31 ===

Predsjedavajući Vijeća ministara za svoj rad odgovara Parlamentarnoj skupštini BiH i Predsjedništvu BiH.

=== Član 32 ===

Predsjedavajućeg Vijeća ministara, u slučaju njegove odsutnosti ili druge vrste spriječenosti da obavlja svoje dužnosti, zamjenjuje najmlađi od zamjenika predsjedavajućeg Vijeća ministara. U tom slučaju, navedeni zamjenik predsjedavajućeg ima sva prava i dužnosti predsjedavajućeg Vijeća ministara.&lt;ref&gt;Izmjena donesena Odlukom Visokog predstavnika 2007. – zamijenjen cijeli član.&lt;/ref&gt;

=== Član 33 ===

Članovi Vijeća ministara osim prava i dužnosti neposrednog rukovođenja radom ministarstva i odgovornosti za stanje u oblastima iz djelokruga rada ministarstva, mogu pokretati inicijativu i razmatrati pitanja i utvrđivati stajališta po pojedinim pitanjima i koja nisu iz djelokruga ministarstva kojim rukovode, s tim da ta pitanja spadaju u ustavnu nadležnost Vijeća ministara.

== ODNOSI VIJEĆA MINISTARA I DRUGIH TIJELA U BiH ==

=== Odnosi sa Parlamentarnom skupštinom Bosne i Hercegovine ===

=== Član 34 ===

Vijeće ministara odgovara za svoj rad Parlamentarnoj skupštini.

Vijeće ministara najmanje jednom godišnje podnosi izvještaj Parlamentarnoj skupštini, uključujući i izvještaj o budžetu.

Parlamentarna skupština može zatražiti da joj Vijeće ministara podnese i vanredni izvještaj o određenom pitanju.

=== Član 35 ===

Vijeće ministara Parlamentarnoj skupštini predlaže zakone i druge akte u okviru svoga djelokruga.

Na zahtjev Parlamentarne skupštine Vijeće ministara pripremit će prijedloge zakona, drugih akata i potrebnih materijala.

=== Član 36 ===

Vijeće ministara može predložiti sazivanje sjednice bilo kojeg doma ili radne komisije domova Parlamentarne skupštine, koje će na takav prijedlog postupati u skladu sa poslovnikom odgovarajućeg Doma.

Članovi Vijeća ministara imaju pravo i dužnost sudjelovati na sjednicama domova i radnih komisija Parlamentarne skupštine BiH.

=== Član 37 ===

Na pitanja članova Parlamentarne skupštine postavljena Vijeću ministara, Vijeće ministara daje odgovore, u skladu sa poslovnicima domova Parlamentarne skupštine i svom poslovniku.

=== Član 38 ===

Odnosi između Vijeća ministara i Parlamentarne skupštine bit će detaljno regulisani poslovnicima domova Parlamentarne skupštine i Poslovnikom o radu Vijeća ministara.

=== Odnosi s drugim tijelima ===

=== Član 39 ===

Vijeće ministara redovno informira Predsjedništvo BiH o odlukama i drugim aktivnostima Vijeća ministara.

=== Član 40 ===

Vijeće ministara može predložiti tačke za dnevni red Predsjedništva i Predsjedništvo može predložiti tačke za dnevni red Vijeća ministara.

=== Član 41 ===

Predsjedništvo može predložiti sazivanje sjednice Vijeća ministara na kojoj bi se raspravljalo o pitanju od posebne važnosti za Predsjedništvo.

=== Član 42 ===

Vijeće ministara sarađuje u okviru svoje nadležnosti sa izvršnim i zakonodavnim tijelima Federacije Bosne i Hercegovine, Republike Srpske i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine.

== PRIJELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE ==

=== Član 43 ===

Sredstva za rad Vijeća ministara, Direkcije za EU integracije, Generalnog sekretarijata, Ureda za zakonodavstvo i drugih stalnih i privremenih tijela koje osniva Vijeće ministara osiguravaju se u budžetu Bosne i Hercegovine.

=== Član 43a ===

Do izbora 2010. godine, za sva imenovanja i potvrde imenovanja na dužnosti iz čl. 9. i 10. ovog Zakona, koji se izvrše u tom periodu, svako lice dužno je, osim informacija iz čl. 10d. i 10f. ovog Zakona, navesti i to da li je ikada bilo smijenjeno odlukom Visokog predstavnika, donesenom saglasno Aneksu 10. Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini ili se na njega odnosila odluka za opstrukcije ili aktivnosti u suprotnosti s Općim okvirnim sporazumom za mir u Bosni i Hercegovini koju je donio IPTF na osnovu Aneksa 11. Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini ili se na njega odnosila odluka za opstrukcije ili aktivnosti u suprotnosti s Općim okvirnim sporazumom za mir u Bosni i Hercegovini donesena prema odredbama Glave 14. Uputstva stranama izdatim prema Aneksu 1.A. Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, bez obzira na to da li su pravne posljedice te odluke kasnije prestale, ograničene ili na drugi način promijenjene.&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06).&lt;/ref&gt;

U periodu iz stava 1. ovog člana Predsjedništvo BiH i predsjedavajući Vijeća ministara, osim informacija iz člana 10f. ovog Zakona, dostavljaju Komisiji i informaciju iz stava 1. ovog člana.

U period iz stava 1. ovog člana uključeni su i izbori 2010. godine.

=== Član 44 ===

U roku od trideset (30) dana od stupanja na snagu ovog zakona Vijeće ministara će donijeti odluku o načinu nastavka rada Vijeća ministara, kojom će se po potrebi urediti izmjene odnosno raspuštanje postojećih administrativnih tijela koja obavljaju funkcije koje su u nadležnosti Bosne i Hercegovine.

=== Član 45 ===

U roku od trideset (30) dana od stupanja na snagu ovog zakona, Vijeće ministara će:

1. usvojiti Poslovnik o radu Vijeća ministara kojim će potpunije urediti pripreme i način održavanja i vođenja sjednica Vijeća ministara;

2. imenovati direktora Direkcije za EU integracije;

3. imenovati generalnog sekretara Vijeća ministara i

4. imenovati direktora Ureda za zakonodavstvo.

=== Član 46 ===

U roku od četrdeset i pet (45) dana od dana stupanja na snagu ovog zakona, Vijeće ministara će usvojiti Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji stalnih tijela Vijeća ministara (Direkcije za EU integracije, Generalnog sekretarijata, Ureda za zakonodavstvo, Odbora za unutrašnju politiku i Odbora za ekonomiju).

=== Član 46a ===

U roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ovog zakona, donijet će se zakon kojim će se regulirati organizacija Vijeća ministara, na način da se osigura jednaka zastupljenost konstitutivnih naroda Bosne i Hercegovine, saglasno članovima V. 4. (b) i IX. 3. Ustava Bosne i Hercegovine.&lt;ref&gt;Dodano Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 42/03).&lt;/ref&gt;

=== Član 47 ===

Ovaj zakon se objavljuje u &quot;Službenom glasniku BiH&quot; odmah, a stupa na snagu 3. decembra 2002. godine.

=== Član 48 ===

Danom stupanja na snagu ovog zakona prestaje da važi Zakon o Vijeću ministara i ministarstvima Bosne i Hercegovine, objavljen u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, broj 11/00, 17. aprila 2000. godine.

---

== Napomene ==
{{reflist}}

== Povezane stranice ==

* [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani]] – tekst svih amandmana, odluka Visokog predstavnika i autentičnog tumačenja

[[Kategorija:Zakoni]]
[[Kategorija:Bosna i Hercegovina]]</text>
      <sha1>098bvnoz2uz5tt3lm6s81bzvm2h004w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine/Amandmani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5571</id>
    <revision>
      <id>12163</id>
      <timestamp>2026-08-13T12:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Zakon  | naslov = Amandmani na Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine  | vrsta = zakon  | nivo = državni  | oblast = Bosna i Hercegovina  | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine / Visoki predstavnik  | datum_donosenja = 2003–2008  | glasnik = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 42/03, 81/06, 76/07, 81/07, 24/08 i 94/07  | stupio_na_snagu = pojedinačno za svaki amandman  | precisceni_tekst = Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine|Prečišćeni...</comment>
      <origin>12163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47166" sha1="bswlz0uhs2jmjhcqe9zi5iy9ha2fy20" xml:space="preserve">{{Zakon
 | naslov = Amandmani na Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine
 | vrsta = zakon
 | nivo = državni
 | oblast = Bosna i Hercegovina
 | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine / Visoki predstavnik
 | datum_donosenja = 2003–2008
 | glasnik = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 42/03, 81/06, 76/07, 81/07, 24/08 i 94/07
 | stupio_na_snagu = pojedinačno za svaki amandman
 | precisceni_tekst = [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine|Prečišćeni tekst]]
 | napomene = Ovdje su navedeni svi amandmani na Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine, doneseni od 2003. do 2008. godine, uključujući Odluku Visokog predstavnika i Autentično tumačenje.
 | wikipedia = Vijeće ministara Bosne i Hercegovine
}}

__TOC__

== Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ==
&lt;small&gt;(&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 42/03 – 2. decembar 2003.)&lt;/small&gt;

Na osnovu člana IV. 4. a) Ustava Bosne i Hercegovine, Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine, na sjednici Predstavničkog doma, održanoj 2. decembra 2003. godine, i sjednici Doma naroda, održanoj 29. novembra 2003. godine, usvojila je

=== Član 1 ===

U Zakonu o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, broj 38/02), u članu 5. stav 1. u posljednjoj alineji, na kraju, iza riječi: &quot;ministar sigurnosti&quot;, umjesto tačke dodaje se zarez i nova alineja, koja glasi:

&quot;- ministar odbrane&quot;.

=== Član 2 ===

U članu 7. stav 1. na kraju, iza riječi &quot;ministra&quot;, dodaje se zarez i riječi: &quot;osim ministra odbrane, koji ima dva zamjenika ministra&quot;.

=== Član 3 ===

Iza člana 46. dodaje se novi član 46a. koji glasi:

&quot;Član 46a.

U roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ovog zakona, donijet će se zakon kojim će se regulirati organizacija Vijeća ministara, na način da se osigura jednaka zastupljenost konstitutivnih naroda Bosne i Hercegovine, saglasno članovima V. 4. (b) i IX. 3. Ustava Bosne i Hercegovine.&quot;

=== Član 4 ===

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, a objavit će se i u službenim glasilima entiteta i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine.

----

== Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ==
&lt;small&gt;(&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/06 – 20. septembar 2006.)&lt;/small&gt;

Na osnovu člana IV. 4.a) Ustava Bosne i Hercegovine, Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine, na 85. sjednici Predstavničkog doma, održanoj 18. septembra 2006. godine, i na 63. sjednici Doma naroda, održanoj 20. septembra 2006. godine, usvojila je

=== Član 1 ===

U Zakonu o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 30/03 i 42/03) članu 9. stav 1. iza riječi: &quot;Predsjedništvo Bosne i Hercegovine&quot; dodaju se riječi: &quot;saglasno postupku utvrđenom ovim Zakonom&quot;.

U stavu 2. riječi: &quot;osam (8)&quot; zamjenjuju se brojem &quot;15&quot;.

Stav 5. briše se.

=== Član 2 ===

U članu 10. stav 1. mijenja se i glasi:

&quot;Prema članu V. 4. Ustava Bosne i Hercegovine, predsjedavajući Vijeća ministara, najkasnije u roku od 35 dana od dana kada Predstavnički dom potvrdi njegovo imenovanje, a u skladu s postupkom utvrđenim ovim Zakonom, imenuje ministre i zamjenike ministara i traži od Predstavničkog doma potvrdu imenovanja.&quot;

Stav 3. briše se.

=== Član 3 ===

Iza člana 10. dodaju se novi čl. 10a., 10b., 10c., 10d., 10e., 10f., 10g., 10h. i 10i., koji glase:

&quot;Član 10a.

Kandidat za dužnost predsjedavajućeg Vijeća ministara i kandidati za dužnosti ministra i zamjenika ministra imenuju se i potvrđuju saglasno postupku utvrđenim ovim Zakonom.

Član 10b.

Za predsjedavajućeg Vijeća ministara, ministra i zamjenika ministra ne može se imenovati lice za koje Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Izborna komisija) utvrdi da ne ispunjava uvjete iz člana 10c. ovog Zakona.

Član 10c.

Da bi lice moglo biti imenovano, potrebno je da:

a) ispunjava sve potrebne uvjete za izbor kandidata propisane Izbornim zakonom Bosne i Hercegovine i da se na njega ne odnosi nijedna nespojivost dužnosti propisana tim zakonom;

b) je dostavilo sve informacije koje su potrebne Izbornoj komisiji da ispuni svoje obaveze iz Zakona o sukobu interesa u institucijama vlasti Bosne i Hercegovine u slučaju da je potvrđeno imenovanje tog lica.

Član 10d.

Prije nego što Predsjedništvo Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Predsjedništvo BiH) imenuje predsjedavajućeg Vijeća ministara iz člana 9. ovog Zakona, zatražit će od lica koje se imenuje da dostavi sljedeće:

a) potpisanu izjavu na obrascu koji propisuje Izborna komisija u kojoj navodi:

1) podatke o svojoj stručnoj spremi, ranije dužnosti, odnosno poslove koje je obavljalo, kao i odgovornosti koje je imalo u obavljanju tih dužnosti ili poslova;

2) da li je protiv njega izrečena kazna za krivično djelo;

3) da li je protiv njega potvrđena optužnica;

4) podatke o svojoj aktivnosti u periodu od januara 1992. do decembra 1995. godine, uključujući i informacije koje se odnose na zaposlenje, obavljanje političkih dužnosti, kao i angažman u oružanim snagama ili policiji u tom periodu;

5) podatke u vezi sa svojim imovnim stanjem, uključujući i podatke o finansijskim sredstvima i interesima;

6) pristanak da Državna agencija za istrage i zaštitu (u daljnjem tekstu: SIPA) provjeri istinitost informacija datih u potpisanoj izjavi;

7) kontakt-informacije, jedinstveni matični broj, broj lične karte ili broj pasoša,

b) uredno ispunjene obrasce koje propisuje Izborna komisija koji sadrže sve informacije koje su Izbornoj komisiji potrebne da utvrdi da li navedeno lice ispunjava sve uvjete propisane u članu 10c. ovog Zakona.

Prije nego što predsjedavajući Vijeća ministara imenuje ministra ili zamjenika ministra, zatražit će od lica koje se imenuje dostavljanje svih informacija iz stava 1. ovog člana.

Organ nadležan za imenovanje prosljeđuje SIPI bez odgađanja informacije dostavljene na osnovu stava 1. tačke a) ovog člana.

Organ nadležan za imenovanje prosljeđuje Izbornoj komisiji bez odgađanja informacije dostavljene na osnovu stava 1. tačke b) ovog člana.

Saglasno članu 3. stav 1. tačka 8. Zakona o Državnoj agenciji za istrage i zaštitu, SIPA provjerava istinitost informacija koje su joj dostavljene na osnovu stava 3. ovog člana i konačan izvještaj podnosi organu nadležnom za imenovanje. Nijedna odredba ovog stava neće se tumačiti, ni direktno ni indirektno, tako da se na bilo koji način ili u bilo kojoj formi proširuju nadležnosti SIPE u sprečavanju, otkrivanju i istraživanju krivičnih djela i/ili da se na neki drugi način SIPA ovlašćuje da obavlja druge zadatke ili nadležnosti osim onih koji se strogo odnose na provjeravanje tačnosti podataka koji se dostavljaju na osnovu ovog stava.

Izborna komisija ocjenjuje, na osnovu informacija koje su joj dostavljene prema stavu 4. ovog člana i podataka iz službene evidencije, da li navedeno lice ispunjava uvjete za imenovanje i potvrdu o tome dostavlja organu nadležnom za imenovanje.

Konačan izvještaj iz stava 5. ovog člana i potvrda o ispunjavanju uvjeta dostavlja se Predsjedništvu BiH najkasnije osam dana, odnosno predsjedavajućem Vijeća ministara najkasnije 30 dana od dana kada su informacije dostavljene SIPA-i, odnosno Izbornoj komisiji.

Sve informacije iz ovog člana obrađuju se saglasno Zakonu o zaštiti ličnih podataka.

Svi organi ili lica kojima se SIPA ili Izborna komisija obrate s ciljem izvršavanja svojih obaveza iz ovog Zakona u potpunosti će i efikasno s njima saradivati i odmah će im dostaviti svaku informaciju koju zatraže.

Član 10e.

Najkasnije u roku od dva dana od isteka odgovarajućeg roka utvrđenog članom 10d. stav 7. ovog Zakona, Predsjedništvo BiH može nastaviti s postupkom imenovanja predsjedavajućeg Vijeća ministara samo kada se ispune svi sljedeći kriteriji:

a) da je za navedeno lice Izborna komisija utvrdila da ispunjava sve uvjete propisane članom 10c. ovog Zakona;

b) smatra da je, na osnovu diskrecione ocjene informacija dostavljenih u potpisanoj izjavi prema članu 10d. stavu 1. tački a) ovog Zakona i konačnog izvještaja iz člana 10d. stav 5. ovog Zakona, navedeno lice podoban kandidat za dužnost na koju ga Predsjedništvo BiH namjerava imenovati.

Najkasnije u roku od dva dana od isteka odgovarajućeg roka utvrđenog članom 10d. stav 7. ovog Zakona, predsjedavajući Vijeća ministara može nastaviti s postupkom imenovanja ministra ili zamjenika ministra samo kada se ispune svi sljedeći kriteriji:

a) da je za navedeno lice Izborna komisija potvrdila da ispunjava sve uvjete propisane članom 10c. ovog Zakona;

b) smatra da je, na osnovu diskrecione ocjene informacija dostavljenih u potpisanoj izjavi prema članu 10d. stav 1. tački a) ovog Zakona i konačnog izvještaja iz člana 10d. stav 5. ovog Zakona, navedeno lice podoban kandidat za dužnost na koju ga predsjedavajući Vijeća ministara namjerava imenovati.

Član 10f.

U roku utvrđenom članom 9. stav 2. ovog Zakona, Predsjedništvo BiH dostavlja Komisiji za pripremu izbora Vijeća ministara Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Komisija) ime lica imenovanog za predsjedavajućeg Vijeća ministara, kao i sljedeće informacije:

a) potpisanu izjavu, čiji oblik i sadržaj propisuje Izborna komisija, u kojoj imenovano lice daje podatke iz člana 10d. stav 1. tačke a) alineja od 1) do 6) ovog Zakona;

b) službenu potvrdu Izborne komisije da navedeno lice ispunjava sve uvjete iz člana 10c. ovog Zakona.

U roku utvrđenom u članu 10. stav 1. ovog Zakona, predsjedavajući Vijeća ministara dostavlja Komisiji ime lica imenovanog za ministra ili zamjenika ministra, zajedno sa svim informacijama iz stava 1. ovog člana.

Informacije iz ovog člana bit će dostupne javnosti.

Član 10g.

Na osnovu informacija dostavljenih saglasno članu 10f. ovog Zakona, Komisija odlučuje da li preporučuje Predstavničkom domu potvrdu izbora kandidata.

Kada ocjenjuje kandidata za dužnost predsjedavajućeg Vijeća ministara, Komisija daje preporuku najkasnije u roku od tri dana od dana kada je primila informacije. Za ocjenjivanje kandidata za dužnost ministra, odnosno zamjenika ministra, rok za davanje preporuke je osam dana.

Komisija može odlučiti, u rokovima iz stava 2. ovog člana, da održi sjednicu na kojoj će postavljati pitanja imenovanom licu vezano za informacije iz člana 10f. ovog Zakona i u pogledu njegove podobnosti za obavljanje poslova na položaju za koji se predlaže.

Svaka preporuka Komisije Predstavničkom domu ukazuje na broj glasova protiv kao i razloge za takve glasove.

Postupak ocjenjivanja referenci kandidata propisan ovim članom provodi se saglasno Poslovniku Predstavničkog doma.

Član 10h.

Predstavnički dom donosi odluku o potvrđivanju lica imenovanih na dužnosti predsjedavajućeg Vijeća ministara, ministara i zamjenika ministara u roku od tri dana od dana kada je primio preporuku Komisije.

Član 10i.

Postupak imenovanja i potvrđivanja predsjedavajućeg Vijeća ministara, propisan ovim Zakonom, bit će završen najkasnije u roku od 22 dana od konstituirajuće sjednice Predstavničkog doma.

Postupak imenovanja i potvrđivanja ministara i zamjenika ministara, propisan ovim Zakonom, bit će završen najkasnije u roku od 70 dana od konstituirajuće sjednice Predstavničkog doma.&quot;

=== Član 4 ===

Iza člana 11. dodaje se novi član 11a. koji glasi:

&quot;Član 11a.

Smatra se da je Vijeće ministara uspostavljeno i operativno kada se ispune sljedeći uvjeti:

a) da je predsjedavajući Vijeća ministara imenovan i potvrđen saglasno zakonu;

b) da je broj ministara i zamjenika ministara koji su imenovani i potvrđeni saglasno zakonu dovoljan da se osigura da Vijeće ministara može održavati sjednice i donositi odluke ili postupati saglasno ovom zakonu.

Dok Vijeće ministara ne bude uspostavljeno i operativno saglasno stavu 1. ovog člana, dotadašnje Vijeće ministara ostaje u tehničkom mandatu&quot;.

=== Član 5 ===

Iza člana 43. dodaje se novi član 43a. koji glasi:

&quot;Član 43a.

Do izbora 2010. godine, za sva imenovanja i potvrde imenovanja na dužnosti iz čl. 9. i 10. ovog Zakona, koji se izvrše u tom periodu, svako lice dužno je, osim informacija iz čl. 10d. i 10f. ovog Zakona, navesti i to da li je ikada bilo smijenjeno odlukom Visokog predstavnika, donesenom saglasno Aneksu 10. Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini ili se na njega odnosila odluka za opstrukcije ili aktivnosti u suprotnosti s Općim okvirnim sporazumom za mir u Bosni i Hercegovini koju je donio IPTF na osnovu Aneksa 11. Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini ili se na njega odnosila odluka za opstrukcije ili aktivnosti u suprotnosti s Općim okvirnim sporazumom za mir u Bosni i Hercegovini donesena prema odredbama Glave 14. Uputstva stranama izdatim prema Aneksu 1.A. Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, bez obzira na to da li su pravne posljedice te odluke kasnije prestale, ograničene ili na drugi način promijenjene.

U periodu iz stava 1. ovog člana Predsjedništvo BiH i predsjedavajući Vijeća ministara, osim informacija iz člana 10f. ovog Zakona, dostavljaju Komisiji i informaciju iz stava 1. ovog člana.

U period iz stava 1. ovog člana uključeni su i izbori 2010. godine&quot;.

=== Član 6 ===

Ovaj Zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;.

----

== Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ==
&lt;small&gt;(&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 76/07 – 24. septembar 2007.)&lt;/small&gt;

Na osnovu člana IV.4.a) Ustava Bosne i Hercegovine, Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine, na 13. sjednici Predstavničkog doma, održanoj 31. jula, 1. augusta i 5. septembra 2007. godine, i na 8. sjednici Doma naroda, održanoj 24. septembra 2007. godine, usvojila je

=== Član 1 ===

U Zakonu o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 30/03, 42/03 i 81/06) u članu 22. stav 2. na kraju teksta tačka se zamjenjuje zarezom i dodaju riječi: &quot;Ured koordinatora Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine&quot;.

=== Član 2 ===

U članu 26. stav 3. iza riječi: &quot;Ureda za zakonodavstvo&quot; dodaju se riječi: &quot;Ured koordinatora Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine&quot;.

=== Član 3 ===

U članu 27. stav 3. iza riječi: &quot;Ureda za zakonodavstvo&quot; dodaju se riječi: &quot;Ured koordinatora Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine&quot;.

=== Član 4 ===

Iza člana 27. dodaju se novi članovi 27.a i 27.b, koji glase:

&quot;Član 27.a

Ured koordinatora Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Ured koordinatora) nadležan je da vrši sve aktivnosti s ciljem koordinacije rada Vijeća ministara i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, a u svrhu primjene konačne arbitražne odluke za Brčko.

Ured koordinatora naročito će imati sljedeće nadležnosti, prava i dužnosti:

1. da bude pravovremeno informiran o svim sjednicama Vijeća ministara;

2. da prisustvuje svim sjednicama Vijeća ministara, Odbora za unutrašnju politiku i Odbora za ekonomiju;

3. da, s ciljem realizacije poslova iz svoje nadležnosti, ima pristup svim materijalima, koji se pripremaju za sjednicu Vijeća ministara, materijalima koje Vijeće ministara prosljeđuje Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine, kao i materijalima proslijeđenim Vijeću ministara od Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine;

4. da, po ovlaštenju predsjedavajućeg Vijeća ministara i predsjedavajućih Odbora za unutrašnju politiku i Odbora za ekonomiju, učestvuju u raspravi na sjednicama Vijeća ministara i oba odbora o svim tačkama dnevnog reda koje se odnose na Brčko Distrikt Bosne i Hercegovine, bez prava učešća u donošenju odluka;

5. da posredstvom predsjedavajućeg Vijeća ministara predlaže tačke dnevnog reda iz svoje nadležnosti za sjednice Vijeća ministara.

Član 27.b

Koordinator i osoblje Ureda koordinatora su javni službenici Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, u skladu sa zakonom Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine kojim se uređuje status javnih službenika.&quot;

=== Član 5 ===

Ovaj Zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, a objavit će se u službenim glasilima entiteta i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine.

----

== Odluka o donošenju Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ==
&lt;small&gt;(&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 81/07 – 19. oktobar 2007.)&lt;/small&gt;

'''Napomena:''' Ovaj zakon je donio '''Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu''' koristeći svoja bonska ovlaštenja.

Koristeći se ovlaštenjima koja su visokom predstavniku dana članom V Aneksa 10 (Sporazum o civilnoj provedbi Mirovnog ugovora) Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, prema kojem je visoki predstavnik konačni autoritet za tumačenje navedenog Sporazuma o civilnoj provedbi Mirovnog ugovora, i članom II 1. (d) prethodno navedenog Sporazuma, koji od visokog predstavnika zahtijeva da olakša rješavanje bilo kojih poteškoća koje se pojave u vezi sa civilnom provedbom Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini;

Pozivajući se na stav XI.2 Zaključaka Konferencije za implementaciju mira održane u Bonu 9. i 10. decembra 1997. godine, u kojem je Vijeće za implementaciju mira pozdravilo namjeru visokog predstavnika da iskoristi svoj konačni autoritet za tumačenje Sporazuma o civilnoj provedbi Mirovnog ugovora, kako bi olakšao rješavanje bilo kojih poteškoća kao što je gore rečeno &quot;donošenjem obavezujućih odluka kakogod on ocijeni da je neophodno&quot; o određenim pitanjima, uključujući i (prema tački (c) stava XI.2) &quot;mjere kojima se osigurava implementacija Mirovnog sporazuma na cijeloj teritoriji Bosne i Hercegovine i njenih entiteta, kao i neometano funkcioniranje zajedničkih institucija&quot;;

Pozivajući se također na član III. Aneksa Deklaracije Vijeća za implementaciju mira donesene u Madridu, 15. i 16. decembra 1998. godine, u kojoj je Vijeće za implementaciju mira ukazalo na potrebu da se zajedničke institucije učine efikasnim u ulozi koja je kao ključni zadatak za njih utvrđena u Općem okvirnom sporazumu za mir, te u nastavku naznačilo svoju podršku datu visokom predstavniku u radu s organima vlasti Bosne i Hercegovine da &quot;reformiraju rad Vijeća ministara u skladu s ustavnim procedurama kako bi se poboljšala njegova sposobnost da donosi i provodi odluke na poslovan i efikasan način&quot;;

Imajući u vidu kominike koji donio Upravni odbor Vijeća za implementaciju mira u Briselu 7. decembra 2000. godine, u kojem je naglašena neophodnost saradnje u cilju izgradnje funkcionalne države, posebno putem efikasnog Vijeća ministara koje uživa punu političku i finansijsku podršku entiteta, i koje je sposobno za saradnju, na ravnopravnim osnovama, sa drugim državama i međunarodnim organizacijama;

Podsjećajući se da je Upravni odbor Vijeća za implementaciju mira, u svom kominikeu donesenom u Briselu 3. februara 2005. godine, istaknuo centralnu ulogu Vijeća ministara u provođenju reformi koje su potrebne unutar procesa stabilizacije i pridruživanja Evropskoj uniji i apelovao na Vijeće ministara da nastavi tim tempom reforme i demonstrira svoje vodstvo bh. institucijama te brzo djeluje ukoliko Bosna i Hercegovina želi u skoroj budućnosti ispuniti uvjete Studije izvodljivosti Evropske unije;

S obzirom da je Vijeće ministara donijelo samo desetak novih zakona u toku devet mjeseci svog mandata kao i dvadesetak zakona kojima se vrše izmjene i dopune u postojećem zakonodavstvu, te da nije uspjelo donijeti ključne odluke poput odluke o imenovanju novog direktora Regulatorne agencije za komunikacije;

Imajući u vidu da je načelo kontinuiteta javne službe zasnovano na pravu građana Bosne i Hercegovine da očekuju da će se u njihovo ime neprekidno donositi odluke i izvršavati aktivnosti upravljanja;

Konstatirajući da ustaljena praksa odlaganja, kašnjenja i izostajanja doprinosi umanjenju sposobnosti Vijeća ministara;

S obzirom da je u cilju da se Bosni i Hercegovini osigura stabilna, efikasna i funkcionalna vlada potrebno da se izvrši reforma Vijeća ministara i njegovog procesa donošenja odluka;

Uzevši u obzir, konstatirajući, te imajući u vidu sve prethodno navedeno, visoki predstavnik donosi sljedeću:

=== Odluka o donošenju Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ===

Zakon koji slijedi i koji čini sastavni dio ove Odluke, stupa na snagu kako je predviđeno u članu 7. ovog Zakona na privremenoj osnovi, sve dok ga Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine ne usvoji u istom obliku, bez izmjena i dopuna i bez dodatnih uvjeta.

Danom stupanja na snagu ovog Zakona prestaju da važe sve suprotne odredbe Poslovnika o radu Vijeća ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 22/03).

Ova Odluka se objavljuje na službenoj Internet stranici Ureda visokog predstavnika i stupa na snagu odmah.

Ova Odluka se odmah objavljuje u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;.

==== Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ====

=== Član 1 ===

U članu 7. stav (3) Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 38/02, 30/03, 42/03, 81/06 i 76/07), ispred riječi: &quot;Zamjenici ministara zamjenjuju ministre&quot; dodaju se riječi: &quot;Ako drugačije nije predviđeno ovim Zakonom,&quot;.

U članu 7., sadašnji stav (4) zamjenjuje se novim stavom (4), koji glasi:

&quot;Zamjenik ministra koji učestvuje na sjednici Vijeća ministara umjesto odsutnog ministra u skladu sa stavom (3) ovog člana, ima pravo odlučivati u njegovo ime po svim ili po pojedinim pitanjima u skladu sa ovlaštenjem koje mu odsutni ministar prenese i koji o tome pismeno obavijesti predsjedavajućeg Vijeća ministara.&quot;

=== Član 2 ===

U članu 14. stav (3), riječi: &quot;najkasnije u roku od 15 dana od dana podnošenja njegove ostavke i/ili od dana kada je ustanovljeno da je ministar ili zamjenik ministra trajno spriječen da vrši svoju dužnost&quot; dodaju se iza riječi: &quot;imenuje njegovog nasljednika&quot;.

U članu 14. dodaju se novi stavovi (4) i (5), koji glase:

&quot;(4) Zamjenik ministra privremeno obavlja dužnosti ministra tokom perioda između:

a) dana kada ministar podnese ostavku i dana kada nasljednik navedenog ministra preuzme dužnost u skladu s postupkom predviđenim ovim zakonom; ili

b) dana kada se ustanovi da je ministar trajno spriječen da vrši svoju dužnost i dana kada nasljednik navedenog ministra preuzme dužnost u skladu s postupkom predviđenim ovim zakonom.

(5) U slučaju da privremeno vršenje dužnosti iz stava (4) ovog člana nastane u vezi s ostavkom ministra odbrane ili ustanovljenje trajne spriječenosti vršenja dužnosti nastane u vezi s ministrom odbrane, predsjedavajući Vijeća ministara će odrediti koji od zamjenika ministra odbrane će privremeno obavljati dužnosti navedenog ministra tokom odnosnog perioda propisanog u stavu (4) ovog člana.&quot;

=== Član 3 ===

U članu 15, dodaju se novi stavovi (3) i (4), koji glase:

&quot;(3) Ako Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine donese odluku o potvrdi smjene ministra u skladu sa stavom (1) ovog člana, zamjenik ministra će privremeno obavljati dužnosti navedenog ministra tokom perioda između dana donošenja navedene odluke o potvrdi i dana kada novoimenovani ministar preuzme dužnost u skladu s postupkom predviđenim ovim zakonom.

(4) Ako Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine donese odluku o potvrdi smjene ministra odbrane u skladu sa stavom (1) ovog člana, predsjedavajući Vijeća ministara će odrediti koji zamjenik ministra će privremeno obavljati dužnosti navedenog ministra tokom perioda između dana donošenja navedene odluke o potvrdi i dana kada novoimenovani ministar preuzme dužnost u skladu s postupkom predviđenim ovim zakonom.&quot;

=== Član 4 ===

U članu 16, stav (2), poslije prve rečenice dodaje se sljedeći tekst:

&quot;Po pravilu, sjednice Vijeća ministra održavaju se najmanje jednom sedmično, osim u opravdanim slučajevima utvrđenim u Poslovniku o radu Vijeća ministara Bosne i Hercegovine. Ako suprotno odredbama ovog zakona i odredbama navedenog Poslovnika predsjedavajući Vijeća ministara ne sazove dvije uzastopne sjednice Vijeća ministara, sjednicu će zajednički sazvati zamjenici predsjedavajućeg.&quot;

U članu 16, stav (3), iza riječi: &quot;članova Vijeća ministara&quot;, zarez se zamjenjuje tačkom i ostatak teksta se briše.

=== Član 5 ===

U članu 18. stav (1), riječi: &quot;od ukupnog broja svojih članova&quot; zamjenjuju se riječima: &quot;članova koji su prisutni i glasaju&quot;.

U članu 18. stav (2), iza riječi &quot;konsenzusom&quot; a prije riječi: &quot;a osobito o propisima&quot;, dodaju se riječi: &quot;članova koji su prisutni i glasaju&quot;.

U članu 18. stav (3) riječi: &quot;odluku donosi Vijeće ministara većinom glasova koja podrazumijeva i po najmanje dva člana iz svakog konstitutivnog naroda&quot; zamjenjuju se riječima: &quot;odluku donosi Vijeće ministara u skladu sa stavom (1) ovog člana, s tim da navedena većina podrazumijeva glas najmanje jednog člana iz svakog konstitutivnog naroda&quot;.

U članu 18. dodaje se novi stav (4), koji glasi:

&quot;(4) U slučaju da zamjenik ministra zamjenjuje ministra u skladu s ovim zakonom, glas navedenog zamjenika ministra računa se za potrebe izračunavanja većine propisane u stavu (1) ovog člana i za potrebe utvrđivanja postojanja konsenzusa propisanog u stavu (2) ovog člana. Prilikom računanja većine propisane u stavu (3) ovog člana, uračunava se glas navedenog zamjenika ministra, ali se ne smatra glasom pripadnika bilo kojeg od konstitutivnih naroda.&quot;

=== Član 6 ===

Član 32. se briše i zamjenjuje novim članom 32. koji glasi:

&quot;Predsjedavajućeg Vijeća ministara, u slučaju njegove odsutnosti ili druge vrste spriječenosti da obavlja svoje dužnosti, zamjenjuje najmlađi od zamjenika predsjedavajućeg Vijeća ministara. U tom slučaju, navedeni zamjenik predsjedavajućeg ima sva prava i dužnosti predsjedavajućeg Vijeća ministara.&quot;

=== Član 7 ===

Ovaj Zakon stupa na snagu danom objavljivanja u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;.

----

== Odluka o donošenju Autentičnog tumačenja Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ==
&lt;small&gt;(&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 94/07 – 3. decembar 2007.)&lt;/small&gt;

'''Napomena:''' Ovo Autentično tumačenje donio je '''Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu'''.

Koristeći se ovlaštenjima koja su visokom predstavniku dana članom V Aneksa 10 (Sporazum o civilnoj implementaciji Mirovnog ugovora) Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini, prema kojem je visoki predstavnik konačni autoritet za tumačenje navedenog Sporazuma o civilnoj implementaciji Mirovnog ugovora, i članom II 1. (d) prethodno navedenog Sporazuma, koji od visokog predstavnika zahtijeva da olakša rješavanje bilo kojih poteškoća koje se pojave u vezi sa civilnom implementacijom Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini;

Pozivajući se na stav XI.2 Zaključaka Konferencije za implementaciju mira održane u Bonu 9. i 10. decembra 1997. godine, u kojem je Vijeće za implementaciju mira pozdravilo namjeru visokog predstavnika da iskoristi svoj konačni autoritet za tumačenje Sporazuma o civilnoj implementaciji Mirovnog ugovora, kako bi olakšao rješavanje bilo kojih poteškoća kao što je gore rečeno &quot;donošenjem obavezujućih odluka kakogod on ocijeni da je neophodno&quot; o određenim pitanjima, uključujući i (prema tački (c) stava XI.2) &quot;mjere kojima se osigurava implementacija Mirovnog sporazuma na cijeloj teritoriji Bosne i Hercegovine i njenih entiteta, kao i neometano funkcioniranje zajedničkih institucija&quot;;

Pozivajući se također na Odluku visokog predstavnika, od 19. oktobra 2007. godine, o donošenju Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine;

Imajući u vidu da prema članu 137-140. Poslovnika Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine i članu 131-134. Poslovnika Doma naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine spomenuti domovi mogu donijeti autentična tumačenja zakona;

Konstatujući da se upravljanje institucijama Bosne i Hercegovine mora rukovoditi duhom kompromisa između svih konstitutivnih naroda Bosne i Hercegovine i između predstavnika imenovanih iz različitih entiteta Bosne i Hercegovine;

Konstatujući također da je Odluka od 19. oktobra u tom duhu donesena i da bi je shodno tome trebalo tumačiti odnosno provoditi;

Uzevši u obzir, konstatujući, te imajući u vidu sve prethodno navedeno, visoki predstavnik donosi sljedeću:

=== Odluka o donošenju Autentičnog tumačenja Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ===

Ovo Autentično tumačenje postaje sastavnim dijelom Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine donesenog Odlukom visokog predstavnika od 19. oktobra 2007. godine (&quot;Službeni glasnik Bosne i Hercegovine&quot;, br. 81/07) i ima zakonsku snagu.

Ovo Autentično tumačenje se odmah objavljuje u &quot;Službenom glasniku Bosne i Hercegovine&quot; i stupa na snagu danom objavljivanja.

Ovo Autentično tumačenje će se smatrati važećim od dana stupanja na snagu Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine donesenog Odlukom visokog predstavnika od 19. oktobra 2007. godine na privremenoj osnovi, sve dok Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine ne usvoji ovo Autentično tumačenje skupa sa spomenutim Zakonom u istom obliku, bez izmjena i dopuna i bez dodatnih uvjeta.

Ova Odluka se objavljuje na službenoj Internet stranici Kancelarije visokog predstavnika i stupa na snagu odmah.

Ova Odluka se odmah objavljuje u &quot;Službenom glasniku Bosne i Hercegovine&quot;.

==== Autentično tumačenje ====

1. Cilj Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine donesenog Odlukom visokog predstavnika od 19. oktobra 2007. godine (u daljnjem tekstu: &quot;Zakon&quot;) jeste da se omogući neometan rad Vijeća ministara (u daljnjem tekstu: VM).

2. Ove izmjene i dopune se bez razlike podjednako primjenjuju na sve članove VM-a.

3. Izmjenama i dopunama se ne zadire u sveukupni sastav VM-a, i to konkretno u jednaku zastupljenost konstitutivnih naroda Bosne i Hercegovine (vidi čl. 6. Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine, &quot;Službeni glasnik Bosne i Hercegovine&quot;, br. 38/02, 30/03, 42/03, 81/06 i 76/07; i čl. IX.3 Ustava).

4. Izmjenama i dopunama se osigurava da nijedan od članova VM-a ne može opstruirati njegov rad time što jednostavno neopravdano i nedopušteno izostaje sa sjednica, kao i potreba da Vijeću ministara bude omogućeno da stalno donosi odluke.

5. Izmjene i dopune nisu na štetu bilo kojeg konstitutivnog naroda i bilo kojeg od entiteta Bosne i Hercegovine. One će se provoditi u dobroj namjeri.

6. Izmjenama i dopunama se konkretno obrađuju sljedeća pitanja:

a) Zamjena predsjedavajućeg Vijeća ministara zamjenikom predsjedavajućeg i zamjena ministra njegovim zamjenikom

i) Zamjena predsjedavajućeg Vijeća ministara

7. Kada se govori o zamjeni predsjedavajućeg Vijeća ministara, član 32. Zakona o Vijeću ministara propisuje:

&quot;Predsjedavajućeg Vijeća ministara, u slučaju njegove odsutnosti ili druge vrste spriječenosti da obavlja svoje dužnosti, zamjenjuje najmlađi od zamjenika predsjedavajućeg Vijeća ministara. U tom slučaju, navedeni zamjenik predsjedavajućeg ima sva prava i dužnosti predsjedavajućeg Vijeća ministara.&quot;

8. Da bi izbjegli svaku vrstu sumnje, mehanizam zamjene propisan u članu 32. Zakona o Vijeću ministara primjenjuje se jedino u slučajevima odsustva ili spriječenosti da se obavljaju dužnosti koje su privremenog karaktera i neće se tumačiti na bilo koji način, bilo posredno ili neposredno, tako da dozvoljava zamjeniku predsjedavajućeg Vijeća ministara da zamijeni predsjedavajućeg Vijeća ministara u slučajevima trajne spriječenosti da obavlja svoje dužnosti. Član 32 se mora tumačiti u vezi sa članom 12.(3) Zakona o Vijeću ministara koji izričito regulira slučajeve trajne spriječenosti predsjedavajućeg Vijeća ministara da obavlja svoje dužnosti.

9. Članom 12.(3) propisuje se da ako je predsjedavajući Vijeća ministara trajno spriječen da vrši svoje dužnosti, Vijeće ministara daje ostavku u cjelini i novi postupak imenovanja i odobravanja svih članova Vijeća ministara, uključujući i predsjedavajućeg, mora biti sproveden u skladu s relevantnim odredbama Zakona o Vijeću ministara. Članom 12. (3) predviđa se sljedeće:

&quot;Ako predsjedavajući Vijeća ministara podnese ostavku ili ako je trajno spriječen da vrši svoju dužnost, Vijeće ministara daje ostavku u cjelini a dužnost obavlja do potvrde novog predsjedavajućeg i članova Vijeća ministara. U tom slučaju primjenjuje se postupak iz člana 9. i 10. ovog zakona.&quot;

10. Način na koji se utvrđuje privremena spriječenost ili odsustvo jeste materija koja se uređuje Poslovnikom o radu Vijeća ministara. Pored toga, i da bi izbjegli svaku sumnju, članom 32. ne omogućava se zamjeniku predsjedavajućeg koji vrši dužnost predsjedavajućeg Vijeća ministara da bude izuzet od uvjeta kojim se ograničavaju nadležnosti zamjenika predsjedavajućeg u pogledu sazivanja sjednica Vijeća ministara. Na primjer, zamjenik predsjedavajućeg koji zamjenjuje predsjedavajućeg Vijeća ministara u smislu člana 32. može sazvati sjednicu jedino zajedno s drugim zamjenikom predsjedavajućeg i to u slučaju kada je predsjedavajući propustio, suprotno odredbama ovog Zakona i odredbama navedenog Poslovnika, da sazove dvije uzastopne sjednice Vijeća ministara.

ii) Zamjena ministra

11. Zakonom su izmijenjeni i dopunjeni članovi 14. i 15. Zakona o Vijeću ministara s ciljem da se osigura da, u periodu između dana podnošenja ostavke, smjene ili trajne spriječenosti ministra i dana kada nasljednik ministra preuzme dužnost, zamjenik ministra privremeno obavlja dužnosti datog ministra. Takva mogućnost vršenja dužnosti u ime odsutnog ministra je već postojala u Zakonu u Vijeću ministara proglašenom u decembru 2002. godine, ali je bila ograničenog djelokruga. Izuzetak koji se uvodi ovim izmjenama i dopunama također ograničava nadležnosti u pogledu donošenja odluka zamjenika ministra.

12. Što se tiče utjecaja zamjene od strane zamjenika ministra na odlučivanje u Vijeću ministara, prethodno pomenute izmjene i dopune potrebno je tumačiti u vezi s izmjenama i dopunama koje su Zakonom unesene u član 18. Zakona o Vijeću ministara. Zakonom je dodan novi stav (4) u članu 18. i time je osigurano, između ostalog, da se glas zamjenika ministra ne može računati kao glas pripadnika bilo kojeg od konstitutivnih naroda. Novim stavom (4) izričito se predviđa:

&quot;(4) U slučaju da zamjenik ministra zamjenjuje ministra u skladu s ovim zakonom, glas navedenog zamjenika ministra računa se za potrebe izračunavanja većine propisane u stavu (1) ovog člana i za potrebe utvrđivanja postojanja konsenzusa propisanog u stavu (2) ovog člana. Prilikom računanja većine propisane u stavu (3) ovog člana, uračunava se glas navedenog zamjenika ministra, ali se ne smatra glasom pripadnika bilo kojeg od konstitutivnih naroda.&quot;

b) Kvorum za održavanje sjednica

13. Zakonom je izmijenjen i dopunjen član 16(3) Zakona o Vijeću ministara kako bi se omogućilo Vijeću ministara da održava sjednicu ako je na toj sjednici prisutno više od jedne polovine njegovih članova. Ovom izmjenom i dopunom umanjuju se mogućnosti da se Vijeće ministara blokira pukim izostajanjem članova nekog konstitutivnog naroda. Pravilo se bez razlike primjenjuje podjednako na sve takve članove, i njime se ne krši član IX 3 Ustava BiH kojim se propisuje da &quot;Funkcioneri imenovani na položaje u institucijama Bosne i Hercegovine, u pravilu, odražavaju sastav naroda Bosne i Hercegovine&quot;.

c) Obaveza održavanja sjednice Vijeća ministara

14. Izmjenama i dopunama u članu 16. stav 2. Zakona o Vijeću ministara donesenim u Zakonu, predviđa se da će se sjednice Vijeća ministara održavati najmanje jednom sedmično. Izmjenama i dopunama se međutim dopuštaju izuzeci od pravila u opravdanim slučajevima i u skladu s onim što je utvrđeno u Poslovniku o radu Vijeća ministara. Pored toga, izmjenama i dopunama se predviđa da u slučaju da predsjedavajući ne sazove dvije uzastopne sjednice, a da to pri tome ne spada u predmet izuzetka predviđenog Poslovnikom, zamjenici predsjedavajućeg će zajednički sazvati sjednicu.

15. U pogledu toga može li sjednica biti sazvana iznenadno ili u odsutnosti određenih članova, neophodno je prisjetiti se da će raspored rada Vijeća ministara biti transparentan i poznat svim njegovim članovima i da se novom odredbom izričito dopušta da pravila procedure derogiraju od načela sedmičnih sjednica iz opravdanih razloga (npr. praznik ili sezonski odmor). Nadalje, sazivanje sjednice od strane zamjenikâ predsjedavajućeg podliježe izvjesnim uvjetima:

(1) Predsjedavajući je morao propustiti da sazove dvije uzastopne sjednice VM-a;

(2) Takav propust mora biti u suprotnosti s odredbama Zakona i Poslovnika o radu Vijeća ministara, i

(3) Potrebno je da sjednicu zajednički sazovu dva zamjenika predsjedavajućeg.

16. Radi ilustracije, sjednicu ne bi mogli iznenadno sazvati zamjenici predsjedavajućeg na dan kada se Vijeće ministara ne bi trebalo sazvati, iz opravdanog razloga propisanog u Poslovniku o radu (npr. praznik kojeg proslavljaju određeni članovi Vijeća ministara).

Članom 16. stav (2) koji je proglašen Zakonom, izričito se predviđa sljedeće:

&quot;Po pravilu, sjednice Vijeća ministra održavaju se najmanje jednom sedmično, osim u opravdanim slučajevima utvrđenim u Poslovniku o radu Vijeća ministara Bosne i Hercegovine. Ako suprotno odredbama ovog zakona i odredbama navedenog Poslovnika predsjedavajući Vijeća ministara ne sazove dvije uzastopne sjednice Vijeća ministara, sjednicu će zajednički sazvati zamjenici predsjedavajućeg.&quot;

17. Na Vijeću ministara će biti da u svom Poslovniku o radu definira takve opravdane slučajeve, tj. okolnosti u kojima se opravdava neodržavanje sjednice Vijeća ministara (npr. praznik kojeg proslavljaju određeni članovi Vijeća ministara).

18. Po pravilu, u takve opravdane slučajeve će, između ostalog, spadati:

(1) Odsutnost svih članova (ministri i predsjedavajući Vijeća ministara ako se dati slučaj pojavi) koji predstavljaju dati konstitutivni narod; i

(2) Odsutnost svih članova imenovanih sa teritorije datog entiteta.

U tu svrhu, bit će uspostavljen mehanizam prema kojem će osoba odnosno osobe koje sazivaju sjednicu i osoba koja predsjedava sjednicom uložiti maksimalne napore kako bi osigurali da najmanje jedan takav član iz svakog konstitutivnog naroda i najmanje jedan član imenovan s teritorije svakog entiteta bude prisutan na sjednici. Ukoliko ovi napori ne uspiju, osoba odnosno osobe koje sazivaju sjednicu ili osoba koja predsjedava sjednicom će odgoditi održavanje sjednice za minimalno tri (3) dana i maksimalno sedam (7) dana.

Neprisustvovanjem na ponovo sazvanoj sjednici članova koji predstavljaju isti konstitutivni narod i/ili imenovanih s teritorije istog entiteta, neće se spriječiti održavanje sjednice ukoliko postoji kvorum iz člana 16(3) ovog Zakona i nijedan drugi važeći opravdan slučaj ne sprječava njeno održavanje. Radi ilustracije, ako nijedan član iz reda konstitutivnog naroda A ne može biti prisutan kada je sjednica sazvana, osoba ili osobe koje sazivaju sjednicu ili osoba koja predsjedava tom sjednicom će odgoditi njeno održavanje. Kada je sjednica ponovo sazvana, odsustvovanje svih članova iz reda istog konstitutivnog naroda neće predstavljati opravdan slučaj za neodržavanje sjednice. Pored toga, uz pretpostavku da su članovi koji predstavljaju konstitutivni narod A imenovani sa teritorije entiteta X, odsustvovanje svih članova imenovanih sa teritorije entiteta X kada je sjednica ponovo sazvana, neće predstavljati opravdan slučaj za neodržavanje sjednice.

d) Donošenje odluka Vijeća ministara

19. Odlukom se pravi razlika između: (1) odluka koje donosi Vijeće ministara o pitanjima o kojima konačnu odluku donosi Parlamentarna skupština (npr. zakoni) i (2) konačnih odluka Vijeća ministara (imenovanja, podzakonski akti, itd.)

- O pitanjima o kojima konačnu odluku donosi Parlamentarna skupština: izmjenama donesenim Zakonom ne mijenja se uvjet većinskog odlučivanja sadržan u članu 18. (1) Zakona o Vijeću ministara. Međutim, Zakonom se predviđa da će ta većina biti izračunata na osnovu članova koji su prisutni i glasaju. Ova odredba mora se tumačiti u skladu s članom 16 (1) Zakona o Vijeću ministara, u kojem se izričito predviđa da članovi VM-a imaju obavezu da učestvuju u radu Vijeća ministara. Izmjene donesene ovim Zakonom u cijelosti su u skladu s ovom obavezom i osiguravaju da se rad VM-a ne može blokirati pukim izostajanjem. Ranije pravilo, prema kojem je bila potrebna većina od ukupnog broja članova za donošenje odluka o kojima konačno odlučuje Parlamentarna skupština u praksi se svodilo na to da se smatra da su odsutni ministri glasali &quot;protiv&quot; odluka koje razmatra Vijeće ministara. Odredba se primjenjuje podjednako na sve članove Vijeća ministara bez razlike. Neophodno je prisjetiti se na kraju da se ove odluke prosljeđuju Parlamentarnoj skupštini gdje se primjenjuje postupak odlučivanja propisan Ustavom u članu IV.

- O svim ostalim pitanjima, uključujući i konačne odluke VM-a: izmjene donesene ovim Zakonom ne mijenjaju uvjet konsenzusa za donošenje odluka predviđen u čl. 18.(2) Zakona o Vijeću ministara. Radi jasnoće, izmjenama se predviđa da će se konsenzus računati na osnovu članova koji su prisutni i glasaju. Ova odredba, upravo kao i izmjena u članu 18 (1), mora se tumačiti u vezi s članom 16 (1) Zakona o Vijeću ministara, u kojem se izričito predviđa da članovi Vijeća ministara imaju obavezu da učestvuju u radu Vijeća ministara. Izmjene donesene Zakonom u cijelosti su u skladu s ovom obavezom i osiguravaju da rad Vijeća ministara ne može biti blokiran pukim izostajanjem. Odredba se primjenjuje podjednako na sve članove Vijeća ministara bez razlike.

Izmjene i dopune donesene Zakonom u članu 18(3) Zakona o Vijeću ministara osiguravaju bolje funkcioniranje Vijeća ministara time što iziskuju da, ako konsenzus nije postignut, propisana većina će uključivati glas najmanje jednog (1) člana iz svakog konstitutivnog naroda. Ova odredba primjenjuje se podjednako na sve članove Vijeća ministara bez razlike. Neophodno je naglasiti da se ovo pravilo odnosi na konstitutivne narode a ne na entitete. U tom pogledu, upućuje se da se prethodna odredba isto tako nije odnosila ni na entitetsku zastupljenost. Kao takvo ovo pravilo ne spada u predmet člana V(4)b) Ustava BiH, kojim se predviđa da &quot;Najviše dvije trećine svih ministara mogu biti imenovani sa teritorije Federacije.&quot; Ovakva ustavna odredba se dakle primjenjuje na imenovanja i ne predstavlja pravilo o kvorumu ili donošenju odluka u Vijeću ministara.

Vrijedi ponoviti da uvjet da konačna odluka Vijeća ministara treba dobiti podršku jednog ministra iz svakog konstitutivnog naroda nije ugrožen odsutnošću jednog ili dvojice ostalih ministara navedenog konstitutivnog naroda.

Neophodno je isto tako prisjetiti se da postupak imenovanja i odobravanja članova Vijeća ministara propisan Ustavom osigurava da Predsjedništvo imenuje predsjedavajućeg Vijeća ministara i da sve članove Vijeća ministara mora odobriti Parlamentarna skupština. Entitetski interesi u pogledu sastava Vijeća ministara mogu se rješavati putem procedure vitalnog interesa entiteta, propisane u članu V (2) d) Ustava i putem procedure odlučivanja Parlamentarne skupštine, propisane u članu IV (3) d) Ustava.

Član 18. stav 3. mora se tumačiti u vezi sa članom 6. Zakona. Članom 6. stav 1. Zakona predviđa se sljedeće:

&quot;Ukupni sastav Vijeća ministara će u toku cijelog mandata biti u potpunosti u skladu sa Ustavom Bosne i Hercegovine, naročito njegovim članovima V.4.(b) i IX.3., te će se u skladu s tim u sastavu Vijeća ministara osigurati jednaka zastupljenost konstitutivnih naroda Bosne i Hercegovine.&quot;

U smislu člana 18. stav 3., glas člana Vijeća ministara ne može se ubrajati kao glas datog konstitutivnog naroda, ukoliko navedeni član nije imenovan u Vijeće ministara kao predstavnik istog konstitutivnog naroda. Svako drugo tumačenje bi dovelo do situacije u kojoj bi zaštita data konstitutivnim narodima u procesu donošenja odluka prema članu 18. stav 3. kao i garancija jednake zastupljenosti konstitutivnih naroda predviđena u članu 6. stav 1. postale nedjelotvorne.

S obzirom na stav 2. u članu 6. Zakona, kojim se propisuje da su predsjedavajući Vijeća ministara i zamjenici predsjedavajućeg iz različitih konstitutivnih naroda, član 18. stav 3. Zakona o Vijeću ministara će se tumačiti na način da se njime predviđa ulaganje najvećih napora kako bi se osiguralo da glas najmanje jednog člana iz svakog konstitutivnog naroda iz navedene odredbe daje predsjedavajući Vijeća ministara i zamjenici predsjedavajućeg Vijeća ministara. U slučaju da su predsjedavajući ili zamjenici predsjedavajućeg odsutni ili na drugi način spriječeni da na navedeni način glasaju, oni će ovlastiti po jednog člana Vijeća ministara koji pripada istom konstitutivnom narodu da daju glas u njihovo ime. U slučaju da predsjedavajući ili zamjenici predsjedavajućeg u tu svrhu ne ovlaste člana Vijeća ministara ili u slučaju da je u tu svrhu ovlašteni član Vijeća ministara odsutan ili na drugi način spriječen da da navedeni glas, bilo koji drugi član Vijeća ministara koji pripada datom konstitutivnom narodu ima pravo dati navedeni glas.

----

== Zakon o izmjeni Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ==
&lt;small&gt;(&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 24/08 – 25. februar 2008.)&lt;/small&gt;

Na osnovu člana IV. 4. a) Ustava Bosne i Hercegovine, Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine, na 18. sjednici Predstavničkog doma, održanoj 12., 13. i 17. decembra 2007. godine, i na 12. sjednici Doma naroda, održanoj 25. februara 2008. godine, usvojila je

=== Član 1 ===

U Zakonu o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 30/03, 42/03, 81/06 i 76/07) član 27b. stav 3. mijenja se i glasi:

&quot;Direkcijom rukovodi direktor, kojeg imenuje i razrješava Vijeće ministara Bosne i Hercegovine, u skladu sa Zakonom o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine.&quot;

=== Član 2 ===

Ovaj Zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;.

----

== Napomene ==
{{reflist}}

== Povezane stranice ==

* [[Zakon o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine]] – prečišćeni tekst

[[Kategorija:Zakoni]]
[[Kategorija:Bosna i Hercegovina]]</text>
      <sha1>bswlz0uhs2jmjhcqe9zi5iy9ha2fy20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakon o izboru, prestanku mandata, opozivu i zamjeni načelnika općina u Federaciji Bosne i Hercegovine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5572</id>
    <revision>
      <id>12164</id>
      <timestamp>2026-08-13T12:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Zakon  | naslov = Zakon o izboru, prestanku mandata, opozivu i zamjeni načelnika općina u Federaciji Bosne i Hercegovine  | vrsta = zakon  | nivo = entitetski  | oblast = Federacija Bosne i Hercegovine  | donosilac = Parlament Federacije Bosne i Hercegovine  | datum_donosenja = 2008.  | glasnik = &quot;Službene novine Federacije BiH&quot;  | stupio_na_snagu = narednog dana od dana objavljivanja (član 13)  | napomene = Zakon uređuje izbor, prestanak mandata, opoziv i zamjenu nač...</comment>
      <origin>12164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7002" sha1="4guh7k11sfwzz2jirosnrvqjb9jtm36" xml:space="preserve">{{Zakon
 | naslov = Zakon o izboru, prestanku mandata, opozivu i zamjeni načelnika općina u Federaciji Bosne i Hercegovine
 | vrsta = zakon
 | nivo = entitetski
 | oblast = Federacija Bosne i Hercegovine
 | donosilac = Parlament Federacije Bosne i Hercegovine
 | datum_donosenja = 2008.
 | glasnik = &quot;Službene novine Federacije BiH&quot;
 | stupio_na_snagu = narednog dana od dana objavljivanja (član 13)
 | napomene = Zakon uređuje izbor, prestanak mandata, opoziv i zamjenu načelnika općina u Federaciji BiH. Postupak izbora regulisan je Izbornim zakonom BiH (član 9).
 | wikipedia = 
}}

__TOC__

== UKAZ O PROGLAŠENJU ==

Na osnovu člana IV.B.7. a) (IV) Ustava Federacije Bosne i Hercegovine, donosim

'''UKAZ'''

O PROGLAŠENJU ZAKONA O IZBORU, PRESTANKU MANDATA, OPOZIVU I ZAMJENI NAČELNIKA OPĆINA U FEDERACIJI BOSNE I HERCEGOVINE

Proglašava se Zakon o izboru, prestanku mandata, opozivu i zamjeni načelnika općina u Federaciji Bosne i Hercegovine koji je donio Parlament Federacije BiH na sjednici Predstavničkog doma od 27. marta 2008. godine i na sjednici Doma naroda od 3. aprila 2008. godine.

Broj 01-02-198/08
9. aprila 2008. godine
Sarajevo

Predsjednica
Federacije BiH
Borjana Krišto, s. r.

== ZAKON ==

O IZBORU, PRESTANKU MANDATA, OPOZIVU I ZAMJENI NAČELNIKA OPĆINA U FEDERACIJI BOSNE I HERCEGOVINE

=== Član 1 ===

''(Napomena: Tekst člana 1 (definicija) nije dostupan u izvornom PDF-u.)''

=== Član 2 ===

(Kandidiranje)

Svaki kandidat za načelnika kandiduje se u skladu sa odredbama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 23/01, 7/02, 9/02, 20/02, 25/02, 4/04, 20/04, 25/05, 52/05, 65/05, 77/05, 11/06, 24/06 i 32/07) (u daljnjem tekstu: Izborni zakon).

Kandidati za načelnika nalaze se na istoj listi kandidata.

Redoslijed kandidata za načelnika vrši se na način kako je to propisano odredbama Izbornog zakona.

=== Član 3 ===

(Glasački listić)

Glasački listić za načelnika omogućava glasaču da svoj glas dodijeli samo jednom kandidatu.

Glasački listić sadrži:

- datum izbora;
- naziv organa za koji se vrši izbor;
- imena svih kandidata iza kojih je označen naziv stranke, odnosno koalicije, ili oznaka nezavisni kandidat.

Glasački listić smatrat će se važećim ili nevažećim u slučajevima kako je to propisano odredbama Izbornog zakona.

=== Član 4 ===

(Izbor načelnika)

Načelnik se bira direktnim izborom od birača upisanih u Centralni birački spisak u toj općini.

Za načelnika je izabran onaj kandidat koji je dobio najveći broj glasova.

Mandat načelnika traje četiri godine i vezan je za mandat saziva općinskog vijeća.

Mandat načelnika izabranog na prijevremenim izborima teče do redovnog isteka mandata općinskog vijeća.

=== Član 5 ===

(Prestanak mandata načelnika)

Izabranom načelniku prestaje mandat prije isteka vremena na koje je izabran u skladu sa odredbom člana 1.10. Izbornog zakona.

=== Član 6 ===

(Opoziv načelnika)

Inicijativa s obrazloženjem za pokretanje postupka opoziva načelnika može biti pokrenuta od općinskog vijeća putem 1/3 vijećnika općinskog vijeća, ili 10% registrovanih birača na području općine.

Općinsko vijeće dužno je sve inicijative za pokretanje opoziva načelnika iz stava 1. ovog člana staviti na dnevni red naredne sjednice općinskog vijeća.

Odluka o pokretanju opoziva načelnika donosi se većinom glasova od ukupnog broja vijećnika u općinskom vijeću. U slučaju prihvaćanja inicijative općinsko vijeće dužno je donijeti odluku o pokretanju postupka opoziva načelnika u roku od 30 dana.

Ako općinsko vijeće donese odluku o prihvaćanju inicijative opoziva načelnika, provodi se postupak u kojem građani odlučuju direktnim tajnim glasanjem. Mandat načelnika prestaje ukoliko natpolovična većina građana koji su glasali donese odluku o opozivu načelnika.

Odluka građana je obvezujuća za općinsko vijeće i načelnika.

=== Član 7 ===

(Zamjena načelnika)

Načelnika za vrijeme privremene odsutnosti ili spriječenosti zamjenjuje dužnosnik ili djelatnik općinskih organa uprave, kojeg on ovlasti.

Dužnost načelnika u slučaju prestanka mandata u smislu člana 5. ovog Zakona i u slučaju opoziva u smislu člana 6. ovog Zakona, do ponovnog izbora načelnika, vrši osoba izabrana od općinskog vijeća natpolovičnom većinom od ukupnog broja članova općinskog vijeća.

=== Član 8 ===

(Prijevremeni izbori)

Nakon prestanka mandata načelnika u smislu člana 5. ovog Zakona i opoziva načelnika u smislu člana 6. ovog Zakona, prijevremeni izbori za izbor načelnika moraju se održati u roku od 60 dana od dana prestanka mandata ili opoziva.

=== Član 9 ===

(Primjena Izbornog zakona)

Opće biračko pravo (aktivno i pasivno) za izbor načelnika, tijela za provedbu izbora, ovjera i kandidovanje za izbor, provedba izbora, zaštita izbornog prava, verifikovanje izbornih rezultata i ponovni, odgođeni i prijevremeni izbori regulirani su Izbornim zakonom i direktno se primjenjuju na izbor načelnika.

=== Član 10 ===

(Obaveza usklađivanja statuta)

Općinska vijeća dužna su uskladiti statute općina sa odredbama ovog Zakona u roku od 60 dana od dana stupanja na snagu ovog Zakona, a najkasnije do dana primjene ovog Zakona.

Ukoliko općinska vijeća ne ispune obavezu iz prethodnog stava direktno će se primjenjivati ovaj Zakon.

=== Član 11 ===

(Izuzetak od primjene postupka opoziva)

Postupak opoziva načelnika ne može se voditi 100 dana nakon izbora načelnika, niti u izbornoj godini predviđenoj za lokalne izbore.

=== Član 12 ===

(Pravo načelnika nakon prestanka dužnosti)

Nakon prestanka dužnosti načelnika, a do početka ostvarivanja plaće po drugom osnovu ili do ispunjavanja uvjeta za penziju, načelnici imaju pravo na:

- sa radnim stažom do pet godina, tri mjeseca na naknadu plaće koju su ostvarivali dok su bili na javnoj dužnosti, a sljedećih devet mjeseci 50% od te plaće;

- sa radnim stažom od pet do 15 godina, šest mjeseci naknadu plaće koju su ostvarivali dok su bili na javnoj dužnosti, a sljedećih šest mjeseci 50% od te plaće;

- sa radnim stažom od 15 do 25 godina, devet mjeseci naknadu plaće koju su ostvarivali dok su bili na javnoj dužnosti, a sljedeća tri mjeseca 50% od te plaće;

- sa radnim stažom preko 25 godina, 12 mjeseci naknadu plaće koju su ostvarivali dok su bili na javnoj dužnosti.

=== Član 13 ===

(Stupanje na snagu)

Ovaj Zakon stupa na snagu narednog dana od dana objavljivanja u &quot;Službenim novinama Federacije BiH&quot;.

Danom stupanja na snagu ovog Zakona prestaje važiti Zakon o direktnom izboru općinskog načelnika u Federaciji Bosne i Hercegovine (&quot;Službene novine Federacije BiH&quot;, broj 20/04).

== Napomene ==
{{reflist}}

== Povezane stranice ==

* [[Izborni zakon Bosne i Hercegovine]] – osnovni zakon koji reguliše izborni postupak

[[Kategorija:Zakoni Federacije Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Lokalna samouprava u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:2008]]</text>
      <sha1>4guh7k11sfwzz2jirosnrvqjb9jtm36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Izborni zakon Bosne i Hercegovine/Amandmani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5573</id>
    <revision>
      <id>12166</id>
      <timestamp>2026-08-13T13:59:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Zakon  | naslov = Amandmani na Izborni zakon Bosne i Hercegovine  | vrsta = zakon  | nivo = državni  | oblast = Bosna i Hercegovina  | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine / Visoki predstavnik  | datum_donosenja = 2001–2026  | glasnik = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 23/01, 7/02, 9/02, 20/02, 25/02, 4/04, 20/04, 25/05, 52/05, 65/05, 77/05, 11/06, 24/06, 32/07, 33/08, 37/08, 32/10, 18/13, 7/14, 31/16, 41/20, 38/22, 51/22, 24/24  | napomene = Spisak svih...</comment>
      <origin>12166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6417" sha1="icg3n803noplx3l8saunzegol0cy5qu" xml:space="preserve">{{Zakon
 | naslov = Amandmani na Izborni zakon Bosne i Hercegovine
 | vrsta = zakon
 | nivo = državni
 | oblast = Bosna i Hercegovina
 | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine / Visoki predstavnik
 | datum_donosenja = 2001–2026
 | glasnik = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 23/01, 7/02, 9/02, 20/02, 25/02, 4/04, 20/04, 25/05, 52/05, 65/05, 77/05, 11/06, 24/06, 32/07, 33/08, 37/08, 32/10, 18/13, 7/14, 31/16, 41/20, 38/22, 51/22, 24/24
 | napomene = Spisak svih izmjena i dopuna Izbornog zakona Bosne i Hercegovine, uključujući odluke Visokog predstavnika i ispravke. Tehnički prečišćeni tekst iz maja 2024. obuhvata sve amandmane do rednog broja 27. Posljednja izmjena (redni broj 28, 2026) nije uključena u prečišćeni tekst.
}}

__TOC__

== Spisak amandmana, odluka i ispravki ==

Ovdje su navedene sve izmjene i dopune Izbornog zakona Bosne i Hercegovine, prema evidenciji Centralne izborne komisije BiH (izbori.ba). Redni brojevi odgovaraju originalnoj numeraciji na tom sajtu.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Redni broj !! Naziv akta !! Službeno glasilo !! Donosilac !! Godina !! Napomena
|-
| 1 || Izborni zakon BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 23/01 || Parlamentarna skupština BiH || 2001. || Osnovni zakon
|-
| 2 || Odluka Visokog predstavnika o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 07/02 || Visoki predstavnik || 2002. ||
|-
| 3 || Odluka Visokog predstavnika o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 09/02 || Visoki predstavnik || 2002. ||
|-
| 4 || Odluka Visokog predstavnika za BiH o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 09/02 || Visoki predstavnik || 2013. || Ponovno objavljivanje / ažuriranje
|-
| 5 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 20/02 || Parlamentarna skupština BiH || 2002. ||
|-
| 6 || Ispravka Zakona o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 25/02 || Parlamentarna skupština BiH || 2002. || Ispravka prethodnog zakona
|-
| 7 || Odluka Visokog predstavnika za BiH kojom se proglašava Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 04/04 || Visoki predstavnik || 2004. ||
|-
| 8 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 4/04 || Parlamentarna skupština BiH || 2004. ||
|-
| 9 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 20/04 || Parlamentarna skupština BiH || 2004. ||
|-
| 10 || Odluka Visokog predstavnika za BiH kojom se proglašava Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 25/05 || Visoki predstavnik || 2005. ||
|-
| 11 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 52/05 || Parlamentarna skupština BiH || 2005. ||
|-
| 12 || Ispravka Zakona o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 65/05 || Parlamentarna skupština BiH || 2005. || Ispravka prethodnog zakona
|-
| 13 || Zakon o dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 77/05 || Parlamentarna skupština BiH || 2005. ||
|-
| 14 || Odluka Visokog predstavnika za BiH kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 11/06 || Visoki predstavnik || 2006. ||
|-
| 15 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 24/06 || Parlamentarna skupština BiH || 2006. ||
|-
| 16 || Zakon o usvajanju Zakona o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 32/07 || Parlamentarna skupština BiH || 2007. ||
|-
| 17 || – || – || – || – || Nedostaje u originalnoj listi
|-
| 18 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 33/08 || Parlamentarna skupština BiH || 2008. ||
|-
| 19 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 37/08 || Parlamentarna skupština BiH || 2008. ||
|-
| 20 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 32/10 || Parlamentarna skupština BiH || 2010. ||
|-
| 21 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 18/13 || Parlamentarna skupština BiH || 2013. ||
|-
| 22 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 07/14 || Parlamentarna skupština BiH || 2014. ||
|-
| 23 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 31/16 || Parlamentarna skupština BiH || 2016. ||
|-
| 24 || Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 41/20 || Parlamentarna skupština BiH || 2020. ||
|-
| 25 || Odluka Visokog predstavnika za BiH kojom se proglašava Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 38/22 || Visoki predstavnik || 2022. ||
|-
| 26 || Odluka Visokog predstavnika za BiH kojom se proglašava Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 51/22 || Visoki predstavnik || 2022. ||
|-
| 27 || Odluka kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine i Ispravka Odluke visokog predstavnika kojom se donosi Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine || &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 24/24 || Visoki predstavnik || 2024. ||
|-
| 28 || Odluka Visokog predstavnika za BiH kojom se proglašava Zakon o izmjenama i dopunama Izbornog zakona BiH || &quot;Službeni glasnik BiH&quot; (broj nije naveden) || Visoki predstavnik || 2026. || Posljednja izmjena; nije uključena u prečišćeni tekst iz maja 2024.
|}

== Napomene ==

* Redni brojevi 1–28 odgovaraju numeraciji na službenoj stranici Centralne izborne komisije BiH (izbori.ba).
* Broj 17 nedostaje u originalnoj listi – vjerovatno preskočen ili nepostojeći.
* Tehnički prečišćeni tekst Izbornog zakona (maj 2024) uključuje sve amandmane do rednog broja 27 (2024). Amandman 28 (2026) nije uključen.
* Odluke Visokog predstavnika donesene su na osnovu bonskih ovlaštenja (Aneks 10 Općeg okvirnog sporazuma).
* Ispravke su tehničke korekcije prethodno donesenih zakona.

== Povezane stranice ==

* [[Izborni zakon Bosne i Hercegovine]] – tehnički prečišćeni tekst (maj 2024)

[[Kategorija:Zakoni Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Izbori u Bosni i Hercegovini]]
[[Kategorija:Amandmani]]</text>
      <sha1>icg3n803noplx3l8saunzegol0cy5qu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odluka o nametanju Zakona o zastavi Bosne i Hercegovine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5574</id>
    <revision>
      <id>12167</id>
      <timestamp>2026-08-13T14:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Akt  | naslov = Odluka o nametanju Zakona o zastavi Bosne i Hercegovine  | vrsta = odluka  | broj = 01/98  | donosilac = [[w:Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]]  | potpisnik = Carlos Westendorp  | datum_donosenja = 4. februar 1998.  | pravni_osnov = [[Aneks 10 Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini]], član XI Bonskog dokumenta  | teritorij = Bosna i Hercegovina  | materija = državni simboli  | status = važ...</comment>
      <origin>12167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3720" sha1="g9h2fxzh8j7ibesnaers7tbsuhwn5tz" xml:space="preserve">{{Akt
 | naslov = Odluka o nametanju Zakona o zastavi Bosne i Hercegovine
 | vrsta = odluka
 | broj = 01/98
 | donosilac = [[w:Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]]
 | potpisnik = Carlos Westendorp
 | datum_donosenja = 4. februar 1998.
 | pravni_osnov = [[Aneks 10 Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini]], član XI Bonskog dokumenta
 | teritorij = Bosna i Hercegovina
 | materija = državni simboli
 | status = važeći
 | izvor_objave = Službeni glasnik BiH
 | url = https://www.ohr.int/decision-imposing-the-law-on-the-flag-of-bih/
}}

&lt;!-- NAPOMENA UREDNIKU: dodati odgovarajuću licencnu/PD oznaku prema
lokalnoj konvenciji bs.wikisource prije objave. --&gt;

U skladu sa mojim ovlaštenjima prema Aneksu 10 mirovnog sporazuma i članu XI Bonskog dokumenta, odlučujem da Zakon o zastavi Bosne i Hercegovine stupa na snagu na privremenim osnovama, dok Parlamentarna skupština ne usvoji ovaj zakon u odgovarajućoj formi.

Broj 01/98

4. februar 1998. godine

Sarajevo

Carlos Westendorp

Visoki predstavnik

==ZAKON O ZASTAVI BOSNE I HERCEGOVINE==

'''Član 1.''' Ovim zakonom uređuje se oblik i izgled zastave Bosne i Hercegovine, kao i njeno isticanje na nivou države Bosne i Hercegovine.

'''Član 2.''' Zastavom Bosne i Hercegovine predstavlja se Bosna i Hercegovina i zastava se ističe kao simbol Bosne i Hercegovine.

'''Član 3.''' Zastava Bosne i Hercegovine je plave boje. Desno od centra nalazi se trougao žute boje. Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg ruba, proteže se red bijelih petokrakih zvijezda. Zastava je pravougaonog oblika. Odnos između dužine i širine zastave je 1:2.

'''Član 4.''' Mjere i tehničke specifikacije u vezi sa likovno-grafičkim rješenjem i dimenzijama zastave Bosne i Hercegovine, koje se nalaze u prilogu ovog zakona, čine njegov sastavni dio.

'''Član 5.'''

1. Zastava Bosne i Hercegovine se zvanično ističe na nivou države Bosne i Hercegovine na slijedeći način:

: i. na svim zgradama Predsjedništva Bosne i Hercegovine, Vijeća ministara i njegova tri ministarstva, Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine, Ustavnog suda Bosne i Hercegovine, Stalnog komiteta za vojna pitanja, Komisije za ljudska prava, Centralne banke i Stalne izborne komisije nakon njenog formiranja, kao i na bilo kojoj drugoj zgradi zajedničkih institucija ili institucije kojom upravljaju zajedničke institucije ili koja je odgovorna zajedničkim institucijama;

: ii. na svim zgradama diplomatsko-konzularnih predstavništava Bosne i Hercegovine;

: iii. prilikom službenog odlaska članova Predsjedništva Bosne i Hercegovine u inostranstvo i njihovog povratka iz inostranstva u Bosnu i Hercegovinu;

: iv. na službenim prevoznim sredstvima koja koriste članovi predsjedništva Bosne i Hercegovine;

: v. prilikom svih zvaničnih međunarodnih posjeta, takmičenja i drugih skupova (političkih, naučnih, kulturno-umjetničkih, sportskih i drugih) na kojima Bosna i Hercegovina učestvuje ili je predstavljena;

: vi. na graničnim prelazima Bosne i Hercegovine.

2. U svim slučajevima iz prethodnog stava, druge zastave iz Bosne i Hercegovine neće se isticati zajedno sa zastavom Bosne i Hercegovine.

3. Zvanično isticanje zastave u entitetima i nezvanična upotreba zastave regulisaće se posebnim zakonom.

'''Član 6.''' Nepoštovanje zastave Bosne i Hercegovine predstavlja kažnjivo djelo. Entiteti će usvojiti odgovarajuće propise u roku od dva mjeseca od dana stupanja na snagu ovog zakona.

'''Član 7.''' Ovaj zakon će se objaviti u „Službenom glasniku BiH&quot; i u službenim glasilima entiteta.

[[Kategorija:Odluke visokog predstavnika – državni simboli i ustavna pitanja]]</text>
      <sha1>g9h2fxzh8j7ibesnaers7tbsuhwn5tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakon o upravi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5575</id>
    <revision>
      <id>12171</id>
      <timestamp>2026-08-13T20:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Zakon  | naslov = Zakon o upravi  | vrsta = zakon  | nivo = državni  | oblast = Bosna i Hercegovina  | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine  | datum_donosenja = 2002–2017 (sa amandmanima)  | glasnik = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 32/02, 102/09 i 72/17  | stupio_na_snagu = osmog dana od dana objavljivanja (član 109)  | prethodni = [[Zakon o državnoj upravi u Republici Bosni i Hercegovini]] (&quot;Službeni list RBiH&quot;, br. 26/93)  | napomene = Neslužbeni...</comment>
      <origin>12171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65332" sha1="rmy0k90n13eqm142w0r7bpjjdob551b" xml:space="preserve">{{Zakon
 | naslov = Zakon o upravi
 | vrsta = zakon
 | nivo = državni
 | oblast = Bosna i Hercegovina
 | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine
 | datum_donosenja = 2002–2017 (sa amandmanima)
 | glasnik = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 32/02, 102/09 i 72/17
 | stupio_na_snagu = osmog dana od dana objavljivanja (član 109)
 | prethodni = [[Zakon o državnoj upravi u Republici Bosni i Hercegovini]] (&quot;Službeni list RBiH&quot;, br. 26/93)
 | napomene = Neslužbeni prečišćeni tekst koji sadrži osnovni zakon (2002) i amandmane iz 2009. i 2017. godine.
 | wikipedia = 
}}

__TOC__

== POGLAVLJE I – OPŠTE ODREDBE ==

=== Član 1 ===

Ovim zakonom uređuje se organizacija uprave institucija Bosne i Hercegovine u pogledu položaja, uloge, strukture, ovlaštenja i obaveza organa uprave i druga pitanja od značaja za organizaciju i rad tih organa u vršenju poslova uprave.

=== Član 2 ===

Poslove uprave iz nadležnosti Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: BiH) obavljaju ministarstva i upravne organizacije kao samostalne upravne organizacije, upravne organizacije u sastavu ministarstava (u daljnjem tekstu: organi uprave), kao i druge institucije Bosne i Hercegovine osnovane posebnim zakonom ili kojima je posebnim zakonom povjereno obavljanje poslova uprave.

Određene poslove uprave mogu obavljati preduzeća, ustanove i druga pravna lica, kad im je zakonom povjereno vršenje javnih ovlašćenja (u daljnjem tekstu: institucije s javnim ovlašćenjima).

Organi uprave obavljaju poslove iz svoje nadležnosti samostalno, u skladu sa zakonom i drugim propisima.

=== Član 3 ===

Organe uprave osniva Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Parlamentarna skupština) na prijedlog Savjeta ministara Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Savjet ministara) u skladu sa Ustavom Bosne i Hercegovine.

=== Član 4 ===

Organi uprave, u okviru svoje nadležnosti, obezbjeđuju efikasno i potpuno ostvarivanje prava, sloboda građana predviđenih u Ustavu BiH (u daljem tekstu: Ustav) kao i u aktima navedenim u Aneksu I Ustava.

Organi uprave, u okviru svoje nadležnosti, sarađivaće sa svim međunarodnim mehanizmima za nadgledanje ljudskih prava ustanovljenim za Bosnu i Hercegovinu i nadzornim organima ustanovljenim bilo kojim od međunarodnih sporazuma navedenim u Aneksu I Ustava.

=== Član 5 ===

U organima uprave u ravnopravnoj upotrebi kao službeni jezici su bosanski, hrvatski i srpski jezik.

U postupcima pred organima uprave stranke se mogu koristiti i drugim jezikom ako taj jezik nije jedan od službenih jezika i to o trošku organa uprave pred kojim se vodi postupak.

Službeno pismo u organima uprave je ćirilica i latinica.

=== Član 6 ===

Rad organa uprave dostupan je javnosti.

Javnost rada organa uprave može se ograničiti ili isključiti samo u slučajevima utvrđenim zakonom.

=== Član 7 ===

U organima uprave obezbjeđuje se odgovarajuća nacionalna zastupljenost državnih službenika i zaposlenih u skladu sa nacionalnom strukturon stanovništva, a prema posljednjem popisu stanovništva u Bosni i Hercegovini.

=== Član 8 ===

Bosna i Hercegovina, u skladu sa zakonom, odgovara za štetu koju organ uprave nanese fizičkom ili pravnom licu nezakonitim radom.

Bosna i Hercegovina ima pravo od državnih službenika ili zaposlenih zahtijevati naknadu iznosa koji je isplatila zbog njihovog nezakonitog rada na ime naknade štete, u roku od šest mjeseci od dana kada je nadoknadila štetu, ako je šteta nastala namjerno ili krajnjom nepažnjom državnih službenika, odnosno zaposlenih.

=== Član 9 ===

Sredstva za rad organa uprave obezbjeđuju se u budžetu institucija BiH i međunarodnih obaveza Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Budžet).

Sredstva za obavljanje poslova uprave koji se zakonom prenesu na institucije sa javnim ovlaštenjima obezbjeđuju se u Budžetu.

Prihodi koji se ostvare u obavljanju javnih ovlaštenja čine sredstva Budžeta, u skladu sa Zakonom o trezoru institucija Bosne i Hercegovine.

== POGLAVLJE II – POSLOVI UPRAVE ==

=== 1. Zajedničke odredbe ===

==== Član 10 ====

Organi uprave u okviru svoje nadležnosti vrše sljedeće poslove:

1) Vode politike razvoja i sprovode zakone i druge propise;

2) vrše upravni nadzor nad sprovođenjem zakona i drugih propisa;

3) donose propise za sprovođenje zakona i drugih propisa;

4) predlažu i daju preporuke iz oblasti zakonodavstva;

5) daju odgovore na pitanja organa zakonodavne i izvršne vlasti koja se odnose na njihovu nadležnost;

6) obavljaju druge upravne i stručne poslove određene zakonom i drugim propisima.

=== 2. Sprovođenje razvojne politike i zakona i drugih propisa ===

==== Član 11 ====

Organi uprave u okviru svojih nadležnosti vode razvojnu politiku koja obuhvata utvrđivanje razvojnih strategija i podsticanje privrednog, socijalnog, kulturnog, sportskog, ekološkog i ukupnog društvenog razvoja.

Organi uprave sprovode zakone i druge propise njihovom neposrednom primjenom, rješavanjem upravnih stvari u upravnom postupku, donošenjem i izvršavanjem rješenja i drugih pojedinačnih akata, preduzimanjem upravnih mjera i upravnih radnji, praćenjem njihovog sprovođenja, davanjem obavještenja, izdavanjem stručnih uputstava i instrukcija za rad, pružanjem stručne pomoći, obavljanjem upravnog nadzora i obavljanjem drugih upravnih poslova iz svoje nadležnosti.

=== 3. Obavljanje upravnog nadzora ===

==== Član 12 ====

U obavljanju upravnog nadzora organi uprave nadziru sprovođenje zakona i drugih propisa, kao i zakonitost u radu i postupanju organa uprave i institucija BiH sa javnim ovlaštenjima.

Upravni nadzor iz stava 1. ovog člana obuhvata:

1) nadzor nad zakonitošću akata kojima se rješava u upravnim stvarima;

2) nadzor nad zakonitošću rada institucija sa javnim ovlaštenjima;

3) inspekcijski nadzor.

==== Član 13 ====

Organi uprave u obavljanju upravnog nadzora, kada su zato ovlašteni zakonom, nadziru zakonitost rada organa uprave i institucija BiH sa javnim ovlaštenjima, a posebno upravnih akata kojima se rješava u upravnim stvarima, i u vezi s tim preduzimaju mjere za koje su ovlašteni zakonom.

==== Član 13a ====

Nadzor nad zakonitošću rada institucija s javnim ovlašćenjima organi uprave sprovode rješavanjem u postupku po žalbama, kao i kontrolom ostvarivanja prava i obaveza koja su u skladu sa zakonom prenesene na institucije s javnim ovlašćenjima.

==== Član 14 ====

Organi uprave u obavljanju inspekcijskog nadzora iz svoje nadležnosti ostvaruju neposredan uvid u zakonitost rada, poslovanja i postupanja organa uprave, preduzeća, ustanova i drugih pravnih i fizičkih lica u vezi sa sprovođenjem zakona i drugih propisa, te preduzimaju upravne i druge mjere za koje su ovlašćeni zakonom, radi usklađivanja utvrđenog stanja sa propisom.

==== Član 15 ====

Vršenje određenih poslova inspekcijskog nadzora (ekspertize, ispitivanja i sl.) može se zakonom, odnosno podzakonskim aktom povjeriti specijalizovanom pravnom licu, ako su za njihovo obavljanje potrebna posebna stručna znanja (tehničke i druge struke) ili primjena naučnih ili posebnih metoda, koje se mogu obezbijediti samo posebnom opremom (laboratorije i dr.), a za koje ne postoje kadrovske, tehničke i druge mogućnosti da se vrše u organu uprave.

=== 4. Donošenje primjenjivih propisa ===

==== Član 16 ====

Rukovodioci organa uprave donose propise s ciljem omogućavanja sprovođenja zakona i drugih propisa iz nadležnosti organa uprave kojim rukovode, kada su za to zakonom ovlašćeni.

=== 5. Predlaganje i davanje preporuka u pogledu zakona i drugih propisa ===

==== Član 17 ====

Rukovodioci organa uprave predlažu i daju preporuke u vezi sa propisima iz okvira nadležnosti organa uprave kojim rukovode ili prema zaključku Savjeta ministara.

==== Član 18 ====

Organi uprave, u pripremi nacrta i predloga zakona i predloga drugih propisa iz svoje nadležnosti, dužni su pribaviti mišljenja nadležnih organa uprave, stalnih tijela Savjeta ministara i stručnih institucija i sprovesti postupak javnih konsultacija, ako je to značajno za definisanje određenih pitanja.

Organi uprave su dužni da u obrazloženju nacrta propisa navedu razloge zbog kojih određeni prijedlozi i sugestije organa i pravnih lica iz stava 1. ovog člana nisu prihvaćeni.

=== 6. Odgovaranje na pitanja organa zakonodavne i izvršne vlasti ===

==== Član 19 ====

Organi uprave obavezni su pripremati i davati odgovore na pitanja Parlamentarne skupštine, Predsjedništva i Savjeta ministara u vezi sa izvršavanjem zakona i drugih propisa iz svoje nadležnosti kao i o stanju i problemima u oblasti za koju su ti organi osnovani.

=== 7. Obavljanje drugih upravnih i stručnih poslova ===

==== Član 20 ====

Organi uprave prate stanje u oblastima za koje su osnovani, a naročito sprovođenje razvojne politike i izvršavanje zakona i drugih propisa, preduzimaju mjere za koje su ovlašteni ili daju preporuke nadležnim organima u cilju izvršavanja zakona i drugih propisa.

Organi uprave prate stanje u oblastima za koje su obrazovani na osnovu podataka koje sami prikupljaju kada su za to ovlašteni zakonom, kao i podataka koje prikupljaju, obrađuju i dostavljaju drugi organi i pravna lica, na zahtjev organa uprave.

Na osnovu podataka iz stava 2. ovog člana organi uprave izrađuju analitičke, informativne i druge materijale, a prilikom izrade tih materijala organi uprave sarađuju međusobno, a po potrebi i sa stručnim i naučnim institucijama.

==== Član 21 ====

Ako se zakonima i drugim propisima koji se predlažu ili prijedlozima koji su sadržani u analitičkim, informativnim ili drugim materijalima koje pripremaju organi uprave, zahtijevaju materijalni izdaci, organi uprave obavezni su da u obrazloženju tih propisa, kao i analitičkim, informativnim i drugim materijalima, iskažu sredstva koja su potrebna za sprovođenje tih propisa i materijala i odrede izvore iz kojih treba obezbijediti ta sredstva.

== POGLAVLJE III – POVJERAVANJE JAVNIH OVLAŠTENJA ==

==== Član 22 ====

Institucijama s javnim ovlašćenjima može se zakonom povjeriti obavljanje određenih upravnih i stručnih poslova iz nadležnosti organa uprave. U okviru povjerene nadležnosti institucije s javnim ovlašćenjima odlučuju u pojedinačnim stvarima o određenim pravima i obavezama građana, preduzeća, ustanova i drugih pravnih lica.

Institucijama sa javnim ovlaštenjima ne mogu se povjeravati poslovi inspekcijskog nadzora osim stručnih poslova koji su od značaja za vršenje inspekcijskog nadzora (ekspertize, tehnička ispitivanja i sl.) ako za vršenje tih poslova organi uprave nemaju tehničke i druge uslove.

==== Član 23 ====

Na institucije sa javnim ovlaštenjima shodno se primjenjuju načela ovog zakona koja se odnose na samostalnost u radu organa uprave, zakonitost njihovog rada, javnost rada organa uprave, upotrebu službenih i ostalih jezika i pisma i druga načela utvrđena u čl. 4, 5, 6, 7. i 8. ovog zakona.

==== Član 24 ====

Ako institucija sa javnim ovlaštenjima ne vrši povjerene poslove u skladu sa zakonom i drugim propisom, organ uprave koji vrši upravni nadzor obavezan je da pismeno upozori ovlašteni organ te institucije i predloži mu mjere za rješavanje tog pitanja, a prema potrebi, obavezan je da preduzme i druge mjere u okviru svojih prava i dužnosti kako bi se javna ovlaštenja obavljala u skladu sa zakonom i drugim propisima.

==== Član 25 ====

Upravni nadzor nad radom institucija sa javnim ovlaštenjima u obavljanju poslova uprave koji su preneseni na te institucije vrše organi uprave iz upravne oblasti za koju su ti organi osnovani, u skladu sa ovim i drugim zakonom.

==== Član 26 ====

U vršenju upravnog nadzora nad radom institucija sa javnim ovlaštenjima, nadležni organ uprave ima pravo i dužnost naročito da:

1) provodi inspekcijski nadzor i u okviru svoje nadležnosti obezbjeđuje zakonito i blagovremeno obavljanje poslova;

2) rješava po žalbama protiv donesenih upravnih akata u vršenju povjerenih javnih ovlaštenja, kada je to utvrđeno zakonom;

3) daje stručna uputstva i objašnjenja za primjenu zakona i drugih propisa koji se odnose na vršenje povjerenih javnih ovlaštenja;

4) preduzima i druge mjere i vrši druga prava koja po zakonu ima drugostepeni organ uprave u upravnom postupku.

Institucija sa javnim ovlaštenjima dužna je nadležnom organu uprave koji vrši upravni nadzor nad njenim radom da najmanje jedanput godišnje podnese izvještaj o vršenju povjerenih javnih ovlaštenja i da na traženje organa uprave dostavlja određene podatke i dokumenta koja su od značaja za vršenje nadzora.

== POGLAVLJE IV – ODNOS ORGANA UPRAVE PREMA PARLAMENTARNOJ SKUPŠTINI, PREDSJEDNIŠTVU I SAVJETU MINISTARA, MEĐUSOBNI ODNOSI ORGANA UPRAVE, ODNOSI ORGANA UPRAVE PREMA IZVRŠNIM ORGANIMA I ORGANIMA UPRAVE ENTITETA I BRČKO DISTRIKTA BOSNE I HERCEGOVINE, ODNOSI ORGANA UPRAVE PREMA OMBUDSMENU ZA LJUDSKA PRAVA BOSNE I HERCEGOVINE ==

=== 1. Odnos organa uprave prema Parlamentarnoj skupštini ===

==== Član 27 ====

Organi uprave odgovorni su Parlamentarnoj skupštini za zakonito, potpuno, efikasno i profesionalno obavljanje poslova iz svoje nadležnosti.

Organi uprave imaju ovlaštenja i obaveze da Parlamentarnoj skupštini radi razmatranja iznose pojedina značajnija pitanja iz svoje nadležnosti i da daju preporuke u vezi sa sprovođenjem i izvršavanjem zakona i drugih propisa.

Organi uprave obavezni su da na zahtjev Parlamentarne skupštine podnose izvještaje o svom radu, o stanju u oblasti za koju su obrazovani, o izvršavanju zakona i drugih propisa i o sprovođenju razvojne politike, da odgovaraju na pitanja poslanika - delegata Parlamentarne skupštine i da u skladu sa programom rada, odnosno na zahtjev Parlamentarne skupštine, pripremaju prijedloge zakona i druge propise, analitičke, informativne i druge materijale.

Organi uprave obavezni su na zahtjev Parlamentarne skupštine preduzeti odgovarajuće organizacione, kadrovske i druge mjere kojima se obezbjeđuje efikasno izvršavanje poslova.

=== 2. Odnos organa uprave prema Predsjedništvu i Savjetu ministara ===

==== Član 28 ====

S ciljem obezbjeđivanja sprovođenja zakona i drugih propisa, Parlamentarna skupština, Predsjedništvo i Savjet ministara, u okviru svojih nadležnosti, mogu prema organima uprave:

- utvrditi uputstva i smjernice o načinu sprovođenja zakona i drugih propisa,

- naložiti da u određenom roku donesu propise ili preduzmu mjere za koje su ovlašćeni i utvrde rokove za izvršavanje pojedinih zadataka,

- naložiti organima uprave da ispitaju stanje u oblastima iz svoje nadležnosti i da podnesu Predsjedništvu i Savjetu ministara izvještaj s odgovarajućim predlozima.

==== Član 29 ====

Radi ostvarivanja odgovornosti organa uprave prema Predsjedništvu i Savjetu ministara, Predsjedništvo i Savjet ministara mogu, u okviru svojih nadležnosti, otvoriti raspravu o radu i odgovornosti organa uprave i utvrditi način ispitivanja stanja u oblasti iz njihove nadležnosti i pokrenuti postupak za smjenjivanje rukovodioca i zamjenika rukovodioca organa uprave.

==== Član 30 ====

Organi uprave Predsjedništvu i Savjetu ministara, u okviru njihove nadležnosti, obavezni su dostavljati izvještaje o radu kao i o stanju u oblastima za koje su nadležni, te informacije, objašnjenja, podatke, spise i drugu dokumentaciju potrebnu za rad Predsjedništva i Savjeta ministara.

Organi uprave mogu od Predsjedništva i Savjeta ministara, u okviru njihove nadležnosti, tražiti uputstva i smjernice o određenim pitanjima sprovođenja zakona i drugih propisa. Predsjedništvo i Savjet ministara, u okviru svoje nadležnosti, obavezni su odgovarati na traženje organa uprave.

Organi uprave mogu Predsjedništvu i Savjetu ministara, u okviru njihove nadležnosti, predlagati razmatranje određenih pitanja za koje su nadležni i davati predloge za preduzimanje potrebnih mjera.

=== 3. Međusobni odnosi organa uprave ===

==== Član 31 ====

Međusobni odnosi organa uprave zasnivaju se na ovlaštenjima utvrđenim Ustavom i zakonom, kao i na saradnji, međusobnom informisanju i dogovaranju.

U ostvarivanju međusobne saradnje organi uprave obavezni su jedni drugima dostavljati podatke i informacije potrebne za obavljanje poslova, razmjenjivati informacije i iskustva i osnivati zajedničke stručne komisije i druga radna tijela, i ostvarivati druge oblike međusobne saradnje.

==== Član 31a ====

Organi uprave nadležni za poslove inspekcijskog nadzora, osim saradnje iz člana 31. ovog zakona, u sprovođenju inspekcijskog nadzora sarađuju sa nadležnim sudovima, tužilaštvima, organima uprave i drugim organima.

=== 4. Odnos organa uprave prema izvršnim organima i organima uprave entiteta i Brčko Distrikta BiH ===

==== Član 32 ====

Odnosi organa uprave prema izvršnim organima i organima uprave entiteta i Brčko Distrikta BiH zasnivaju se na ovlaštenjima utvrđenim Ustavom i zakonom, kao i na saradnji, međusobnom informisanju i dogovaranju.

==== Član 33 ====

Organi uprave imaju pravo od izvršnih organa, organa uprave i drugih organa entiteta i Brčko Distrikta BiH da traže podatke, izvještaje i ostalu dokumentaciju neophodnu za vršenje svojih nadležnosti utvrđenih Ustavom i zakonom.

Organi uprave su dužni izvršnim organima, organima uprave i drugim organima entiteta i Brčko Distrikta BiH da dostave neophodne podatke potrebne za funkcionisanje tih organa.

=== 5. Odnosi organa uprave prema ombudsmenu za ljudska prava Bosne i Hercegovine ===

==== Član 34 ====

Odnos organa uprave prema ombudsmenu za ljudska prava BiH (u daljem tekstu: ombudsmen) zasniva se na obavezama organa uprave, utvrđenim Ustavom i zakonom, kao i na međusobnoj saradnji, informisanju i dogovaranju.

==== Član 35 ====

Organi uprave obavezni su da omoguće ombudsmenu na njegov zahtjev, nesmetano ispitivanje njihove djelatnosti, odnosno rada državnih službenika u organu uprave.

Organi uprave obavezni su da ombudsmenu obezbijede sva službena dokumenta, uključujući i tajna, kao i upravne spise i obezbijede saradnju svakog državnog službenika posebno, u pribavljanju potrebnih informacija, dokumenata i spisa.

Organi uprave obavezni su ombudsmenu, na njegov zahtjev, obezbijediti i prisustvo pri rješavanju upravnih stvari.

==== Član 36 ====

Ako organ uprave ne postupi po zahtjevu ombudsmena iz člana 35. ovog zakona, ombudsmen može od Savjeta ministara da zatraži da preduzme potrebne mjere prema rukovodiocu organa uprave.

== POGLAVLJE V – ODNOSI ORGANA UPRAVE PREMA PREDUZEĆIMA, USTANOVAMA I DRUGIM PRAVNIM LICIMA I STRANKAMA ==

=== 1. Odnosi organa uprave prema preduzećima, ustanovama i drugim pravnim licima ===

==== Član 37 ====

Organi uprave u okviru svojih nadležnosti imaju prema preduzećima, ustanovama i drugim pravnim licima ovlašćenja i obaveze predviđene zakonom.

==== Član 38 ====

Organi uprave sarađuju sa preduzećima, ustanovama i drugim pravnim licima koja su od značaja za rad organa uprave ili su od interesa za rad navedenih organa.

Preduzeća, ustanove i druga pravna lica obavezna su na zahtjev organa uprave dostavljati podatke i informacije iz svoje nadležnosti.

Postupak podnošenja zahtjeva, kojim organi uprave traže pristup određenim informacijama od pravnih lica iz člana 37. ovog zakona, kao i utvrđivanje izuzetaka kod objavljivanja tražene informacije, vrši se po odredbama Zakona o slobodi pristupa informacijama u Bosni i Hercegovini.

=== 2. Odnos organa uprave prema strankama ===

==== Član 39 ====

Organi uprave obavezni su da zahtjeve stranaka rješavaju u propisanim rokovima.

Organi uprave obavezni su da razmatraju i daju odgovore na predstavke i prijedloge koje im podnose stranke.

==== Član 40 ====

Organi uprave ostvaruju neposredne kontakte sa strankama i obavezni su organizovati obavljanje poslova od značaja za ostvarivanje prava stranaka na način i pod uslovima kojima se strankama omogućuje da što jednostavnije, brže i efikasnije ostvaruju prava i izvršavaju obaveze kod tih organa.

==== Član 41 ====

Rukovodilac organa uprave obavezan je da bez odgađanja razmotri podnijete predstavke, prijedloge i pritužbe stranaka na nepravilan odnos državnih službenika u organu uprave prema njima kada se obraćaju tim organima u cilju ostvarivanja prava, odnosno izvršavanja svojih obaveza.

Rukovodilac organa uprave obavezan je da ispita podnesene predstavke, prijedloge i pritužbe ako ih ocijeni osnovanim, da preduzme zakonom predviđene mjere prema državnom službeniku na čiji se rad predstavka odnosi.

Rukovodilac organa uprave obavezan je u roku od osam dana od dana prijema predstavke, prijedloga odnosno pritužbe stranci dati pismeni odgovor o preduzetim mjerama u vezi sa njihovom predstavkom, prijedlogom, odnosno pritužbom.

==== Član 42 ====

Organi uprave u rješavanju upravnih stvari ne smiju od stranaka zahtijevati da pribavljaju uvjerenja i druge javne isprave o činjenicama o kojima organi uprave ili institucije sa javnim ovlaštenjima vode službene evidencije.

Uvjerenja i isprave iz stava 1. ovog člana, organ uprave, odnosno institucija sa javnim ovlaštenjima obavezno pribavlja po službenoj dužnosti.

==== Član 43 ====

Kad se u upravnom postupku stranka odazove pozivu, a bez njene krivice službena radnja radi koje je pozvana nije obavljena, ima pravo da zahtijeva naknadu nastalih troškova.

O zahtjevu odlučuje rukovodilac organa uprave zaključkom u skladu sa propisima kojim se uređuje naknada troškova svjedocima u upravnom postupku.

Protiv zaključka iz stava 1. ovog člana stranka može pokrenuti upravni spor kod Suda Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Sud).

Troškovi iz stava 1. ovog člana isplaćuju se na teret sredstava za rad organa uprave pred kojim je vođen upravni postupak.

==== Član 44 ====

Odredbe čl. 39. do 43. ovog zakona shodno se primjenjuju i na rad institucija sa javnim ovlaštenjima kada u obavljanju javnih ovlaštenja rješavaju o pravima i obavezama građana, javnih korporacija, komora, javnih preduzeća (društava), agencija i drugih pravnih lica.

== POGLAVLJE VI – NAČELA ORGANIZACIJE ORGANA UPRAVE ==

=== 1. Načela organizacije organa uprave ===

==== Član 45 ====

Unutrašnja organizacija organa uprave zasniva se na načelu racionalnog i efikasnog rada organa uprave i načelu obezbjeđenja ekspertnog rada organa uprave, što uključuje i korištenje ekspertne i tehničke podrške postojećih institucija.

U cilju realizacije ovih načela, unutrašnjom organizacijom organa uprave obezbjeđuje se:

- racionalna organizacija rada, efikasno obavljanje poslova i uspješno rukovođenje organom uprave;

- grupisanje poslova u skladu sa njihovom prirodom i načinom njihovog obavljanja;

- potpunije objedinjavanje zajedničkih i opštih poslova radi njihovog racionalnog obavljanja i korištenja usluga zajedničkih službi osnovanih za potrebe svih ili pojedinih organa uprave;

- ostvarivanje pune saradnje organa uprave sa drugim organima, a naročito sa onim organima i institucijama koje su ustanovljene za pružanje ekspertne i tehničke pomoći.

=== 2. Osnivanje organa uprave ===

==== Član 46 ====

Organi uprave su ministarstva i upravne organizacije.

==== Član 47 ====

Organi uprave se osnivaju i njihova nadležnost se utvrđuje zakonom koji donosi Parlamentarna skupština na predlog Savjeta ministara.

Organi uprave iz stava 1. ovog člana osnivaju se na način koji obezbjeđuje potpuno i racionalno obavljanje poslova uprave iz okvira nadležnosti institucija Bosne i Hercegovine, odnosno efikasno ostvarivanje prava i izvršavanje obaveza građana, preduzeća, ustanova i drugih pravnih lica.

Organi uprave osnivaju se u skladu sa obimom poslova i načelima grupisanja poslova prema vrsti, srodnosti i međusobnoj povezanosti i sa potrebama efikasnog rukovođenja radom i obezbjeđenja samostalnosti u radu.

==== Član 48 ====

Ministarstvo se osniva za obavljanje upravnih i stručnih poslova iz nadležnosti BiH u oblastima u kojima organi uprave u cjelini ili u većem obimu neposredno obezbjeđuju izvršavanje zakona i drugih propisa i odgovaraju za njihovo izvršavanje.

Upravne organizacije se osnivaju za obavljanje upravnih i stručnih poslova čija priroda i način izvršavanja zahtijevaju posebnu organizovanost i samostalnost u radu.

==== Član 49 ====

Za obavljanje stručnih, tehničkih i drugih poslova za potrebe Predsjedništva, Parlamentarne skupštine, Savjeta ministara i organa uprave mogu se osnovati određene stručne, tehničke i druge službe, kao zajedničke ili samostalne službe.

Organi iz stava 1. ovog člana mogu osnivati i druga tijela radi obavljanja stručnih, tehničkih i drugih poslova, kao i tijela za saradnju sa međunarodnim organizacijama u skladu sa obavezama preuzetim međunarodnim ugovorima.

O osnivanju službi iz stava 1. ovog člana za potrebe Predsjedništva odlučuje Predsjedništvo, za potrebe Parlamentarne skupštine odlučuje Parlamentarna skupština a za potrebe Savjeta ministara i organa uprave odlučuje Savjet ministara.

Službe iz stava 1. ovog člana odlukom osnivaju organi iz stava 2. ovog člana kojom se može, ako to priroda posla zahtijeva, odrediti da služba ima svojstvo pravnog lica.

Odlukom o osnivanju službe iz stava 4. ovog člana utvrdiće se postupak i ovlašćenje za donošenje pravilnika o unutrašnjoj organizaciji službe.

==== Član 50 ====

Upravne organizacije mogu se osnivati kao samostalne upravne organizacije i kao upravne organizacije u sastavu ministarstva.

Upravne organizacije se osnivaju u obliku uprava, agencija, zavoda, direkcija, instituta, centara ili kancelarija.

Upravna organizacija ima svojstvo pravnog lica.

==== Član 51 ====

Uprava se osniva za obavljanje upravnih, stručnih i drugih poslova iz njene nadležnosti, i to za pitanja koja zahtijevaju primjenu posebnih načina rada, a koje je neophodno obavljati u okviru organa uprave, odnosno za rješavanje u upravnim stvarima kada je za to izričito zakonom ovlašćena, za sprovođenje upravnih, odnosno inspekcijskih nadzora i za pripremanje nacrta zakona i predloga drugih propisa.

Agencija se osniva za obavljanje određenih stručnih i drugih poslova iz okvira nadležnosti BiH koji pretežno zahtijevaju primjenu stručnih i naučnih metoda rada i s njima povezanih upravnih poslova.

Zavod se osniva za vršenje određenih stručnih i drugih poslova koji pretežno zahtijevaju primjenu stručnih i naučnih metoda rada i s njima povezanih upravnih poslova čija priroda i način izvršavanja zahtijeva posebno organizovanje i samostalnost u radu.

Direkcija se osniva za vršenje određenih stručnih poslova pretežno privrednog karaktera i s njima povezanih upravnih poslova čija priroda i način izvršavanja zahtijevaju posebno organizovanje i samostalnost u radu.

Institut se osniva izuzetno, kada to odgovara prirodi posla ili kada se finansiranje, osim iz državnog budžeta, vrši i iz drugih izvora.

Centar se osniva za prikupljanje, sređivanje i razvrstavanje podataka od interesa za djelatnost za koju je osnovan, ostvarivanje saradnje sa organima uprave kao i drugim pravnim licima, odlučivanje u upravnim stvarima za koje je osnovan te za obavljanje i drugih poslova utvrđenih zakonom.

Kancelarija se osniva za obavljanje upravnih i stručnih poslova čija priroda i način izvršavanja zahtijevaju posebnu organizovanost i samostalnost u radu.

Upravne organizacije mogu se osnivati u sastavu ministarstva ako je to potrebno zbog međusobne povezanosti poslova iz nadležnosti ministarstva i uprave i kad je, pored određenog stepena samostalnosti u vršenju poslova iz nadležnosti uprave, potrebno obezbijediti usmjeravanje i nadzor u obavljanju poslova tih upravnih organizacija od strane ministarstva.

=== 3. Unutrašnja organizacija organa uprave, stručnih, tehničkih i drugih službi ===

==== Član 52 ====

Unutrašnja organizacija organa uprave utvrđuje se pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji.

Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji ministarstva donosi ministar, uz saglasnost Savjeta ministara.

Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji samostalne upravne organizacije donosi rukovodilac samostalne upravne organizacije, uz saglasnost Savjeta ministara.

Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji upravne organizacije u sastavu ministarstva donosi ministar na prijedlog rukovodioca upravne organizacije u sastavu ministarstva, uz saglasnost Savjeta ministara.

U postupku donošenja pravilnika o unutrašnjoj organizaciji organa uprave, institucija Bosne i Hercegovine, drugih pravnih lica iz člana 2. ovog zakona i službi iz člana 49. stav 1. ovog zakona, donosilac pravilnika dužan je da prethodno pribavi mišljenja Ministarstva pravde, Ministarstva finansija i trezora i Kancelarije za zakonodavstvo Savjeta ministara.

Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji organa uprave i službi iz člana 49. stav 1. ovog zakona mora biti usklađen sa nadležnostima propisanim zakonom, kao i sa principima o unutrašnjoj organizaciji organa uprave, koje odlukom propisuje Savjet ministara.

==== Član 53 ====

Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji organa uprave utvrđuju se:

- organizacione jedinice i njihova nadležnost;

- način rukovođenja;

- programiranje i izvršavanje poslova;

- ovlaštenja i odgovornosti državnih službenika u obavljanju poslova;

- ukupan broj državnih službenika i zaposlenih za obavljanje poslova;

- naziv i raspored poslova po organizacionim jedinicama, sa opisom poslova za svakog državnog službenika i zaposlenog ili grupu državnih službenika i zaposlenih sa potrebnim uslovima u pogledu stručne spreme i drugih uslova za rad na određenim poslovima;

- broj pripravnika koji se primaju u radni odnos i uslovi za njihov prijem.

Poslovi organa uprave u Pravilniku o unutrašnjoj organizaciji grupišu se prema njihovoj vrsti, srodnosti, obimu i stepenu složenosti, odgovornosti i drugim uslovima za njihovo obavljanje.

=== 4. Radni odnosi u organima uprave ===

==== Član 54 ====

Radni odnosi u organima uprave državnih službenika, zaposlenika i ostalih zaposlenih uređuju se Zakonom o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine, Zakonom o radu u institucijama Bosne i Hercegovine i drugim posebnim zakonima.

=== 5. Rukovođenje organima uprave ===

==== Član 55 ====

Radom ministarstva rukovodi ministar, a radom upravne organizacije rukovodi direktor, odnosno rukovodilac čiji je naziv određen zakonom o osnivanju upravne organizacije.

Ministar ima zamjenika koji se imenuje na isti način kao i ministar, s tim da ne može biti iz istog konstitutivnog naroda iz kojeg je imenovan ministar.

Direktor odnosno rukovodilac samostalne upravne organizacije ima zamjenika, koji ne može biti iz istog konstitutivnog naroda iz kojeg je imenovan direktor odnosno rukovodilac.

==== Član 55a ====

Nakon isteka mandata ministra i zamjenika ministra, rukovodioca i zamjenika rukovodioca samostalne upravne organizacije, rukovodioca i zamjenika rukovodioca upravne organizacije u sastavu ministarstva i rukovodilaca i zamjenika rukovodilaca drugih institucija Bosne i Hercegovine osnovanih posebnim zakonom ili kojima je posebnim zakonom povjereno obavljanje poslova uprave, njihova prava, obaveze i ovlašćenja ostaju na snazi do novog imenovanja na tu dužnost.

Organ nadležan za imenovanje rukovodioca samostalne upravne organizacije, upravne organizacije u sastavu ministarstva i rukovodilaca drugih institucija Bosne i Hercegovine osnovanih posebnim zakonom ili kojima je posebnim zakonom povjereno obavljanje poslova uprave u slučaju prestanka mandata imenovanih rukovodilaca, iz razloga koji nije istek vremena na koje je imenovano, imenovaće vršioca dužnosti radi obezbjeđenja nesmetanog funkcionisanja institucije samo ako je zamjenik rukovodioca spriječen da obavlja svoju dužnost.

Vršilac dužnosti može biti imenovan na period koji ne može biti duži od tri mjeseca.

Izuzetno, a radi sprečavanja nastanka štetnih posljedica za rad i funkcionisanje institucije, organ nadležan za imenovanje rukovodioca i zamjenika rukovodioca iz stava 1. ovog člana može donijeti rješenje o imenovanju vršioca dužnosti rukovodioca na još jedan period od tri mjeseca u naročito opravdanim slučajevima, kao što je slučaj kada postupak imenovanja rukovodioca i zamjenika rukovodioca nije okončan i slično.

Vršilac dužnosti ima sva prava, obaveze i ovlašćenja rukovodioca, odnosno zamjenika rukovodioca za vrijeme obavljanja te dužnosti.

==== Član 56 ====

Direktora odnosno rukovodioca i zamjenika direktora samostalne upravne organizacije imenuje Savjet ministara na predlog predsjedavajućeg Savjeta ministara, ako posebnim zakonom nije drugačije određeno.

Direktora odnosno rukovodioca upravne organizacije u sastavu ministarstva imenuje Savjet ministara na prijedlog ministra.

Posebne uslove za imenovanje rukovodioca i zamjenika rukovodioca iz st. 1. i 2. ovog člana utvrdiće Savjet ministara posebnim aktom, ako ti uslovi nisu propisani posebnim zakonom, na prijedlog Ministarstva pravde Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Ministarstvo pravde).

Ministarstvo pravde će obavezno prilikom sačinjavanja prijedloga akta iz stava 3. ovog člana konsultovati organ uprave za koji se utvrđuju posebni uslovi.

==== Član 57 ====

U rukovođenju pojedinim područjima rada ministru pomažu rukovodeći državni službenici i savjetnici ministra i zamjenika ministra.

U ministarstvu se postavljaju sekretar, pomoćnik ministra i glavni inspektor.

U samostalnoj upravnoj organizaciji i upravnoj organizaciji u sastavu ministarstva mogu se postavljati pomoćnici direktora.

Rukovodeći državni službenici za svoj rad odgovaraju ministru, odnosno direktoru upravne organizacije.

==== Član 58 ====

Pomoćnik ministra rukovodi osnovnom organizacionom jedinicom (sektorom) i odgovoran je za korištenje finansijskih, materijalnih i ljudskih potencijala dodijeljenih osnovnoj organizacionoj jedinici.

Pomoćnik direktora samostalne upravne organizacije rukovodi određenim područjem rada ili osnovnom organizacionom jedinicom i vrši druge poslove iz određene oblasti koje mu odredi direktor.

Glavni inspektor neposredno organizuje i rukovodi radom inspektora u određenoj oblasti inspekcijskog nadzora.

Savjetnik ministra, zamjenika ministra i savjetnik direktora upravne organizacije u sastavu ministarstva vrše poslove iz određene oblasti rada koji podrazumijevaju odgovornost, visok stepen stručnosti i nezavisnosti u određenim oblastima rada u okviru organizacionih jedinica.

==== Član 59 ====

Način postavljenja i razrješenja rukovodećih državnih službenika iz člana 57. ovog zakona uređuje se odredbama Zakona o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine.

Organ nadležan za imenovanje rješenjem imenuje rukovodioca i zamjenika rukovodioca samostalne upravne organizacije, rukovodioca i zamjenika rukovodioca upravne organizacije u sastavu ministarstva i rukovodioce i zamjenike rukovodilaca drugih institucija Bosne i Hercegovine osnovanih posebnim zakonom ili kojima je posebnim zakonom povjereno obavljanje poslova uprave.

Organ nadležan za imenovanje rukovodioca i zamjenika rukovodioca iz stava 2. ovog člana prije imenovanja rukovodioca i zamjenika rukovodioca dužan je da donese i rješenje o razrješenju rukovodioca i zamjenika rukovodioca koji su do momenta imenovanja obavljali dužnost rukovodioca i zamjenika rukovodioca, osim ako posebnim zakonom nije drugačije propisano.

Ako organ iz stava 2. ovog člana ne donese i rješenje o razrješenju iz stava 3. ovog člana, danom stupanja na snagu rješenja iz stava 2. ovog člana po sili zakona prestaje mandat licu koje je ranije obavljalo tu dužnost.

Ako lice kojem je mandat prestao u skladu s odredbama stava 4. ovog člana smatra da su mu po osnovu prestanka mandata povrijeđena prava iz radnog odnosa, može zatražiti zaštitu tog prava pred Sudom u roku od 30 dana od dana stupanja na snagu rješenja o imenovanju rukovodioca i zamjenika rukovodioca iz stava 2. ovog člana.

==== Član 60 ====

Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji ministarstva, odnosno upravne organizacije utvrđuju se radna mjesta rukovodećih državnih službenika, poslovi koje oni obavljaju i njihova ovlaštenja u vršenju državne službe.

Rukovodeći državni službenici ostvaruju svoja prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa shodno propisima koji se primjenjuju na državne službenike u organima uprave, ako zakonom nije drugačije određeno.

== POGLAVLJE VII – OVLAŠTENJA, OBAVEZE I ODGOVORNOSTI RUKOVODIOCA ORGANA UPRAVE ==

=== 1. Rukovodilac organa uprave, njegov zamjenik, rukovodeći službenici i službenici sa posebnim ovlaštenjima ===

==== Član 61 ====

Organom uprave rukovodi rukovodilac.

Rukovodilac organa uprave predstavlja organ uprave, organizuje i obezbjeđuje zakonito i efikasno obavljanje poslova, donosi propise i izdaje druge akte za koje je ovlašten i preduzima druge mjere iz nadležnosti organa uprave, te odlučuje u skladu sa zakonom o pravima, obavezama i odgovornostima državnih službenika i zaposlenih u vršenju službe.

Rukovodioca organa uprave imenuje i razrješava organ određen Ustavom i zakonom.

Rukovodilac organa uprave obavezan je da na osnovu i u okviru Ustava, zakona, drugih propisa i smjernica Savjeta ministara savjesno vrši povjerenu mu funkciju i lično je odgovoran za njeno vršenje, kao i za rad organa kojim rukovodi.

==== Član 62 ====

Rukovodilac organa uprave ima zamjenika koji ga zamjenjuje ukoliko on nije u mogućnosti da obavlja svoja ovlaštenja i obaveze.

Zamjenika rukovodioca organa uprave imenuje i razrješava organ koji imenuje rukovodioca, ako Ustavom i zakonom nije drugačije određeno.

O broju zamjenika rukovodioca organa uprave odlučuje se propisom o osnivanju organa uprave.

==== Član 63 ====

Rukovodiocu organa uprave u rukovođenju pojedinim područjima rada pomažu rukovodeći državni službenici.

Rukovodećeg državnog službenika imenuje nadležna institucija, u skladu sa Zakonom o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine.

==== Član 64 ====

Poslove inspekcijskog nadzora i druge značajnije upravne i stručne poslove obavljaju državni službenici sa posebnim ovlaštenjima i odgovornostima (u daljem tekstu: državni službenici sa posebnim ovlaštenjima), koje postavlja i razrješava rukovodilac organa uprave, ako zakonom nije drugačije određeno.

Državni službenici sa posebnim ovlaštenjima postavljaju se na radna mjesta prema Pravilniku o unutrašnjoj organizaciji organa uprave.

==== Član 65 ====

Rukovodilac organa uprave, njegov zamjenik i savjetnik ne smiju obavljati dužnost ili biti na poziciji koja dovodi do sukoba interesa kako je to regulisano Zakonom o sukobu interesa u institucijama vlasti Bosne i Hercegovine, a rukovodeći državni službenici ne smiju obavljati dužnost ili biti na poziciji koja dovodi do sukoba interesa kako je to regulisano Zakonom o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine.

=== 2. Odgovornost rukovodioca organa uprave i njegovog zamjenika ===

==== Član 66 ====

Rukovodilac organa uprave i njegov zamjenik odgovorni su ako se u izvršavanju svojih ovlaštenja i obaveza ne pridržavaju zakona, smjernica Parlamentarne skupštine, Predsjedništva i Savjeta ministara.

U slučaju postojanja odgovornosti iz stava 1. ovog člana rukovodilac organa uprave i njegov zamjenik razrješavaju se sa funkcije, a razrješavanje ne isključuje krivično gonjenje ni odgovornost za naknadu štete, ako Ustavom ili zakonom nije drugačije određeno.

Prijedlog za razrješavanje rukovodioca organa uprave i njegovog zamjenika podnosi organ određen Ustavom i zakonom.

==== Član 67 ====

U postupku razrješavanja obezbijediće se rukovodiocu organa uprave, odnosno njegovom zamjeniku, da se izjasni o činjenicama zbog kojih je pokrenut postupak razrješavanja kao i da daje obavještenja i potrebne podatke od značaja za utvrđivanje te odgovornosti.

Organ nadležan za razrješavanje povodom prijedloga za razrješavanje donosi odluku kojom se utvrđuje postojanje razloga za razrješavanje ili odluku kojom se odbija prijedlog za razrješavanje.

Povodom prijedloga za razrješavanje organ nadležan za razrješavanje može, i kada nema osnova za donošenje odluke o smjenjivanju, ukazati na nepravilnosti u radu rukovodioca i njegovog zamjenika.

Organ nadležan za razrješavanje može, dok traje postupak smjenjivanja, udaljiti od obavljanja ovlaštenja i obaveza rukovodioca organa uprave, odnosno njegovog zamjenika.

Protiv odluke o prijedlogu za razrješavanje rukovodioca organa uprave i njegovog zamjenika, kao i odluke o udaljenju od obavljanja funkcije dok se vodi postupak za razrješavanje, ne mogu se koristiti pravna sredstva.

==== Član 68 ====

Rukovodilac organa uprave, odnosno njegov zamjenik, ako smatra da nije u mogućnosti da uspješno obavlja povjerena ovlaštenja i obaveze i ne može preuzeti odgovornost za njihovo vršenje, ima pravo podnijeti ostavku.

Rukovodilac, odnosno njegov zamjenik ostaju na dužnosti do roka određenog zakonom ili roka koji odredi organ nadležan za odlučivanje o ostavci.

Podnesena ostavka ne isključuje vođenje postupka smjenjivanja iz razloga predviđenih u članu 66. ovog zakona.

== POGLAVLJE VIII – DRŽAVNI SLUŽBENICI, POLICIJSKI SLUŽBENICI, OSTALI SLUŽBENICI I ZAPOSLENICI ==

==== Član 69 ====

Poslove uprave u organima uprave obavljaju državni, policijski i ostali službenici.

Pomoćne i tehničke poslove za potrebe organa uprave obavljaju zaposleni.

==== Član 70 ====

Prijem državnih, policijskih, ostalih službenika i zaposlenika u radni odnos u organe uprave i institucije s javnim ovlašćenjima kao i ostvarivanje prava, obaveza i odgovornosti po osnovu rada uređuje se Zakonom o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine, Zakonom o radu u institucijama Bosne i Hercegovine i drugim posebnim zakonima ili propisima koje donosi Savjet ministara, shodno ovlašćenjima utvrđenim zakonom.

== POGLAVLJE IX – INSPEKCIJSKI NADZOR ==

=== 1. Zajedničke odredbe o inspekcijskom nadzoru ===

==== Član 71 ====

Poslove inspekcijskog nadzora vrše organi uprave u skladu sa zakonom.

Poslove inspekcijskog nadzora obavljaju inspektori, kao državni službenici sa posebnim ovlašćenjima koji su samostalni u svom radu u granicama ovlašćenja utvrđenih zakonom.

Inspektori su dužni da se stručno obrazuju i usavršavaju za obavljanje inspekcijskih poslova, na osnovu programa opšteg stručnog usavršavanja inspektora koji donosi Agencija za državnu službu Bosne i Hercegovine, na prijedlog Ministarstva pravde. Program posebnog obrazovanja i usavršavanja inspektora u organima koji vrše inspekcijski nadzor donosi rukovodilac organa, na osnovu utvrđene potrebe za takvim obrazovanjem i usavršavanjem.

Kad to potreba službe zahtijeva, rukovodilac organa uprave može da ovlasti drugog državnog službenika organa uprave koji ima odgovarajuću stručnu spremu da izvrši određene poslove inspekcijskog nadzora, odnosno da inspektoru pomaže u obavljanju nadzora, o čemu se donosi rješenje.

==== Član 72 ====

Inspektor ima iskaznicu kojom dokazuje svoje službeno svojstvo, identitet i ovlaštenja predviđena zakonom.

Ministar pravde propisuje oblik i sadržaj iskaznice, a iskaznicu inspektoru izdaje rukovodilac organa uprave u kojem taj inspektor radi.

==== Član 73 ====

Postupak inspekcijskog nadzora pokreće i vodi inspektor po službenoj dužnosti.

Svako fizičko i pravno lice ima pravo da podnese inicijativu za vršenje inspekcijskog nadzora i preduzimanje upravnih mjera za koje je inspektor ovlašćen zakonom.

Ako inspektor ocijeni da su navodi iznijeti u inicijativi osnovani, dužan je da zatraži izjašnjenje od organa na čiji se rad navodi u inicijativi odnose ili da izvrši neposredan inspekcijski nadzor.

Ako ne dobije traženo izjašnjenje iz stava 3. ovog člana u ostavljenom roku ili ako su traženo izjašnjenje i dostavljeni dokazi nedovoljni za nesporno utvrđivanje činjeničnog stanja u pogledu provjere osnovanosti navoda iz podnesene inicijative, inspektor će izvršiti neposredan inspekcijski nadzor.

Inspektor će inicijatora obavijestiti o ishodu postupanja po navedenom zahtjevu u roku od 30 dana od dana prijema inicijative.

Svaki organ čiji rad podliježe inspekcijskom nadzoru dužan je da inspektoru omogući obavljanje nadzora i daje mu potrebna obavještenja i podatke od značaja za obavljanje nadzora.

Za tačnost i vjerodostojnost obavještenja i podataka iz stava 6. ovog člana odgovoran je rukovodilac organa uprave čiji rad podliježe inspekcijskom nadzoru.

==== Član 74 ====

U obavljanju inspekcijskog nadzora inspektor ima pravo da neposredno pregleda poslovne prostorije i druge objekte, proces rada, proizvode i drugu robu, isprave i druge dokumente, kao i da obavlja druge radnje u skladu sa svrhom inspekcijskog nadzora (utvrđivanje identiteta lica, saslušavanje, uzimanje uzoraka radi analize i sl.).

Ako se inspektoru u obavljanju inspekcijskog nadzora onemogućava vršenje pregleda ili pruži fizički otpor ili ako taj otpor osnovano očekuje, inspektor može zatražiti pomoć nadležne policije koja je obavezna pružiti potrebnu zaštitu i omogućiti inspektoru da izvrši inspekcijski nadzor.

==== Član 74a ====

Inspekcijski nadzor se vrši kao:

1) neposredni inspekcijski nadzor i

2) posredni inspekcijski nadzor.

Neposredni inspekcijski nadzor vrši se neposrednim uvidom u opšte i pojedinačne akte, uslove i način rada, proces rada, proizvode i drugu robu, isprave i druge dokumente, kao i obavljanjem drugih radnji u skladu sa svrhom inspekcijskog nadzora u organu čiji rad podliježe inspekcijskom nadzoru.

Posredni inspekcijski nadzor vrši se uvidom u dostavljene akte, podatke i drugu dokumentaciju organa čiji rad podliježe inspekcijskom nadzoru, ako se na taj način može nesporno utvrditi činjenično stanje.

Vršenje posrednog inspekcijskog nadzora ne isključuje mogućnost naknadnog vršenja neposrednog inspekcijskog nadzora.

==== Član 75 ====

U obavljanju inspekcijskog nadzora inspektor je obavezan postupati tako da se ne ugrozi zakonom i drugim propisom određena službena tajna.

O svakom neposrednom inspekcijskom nadzoru inspektor je obavezan sačiniti zapisnik i u njemu navesti činjenično stanje utvrđeno inspekcijskim nadzorom.

Zapisnik se sačinjava po pravilima upravnog postupka, a dostavlja se rukovodiocu organa čiji rad podliježe inspekcijskom nadzoru.

==== Član 76 ====

Kada u obavljanju inspekcijskog nadzora utvrdi da je povrijeđen zakon ili drugi propis čije izvršenje nadzire, inspektor ima ovlaštenja i obavezu da naloži sljedeće mjere:

1) narediti da se utvrđeni nedostaci i nepravilnosti otklone u određenom roku;

2) narediti preduzimanje odgovarajućih upravnih radnji koje je pravno lice, organ uprave i institucija sa javnim ovlaštenjima obavezan da preduzme;

3) zabraniti preduzimanje radnji koje smatra da su u suprotnosti sa zakonom ili drugim propisom nad čijim sprovođenjem vrši nadzor;

4) izreći i naplatiti novčanu kaznu na licu mjesta, ako je za to zakonom ovlašten;

5) preduzeti druge upravne mjere i radnje za koje je zakonom i drugim propisom ovlašten.

==== Član 77 ====

Ako inspektor utvrdi da je povredom zakona ili drugog propisa učinjena povreda radne dužnosti, prekršaj ili krivično djelo, dužan je da bez odgađanja:

1) u slučaju povrede radne dužnosti - pismeno upozna rukovodioca organa s učinjenom povredom radne dužnosti,

2) u slučaju počinjenog prekršaja - izda prekršajni nalog ili nadležnom sudu podnese zahtjev za utvrđivanje odgovornosti zbog počinjenog prekršaja,

3) u slučaju krivičnog djela - nadležnom tužilaštvu podnese prijavu zbog počinjenog krivičnog djela.

==== Član 78 ====

O preduzimanju upravnih mjera iz člana 76. stav 1. tač. 1), 2) i 3) ovog zakona inspektor obavezno donosi rješenje. Osnov za donošenje rješenja predstavlja činjenično stanje utvrđeno u izvršenom inspekcijskom nadzoru.

Na rješenje iz stava 1. ovog člana ovlašteno lice ima pravo da izjavi žalbu nadležnom organu u roku od osam dana od dana prijema rješenja.

Rješenje po žalbi mora se donijeti najkasnije u roku od 15 dana od dana prijema žalbe.

Protiv rješenja donesenog po žalbi iz stava 3. ovog člana, može se pokrenuti upravni spor kod Suda.

==== Član 79 ====

O izvršenom inspekcijskom nadzoru i preduzetim upravnim mjerama iz člana 76. ovog zakona inspektor vodi evidenciju. Sadržaj i način vođenja evidencije propisuje ministar pravde.

==== Član 80 ====

Inspektor može privremeno da oduzme dokumente i predmete koji u sudskom postupku mogu poslužiti kao dokaz, o čemu je dužan da izda potvrdu.

==== Član 81 ====

Inspektor je obavezan da prati sprovođenje upravnih mjera naloženih rješenjem iz člana 78. ovog zakona i u granicama svojih ovlaštenja da obezbijedi njihovo sprovođenje.

Ako inspektor ne može obezbijediti sprovođenje upravnih mjera na način i u roku kako je rješenjem određeno, dužan je da o tome obavijesti bez odgađanja rukovodioca organa uprave koji je obavezan da preduzme mjere radi obezbjeđenja sprovođenja naloženih mjera.

==== Član 82 ====

Inspektor može preduzimati i odgovarajuće preventivne aktivnosti u cilju sprečavanja nastupanja štetnih posljedica zbog nedostatka i nepravilnosti u sprovođenju zakona i drugih propisa čije izvršenje nadzire kao što su: upozorenje fizičkim i pravnim licima na obaveze iz propisa, ukazivanje na štetne posljedice, predlaganje mjera za otklanjanje njihovih uzroka i slično.

Organi uprave, institucije s javnim ovlašćenjima, druga pravna i fizička lica, kojima su rješenjem iz člana 78. ovog zakona naložene mjere, obavezni su postupati po navedenom rješenju.

=== 2. Upravna inspekcija ===

==== Član 83 ====

Poslove upravne inspekcije nad izvršavanjem ovog zakona, zakona koji se odnose na državne službenike i zaposlene organa uprave, upravni postupak i posebne upravne postupke, kao i kancelarijsko poslovanje u organima uprave vrši Ministarstvo pravde.

Poslovi upravne inspekcije obavljaju se i u drugim područjima u kojima je posebnim zakonom utvrđena nadležnost za obavljanje poslova upravne inspekcije.

Poslove upravne inspekcije iz stava 1. i 2. ovog člana neposredno vrše upravni inspektori.

Upravni inspektor je diplomirani pravnik VII stepena stručne spreme, odnosno nosilac kvalifikacije visokog obrazovanja prvog, drugog ili trećeg ciklusa Bolonjskog sistema studiranja vrednovanog s najmanje 240 ECTS bodova, sa položenim stručnim upravnim ispitom za državne službenike organa uprave, najmanje četiri godine radnog iskustva na upravnim poslovima, koji ispunjava i druge uslove propisane za rad državnih službenika.

==== Član 84 ====

Upravni inspektor u vršenju inspekcijskog nadzora nad izvršavanjem zakona i drugih propisa vrši nadzor naročito u pogledu:

- ostvarivanja prava i pravnih interesa, javnih korporacija, komora, javnih preduzeća (društava), agencija i drugih pravnih lica u upravnom postupku;

- primjene propisa koji se odnose na organizaciju i način rada organa uprave;

- radnih odnosa u organima uprave i institucijama s javnim ovlašćenjima, te ispunjavanja uslova lica koja rade na poslovima upravnog rješavanja;

- rješavanja upravnih stvari u propisanim rokovima;

- pravilnosti primjene propisa u upravnom postupku;

- načina prikupljanja dokaza u upravnom postupku, a posebno dokaza koji se pribavljaju po službenoj dužnosti;

- sprovođenja izvršenja rješenja;

- pružanja pravne pomoći građanima, javnim korporacijama, komorama, javnim preduzećima (društvima), agencijama i drugim pravnim licima u upravnom postupku;

- vođenja evidencije o upravnim predmetima;

- primjene propisa o kancelarijskom poslovanju.

==== Član 85 ====

Ako upravni inspektor utvrdi da utvrđene nepravilnosti i nedostaci u radu proizilaze iz razloga nestručnosti državnog službenika za obavljanje poslova na koji je raspoređen, predložiće rukovodiocu organa uprave da tog državnog službenika rasporedi na druge poslove.

==== Član 86 ====

U vršenju neposrednog inspekcijskog nadzora upravni inspektor sastavlja zapisnik o izvršenom inspekcijskom nadzoru, koji naročito sadrži utvrđeno činjenično stanje i nepravilnosti i nedostatke u radu, te primjerak zapisnika dostavlja rukovodiocu organa uprave ili ustanove a po potrebi i Savjetu ministara.

==== Član 87 ====

Ako upravni inspektor u vršenju inspekcijskog nadzora utvrdi da je povrijeđen zakon ili drugi propis dužan je donijeti rješenje i njime naložiti mjere iz člana 76. ovog zakona.

Rješenje iz stava 1. ovog člana upravni inspektor će donijeti u roku od 15 dana od dana izvršenog neposrednog inspekcijskog nadzora, odnosno kod posrednog inspekcijskog nadzora u roku od 15 dana od dana prijema u rad dostavljenih akata, podataka i druge dokumentacije organa čiji rad podliježe inspekcijskom nadzoru, ako se na taj način može nesporno utvrditi činjenično stanje.

Protiv rješenja iz stava 1. člana 78. ovog zakona rukovodilac organa uprave i institucije sa javnim ovlaštenjima može u roku od osam dana od dana prijema rješenja izjaviti žalbu ministru pravde.

Žalba na rješenje iz stava 1. ovog člana odgađa izvršenje rješenja.

Protiv rješenja ministra pravde može se pokrenuti upravni spor kod Suda.

==== Član 88 ====

Ako upravni inspektor utvrdi da se povredama zakona i drugih propisa građanima, javnim korporacijama, komorama, javnim preduzećima (društvima), agencijama i drugim pravnim licima onemogućava ostvarivanje njihovih prava i pravnih interesa u propisanim rokovima, ili na drugi način, obavezan je, da o tome, bez odgađanja pismeno upozna Savjet ministara, da ukaže na posljedice koje su iz takvog stanja nastupile ili bi mogle nastupiti i da predloži preduzimanje odgovarajućih mjera.

==== Član 89 ====

Građani, javne korporacije, komore, javna preduzeća (društva), agencije i druga pravna lica imaju pravo da se, radi zaštite svojih prava utvrđenih ovim zakonom i drugim propisima, obraćaju usmeno ili pismeno upravnom inspektoru u svim slučajevima kad im se na bilo koji način otežava da brzo i jednostavno ostvaruju svoja prava i pravne interese ili izvršavaju svoje obaveze kod organa uprave, agencije ili institucije sa javnim ovlaštenjima, a naročito:

1) ako im se u zakonom propisanom roku ne rješavaju zahtjevi i žalbe u upravnom postupku;

2) ako se od njih traži da u upravnom postupku dokazuju činjenice uvjerenjima i drugim javnim ispravama koje je po službenoj dužnosti obavezan da pribavlja državni službenik koji vodi upravni postupak;

3) ako im se ne izvršavaju upravni akti doneseni radi ostvarivanja prava i pravnih interesa u upravnom postupku;

4) ako im se ne pruža pravna pomoć u ostvarivanju prava i pravnih interesa i u izvršavanju obaveza u upravnom postupku.

Upravni inspektor obavezan je odmah postupiti po zahtjevu iz stava 1. ovog člana na način utvrđen odredbama člana 73. stav 3. ovog zakona.

== POGLAVLJE X – SREDSTVA ZA RAD ORGANA UPRAVE ==

==== Član 90 ====

Sredstva za rad organa uprave iskazuju se u Budžetu, koji donosi Parlamentarna skupština, na prijedlog Predsjedništva, a na preporuku Savjeta ministara.

Sredstva za rad organa uprave čine: sredstva za plate i naknade, sredstva za materijal i usluge, kapitalni izdaci i programi posebne namjene.

Prihodi koje organi uprave ostvare svojom djelatnošću čine budžetska sredstva.

==== Član 91 ====

Organi uprave stiču sredstva za plate državnih službenika i zaposlenih, u skladu sa Pravilnikom o sistematizaciji poslova i zadataka kao i zavisno od broja i strukture zaposlenih.

Plate državnih službenika i zaposlenih u organima uprave uređuju se posebnim propisom donesenim na osnovu zakona.

==== Član 92 ====

Sredstva za materijal i usluge služe za:

- nabavku potrošnog materijala, sitnog inventara i isplatu troškova grijanja;

- isplatu troškova za električnu energiju i održavanje čistoće u radnim prostorijama;

- isplatu troškova za poštansko-telefonske usluge, zakup i redovno održavanje prostorija;

- nabavku stručnih publikacija, literature i štampanje službenih materijala;

- isplatu putnih i drugih troškova koji predstavljaju lična primanja a koji se po posebnim propisima priznaju organima uprave;

- isplatu drugih troškova potrebnih za vršenje djelatnosti organa uprave;

- isplatu naknade za pokriće izdataka za ishranu državnih službenika i zaposlenih u toku rada, naknade za prevoz državnih službenika i zaposlenih na posao i sa posla, naknade za korištenje godišnjeg odmora i drugo;

- isplatu troškova osiguranja i drugih kapitalnih izdataka.

==== Član 93 ====

Sredstva za materijal i usluge koji su zajednički za dva ili više organa uprave (grijanje, električna energija, održavanje radnih prostorija i sl.) dodjeljuju se, po pravilu, organu ili službi u čijem je djelokrugu vršenje poslova koji čine zajedničke troškove, o čemu odlučuje Savjet ministara na prijedlog ministra finansija i trezora.

==== Član 94 ====

Programi posebne namjene služe za podmirenje određenih posebnih potreba u vezi sa radom organa uprave.

Sredstva za Programe iz posebne namjene mogu se koristiti neposredno iz Budžeta ili prenijeti na poseban račun organa uprave.

==== Član 95 ====

Kapitalni izdaci za:

- inventar i druge pokretne stvari;

- izdaci namijenjeni za nabavku opreme.

==== Član 96 ====

Organ uprave može sredstva za kapitalne izdatke koristiti zajedno sa drugim organima uprave i drugim institucijama.

Savjet ministara može utvrditi da se pojedina sredstva iz stava 1. ovog člana obavezno zajednički koriste za sve organe uprave ili za dva ili više organa uprave i odrediti način zajedničkog korištenja tih sredstava.

==== Član 97 ====

Ministarstvo finansija i trezora donosi propise i opšte akte o materijalno-finansijskom poslovanju organa uprave.

== POGLAVLJE XI – PROPISI I DRUGI AKTI ORGANA UPRAVE ==

==== Član 98 ====

Organi uprave donose opšte akte iz svoje nadležnosti u cilju omogućavanja izvršavanja zakona, te donose pojedinačne akte.

Organi uprave mogu donositi akte iz stava 1. ovog člana, samo kad su za to izričito ovlašteni zakonom.

==== Član 99 ====

Opšti podzakonski pravni akti, u skladu s ovim zakonom, jesu: pravilnici, uputstva, naredbe i instrukcije.

Pravilnik je propis o sprovođenju, kojim se razrađuju pojedine odredbe zakona ili propisa koje donosi Savjet ministara, radi osiguranja pravilne primjene tih zakona ili propisa.

Uputstvom se određuje način na koji organi uprave i institucije s javnim ovlašćenjima izvršavaju pojedine odredbe zakona ili drugog propisa.

Naredbom se naređuje ili zabranjuje neko postupanje u konkretnoj situaciji, koja ima opšti značaj.

Instrukcijom se usmjerava organizacija poslova i način rada zaposlenih u organima uprave i institucijama s javnim ovlašćenjima na primjenu pojedinih odredaba zakona ili propisa koje donosi Savjet ministara.

Opšti akti iz st. 2, 3, 4. i 5. ovog člana objavljuju se u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;.

Rukovodilac organa uprave i institucije s javnim ovlašćenjima može odlučiti da se pojedini opšti podzakonski pravni akti iz ovog člana, doneseni za internu upotrebu, ne objavljuju u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, s tim da se oni obavezno objavljuju na internetskoj stranici i na oglasnoj tabli organa uprave i institucije s javnim ovlašćenjima.

== POGLAVLJE XII – NADZOR NAD SPROVOĐENJEM ZAKONA ==

==== Član 100 ====

Nadzor nad sprovođenjem ovog zakona vrši Ministarstvo pravde, putem upravne inspekcije.

O načinu vršenja nadzora iz stava 1. ovog člana primjenjuju se odredbe od čl. 83. do 89. ovog zakona.

== POGLAVLJE XIII – PRIMJENjIVANjE ODREDABA OVOG ZAKONA NA INSTITUCIJE BOSNE I HERCEGOVINE ==

==== Član 101 ====

Odredbe ovog zakona o sredstvima za rad organa uprave primjenjuju se na institucije Bosne i Hercegovine koje se finansiraju iz budžeta institucija Bosne i Hercegovine i međunarodnih obaveza Bosne i Hercegovine, ako za pojedine institucije zakonom nije drugačije određeno.

Odredbe ovog zakona o rukovodiocima organa uprave, njihovim zamjenicima i rukovodećim državnim službenicima shodno se primjenjuju na rukovodioce, njihove zamjenike i rukovodeće državne službenike u stručnim službama organa uprave i drugih organa, ako zakonom nije drugačije određeno.

== POGLAVLJE XIV – KAZNENE ODREDBE ==

==== Član 102 ====

Novčanom kaznom od 2.000 KM do 8.000 KM kazniće se za prekršaj institucije s javnim ovlašćenjima:

- ako na zahtjev organa uprave ne dostavi izvještaj, podatke i informacije iz oblasti svoje djelatnosti (član 26. stav 2. i član 38. stav 2.);

- ako zahtjev stranaka ne rješavaju u propisanim rokovima (član 39.);

- ako ne postupe po podnesenoj predstavci, prijedlogu ili pritužbi stranke i u propisanom roku ne daju pismeni odgovor (član 41.);

- ako po službenoj dužnosti ne pribavljaju uvjerenja i druge javne isprave o činjenicama o kojima se vodi službena evidencija ili ako zahtijevaju da stranke pribavljaju ta uvjerenja i javne isprave (član 42.);

- ako inspektoru onemogućavaju vršenje inspekcijskog nadzora i ne daju mu potrebne podatke i obavještenja (član 74. stav 3.);

- ako ne postupe po preventivnim mjerama inspektora ili po rješenju inspektora (čl. 76. i 78.);

- ako se građanima i institucijama s javnim ovlašćenjima onemogućava ili otežava ostvarivanje njihovih prava i pravnih interesa (član 89. stav 1. ovog Zakona).

Za prekršaj iz stava 1. ovog člana kazniće se novčanom kaznom od 200 KM do 1.000 KM i odgovorno lice u organu uprave, agenciji ili instituciji sa javnim ovlaštenjima.

Novčanom kaznom od 200 KM do 1.000 KM kazniće se upravni inspektor ako ne postupi po zahtjevu iz člana 89. stav 2. ovog zakona.

==== Član 103 ====

Novčanom kaznom od 1.000 KM do 4.000 KM kazniće se za prekršaj institucije s javnim ovlašćenjima, ako organu uprave ne dostavi u propisanom roku tražene podatke ili akte u vezi sa postupanjem u upravnom postupku, vršenju upravnog nadzora ili praćenjem stanja u određenoj oblasti.

Za prekršaj iz stava 1. ovog člana kazniće se novčanom kaznom od 200 KM do 800 KM i odgovorno lice u instituciji s javnim ovlašćenjima.

==== Član 104 ====

Novčanom kaznom od 150 KM do 500 KM kazniće se za prekršaj odgovorno lice u organu uprave ako ne postupi po odredbama čl. 11., 35., 39., 41., 42., 43., 70., 79., 81. i članu 89. ovog zakona.

==== Član 105 ====

Odgovornim licem u organu uprave u smislu čl. 102. do 104. ovog zakona smatra se rukovodilac organa uprave, inspektor, kao i državni službenik koji je zadužen da neposredno izvrši određeni posao, a nije izvršio taj posao ili je izvršio radnju suprotno datoj obavezi.

==== Član 106 ====

Postupak za prekršaje po odredbama ovog zakona sprovodi institucija određena zakonom.

Sredstva koja organi iz stava 1. ovog člana naplate izricanjem novčanih kazni u prekršajnom postupku, koji sprovedu na osnovu ovog zakona ili drugog zakona, prihodi su Budžeta.

== POGLAVLJE XV – ZAVRŠNE ODREDBE ==

==== Član 107 ====

Savjet ministara propisaće načela za utvrđivanje unutrašnje organizacije organa uprave, kao i kancelarijsko poslovanje u organima uprave u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Ministar pravde donijeće Pravilnik o formi i sadržaju iskaznice inspektora organa uprave Bosne i Hercegovine i sadržaju i načinu vođenja evidencije o izvršenim inspekcijskim pregledima, u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Rukovodioci organa uprave koji su u skladu sa odredbama člana 61. ovog zakona ovlašteni za donošenje propisa za sprovođenje pojedinih odredbi ovog zakona donijeće te propise u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

==== Član 108 ====

Danom stupanja na snagu ovog zakona prestaje da se primjenjuje Zakon o državnoj upravi u Republici Bosni i Hercegovini (&quot;Službeni list RBiH&quot;, broj 26/93, prečišćen tekst).

==== Član 108a ====

Ovlašćuje se Ustavnopravna komisija Predstavničkog doma da u saradnji sa Ustavnopravnom komisijom Doma naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine pripremi prijedlog službenog prečišćenog teksta Zakona o upravi i dostavi ga domovima Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine radi utvrđivanja službenog prečišćenog teksta Zakona u roku od 60 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona.

==== Član 109 ====

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, a objaviće se i u &quot;Službenim novinama Federacije BiH&quot; i u &quot;Službenom glasniku Republike Srpske&quot;.

== Napomene ==
{{reflist}}

== Povezane stranice ==

* [[Zakon o upravi/Amandmani]] – tekst amandmana iz 2009. i 2017. godine

[[Kategorija:Zakoni Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Uprava Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:2002]]</text>
      <sha1>rmy0k90n13eqm142w0r7bpjjdob551b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakon o lokalnoj samoupravi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5576</id>
    <revision>
      <id>12172</id>
      <timestamp>2026-08-13T21:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Zakon  | naslov = Zakon o lokalnoj samoupravi  | vrsta = zakon  | nivo = republički  | oblast = Republika Srpska  | donosilac = Narodna skupština Republike Srpske  | datum_donosenja = 2016–2025 (sa amandmanima)  | glasnik = &quot;Službeni glasnik Republike Srpske&quot;, br. 97/16, 36/19, 61/21, 100/25 i 114/25  | stupio_na_snagu = osmog dana od dana objavljivanja (član 170)  | prethodni = [[Zakon o lokalnoj samoupravi (2004)]] (&quot;Sl. glasnik RS&quot;, br. 101/04, 42/05, 118/05 i 98/1...</comment>
      <origin>12172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114758" sha1="st72d5cb7r5bcrmmcs61ys6h8vhtzac" xml:space="preserve">{{Zakon
 | naslov = Zakon o lokalnoj samoupravi
 | vrsta = zakon
 | nivo = republički
 | oblast = Republika Srpska
 | donosilac = Narodna skupština Republike Srpske
 | datum_donosenja = 2016–2025 (sa amandmanima)
 | glasnik = &quot;Službeni glasnik Republike Srpske&quot;, br. 97/16, 36/19, 61/21, 100/25 i 114/25
 | stupio_na_snagu = osmog dana od dana objavljivanja (član 170)
 | prethodni = [[Zakon o lokalnoj samoupravi (2004)]] (&quot;Sl. glasnik RS&quot;, br. 101/04, 42/05, 118/05 i 98/13)
 | napomene = Prečišćeni tekst koji sadrži osnovni zakon (2016) i amandmane iz 2019, 2021. i 2025. godine.
 | wikipedia = 
}}

__TOC__

== GLAVA I – OSNOVNE ODREDBE ==

=== Član 1 ===

Ovim zakonom uređuju se sistem lokalne samouprave, jedinice lokalne samouprave, način i uslovi njihovog formiranja, poslovi lokalne samouprave, organi jedinica lokalne samouprave, međusobni odnosi skupštine jedinice lokalne samouprave i gradonačelnika, odnosno načelnika opštine, imovina i finansiranje jedinica lokalne samouprave, akti i javnost rada organa jedinica lokalne samouprave, postupak nadzora nad radom organa jedinica lokalne samouprave, oblici neposrednog učešća građana u lokalnoj samoupravi, saradnja organa jedinica lokalne samouprave, odnos republičkih organa i organa jedinice lokalne samouprave, zaštita prava lokalne samouprave, kao i druga pitanja od značaja za ostvarivanje prava i dužnosti jedinica lokalne samouprave.

=== Član 2 ===

Pojedini izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu za označavanje muškog ili ženskog roda podrazumijevaju oba pola.

=== Član 3 ===

(1) Lokalna samouprava je pravo građana da neposredno i preko svojih slobodno i demokratski izabranih predstavnika učestvuju u ostvarivanju zajedničkih interesa stanovnika jedinice lokalne samouprave, kao i pravo i sposobnost organa jedinice lokalne samouprave da regulišu i upravljaju, u granicama zakona, javnim poslovima koji se nalaze u njihovoj nadležnosti, a u interesu lokalnog stanovništva.

(2) Lokalna samouprava ostvaruje se u gradovima, odnosno opštinama, a izvršavaju je organi jedinica lokalne samouprave i građani u skladu sa Ustavom Republike Srpske (u daljem tekstu: Ustav), zakonom i statutom jedinice lokalne samouprave.

(3) Narodna skupština Republike Srpske (u daljem tekstu: Narodna skupština) utvrđuje strateške pravce razvoja lokalne samouprave.

=== Član 4 ===

(1) Na osnovu rezultata posljednjeg popisa stanovništva, jedinice lokalne samouprave obezbjeđuju proporcionalnu zastupljenost konstitutivnih naroda i grupa Ostalih u organima jedinice lokalne samouprave, uključujući funkcionere jedinica lokalne samouprave koji se ne biraju direktno: predsjednika i potpredsjednika skupštine jedinice lokalne samouprave i zamjenika gradonačelnika, odnosno načelnika opštine.

(2) Predsjednik skupštine jedinice lokalne samouprave i gradonačelnik, odnosno načelnik opštine ne mogu biti iz reda istog konstitutivnog naroda i grupa Ostalih, osim ako jedan konstitutivni narod ima natpolovičnu većinu prema posljednjem popisu stanovništva.

(3) Statutom i opštim aktima organa jedinice lokalne samouprave, uključujući i akte koji se odnose na unutrašnju organizaciju gradske, odnosno opštinske uprave, utvrđuju se konkretni načini obezbjeđenja proporcionalne zastupljenosti konstitutivnih naroda i grupa Ostalih u organima jedinice lokalne samouprave.

=== Član 5 ===

Jedinica lokalne samouprave ima svojstvo pravnog lica.

=== Član 6 ===

(1) Jedinica lokalne samouprave može da ima grb i zastavu (u daljem tekstu: simboli).

(2) Jedinica lokalne samouprave može da ima praznik.

(3) Praznik, oblik, sadržaj i upotreba simbola uređuju se statutom jedinice lokalne samouprave u skladu sa zakonom.

(4) Grb jedinice lokalne samouprave mora biti sačinjen i opisan po pravilima heraldike.

(5) Simboli imaju sadržaje koji izražavaju istorijsko, kulturno i prirodno obilježje jedinice lokalne samouprave i ne mogu biti u istovjetnom ili modifikovanom obliku sa simbolima država ili sa znakom političke stranke, privrednog društva, ustanove, drugog pravnog lica ili organizacije.

(6) U jedinicama lokalne samouprave koje imaju status grada, gradonačelnik u svečanim i protokolarnim prilikama nosi posebno obilježje, odnosno znamenje grada (insignija), čiji izgled i sadržaj propisuje skupština grada u skladu sa uputstvom koje donosi ministar uprave i lokalne samouprave (u daljem tekstu: ministar).

=== Član 7 ===

(1) Jedinica lokalne samouprave ima svoju imovinu.

(2) Imovinom jedinice lokalne samouprave upravljaju organi jedinice lokalne samouprave, u skladu sa zakonom.

== GLAVA II – OPŠTINA I GRAD ==

=== Član 8 ===

Opština je osnovna teritorijalna jedinica lokalne samouprave, koja se formira za dio naseljenog mjesta, za jedno naseljeno mjesto ili za više naseljenih mjesta.

=== Član 9 ===

(1) Opština ima naziv.

(2) Naziv opštine određuje se zakonom, po pravilu, prema nazivu naseljenog mjesta u kome je sjedište opštine.

(3) Naziv opštine ne može sadržavati lično ime.

(4) Sjedište opštine utvrđuje se statutom opštine, u skladu sa zakonom.

=== Član 10 ===

(1) Grad se može uspostaviti zakonom na urbanom području koje čini jedinstvenu geografsku, socijalnu, ekonomsku, istorijsku i teritorijalnu cjelinu sa odgovarajućim nivoom razvoja i ako:

1) ima više od 50.000 stanovnika i

2) u posljednje tri godine na osnovu odluke o utvrđivanju stepena razvijenosti jedinica lokalne samouprave ima status razvijene jedinice lokalne samouprave.

(2) Izuzetno od uslova iz stava 1. t. 1) i 2) ovog člana, opština može steći status grada bez obzira na broj stanovnika i status razvijene jedinice lokalne samouprave ako je stopa zaposlenosti na području opštine iznad republičkog prosjeka ili ako opština najmanje deset godina ima pet studijskih programa u smislu zakona kojim se uređuje visoko obrazovanje, više od 2.000 studenata na ovim programima i bogato kulturno-istorijsko nasljeđe.

(3) Teritorija za koju se formira grad predstavlja prirodnu geografsku cjelinu, ekonomski povezan prostor koji posjeduje izgrađenu komunikaciju među naseljenim mjestima sa sjedištem grada kao gravitacionim centrom.

=== Član 11 ===

(1) Grad koji u svom sastavu nema opština, pored nadležnosti koje se ovim zakonom dodjeljuju opštini, može da organizuje:

1) poslove pravnog zastupanja pred sudovima i drugim organima u imovinsko-pravnim sporovima, u sporovima naplate za naknade i usluge i u radnim sporovima u skladu sa zakonom i

2) naplatu, kontrolu naplate i prinudnu naplatu izvornih prihoda budžeta grada.

(2) Izuzetno od stava 1. ovog člana, grad može da organizuje izdavanje zajedničkog računa za izvršene usluge javnih preduzeća, odnosno privrednih društava čiji je osnivač, kao i za naknade i druge prihode koje utvrđuju organi grada u skladu sa zakonom.

(3) Zakonom se gradu mogu dodijeliti i dodatne nadležnosti.

=== Član 12 ===

Grad koji u svom sastavu ima više opština:

1) ima cjelokupne regulatorne nadležnosti na planu urbanog planiranja, korišćenja zemljišta, zaštite životne sredine i urbanističkih planova,

2) izvršava sve nadležnosti koje su zakonom dodijeljene opštinama na području vodosnabdijevanja, kanalizacije, javnog prevoza, upravljanja otpadom, srednjeg obrazovanja, zdravstvene zaštite, turizma i trgovine, protivpožarne i civilne zaštite,

3) prikuplja i naplaćuje vlastite prihode i upravlja gradskom imovinom,

4) organizuje inspekcijski nadzor koji se zakonom dodjeljuje opštini,

5) sprovodi zakone i propise grada,

6) uspostavlja odgovarajuće oblike koordinacije kojima se obezbjeđuje da opštine u njegovom sastavu ostvaruju svoje funkcije na jedinstven i efikasan način i

7) ostvaruje i ostale nadležnosti utvrđene zakonom i statutom grada.

=== Član 13 ===

(1) Opštine u sastavu grada imaju pravo da obavljaju sve nadležnosti opštine koje zakonom ili statutom nisu dodijeljene gradu.

(2) Statutom grada i statutima opština u njegovom sastavu uređuju se pitanja iz stava 1. ovog člana.

=== Član 14 ===

Odredbe ovog zakona koje se odnose na opštinu primjenjuju se i na grad, ako ovim zakonom nije drugačije određeno.

=== Član 15 ===

(1) Opština koja ispunjava uslove predviđene članom 10. ovog zakona može da podnese zahtjev da joj se dodijeli status grada.

(2) Odluku o pokretanju postupka iz stava 1. ovog člana donosi skupština opštine.

(3) Odluka iz stava 2. ovog člana dostavlja se Vladi Republike Srpske (u daljem tekstu: Vlada) i sadrži relevantne informacije i podatke koji opravdavaju zahtjev za dodjelu statusa grada.

(4) Uz zahtjev se dostavlja elaborat kojim se opravdava zahtjev, a koji sadrži:

1) podatke o rasporedu javnih ustanova neophodnih za funkcionisanje grada,

2) podatke o prirodnim resursima, izgrađenim privrednim kapacitetima i infrastrukturi koji obezbjeđuju odgovarajuće izvore prihoda i ekonomski razvoj,

3) podatke o javnim prihodima prikupljenim na području opštine,

4) podatke kojima se dokazuje sposobnost izgradnje, razvoja i održavanja infrastrukture i

5) druge podatke kojima se opravdava podneseni zahtjev.

(5) Vlada razmatra zahtjev i ukoliko su ispunjeni uslovi propisani ovim zakonom za sticanje statusa grada, podnosi Narodnoj skupštini nacrt zakona o gradu.

=== Član 16 ===

(1) Dvije ili više susjednih opština koje čine jedinstveno urbano područje i ispunjavaju uslove iz člana 10. ovog zakona mogu da podnesu zahtjev da im se dodijeli status grada, koji će u svom sastavu imati dvije ili više opština, odnosno područja opština koje su podnijele zahtjev za dodjelu statusa grada.

(2) Odluci za pokretanje postupka po zahtjevu iz stava 1. ovog člana prethodi referendum, koji se organizuje u svakoj zainteresovanoj opštini, u skladu sa zakonom.

(3) Ukoliko se građani na referendumu o odluci iz stava 2. ovog člana izjasne propisanom većinom u svim zainteresovanim opštinama, skupštine opština zahtjev za dodjelu statusa grada dostavljaju Vladi.

(4) Uz zahtjev se dostavljaju:

1) elaborat kojim se opravdava zahtjev koji sadrži podatke propisane članom 15. stav 4. t. 1) do 5) ovog zakona,

2) nacrt statuta grada u kome se navode nadležnosti koje će izvršavati organi grada i prijedlog za raspodjelu prihoda i rashoda između grada i opština u njegovom sastavu,

3) popis imovine koja pripada gradu i

4) prijedlozi dodatnih nadležnosti i poslova koji se mogu prenijeti gradu.

(5) Vlada razmatra zahtjev i ukoliko su ispunjeni uslovi iz st. 1. do 4. ovog člana, podnosi Narodnoj skupštini nacrt zakona o gradu.

== GLAVA III – POSLOVI JEDINICE LOKALNE SAMOUPRAVE ==

=== 1. Poslovi jedinice lokalne samouprave ===

==== Član 17 ====

(1) Grad, odnosno opština (u daljem tekstu: jedinica lokalne samouprave) ima sve nadležnosti propisane ovim zakonom, kao i druge nadležnosti koje su joj prenesene drugim zakonom.

(2) Jedinica lokalne samouprave ima pravo da se bavi svim pitanjima od lokalnog interesa koja nisu isključena iz njene nadležnosti, niti dodijeljena nekom drugom nivou vlasti.

(3) Jedinica lokalne samouprave ostvaruje svoje nadležnosti u skladu sa Ustavom, zakonom i statutom.

=== 1.1. Samostalni poslovi ===

==== Član 18 ====

Samostalne nadležnosti jedinice lokalne samouprave obuhvataju sljedeće:

1) u oblasti organizovanja rada i upravljanja jedinicom lokalne samouprave:

1. usvajanje strategije, odnosno programa razvoja jedinice lokalne samouprave,

2. usvajanje strateških i sprovedbenih dokumenata prostornog uređenja za područje jedinice lokalne samouprave,

3. donošenje budžeta i finansijskih izvještaja budžeta,

4. uređenje i obezbjeđenje korišćenja građevinskog zemljišta i poslovnog prostora,

5. organizovanje komunalne policije,

6. poslove inspekcijskog nadzora, u skladu sa zakonom,

7. organizovanje poslova lokalnog ekonomskog razvoja,

8. upravljanje i raspolaganje imovinom jedinice lokalne samouprave,

9. osnivanje i uređenje gradske, odnosno opštinske uprave,

10. vršenje imovinsko-pravnih poslova, u skladu sa zakonom,

11. naplatu, kontrolu naplate i prinudnu naplatu prihoda jedinice lokalne samouprave, u skladu sa zakonom,

12. poslove pravnog zastupanja jedinice lokalne samouprave, u skladu sa zakonom,

13. poslove evidencije o licima koja su regulisala vojnu obavezu,

14. donosi program mjera za postizanje ravnopravnosti polova,

15. obezbjeđivanje izvršavanja zakona i drugih propisa;

2) u oblasti pružanja usluga:

1. obavljanje specifičnih funkcija u oblasti kulture, obrazovanja, sporta, zdravstva i socijalne zaštite, civilne zaštite, informacija, zanatstva, turizma, ugostiteljstva i zaštite životne sredine,

2. uređenje i obezbjeđenje obavljanja komunalnih djelatnosti: proizvodnja i isporuka vode, gasa, toplotne energije, javni prevoz lica u gradskom i prigradskom saobraćaju, prečišćavanje i odvodnja otpadnih voda, pogrebna djelatnost, održavanje, uređivanje i opremanje javnih zelenih i rekreacionih površina, održavanje javnih saobraćajnih površina u naseljenim mjestima, odvođenje atmosferskih voda i drugih voda sa javnih površina, čišćenje javnih površina u naseljenim mjestima i druge komunalne djelatnosti, u skladu sa zakonom,

3. osnivanje privrednih društava, ustanova i drugih organizacija radi pružanja usluga iz njihove nadležnosti, uređenje njihove organizacije i upravljanje i

4. uređivanje i obezbjeđivanje izgradnje, održavanja i korišćenja javnih objekata i komunalne infrastrukture za obavljanje funkcija jedinice lokalne samouprave.

==== Član 19 ====

Jedinica lokalne samouprave u oblasti prostornog planiranja i građenja ima sljedeće nadležnosti:

1) usvajanje dokumenata prostornog uređenja i obezbjeđivanje njihovog sprovođenja,

2) praćenje stanja uređenja prostora i naselja na svojoj teritoriji,

3) izdavanje lokacijskih uslova, građevinskih dozvola i upotrebnih dozvola, u skladu sa nadležnostima propisanim posebnim zakonom,

4) obezbjeđivanje korišćenja građevinskog zemljišta, davanje građevinskog zemljišta na korišćenje, utvrđivanje naknade za uređivanje i korišćenje građevinskog zemljišta i brigu o njegovom uređivanju, unapređivanju i zaštiti,

5) obezbjeđivanje uslova za uređenje naselja i korišćenje javnih i drugih površina, određivanje prostora za parkiranje i uređivanje uslova i način njihovog korišćenja i upravljanja, uređivanje načina odlaganja komunalnog otpada i određivanje područja na kojima se mogu obavljati određene vrste poslovnih djelatnosti,

6) obezbjeđivanje uslova i određivanje načina izgradnje, odnosno postavljanje i uklanjanje objekata na javnim površinama u naseljenim mjestima i na neizgrađenom građevinskom zemljištu i određivanje uslova za uklanjanje objekata koji predstavljaju neposrednu opasnost za život i zdravlje ljudi, za susjedne objekte i bezbjednost saobraćaja i

7) druge nadležnosti u skladu sa zakonom.

==== Član 20 ====

Jedinica lokalne samouprave u oblasti stambeno-komunalnih djelatnosti ima sljedeće nadležnosti:

1) propisuje pravila održavanja reda u zgradama,

2) odlučuje o uvođenju posebne naknade za etažne vlasnike, pod uslovima propisanim posebnim zakonom, radi obezbjeđenja sredstava za radove hitnih intervencija u zgradama,

3) propisuje uslove i obezbjeđuje nadzor nad održavanjem zgrada,

4) određuje visinu zakupnine za korišćenje stanova kojima upravlja, te visinu zakupnine za državne stanove na svom području pod uslovima propisanim zakonom kojim je uređeno njihovo korišćenje,

5) odlučuje o organizovanju poslova održavanja zgrada kojima upravlja, visini naknade za zakup i utvrđuje kriterijume i načine plaćanja troškova održavanja poslovnih prostorija i stanova u kojima se obavlja poslovna djelatnost,

6) obezbjeđuje postupak iseljenja bespravno useljenih lica u državne stanove i zajedničke prostorije u zgradama i obavlja i druge zakonom utvrđene poslove u oblasti stanovanja,

7) obezbjeđuje obavljanje komunalnih djelatnosti, organizacionih, materijalnih i drugih uslova za izgradnju i održavanje komunalnih objekata i komunalne infrastrukture,

8) obezbjeđuje lokacije i uslove za izgradnju i održavanje grobalja i određuje uslove i načine sahranjivanja, kao i načine organizovanja tih poslova,

9) obezbjeđuje uslove za izgradnju i održavanje ulica i trgova, lokalnih puteva, seoskih, poljskih i drugih nekategorisanih puteva, uređuje i obezbjeđuje upravljanje tim putevima i ulicama i odobrava njihovu izgradnju,

10) obezbjeđuje sprovođenje preventivnih i drugih mjera i aktivnosti u oblasti bezbjednosti saobraćaja,

11) obezbjeđuje organizaciju i način obavljanja javnog prevoza putnika koji se obavlja na teritoriji jedinice lokalne samouprave i auto-taksi prevoza,

12) obezbjeđuje nadzor nad obavljanjem komunalnih djelatnosti i inspekcijski nadzor i

13) druge nadležnosti u skladu sa zakonom.

==== Član 21 ====

Jedinica lokalne samouprave u oblasti kulture ima sljedeće nadležnosti:

1) zaštita kulturnih dobara, osim kulturnih dobara koja su zakonom utvrđena kao dobra od značaja za Republiku Srpsku (u daljem tekstu: Republika),

2) obezbjeđuje zaštitu i održavanje spomenika i spomenobilježja od značaja za kulturno-istorijsku tradiciju, ako njihova zaštita i održavanje nisu uređeni drugim propisima,

3) organizuje manifestacije i obilježavanje jubileja u oblasti kulture od značaja za jedinicu lokalne samouprave i razvoj kulturno-umjetničkog amaterizma u jedinici lokalne samouprave,

4) obezbjeđuje uslove za prikupljanje, obradu, čuvanje i davanje na korišćenje knjiga i drugih publikacija i uslove za rad biblioteka čiji je ona osnivač,

5) izgradnja, rekonstrukcija i održavanje objekata kulture u kojima se ostvaruju potrebe kulture u jedinici lokalne samouprave i

6) druge nadležnosti u skladu sa zakonom.

==== Član 22 ====

Jedinica lokalne samouprave u oblasti osnovnog, srednjeg i visokog obrazovanja ima nadležnosti propisane zakonom.

==== Član 23 ====

Jedinica lokalne samouprave u oblasti zdravstvene zaštite stanovništva ima sljedeće nadležnosti:

1) predlaže plan mreže zdravstvenih ustanova, koji dostavlja nadležnom ministarstvu,

2) prevencija i otklanjanje zdravstvenih posljedica prouzrokovanih epidemijama, elementarnim i drugim nepogodama i vanrednim prilikama u saradnji sa drugim nadležnim institucijama,

3) obezbjeđuje organizacione i druge uslove za pregled umrlih lica i stručno utvrđivanje vremena i uzroka smrti za lica umrla izvan zdravstvene ustanove,

4) u budžetu obezbjeđuje dodatna sredstva za ostvarivanje zdravstvene zaštite koja su preko utvrđenih vrijednosti standarda i normativa iz obaveznog zdravstvenog osiguranja,

5) osniva Odbor za zdravlje, u skladu sa zakonom, i

6) druge nadležnosti u skladu sa zakonom.

==== Član 24 ====

Jedinica lokalne samouprave u oblasti socijalne zaštite ima sljedeće nadležnosti:

1) prati socijalne potrebe građana, porodica i pojedinih ugroženih grupa i saglasno njima definiše politiku proširene socijalne zaštite na svom području,

2) donosi program razvoja socijalne zaštite i podstiče razvoj socijalno zaštitnih programa u jedinici lokalne samouprave,

3) stvara uslove za kvalitetno pružanje socijalnih usluga svojim građanima (usluge djeci, starijim, onesposobljenim, porodicama sa problemima i drugim socijalno ugroženim licima),

4) osniva centar za socijalni rad i brine se o obezbjeđenju kadrovskih, prostornih, finansijskih i tehničkih uslova za njegov rad,

5) obezbjeđuje finansijska sredstva za ostvarivanje prava u skladu sa zakonom,

6) prati i pomaže rad socijalno humanitarnih organizacija i građana u obavljanju humanitarne djelatnosti,

7) razvija druge specifične sadržaje u skladu sa potrebama i mogućnostima u socijalnoj zaštiti i

8) druge nadležnosti u skladu sa zakonom.

==== Član 25 ====

Jedinica lokalne samouprave u oblasti društvene brige o djeci i omladini ima sljedeće nadležnosti:

1) obezbjeđuje uslove za boravak djece u predškolskoj ustanovi, predškolsko vaspitanje i obrazovanje, preventivnu zdravstvenu zaštitu djece predškolskog uzrasta, boravak djece u predškolskim ustanovama u skladu sa zakonom, odmor i rekreaciju djece do 15 godina u dječjim odmaralištima, regresiranje troškova boravka djece u predškolskim ustanovama, odmor i rekreaciju djece,

2) obezbjeđuje uslove za održavanje, izgradnju, dogradnju i opremanje objekata ustanova društvene brige o djeci i omladini čiji je osnivač i uslova za rad tih ustanova kojima se obezbjeđuje ostvarivanje prava u ovoj oblasti iz nadležnosti jedinica lokalne samouprave,

3) obezbjeđuje koordinaciju aktivnosti organa, ustanova i drugih institucija u oblasti društvene brige o djeci,

4) radi na poboljšanju uloge i statusa mladih na svom području, te u tom smislu donosi i realizuje dokumente koji doprinose stvaranju uslova za omladinsko organizovanje i brigu o omladini i

5) druge nadležnosti u skladu sa zakonom.

==== Član 26 ====

Jedinica lokalne samouprave u oblasti sporta i fizičke kulture ima sljedeće nadležnosti:

1) obezbjeđuje uslove za izgradnju, održavanje i korišćenje sportskih i rekreativnih objekata,

2) obezbjeđuje i usmjerava realizaciju školskih i studentskih sportskih takmičenja,

3) obezbjeđuje posebne uslove za povećanje kvantiteta i kvaliteta rada sa mladim sportskim talentima,

4) obezbjeđuje uslove za razvoj i unapređivanje amaterskog sporta,

5) obezbjeđuje uslove i izdaje saglasnost za organizaciju i održavanje sportskih takmičenja i manifestacija od značaja za jedinicu lokalne samouprave i

6) druge nadležnosti u skladu sa zakonom.

==== Član 27 ====

Jedinica lokalne samouprave u oblasti turizma, ugostiteljstva, zanatstva i trgovine ima sljedeće nadležnosti:

1) obezbjeđuje uslove za razvoj turizma, turističkih mjesta i razvoj i unapređivanje komunalnih, sportskorekreativnih i drugih djelatnosti koje doprinose razvoju turizma, kao i uslove za organizovanje turističko-informativne i propagandne djelatnosti,

2) obezbjeđuje uslove za razvoj i unapređivanje ugostiteljstva, zanatstva, domaće radinosti i trgovine i propisuje radno vrijeme i druge uslove njihovog rada i poslovanja kojima se ostvaruju zahtjevi građana u okviru tih djelatnosti i

3) druge nadležnosti u skladu sa zakonom.

==== Član 28 ====

Jedinica lokalne samouprave u oblasti zaštite prirodnih dobara i životne sredine ima sljedeće nadležnosti:

1) usvaja osnove zaštite, korišćenja i uređenja poljoprivrednog zemljišta i brine se o njihovom sprovođenju,

2) određuje erozivna područja i propisuje protiverozivne mjere,

3) obezbjeđuje uslove korišćenja i način upravljanja prirodnim jezerima, izvorima, javnim bunarima i javnim česmama i brine se o njihovoj zaštiti, te stvara opšte uslove za očuvanje čistoće obala rijeka i jezera na ovom području,

4) obezbjeđuje opšte uslove i načine izgradnje i održavanja vodovoda u seoskim naseljima, njihovo korišćenje i utvrđuje sanitarno-tehničke uslove za ispuštanje otpadnih voda,

5) određuje vodoprivredne uslove, izdaje vodoprivredne saglasnosti i vodoprivredne dozvole za objekte i radove određene zakonom,

6) obezbjeđuje uslove za očuvanje, korišćenje i unapređivanje područja sa prirodnim ljekovitim svojstvima i upravlja područjima sa prirodnim ljekovitim svojstvima na kojima je uspostavljen poseban režim zaštite,

7) propisuje granične vrijednosti emisije za pojedine štetne i opasne materije u slučajevima utvrđenim zakonom,

8) objavljuje podatke o stanju kvaliteta vazduha,

9) brine se o poboljšanju kvaliteta vazduha i sanaciji za područja sa ugroženim kvalitetom vazduha i preduzima odgovarajuće mjere,

10) donosi plan kvaliteta vazduha i preduzima druge mjere, u skladu sa zakonom,

11) preduzima mjere za zaštitu od buke i obezbjeđuje njeno sistematsko mjerenje,

12) donosi lokalni plan zaštite životne sredine i planove upravljanja otpadom, u skladu sa zakonom,

13) proglašava zaštićenim spomenik prirode i zaštićeno područje sa održivim korišćenjem prirodnih resursa i upravlja istim, u skladu sa propisom koji reguliše zaštitu prirode,

14) obezbjeđuje očuvanje prirodnih vrijednosti na svom području i donosi akt o proglašenju zaštićenog područja,

15) određuje i obezbjeđuje određene uslove za držanje i zaštitu domaćih životinja i utvrđuje mjere za njihovo organizovano i neškodljivo uklanjanje, obezbjeđuje uslove karantina za životinje u unutrašnjem prometu,

16) izdaje poljoprivredne saglasnosti za promjenu namjene poljoprivrednog zemljišta u nepoljoprivredne svrhe,

17) sprovodi postupak davanja na korišćenje pašnjaka u svojini Republike,

18) sprovodi postupak davanja u zakup poljoprivrednog zemljišta u svojini Republike uz saglasnost nadležnog ministarstva,

19) daje u zakup nepokretnosti koje su u skladu sa zakonom prenesene na jedinice lokalne samouprave,

20) uspostavlja i vodi katastar pčelinje paše i fenološke karte i

21) druge nadležnosti u skladu sa zakonom.

==== Član 29 ====

Jedinica lokalne samouprave u oblasti zaštite građana i materijalnih dobara od elementarnih i drugih većih nepogoda ima sljedeće nadležnosti:

1) usvaja procjenu moguće ugroženosti od elementarnih i drugih većih nepogoda,

2) određuje preventivne mjere za slučaj neposredne opasnosti od elementarnih i drugih većih nepogoda,

3) određuje mjere kada nastupi elementarna ili druga veća nepogoda,

4) određuje mjere za ublažavanje i otklanjanje neposrednih posljedica od elementarnih i drugih većih nepogoda,

5) organizuje i vrši poslove u vezi sa zaštitom od požara, u skladu sa zakonom, i

6) druge nadležnosti u skladu sa zakonom.

==== Član 30 ====

(1) Jedinica lokalne samouprave u okviru svojih nadležnosti obezbjeđuje ostvarivanje, zaštitu i unapređivanje ljudskih prava i sloboda građana i individualnih i kolektivnih prava pripadnika nacionalnih manjina u skladu sa zakonom.

(2) Jedinica lokalne samouprave podstiče aktivnosti i pruža pomoć udruženjima građana čija djelatnost je od interesa za jedinicu lokalne samouprave.

(3) Jedinica lokalne samouprave u okviru svojih nadležnosti obezbjeđuje, podstiče i unapređuje ravnopravnost polova i ostvarivanje jednakih mogućnosti.

==== Član 31 ====

(1) Jedinica lokalne samouprave organizuje službu za pružanje pravne pomoći građanima na svom području.

(2) Organizacija službe pravne pomoći bliže se uređuje statutom jedinice lokalne samouprave (u daljem tekstu: statut) i drugim aktima organa jedinice lokalne samouprave.

==== Član 32 ====

Jedinica lokalne samouprave obezbjeđuje prostor i uslove za rad poslaničke kancelarije za sve poslanike izabrane sa svog područja u Narodnu skupštinu i Parlamentarnu skupštinu Bosne i Hercegovine.

==== Član 33 ====

Jedinica lokalne samouprave obezbjeđuje informisanje i javno obavještavanje o pitanjima od značaja za život i rad građana na svom području.

==== Član 34 ====

Poslove samostalnog djelokruga utvrđene ovim zakonom jedinice lokalne samouprave mogu obavljati posredstvom zajedničkih organa ili drugim vidom saradnje, u skladu sa ovim zakonom.

=== 1.2. Preneseni poslovi ===

==== Član 35 ====

(1) Poslovi republičke uprave zakonom se mogu prenijeti na jedinice lokalne samouprave, u interesu efikasnijeg i racionalnijeg ostvarivanja prava i obaveza građana i zadovoljavanja njihovih potreba koje su od neposrednog interesa za život i rad, a posebno na osnovu sljedećih uslova:

1) prirode i sadržaja poslova,

2) broja stanovnika, teritorije i finansijskog kapaciteta jedinice lokalne samouprave,

3) poštovanja principa supsidijarnosti i

4) sposobnosti jedinice lokalne samouprave da poslove iz svog djelokruga uspješno izvršava.

(2) Prenošenju, odnosno povjeravanju poslova iz stava 1. ovog člana prethodi elaborat o opravdanosti prenošenja poslova, koji sadrži naročito:

1) opravdanost prenošenja poslova,

2) precizno određenje poslova koji se prenose,

3) stavove i mišljenja organa jedinice lokalne samouprave o mogućnostima i uslovima vršenja prenesenih poslova (postojanje organizacionih, kadrovskih, tehničkih, finansijskih i materijalnih uslova) i

4) način i uslove finansiranja vršenja prenesenih poslova.

(3) Prenošenje poslova republičke uprave na jedinice lokalne samouprave prati dodjela finansijskih sredstava i obezbjeđenje drugih potrebnih uslova za njihovo efikasno izvršavanje.

== GLAVA IV – ORGANI JEDINICE LOKALNE SAMOUPRAVE ==

=== Član 36 ===

Organi jedinice lokalne samouprave su:

1) skupština grada u gradu, a skupština opštine u opštini (u daljem tekstu: skupština) i

2) gradonačelnik, odnosno načelnik opštine.

=== 1. Funkcioneri jedinice lokalne samouprave ===

==== Član 37 ====

Funkcioneri jedinice lokalne samouprave, u smislu ovog zakona, jesu:

1) predsjednik skupštine grada,

2) predsjednik skupštine opštine,

3) potpredsjednik skupštine grada,

4) potpredsjednik skupštine opštine,

5) gradonačelnik,

6) načelnik opštine,

7) zamjenik gradonačelnika i

8) zamjenik načelnika opštine.

==== Član 38 ====

Na prava, dužnosti, odgovornost funkcionera jedinice lokalne samouprave i kriterijume za utvrđivanje visine plate primjenju se zakon kojim se uređuje status funkcionera jedinice lokalne samouprave i odluka skupštine jedinice lokalne samouprave.

=== 2. Skupština jedinice lokalne samouprave ===

==== Član 39 ====

(1) Skupština je predstavnički organ, organ odlučivanja i kreiranja politike jedinice lokalne samouprave.

(2) U smislu ovog zakona, skupština ima sljedeće nadležnosti:

1) donosi statut,

2) donosi odluke i druge opšte akte i daje njihovo autentično tumačenje,

3) donosi budžet,

4) usvaja finansijske izvještaje,

5) donosi planove i programe razvoja jedinice lokalne samouprave, plan lokalnog ekonomskog razvoja, plan investiranja i plan kapitalnih ulaganja,

6) donosi strateške dokumente prostornog uređenja za područje jedinice lokalne samouprave,

7) donosi program uređenja građevinskog zemljišta,

8) donosi sprovedbene dokumente prostornog uređenja za područje jedinice lokalne samouprave,

9) donosi odluke i druga opšta akta o obavljanju funkcija iz oblasti kulture, obrazovanja, sporta, zdravstva, socijalne zaštite, informacija, zanatstva, turizma, ugostiteljstva i zaštite životne sredine,

10) donosi odluke o komunalnim taksama i drugim javnim prihodima, kada je ovlašćena zakonom,

11) daje saglasnost na cijenu komunalne usluge,

12) donosi odluke i druga opšta akta o organizaciji i funkcionisanju civilne zaštite u oblasti zaštite i spasavanja i vrši i druge poslove iz oblasti zaštite i spasavanja u skladu sa zakonom,

13) donosi odluke o pribavljanju, upravljanju i raspolaganju imovinom jedinice lokalne samouprave,

14) donosi odluku o određivanju naziva ulica, trgova i dijelova naseljenih mjesta,

15) donosi odluku o proglašenju praznika jedinice lokalne samouprave,

16) donosi odluku o upotrebi simbola jedinice lokalne samouprave,

17) donosi odluku o članstvu jedinice lokalne samouprave u savezu opština i gradova i o udruživanju u druge saveze i organizacije,

18) donosi plan korišćenja javnih površina,

19) donosi odluku o proglašenju počasnih građana i uređuje prava i obaveze iz te odluke,

20) donosi odluku o nagradama i priznanjima,

21) bira i razrješava predsjednika skupštine, potpredsjednika skupštine, zamjenika gradonačelnika, odnosno načelnika opštine (u daljem tekstu: zamjenik) i članove stalnih i povremenih radnih tijela skupštine, imenuje i razrješava sekretara skupštine i načelnika odjeljenja, odnosno službe i vrši izbor, imenovanja i razrješenja na drugim pozicijama u skladu sa zakonom,

22) formira stručnu službu za potrebe skupštine i njenih radnih tijela,

23) osniva Odbor za žalbe jedinice lokalne samouprave i razmatra izvještaj o radu Odbora,

24) pokreće inicijativu za teritorijalnu promjenu i promjenu naziva jedinice lokalne samouprave i naseljenog mjesta,

25) donosi odluku o zaduženju jedinice lokalne samouprave,

26) usvaja poslovnik o radu (u daljem tekstu: poslovnik),

27) usvaja etički kodeks skupštine,

28) razmatra godišnji izvještaj o radu gradonačelnika, odnosno načelnika opštine i zauzima svoj stav,

29) razmatra informacije o stanju javnog reda i mira, bezbjednosti građana i imovine na području jedinice lokalne samouprave,

30) odlučuje o pokretanju inicijative za opoziv gradonačelnika, odnosno načelnika opštine u skladu sa zakonom kojim se uređuje izbor gradonačelnika, odnosno načelnika opštine,

31) razmatra izvještaj gradonačelnika, odnosno načelnika opštine o radu u organima preduzeća koja obavljaju komunalne djelatnosti,

32) odlučuje o raspolaganju kapitalom u preduzećima koja obavljaju komunalne djelatnosti, a koji je u svojini jedinice lokalne samouprave,

33) imenuje i razrješava direktora i upravni odbor ustanove čiji je osnivač ili suosnivač jedinica lokalne samouprave, u skladu sa zakonom,

34) osniva privredna društva, ustanove i preduzeća komunalnih i drugih djelatnosti za obavljanje poslova od interesa za jedinicu lokalne samouprave, kojima upravlja u skladu sa zakonom,

35) raspisuje javni zajam i samodoprinos,

36) raspisuje referendum, u skladu sa zakonom, i

37) vrši i druge poslove utvrđene zakonom i statutom.

(3) Izuzetno od stava 2. ovog člana, skupština grada, koji u svom sastavu nema opština, može da donese odluku kojom reguliše izdavanje zajedničkog računa za izvršene komunalne usluge javnih preduzeća, odnosno privrednih društava čiji je osnivač grad, kao i za naknade i druge prihode koje utvrđuju organi grada, putem gradske uprave, u skladu sa zakonom.

==== Član 40 ====

(1) Skupštinu čine odbornici koji se biraju na period od četiri godine.

(2) Odbornik u skupštini ostvaruje prava i dužnosti odbornika i odlučuje u skupštini od dana prihvatanja mandata odbornika u skladu sa izbornim propisima.

(3) Broj odbornika skupštine utvrđuje se statutom jedinice lokalne samouprave, u skladu sa izbornim propisima.

==== Član 41 ====

(1) Odbornik svoju dužnost vrši u skladu sa zakonom, statutom, poslovnikom o radu i etičkim kodeksom skupštine.

(2) Odbornik za vršenje odborničke dužnosti može da ima pravo na odbornički dodatak.

(3) Odbornički dodatak utvrđuje se u visini do 50% prosječne neto plate isplaćene u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi za prethodnu godinu, ne uključujući plate funkcionera, ukoliko odbornik ima pravo na odbornički dodatak.

(4) Odlukom skupštine utvrđuju se pravo na odbornički dodatak, visina odborničkog dodatka, kao i slučajevi u kojima odborniku ne pripada pravo na odbornički dodatak.

==== Član 42 ====

(1) Skupština odlučuje o pitanjima iz svoje nadležnosti većinom glasova od ukupnog broja odbornika, osim kada je drugačije propisano zakonom.

(2) Na prvoj sjednici novoizabrane skupštine politički subjekti obavještavaju predsjedavajućeg o broju odbornika u skupštini koji čine skupštinsku većinu, dostavljanjem ovjerenih potpisa odbornika koji čine tu većinu.

(3) Ako se u trajanju mandata skupštine promijeni skupštinska većina, odbornici koji čine tu većinu dužni su da predsjedniku skupštine dostave obavještenje sa ovjerenim potpisima odbornika koji čine većinu.

(4) Ovjera potpisa iz st. 2. i 3. ovog člana vrši se u skladu sa zakonom kojim se uređuje ovjera potpisa, rukopisa i prepisa.

==== Član 43 ====

(1) Predsjednik skupštine zastupa i predstavlja skupštinu, saziva sjednice skupštine i njima predsjedava.

(2) Potpredsjednik skupštine obavlja poslove utvrđene statutom i poslovnikom, zamjenjuje predsjednika skupštine i djeluje u njegovo ime kada je on odsutan ili spriječen u izvršavanju svojih dužnosti.

(3) Skupština ima jednog potpredsjednika, a u gradu skupština može da ima dva potpredsjednika koji nisu iz reda istog konstitutivnog naroda, odnosno grupe Ostalih.

==== Član 44 ====

(1) Prvu sjednicu novoizabrane skupštine saziva predsjednik skupštine iz prethodnog saziva, najkasnije u roku od 30 dana od dana objavljivanja izvještaja nadležnog organa za sprovođenje izbora.

(2) Ako je spriječen predsjednik, odnosno potpredsjednik skupštine iz prethodnog saziva, prvu sjednicu će sazvati najstariji odbornik iz prethodnog saziva.

(3) Ako prvu sjednicu skupštine ne sazove ovlašćeno lice iz stava 1, odnosno stava 2. ovog člana, sjednicu će sazvati natpolovična većina odbornika novog saziva.

(4) Prvoj sjednici skupštine do izbora predsjednika predsjedava najstariji odbornik novog saziva, kome u radu pomažu dva najmlađa odbornika novog saziva koji su iz reda političkih stranaka koje imaju najveći broj odbornika u skupštini.

(5) Do izbora predsjednika skupštine predsjedavajući prve sjednice ima sva prava i dužnosti predsjednika skupštine u pogledu sazivanja i predsjedavanja sjednici.

==== Član 45 ====

(1) Sjednicu skupštine saziva predsjednik skupštine po potrebi, a najmanje jednom u dva mjeseca.

(2) Predsjednik skupštine saziva skupštinu po sopstvenoj inicijativi ili na zahtjev gradonačelnika, odnosno načelnika opštine ili 1/3 odbornika, u roku od 15 dana od dana podnošenja zahtjeva.

(3) Ako sjednicu skupštine ne sazove predsjednik skupštine u roku iz stava 2. ovog člana, odnosno potpredsjednik skupštine u slučaju kada je predsjednik skupštine spriječen da je sazove ili odbije da je sazove, skupštinu saziva podnosilac zahtjeva u roku od osam dana od isteka roka iz stava 2. ovog člana.

(4) U slučaju iz stava 3. ovog člana, sjednici skupštine predsjedava odbornik kojeg odredi skupština ako je predsjednik, odnosno potpredsjednik skupštine spriječen ili odbije da predsjedava sjednici.

(5) Sjednica skupštine sazvana u skladu sa odredbama st. 2. i 3. ovog člana mora se održati u roku od 15 dana od dana sazivanja.

(6) Sjednica sazvana suprotno odredbama ovog člana smatra se nezakonitom, a doneseni akti ništavim.

==== Član 46 ====

(1) U slučaju prestanka mandata funkcionera jedinice lokalne samouprave, vrši se primopredaja dužnosti između funkcionera.

(2) Primopredaja dužnosti, službenih akata i službenog pečata između funkcionera koji predaje dužnost i novoizabranog funkcionera koji prima dužnost u organu jedinice lokalne samouprave vrši se u službenim prostorijama u kojima funkcioner predaje, odnosno preuzima dužnost.

(3) Primopredaja dužnosti podrazumijeva podnošenje:

1) izvještaja o obavljanju poslova iz djelokruga organa,

2) finansijskog izvještaja i izvještaja o preuzetim, a neizmirenim i neizvršenim obavezama,

3) izvještaja o predmetima i projektima u toku i

4) predaju zatečenih službenih akata, pečata i drugih spisa i izvještaja od značaja za rad organa.

(4) Odredbe o primopredaji dužnosti shodno se primjenjuju i u slučajevima primopredaje dužnosti, službenih akata i službenog pečata između imenovanih, odnosno postavljenih lica u javnim preduzećima, javnim ustanovama i drugim organizacijama čiji je osnivač jedinica lokalne samouprave, kao i između organizacija koje prestaju da rade i novoosnovanih organizacija i službi jedinice lokalne samouprave.

(5) Odredbe o primopredaji dužnosti shodno se primjenjuju i u slučajevima primopredaje dužnosti između imenovanih, odnosno postavljenih službenika na rukovodećim radnim mjestima.

==== Član 47 ====

(1) Primopredaja dužnosti obavlja se najkasnije u roku od osam dana od dana stupanja na snagu rješenja o izboru, imenovanju ili postavljenju.

(2) Primopredaja dužnosti nakon sprovedenih izbora za organe jedinice lokalne samouprave obavlja se najkasnije u roku od osam dana od dana potvrde mandata organa nadležnog za sprovođenje izbora za gradonačelnika, odnosno načelnika opštine, a za ostale funkcionere jedinice lokalne samouprave u roku od 15 dana od dana konstituisanja skupštine.

(3) Skupština se smatra konstituisanom izborom predsjednika skupštine.

==== Član 48 ====

(1) Primopredaja dužnosti vrši se u prisustvu Komisije za primopredaju dužnosti (u daljem tekstu: Komisija).

(2) Skupština imenuje Komisiju na period od četiri godine, sa mogućnošću ponovnog imenovanja.

(3) Komisija ima tri člana, od kojih je jedan član predsjednik Komisije.

(4) Članovi Komisije imaju zamjenike.

(5) Kada se primopredaja dužnosti vrši između gradonačelnika, odnosno načelnika opštine, ili između službenika na rukovodećim radnim mjestima, Komisija se imenuje iz reda zaposlenih u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi.

(6) Kada se primopredaja dužnosti vrši između predsjednika skupštine, Komisiju čine odbornici u skupštini.

(7) Kada se primopredaja dužnosti vrši između lica iz člana 46. stav 4. ovog zakona, dva člana Komisije su iz reda zaposlenih u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi, a jedan član je iz reda zaposlenih u javnom preduzeću, javnoj ustanovi ili drugoj organizaciji čiji je osnivač jedinica lokalne samouprave.

(8) Sekretar skupštine, odnosno javnog preduzeća, javne ustanove ili druge organizacije u kojoj se vrši primopredaja dužnosti prisustvuje primopredaji i za potrebe Komisije sačinjava zapisnik.

(9) Ukoliko skupština, odnosno javno preduzeće, javna ustanova ili druga organizacija nema sekretara, zapisnik sačinjava predsjednik Komisije.

==== Član 49 ====

Zapisnik o primopredaji dužnosti treba da sadrži:

1) mjesto, datum i pravni osnov primopredaje dužnosti,

2) lično ime i funkciju lica koje predaje dužnost i lica koje prima dužnost,

3) lična imena lica koja prisustvuju primopredaji dužnosti,

4) broj i datum akta kojim je formirana Komisija,

5) popis i opšte podatke o službenim aktima koji su predmet primopredaje dužnosti, po godinama, vrsti, količini i stanju tih akata,

6) broj službenih pečata koji su predmet primopredaje,

7) lična imena članova Komisije koji potpisuju zapisnik,

8) napomene u vezi sa predmetom primopredaje i

9) potpise članova Komisije i potpise svih ovlašćenih prisutnih lica.

==== Član 50 ====

(1) U slučaju da se primopredaja dužnosti između funkcionera koji predaje dužnost i novoizabranog funkcionera koji prima dužnost u organu jedinice lokalne samouprave ne izvrši u roku iz člana 47. ovog zakona, ministar će u daljem roku od tri dana donijeti naredbu da se primopredaja dužnosti mora izvršiti u roku od 48 časova od dana objavljivanja naredbe u “Službenom glasniku Republike Srpske&quot; u prisustvu Komisije, jednog predstavnika Ministarstva uprave i lokalne samouprave (u daljem tekstu: Ministarstvo) i predsjednika klubova odbornika političkih subjekata koji čine skupštinsku većinu.

(2) Protiv naredbe iz stava 1. ovog člana nije dozvoljena žalba, ali se može pokrenuti upravni spor pred nadležnim sudom.

==== Član 51 ====

(1) Skupština može za izvršenje svojih zadataka osnivati stalne i povremene komisije, odbore i savjete kao radna tijela skupštine.

(2) Broj članova stalnih radnih tijela utvrđuje se poslovnikom.

(3) Članovi radnih tijela skupštine mogu da imaju pravo na naknadu u skladu sa odlukom skupštine.

==== Član 52 ====

(1) Način rada, sazivanje, utvrđivanje dnevnog reda, odlučivanje i druga pitanja značajna za rad skupštine i radnih tijela uređuju se poslovnikom.

(2) Sjednice skupštine održavaju se u sekularnom ambijentu.

==== Član 53 ====

(1) Skupština u jedinici lokalne samouprave koja prema rezultatima posljednjeg popisa stanovništva ima više od 30.000 stanovnika može da formira stručnu službu za potrebe rada skupštine i radnih tijela skupštine.

(2) Stručna služba skupštine obavlja stručne i administrativno-tehničke poslove za potrebe sazivanja i održavanja sjednica skupštine.

(3) Sekretar skupštine rukovodi stručnom službom skupštine i odgovara za rad stručne službe.

(4) Izuzetno, skupština može posebnom odlukom prenijeti poslove stručne službe skupštine na gradsku, odnosno opštinsku upravu.

=== 3. Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine ===

==== Član 54 ====

(1) Gradonačelnik u gradu, odnosno načelnik opštine u opštini je izvršni organ vlasti jedinice lokalne samouprave.

(2) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine zastupa i predstavlja jedinicu lokalne samouprave.

(3) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine rukovodi gradskom, odnosno opštinskom upravom i odgovoran je za njen rad.

==== Član 55 ====

(1) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine ima zamjenika koji mu pomaže u vršenju dužnosti.

(2) Zamjenik izvršava dužnosti koje mu povjeri gradonačelnik, odnosno načelnik opštine, zamjenjuje ga i djeluje u njegovo ime kada je on odsutan ili spriječen u izvršavanju svojih dužnosti.

(3) Mandat zamjenika traje do kraja mandata skupštine koja ga je izabrala.

==== Član 56 ====

(1) Skupština bira i razrješava zamjenika na prijedlog gradonačelnika, odnosno načelnika opštine.

(2) Izbor, opoziv i razrješenje zamjenika vrši se po postupku predviđenom za izbor, opoziv i razrješenje predsjednika skupštine i uređuje se statutom i poslovnikom.

==== Član 57 ====

(1) Ako mandat gradonačelniku, odnosno načelniku opštine prestane prije isteka vremena na koje je izabran, 1/3 odbornika može da predloži skupštini razrješenje zamjenika.

(2) U slučaju prestanka mandata gradonačelnika, odnosno načelnika opštine prije isteka vremena na koje je izabran u skladu sa izbornim propisima, a zamjenik je spriječen da obavlja dužnosti ili jedinica lokalne samouprave nema zamjenika, skupština bira vršioca dužnosti zamjenika, u skladu sa statutom i poslovnikom, na prijedlog 1/3 odbornika do izbora novog gradonačelnika, odnosno načelnika opštine, koji ima sve nadležnosti izvršnog organa vlasti u skladu sa ovim zakonom.

==== Član 58 ====

(1) Gradonačelnika, odnosno načelnika opštine biraju građani na opštim neposrednim izborima za period od četiri godine u skladu sa izbornim propisima.

(2) Prestanak mandata gradonačelnika, odnosno načelnika opštine i njegov opoziv prije isteka mandata sprovodi se u skladu sa izbornim propisima.

(3) U slučaju prestanka mandata u skladu sa izbornim propisima ili trajne spriječenosti gradonačelnika, odnosno načelnika opštine da obavlja funkciju, a preostalo je više od godinu dana mandata, raspisuju se izbori u roku od 60 dana.

==== Član 59 ====

(1) Nadležnosti gradonačelnika, odnosno načelnika opštine su:

1) predlaže statut,

2) predlaže odluke i druga opšta akta skupštini,

3) izrađuje i podnosi skupštini na usvajanje nacrt i prijedlog budžeta, finansijski izvještaj, ekonomski plan, razvojni plan, investicioni program, prostorni i urbanistički plan i ostale planske i regulatorne dokumente koji se odnose na korišćenje i upravljanje zemljištem, uključujući i korišćenje javnog zemljišta,

4) obavještava skupštinu o svim pitanjima iz nadležnosti jedinice lokalne samouprave, njenih prava i obaveza,

5) sprovodi lokalnu politiku u skladu sa odlukama skupštine, izvršava lokalni budžet i obezbjeđuje primjenu odluka i drugih akata skupštine,

6) izvršava zakone i druge propise Republike, grada i opštine čije je izvršenje povjereno jedinici lokalne samouprave,

7) donosi odluku o osnivanju gradske, odnosno opštinske uprave,

8) donosi pravilnik o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta gradske, odnosno opštinske uprave,

9) predlaže imenovanje i razrješenje načelnika odjeljenja ili službe,

10) predlaže i donosi opšte i pojedinačne akte o organizaciji i funkcionisanju civilne zaštite u oblasti zaštite i spasavanja i vrši i druge poslove iz oblasti zaštite i spasavanja u skladu sa zakonom,

11) realizuje saradnju jedinice lokalne samouprave sa drugim jedinicama lokalne samouprave, međunarodnim i drugim organizacijama, u skladu sa odlukama i zaključcima skupštine i njenih radnih tijela,

12) daje saglasnost na statute i druga opšta akta preduzeća i ustanova čiji je osnivač jedinica lokalne samouprave,

13) podnosi izvještaj skupštini o radu u organima preduzeća koja obavljaju komunalne djelatnosti,

14) podnosi izvještaj skupštini o svom radu i radu gradske, odnosno opštinske uprave,

15) pokreće inicijativu da se do odluke nadležnog suda obustavi od izvršenja opšti ili pojedinačni akt skupštine, ako smatra da je suprotan Ustavu i zakonu,

16) zaključuje ugovore u ime jedinice lokalne samouprave, u skladu sa aktima skupštine,

17) rješava u drugom stepenu po žalbi na prvostepena rješenja, ukoliko za rješavanje nisu nadležni republički organi,

18) donosi odluke o raspolaganju novčanim sredstvima na način utvrđen statutom,

19) odlučuje o sukobu nadležnosti između gradske, odnosno opštinske uprave i organizacija koje vrše poslove od interesa za jedinicu lokalne samouprave,

20) odlučuje o izuzeću službenog lica gradske, odnosno opštinske uprave i

21) obavlja druge poslove utvrđene zakonom i statutom.

(2) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine odgovoran je za zakonitost svih akata koje predlaže skupštini.

=== 4. Gradska, odnosno opštinska uprava ===

==== Član 60 ====

Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine utvrđuje strukturu i unutrašnju organizaciju gradske, odnosno opštinske uprave u zakonom utvrđenim opštim granicama.

==== Član 61 ====

(1) Poslovi gradske, odnosno opštinske uprave su:

1) izvršavanje i sprovođenje propisa skupštine i gradonačelnika, odnosno načelnika opštine,

2) pripremanje nacrta odluka i drugih akata koje donosi skupština i gradonačelnik, odnosno načelnik opštine,

3) izvršavanje i sprovođenje zakona i drugih propisa i obezbjeđenje vršenja poslova čije je izvršenje povjereno jedinici lokalne samouprave i

4) vršenje stručnih i drugih poslova koje joj povjeri skupština i gradonačelnik, odnosno načelnik opštine.

(2) Organizacija rada gradske, odnosno opštinske uprave zasniva se na principima ekonomičnosti, efikasnosti, djelotvornosti i javnosti rada organa jedinice lokalne samouprave u izvršavanju njihovih nadležnosti.

==== Član 62 ====

(1) U gradskoj, odnosno opštinskoj upravi organizuju se odjeljenja i službe kao osnovne organizacione jedinice.

(2) U zavisnosti od obima i vrste poslova, u odjeljenjima i službama mogu se formirati odsjeci kao unutrašnje organizacione jedinice.

(3) Opštinska uprava koja ima do deset zaposlenih ne može formirati odjeljenja i službe.

(4) Izuzetno od stava 2. ovog člana, odsjek se može formirati kao samostalna organizaciona jedinica u opštinskoj upravi koja ima do deset zaposlenih, kao i u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi za obavljanje specifičnih poslova.

(5) Radi efikasnijeg izvršavanja poslova iz nadležnosti gradske, odnosno opštinske uprave, mogu se formirati mjesne kancelarije u pojedinim naseljenim mjestima.

==== Član 63 ====

(1) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine može da formira kabinet kao posebnu organizacionu jedinicu radi vršenja savjetodavnih, protokolarnih i administrativno-tehničkih poslova.

(2) Kabinetom rukovodi šef kabineta kojeg postavlja, odnosno raspoređuje gradonačelnik, odnosno načelnik opštine.

(3) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine može da ima savjetnike, s tim da načelnik opštine može da ima najviše dva savjetnika.

(4) Gradonačelnik može da postavi gradskog menadžera i gradskog arhitektu, odnosno prostornog planera za rad na pripremi i realizaciji razvojnih programa i projekata, kojima se podstiče ekonomski razvoj, obezbjeđuje zaštita životne sredine, održivi razvoj, podstiču preduzetničke inicijative, javno privatno partnerstvo, donose akti prostornog planiranja i iniciraju izmjene propisa radi stvaranja podsticajnog ambijenta za razvoj grada.

(5) Mandat šefa kabineta, savjetnika, gradskog menadžera i gradskog arhitekte, odnosno prostornog planera prestaje prestankom mandata gradonačelnika, odnosno načelnika opštine, ostavkom ili razrješenjem.

(6) Na radno-pravni status šefa kabineta, savjetnika, gradskog menadžera i gradskog arhitekte, odnosno prostornog planera primjenjuju se opšti propisi o radu.

(7) Izuzetno od stava 5. ovog člana, ako je za šefa kabineta raspoređeno lice sa statusom službenika ili namještenika u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi, to lice, dok je u mandatu šefa kabineta, kao i nakon prestanka mandata, ima prava iz radnog odnosa službenika ili namještenika u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi.

==== Član 64 ====

(1) Prilikom donošenja pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta gradske, odnosno opštinske uprave polazi se od njenog djelokruga utvrđenog zakonom, drugim propisima i sljedećih načela:

1) objedinjavanje istih ili sličnih, odnosno međusobno povezanih poslova u odgovarajuće unutrašnje organizacione jedinice,

2) zakonitog i blagovremenog odlučivanja o pravima i obavezama i na zakonu zasnovanim pravnim interesima fizičkih i pravnih lica,

3) stručnog i racionalnog obavljanja poslova i ostvarivanja odgovornosti zaposlenih, postavljenih i imenovanih lica i

4) efikasnog rukovođenja organizacionim jedinicama i stalnog nadzora nad obavljanjem poslova.

(2) Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta gradske, odnosno opštinske uprave obuhvaćena su i radna mjesta u stručnoj službi skupštine.

(3) Vlada uredbom propisuje načela za unutrašnju organizaciju i sistematizaciju radnih mjesta u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi.

==== Član 65 ====

(1) Jedinice lokalne samouprave međusobno sarađuju u organizaciji i izvršavanju poslova iz samostalnog djelokruga, a naročito u izvršavanju prenesenih poslova republičke uprave.

(2) Saradnja iz stava 1. ovog člana se ostvaruje:

1) razmjenom informacija i koordinacijom o svim pitanjima koja su od značaja za efikasnost rada gradske, odnosno opštinske uprave i

2) zaključenjem sporazuma, odnosno ugovora kojim se gradska, odnosno opštinska uprava pod određenim uslovima ovlašćuje da izvršava poslove na području druge jedinice lokalne samouprave, a izuzetno formiranjem zajedničke gradske, odnosno opštinske uprave za područje više jedinica lokalne samouprave.

==== Član 66 ====

Broj stanovnika na području jedinice lokalne samouprave prema rezultatima posljednjeg popisa stanovništva je kriterijum na osnovu kojeg se utvrđuje maksimalan broj zaposlenih u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi.

==== Član 67 ====

(1) Maksimalan broj zaposlenih na neodređeno vrijeme u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi, uključujući i zaposlene u stručnoj službi skupštine, ne može biti veći od tri zaposlena na 1.000 stanovnika na području jedinice lokalne samouprave prema rezultatima posljednjeg popisa stanovništva.

(2) Maksimalan broj zaposlenih na neodređeno vrijeme u gradskoj upravi, uključujući i zaposlene u stručnoj službi skupštine grada, koji u svom sastavu ima više opština, ne može biti veći od jednog zaposlenog na 1.000 stanovnika na području svih jedinica lokalne samouprave koje su u sastavu grada, prema rezultatima posljednjeg popisa stanovništva.

(3) Zaposleni iz st. 1. i 2. ovog člana su službenici i namještenici u smislu zakona kojim se uređuje radnopravni status zaposlenih u organima jedinice lokalne samouprave, ne uključujući funkcionere jedinice lokalne samouprave i zaposlene koji obavljaju poslove u oblasti zaštite od požara.

==== Član 68 ====

Izuzetno od člana 67. ovog zakona, maksimalan broj zaposlenih na neodređeno vrijeme u opštinskoj upravi jedinice lokalne samouprave koja na svom području prema rezultatima posljednjeg popisa stanovništva ima:

1) do 1.000 stanovnika je sedam zaposlenih,

2) od 1.001 do 2.000 stanovnika je deset zaposlenih,

3) od 2.001 do 3.000 stanovnika je 13 zaposlenih,

4) od 3.001 do 4.000 stanovnika je 15 zaposlenih i

5) od 4.001 do 5.000 stanovnika je 17 zaposlenih.

==== Član 69 ====

Ukupan broj zaposlenih na određeno vrijeme i lica angažovanih po drugim osnovima u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi, uključujući i zaposlene u stručnoj službi, ne može biti veći od 10% zaposlenih na neodređeno vrijeme.

== GLAVA V – MEĐUSOBNI ODNOSI SKUPŠTINE I GRADONAČELNIKA, ODNOSNO NAČELNIKA OPŠTINE ==

=== Član 70 ===

Međusobni odnosi skupštine i gradonačelnika, odnosno načelnika opštine zasnivaju se na principima međusobnog uvažavanja i saradnje, uz pojedinačnu odgovornost za ostvarivanje vlastitih nadležnosti i zajedničku odgovornost za funkcionisanje jedinice lokalne samouprave.

=== Član 71 ===

(1) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine dužan je da redovno informiše skupštinu o ostvarivanju politike jedinice lokalne samouprave, da odgovara na odbornička pitanja i inicijative na način i u rokovima utvrđenim statutom i poslovnikom.

(2) Skupština je dužna da razmotri prijedloge akata, odnosno izvještaja i informacija koje podnese gradonačelnik, odnosno načelnik opštine i o njima se izjasni u rokovima utvrđenim statutom i poslovnikom.

== GLAVA VI – IMOVINA I FINANSIRANjE JEDINICA LOKALNE SAMOUPRAVE ==

=== Član 72 ===

(1) Sve pokretne i nepokretne stvari i imovinska prava koja pripadaju jedinici lokalne samouprave čine njenu imovinu.

(2) Jedinica lokalne samouprave upravlja, koristi i raspolaže svojom imovinom u skladu sa zakonom, sa pažnjom dobrog domaćina, a u interesu lokalnog stanovništva.

=== Član 73 ===

(1) Finansijski resursi jedinica lokalne samouprave su srazmjerni njihovim nadležnostima koje su im dodijeljene zakonom, a svaki prenos novih funkcija praćen je obezbjeđenjem finansijskih sredstava potrebnih za njihovo efikasno izvršavanje.

(2) Jedinice lokalne samouprave konsultuju se na odgovarajući način o svim pitanjima koja se odnose na obezbjeđenje i raspodjelu sredstava, kao i o svim izmjenama zakona koje mogu uticati na finansijsko stanje u jedinicama lokalne samouprave.

(3) Budžet jedinice lokalne samouprave prioritetno usmjerava raspoložive resurse na pokrivanje troškova obaveznih funkcija.

=== Član 74 ===

Prihodi i primici jedinice lokalne samouprave uključuju:

1) poreze:

1. porez na nepokretnosti,

2. porez na prihod od poljoprivrede i šumarstva,

3. porez na dobit od igara na sreću,

4. ostale poreze utvrđene zakonom;

2) takse:

1. gradske, odnosno opštinske administrativne takse,

2. komunalne takse,

3. ostale takse utvrđene zakonom;

3) naknade:

1. naknade za uređenje građevinskog zemljišta,

2. naknade na osnovu prirodnih i lokacijskih pogodnosti gradskog građevinskog zemljišta i pogodnosti već izgrađene komunalne infrastrukture koje mogu nastati prilikom korišćenja tog zemljišta (renta),

3. naknade za korišćenje prirodnih i drugih dobara od opšteg interesa,

4. naknade za korišćenje objekata i uređaja zajedničke komunalne potrošnje (komunalna naknada),

5. ostale naknade;

4) prihode i primitke od imovine:

1. prihode od zakupa,

2. prihode od kamata,

3. prihode od prodaje imovine čija prodaja ne ugrožava izvršavanje nadležnosti grada, odnosno opštine;

5) ostale prihode:

1. prihode od samodoprinosa,

2. prihode od novčanih kazni izrečenih u prekršajnom postupku, utvrđenih aktima grada, odnosno opštine i

3. ostale zakonom utvrđene prihode.

=== Član 75 ===

(1) Vlastiti izvori prihoda jedinice lokalne samouprave utvrđuju se zakonom.

(2) Jedinica lokalne samouprave ima pravo na vlastite finansijske resurse, kojim organi jedinice lokalne samouprave mogu slobodno raspolagati u okviru svoje nadležnosti, u skladu sa zakonom.

(3) Jedinica lokalne samouprave ostvaruje dio finansijskih resursa od poreza i taksa čiju stopu utvrđuje u skladu sa zakonom.

(4) Sva sredstva iz vlastitih izvora prihoda pripadaju budžetu jedinice lokalne samouprave.

=== Član 76 ===

(1) Zakonom se utvrđuje raspodjela prihoda između Republike i jedinica lokalne samouprave, u skladu sa stepenom razvijenosti jedinica lokalne samouprave.

(2) Raspodjela prihoda ima za cilj da se dopune vlastiti izvori finansiranja jedinica lokalne samouprave i obezbijedi efikasno izvršavanje njihovih nadležnosti.

(3) Raspodjela prihoda iz st. 1. i 2. ovog člana je takva da organi jedinice lokalne samouprave mogu planirati iznos sredstava kojim raspolažu u toku fiskalne godine.

(4) Pravila za redistribuciju sredstava iz budžeta Republike na jedinice lokalne samouprave zasnivaju se na objektivnim, transparentnim i potvrdivim kriterijumima koje utvrdi Narodna skupština.

(5) Prema kriterijumima iz stava 4. ovog člana, jedinice lokalne samouprave dijele se na:

1) razvijene,

2) srednje razvijene,

3) nerazvijene i

4) izrazito nerazvijene jedinice lokalne samouprave.

(6) Stepen razvijenosti jedinica lokalne samouprave utvrđuje Vlada, na osnovu kriterijuma koje utvrdi Narodna skupština.

(7) Kriterijumi za utvrđivanje stepena razvijenosti donose se svake tri godine. Stepen razvijenosti jedinica lokalne samouprave utvrđuje se do 30. septembra tekuće godine za narednu godinu.

(8) Republika, kroz mjere ujednačavanja, pruža posebnu podršku finansijski nerazvijenim i izrazito nerazvijenim jedinicama lokalne samouprave, u cilju smanjenja razlika u stepenu razvijenosti i finansijskog opterećenja u izvršavanju nadležnosti.

=== Član 77 ===

(1) Sredstva za finansiranje rada organa jedinica lokalne samouprave obezbjeđuju se u budžetu jedinice lokalne samouprave.

(2) Prilikom utvrđivanja visine sredstava iz stava 1. ovog člana polazi se od potrebe obezbjeđivanja potpunog i efikasnog izvršavanja nadležnosti i poslova organa jedinice lokalne samouprave, njihove prirode, obima i od drugih uslova utvrđenih posebnim zakonom.

=== Član 78 ===

Jedinice lokalne samouprave imaju pravo da se kreditno zadužuju u skladu sa procedurama i u granicama utvrđenim zakonom.

=== Član 79 ===

(1) Za zakonito korišćenje sredstava za zarade zaposlenih, materijalne troškove, posebne naknade, nabavku i održavanje opreme i sredstava za posebne namjene odgovoran je gradonačelnik, odnosno načelnik opštine.

(2) Naloge i druge akte za isplatu i korišćenje sredstava iz stava 1. ovog člana potpisuje gradonačelnik, odnosno načelnik opštine ili lice koje on ovlasti.

=== Član 80 ===

(1) Sredstva za finansiranje povjerenih poslova jedinice lokalne samouprave utvrđuju se u budžetu Republike.

(2) Visina sredstava iz stava 1. ovog člana utvrđuje se u zavisnosti od vrste, složenosti i obima povjerenih poslova.

(3) Isplatu sredstava po ovom osnovu vrši ministarstvo nadležno za finansije, na osnovu dostavljenih podataka nadležnog organa jedinice lokalne samouprave.

=== Član 81 ===

(1) U pogledu visine sredstava za obavljanje povjerenih poslova, u slučaju spora, jedinice lokalne samouprave, odnosno Vlada mogu pokrenuti spor pred arbitražom.

(2) Arbitraža se formira od jednakog broja predstavnika jedinice lokalne samouprave i Vlade.

(3) Arbitraža utvrđuje pravila po kojima će se voditi postupak.

(4) Odluka postignuta arbitražom je konačna i izvršna.

(5) Ako se spor ne riješi arbitražom, odlučuje nadležni sud u upravnom sporu.

== GLAVA VII – AKTI ORGANA JEDINICE LOKALNE SAMOUPRAVE ==

=== Član 82 ===

(1) Organi jedinice lokalne samouprave u vršenju poslova iz svoje nadležnosti donose: statut, poslovnik, odluke, pravilnike, naredbe, rješenja, uputstva, zaključke, preporuke, rezolucije, strategije, planove i programe.

(2) Skupština donosi statut, poslovnik, odluke, rješenja, zaključke, preporuke, rezolucije, strategije, planove i programe.

(3) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine donosi odluke, pravilnike, naredbe, uputstva, rješenja, zaključke, planove i programe.

=== Član 83 ===

(1) Statut je najviši pravni akt jedinice lokalne samouprave.

(2) Statutom se uređuju poslovi jedinice lokalne samouprave, organizacija i rad organa jedinice lokalne samouprave, akti, finansiranje, učešće građana u lokalnoj samoupravi, saradnja jedinice lokalne samouprave sa drugim jedinicama lokalne samouprave, postupak za donošenje i promjenu statuta i druga pitanja utvrđena zakonom.

=== Član 84 ===

(1) Prijedlog za donošenje akta iz nadležnosti skupštine mogu podnijeti gradonačelnik, odnosno načelnik opštine, svaki odbornik, radna tijela skupštine i 10% birača ili 1.000 birača sa područja jedinice lokalne samouprave.

(2) Inicijativu za donošenje akata iz nadležnosti organa jedinice lokalne samouprave mogu pokrenuti građani i udruženja građana, u skladu sa postupkom predviđenim zakonom kojim je uređena građanska inicijativa.

=== Član 85 ===

Prijedlog za donošenje, izmjene i dopune statuta mogu podnijeti gradonačelnik, odnosno načelnik opštine, najmanje 1/3 odbornika u skupštini i 20% birača ili 1.500 birača sa područja jedinice lokalne samouprave.

=== Član 86 ===

(1) Opšti akti organa jedinice lokalne samouprave objavljuju se u službenom glasilu jedinice lokalne samouprave.

(2) Pojedinačni akti organa jedinice lokalne samouprave kojim se odlučuje o izboru, imenovanju, postavljenju i razrješenju iz njihove nadležnosti objavljuju se u službenom glasilu jedinice lokalne samouprave, a ostali pojedinačni akti objavljuju se u skladu sa statutom jedinice lokalne samouprave.

(3) Sekretar skupštine uređuje službeno glasilo jedinice lokalne samouprave i odgovoran je za njegov sadržaj.

(4) Sekretar skupštine dostavlja Ministarstvu službeno glasilo jedinice lokalne samouprave u roku od 15 dana od dana njegovog objavljivanja.

(5) Izuzetno od st. 1. i 2. ovog člana, ako organ jedinice lokalne samouprave nije u mogućnosti da objavi opšti ili pojedinačni akt u službenom glasilu jedinice lokalne samouprave, objavljuje ga u “Službenom glasniku Republike Srpske&quot;.

== GLAVA VIII – JAVNOST RADA ORGANA JEDINICE LOKALNE SAMOUPRAVE I ODNOSI SA JAVNOŠĆU ==

=== Član 87 ===

(1) Organi jedinice lokalne samouprave obezbjeđuju javnost rada redovnim davanjem informacija sredstvima javnog informisanja, redovnim održavanjem konferencija za štampu, redovnim objavljivanjem podataka o broju zaposlenih u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi po kategoriji zaposlenih, obezbjeđivanjem uslova za neometano informisanje javnosti o izvršavanju poslova iz svoje nadležnosti i o svim promjenama organizacije, djelokruga poslova, rasporeda radnog vremena i drugim promjenama u organizaciji i radu gradske, odnosno opštinske uprave.

(2) Objavljivanje određenih izvještaja može se uskratiti samo kada je to propisano zakonom.

(3) Skupština usvaja odluke o uskraćivanju informacija u skladu sa zakonom.

(4) Organi jedinice lokalne samouprave podnose javnosti godišnje izvještaje u kojima se porede postignuti rezultati sa planiranim programskim ciljevima.

=== Član 88 ===

(1) Obavještenja i informacije o obavljanju poslova organa jedinice lokalne samouprave mogu davati predsjednik skupštine i gradonačelnik, odnosno načelnik opštine.

(2) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine može za davanje odgovarajućih informacija ovlastiti pojedine službenike.

(3) Ovlašćeni službenici iz stava 2. ovog člana odgovorni su za tačnost i pravovremenost informacija, a svako neovlašćeno davanje informacija ili davanje netačnih informacija predstavlja težu povredu radne dužnosti.

=== Član 89 ===

(1) Predsjednik skupštine, gradonačelnik, odnosno načelnik opštine ili ovlašćeni službenik redovno organizuju konferencije za štampu o pitanjima izvršavanja poslova u nadležnosti organa jedinice lokalne samouprave.

(2) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine može odlučiti da se u postupku pripreme i donošenja opšteg akta objavi njegov tekst u svim fazama donošenja posredstvom sredstava javnog informisanja i internet stranice jedinice lokalne samouprave i da odredi rok za davanje primjedaba u pisanoj formi na tekst opšteg akta.

=== Član 90 ===

Organi jedinice lokalne samouprave dužni su da svoj rad i poslovanje urede na način da fizička i pravna lica mogu na jednostavan i efikasan način ostvarivati svoja Ustavom zagarantovana prava i zakonom zaštićene interese, te ispunjavati svoje dužnosti.

=== Član 91 ===

(1) Organi jedinice lokalne samouprave dužni su da omoguće fizičkim i pravnim licima podnošenje prigovora i pritužbi na rad organa jedinice lokalne samouprave, kao i na nepravilan odnos službenika gradske, odnosno opštinske uprave kada im se obraćaju radi ostvarivanja svojih prava, interesa ili izvršavanja dužnosti.

(2) Na podnesene prigovore i pritužbe gradonačelnik, odnosno načelnik opštine dužan je fizičkim i pravnim licima dati odgovor u roku od 30 dana od dana podnošenja prigovora ili pritužbe.

(3) Prigovore, odnosno pritužbe na rad gradonačelnika, odnosno načelnika opštine razmatra skupština i prema njima zauzima stav.

=== Član 92 ===

(1) Sjednice skupštine, komisija, odbora i savjeta su javne, ako nije drugačije predviđeno zakonom.

(2) Sjednici skupštine mogu prisustvovati zainteresovani građani, na način i pod uslovima propisanim poslovnikom skupštine.

=== Član 93 ===

(1) Na objektima u kojima su smješteni organi jedinice lokalne samouprave mora biti istaknut naziv organa.

(2) Na prikladnom mjestu u objektu mora biti istaknut raspored prostorija organa jedinice lokalne samouprave.

(3) Na ulazu u službene prostorije moraju biti istaknuta lična imena službenika i namještenika i oznaka poslova koje obavljaju.

== GLAVA IX – NADZOR NAD RADOM ORGANA JEDINICE LOKALNE SAMOUPRAVE ==

=== Član 94 ===

(1) Ministarstvo je nadležno za vršenje nadzora nad radom organa jedinice lokalne samouprave.

(2) Nadzor nad radom organa jedinice lokalne samouprave vrši se samo u zakonom utvrđenim slučajevima.

(3) Nadzor nad radom organa jedinice lokalne samouprave ne može ograničiti njihovo pravo da nezavisno i u skladu sa zakonom upravljaju javnim poslovima iz njihove samostalne nadležnosti.

(4) Nadzor nad izvršenjem poslova iz samostalnog djelokruga organa jedinice lokalne samouprave ograničava se na zakonitost preduzetih radnji.

(5) Nadzor u vezi sa zakonitošću i ekspeditivnošću donesenih akata može se vršiti u odnosu na povjerene poslove republičke uprave organima jedinica lokalne samouprave.

(6) Nadzor nad ekspeditivnošću donošenja akta organa jedinice lokalne samouprave republički organi uprave vrše u okviru svog djelokruga.

(7) Nadzor se vrši u obimu koji je proporcionalan značaju interesa koji se njime namjerava zaštititi.

(8) Na postupak nadzora nad radom organa jedinica lokalne samouprave koji nije uređen ovim zakonom primjenjuju se odredbe zakona kojim se uređuje opšti upravni postupak.

=== Član 95 ===

(1) Predmet nadzora su:

1) opšti akti koje donosi skupština,

2) opšti akti koje donosi gradonačelnik, odnosno načelnik opštine,

3) odluke koje se odnose na raspolaganje nepokretnostima u svojini jedinice lokalne samouprave,

4) odluke o finansijskoj obavezi od 10.000 KM ili više i

5) akti doneseni u postupku sprovođenja povjerenih poslova republičke uprave.

(2) Ministarstvo vrši nadzor nad aktima iz stava 1. ovog člana u roku od 90 dana od dana njihovog donošenja.

=== Član 96 ===

(1) Skupština može tražiti od Ministarstva da kontroliše zakonitost akata koje donosi gradonačelnik, odnosno načelnik opštine.

(2) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine može tražiti od Ministarstva da kontroliše zakonitost akata koje donese skupština.

(3) Zahtjev se podnosi u roku od 30 dana od dana donošenja akta iz stava 1, odnosno stava 2. ovog člana.

(4) U zahtjevu iz stava 3. ovog člana navode se odredbe zakona i drugih opštih akata za koje podnosilac zahtjeva smatra da su povrijeđene i obrazloženje tih navoda.

(5) Ministarstvo u roku od 30 dana od dana podnošenja zahtjeva postupa u skladu sa članom 98. ovog zakona.

=== Član 97 ===

(1) Pravno ili fizičko lice koje smatra da su njegova prava ili pravni interesi povrijeđeni aktom organa jedinice lokalne samouprave može tražiti da Ministarstvo izvrši nadzor nad zakonitošću akta.

(2) Zahtjev se podnosi u roku od 30 dana od dana saznanja za osporeni akt, odnosno najkasnije u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu akta nad kojim se traži vršenje nadzora.

(3) Ministarstvo u roku od 30 dana od dana podnošenja zahtjeva postupa u skladu sa članom 98. ovog zakona.

=== Član 98 ===

(1) Ako Ministarstvo nakon sprovedenog postupka nadzora utvrdi da je akt organa jedinice lokalne samouprave u suprotnosti sa zakonom ili statutom ili drugim opštim aktom, obavijestiće donosioca akta o razlozima zbog kojih je akt suprotan zakonu ili statutu ili drugom opštem aktu i zatražiti da organ izmijeni, ukine ili poništi osporeni akt.

(2) Organ jedinice lokalne samouprave dužan je da izmijeni, ukine ili poništi osporeni akt u roku od 30 dana od dana prijema obavještenja iz stava 1. ovog člana.

(3) Ukoliko organ jedinice lokalne samouprave odbije da postupi po zahtjevu iz stava 1. ovog člana ili ne donese odluku o zahtjevu, dužan je da o tome dostavi obrazloženo obavještenje Ministarstvu u roku od tri dana od isteka roka iz stava 2. ovog člana.

(4) Ministarstvo će pokrenuti postupak pred nadležnim sudom protiv akta organa jedinice lokalne samouprave u roku od 30 dana od dana prijema obavještenja iz stava 3. ovog člana, kao i u slučaju da organ jedinice lokalne samouprave ne dostavi obavještenje.

=== Član 99 ===

(1) Vlada će do odluke suda, pored akata iz člana 95. ovog zakona, obustaviti od izvršenja i svaki propis, opšti ili pojedinačni akt organa jedinice lokalne samouprave za koje ocijeni da su protivustavni ili protivzakoniti ili ozbiljno ugrožavaju javni interes ili predstavljaju rizik od nanošenja nepopravljive štete.

(2) Odluku iz stava 1. ovog člana Vlada donosi na prijedlog Ministarstva u roku od 15 dana od dana dostavljanja prijedloga.

(3) Odluka Vlade iz stava 1. ovog člana objavljuje se u “Službenom glasniku Republike Srpske&quot;.

(4) Vlada će pokrenuti postupak pred nadležnim sudom u roku od 15 dana od dana stupanja na snagu odluke o obustavljanju od izvršenja.

=== Član 100 ===

Ministarstvo daje inicijativu za ocjenu ustavnosti i zakonitosti statuta ili drugog opšteg akta organa jedinice lokalne samouprave pred Ustavnim sudom ako smatra da taj akt nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

=== Član 101 ===

(1) Republički organi koji su nadležni za vršenje nadzora nad ekspeditivnošću akata koje donesu organi jedinice lokalne samouprave u okviru ovlašćenja u vršenju povjerenih poslova imaju pravo da traže, u roku od 15 dana od dana saznanja za osporeni akt, da organi jedinice lokalne samouprave izmijene, ukinu ili ponište osporeni akt na osnovu uvažavanja ekspeditivnosti.

(2) Ako organi jedinice lokalne samouprave ne postupe u skladu sa zahtjevom iz stava 1. ovog člana, republički organi nadležni za vršenje nadzora nad ekspeditivnošću donijeće akt umjesto organa jedinice lokalne samouprave.

(3) Organ koji vrši nadzor obavijestiće organe jedinice lokalne samouprave o odluci koju donese u roku od osam dana od dana donošenja odluke.

(4) Ako organ jedinice lokalne samouprave smatra da je akt koji je donio organ u vršenju nadzora nezakonit, ima pravo da kod nadležnog suda pokrene upravni spor u roku od 30 dana od dana prijema obavještenja o donesenom aktu.

(5) Organ jedinice lokalne samouprave će obavijestiti organ koji vrši nadzor da je pokrenuo upravni spor kod nadležnog suda.

(6) Ukoliko organ jedinice lokalne samouprave smatra da usvajanje akta od organa koji vrši nadzor može dovesti do nanošenja nepopravljive štete, može zatražiti od nadležnog suda da obustavi od izvršenja navedeni akt.

(7) Sud donosi odluku o obustavljanju od izvršenja osporenog akta u roku od osam dana od dana podnošenja zahtjeva, a nakon razmatranja argumenata svih zainteresovanih strana.

=== Član 102 ===

(1) Organ jedinice lokalne samouprave dostavlja organu koji vrši nadzor u roku od deset dana od dana podnošenja zahtjeva kopije svih dokumenata i sve druge informacije koje se odnose na akt nad kojim se traži sprovođenje nadzora.

(2) Gradonačelnik, odnosno načelnik opštine i sekretar skupštine dužni su da dostave dokumenta i informacije organu koji vrši nadzor.

(3) Organ jedinice lokalne samouprave dužan je da dopusti vršenje nadzora u službenim prostorijama, da na uvid traženu dokumentaciju i sva potrebna objašnjenja na postavljena pitanja organu koji vrši nadzor.

=== Član 103 ===

(1) U slučaju da organ jedinice lokalne samouprave ne izvršava svoje nadležnosti u skladu sa zakonom i time ugrožava ostvarivanje osnovnih prava građana, Ministarstvo će upozoriti nadležni organ jedinice lokalne samouprave i zatražiti preduzimanje mjera kojim će se izvršiti nadležnosti organa jedinice lokalne samouprave.

(2) Ako organ jedinice lokalne samouprave ne preduzme mjere za izvršavanje nadležnosti u roku od osam dana od dana prijema upozorenja, Ministarstvo će podnijeti tužbu nadležnom sudu, koji će u daljem roku od osam dana izreći privremene mjere kojima će se obezbijediti izvršavanje nadležnosti organa jedinice lokalne samouprave.

(3) Organ jedinice lokalne samouprave može izjaviti žalbu na odluku nadležnog suda kojom su izrečene privremene mjere, a žalba ne odlaže izvršenje.

(4) Organi jedinice lokalne samouprave odgovorni su za hitno i potpuno sprovođenje izrečene privremene mjere, odnosno privremenih mjera.

(5) Vlada jednom godišnje razmatra izvještaj o izvršenom nadzoru nad radom organa jedinica lokalne samouprave.

=== Član 104 ===

Ministarstvo će postupiti na način propisan u članu 103. ovog zakona i u slučaju ako:

1) se rad organa jedinice lokalne samouprave ne odvija u skladu sa zakonom, statutom, poslovnikom i drugim aktima jedinice lokalne samouprave ili

2) je rad jednog organa jedinice lokalne samouprave onemogućen radnjama ili propuštanjem radnji drugog organa jedinice lokalne samouprave ili

3) je izabranom funkcioneru organa jedinice lokalne samouprave onemogućeno izvršavanje poslova u skladu sa zakonom, statutom, poslovnikom i drugim aktima jedinice lokalne samouprave.

== GLAVA X – OBLICI NEPOSREDNOG UČEŠĆA GRAĐANA U LOKALNOJ SAMOUPRAVI ==

=== Član 105 ===

Jedinica lokalne samouprave, u interesu lokalnog stanovništva, razvija odgovarajuće oblike neposrednog učešća građana u lokalnoj samoupravi koji nisu izričito zabranjeni zakonom.

=== Član 106 ===

Oblici neposrednog učešća građana u lokalnoj samoupravi su:

1) referendum,

2) zbor građana,

3) građanska inicijativa,

4) mjesna zajednica,

5) sati građana u skupštinama i

6) drugi oblici učešća, u skladu sa zakonom.

=== Član 107 ===

Građani neposredno učestvujući u lokalnoj samoupravi odlučuju o:

1) izgradnji objekata komunalne infrastrukture, načinu obezbjeđivanja finansijskih sredstava za izgradnju tih objekata, kao i o načinu korišćenja i upravljanja tim objektima,

2) pokretanju inicijative za donošenje i izmjenu propisa i opštih akata iz nadležnosti jedinice lokalne samouprave,

3) upućivanju preporuka i prigovora na rad organa jedinice lokalne samouprave,

4) pokretanju inicijative za teritorijalnu promjenu, u skladu sa zakonom, i

5) o drugim pitanjima utvrđenim statutom jedinice lokalne samouprave.

=== Član 108 ===

Građani se izjašnjavaju na referendumu u skladu sa zakonom i statutom jedinice lokalne samouprave.

=== Član 109 ===

(1) Zbor građana može sazvati gradonačelnik, odnosno načelnik opštine, predsjednik skupštine, predsjednik savjeta mjesne zajednice.

(2) Sazivanje i način rada zbora građana reguliše se posebnom odlukom skupštine.

(3) Predsjednik savjeta mjesne zajednice dužan je da sazove zbor građana na pismeni zahtjev najmanje 5% birača koji imaju prebivalište na području mjesne zajednice za koju se zbor građana saziva.

=== Član 110 ===

(1) Građani jedinice lokalne samouprave pokreću inicijativu za:

1) donošenje ili izmjenu statuta,

2) donošenje ili izmjenu akta kojim se uređuje određeno pitanje iz samostalnog djelokruga i

3) raspisivanje referenduma.

(2) Skupština je dužna da u roku od 60 dana od dana prijema inicijative iz stava 1. t. 1) do 3) ovog člana obavi raspravu i građanima dostavi obrazložen odgovor.

=== Član 111 ===

(1) Skupština ima dužnost da razmotri svaku inicijativu koju dobije, pod uslovom da je pokrenuta na način i u obliku propisanim zakonom.

(2) Inicijativa mora da sadrži potpise građana.

(3) Broj građana koji podnose inicijativu utvrđuje se statutom, s tim da ne može biti manji od 5% birača upisanih u birački spisak za područje jedinice lokalne samouprave.

(4) Organi jedinice lokalne samouprave sprovode javnu raspravu o nacrtu statuta, nacrtu odluke o budžetu i o drugim aktima utvrđenim zakonom i statutom.

=== Član 112 ===

Postupak i način neposrednog izjašnjavanja građana utvrđuju se zakonom i statutom.

=== Član 113 ===

(1) Područje jedinice lokalne samouprave dijeli se na mjesne zajednice ako je to zasnovano na prostornim, istorijskim, privrednim ili kulturnim razlozima i ako je to u interesu stanovnika jedinice lokalne samouprave.

(2) Inicijativu za osnivanje mjesne zajednice mogu podnijeti najmanje 10% građana koji imaju prebivalište na području naseljenog mjesta, odnosno naseljenih mjesta za koja se predlaže osnivanje nove mjesne zajednice, ili najmanje 1/3 odbornika skupštine, ili gradonačelnik, odnosno načelnik opštine.

(3) Mjesna zajednica osniva se za dio naseljenog mjesta, odnosno za područje jednog ili više međusobno povezanih naseljenih mjesta.

=== Član 114 ===

(1) Mjesna zajednica osniva se odlukom skupštine.

(2) Odlukom iz stava 1. ovog člana utvrđuju se: naziv, područje, poslovi koje vrši mjesna zajednica i druga pitanja od značaja za rad mjesne zajednice.

(3) Mjesna zajednica nema svojstvo pravnog lica.

=== Član 115 ===

(1) Mjesna zajednica ima savjet mjesne zajednice (u daljem tekstu: savjet).

(2) Savjet ima predsjednika, koga biraju članovi savjeta natpolovičnom većinom glasova od ukupnog broja članova.

(3) Mandat članova savjeta traje četiri godine.

(4) Predsjednik i članovi savjeta mogu biti razriješeni dužnosti i prije isteka mandata u skladu sa odredbama statuta jedinice lokalne samouprave.

=== Član 116 ===

Izbori za savjet sprovode se u skladu sa odredbama Izbornog zakona Republike Srpske i uputstva koje donosi Republička izborna komisija.

=== Član 117 ===

(1) Statutom se propisuju organizacija, način rada i finansiranje mjesne zajednice.

(2) Jedinica lokalne samouprave budžetom utvrđuje posebna sredstva za finansiranje mjesne zajednice.

(3) Sredstva za potrebe mjesnih zajednica mogu se obezbjeđivati i iz sredstava samodoprinosa, donacija, poklona i ličnog učešća građana mjesne zajednice.

(4) Registar mjesnih zajednica vodi gradska, odnosno opštinska uprava u skladu sa pravilnikom koji donosi ministar.

(5) Administrativne i stručne poslove za mjesne zajednice obavlja gradska, odnosno opštinska uprava.

(6) Gradska, odnosno opštinska uprava obezbjeđuje koordinaciju rada mjesnih zajednica.

=== Član 118 ===

U mjesnoj zajednici svoje potrebe i interese građani zadovoljavaju i ostvaruju:

1) pokretanjem inicijativa i učešćem u javnoj raspravi prilikom pripreme i donošenja dokumenata prostornog uređenja jedinice lokalne samouprave za područje mjesne zajednice,

2) pokretanjem inicijativa, davanjem mišljenja i učešćem u izgradnji komunalnih objekata i objekata u opštoj upotrebi,

3) pokretanjem inicijative i učešćem u javnim raspravama o aktivnostima koje su u vezi sa razvojem privrede i društvenih djelatnosti,

4) prikupljanjem i dostavljanjem organima jedinice lokalne samouprave, javnim preduzećima i ustanovama predstavki i pritužbi na njihov rad, kao i inicijativa i prijedloga građana za rješavanje pitanja od njihovog zajedničkog interesa,

5) učešćem u obezbjeđivanju prostornih, finansijskih i organizacionih uslova za sport i rekreaciju,

6) organizovanjem raznih oblika humanitarne pomoći na svom području,

7) zaštitom od elementarnih nepogoda i organizovanjem, otklanjanjem ili ublažavanjem posljedica od elementarnih nepogoda,

8) saradnjom sa udruženjima građana o pitanjima koja su od interesa za građane mjesne zajednice i

9) obavljanjem poslova koje im povjere organi jedinice lokalne samouprave.

=== Član 119 ===

Nadzor nad radom savjeta vrši organizaciona jedinica gradske, odnosno opštinske uprave koja obavlja poslove opšte uprave.

== GLAVA XI – SARADNjA JEDINICA LOKALNE SAMOUPRAVE ==

=== 1. Uspostavljanje saradnje ===

==== Član 120 ====

(1) Jedinice lokalne samouprave imaju pravo da u obavljanju svojih dužnosti međusobno sarađuju radi izvršavanja poslova od zajedničkog interesa.

(2) Saradnja jedinica lokalne samouprave (u daljem tekstu: saradnja), u smislu ovog zakona, jeste saradnja koja se uspostavlja između dviju ili više jedinica lokalne samouprave, radi efikasnijeg i ekonomičnijeg vršenja poslova iz njihovih nadležnosti, utvrđenih zakonom, a u cilju podsticanja njihovog razvoja i ostvarivanja zajedničkih interesa.

(3) Pod saradnjom se podrazumijeva i vršenje određenih poslova iz nadležnosti jedinice lokalne samouprave od druge jedinice lokalne samouprave za račun jedne ili više jedinica lokalne samouprave, na osnovu zaključenog sporazuma.

==== Član 121 ====

(1) Jedinice lokalne samouprave dobrovoljno uspostavljaju različite oblike saradnje utvrđene ovim zakonom radi izvršavanja poslova od zajedničkog interesa, ostvarivanja zajedničkih ciljeva razvoja, a u interesu građana i privrednih subjekata na njihovom području.

(2) Saradnja se zasniva na sporazumnoj podjeli uloga i odgovornosti između jedinica lokalne samouprave, udruživanju ljudskih i materijalno-finansijskih resursa za potrebe saradnje, a radi poboljšanja efikasnosti i ekonomičnosti u ostvarivanju njihovih nadležnosti i podizanja nivoa kvaliteta usluga koje pružaju građanima.

(3) Jedinice lokalne samouprave koje ostvaruju saradnju u skladu sa ovim zakonom odgovorne su pojedinačno i zajedno za zakonitost rada i poslovanja koji proizlaze iz uspostavljene saradnje, u skladu sa zakonom i zaključenim sporazumom.

==== Član 122 ====

(1) Prijedlog za uspostavljanje saradnje mogu podnijeti gradonačelnik, odnosno načelnik opštine ili 1/3 odbornika u skupštini, kao i građani i udruženja građana u formi građanske inicijative, privredni subjekti, javne ustanove i javna preduzeća u skladu sa zakonom i statutom.

(2) Prijedlog iz stava 1. ovog člana podnosi se skupštini u pisanoj formi sa obrazloženjem ciljeva i oblika saradnje, očekivane koristi za jedinicu lokalne samouprave, potrebnim finansijskim i drugim sredstvima za realizaciju saradnje, kao i druge podatke i informacije od značaja za uspostavljanje saradnje.

(3) Prijedlog razmatra skupština u roku od 30 dana od dana prijema, a u postupku razmatranja pribavlja se mišljenje gradonačelnika, odnosno načelnika opštine, ukoliko on nije podnosilac prijedloga.

(4) Skupština donosi odluku o podnesenom prijedlogu i o tome obavještava podnosioca prijedloga, na način i u roku utvrđenom statutom i poslovnikom.

(5) Ako skupština prihvati prijedlog za uspostavljanje saradnje, onda se utvrđuje prijedlog odluke za uspostavljanje saradnje i dostavlja se jedinicama lokalne samouprave sa kojima se predlaže uspostavljanje saradnje.

==== Član 123 ====

(1) Skupština, odnosno skupštine kojima je dostavljen prijedlog za uspostavljanje saradnje o prijedlogu donose odluku u roku od 90 dana od dana dostavljanja prijedloga.

(2) O prijedlogu iz stava 1. ovog člana mišljenje daje gradonačelnik, odnosno načelnik opštine ili drugi izvršni organ jedinice lokalne samouprave kojem je prijedlog dostavljen.

==== Član 124 ====

(1) Skupština, odnosno skupštine koje prihvate prijedlog za uspostavljanje saradnje formiraju zajedničku komisiju, koja izrađuje prijedlog sporazuma za uspostavljanje saradnje i prijedloge akata posredstvom kojih će se saradnja ostvariti.

(2) Komisija iz stava 1. ovog člana ima jednak broj predstavnika svake jedinice lokalne samouprave koje uspostavljaju saradnju.

==== Član 125 ====

(1) Saradnja, ako ovim zakonom nije drugačije propisano, uspostavlja se na osnovu odluke skupštine i sporazuma o uspostavljanju saradnje.

(2) Sporazum o uspostavljanju saradnje obavezno sadrži:

1) strane u sporazumu,

2) predmet sporazuma, cilj i period za koji se sporazum zaključuje,

3) prava, obaveze i odgovornosti svake strane u sporazumu,

4) oblik saradnje,

5) potrebna finansijska sredstva,

6) formiranje koordinacionog tijela i nadzor,

7) postupak za rješavanje eventualnih sporova, uslove za otkazivanje, odnosno raskid sporazuma i

8) ostale odredbe koje dogovore strane u sporazumu, u skladu sa zakonom.

==== Član 126 ====

(1) Nacrt sporazuma o uspostavljanju saradnje sa obrazloženjem ciljeva saradnje, očekivane koristi za jedinicu lokalne samouprave i potrebnim finansijskim i drugim sredstvima za realizaciju saradnje, kao i druge podatke i informacije od značaja za uspostavljanje saradnje, gradonačelnik, odnosno načelnik opštine dostavlja ministarstvu nadležnom za oblast saradnje koja je predmet sporazuma radi davanja mišljenja.

(2) Ako se sporazumom uspostavlja prekogranična, odnosno međunarodna saradnja, nacrt sporazuma iz stava 1. ovog člana dostavlja se i ministarstvu nadležnom za ekonomske odnose i regionalnu saradnju radi davanja mišljenja.

(3) Ako je mišljenje ministarstva nadležnog za oblast saradnje koja je predmet sporazuma ili ministarstva nadležnog za ekonomske odnose i regionalnu saradnju negativno, sporazum o uspostavljanju saradnje ne može se zaključiti.

==== Član 127 ====

(1) Sporazum o uspostavljanju saradnje potpisuje gradonačelnik, odnosno načelnik opštine na osnovu prethodne saglasnosti skupštine.

(2) Sporazum o uspostavljanju saradnje objavljuje se u službenom glasilu jedinice lokalne samouprave.

=== 2. Oblici saradnje ===

==== Član 128 ====

(1) Saradnja se ostvaruje:

1) formiranjem zajedničke radne grupe,

2) osnivanjem zajedničkog javnog preduzeća, odnosno privrednog društva,

3) osnivanjem zajedničke javne ustanove,

4) javno-privatnim partnerstvom,

5) udruživanjem finansijskih, materijalnih i drugih sredstava, na projektnom osnovu, i

6) vršenjem određenih poslova jedinice lokalne samouprave za drugu jedinicu lokalne samouprave ili više njih.

(2) Jedinice lokalne samouprave mogu se udruživati u udruženja lokalnih vlasti i razvijati druge oblike saradnje radi razmjene iskustava, pružanja stručne pomoći, kao i druge oblike saradnje koji doprinose unapređivanju funkcionisanja njihovih organa i poboljšanju kvaliteta života građana.

==== Član 129 ====

(1) Dvije ili više jedinica lokalne samouprave mogu formirati radne grupe za razmatranje pitanja od zajedničkog interesa iz nadležnosti njihovih organa.

(2) O formiranju zajedničke radne grupe za razmatranje pitanja iz nadležnosti izvršnog organa odlučuje gradonačelnik, odnosno načelnik opštine, a za pitanja iz nadležnosti skupštine odlučuje skupština.

(3) Zajednička radna grupa razmatra pitanja i inicira donošenje odluka od zajedničkog interesa za izvršavanje nadležnosti organa jedinica lokalne samouprave koje su formirale radnu grupu.

(4) Zajednička radna grupa se formira i za razmjenu iskustava i ostvarivanje stručne saradnje između lokalnih uprava u vršenju njihovih nadležnosti.

==== Član 130 ====

(1) Zajedničko javno preduzeće, odnosno privredno društvo mogu da osnuju dvije ili više jedinica lokalne samouprave za obavljanje komunalnih i drugih djelatnosti od opšteg i zajedničkog interesa u jedinicama lokalne samouprave koje ga osnivaju.

(2) Zajedničko javno preduzeće, odnosno privredno društvo osniva se u skladu sa zakonom.

(3) Skupštine osnivača zajedničkog javnog preduzeća, odnosno privrednog društva razmatraju i usvajaju ugovor o osnivanju u istovjetnom tekstu.

(4) Gradonačelnici, odnosno načelnici opština potpisuju ugovor o osnivanju, koji obavezno sadrži sve elemente utvrđene propisima o osnivanju javnog preduzeća, odnosno privrednog društva, kao i druge elemente od značaja za uređenje međusobnih prava i obaveza osnivača.

==== Član 131 ====

(1) Sredstva za osnivanje zajedničkog javnog preduzeća, odnosno privrednog društva obezbjeđuju jedinice lokalne samouprave – osnivači u svojim budžetima.

(2) Jedinice lokalne samouprave - osnivači zajedničkog javnog preduzeća, odnosno privrednog društva preduzimaju mjere za obezbjeđenje uslova za nesmetano poslovanje javnog preduzeća, odnosno privrednog društva, u skladu sa zakonom i aktima o osnivanju.

==== Član 132 ====

(1) Ugovorom o osnivanju zajedničkog javnog preduzeća, odnosno privrednog društva posebno se uređuju:

1) djelatnost, poslovno ime i sjedište,

2) iznos sredstava potrebnih za osnivanje i početak rada i način njihovog obezbjeđenja,

3) oblik organizovanja,

4) način sprovođenja odluka organa,

5) odgovornost zajedničkog javnog preduzeća, odnosno privrednog društva za obaveze u pravnom prometu sa trećim licima,

6) rok za donošenje statuta i imenovanje organa zajedničkog javnog preduzeća, odnosno privrednog društva i

7) sastav i način izbora organa upravljanja.

(2) Skupštine osnivača zajedničkog javnog preduzeća, odnosno privrednog društva posebnom odlukom imenuju lice koje će voditi pripreme do njegovog konstituisanja, odnosno lice ovlašćeno za zastupanje, u istovjetnom tekstu.

==== Član 133 ====

Sjedište zajedničkog javnog preduzeća, odnosno privrednog društva je u jedinici lokalne samouprave koja ima veći broj korisnika javnih usluga u odnosu na drugu, odnosno druge jedinice lokalne samouprave - osnivače, osim ako se osnivači drugačije ne dogovore.

==== Član 134 ====

Potrebna sredstva za osnivanje i početak rada zajedničkog javnog preduzeća, odnosno privrednog društva obezbjeđuju se u budžetima osnivača u iznosu proporcionalnom broju korisnika javnih usluga, osim ako se osnivači drugačije ne dogovore.

==== Član 135 ====

Lice koje će voditi poslove do konstituisanja zajedničkog javnog preduzeća, odnosno privrednog društva imenuje skupština - osnivač na čijem području će biti sjedište javnog preduzeća, odnosno privrednog društva.

==== Član 136 ====

(1) Lice iz člana 135. ovog zakona, odnosno zajedničko javno preduzeće, odnosno privredno društvo, akte na koje jedinice lokalne samouprave kao osnivači daju saglasnost, dostavlja nadležnim organima jedinica lokalne samouprave - osnivačima istovremeno i u istovjetnom tekstu.

(2) Saglasnost osnivača daje se u formi pojedinačnog akta.

(3) Smatra se da saglasnost na akte iz stava 1. ovog člana postoji ako su saglasnost dali svi osnivači.

==== Član 137 ====

(1) Jedinice lokalne samouprave mogu osnovati jednu ili više zajedničkih javnih ustanova za obavljanje djelatnosti od javnog interesa i od lokalnog značaja u oblasti obrazovanja, nauke, kulture, sporta i fizičke kulture, turizma, razvoja malih i srednjih preduzeća, odnosno razvoja jedinice lokalne samouprave, učeničkog i studentskog standarda, zdravstvene zaštite, društvene brige o djeci, socijalne zaštite, socijalnog osiguranja, zdravstvene zaštite životinja, zdravstvene zaštite biljaka i drugih društvenih djelatnosti.

(2) Sredstva za osnivanje javne ustanove obezbjeđuju jedinice lokalne samouprave - osnivači u svojim budžetima.

(3) Zajednička javna ustanova osniva se po postupku koji je utvrđen zakonom kojim se uređuje sistem javnih službi.

==== Član 138 ====

(1) Zajednička javna ustanova se osniva odlukom koju donose skupštine - osnivači zajedničke javne ustanove u istovjetnom tekstu.

(2) Na osnovu odluke iz stava 1. ovog člana, gradonačelnici, odnosno načelnici opština zaključuju sporazum kojim se uređuju međusobna prava i obaveze osnivača zajedničke javne ustanove.

(3) Jedinice lokalne samouprave - osnivači zajedničke javne ustanove preduzimaju mjere utvrđene zakonom za obezbjeđenje uslova za nesmetano poslovanje javne ustanove.

==== Član 139 ====

(1) U okviru saradnje, radi osiguranja finansiranja izgradnje, sanacije, rekonstrukcije, upravljanja i održavanja infrastrukture, pružanja usluga i izgradnje objekata u svrhu zadovoljavanja javnih potreba na svom području, jedinice lokalne samouprave mogu zajedno da stupe u javno-privatno partnerstvo, u skladu sa uslovima i procedurama utvrđenim zakonom.

(2) Odluku o pokretanju postupka za uspostavljanje javno-privatnog partnerstva donose skupštine zainteresovanih jedinica lokalne samouprave u istovjetnom tekstu.

(3) Na osnovu odluke iz stava 2. ovog člana, jedinice lokalne samouprave stiču status javnog partnera, u smislu odredaba zakona kojim se uređuje javno-privatno partnerstvo, ukoliko odlukom nije uređeno da će jedna od jedinica lokalne samouprave istupati u ime i za račun uključenih jedinica lokalne samouprave.

(4) Sporazum o međusobnim pravima, obavezama i odgovornostima javnih partnera u postupku uspostavljanja javno-privatnog partnerstva zaključuju gradonačelnici, odnosno načelnici zainteresovanih jedinica lokalne samouprave, na osnovu prethodne saglasnosti skupština.

==== Član 140 ====

(1) Jedinice lokalne samouprave mogu udruživati finansijska, materijalna i druga sredstva za realizaciju zajedničkih projekata u vršenju svojih nadležnosti, u skladu sa ovim i drugim zakonima, o čemu zaključuju sporazum.

(2) Sporazum iz stava 1. ovog člana zaključuju gradonačelnici, odnosno načelnici opština koji udružuju sredstva, u skladu sa zakonom i statutom.

(3) Sporazum iz stava 1. ovog člana posebno sadrži vrstu i visinu sredstava koja se udružuju, namjenu sredstava koja se udružuju, način raspolaganja i upravljanja sredstvima, način raspodjele dobiti i rizika, razloge i postupak za prestanak sporazuma.

==== Član 141 ====

(1) Jedna jedinica lokalne samouprave može, na osnovu sporazuma, ovlastiti drugu jedinicu lokalne samouprave za obavljanje određenih poslova iz svoje nadležnosti.

(2) U smislu stava 1. ovog člana, ne mogu se povjeriti poslovi koje, u skladu sa zakonom i prema prirodi poslova, moraju obavljati isključivo organi te jedinice lokalne samouprave.

(3) Sporazumom iz stava 1. ovog člana posebno se utvrđuju poslovi, finansiranje, odgovornosti, trajanje, uslovi i postupak za prestanak sporazuma.

(4) Sporazum iz stava 1. ovog člana zaključuju gradonačelnici, odnosno načelnici opština, na osnovu prethodne saglasnosti skupština.

==== Član 142 ====

(1) Jedinica lokalne samouprave kojoj je povjereno obavljanje poslova u smislu člana 141. ovog zakona obavlja poslove iz sporazuma, u ime i za račun jedinice lokalne samouprave koja joj je poslove povjerila.

(2) Jedinica lokalne samouprave koja je povjerila obavljanje poslova iz svoje nadležnosti drugoj jedinici lokalne samouprave odgovorna je za obavljanje tih poslova.

==== Član 143 ====

(1) Jedinice lokalne samouprave mogu organizovati ili pristupiti udruženju lokalnih vlasti radi unapređenja i zaštite njihovih zajedničkih interesa.

(2) Odluku o organizovanju ili pristupanju iz stava 1. ovog člana donosi skupština.

=== 3. Međuentitetska, prekogranična i međunarodna saradnja ===

==== Član 144 ====

Jedinice lokalne samouprave mogu uspostavljati saradnju sa jedinicama lokalne samouprave iz Federacije BiH i Brčko Distriktom BiH kroz: formiranje zajedničkih radnih grupa, udruživanje finansijskih, materijalnih i drugih sredstava za realizaciju zajedničkih projekata, saradnju saveza, odnosno udruženja lokalnih vlasti i zajedničke aktivnosti u cilju zaštite i spasavanja ljudi i dobara i otklanjanje posljedica od elementarnih nepogoda i drugih nesreća.

==== Član 145 ====

(1) Jedinice lokalne samouprave mogu uspostavljati prekograničnu i međunarodnu saradnju:

1) udruživanjem u međunarodna udruženja lokalnih vlasti, neposredno ili posredstvom domaće asocijacije lokalnih vlasti i

2) uspostavljanjem saradnje sa jedinicama lokalne samouprave drugih zemalja, u cilju razmjene dobrih praksi i iskustava, te pružanja stručne pomoći, koji doprinose unapređivanju funkcionisanja sistema lokalne samouprave.

(2) U okviru prekogranične i međunarodne saradnje, jedinice lokalne samouprave ne mogu povjeravati zakonom utvrđene nadležnosti i poslove stranoj jedinici lokalne samouprave ili drugom stranom organu vlasti, niti im mogu povjeravati obavljanje bilo koje izvršne ili druge funkcije na svojoj teritoriji.

(3) Uspostavljanje prekogranične i međunarodne saradnje vrši se na osnovu sporazuma.

(4) Jedinice lokalne samouprave prilikom uspostavljanja prekogranične i međunarodne saradnje ostvaruju potrebnu saradnju sa predstavništvima Republike u inostranstvu.

=== 4. Finansiranje i podrška saradnji ===

==== Član 146 ====

Saradnja se finansira iz:

1) budžeta jedinice lokalne samouprave,

2) donacija fizičkih i pravnih lica i

3) iz drugih izvora utvrđenih zakonom.

==== Član 147 ====

(1) Vlada može finansijski da podstiče i podržava saradnju u oblastima koje su od šireg značaja i interesa, odnosno od interesa za Republiku.

(2) Vlada, na prijedlog Ministarstva, svojim aktom određuje oblasti od šireg značaja i interesa, odnosno od interesa za Republiku za koja se mogu izdvojiti finansijska sredstva za podsticanje saradnje.

(3) Finansijski podsticaj i podrška saradnji, u smislu stava 2. ovog člana, vrši se u skladu sa sljedećim osnovnim kriterijumima:

1) administrativni i finansijski kapaciteti jedinica lokalne samouprave za vršenje zakonom utvrđenih nadležnosti,

2) očekivana korist od saradnje,

3) broj jedinica lokalne samouprave koje su uključene u saradnju i

4) prethodno obezbijeđena sredstva iz drugih izvora.

=== 5. Nadzor i evidentiranje saradnje ===

==== Član 148 ====

(1) Način ostvarivanja saradnje, u skladu sa sporazumom o uspostavljanju saradnje, nadziru jedinice lokalne samouprave koje ostvaruju saradnju, posredstvom zajedničkog koordinacionog tijela koje se formira sporazumom o uspostavljanju saradnje.

(2) Nadzor nad saradnjom vrše ministarstva nadležna za oblast saradnje koja je predmet sporazuma.

(3) Jedinice lokalne samouprave dužne su da za saradnju koja obuhvata projekte koji se finansiraju iz budžeta Republike dostavljaju tromjesečne izvještaje o realizaciji sporazuma o saradnji ministarstvu nadležnom za oblast saradnje.

==== Član 149 ====

(1) Ministarstvo vodi evidenciju sporazuma o saradnji.

(2) Jedinice lokalne samouprave dužne su da Ministarstvu dostavljaju akte o uspostavljanju saradnje i da na zahtjev Ministarstva daju druge podatke i informacije koje se odnose na saradnju.

(3) Način vođenja evidencije i davanje podataka iz evidencije o saradnji pravilnikom propisuje ministar.

(4) Ministarstvo dostavlja Vladi godišnji izvještaj o ostvarivanju saradnje.

== GLAVA XII – ODNOS REPUBLIČKIH ORGANA I ORGANA JEDINICE LOKALNE SAMOUPRAVE ==

=== 1. Saradnja republičkih organa i organa jedinice lokalne samouprave ===

==== Član 150 ====

Organi jedinice lokalne samouprave u obavljanju poslova iz svog djelokruga:

1) daju republičkim organima inicijative za uređenje odnosa od značaja za lokalnu samoupravu i preduzimanje mjera od značaja za rješavanje pitanja u okviru prava i dužnosti lokalne samouprave,

2) daju prijedloge za preduzimanje aktivnosti republičkih organa na razvijanju lokalne samouprave,

3) traže mišljenje od nadležnih republičkih organa u vezi sa primjenom zakona koji su od neposrednog uticaja na razvoj i ostvarivanje lokalne samouprave i rad organa lokalne samouprave i

4) učestvuju u pripremi zakona i podzakonskih akata čija je sadržina od interesa za ostvarivanje i razvoj lokalne samouprave.

==== Član 151 ====

(1) U ostvarivanju saradnje sa organima jedinice lokalne samouprave republički organi:

1) obavještavaju organe jedinice lokalne samouprave, po sopstvenoj inicijativi ili na njihov zahtjev, o mjerama koje preduzimaju ili namjeravaju da preduzmu u izvršavanju zakona i drugih propisa, o zaštiti ustavnosti i zakonitosti, o pojavama koje ih narušavaju i o mjerama za njihovo otklanjanje, o ostvarivanju prava građana na lokalnu samoupravu, kao i o drugim pitanjima od neposrednog značaja za ostvarivanje i razvoj sistema lokalne samouprave i za rad organa jedinice lokalne samouprave,

2) pružaju potrebnu stručnu pomoć organima jedinice lokalne samouprave u vezi sa obavljanjem njihovih poslova,

3) traže izvještaje, podatke i obavještenja o obavljanju poslova iz okvira prava i dužnosti jedinice lokalne samouprave, kao i o drugim pitanjima koja su od interesa za ostvarivanje funkcije republičkih organa, i

4) obavljaju druge poslove u skladu sa zakonom.

(2) Organi republičke uprave dužni su da u postupku izrade zakona i drugih opštih akata kojima se uređuju položaj, prava i obaveze lokalne samouprave, nacrte, odnosno prijedloge zakona i drugih opštih akata dostave Savezu opština i gradova Republike Srpske i organima jedinice lokalne samouprave na izjašnjenje.

=== 2. Raspuštanje skupštine, imenovanje i rad Privremenog organa ===

==== Član 152 ====

(1) Narodna skupština može, na prijedlog Vlade, da raspusti skupštinu iz jednog od sljedećih razloga ako:

1) se ne konstituiše u roku od tri mjeseca od dana potvrde rezultata izbora od nadležnog organa,

2) u zakonom određenom roku ne donese budžet jedinice lokalne samouprave koji je predložen na način, u rokovima i po postupku propisanim zakonom,

3) ne održi sjednicu skupštine duže od tri mjeseca i

4) nakon sprovedenog postupka opoziva gradonačelnik, odnosno načelnik opštine ne bude opozvan.

(2) Odluka o raspuštanju skupštine sadrži razloge za raspuštanje.

(3) Odluka o raspuštanju skupštine objavljuje se u “Službenom glasniku Republike Srpske&quot;.

==== Član 153 ====

Narodna skupština odluku o raspuštanju skupštine dostavlja Centralnoj izbornoj komisiji Bosne i Hercegovine.

==== Član 154 ====

(1) Vlada imenuje Privremeni organ jedinice lokalne samouprave koji obavlja poslove skupštine do konstituisanja skupštine (u daljem tekstu: Privremeni organ).

(2) Vlada imenuje Privremeni organ u roku od osam dana od dana stupanja na snagu odluke o raspuštanju skupštine.

(3) Privremeni organ ima tri člana, od kojih je jedan predsjednik.

(4) Privremeni organ čine jedan predstavnik ministarstva nadležnog za poslove lokalne samouprave, jedan predstavnik Ministarstva finansija i jedan predstavnik kojeg predloži gradonačelnik, odnosno načelnik opštine.

(5) Članovi Privremenog organa nemaju pravo na naknadu.

(6) Privremeni organ odluke donosi većinom glasova od ukupnog broja članova.

(7) Privremeni organ dužan je da Vladi podnosi izvještaj o radu jednom mjesečno.

(8) Vlada podnosi Narodnoj skupštini izvještaj o radu Privremenog organa u roku od 30 dana od dana konstituisanja skupštine.

(9) Privremeni organ dužan je da podnese izvještaj o radu skupštini u roku od 15 dana od dana njenog konstituisanja.

==== Član 155 ====

(1) Prijevremeni izbori za odbornike u skupštini sprovode se u roku od 90 dana od dana raspuštanja skupštine, u skladu sa izbornim propisima.

(2) Prijevremeni izbori neće se sprovoditi ako je do isteka mandata odbornika raspuštene skupštine ostalo manje od godinu dana.

(3) Mandat odbornika izabranih na prijevremenim izborima iz stava 1. ovog člana traje do isteka mandata odbornika u skupštini izabranih na redovnim izborima.

==== Član 156 ====

(1) Privremeni organ može donositi ili mijenjati opšte akte jedinice lokalne samouprave ako je to potrebno radi sprovođenja zakona ili drugog propisa ili usklađivanja sa zakonom ili drugim propisom, osim statuta.

(2) Privremeni organ može da donese Odluku o usvajanju budžeta jedinice lokalne samouprave, Odluku o izvršenju budžeta i Odluku o privremenom finansiranju u skladu sa zakonom kojim se uređuje budžetski sistem Republike, ako nadležni organ jedinice lokalne samouprave nije donio te odluke.

(3) Privremeni organ ne može raspolagati imovinom jedinice lokalne samouprave, osim ako je to potrebno radi izvršenja ranije preuzetih obaveza ili dovršenja ranije početih poslova.

== GLAVA XIII – ZAŠTITA PRAVA LOKALNE SAMOUPRAVE ==

=== Član 157 ===

Organi jedinice lokalne samouprave mogu pred nadležnim sudom da pokrenu postupak za ocjenu ustavnosti i zakonitosti zakona, propisa i drugih opštih i pojedinačnih akata kojima se povrjeđuju prava jedinice lokalne samouprave.

=== Član 158 ===

(1) Ako organ jedinice lokalne samouprave smatra da je radnjom ili pojedinačnim aktom republičkog, odnosno državnog organa učinjena povreda zakonom garantovanih prava jedinice lokalne samouprave, može podnijeti u roku od 30 dana od dana saznanja zahtjev za zaštitu prava jedinice lokalne samouprave nadležnom okružnom sudu u upravnom sporu.

(2) Nadležni sud može poništiti akt organa iz stava 1. ovog člana, zabraniti dalje vršenje radnje ili odbiti zahtjev za zaštitu prava.

== GLAVA XIV – KAZNENE ODREDBE ==

=== Član 159 ===

(1) Novčanom kaznom od 1.000 KM do 3.000 KM kazniće se za prekršaj odgovorno lice u organu jedinice lokalne samouprave u jednom od sljedećih slučajeva ako:

1) ne donese pravilnik o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta gradske, odnosno opštinske uprave,

2) donese pravilnik o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta gradske, odnosno opštinske uprave suprotno načelima za unutrašnju organizaciju i sistematizaciju radnih mjesta u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi propisanim ovim zakonom i kategorijama, zvanjima i uslovima za obavljanje poslova službenika u jedinicama lokalne samouprave propisanim zakonom i drugim propisima,

3) onemogući vršenje nadzora,

4) onemogući vršenje inspekcijskog nadzora i

5) ne izvrši naložene inspekcijske mjere.

(2) Novčanom kaznom od 5.000 KM kazniće se za prekršaj funkcioner, odnosno službenik na rukovodećem radnom mjestu koji onemogući, ili ometa, ili odbije da izvrši primopredaju dužnosti.

(3) Novčanom kaznom od 5.000 KM kazniće se za prekršaj odgovorno lice u organu jedinice lokalne samouprave ako ne smanji broj zaposlenih na maksimalan broj zaposlenih iz čl. 66, 67. i 68. ovog zakona do 31. decembra 2021. godine.

(4) Novčanom kaznom od 5.000 KM kazniće se za prekršaj odgovorno lice u organu jedinice lokalne samouprave ako u radnom odnosu na neodređeno vrijeme ima više zaposlenih u odnosu na maksimum utvrđen u čl. 66, 67. i 68. ovog zakona.

(5) Novčanom kaznom od 5.000 KM kazniće se za prekršaj odgovorno lice u organu jedinice lokalne samouprave ako u radnom odnosu na određeno vrijeme ima više zaposlenih u odnosu na maksimum utvrđen u članu 69. ovog zakona.

== GLAVA XV – PRELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE ==

=== Član 160 ===

(1) Poslove iz člana 11. stav 1. tačka 1) ovog zakona grad će organizovati od 1. januara 2018. godine, a poslove iz člana 11. stav 1. tačka 2) od 1. januara 2019. godine.

(2) Zakoni i drugi propisi koji uređuju nadležnosti utvrđene članom 11. stav 1. tačka 1) ovog zakona uskladiće se sa ovim zakonom do 31. decembra 2017. godine, a zakoni i drugi propisi koji uređuju nadležnosti utvrđene članom 11. stav 1. tačka 2) ovog zakona uskladiće se sa ovim zakonom do 31. decembra 2018. godine.

=== Član 161 ===

Vlada će u roku od 60 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona donijeti uredbu o načelima za unutrašnju organizaciju i sistematizaciju radnih mjesta u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi iz člana 64. stav 3. ovog zakona.

=== Član 162 ===

Ministar će u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona donijeti pravilnik o načinu vođenja evidencije i davanja podataka iz evidencije o saradnji iz člana 149. ovog zakona.

=== Član 163 ===

Ministar će u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona usaglasiti sa odredbama ovog zakona pravilnik o sadržaju i načinu vođenja registra mjesnih zajednica iz člana 117. stav 4. ovog zakona.

=== Član 164 ===

Ministar će u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona donijeti uputstvo o izgledu, sadržaju i upotrebi insignije iz člana 6. stav 6. ovog zakona.

=== Član 165 ===

Zaposleni u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi koji nakon stupanja na snagu pravilnika o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji radnih mjesta gradske, odnosno opštinske uprave budu proglašeni viškom, odnosno neraspoređenim ostvaruju pravo u skladu sa zakonom kojim se uređuje radno-pravni status zaposlenih u organima jedinice lokalne samouprave, opštim propisima o radu i kolektivnim ugovorom.

=== Član 166 ===

Organi jedinice lokalne samouprave dužni su da broj zaposlenih u gradskoj, odnosno opštinskoj upravi usklade sa čl. 66, 67. i 68. ovog zakona do 31. decembra 2021. godine.

=== Član 167 ===

Jedinice lokalne samouprave koje su uspostavile saradnju prije stupanja na snagu ovog zakona dužne su da Ministarstvu dostave akte o uspostavljenoj saradnji, u roku od 30 dana od dana stupanja na snagu pravilnika iz čana 149. ovog zakona.

=== Član 168 ===

Organi jedinice lokalne samouprave dužni su da u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona donesu i usaglase opšte akte jedinice lokalne samouprave sa odredbama ovog zakona.

=== Član 169 ===

Stupanjem na snagu ovog zakona prestaje da važi Zakon o lokalnoj samoupravi (“Službeni glasnik Republike Srpske&quot;, br. 101/04, 42/05, 118/05 i 98/13).

=== Član 170 ===

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u “Službenom glasniku Republike Srpske&quot;.

----

=== Samostalni član Zakona o izmjenama Zakona o lokalnoj samoupravi ===
&lt;small&gt;(&quot;Sl. glasnik RS&quot;, br. 61/2021)&lt;/small&gt;

==== Član 3 ====

Ovaj zakon stupa na snagu narednog dana od dana objavljivanja u &quot;Službenom glasniku Republike Srpske&quot;.

----

=== Samostalni član Zakona o dopuni Zakona o lokalnoj samoupravi ===
&lt;small&gt;(&quot;Sl. glasnik RS&quot;, br. 100/2025)&lt;/small&gt;

==== Član 2 ====

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u &quot;Službenom glasniku Republike Srpske&quot;.

== Napomene ==
{{reflist}}

[[Kategorija:Zakoni Republike Srpske]]
[[Kategorija:Lokalna samouprava]]</text>
      <sha1>st72d5cb7r5bcrmmcs61ys6h8vhtzac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konvencija o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5577</id>
    <revision>
      <id>12173</id>
      <timestamp>2026-08-14T06:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Akt  | naslov = Konvencija o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida  | vrsta = ugovor  | nivo = međunarodni  | teritorij = Bosna i Hercegovina (sukcesija)  | donosilac = Generalna skupština Ujedinjenih nacija  | datum_donosenja = 9. decembar 1948.  | stupio_na_snagu = 12. januar 1951.  | status = važeći  | napomene = Konvencija je sastavni dio [[Aneks 6 – Sporazum o ljudskim pravima|Aneksa 6]] Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini. Bosna i Herc...</comment>
      <origin>12173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7414" sha1="7og53oh73hphnpcu8li0unrmd29syve" xml:space="preserve">{{Akt 
| naslov = Konvencija o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida
 | vrsta = ugovor
 | nivo = međunarodni
 | teritorij = Bosna i Hercegovina (sukcesija)
 | donosilac = Generalna skupština Ujedinjenih nacija
 | datum_donosenja = 9. decembar 1948.
 | stupio_na_snagu = 12. januar 1951.
 | status = važeći
 | napomene = Konvencija je sastavni dio [[Aneks 6 – Sporazum o ljudskim pravima|Aneksa 6]] Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini. Bosna i Hercegovina je sukcesijom preuzela obaveze 29. decembra 1992. godine.
 | url = https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%2078/volume-78-i-1021-english.pdf
 | wikipedia = Konvencija o genocidu
 | wikidata = Q183633
}}
__TOC__

== PREAMBULA ==

Strane ugovornice,

razmotrivši deklaraciju Generalne skupštine Ujedinjenih nacija u njenoj rezoluciji 96 (I) od 11. decembra 1946. godine, da je genocid zločin po međunarodnom pravu, suprotan duhu i ciljevima Ujedinjenih nacija i koji civilizirani svijet osuđuje;

priznajući da je genocid u svim periodima historije nanio velike gubitke čovječanstvu; i

uvjerene da je za oslobođenje čovječanstva od takve odvratne pošasti neophodna međunarodna saradnja,

sporazumijevaju se kako slijedi:

== Član I ==

Strane ugovornice potvrđuju da je genocid, bilo da je počinjen u vrijeme mira ili u vrijeme rata, zločin po međunarodnom pravu koji se obavezuju da će spriječiti i kazniti.

== Član II ==

U ovoj Konvenciji, pod genocidom se podrazumijeva bilo koje od sljedećih djela počinjenih s namjerom da se uništi, u cjelini ili djelimično, neka nacionalna, etnička, rasna ili vjerska grupa, kao takva:

(a) ubistvo članova grupe;

(b) nanošenje teške tjelesne ili duševne povrede članovima grupe;

(c) namjerno podvrgavanje grupe takvim životnim uslovima koji treba da dovedu do njenog fizičkog uništenja u cjelini ili djelimično;

(d) nametanje mjera kojima se sprečava rađanje unutar grupe;

(e) prisilno prenošenje djece iz jedne grupe u drugu grupu.

== Član III ==

Kažnjiva su sljedeća djela:

(a) genocid;

(b) planiranje genocida;

(c) neposredno i javno podsticanje na vršenje genocida;

(d) pokušaj genocida;

(e) saučesništvo u genocidu.

== Član IV ==

Lica koja počine genocid ili bilo koje od drugih djela navedenih u članu III biće kažnjena, bilo da su ustavno odgovorni vladari, javni funkcioneri ili privatna lica.

== Član V ==

Strane ugovornice se obavezuju da će, u skladu sa svojim ustavima, donijeti potrebne zakone kako bi se dala primjena odredbama ove Konvencije, a posebno da bi se propisale djelotvorne kazne za lica kriva za genocid ili bilo koje od drugih djela navedenih u članu III.

== Član VI ==

Lica optužena za genocid ili bilo koje od drugih djela navedenih u članu III biće suđena pred nadležnim sudom države na čijoj teritoriji je djelo počinjeno, ili pred takvim međunarodnim krivičnim sudom koji može imati nadležnost u odnosu na one Strane ugovornice koje prihvate njegovu nadležnost.

== Član VII ==

Genocid i druga djela navedena u članu III neće se smatrati političkim zločinima u svrhu izručenja.

Strane ugovornice se obavezuju da će u takvim slučajevima izručenje dozvoliti u skladu sa svojim zakonodavstvom i važećim međunarodnim ugovorima.

== Član VIII ==

Svaka Strana ugovornica može se obratiti nadležnim organima Ujedinjenih nacija radi preduzimanja mjera, u skladu s Poveljom Ujedinjenih nacija, koje smatra odgovarajućim za sprečavanje i suzbijanje djela genocida ili bilo kojeg od drugih djela navedenih u članu III.

== Član IX ==

Sporovi između Strana ugovornica koji se odnose na tumačenje, primjenu ili izvršavanje ove Konvencije, uključujući i one koji se odnose na odgovornost države za genocid ili bilo koje od drugih djela navedenih u članu III, biće podneseni Međunarodnom sudu pravde na zahtjev bilo koje od strana u sporu.

== Član X ==

Ova Konvencija, čiji su tekstovi na kineskom, engleskom, francuskom, ruskom i španskom jeziku jednako vjerodostojni, nosiće datum 9. decembar 1948. godine.

== Član XI ==

Ova Konvencija će biti otvorena za potpisivanje do 31. decembra 1949. godine u ime svih članica Ujedinjenih nacija i svake nečlanice kojoj je Generalna skupština uputila poziv da potpiše.

Ova Konvencija će biti ratifikovana, a instrumenti ratifikacije biće položeni kod Generalnog sekretara Ujedinjenih nacija.

Nakon 1. januara 1950. godine, ova Konvencija će biti otvorena za pristupanje u ime svih članica Ujedinjenih nacija i svake nečlanice kojoj je upućen poziv za potpisivanje.

Instrumenti pristupanja biće položeni kod Generalnog sekretara Ujedinjenih nacija.

== Član XII ==

Svaka Strana ugovornica može u svako doba, obavještenjem upućenim Generalnom sekretaru Ujedinjenih nacija, proširiti primjenu ove Konvencije na sve ili bilo koju od teritorija za čije je međunarodne odnose odgovorna.

== Član XIII ==

Generalni sekretar Ujedinjenih nacija obavijestiće sve članice Ujedinjenih nacija i nečlanice iz člana XI o svim potpisima, ratifikacijama i pristupanjima primljenim u skladu sa članom XI, o obavještenjima primljenim u skladu sa članom XII, i o danu stupanja na snagu ove Konvencije u skladu sa članom XIII.

Ova Konvencija će stupiti na snagu devedesetog dana od dana polaganja dvadesetog instrumenta ratifikacije ili pristupanja.

Svaka ratifikacija ili pristupanje izvršeno nakon stupanja na snagu Konvencije stupiće na snagu devedesetog dana od dana polaganja instrumenta ratifikacije ili pristupanja.

== Član XIV ==

Ova Konvencija će ostati na snazi na neodređeno vrijeme.

Svaka Strana ugovornica može je otkazati pismenim obavještenjem upućenim Generalnom sekretaru Ujedinjenih nacija. Otkaz će proizvesti dejstvo godinu dana od dana prijema obavještenja od strane Generalnog sekretara.

== Član XV ==

Ako se, kao rezultat otkaza, broj Strana ugovornica smanji na manje od šesnaest, Konvencija će prestati da važi od dana kada posljednji od tih otkaza postane djelotvoran.

== Član XVI ==

Zahtjev za reviziju ove Konvencije može u svako doba podnijeti bilo koja Strana ugovornica pismenim obavještenjem upućenim Generalnom sekretaru Ujedinjenih nacija.

Generalna skupština Ujedinjenih nacija odlučiće o mjerama koje treba preduzeti u vezi s takvim zahtjevom.

== Član XVII ==

Generalni sekretar Ujedinjenih nacija obavijestiće sve članice Ujedinjenih nacija i nečlanice iz člana XI o sljedećem:

(a) potpisima, ratifikacijama i pristupanjima primljenim u skladu sa članom XI;

(b) obavještenjima primljenim u skladu sa članom XII;

(c) danu stupanja na snagu ove Konvencije u skladu sa članom XIII;

(d) otkazima primljenim u skladu sa članom XIV;

(e) prestanku važenja Konvencije u skladu sa članom XV;

(f) obavještenjima primljenim u skladu sa članom XVI.

== Član XVIII ==

Original ove Konvencije biće položen u arhivi Ujedinjenih nacija.

Ovjereni prepisi biće dostavljeni svim članicama Ujedinjenih nacija i nečlanicama iz člana XI.

U POTVRDU TOGA, dolje potpisani, propisno ovlašteni od svojih vlada, potpisali su ovu Konvenciju.

Sačinjeno u Parizu, devetog decembra hiljadu devetsto četrdeset osme godine.

== Napomene ==
{{reflist}}

== Povezane stranice ==

* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini]]

[[Kategorija:Međunarodni ugovori]]
[[Kategorija:Ljudska prava]]</text>
      <sha1>7og53oh73hphnpcu8li0unrmd29syve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>12174</id>
      <parentid>12173</parentid>
      <timestamp>2026-08-14T06:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <origin>12174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7414" sha1="97geofoip64zjsyu3gmu90ju66ohbbu" xml:space="preserve">{{Akt 
| naslov = Konvencija o sprečavanju i kažnjavanju zločina genocida
 | vrsta = ugovor
 | nivo = međunarodni
 | teritorij = Bosna i Hercegovina (sukcesija)
 | donosilac = Generalna skupština Ujedinjenih nacija
 | datum_donosenja = 9. decembar 1948.
 | stupio_na_snagu = 12. januar 1951.
 | status = važeći
 | napomene = Konvencija je sastavni dio [[Aneks 6 – Sporazum o ljudskim pravima|Aneksa 6]] Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini. Bosna i Hercegovina je sukcesijom preuzela obaveze 29. decembra 1992. godine.
 | url = https://treaties.un.org/doc/publication/unts/volume%2078/volume-78-i-1021-english.pdf
 | wikipedia = Konvencija o genocidu
 | wikidata = Q865344
}}
__TOC__

== PREAMBULA ==

Strane ugovornice,

razmotrivši deklaraciju Generalne skupštine Ujedinjenih nacija u njenoj rezoluciji 96 (I) od 11. decembra 1946. godine, da je genocid zločin po međunarodnom pravu, suprotan duhu i ciljevima Ujedinjenih nacija i koji civilizirani svijet osuđuje;

priznajući da je genocid u svim periodima historije nanio velike gubitke čovječanstvu; i

uvjerene da je za oslobođenje čovječanstva od takve odvratne pošasti neophodna međunarodna saradnja,

sporazumijevaju se kako slijedi:

== Član I ==

Strane ugovornice potvrđuju da je genocid, bilo da je počinjen u vrijeme mira ili u vrijeme rata, zločin po međunarodnom pravu koji se obavezuju da će spriječiti i kazniti.

== Član II ==

U ovoj Konvenciji, pod genocidom se podrazumijeva bilo koje od sljedećih djela počinjenih s namjerom da se uništi, u cjelini ili djelimično, neka nacionalna, etnička, rasna ili vjerska grupa, kao takva:

(a) ubistvo članova grupe;

(b) nanošenje teške tjelesne ili duševne povrede članovima grupe;

(c) namjerno podvrgavanje grupe takvim životnim uslovima koji treba da dovedu do njenog fizičkog uništenja u cjelini ili djelimično;

(d) nametanje mjera kojima se sprečava rađanje unutar grupe;

(e) prisilno prenošenje djece iz jedne grupe u drugu grupu.

== Član III ==

Kažnjiva su sljedeća djela:

(a) genocid;

(b) planiranje genocida;

(c) neposredno i javno podsticanje na vršenje genocida;

(d) pokušaj genocida;

(e) saučesništvo u genocidu.

== Član IV ==

Lica koja počine genocid ili bilo koje od drugih djela navedenih u članu III biće kažnjena, bilo da su ustavno odgovorni vladari, javni funkcioneri ili privatna lica.

== Član V ==

Strane ugovornice se obavezuju da će, u skladu sa svojim ustavima, donijeti potrebne zakone kako bi se dala primjena odredbama ove Konvencije, a posebno da bi se propisale djelotvorne kazne za lica kriva za genocid ili bilo koje od drugih djela navedenih u članu III.

== Član VI ==

Lica optužena za genocid ili bilo koje od drugih djela navedenih u članu III biće suđena pred nadležnim sudom države na čijoj teritoriji je djelo počinjeno, ili pred takvim međunarodnim krivičnim sudom koji može imati nadležnost u odnosu na one Strane ugovornice koje prihvate njegovu nadležnost.

== Član VII ==

Genocid i druga djela navedena u članu III neće se smatrati političkim zločinima u svrhu izručenja.

Strane ugovornice se obavezuju da će u takvim slučajevima izručenje dozvoliti u skladu sa svojim zakonodavstvom i važećim međunarodnim ugovorima.

== Član VIII ==

Svaka Strana ugovornica može se obratiti nadležnim organima Ujedinjenih nacija radi preduzimanja mjera, u skladu s Poveljom Ujedinjenih nacija, koje smatra odgovarajućim za sprečavanje i suzbijanje djela genocida ili bilo kojeg od drugih djela navedenih u članu III.

== Član IX ==

Sporovi između Strana ugovornica koji se odnose na tumačenje, primjenu ili izvršavanje ove Konvencije, uključujući i one koji se odnose na odgovornost države za genocid ili bilo koje od drugih djela navedenih u članu III, biće podneseni Međunarodnom sudu pravde na zahtjev bilo koje od strana u sporu.

== Član X ==

Ova Konvencija, čiji su tekstovi na kineskom, engleskom, francuskom, ruskom i španskom jeziku jednako vjerodostojni, nosiće datum 9. decembar 1948. godine.

== Član XI ==

Ova Konvencija će biti otvorena za potpisivanje do 31. decembra 1949. godine u ime svih članica Ujedinjenih nacija i svake nečlanice kojoj je Generalna skupština uputila poziv da potpiše.

Ova Konvencija će biti ratifikovana, a instrumenti ratifikacije biće položeni kod Generalnog sekretara Ujedinjenih nacija.

Nakon 1. januara 1950. godine, ova Konvencija će biti otvorena za pristupanje u ime svih članica Ujedinjenih nacija i svake nečlanice kojoj je upućen poziv za potpisivanje.

Instrumenti pristupanja biće položeni kod Generalnog sekretara Ujedinjenih nacija.

== Član XII ==

Svaka Strana ugovornica može u svako doba, obavještenjem upućenim Generalnom sekretaru Ujedinjenih nacija, proširiti primjenu ove Konvencije na sve ili bilo koju od teritorija za čije je međunarodne odnose odgovorna.

== Član XIII ==

Generalni sekretar Ujedinjenih nacija obavijestiće sve članice Ujedinjenih nacija i nečlanice iz člana XI o svim potpisima, ratifikacijama i pristupanjima primljenim u skladu sa članom XI, o obavještenjima primljenim u skladu sa članom XII, i o danu stupanja na snagu ove Konvencije u skladu sa članom XIII.

Ova Konvencija će stupiti na snagu devedesetog dana od dana polaganja dvadesetog instrumenta ratifikacije ili pristupanja.

Svaka ratifikacija ili pristupanje izvršeno nakon stupanja na snagu Konvencije stupiće na snagu devedesetog dana od dana polaganja instrumenta ratifikacije ili pristupanja.

== Član XIV ==

Ova Konvencija će ostati na snazi na neodređeno vrijeme.

Svaka Strana ugovornica može je otkazati pismenim obavještenjem upućenim Generalnom sekretaru Ujedinjenih nacija. Otkaz će proizvesti dejstvo godinu dana od dana prijema obavještenja od strane Generalnog sekretara.

== Član XV ==

Ako se, kao rezultat otkaza, broj Strana ugovornica smanji na manje od šesnaest, Konvencija će prestati da važi od dana kada posljednji od tih otkaza postane djelotvoran.

== Član XVI ==

Zahtjev za reviziju ove Konvencije može u svako doba podnijeti bilo koja Strana ugovornica pismenim obavještenjem upućenim Generalnom sekretaru Ujedinjenih nacija.

Generalna skupština Ujedinjenih nacija odlučiće o mjerama koje treba preduzeti u vezi s takvim zahtjevom.

== Član XVII ==

Generalni sekretar Ujedinjenih nacija obavijestiće sve članice Ujedinjenih nacija i nečlanice iz člana XI o sljedećem:

(a) potpisima, ratifikacijama i pristupanjima primljenim u skladu sa članom XI;

(b) obavještenjima primljenim u skladu sa članom XII;

(c) danu stupanja na snagu ove Konvencije u skladu sa članom XIII;

(d) otkazima primljenim u skladu sa članom XIV;

(e) prestanku važenja Konvencije u skladu sa članom XV;

(f) obavještenjima primljenim u skladu sa članom XVI.

== Član XVIII ==

Original ove Konvencije biće položen u arhivi Ujedinjenih nacija.

Ovjereni prepisi biće dostavljeni svim članicama Ujedinjenih nacija i nečlanicama iz člana XI.

U POTVRDU TOGA, dolje potpisani, propisno ovlašteni od svojih vlada, potpisali su ovu Konvenciju.

Sačinjeno u Parizu, devetog decembra hiljadu devetsto četrdeset osme godine.

== Napomene ==
{{reflist}}

== Povezane stranice ==

* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini]]

[[Kategorija:Međunarodni ugovori]]
[[Kategorija:Ljudska prava]]</text>
      <sha1>97geofoip64zjsyu3gmu90ju66ohbbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakon o odbrani Bosne i Hercegovine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5578</id>
    <revision>
      <id>12175</id>
      <timestamp>2026-08-14T06:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Akt  | naslov = Zakon o odbrani Bosne i Hercegovine  | vrsta = zakon  | nivo = državni  | teritorij = Bosna i Hercegovina  | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine  | datum_donosenja = 5. oktobar 2005.  | izvor_objave = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 88/05  | stupio_na_snagu = osmog dana od dana objavljivanja (član 85. stav 2)  | status = važeći  | prethodni = [[Zakon o odbrani Bosne i Hercegovine (2003)]] (&quot;Sl. glasnik BiH&quot;, br. 43/03)  | napomene = Zak...</comment>
      <origin>12175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56925" sha1="fcy6arukz62zaye89biq1lydn7h9rbq" xml:space="preserve">{{Akt
 | naslov = Zakon o odbrani Bosne i Hercegovine
 | vrsta = zakon
 | nivo = državni
 | teritorij = Bosna i Hercegovina
 | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine
 | datum_donosenja = 5. oktobar 2005.
 | izvor_objave = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 88/05
 | stupio_na_snagu = osmog dana od dana objavljivanja (član 85. stav 2)
 | status = važeći
 | prethodni = [[Zakon o odbrani Bosne i Hercegovine (2003)]] (&quot;Sl. glasnik BiH&quot;, br. 43/03)
 | napomene = Zakon je stupio na snagu 2005. godine, a primjenjuje se od 1. januara 2006. godine. Kasnije izmjene i dopune nisu uključene u ovaj tekst.
 | url = https://www.mod.gov.ba/files/file/zakoni/Zakon-o-odbrani-bs.pdf
 | wikipedia = Oružane snage Bosne i Hercegovine
 | wikidata = Q276294
}}

__TOC__

== POGLAVLJE I. OPĆE ODREDBE ==

=== Član 1. (Predmet Zakona) ===

Ovaj zakon regulira jedinstveni odbrambeni sistem Bosne i Hercegovine, uspostavlja i definira lanac komandovanja i ulogu svih elemenata kako bi Bosna i Hercegovina imala pun kapacitet u civilnom nadzoru zaštiti suvereniteta i teritorijalnog integriteta Bosne i Hercegovine. Zakon utvrđuje prava, dužnosti i postupke institucija Bosne i Hercegovine, Oružanih snaga Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Oružane snage) i entitetskih organa za odbranu suvereniteta i teritorijalnog integriteta, političke nezavisnosti i međunarodnog subjektiviteta Bosne i Hercegovine kao i pružanje pomoći civilnim vlastima.

=== Član 2. (Oružane snage) ===

(1) Oružane snage su profesionalna, jedna vojna sila koju organizira i kontrolira Bosna i Hercegovina. Oružane snage imaju aktivnu i rezervnu komponentu. Oružane snage, kao instituciju Bosne i Hercegovine, čine pripadnici iz reda sva tri konstitutivna naroda i reda ostalih, u skladu s Ustavom i zakonima Bosne i Hercegovine.

(2) Oružane snage sastoje se iz rodova organiziranih po sistemu pukova. Postoje tri pješadijska puka koji su organizacije odgovorne za vojno naslijeđe i identitet jedinica i naroda iz kojih potiču. Oni nemaju operativna ni administrativna ovlaštenja.

(3) Brigada je osnovna formacija Oružanih snaga. Komande brigada sastoje se od pripadnika više pukova. Brigade se sastoje od bataljona iz više od jednog pješadijskog puka.

=== Član 3. (Vojne snage) ===

(1) Vojnim snagama, u smislu ovog zakona, smatraju se sve formacije i jedinice, borbene i za podršku, kopnene, zrakoplovne i snage za protuzračnu odbranu organizirane od institucija Bosne i Hercegovine. Vojne snage ne mogu biti organizirane, obučavane, opremljene ili mobilizirane na teritoriji Bosne i Hercegovine, osim u skladu s ovim zakonom i Zakonom o službi u Oružanim snagama Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Zakon o službi u OSBiH).

(2) Svako vođenje vojne evidencije ili evidencije za potrebe organiziranja ili obučavanja vojnih i paravojnih snaga od strane lica i organa koji nisu propisani ovim zakonom i Zakonom o službi u Oružanim snagama BiH krivično je djelo i kažnjivo je prema odredbama Krivičnog zakona.

=== Član 4. (Zadaci Oružanih snaga) ===

Zadaci Oružanih snaga su:

a) učešće u operacijama kolektivne sigurnosti, u operacijama za podršku miru i samoodbrani, uključujući i borbu protiv terorizma,

b) pružanje vojne odbrane Bosni i Hercegovini i njenim državljanima u slučaju napada,

c) pomoć civilnim organima u reagiranju na prirodne i druge katastrofe i nesreće,

d) protuminsko djelovanje u Bosni i Hercegovini,

e) ispunjenje međunarodnih obaveza Bosne i Hercegovine.

=== Član 5. (Zabrana političkog angažiranja) ===

Oružane snage ne mogu se koristiti u političke svrhe niti za aktivnosti političkih stranaka.

== POGLAVLJE II. PRAVA I DUŽNOSTI INSTITUCIJA BOSNE I HERCEGOVINE ==

=== ODJELJAK A. Nadležnosti Bosne i Hercegovine ===

==== Član 6. (Ciljevi) ====

Bosna i Hercegovina organizira, razvija i održava vojni kapacitet i spremnost Oružanih snaga radi:

a) osiguranja suvereniteta, teritorijalne cjelovitosti, političke nezavisnosti i međunarodnog subjektiviteta Bosne i Hercegovine,

b) unapređenja ciljeva vanjske politike Bosne i Hercegovine,

c) ispunjenja međunarodnih obaveza Bosne i Hercegovine,

d) zaštite državljana Bosne i Hercegovine.

==== Član 7. (Civilna kontrola) ====

Bosna i Hercegovina osigurava transparentnu, demokratsku i civilnu kontrolu nad Oružanim snagama.

==== Član 8. (Komandovanje i kontrola) ====

(1) Bosna i Hercegovina vrši komandovanje i kontrolu nad Oružanim snagama.

(2) Lanac komandovanja i kontrole nad Oružanim snagama počinje od Predsjedništva Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Predsjedništvo) do ministra odbrane Bosne i Hercegovine, zatim preko načelnika Zajedničkog štaba Oružanih snaga, komandanata Operativne komande Oružanih snaga i Komande za podršku Oružanih snaga do komandanata podređenih komandi i jedinica.

==== Član 9. (Vojnoobavještajni poslovi) ====

(1) Planiranje, kontrola i obavljanje svih vojnoobavještajnih poslova spada u nadležnost Bosne i Hercegovine. Vojno obavještavanje je rod Oružanih snaga koji prikuplja, obrađuje i distribuira informacije u vezi s Oružanim snagama, s ciljem podrške vojnih misija Oružanih snaga.

(2) Osim dužnosti propisanih u stavu (1) ovog člana, vojnoobavještajni rod Oružanih snaga pružit će pomoć Obavještajno-sigurnosnoj agenciji Bosne i Hercegovine u prikupljanju strateških vojnih podataka i vršenju protuobavještajnih aktivnosti.

(3) Prikupljanje strateških vojnih podataka i obavljanje protuobavještajnih aktivnosti iz stava (2) ovog člana, koje zahtijeva posebne istražne aktivnosti i upotrebu tehničkih sredstava za nadgledanje, obavlja isključivo Obavještajno-sigurnosna agencija Bosne i Hercegovine, u skladu sa Zakonom o Obavještajno-sigurnosnoj agenciji Bosne i Hercegovine („Službeni glasnik BiH“, br. 12/04 i 20/04).

(4) Koordinacija između vojnoobavještajnog roda Oružanih snaga i Obavještajno-sigurnosne agencije Bosne i Hercegovine detaljnije se uređuje sporazumom koji će ministar odbrane Bosne i Hercegovine i generalni direktor Obavještajno-sigurnosne agencije Bosne i Hercegovine potpisati najkasnije 30 dana nakon stupanja na snagu ovog zakona.

=== ODJELJAK B. Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine ===

==== Član 10. (Nadležnost Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine) ====

Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Parlamentarna skupština) nadležna je da:

a) proglasi ratno stanje na zahtjev Predsjedništva u slučaju direktnog napada na Bosnu i Hercegovinu ili dio Bosne i Hercegovine,

b) proglasi vanredno stanje na zahtjev Predsjedništva kada postoji prijetnja postojanju Bosne i Hercegovine, prijetnja napada na Bosnu i Hercegovinu ili bilo koji dio Bosne i Hercegovine ili neposredna ratna opasnost,

c) vrši demokratsku parlamentarnu kontrolu nad Oružanim snagama i svim institucijama odbrane na nivou Bosne i Hercegovine,

d) donosi zakone koji se odnose na organizaciju, finansiranje, popunjavanje, obuku, opremanje, razmještaj i upotrebu Oružanih snaga,

e) potvrđuje postavljenja načelnika i zamjenike načelnika Zajedničkog štaba Oružanih snaga, komandanta i zamjenike komandanta Operativne komande Oružanih snaga, komandanta i zamjenike komandanta Komande za podršku Oružanih snaga i svih oficira s činom generala u Oružanim snagama,

f) nadzire i istražuje sva pitanja koja se odnose na organizaciju, finansiranje, popunjavanje, obuku, opremanje, razmještaj i upotrebu Oružanih snaga,

g) donosi propise o čuvanju tajnih podataka tokom istraga i razmatranja.

=== ODJELJAK C. Predsjedništvo Bosne i Hercegovine ===

==== Član 11. (Komanda i kontrola) ====

Predsjedništvo, djelujući prema konsenzusu, ima vrhovnu komandu i kontrolu nad Oružanim snagama.

==== Član 12. (Nadležnosti Predsjedništva) ====

Predsjedništvo donosi odluke konsenzusom i nadležno je da:

a) zahtijeva proglašenje ratnog stanja od Parlamentarne skupštine,

b) zahtijeva proglašenje vanrednog stanja od Parlamentarne skupštine,

c) uputi Oružane snage u operacije tokom rata, vanrednog stanja ili mirovnih operacija van zemlje, u skladu sa zakonom,

d) ovlasti ministra odbrane Bosne i Hercegovine da naredi upotrebu i razmještaj Oružanih snaga,

e) angažira vojne snage za pomoć civilnim organima u reagiranju na prirodne i druge katastrofe i nesreće,

f) određuje i mijenja veličinu i strukturu Oružanih snaga u skladu sa zakonom,

g) utvrdi odgovarajuću nacionalnu zastupljenost u Oružanim snagama uzimajući u obzir posljednji popis stanovništva, operativnu gotovost, potrebe za popunjavanjem, moral i koheziju Oružanih snaga. Predsjedništvo će se posebno pobrinuti da se, osim u pješadiji, odgovarajuća nacionalna zastupljenost osigura i u jedinicama u drugim rodovima putem preciznog definiranja minimalne zastupljenosti lica u tim jedinicama,

h) odobri organizaciju vojnih snaga za zadatke i misije,

i) postavlja načelnika i zamjenike načelnika Zajedničkog štaba Oružanih snaga, komandanta i zamjenike komandanta Operativne komande Oružanih snaga i komandanta i zamjenike komandanta Komande za podršku Oružanih snaga,

j) smijeni načelnika ili zamjenike načelnika Zajedničkog štaba Oružanih snaga, komandanta ili zamjenike komandanta Operativne komande Oružanih snaga i komandanta i zamjenike komandanta Komande za podršku Oružanih snaga, na prijedlog ministra odbrane Bosne i Hercegovine,

k) imenuje i smjenjuje vojnodiplomatske predstavnike i vojne predstavnike u diplomatsko-konzularnim predstavništvima Bosne i Hercegovine i međunarodnim organizacijama kao i vojne predstavnike Bosne i Hercegovine u stranim, multinacionalnim ili međunarodnim vojnim komandama i drugim stranim, multinacionalnim ili međunarodnim institucijama,

l) informira Parlamentarnu skupštinu o strateškim sigurnosnim i odbrambenim pitanjima,

m) usvoji Sigurnosnu politiku i Odbrambenu politiku Bosne i Hercegovine s ciljem pružanja strateških smjernica u vanjskim poslovima i pitanjima odbrane.

=== ODJELJAK D. Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine ===

==== Član 13. (Nadležnosti Ministarstva odbrane) ====

(1) Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Ministarstvo odbrane) je organ uprave Bosne i Hercegovine odgovoran za:

a) predlaganje Sigurnosne politike i Odbrambene politike Bosne i Hercegovine,

b) upravljanje kadrovskim, materijalnim i finansijskim resursima Oružanih snaga,

c) nadzor i kontrolu rada Oružanih snaga,

d) izradu strategijskih i operativnih planova Oružanih snaga,

e) organizaciju, opremanje i obuku Oružanih snaga,

f) nadzor i kontrolu nabavki za potrebe Oružanih snaga,

g) saradnju sa međunarodnim organizacijama i drugim državama u oblasti odbrane,

h) obavljanje drugih poslova utvrđenih zakonom.

(2) Ministar odbrane Bosne i Hercegovine donosi propise radi izvršavanja dužnosti navedenih u stavu (1) ovog člana.

==== Član 14. (Popunjavanje Ministarstva odbrane) ====

Ministarstvo odbrane popunjava se državnim službenicima, zaposlenicima i profesionalnim vojnim licima raspoređenim u Ministarstvo odbrane, u skladu s važećim zakonima i Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji Ministarstva odbrane.

=== ODJELJAK E. Ministar odbrane Bosne i Hercegovine ===

==== Član 15. (Organizacione i administrativne nadležnosti) ====

Ministar odbrane Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: ministar odbrane) ima sljedeće organizacione i administrativne nadležnosti, koje su predmet vrhovne komande i kontrole Predsjedništva:

a) predlaže i donosi propise, izdaje direktive i naređenja, koja se odnose na organizaciju, administraciju, osoblje, obuku, opremanje, razmještaj i upotrebu Oružanih snaga kako bi se osigurala maksimalna interoperabilnost u Oružanim snagama i interoperabilnost sa snagama NATO-a,

b) obavlja ulogu međunarodnog predstavnika Bosne i Hercegovine za pitanja odbrane na ministarskom nivou,

c) daje preporuke Predsjedništvu vezano za veličinu i strukturu Oružanih snaga,

d) utvrđuje organizaciju i formaciju komandi i jedinica Oružanih snaga na prijedlog načelnika Zajedničkog štaba Oružanih snaga,

e) daje preporuke Predsjedništvu vezano za organizaciju vojnih snaga za zadatke i misije,

f) uspostavlja strateško planiranje za oružane sukobe, operacije podrške miru i reagiranje u slučaju prirodnih i drugih katastrofa i nesreća,

g) predlaže postavljenje, unapređenje i smjenu generala u skladu s odredbama ovog zakona,

h) planira i vrši nadzor nad provođenjem svih vojnoobavještajnih aktivnosti za Oružane snage,

i) daje preporuke Predsjedništvu vezano za postavljanje vojnodiplomatskih predstavnika i vojnih predstavnika,

j) angažira profesionalno vojno osoblje za popunjavanje odobrenih upražnjenih mjesta u Oružanim snagama,

k) unapređuje, postavlja i razrješava vojna lica ispod čina generala,

l) regulira nabavku robe i usluga za Oružane snage koje su izuzete Zakonom o javnim nabavkama BiH („Službeni glasnik BiH“, br. 49/04 i 19/05),

m) upravlja i donosi propise o korištenju pokretne i nepokretne imovine.

==== Član 16. (Komandne nadležnosti) ====

Ministar odbrane ima sljedeće komandne nadležnosti, koje su predmet vrhovne komande i kontrole Predsjedništva:

a) izdaje naređenje načelniku Zajedničkog štaba Oružanih snaga za razmještaj ili upotrebu bilo koje jedinice Oružanih snaga u zemlji ili van zemlje da bi se omogućilo provođenje odluka Predsjedništva,

b) izdaje naređenje načelniku Zajedničkog štaba Oružanih snaga za aktiviranje rezervnih jedinica i kategorija rezervista, u skladu s ovim zakonom,

c) izdaje naređenje za razmještaj ili upotrebu bilo kojeg dijela Oružanih snaga, s ciljem pomoći civilnim organima u reagiranju na prirodne i druge katastrofe i nesreće, u skladu s članom 44. ovog zakona,

d) vrši komandu i kontrolu nad svim vojnoobavještajnim poslovima koje obavljaju Oružane snage.

==== Član 17. (Kontrola i inspekcija) ====

(1) Ministar odbrane ima ovlaštenje da nadgleda, prati i vrši inspekciju nad Oružanim snagama kako bi se osiguralo poštivanje ovog zakona, te njegovih naređenja, uputstava i direktiva. Ministar odbrane imenovat će lica za vršenje inspekcija kako bi se potvrdilo to poštivanje i osigurala transparentnost.

(2) Ministar odbrane bit će odgovoran Parlamentarnoj skupštini i njenoj komisiji za odbranu i na njen zahtjev će se pojaviti pred njom i podnijeti izvještaj o pitanjima koja su u nadležnosti Ministarstva odbrane. Ministar odbrane osigurat će učešće i pomoć osoblja Ministarstva odbrane ako se bude tražila podrška parlamentarnim procesima.

==== Član 18. (Nemogućnost imenovanja) ====

Lice ne može biti imenovano na dužnost ministra odbrane ili zamjenika ministra odbrane u periodu od tri godine nakon prestanka profesionalne vojne službe u Oružanim snagama.

==== Član 19. (Odgovornosti zamjenika ministra odbrane) ====

(1) Ministar odbrane imat će dva zamjenika: zamjenika ministra odbrane za politiku i planiranje i zamjenika ministra odbrane za upravljanje resursima.

(2) Zamjenik ministra odbrane za politiku i planiranje odgovoran je za:

a) politiku i planiranje,

b) međunarodnu saradnju,

c) vojnoobavještajne poslove i sigurnost,

d) komandu, kontrolu i komunikacije.

(3) Zamjenik ministra odbrane za upravljanje resursima odgovoran je za:

a) upravljanje osobljem,

b) finansije i budžet,

c) nabavku i logistiku.

(4) Ministar odbrane i njegova dva zamjenika neće biti iz reda istog konstitutivnog naroda.

=== ODJELJAK F. Zajednički štab Oružanih snaga ===

==== Član 20. (Nadležnosti) ====

(1) Zajednički štab Oružanih snaga (u daljnjem tekstu: Zajednički štab) je stručni štabni organ potčinjen ministru odbrane.

(2) Zajednički štab odgovoran je za planiranje, organiziranje i provođenje direktiva i naredbi ministra odbrane, uključujući sljedeće:

a) pripremanje i nadgledanje izvršenja vojnih naredbi, po uputstvu ministra odbrane,

b) izradu vojnih strategija za implementaciju Sigurnosne politike i Odbrambene politike Bosne i Hercegovine, po uputstvu ministra odbrane,

c) planiranje i implementaciju angažiranja vojnih snaga u skladu sa zakonom,

d) izradu politika kao podrška direktivama i naređenjima koje izda ministar odbrane,

e) pružanje pomoći u vojnom osoblju Ministarstvu odbrane.

(3) Zajednički štab čine: načelnik Zajedničkog štaba, zamjenik načelnika Zajedničkog štaba za operacije, zamjenik načelnika Zajedničkog štaba za resurse i vojno osoblje iz Oružanih snaga.

==== Član 21. (Popunjavanje Zajedničkog štaba) ====

(1) Načelnik Zajedničkog štaba predlaže ministru odbrane popunjavanje Zajedničkog štaba u skladu s organizacijsko-formacijskom strukturom i procedurama koje uspostavi Predsjedništvo.

(2) Najviše dva člana najvišeg vojnog osoblja koji su direktno podređeni načelniku i zamjenicima načelnika Zajedničkog štaba bit će iz istog konstitutivnog naroda. Ostalo osoblje bira se na osnovu principa profesionalne stručnosti i odgovarajuće zastupljenosti konstitutivnih naroda i reda ostalih, u skladu s posljednjim popisom stanovništva u Bosni i Hercegovini iz 1991. godine.

==== Član 22. (Nadležnosti načelnika) ====

(1) Načelnik Zajedničkog štaba ima sljedeće nadležnosti u okviru lanca komandovanja, pod vrhovnom komandom i kontrolom Predsjedništva:

a) vrši dužnost vojnog savjetnika Predsjedništva i ministra odbrane,

b) osigurava operativnu gotovost Oružanih snaga,

c) izdaje naređenja u skladu s nadležnostima Zajedničkog štaba,

d) nadgleda i osigurava izvršavanje direktiva i naredbi ministra odbrane,

e) daje preporuke i mišljenje ministru odbrane u vezi s unapređenjem i postavljenjem lica u činu pukovnika, brigadira i generala,

f) predstavlja Bosnu i Hercegovinu u pitanjima odbrane u svim međunarodnim organizacijama i u svim zemljama na nivou načelnika zajedničkog štaba-načelnika odbrane,

g) usmjerava, nadgleda i odgovara za aktivnosti osoblja Zajedničkog štaba.

(2) Načelnik Zajedničkog štaba, služeći u tom svojstvu, imat će čin general-pukovnika i bit će oficir s najvišim činom u Oružanim snagama.

==== Član 23. (Odgovornosti zamjenika načelnika Zajedničkog štaba) ====

(1) U okviru Zajedničkog štaba, zamjenik načelnika Zajedničkog štaba za operacije odgovoran je za:

a) vojnoobavještajne poslove, kontraobavještajne poslove i sigurnosne operacije,

b) operativno planiranje,

c) obuku i doktrinu.

(2) U okviru Zajedničkog štaba, zamjenik načelnika Zajedničkog štaba za resurse odgovoran je za:

a) ljudske resurse,

b) snabdijevanje, održavanje, transport i usluge za Štab,

c) tehnološko-informativne sisteme i komunikacije.

==== Član 24. (Postavljenja) ====

(1) Načelnika i zamjenike načelnika Zajedničkog štaba predlaže ministar odbrane, a postavlja Predsjedništvo, uz konsultacije sa Stalnim komitetom za vojna pitanja. Parlamentarna skupština potvrđuje imenovanja u roku od 45 dana od dana kada joj Predsjedništvo dostavi svoju odluku o imenovanju.

(2) Predsjedništvo može smijeniti s dužnosti načelnika Štaba i zamjenike načelnika Štaba, na prijedlog ministra odbrane.

(3) Načelnik Zajedničkog štaba i njegova dva zamjenika ne mogu biti iz reda istog konstitutivnog naroda niti će načelnik Zajedničkog štaba biti iz reda istog konstitutivnog naroda kao komandant Operativne komande Oružanih snaga i komandant Komande za podršku Oružanih snaga.

=== ODJELJAK G. Operativna komanda Oružanih snaga ===

==== Član 25. (Komandant Operativne komande Oružanih snaga) ====

(1) Komandant Operativne komande Oružanih snaga je:

a) operativni komandant za sve taktičke jedinice u Oružanim snagama,

b) operativni komandant za sve misije koje zahtijevaju razmještaj i upotrebu bilo kojeg operativnog dijela Oružanih snaga,

c) komandant za obuku i multinacionalne vježbe koje zahtijevaju razmještaj ili upotrebu bilo kojeg dijela Oružanih snaga.

(2) Komandant Operativne komande Oružanih snaga podređen je načelniku Zajedničkog štaba.

(3) Komandant Operativne komande Oružanih snaga ima dva zamjenika, koji su mu podređeni u okviru Operativne komande Oružanih snaga.

==== Član 26. (Nadležnosti) ====

(1) Komandant Operativne komande Oružanih snaga ima sljedeće nadležnosti u okviru lanca komandovanja, pod vrhovnom komandom i kontrolom Predsjedništva:

a) izdaje naređenja podređenim komandama i snagama, neophodna za izvršavanje misija dodijeljenih Komandi,

b) provodi politike Zajedničkog štaba,

c) priprema operativne planove na osnovu naređenja načelnika Zajedničkog štaba,

d) utvrđuje rješenja taktičke komande i kontrole za komande i snage u okviru Operativne komande Oružanih snaga,

e) organizira komande i snage unutar Komande u okviru svojih ovlaštenja za izvršavanje misija dodijeljenih Komandi,

f) angažira snage unutar Komande u okviru svojih ovlaštenja za izvršavanje misija dodijeljenih Komandi,

g) postavlja komandante privremenih sastava za izvršavanje misija,

h) koordinira i odobrava one aspekte uprave i podrške uključujući kontrolu resursa i opreme, internu organizaciju i obuku, i disciplinu neophodnu za izvršavanje misija dodijeljenih Komandi,

i) izvještava načelnika Zajedničkog štaba o operativnim potrebama,

j) predlaže inicijative za poboljšanje interoperabilnosti Oružanih snaga s oružanim snagama država članica NATO-a.

(2) Komandant Operativne komande Oružanih snaga, vršeći tu dužnost, imat će čin general-majora.

==== Član 27. (Postavljenja) ====

(1) Ministar odbrane predlaže komandanta Operativne komande Oružanih snaga i njegova dva zamjenika, a postavlja ga Predsjedništvo, uz konsultacije sa Stalnim komitetom za vojna pitanja. Parlamentarna skupština potvrđuje imenovanja u roku od 45 dana od dana kada joj Predsjedništvo dostavi svoju odluku o imenovanju.

(2) Komandant Operativne komande Oružanih snaga i njegova dva zamjenika ne mogu biti iz reda istog konstitutivnog naroda, niti će komandant biti iz reda istog konstitutivnog naroda kao načelnik Zajedničkog štaba ili komandant Komande za podršku Oružanih snaga.

(3) Predsjedništvo, na preporuku ministra odbrane, može smijeniti s dužnosti komandanta Operativne komande Oružanih snaga i njegova dva zamjenika.

=== ODJELJAK H. Komanda za podršku Oružanih snaga ===

==== Član 28. (Komandant Komande za podršku Oružanih snaga) ====

(1) Komandant Komande za podršku Oružanih snaga je komandant za:

a) osoblje,

b) logistiku,

c) obuku i doktrinu.

(2) Komandant Komande za podršku Oružanih snaga podređen je načelniku Zajedničkog štaba.

(3) Komandant Komande za podršku Oružanih snaga ima dva zamjenika komandanta koji su mu podređeni u okviru Komande za podršku Oružanih snaga.

==== Član 29. (Nadležnosti komandanta Komande za podršku Oružanih snaga) ====

(1) Komandant Komande za podršku Oružanih snaga ima sljedeće nadležnosti u okviru lanca komandovanja, pod vrhovnom komandom, uputstvima i kontrolom Predsjedništva:

a) izdaje naređenja i uputstva podređenim upravama i snagama, neophodna za izvršavanje misija dodijeljenih Komandi, uključujući naređenja i uputstva nad svim aspektima individualne vojne obuke i logistike,

b) provodi politike, propise i naredbe Ministarstva odbrane i Zajedničkog štaba vezane za osoblje, logistiku i obuku,

c) priprema planove za podršku operacijama na osnovu naređenja načelnika Zajedničkog štaba,

d) pruža podršku Operativnoj komandi Oružanih snaga na osnovu naređenja načelnika Zajedničkog štaba,

e) organizira uprave i snage u okviru Komande na način koji on smatra neophodnim za izvršavanje misija dodijeljenih Komandi,

f) pruža podršku u razmještaju ili preraspoređivanju Oružanih snaga,

g) koordinira i odobrava one aspekte uprave i podrške uključujući kontrolu resursa i opreme, internu organizaciju i obuku, i disciplinu neophodnu za izvršavanje misija dodijeljenih Komandi,

h) predlaže načelniku Zajedničkog štaba logističke potrebe, te standarde za obuku osoblja, opremanje i snabdijevanje Oružanih snaga,

i) utvrđuje potrebe za obukom Oružanih snaga, izrađuje Nacrt doktrine obuke, te organizira izvođenje individualne obuke,

j) održava nepokretnu imovinu Oružanih snaga,

k) izrađuje i provodi planove za upravljanje lokacijama za skladištenje municije i lokacijama za skladištenje oružja u skladu s međunarodnim obavezama, odgovarajućim zakonima i propisima koje izda Ministarstvo odbrane i Zajednički štab,

l) daje preporuke za nabavku robe i usluga za Oružane snage u skladu s važećim zakonskim propisima,

m) predlaže inicijative za poboljšanje interoperabilnosti Oružanih snaga s oružanim snagama država članica NATO-a,

n) odgovoran za upravljanje evidencijama o osoblju u skladu s propisom koji donosi ministar odbrane.

(2) Komandant Komande za podršku Oružanih snaga, vršeći tu dužnost, imat će čin general-majora.

==== Član 30. (Postavljenja i smjene) ====

(1) Ministar odbrane predlaže komandanta Komande za podršku Oružanih snaga i njegova dva zamjenika, a postavlja ga Predsjedništvo, uz konsultacije sa Stalnim komitetom za vojna pitanja. Parlamentarna skupština potvrđuje imenovanja u roku od 45 dana od dana kada joj Predsjedništvo dostavi svoju odluku o imenovanju.

(2) Komandant Komande za podršku Oružanih snaga i njegova dva zamjenika ne mogu biti iz reda istog konstitutivnog naroda, niti će komandant biti iz reda istog konstitutivnog naroda kao načelnik Zajedničkog štaba ili komandant Operativne komande Oružanih snaga.

(3) Predsjedništvo, na preporuku ministra odbrane, može smijeniti s dužnosti komandanta Komande za podršku Oružanih snaga i njegova dva zamjenika.

==== Član 31. (Trajanje dužnosti) ====

Načelnik Zajedničkog štaba i njegovi zamjenici, komandanti Operativne komande Oružanih snaga i Komande za podršku Oružanih snaga i njihovi zamjenici postavljaju se na te dužnosti na period do četiri godine.

=== ODJELJAK I. Stalni komitet za vojna pitanja ===

==== Član 32. (Dužnosti) ====

Stalni komitet za vojna pitanja vrši sljedeće dužnosti ako Predsjedništvo ne odluči drugačije:

a) razmatra i daje savjete o Sigurnosnoj politici i Odbrambenoj politici Bosne i Hercegovine, koje se pripremaju po uputstvu ministra odbrane,

b) daje savjete Predsjedništvu o postavljenju načelnika i zamjenika načelnika Zajedničkog štaba, komandanata i zamjenika Operativne komande Oružanih snaga i Komande za podršku Oružanih snaga,

c) kako svi članovi Stalnog komiteta za vojna pitanja s pravom glasa mogu podnijeti žalbu ako Predsjedništvo ne odobri postavljenje ili smjenu oficira s činom generala, takve žalbe razmatra cijeli Stalni komitet za vojna pitanja i mogu se preinačiti u skladu s Poslovnikom Stalnog komiteta za vojna pitanja.

== POGLAVLJE III. SASTAV ORUŽANIH SNAGA ==

=== ODJELJAK A. Opće odredbe ===

==== Član 33. (Sastav Oružanih snaga) ====

Oružane snage sastoje se od profesionalnog vojnog osoblja, pripadnika rezervnog sastava koji su angažirani u vojnu službu, civilnih lica i kadeta.

==== Član 34. (Dan Oružanih snaga) ====

(1) Dan Oružanih snaga je 1. decembar, kao dan donošenja Odluke o formiranju Oružanih snaga Bosne i Hercegovine 2003. godine.

(2) Ministar odbrane propisom utvrđuje dan pukova u Oružanim snagama.

=== ODJELJAK B. Rezervni sastav ===

==== Član 35. (Zadatak) ====

Oružane snage u svom sastavu imaju pripadnike rezervnog sastava, čiji je zadatak pružanje podrške aktivnim mirnodopskim snagama, održavanje operativne gotovosti, dopuna operativnim potencijalima i poboljšanje održivosti aktivnih snaga.

==== Član 36. (Popunjavanje) ====

(1) Pripadnici rezervnog sastava su vojnici, podoficiri i oficiri kojima je prestala profesionalna vojna služba po ugovoru. Služba u rezervnom sastavu definira se Zakonom o službi u OSBiH.

(2) Ministar odbrane može regrutirati dodatne pripadnike rezervnog sastava, koji mogu biti bez prijašnjeg vojnog iskustva, kako bi popunio formacijska mjesta za koja su potrebni stručnost i iskustvo. Obaveza služenja u rezervnom sastavu takvih stručnjaka definira se ugovorom.

==== Član 37. (Veličina i struktura) ====

Predsjedništvo, u skladu s članom 12. ovog zakona, određuje veličinu i strukturu rezervnog sastava za Oružane snage, koja će biti 50 % od odobrenog brojnog stanja profesionalnog vojnog sastava. Ministar odbrane odgovoran je za organiziranje, opremanje i obuku snaga rezervnog sastava.

==== Član 38. (Obuka) ====

Pripadnici rezervnog sastava koji nemaju prijašnjeg vojnog iskustva moraju proći vojnu obuku u skladu s dodijeljenom vojnoevidencijskom specijalnošću, odnosno položajem. Svi pripadnici rezervnog sastava moraju proći redovnu obuku kako bi ispunili zakonske obaveze.

==== Član 39. (Prava i odgovornosti) ====

Prava i odgovornosti pripadnika rezervnog sastava reguliraju se u skladu s odredbama Zakona o službi u OSBiH i drugim propisima.

== POGLAVLJE IV. PROGLAŠENJE RATNOG ILI VANREDNOG STANJA ==

==== Član 40. (Zahtjev za proglašenje ratnog stanja) ====

(1) Predsjedništvo zahtijeva proglašenje ratnog stanja od Parlamentarne skupštine u slučaju direktnog napada na Bosnu i Hercegovinu. Vojni napad na bilo koji dio Bosne i Hercegovine bilo kakvim vojnim sredstvima i u bilo kojem obliku smatra se napadom na cijelu Bosnu i Hercegovinu.

(2) U slučaju direktnog napada na Bosnu i Hercegovinu, Parlamentarna skupština sazvat će vanrednu sjednicu što je prije moguće kako bi se razmotrio zahtjev za proglašenje ratnog stanja.

==== Član 41. (Zahtjev za proglašenje vanrednog stanja) ====

Predsjedništvo zahtijeva proglašenje vanrednog stanja od Parlamentarne skupštine kada postoji prijetnja postojanju Bosne i Hercegovine, prijetnja normalnom funkcioniranju ustavnih institucija ili neposredna ratna opasnost.

==== Član 42. (Proglašenje ratnog ili vanrednog stanja) ====

(1) Proglašenje ratnog ili vanrednog stanja razmatra Parlamentarna skupština, na zahtjev Predsjedništva, ako ona zasjeda u vrijeme zahtjeva.

(2) Ako Parlamentarna skupština ne zasjeda u vrijeme zahtjeva za proglašenje ratnog ili vanrednog stanja, Predsjedništvo može narediti angažiranje jedinica Oružanih snaga ili njihovu upotrebu.

==== Član 43. (Rokovi za razmatranje) ====

(1) Ako postoje opravdani razlozi za proglašenje vanrednog stanja, ili u slučajevima kada je Predsjedništvo, zbog hitnosti, naredilo angažiranje jedinica Oružanih snaga za uklanjanje uzroka za objavu vanrednog stanja, Parlamentarna skupština sazvat će specijalnu sjednicu u roku od 48 sati kako bi razmotrila zahtjev za proglašenje vanrednog stanja ili naredbu o upotrebi Oružanih snaga.

(2) Ako Parlamentarna skupština ne proglasi vanredno stanje u roku od 72 sata od zahtjeva Predsjedništva ili naredbe za angažiranje i upotrebu Oružanih snaga, zahtjev će se smatrati odbijenim, a naredba stavljena van snage.

== POGLAVLJE V. PRIRODNE I DRUGE KATASTROFE I NESREĆE ==

==== Član 44. (Angažiranje) ====

(1) Ministar odbrane, po ovlaštenju Predsjedništva, može angažirati Oružane snage u slučaju prirodnih i drugih katastrofa i nesreća, na zahtjev odgovarajućih civilnih organa Bosne i Hercegovine ili entiteta o čemu izvještava Parlamentarnu skupštinu.

(2) Jedinice Oružanih snaga mogu se razmjestiti kao pomoć civilnim vlastima u slučaju prirodnih i drugih katastrofa i nesreća, u skladu s uputstvima koja donosi ministar odbrane.

==== Član 45. (Sadržaj misije) ====

Naredba kojom se razmještaju jedinice Oružanih snaga za pomoć civilnim vlastima sadrži:

a) konkretnu prirodu misije,

b) jedinice i broj angažiranog ljudstva,

c) kome su jedinice odgovorne,

d) trajanje misije,

e) zadatak.

== POGLAVLJE VI. SUKOB INTERESA I PROFESIONALIZAM ==

==== Član 46. (Lice na službi) ====

Lice na službi u Oružanim snagama štiti i održava državnu imovinu i koristi je samo u ovlaštene svrhe. Dužnost lica na službi je i da iznese na vidjelo prevare i korupciju lica u lancu komandovanja.

==== Član 47. (Sukob interesa) ====

Profesionalna vojna lica na službi u Oružanim snagama neće:

a) imati finansijski interes koji je u sukobu sa savjesnim obavljanjem njihovih dužnosti,

b) imati zaposlenje van Oružanih snaga ili obavljati bilo koje druge aktivnosti koji su u sukobu sa zvaničnim dužnostima i odgovornostima.

==== Član 48. (Političko i javno djelovanje) ====

(1) Pripadnici Oružanih snaga, uključujući generale, neutralni su u političkim pitanjima i neće se angažirati u bilo kojoj vrsti aktivnosti političkih stranaka niti biti izabrani ili imenovani na javnu dužnost.

(2) Ovaj član ne sprečava pripadnike Oružanih snaga da se registriraju za glasanje i glasaju ili da se kandidiraju za izbore u skladu s odredbama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine („Službeni glasnik BiH“, br. 23/01, 7/02, 9/02, 20/02, 25/02, 4/04 i 20/04).

(3) Pripadnik rezervnog sastava, koji je izabran ili imenovan na javnu dužnost, nije obavezan dati ostavku na dužnost ako je angažiran na redovnoj obuci, ali ne može za vrijeme boravka u Oružanim snagama djelovati i nastupati s pozicije stranačke pripadnosti.

==== Član 49. (Podržavanje Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini) ====

Od vojnih lica očekuje se da podržavaju provođenje Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini. Aktivnosti protiv Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini i opstrukcija smatraju se osnovom za smjenu s dužnosti.

==== Član 50. (Zabrana službe) ====

(1) Oficirima s bilo kojim činom nije dozvoljeno da služe u Oružanim snagama ili da budu zaposleni u Ministarstvu odbrane nakon službe u oružanim snagama druge države.

(2) Pripadnici Oružanih snaga ne mogu pripadati oružanim snagama drugih država ni svim ostalim vojnim i paravojnim snagama i ne mogu ih registrirati druge države.

(3) Odredbe stava (1) ovog člana ne odnose se na oficire s bilo kojim činom, koji su u profesionalnu vojnu službu entitetskih vojski stupili do dana stupanja na snagu ovog zakona.

==== Član 51. (Zabrana angažiranja državljana Bosne i Hercegovine) ====

Državljanima Bosne i Hercegovine čije je prebivalište na području Bosne i Hercegovine, uključujući i one s dvojnim državljanstvom, zabranjeno je služiti vojni rok i obučavati se u svojstvu regruta u oružanim snagama drugih država.

==== Član 52. (Kodeks ponašanja) ====

Ministar odbrane može propisati kodeks ponašanja za pripadnike Oružanih snaga.

== POGLAVLJE VII. GENERALNI INSPEKTORAT ==

==== Član 53. (Generalni inspektorat) ====

(1) Generalni inspektorat je organizaciona jedinica Ministarstva odbrane.

(2) Generalnim inspektoratom rukovodi generalni inspektor koji je profesionalno vojno lice u činu generala i postavlja se na dužnost u skladu s ovim zakonom.

(3) Generalni inspektor može, po odobrenju ministra odbrane i prema potrebi, angažirati dodatne inspektore s ciljem obavljanja poslova Generalnog inspektorata.

==== Član 54. (Nadležnosti) ====

(1) Generalni inspektorat osigurava da vojna lica u Ministarstvu odbrane i Oružanim snagama budu upoznata i ponašaju se u skladu s Poglavljem VI. ovog zakona, kao i bilo kojim drugim kodeksom ponašanja ili propisima koje usvoji ministar odbrane, a koji se odnose na etičko ponašanje i profesionalizam.

(2) Generalni inspektorat, u tom smislu, ima sljedeće nadležnosti:

a) obuka i obrazovanje profesionalnih vojnih lica u Ministarstvu odbrane i Oružanim snagama u profesionalnom i etičkom smislu,

b) iniciranje, provođenje, kontrola i nadgledanje ispitivanja i istraga tvrdnji o lošem vladanju profesionalnih vojnih lica u Ministarstvu odbrane i Oružanim snagama,

c) davanje savjeta ministru odbrane u vezi s uklanjanjem okolnosti koji štete moralu, djelotvornosti i reputaciji Oružanih snaga,

d) davanje preporuka za propise i koordinacija uspostavljanja profesionalnih standarda i pravila moralnog rukovođenja, kako bi se poboljšala profesionalnost, etičko ponašanje i lične sposobnosti vojnih lica u Ministarstvu odbrane i Oružanim snagama.

==== Član 55. (Žalbe i pomoć) ====

(1) Bilo koje profesionalno vojno lice u Oružanim snagama ili drugi državljani Bosne i Hercegovine mogu uložiti žalbu ili zahtjev za pomoć Generalnom inspektoratu, a u vezi s pitanjima koja su u njegovoj nadležnosti.

(2) Generalni inspektor predlaže ministru odbrane donošenje uputstava kojima se uspostavljaju odgovarajuće procedure za primjenu ovog člana. Takva uputstva sačinjena su na način koji promovira povjerenje javnosti u etičko ponašanje i profesionalnost profesionalnih vojnih lica u Ministarstvu odbrane i Oružanim snagama.

== POGLAVLJE VIII. ZAKLETVA ==

==== Član 56. (Polaganje zakletve) ====

Lice koje prvi put pristupa Oružanim snagama položit će sljedeću zakletvu: ”Svečano se zaklinjem da ću braniti suverenitet, teritorijalni integritet, ustavni poredak i političku nezavisnost Bosne i Hercegovine i odgovorno i savjesno izvršavati sve dužnosti potrebne za njenu odbranu.”

== POGLAVLJE IX. ZASTAVE, HIMNA I VOJNA OBILJEŽJA ==

==== Član 57. (Zastava, himna i obilježja Oružanih snaga) ====

(1) Oružane snage imat će svoju zastavu, himnu i obilježja. Zastava i himna bit će zastava i državna himna Bosne i Hercegovine, a obilježje će biti zastava Bosne i Hercegovine.

(2) Obilježja će nositi svi pripadnici Oružanih snaga. Upotreba zastave i državne himne bit će obavezna za Oružane snage.

==== Član 58. (Zastave i obilježja pukova, brigada, jedinica i institucija Oružanih snaga) ====

(1) Pukovi će imati svoje zastave i obilježja.

(2) Brigade, jedinice i institucije Oružanih snaga mogu imati svoje zastave i obilježja.

(3) Oficiri u činu generala ne mogu nositi obilježja pukova.

(4) Ministar odbrane donosi propise o izgledu zastava i obilježja iz st. (1) i (2) ovog člana.

(5) Predsjedništvo je odgovorno za odobravanje izgleda zastava i obilježja iz st. (1) i (2) ovog člana, na prijedlog ministra odbrane.

==== Član 59. (Zabrana) ====

Nikome nije dozvoljeno reproducirati ili koristiti obilježja Oružanih snaga bez pisanog ovlaštenja ministra odbrane.

== POGLAVLJE X. PRIJELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE ==

=== ODJELJAK A. Stručni tim za provođenje tranzicije ===

==== Član 60. (Uspostavljanje i poslovi Stručnog tima) ====

(1) Ministar odbrane, u skladu s ovim zakonom, uspostavlja Stručni tim za provođenje tranzicije (u daljnjem tekstu: Stručni tim) u roku od 15 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona.

(2) Stručni tim odgovoran je ministru odbrane i po njegovim naređenjima i instrukcijama obavljat će sljedeće poslove:

a) planirati, organizirati, pružati pomoć i nadgledati proces preuzimanja funkcija iz člana 67. ovog zakona u oblasti odbrane na državni nivo,

b) dostavljati, u pisanoj formi, prijedloge i preporuke ministru odbrane o svim pitanjima vezanim za proces tranzicije,

c) ostale dužnosti koje odredi ministar odbrane.

(3) Ministar odbrane propisat će dužnosti, zadatke, sastav i trajanje mandata Stručnog tima.

(4) Stručni tim donosi Poslovnik o radu.

==== Član 61. (Izvještavanje o procesu tranzicije) ====

(1) Stručni tim će o procesu tranzicije mjesečno i po potrebi izvještavati ministra odbrane.

(2) Ministar odbrane će, na osnovu izvještaja iz stava (1) ovog člana, izvještavati Predsjedništvo, Vijeće ministara Bosne i Hercegovine i nadležnu komisiju Parlamentarne skupštine.

(3) Cjelokupno osoblje iz Ministarstva odbrane, Zajedničkog štaba, komandi i pripadnici Oružanih snaga pružit će punu podršku Stručnom timu u skladu s direktivama i uputstvima koje izda ministar odbrane.

=== ODJELJAK B. Status državnih službenika i zaposlenika ===

==== Član 62. (Reguliranje statusa državnih službenika i zaposlenika) ====

(1) Izuzetno od odredbi člana 19., stav (4) i člana 32a) Zakona o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine (''Službeni glasnik BiH'',br. 19/02, 35/03, 14/04, 17/04, 26/04, 37/04, 48/05), 1. januara 2006. godine svi državni službenici iz ranijih entitetskih ministarstava odbrane, kojima je u postupku nadležnih entitetskih agencija utvrđen status državnih službenika, postaju državni službenici u Ministarstvu odbrane, i na njih se primjenjuje Zakon o državnoj službi u institucijama Bosne i Hercegovine, uz sljedeće izuzetke u primjeni:

a) član 15. stav (1) tačke a) i d) ne primjenjuju se,

b) Poglavlje IV. ne primjenjuje se, osim čl. 22., 30. i 31.,

c) Poglavlje V. ne primjenjuje se, osim čl. 38., 39. i 41.,

d) član 51. st. (1) i (2) ne primjenju se.

(2) Izuzeci navedeni u stavu (1) ovog člana primjenjuju se do donošenja konačne odluke o statusu državnih službenika u Ministarstvu odbrane od strane ministra odbrane, nakon procesa izbora predviđenog članom 64. ovog zakona.

(3) Dana 1. januara 2006. godine namještenici/radnici iz ranijih entitetskih ministarstava odbrane postaju zaposlenici u Ministarstvu odbrane i na njih će se primjenjivati Zakon o radu u institucijama Bosne i Hercegovine („Službeni glasnik BiH“,br. 26/04 i 7/05).

(4) Danom propisanim u st. (1) i (3) ovog člana pravilnici o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji entitetskih ministarstava odbrane postaju sastavni dio Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji Ministarstva odbrane. Državni službenici i zaposlenici iz st. (1) i (3) ovog člana nastavljaju obavljati prethodne poslove i zadatke u mjeri u kojoj to nije u suprotnosti s ovim zakonom, dok ministar odbrane ne donese konačnu odluku o njihovom statusu u Ministarstvu odbrane nakon procesa izbora iz člana 64. ovog zakona.

(5) Državni službenici i zaposlenici iz st. (1) i (3) ovog člana zadržavaju svoju poziciju, plaću i naknade sve dok ministar odbrane ne donese konačnu odluku o njihovom statusu u Ministarstvu odbrane nakon procesa izbora predviđenog u članu 64. ovog zakona.

(6) Državni službenici i zaposlenici u Ministarstvu odbrane koji su u slučaju razrješenja s dužnosti nastalog zbog prekobrojnosti prema odluci ministra odbrane iz člana 65. ovog zakona, donesenoj nakon završetka procesa izbora iz člana 64. ovog zakona, imaju pravo na otpremninu u iznosu od šest mjesečnih plaća, ili na otpremninu u iznosu od 12 mjesečnih plaća u slučaju državnih službenika s najmanje 15 godina radnog iskustva.

==== Član 63. (Zabrana zapošljavanja) ====

Od dana stupanja na snagu ovog zakona pa do dana preuzimanja državnih službenika i namještenika/radnika koji je propisan u članu 62., st. (1) i (3) ovog zakona, entitetska ministarstva odbrane i Ministarstvo odbrane neće moći primati nove državne službenike, namještenike/radnike i zaposlenike.

==== Član 64. (Proces izbora) ====

(1) Ministar odbrane, na prijedlog Stručnog tima, imenuje jednu ili više komisija za izbor. U toku imenovanja ministar je dužan voditi računa o nacionalnoj strukturi, spolu, stepenu stručne spreme i stručnim sposobnostima lica koja će biti imenovana u članstvo komisije za izbor. U sastav svake komisije ulaze po tri člana. Ministar odbrane donosi odluku o radu komisije za izbor kojom će regulirati sastav komisija za izbor, način rada, izborni kriterij i postupak, koja će donijeti Poslovnik o radu.

(2) Prije osnivanja komisije za izbor, shodno stavu (1) ovog člana, ministar odbrane vrši provjeru članova komisije kako bi se utvrdilo da oni ispunjavaju uslove propisane u stavu (3) ovog člana.

(3) Komisija za izbor ima odgovornost da utvrdi da li državni službenici i zaposlenici u Ministarstvu odbrane ispunjavaju uslove za nastavak radnog odnosa u Ministarstvu odbrane koji su utvrđeni relevantnim propisima, kao i druge kriterije koje je utvrdio ministar odbrane, a odobrilo Vijeće ministara Bosne i Hercegovine.

(4) Ministar odbrane može imenovati međunarodne eksperte kao pridružene članove komisije za izbor. Međunarodni eksperti imat će isključivo savjetodavnu ulogu u radu komisije i neće imati pravo glasa prilikom donošenja odluka.

(5) Komisija za izbor dostavlja prijedloge za sve državne službenike i zaposlenike u Ministarstvu odbrane, preuzete iz ranijih entitetskih ministarstava odbrane, zajedno s izvještajem, ministru odbrane na razmatranje prije nego što on donese odluku iz čl. 65. i 66. ovog zakona.

==== Član 65. (Odlučivanje o statusu državnih službenika i zaposlenika) ====

Nakon završetka procesa izbora iz člana 64. ovog zakona, ministar odbrane donosi odluke o statusu svih državnih službenika i zaposlenika u Ministarstvu odbrane, u skladu s izvještajem iz člana 64. stav (5) ovog zakona.

==== Član 66. (Donošenje Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji) ====

(1) Ministar odbrane pripremit će i podnijeti Vijeću ministara Bosne i Hercegovine na davanje saglasnosti novi pravilnik o unutrašnjoj organizaciji u roku od 30 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona.

(2) Nakon usvajanja pravilnika iz stava (1) ovog člana, ministar odbrane vrši postavljenje na predviđena radna mjesta izabranih državnih službenika i zaposlenika.

=== ODJELJAK C. Prijenos funkcija ===

==== Član 67. (Plan preuzimanja funkcija) ====

(1) Ministar odbrane, do 1. januara 2006. godine, na osnovu prijedloga Stručnog tima, donosi Plan preuzimanja funkcija.

(2) Nakon preuzimanja funkcija ministar odbrane će, uz pomoć Stručnog tima, osigurati punu implementaciju Plana iz stava (1) ovog člana.

==== Član 68. (Lanac komandovanja u periodu tranzicije) ====

(1) Od 1. januara 2006. komandant Zajedničke komande Vojske Federacije BiH i načelnik Generalštaba Vojske Republike Srpske direktno su odgovorni načelniku Zajedničkog štaba do ukidanja Zajedničke komande Vojske Federacije BiH i Generalštaba Vojske Republike Srpske.

(2) Komandant Zajedničke komande Vojske Federacije BiH i načelnik Generalštaba Vojske Republike Srpske nemaju operativna komandna ovlaštenja.

==== Član 69. (Privremeno upravljanje prijašnjim entitetskim ministarstvima odbrane) ====

Ministar odbrane, najkasnije do 1. januara 2006. godine, određuje po jedno lice za svako prijašnje entitetsko ministarstvo odbrane da obavlja one poslove i zadatke neophodne za efikasno upravljanje prijašnjim entitetskim ministarstvima do završetka procesa tranzicije.

=== ODJELJAK D. Prijenos imovine, aktive i arhive ===

==== Član 70. (Prijenos pokretne imovine, arhive, spisa i drugih dokumenata) ====

(1) Ministarstvo odbrane i entitetska ministarstva odbrane će, danom stupanja na snagu ovog zakona, na osnovu svih podataka o pokretnoj imovini, početi sačinjavanje sveobuhvatnog popisa pokretne imovine u svom posjedu koja služi za potrebe odbrane, uključujući, uz ostalo, arhivu, spise i druge dokumente (u daljnjem tekstu: pokretna imovina). Sveobuhvatni popis bit će dostavljen Ministarstvu odbrane u roku od 30 dana.

(2) U roku od 30 dana od dana prijema sveobuhvatnog popisa pokretne imovine, Stručni tim će Ministarstvu odbrane predložiti plan za daljnje postupanje svom pokretnom imovinom koja i dalje služi za potrebe odbrane, koji će sadržavati prijedlog načina, metoda i vremenske dinamike za konačno raspoređivanje na svim pravima i obavezama u odnosu na pokretnu imovinu.

(3) Ministarstvo odbrane će 1. januara 2006. preuzeti pravo posjeda nad svom pokretnom imovinom iz stava (2) ovog člana, uključujući arhive, spise i druge dokumente, koji i dalje služe za potrebe odbrane.

==== Član 71. (Prijenos nepokretne imovine) ====

(1) Ministarstvo odbrane i entitetska ministarstva odbrane će, danom stupanja na snagu ovog zakona, na osnovu svih podataka o nepokretnoj imovini, početi sačinjavanje popisa nepokretne imovine koja služi za potrebe odbrane, a na kojoj pravo upravljanja i raspolaganja, pravo korištenja ili pravo vlasništva ima Federacija BiH, Vlada Republike Srpske, Vlada Federacije BiH, ministarstva odbrane, Vojska Republike Srpske, Vojska Federacije BiH ili neki drugi organ Bosne i Hercegovine ili bilo koje njene administrativne jedinice (u daljnjem tekstu: nepokretna imovina). Nadležne institucije dužne su u roku od 60 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona dostaviti sveobuhvatne popise nepokretne imovine Ministarstvu odbrane, ali u svakom slučaju najkasnije do 31. decembra 2005. godine.

(2) Stručni tim u roku od 30 dana od prijema sveobuhvatnog popisa nepokretne imovine predlaže ministru odbrane plan za konačno postupanje sa svom nepokretnom imovinom koja će i dalje služiti za potrebe odbrane, a u skladu s važećim propisima.

(3) Ministarstvo odbrane će 1. januara 2006. preuzeti na korištenje i ući u posjed nepokretne imovine iz stava (2) ovog člana.

==== Član 72. (Prijenos drugih prava i obaveza) ====

(1) Ministarstvo odbrane i entitetska ministarstva odbrane će, u roku od 30 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona, sačiniti sveobuhvatan popis ostalih prava i obaveza prijašnjih entitetskih ministarstava odbrane i predložiti plan o prijenosu ostalih prava i obaveza Ministarstvu odbrane, s 1. januarom 2006.

(2) Osim ako nije drugačije predviđeno u planu za prijenos ostalih prava i obaveza iz stava (1) ovog člana odobrenog u skladu s članom 73. ovog zakona, entitetske vlade i dalje su odgovorne za dugove, zaduženja i ostale obaveze entitetskih ministarstava odbrane nastalih do 1. januara 2006.

(3) Entitetske vlade ne mogu tražiti odštetu, doprinos ili obeštećenje od Bosne i Hercegovine u pogledu prijenosa ostalih prava i obaveza, osim u slučaju ako ih za to ovlasti Vijeće ministara Bosne i Hercegovine ili Parlamentarna skupština.

==== Član 73. (Sporazum o prijenosu imovinskih prava) ====

(1) Ministarstvo odbrane dostavlja plan o konačnom raspolaganju imovinom iz člana 70., stav (3), člana 71., stav (3) i člana 72. na odobrenje Vijeću ministara Bosne i Hercegovine.

(2) Nakon što Vijeće ministara Bosne i Hercegovine odobri plan, a u roku od 60 dana, ali u svakom slučaju najkasnije do 31. decembra 2005., Ministarstvo odbrane podnosi Vijeću ministara Bosne i Hercegovine, vladama Republike Srpske i Federacije BiH na potpis sporazume, odluke, rješenja ili ostale relevantne akte potrebne za okončanje raspolaganja svim pravima i obavezama nad pokretnom i nepokretnom imovinom.

==== Član 74. (Zabrana raspolaganja imovinom) ====

Od dana stupanja na snagu ovog zakona do dana stupanja na snagu sporazuma, odluke, rješenja ili drugog relevantnog akta iz člana 73. ovog zakona kojim se okončava raspolaganje imovinskim pravima između prijašnjih entitetskih ministarstava odbrane i Ministarstva odbrane, zabranjuje se bilo kakvo raspolaganje imovinom iz člana 70., stav (3), član 71., stav (3) i člana 72. ovog zakona.

=== ODJELJAK E. Budžet i finansije ===

==== Član 75. (Budžet za odbranu za 2006. godinu) ====

(1) Počevši od fiskalne 2006. godine, sve aktivnosti na pripremi budžeta, donošenju, izvršenju, računovodstvu, izvještavanju i nadzoru budžeta za Ministarstvo odbrane i Oružane snage obavljaju se u skladu sa Zakonom o finansiranju institucija Bosne i Hercegovine (“Službeni glasnik BiH”, br. 61/04).

(2) U skladu s odredbama člana 11. Zakona o finansiranju institucija Bosne i Hercegovine, privremeno finansiranje za fiskalnu 2006. godinu obračunavat će se na osnovu “ukupnog budžeta za odbranu za Bosnu i Hercegovinu” za 2005. godinu, kao što je to utvrđeno u članu 46. Zakona o odbrani Bosne i Hercegovine (“Službeni glasnik BiH”, broj 43/03).

==== Član 76. (Entitetski budžeti za odbranu za 2005. godinu) ====

(1) Obaveze entiteta nastale i uvrštene u budžet do 31. januara 2006. kao predviđeni troškovi entitetskih budžeta za odbranu za 2005. godinu ostaju obaveza odgovarajućeg entiteta i neće ih na sebe preuzeti Bosna i Hercegovina, osim ako se izričito ne postigne dogovor između Vijeća ministara Bosne i Hercegovine i vlade relevantnog entiteta.

(2) Obaveze entiteta nastale u 2005. godini, a koje nisu uvrštene u budžet za 2005., izmirit će entitetske vlade – entitetska ministarstva finansija. Ove obaveze na osnovu dokumentacije koju su obradila lica iz člana 69. ovog zakona bit će dostavljene na knjiženje i realizaciju entitetskim ministarstvima finansija.

(3) Ministar odbrane pružit će pomoć entitetskim organima vlasti koji će preuzeti odgovornost za zatvaranje entitetskih budžeta za odbranu za fiskalnu 2005. godinu nakon 1. januara 2006.

==== Član 77. (Zabrana preuzimanja obaveza) ====

(1) Od dana usvajanja ovog zakona do 1. januara 2006. godine, entitetskim ministarstvima odbrane zabranjuje se zaključivanje ugovora i preuzimanje obaveza koje se ne mogu u potpunosti podmiriti iz sredstava budžeta za odbranu za 2005. godinu.

(2) Izuzetno od odredbe stava (1) ovog člana, ministar odbrane može, u izuzetnim slučajevima, i kada je potrebno osigurati kontinuirano funkcioniranje i rad Oružanih snaga, dozvoliti zaključivanje takvih ugovora.

==== Član 78. (Ostale finansijske obaveze) ====

Do 1. aprila 2006., Stručni tim za provođenje tranzicije pripremit će analizu svih finansijskih pitanja koja nisu obuhvaćena odredbama zakona i predati ministru odbrane izvještaj i prijedloge za rješavanje tih pitanja.

=== ODJELJAK F. Vojna obaveza ===

==== Član 79. (Ukidanje vojne obaveze) ====

Vojna obaveza regulirana entitetskim zakonima ukida se na cijeloj teritoriji Bosne i Hercegovine 1. januara 2006. godine.

==== Član 80. (Evidencije) ====

(1) Evidencije o licima koja su regulirala vojnu obavezu u bilo kojem entitetu prenose se na odgovarajuće organe uprave u entitetima, kantonima ili općinama.

(2) Evidencije o profesionalnim vojnim licima kojima je prestala služba u Vojsci Republike Srpske, odnosno Vojsci Federacije BiH nakon 1. januara 2002. prenose se u Ministarstvo odbrane.

=== ODJELJAK G. Struktura i lokacije Oružanih snaga ===

==== Član 81. (Struktura i lokacije Oružanih snaga) ====

(1) Veličinu, strukturu i lokacije novih Oružanih snaga predložit će ministar odbrane, a usvojiti Predsjedništvo najkasnije 1. jula 2006. godine.

(2) Komande brigada, te njima dodijeljeni bataljoni formirat će se i razmjestiti najkasnije 1. jula 2007. godine.

(3) Pješadijski pukovi i njihove komande formirat će se i razmjestiti najkasnije 1. jula 2007. godine.

(4) Svi ostali pukovi i službe formirat će se i razmjestiti najkasnije 31. decembra 2007. godine.

=== ODJELJAK H. Pravni propisi ===

==== Član 82. (Stavljanje zakonskih propisa van snage) ====

(1) Entitetski parlamenti donijet će zakone kojima će se 1. januara 2006. staviti van snage Zakon o odbrani Republike Srpske (&quot;Službeni glasnik Republike Srpske&quot;, br. 21/96, 46/01 i 33/04), Zakon o vojsci Republike Srpske (&quot;Službeni glasnik Republike Srpske&quot;,br. 31/96, 46/01 i 33/04), Zakon o odbrani Federacije BiH (&quot;Službene novine FBiH&quot;, br. 34/04) i Zakon o službi u Vojsci FBiH (&quot;Službene novine FBiH&quot;, br. 34/04).

(2) Drugi državni i entitetski zakoni i podzakonski akti koji zadiru u pitanja iz oblasti odbrane uskladit će se s odredbama ovog zakona. U slučaju da je bilo koji entitetski zakon ili podzakonski akt u suprotnosti s odredbama ovog zakona, odredbe ovog zakona imaju prednost, a nedosljedne odredbe entitetskog zakona ili podzakonskog akta neće biti pravosnažne ni važeće.

(3) Entitetski zakoni i podzakonski akti bit će usklađeni s odredbama ovog zakona u roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

==== Član 83. (Usklađivanje međunarodnih sporazuma) ====

Vijeće ministara Bosne i Hercegovine i vlade dva entiteta nastavit će aktivnosti da se Sporazum o subregionalnoj kontroli naoružanja, kao i svi drugi međunarodni sporazumi, usklade s principima ovlaštenja državnog nivoa za komandu i kontrolu nad Oružanim snagama.

==== Član 84. (Aktivnosti za prijem u NATO) ====

Parlamentarna skupština, Vijeće ministara Bosne i Hercegovine, Predsjedništvo, te svi subjekti odbrane, u okviru vlastite ustavne i zakonske nadležnosti, provest će potrebne aktivnosti za prijem Bosne i Hercegovine u članstvo NATO-a.

==== Član 85. (Stupanje na snagu i primjena) ====

(1) Početkom primjene ovog zakona stavlja se van snage Zakon o odbrani Bosne i Hercegovine („Službeni glasnik BiH“,br. 43/03).

(2) Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana nakon objavljivanja u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, a primjenjivat će se od 1. januara 2006. godine, osim ako nije drugačije propisano ovim zakonom.

== Povezane stranice ==
* [[Zakon o službi u Oružanim snagama Bosne i Hercegovine]]
* [[Zakon o odbrani Bosne i Hercegovine (2003)]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini]]

[[Kategorija:Zakoni]]
[[Kategorija:Bosna i Hercegovina]]
[[Kategorija:2005]]</text>
      <sha1>fcy6arukz62zaye89biq1lydn7h9rbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakon o službi u Oružanim snagama Bosne i Hercegovine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5579</id>
    <revision>
      <id>12176</id>
      <timestamp>2026-08-14T07:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Akt  | naslov = Zakon o službi u Oružanim snagama Bosne i Hercegovine  | vrsta = zakon  | nivo = državni  | teritorij = Bosna i Hercegovina  | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine  | datum_donosenja = 5. oktobar 2005.  | izvor_objave = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 88/05  | stupio_na_snagu = osmog dana od dana objavljivanja (član 190)  | status = važeći  | prethodni = [[Zakon o službi u Vojsci Federacije Bosne i Hercegovine]] • Zakon o službi...</comment>
      <origin>12176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117626" sha1="lehs7kogo9z4o8pfbn5actcrpuidphy" xml:space="preserve">{{Akt
 | naslov = Zakon o službi u Oružanim snagama Bosne i Hercegovine
 | vrsta = zakon
 | nivo = državni
 | teritorij = Bosna i Hercegovina
 | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine
 | datum_donosenja = 5. oktobar 2005.
 | izvor_objave = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 88/05
 | stupio_na_snagu = osmog dana od dana objavljivanja (član 190)
 | status = važeći
 | prethodni = [[Zakon o službi u Vojsci Federacije Bosne i Hercegovine]] • [[Zakon o službi u Vojsci Republike Srpske]]
 | napomene = Zakon je stupio na snagu 2005. godine, a primjenjuje se od 1. januara 2006. godine. Kasnije izmjene i dopune nisu uključene u ovaj tekst.
 | url = https://www.mod.gov.ba/files/file/zakoni/Zakon-o-sluzbi-bs.pdf
 | wikipedia = Oružane snage Bosne i Hercegovine
 | wikidata = Q1276068
}}

__TOC__

== POGLAVLJE I – OPĆE ODREDBE ==

=== Član 1. (Predmet Zakona) ===

Ovim zakonom uređuju se: služba u Oružanim snagama Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Oružane snage), sastav Oružanih snaga, prijem u službu, prava i obaveze lica na službi u Oružanim snagama, status lica tokom službe, sistem klasificiranja ljudstva, ocjene, unapređenja, upravljanje evidencijom personala i karijerom vojnih lica, činovi i oznake u Oružanim snagama, standardi ponašanja i druga statusna pitanja lica na službi u Oružanim snagama.

=== Član 2. (Oružane snage) ===

Oružane snage podrazumijevaju sve vojne snage u Bosni i Hercegovini na način utvrđen Zakonom o odbrani Bosne i Hercegovine (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, broj /05), (u daljnjem tekstu: Zakon o odbrani).

=== Član 3. (Lica na službi u Oružanim snagama) ===

(1) Na službi u Oružanim snagama mogu biti vojna lica, civilna lica i kadeti. Vojna lica su profesionalna vojna lica i lica u rezervnom sastavu dok su na službi.

(2) Profesionalna vojna lica su:
a) vojnici,
b) podoficiri,
c) oficiri,
d) generali.

(3) Civilna lica na službi u Oružanim snagama su državni službenici i zaposlenici na koja se primjenjuju odredbe Zakona o državnoj službi u institucijama BiH (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br: 12/02, 8/03, 35/03, 4/04, 17/04, 26/04 i 37/04,48/05) i Zakona o radu u institucijama BiH (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br: 26/04, 7/05 i 48/05/).

(4) Lica u rezervnom sastavu su:
a) rezervni vojnici,
b) rezervni podoficiri,
c) rezervni oficiri,
d) rezervni generali.

(5) Pripadnici rezervnog sastava za vrijeme vršenja vojne službe imaju ista prava i obaveze kao i profesionalna vojna lica, osim ako ovim zakonom nije drugačije propisano.

(6) Pod vršenjem vojne službe u rezervnom sastavu podrazumijeva se vrijeme provedeno na obuci, vježbama i u izvršenju misija.

(7) Kadeti su lica koja se u stručnim vojnim školama i akademijama obrazuju za profesionalnu vojnu službu u Oružanim snagama. Kadeti imaju prava i obaveze koje su propisane ovim zakonom i propisima koje donosi ministar odbrane Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: ministar odbrane).

=== Član 4. (Upotreba jezika i pisma u Oružanim snagama) ===

Službeni jezici u Oružanim snagama su: bosanski, hrvatski i srpski, kao i dva pisma: latinica i ćirilica.

=== Član 5. (Vidovi, rodovi i službe) ===

Oružane snage sastoje se iz vidova, rodova i službi.

a) Vidovi su:
1) kopnena vojska,
2) zrakoplovstvo i protuzračna odbrana.

b) Rodovi su:
1) pješadija,
2) artiljerija,
3) artiljerijsko-raketne jedinice protuzračne odbrane,
4) oklopno-mehanizirane jedinice,
5) avijacija,
6) inžinjerija,
7) veza,
8) atomsko-biološko-hemijska odbrana,
9) elektronsko izviđanje i protuelektronska borba,
10) zračno osmatranje i javljanje,
11) vojnoobavještajni.

c) Službe su:
1) tehnička služba,
2) zrakoplovna tehnička služba,
3) služba vojne policije,
4) saobraćajna služba,
5) intendanska služba,
6) sanitetska služba,
7) veterinarska služba,
8) građevinska služba,
9) finansijska služba,
10) pravna služba,
11) geodetska služba,
12) informatička služba,
13) muzička služba,
14) vjerska služba.

=== Član 6. (Pukovi) ===

(1) Pješadijski pukovi baštine identitet i vojno naslijeđe jedinica i konstitutivnih naroda (Bošnjaka, Hrvata i Srba) iz kojih potiču: Armije Republike Bosne i Hercegovine (ARBiH), Hrvatskog vijeća odbrane (HVO) i Vojske Republike Srpske (VRS).

(2) Pukovi i komande pukova nemaju operativna ni administrativna ovlaštenja.

(3) Svaki puk ima malu, neoperativnu komandu puka i personal. Na čelu komande puka je oficir Oružanih snaga ispod čina OF-5. Broj dodatnog personala u komandi puka neće biti veći od deset za svaki puk. Komandanti i personal pukova su pod komandom komandanta najbliže brigade.

(4) Ljudstvo u komandama pukova su pripadnici Oružanih snaga i raspoređeni su u komande pukova u skladu sa sistemom upravljanja ljudstvom.

(5) Komandama pukova administrativnu podršku pružaju komande najbližih brigada.

(6) Zastupljenost pukova u paradama, svečanostima i posebnim događajima odobrava se kroz lanac komandovanja u skladu s Pravilnikom o svečanostima.

(7) Komande pukova mogu:
a) upravljati muzejom puka,
b) kontrolirati finansijski fond puka koji se stvara iz dijela novčanih sredstava iz budžeta za odbranu, sufinansiranja iz donacija, dobrovoljne članarine pripadnika i neprofitne aktivnosti, a što posebnim propisom regulira ministar odbrane. Finansijski fond puka služi za finansiranje aktivnosti iz člana 6. stav (7) ovog zakona,
c) pripremati, istraživati i njegovati historiju puka,
d) objavljivati biltene puka,
e) čuvati kulturno-historijsko naslijeđe puka,
f) davati uputstva o održavanju posebnih svečanosti,
g) davati uputstva o običajima, odjeći i ponašanju puka,
h) voditi oficirske, podoficirske i vojničke klubove.

(8) Pukovi mogu u svom sastavu imati aktivnog, rezervnog ili penzionisanog oficira koji služi kao pukovnik puka. Pukovnik puka je isključivo počasni položaj i nema operativna ni administrativna ovlaštenja.

(9) Ministar odbrane donosi propise koji dodatno definiraju organizaciju i odgovornosti pukova, uključujući imenovanje pukovnika pukova i drugog personala u komandama pukova.

(10) Ministar odbrane imenuje pukovnike pukova, na prijedlog komandanta puka.

=== Član 7. (Primjenjivost akata) ===

(1) Ako nije drugačije određeno ovim zakonom, akti kojima se regulira status profesionalnih vojnih lica, lica u rezervnom sastavu i civilnih lica u Oružanim snagama su upravni akti i donose se u skladu s ovim zakonom, Zakonom o odbrani, Zakonom o upravi BiH (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br: 32/02), Zakonom o državnoj službi u institucijama BiH (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br: 12/02, 8/03, 35/03, 4/04, 17/04, 26/04, 37/04 i 48/05), Zakonom o radu u institucijama BiH (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br: 26/04, 7/05 i 48/05), drugim važećim zakonima, kao i direktivama, propisima i naređenjima ministra odbrane.

(2) U postupku donošenja akata iz stava (1) ovog člana, ako to nije zakonom drugačije određeno, primjenjuju se propisi kojima se uređuje upravni postupak.

(3) Protiv konačnih upravnih akata iz stava (1) ovog člana može se pokrenuti upravni spor pred nadležnim sudom, ako ovim zakonom nije drugačije određeno.

=== Član 8. (Nadređeni i podređeni) ===

(1) Profesionalna vojna lica na službi u Oružanim snagama, u skladu s njihovom službom, mogu biti nadređena i podređena. U odnosu prema činu i službi, ona mogu biti više i niže starješine.

(2) Nadređeno lice je lice koje, u skladu sa zakonom, ostalim propisima i nadležnošću za rukovođenje i komandovanje, rukovodi i komanduje vojnim komandama, štabovima, jedinicama i institucijama, kao i organima i personalom u njima.

(3) Viši starješina je lice s višim činom. U slučaju da postoje dva lica s istim činom, viši starješina je lice za čije je formacijsko mjesto utvrđen viši čin. U slučaju da postoje dva lica s istim formacijskim činom, viši starješina je lice koje je ranije unaprijeđeno.

== POGLAVLJE II – PRIJEM U PROFESIONALNU VOJNU SLUŽBU ==

=== Član 9. (Opći uslovi prijema) ===

(1) U profesionalnu vojnu službu može biti primljeno lice koje ispunjava opće uslove:
a) da je državljanin Bosne i Hercegovine,
b) da je navršilo najmanje 18 godina života,
c) da je zdravstveno sposobno za vojnu službu,
d) da je krivično neosuđivano,
e) da protiv njega nije pokrenut krivični postupak,
f) da ispunjava dodatne uslove u pogledu fizičkih i psihičkih sposobnosti,
g) da ima odgovarajuću stručnu spremu u skladu s članom 13. ovog zakona,
h) da je uspješno završilo obuku, ako je propisana,
i) da je položilo zakletvu.

=== Član 10. (Prijem u rezervni sastav) ===

(1) U rezervni sastav može biti primljeno lice koje ispunjava uslove iz člana 9. ovog zakona, a koje nema prijašnje vojno iskustvo, ali posjeduje određena stručna znanja potrebna Oružanim snagama.

(2) Lica iz stava (1) ovog člana zaključuju ugovor o službi u rezervnom sastavu kojim se definiraju obaveze i trajanje službe.

=== Član 11. (Kadeti) ===

(1) Učenici srednjih škola i studenti fakulteta koji se obrazuju za potrebe Oružanih snaga u vojnim i civilnim školama imaju status kadeta.

(2) Kadeti stiču status lica na službi u Oružanim snagama danom prijema u vojnu školu, odnosno danom potpisivanja ugovora o stipendiranju.

=== Član 12. (Zabrana prijema) ===

U profesionalnu vojnu službu ne može biti primljeno lice:
a) koje je osuđivano za krivično djelo koje ga čini nedostojnim za vršenje vojne službe,
b) protiv kojeg se vodi krivični postupak,
c) koje je otpušteno iz profesionalne vojne službe uz &quot;nečastan otpust&quot;,
d) koje je otpušteno iz državne službe zbog teže povrede radne dužnosti.

=== Član 13. (Stručna sprema) ===

(1) Odgovarajuća stručna sprema u skladu s članom 9. stav (1) tačka g) ovog zakona je:
a) vojnici – srednja stručna sprema - III. stepen,
b) podoficiri – srednja stručna sprema IV. stepen ili viša stručna sprema VI. stepen,
c) oficiri – visoka stručna sprema – VII. stepen.

(2) Nostrifikaciju i ekvivalenciju stručne spreme iz tač. a), b) i c) stava (1) ovog člana, stečene izvan Bosne i Hercegovine, vrši nadležni organ.

=== Član 14. (Metode i načini prijema) ===

(1) Vojnik se prima u Oružane snage u čin vojnika.

(2) Podoficir se prima u Oružane snage u početnom činu podoficira po završetku školovanja u vojnoj ili civilnoj školi. Izuzetno, podoficir može biti primljen u službu po preporuci svog komandanta, a na osnovu obavljanja vojničke dužnosti, ako ispunjava uslove iz člana 13., stav (1), tačka b) ovog zakona.

(3) Oficir se prima u Oružane snage u početnom činu oficira po završetku vojne akademije ili nakon sticanja stručne spreme u skladu s članom 13., stav (1), tačka c) ovog zakona i završetka osnovne oficirske obuke. Izuzetno, oficir može biti primljen po preporuci svog komandanta, a na osnovu obavljanja vojničke ili podoficirske dužnosti i nakon završetka osnovne oficirske obuke te ako ispunjava uslove iz člana 13., stav (1), tačka c) ovog zakona.

== POGLAVLJE III – PRAVA, DUŽNOSTI I ODGOVORNOSTI LICA NA SLUŽBI U ORUŽANIM SNAGAMA ==

=== Član 15. (Dužnosti) ===

Profesionalno vojno lice u Oružanim snagama ima prava i dužnosti da:

a) štiti suverenitet i teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine, u skladu s Ustavom Bosne i Hercegovine i međunarodnim pravom,

b) pridržava se Zakona o odbrani, direktiva, propisa i naređenja ministra odbrane i Sigurnosne politike i Odbrambene politike Bosne i Hercegovine,

c) pridržava se važećih propisa u Oružanim snagama i pravila službe Oružanih snaga kao i drugih pravila i propisa važećih u Oružanim snagama i jača vojnu disciplinu,

d) izgrađuje dobre međuljudske odnose u vojnim jedinicama i vojnim ustanovama i propagira humane etičke principe,

e) stručno se usavršava i pomaže usavršavanju drugih pripadnika Oružanih snaga,

f) čuva naoružanje i druga materijalna sredstva koja su mu povjerena u službi,

g) profesionalno i besprijekorno obavlja dužnosti i izvršava dobivena naređenja,

h) ličnim primjerom discipline, hrabrosti i samopožrtvovanja utiče na druge pripadnike Oružanih snaga,

i) iskazuje samoinicijativu i kreativnost u vršenju službe,

j) posjeduje i nosi vojne iskaznice kojim dokazuje pripadnost Oružanim snagama i

k) pridržava se i poštuje sve norme ponašanja u službi i van službe.

=== Član 16. (Obaveza obuke za lica u rezervnom sastavu) ===

(1) Pripadnici rezervnog sastava obavezni su proći planiranu obuku.

(2) Lica u rezervnom sastavu neće biti pozivana na obuku u roku od 12 mjeseci nakon završetka svoje profesionalne vojne službe.

(3) Ministar odbrane izdat će propise koji reguliraju učestalost, dužinu i sadržaj obaveze za obuku pripadnika rezervnog sastava.

=== Član 17. (Dužnost poštivanja naređenja) ===

(1) Vojna lica dužna su da izvršavaju naređenja nadređenih starješina koja su u vezi sa službom, osim naređenja koja imaju obilježja krivičnog djela.

(2) Kad prime naređenje koje ima obilježje krivičnog djela, vojna lica dužna su o tome odmah izvijestiti starješinu koji je nadređen starješini koji je izdao naređenje.

=== Član 18. (Pravo nošenja i korištenja oružja) ===

(1) Vojna lica, saglasno pravilima službe, imaju pravo nositi i koristiti oružje.

(2) Pravila službe u Oružanim snagama donosi ministar odbrane kojima se uređuje postupak i uslovi pod kojima vojna lica mogu koristiti oružje u vršenju službe.

(3) U izvršenju borbenih zadataka vojna lica koriste oružje prema pravilima o borbenim djelovanjima koja donosi ministar odbrane.

=== Član 19. (Propisi o upotrebi sile) ===

Ovlašteno vojno lice na službi u vojnoj sigurnosti ili u vojnoj policiji koristi oružje ili druga sredstva sile u skladu s propisima kojima se uređuje primjena ovih sredstava na službi u Oružanim snagama, a koje donosi ministar odbrane.

=== Član 20. (Nošenje uniforme) ===

Vojno lice dužno je nositi propisanu uniformu za vrijeme vršenja službe, u skladu s propisom koji donosi ministar odbrane.

=== Član 21. (Pravo podnošenja pritužbe) ===

(1) Vojno lice ima pravo nadređenom podnijeti pritužbe i izvještaje u vezi sa svim pitanjima iz rada i funkcioniranja vojne jedinice, odnosno ustanove u kojoj se nalazi na dužnosti.

(2) Vojno lice koje podnese pritužbu protiv nadređenog komandanta nije oslobođeno od obaveze da izvrši dobiveno naređenje, osim izuzetka iz člana 17. stav (1) ovog zakona.

(3) Na pisane zahtjeve, prigovore, pritužbe, žalbe i druge podneske u upravnom postupku, u vezi sa službom u Oružanim snagama, ne plaćaju se administrativne takse.

=== Član 22. (Udaljavanje u slučaju rata ili vanrednog stanja) ===

Vojno lice se za vrijeme ratnog ili vanrednog stanja, mjera povećane borbene gotovosti i pripravnosti Oružanih snaga može udaljiti iz vojne jedinice, odnosno ustanove ili iz mjesta službe samo po odobrenju komandanta brigade, njemu ravnog ili višeg starješine.

=== Član 23. (Putovanje u inozemstvo tokom ratnog ili vanrednog stanja) ===

U slučaju ratnog ili vanrednog stanja, profesionalno vojno lice može putovati u inozemstvo samo po odobrenju ministra odbrane.

=== Član 24. (Vojne legitimacije) ===

(1) Vojna lica imaju vojnu legitimaciju kojom dokazuju pripadnost Oružanim snagama.

(2) Ovlaštena službena lica na dužnosti u vojnoobavještajnom rodu i službi vojne policije, osim legitimacije iz stava (1) ovog člana, imaju i legitimaciju ovlaštenog službenog lica kojom dokazuju pripadnost nekom od ovih sastava.

(3) Oblik, sadržaj i postupak izdavanja vojnih legitimacija i posebnih isprava koje su predviđene Ženevskim konvencijama o zaštiti žrtava rata od 12. augusta 1949. propisuje ministar odbrane.

=== Član 25. (Strana odlikovanja i priznanja) ===

(1) Vojno lice može primiti strano odlikovanje koje može nositi u svečanim i drugim prilikama samo po odobrenju Predsjedništva Bosne i Hercegovine (u daljnjem tekstu: Predsjedništvo).

(2) Ostala strana priznanja vojno lice može primiti i nositi u svečanim i drugim prilikama samo po odobrenju ministra odbrane.

=== Član 26. (Sindikalno i političko organiziranje) ===

Profesionalnim vojnim licima zabranjeno je sindikalno i političko organiziranje.

=== Član 27. (Javna istupanja) ===

(1) Vojnim licima zabranjeno je javno istupanje u vezi sa stanjem i odnosima u Oružanim snagama bez pisanog odobrenja ministra odbrane.

(2) Stav (1) ovog člana ne primjenjuje se na vojna lica kada se od njih traži da daju izjavu parlamentarnoj komisiji ili na sudu.

(3) Vojno lice iz stava (2) ovog člana pridržava se odredbi Zakona o zaštiti tajnih podataka Bosne i Hercegovine („Službeni glasnik BiH&quot;, br. 54/05).

=== Član 28. (Iste mogućnosti) ===

(1) Profesionalna vojna lica i lica koja žele biti primljena u Oružane snage tretiraju se s punim poštovanjem principa transparentnosti, pravičnosti i istih mogućnosti. Neće biti diskriminacije ni po kojem osnovu, poput spolne, rasne, zbog boje kože, jezika, vjeroispovijesti, političkih ili drugih mišljenja, etničkog ili socijalnog porijekla, povezanosti s nacionalnim manjinama, imovnog stanja, odnosno drugog statusa.

(2) Ministar odbrane osigurava da se u Oružanim snagama poštuju obaveze iz stava (1) ovog člana.

=== Član 29. (Vjerske aktivnosti i slobode) ===

(1) Vojno lice ima pravo obavljanja vjerskih aktivnosti radi ostvarivanja vjerskih sloboda u skladu sa specifičnostima svake od vjera.

(2) Organizacija i obavljanje vjerskih aktivnosti iz stava (1) ovog člana zasnivaju se na principu individualne slobode izražavanja i obavljanja vjerske službe pripadnika Oružanih snaga.

(3) Organizacija vjerskih aktivnosti u Oružanim snagama prvenstveno se zasniva na objektivnim vojnim potrebama.

(4) Ministarstvo odbrane BiH, u saradnji sa zakonom priznatim crkvama i vjerskim zajednicama, propisuje organizaciju i način funkcioniranja vjerskih aktivnosti u Oružanim snagama i osigurava ostvarivanje vjerskih sloboda, kako je utvrđeno u stavu (1) ovog člana.

=== Član 30. (Krivična odgovornost) ===

(1) Lica na službi u Oružanim snagama odgovaraju za krivična djela po odredbama krivičnog zakona.

(2) Krivična odgovornost ne isključuje disciplinsku odgovornost lica na službi u Oružanim snagama ako djelo predstavlja i kršenje vojne discipline.

(3) Oslobađenje od krivične odgovornosti ne podrazumijeva i oslobođenje od disciplinske odgovornosti.

(4) Disciplinski postupak pokreće se i vodi bez obzira na tok krivičnog postupka.

=== Član 31. (Ovlaštena službena lica za obradu lica na službi u Oružanim snagama) ===

Ovlaštena profesionalna vojna lica na službi u vojnoj policiji djeluju kao ovlaštena službena lica prema zakonima o krivičnom postupku u Bosni i Hercegovini u vezi s operativnom i kriminalističkom obradom lica na službi u Oružanim snagama za koja postoje osnovi sumnje da su na službi ili u vezi sa službom počinila krivično djelo.

=== Član 32. (Prekršajna odgovornost) ===

Lica na službi u Oružanim snagama odgovaraju za prekršaje prema općim propisima o prekršajima.

=== Član 33. (Vojna disciplina i disciplinska odgovornost) ===

(1) Vojna disciplina je tačno, potpuno i pravovremeno vršenje vojne službe, odnosno obaveza i zadataka vojnih lica propisanih ovim zakonom i drugim propisima, naređenjima nadležnih lica, te poštivanje pravila i principa ponašanja u vojnoj službi i van nje.

(2) Za povredu vojne discipline vojna lica podliježu disciplinskoj odgovornosti, u skladu s Poglavljem XVII. ovog zakona.

(3) Ministar odbrane donijet će provedbeni propis o vojnoj disciplini i disciplinskom postupku u skladu s ovim zakonom.

=== Član 34. (Materijalna odgovornost) ===

(1) Pripadnik Oružanih snaga dužan je nadoknaditi štetu koju u vezi s vršenjem službe učini Bosni i Hercegovini, namjerno ili iz krajnje nepažnje.

(2) Obaveza lica iz stava (1) ovog člana i odgovornost Bosne i Hercegovine za štete koje pripadnici Oružanih snaga u vezi s vršenjem službe pričine trećim licima utvrđuje se prema općim propisima o naknadi štete i odredbama člana 8. Zakona o upravi (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 32/02).

=== Član 35. (Postupak i naknada) ===

(1) Naknada štete utvrđuje se prema propisu kojim se uređuju obligacioni odnosi.

(2) Ministar odbrane donosi propis kojim se regulira postupak i nadležnost za odlučivanje.

(3) Konačno rješenje o naknadi štete izvršna je isprava.

== POGLAVLJE IV – ZDRAVSTVENA ZAŠTITA I DRUGA PRAVA VOJNIH LICA ==

=== Član 36. (Pravo na zdravstvenu zaštitu i osiguranje) ===

(1) Profesionalno vojno lice kao i članovi njegove porodice ostvaruju zdravstvenu zaštitu i zdravstveno osiguranje u skladu s važećim propisima o zdravstvenoj zaštiti i zdravstvenom osiguranju.

(2) Za vrijeme školovanja kadeti ostvaruju sve oblike zdravstvene zaštite na teret Ministarstva odbrane BiH.

(3) Pripadnici rezervnog sastava kao i članovi njihovih porodica ostvaruju zdravstvenu zaštitu i zdravstveno osiguranje u skladu s važećim propisima o zdravstvenoj zaštiti i zdravstvenom osiguranju na teret Ministarstva odbrane BiH, ako to pravo ne ostvaruju po drugom osnovu.

=== Član 37. (Pravo na zdravstvenu zaštitu nakon otpuštanja) ===

(1) Vojno lice i nakon otpuštanja iz Oružanih snaga ima pravo na sve oblike zdravstvene zaštite na teret Ministarstva odbrane BiH zbog povrede ili bolesti koje je zadobilo za vrijeme vršenja službe u Oružanim snagama.

(2) Lice iz stava (1) ovog člana ima pravo na besplatnu zdravstvenu zaštitu nakon otpuštanja iz Oružanih snaga ako:
a) prijavi bolest ili povredu nadležnoj ljekarskoj komisiji,
b) je bolest ili povreda nastala za vrijeme vršenja službe u Oružanim snagama kao posljedica službe.

(3) Lice iz stava (2) ovog člana, kod kojeg se bolest otkrije nakon otpuštanja iz Oružanih snaga, a nadležna ljekarska komisija utvrdi da je bolest nastala za vrijeme službe u Oružanim snagama kao posljedica službe, ima pravo na sve oblike zdravstvene zaštite na teret Ministarstva odbrane BiH do izlječenja ili do stabilizacije bolesti.

=== Član 38. (Zdravstvena zaštita za otpuštene kadete) ===

(1) Kadeti koji se otpuste sa školovanja, koji zbog pogoršanja bolesti koju su imali prije stupanja na školovanje budu otpušteni sa školovanja, imaju pravo na zdravstvenu zaštitu za tu bolest do izlječenja, odnosno do stabilizacije bolesti, a najduže dvije godine od dana otpuštanja sa školovanja ako pravo na zdravstvenu zaštitu ne ostvaruju po drugom osnovu.

(2) Kadeti nemaju pravo na zdravstvenu zaštitu iz stava (1) ovog člana ako su namjerno prikrili, odnosno nisu otkrili podatke o zdravstvenom stanju prilikom stupanja u Oružane snage.

=== Član 39. (Prekid u školovanju) ===

(1) Kadet kojem se prekine školovanje zbog povrede ili bolesti koja je nastala za vrijeme školovanja ima pravo na novčanu pomoć za nastavak redovnog školovanja u drugoj školi istog ranga.

(2) Iznos novčane pomoći utvrđuje se prema materijalnim mogućnostima kadeta i članova porodice s kojima živi u zajedničkom domaćinstvu, kao i visini troškova redovnog školovanja, što se detaljno uređuje propisom ministra odbrane.

=== Član 40. (Prava u slučaju smrti) ===

(1) U slučaju smrti vojnog lica na službi u Oružanim snagama i kadeta članovi njihove uže porodice imaju pravo na naknadu pogrebnih troškova.

(2) Pravo iz stava (1) ovog člana pripada i članovima uže porodice umrlog penzionisanog profesionalnog vojnog lica u Oružanim snagama, koje je pravo na penziju ostvarilo neposredno nakon službe u Oružanim snagama.

(3) Naknada troškova iz stava (1) ovog člana pripada i profesionalnom vojnom licu u slučaju smrti člana njegove uže porodice ili smrti drugog člana porodice kojeg je izdržavao i s kojim je živio u zajedničkom domaćinstvu.

(4) Članovima uže porodice smatraju se: bračni drug, djeca, roditelji, očuh, maćeha, usvojitelji i usvojenici.

(5) Prioritet u ostvarivanju prava na naknadu pogrebnih troškova utvrđuje se prema propisima o nasljeđivanju. Ako je jedan od članova porodice sam snosio pogrebne troškove, njemu se isplaćuje propisana naknada.

=== Član 41. (Naknada pogrebnih troškova) ===

(1) Naknada pogrebnih troškova obuhvata:
a) troškove prijevoza posmrtnih ostataka do mjesta sahrane,
b) putne troškove za dva pratioca,
c) troškove grobnog mjesta, ako porodica nema takvo mjesto,
d) ostale troškove uobičajene u mjestu u kojem se obavlja sahrana.

(2) Uslove, iznos i postupak za ostvarivanje naknade pogrebnih troškova propisuje ministar odbrane.

=== Član 42. (Jednokratna novčana pomoć) ===

(1) Profesionalna vojna lica imaju pravo na jednokratnu novčanu pomoć ako:
a) u miru, tokom vršenja službe ili u vezi sa službom, bez svoje krivice, zadobiju ranu ili povredu zbog koje nastupi oštećenje organizma od najmanje 20%,
b) bez njihove krivice, nastupi tjelesno oštećenje od najmanje 20% zbog bolesti koja je nastala ili se pogoršala kao direktna posljedica vršenja vojne službe.

(2) Ako profesionalno vojno lice iz stava (1) ovog člana pogine ili umre zbog rane, povrede, odnosno bolesti, jednokratna novčana pomoć pripada članovima njegove uže porodice.

(3) Krivicom, u smislu stava (1) tačka b) ovog člana, ne smatra se radnja učinjena iz nehata.

(4) Pravo na jednokratnu novčanu pomoć pripada članovima uže porodice lica poginulog prilikom odlaska ili dolaska na vojnu službu ili tokom postupka prijema i otpusta iz Oružanih snaga.

(5) Uslove, iznos i postupak za ostvarivanje jednokratne novčane pomoći propisuje ministar odbrane.

=== Član 43. (Osposobljavanje bračnih drugova lica poginulih tokom službe) ===

(1) Bračni drug profesionalnog vojnog lica koje izgubi život pod uslovima iz člana 42. ovog zakona, a koji nema uslova za porodičnu penziju, može na lični zahtjev biti upućen na osposobljavanje radi sticanja IV. stepena stručne spreme ako u momentu smrti nije imao nikakvu stručnu spremu niti je bio u radnom odnosu.

(2) Profesionalno vojno lice kod kojeg nastupi invaliditet tokom obavljanja vojne službe, zbog čega je donesen akt o prestanku njegove vojne službe, ako ne ispunjava uslove za penziju, može na lični zahtjev biti upućen na osposobljavanje radi sticanja odgovarajuće stručne spreme, ako je nije imalo.

(3) Osposobljavanje iz st. (1) i (2) ovog člana može trajati najduže četiri godine.

(4) Uslove osposobljavanja lica, te iznos naknade za osposobljavanje propisuje ministar odbrane.

== POGLAVLJE V – PENZIJSKO I INVALIDSKO OSIGURANJE VOJNIH LICA ==

=== Član 44. (Definicija vojnog osiguranika) ===

Vojnim osiguranikom smatra se profesionalno vojno lice u Oružanim snagama koje ima to svojstvo u skladu s ovim zakonom.

=== Član 45. (Staž s uvećanim trajanjem) ===

(1) Vojnim osiguranicima se svakih 12 mjeseci efektivno provedenih na službi računa kao 16 mjeseci staža osiguranja.

(2) Vojnim osiguranicima za svakih 12 mjeseci efektivno provedenih na službi u činu generala računa se kao 18 mjeseci staža osiguranja.

(3) Vijeće ministara Bosne i Hercegovine će, na prijedlog ministra odbrane, donijeti propis kojim će regulirati na kojim će formacijskim mjestima, zbog težine i složenosti posla, vojni osiguranik imati staž osiguranja s uvećanim trajanjem većim od utvrđenog u stavu (1) ovog člana, ali ne veći od 18 mjeseci.

=== Član 46. (Starosna penzija) ===

(1) Vojni osiguranik stiče pravo na starosnu penziju kada navrši 55 godina života i najmanje 30 godina penzijskog staža.

(2) Vojni osiguranik stiče pravo na starosnu penziju kada navrši 40 godina penzijskog staža, bez obzira na godine života.

=== Član 47. (Prijevremena starosna penzija) ===

U slučaju racionalizacije i smanjenja brojnog stanja Oružanih snaga, vojni osiguranik iz člana 44. ovog zakona stiče pravo na prijevremenu starosnu penziju kada navrši 45 godina života i najmanje 20 godina penzijskog staža, na prijedlog Ministarstva odbrane BiH.

=== Član 48. (Izuzeci za sticanje prijevremene i starosne penzije) ===

(1) Izuzetno, na prijedlog Ministarstva odbrane BiH, lice stiče uslove za prijevremenu starosnu penziju, prema odluci Predsjedništva, ako ima najmanje 20 godina penzijskog staža i čin brigadira, bez obzira na godine starosti.

(2) Izuzetno, na prijedlog Ministarstva odbrane BiH, lice stiče uslove za starosnu penziju, prema odluci Predsjedništva, ako ima čin generala, bez obzira na godine starosti i godine penzijskog staža.

(3) Izuzetno, na prijedlog Ministarstva odbrane BiH, lice stiče uslove za starosnu penziju, prema odluci Predsjedništva, ako je u vrijeme rata obavljalo funkciju komandanta brigade-puka ili funkciju komandanta višeg ranga najmanje 12 mjeseci.

=== Član 49. (Penzijski osnov i visina penzije) ===

(1) Penzijski osnov za sticanje prava na penziju utvrđuje se od mjesečnog prosjeka nevaloriziranih plaća ostvarenih u posljednjih pet godina prije godine u kojoj se ostvaruje pravo na penziju.

(2) Visina penzije ostvaruje se u procentu od penzijskog osnova prema dužini penzijskog staža i iznosi za 20 godina 55% od penzijskog osnova, a za svaku narednu navršenu godinu uvećava se za 2%, s tim da ne može iznositi više od 75% od penzijskog osnova.

(3) Penzija vojnog osiguranika (generala) iz člana 48. stav (3) ovog zakona iznosi 75% prosječne plaće tog vojnog osiguranika koju je ostvario u posljednjih pet godina prije godine u kojoj ostvaruje pravo na penziju.

=== Član 50. (Posebni uslovi za ostvarivanje prava na starosnu penziju) ===

(1) Vojni osiguranik penziju ostvaruje pod uslovima utvrđenim ovim zakonom, ako ima neprekidno najmanje deset godina staža osiguranja u svojstvu vojnog osiguranika, i ako ima svojstvo vojnog osiguranika u vrijeme sticanja prava na penziju.

(2) Vojnom osiguraniku koji je ostvario poseban staž u skladu s važećim zakonskim propisima, a koji nema deset godina staža osiguranja u svojstvu vojnog osiguranika, za ostvarivanje prava na starosnu penziju uzet će se u obzir i poseban staž.

=== Član 51. (Penzijski staž) ===

Penzijski staž ostvaren u bivšim republikama Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije i u Zavodu za penzijsko-invalidsko osiguranje vojnih osiguranika do 6. marta 1992., odnosno 1. marta 2002., uzet će se u obzir vojnim osiguranicima za ostvarivanje i utvrđivanje obima prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja.

=== Član 52. (Invalidska i porodična penzija) ===

(1) Vojni osiguranik koji je od ovlaštene ljekarske komisije proglašen nesposobnim za vojnu službu stiče pravo na invalidsku penziju prema uslovima za sticanje prava na invalidsku penziju, u skladu s entitetskim zakonima o penzijskom i invalidskom osiguranju.

(2) Porodica umrlog ili poginulog vojnog osiguranika ima pravo na porodičnu penziju prema uslovima za sticanje prava na porodičnu penziju, u skladu s entitetskim zakonima o penzijskom i invalidskom osiguranju.

(3) Penzijski osnov za penzije iz st. (1) i (2) ovog člana utvrđuje se u skladu s članom 49. ovog zakona.

=== Član 53. (Osiguranje finansijskih sredstava) ===

Sredstva potrebna za ostvarivanje prava utvrđenih u ovom poglavlju ovog zakona osiguravaju se iz doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje vojnih osiguranika, u skladu s važećim zakonskim propisima, i iz budžeta.

=== Član 54. (Rješavanje ostalih pitanja) ===

Na sva pitanja iz penzijskog osiguranja koja nisu uređena ovim zakonom primjenjivat će se odredbe entitetskih zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju.

== POGLAVLJE VI – RADNO VRIJEME I GODIŠNJI ODMOR ==

=== Član 55. (Opća pravila) ===

(1) Puno radno vrijeme je 40 sati sedmično.

(2) Pri raspoređivanju radnog vremena mora se osigurati odmor u toku rada u trajanju od 30 minuta za puno radno vrijeme, dnevni odmor od najmanje 12 sati neprekidno između dva uzastopna radna dana i sedmični odmor od najmanje 24 sata neprekidno.

=== Član 56. (Duže radno vrijeme) ===

(1) Komandant brigade, starješina istog ili višeg ranga može narediti da se radi duže od punog radnog vremena u sljedećim situacijama:
a) kada su naredene mjere pripravnosti,
b) u slučaju uzbune u vojnoj jedinici, odnosno ustanovi,
c) za vrijeme vojnih vježbi,
d) kada je vojna jedinica angažirana na zadacima saniranja posljedica elementarnih nepogoda i drugih opasnosti,
e) za vrijeme dežurstva ili slične dužnosti,
f) prilikom obavljanja zadataka čije bi obustavljanje ili prekidanje imalo štetne posljedice po borbenu gotovost ili bi nanijelo znatnu materijalnu štetu ili ugrozilo život i zdravlje vojnih i drugih lica,
g) kada je potrebno da bi se ispunili uslovi direktiva, propisa i naređenja ministra odbrane.

(2) Izuzetno, komandant na položaju komandanta brigade ili višem položaju, može narediti rad duži od punog radnog vremena i zbog drugih vanrednih zadataka vojne jedinice, odnosno ustanove.

(3) Rad iz stava (2) ovog člana može trajati najviše 30 dana tokom jedne kalendarske godine, a naređenje nadležnog komandanta za taj rad mora biti u pisanoj formi.

(4) Naredbe za rad nakon radnog vremena za profesionalna vojna lica izvršavaju se u skladu s direktivama, propisima i naređenjima ministra odbrane.

=== Član 57. (Osnovni godišnji odmor i odsustva) ===

(1) Profesionalna vojna lica imaju pravo na godišnji odmor što odgovara vremenu penzijskog staža:
a) do 10 godina penzijskog staža – 20 radnih dana;
b) od 10 do 20 godina penzijskog staža – 25 radnih dana;
c) 20 i više godina penzijskog staža – 30 radnih dana.

(2) U toku jedne kalendarske godine profesionalno vojno lice ima pravo do sedam radnih dana plaćenog odsustva po svim osnovama.

(3) Profesionalno vojno lice može u jednoj kalendarskoj godini odsustvovati četiri radna dana radi zadovoljavanja svojih vjerskih, odnosno tradicijskih potreba, s tim da se odsustvo od dva dana koristi uz naknadu plaće – plaćeno odsustvo.

(4) Profesionalna vojna lica angažirana na posebnim dužnostima imaju pravo na dodatne dane odmora po odobrenju komandanta brigade, starješina istog ili višeg ranga, s tim da ukupan broj tih dodatnih dana ne može preći 36 radnih dana.

(5) Profesionalnom vojnom licu može se odobriti do sedam radnih dana neplaćenog odsustva u slučaju izuzetnih događaja u porodici, po odobrenju komandanta jedinice.

(6) Profesionalno vojno lice ima pravo do pet radnih dana odsustva za preseljenje porodice nakon premještaja u novo mjesto službe.

(7) Profesionalno vojno lice ima pravo na porodiljsko odsustvo u skladu s važećim zakonima.

(8) Profesionalnom vojnom licu može se odobriti do 30 dana neplaćenog odsustva po odobrenju komandanta brigade, starješine istog ili višeg ranga.

(9) Profesionalno vojno lice ima pravo koristiti jedan dan godišnjeg odmora u vrijeme koje sam odredi, ali je dužan o tome obavijestiti nadležnog starješinu najkasnije tri dana prije korištenja radi dobivanja odobrenja.

=== Član 58. (Korištenje godišnjeg odmora) ===

(1) Godišnji odmor se u potpunosti koristi za vrijeme kalendarske godine.

(2) Izuzetno od stava (1) ovog člana, godišnji odmor može se koristiti u dva dijela na osnovu ličnog zahtjeva ili prema potrebama službe.

(3) Ako profesionalno vojno lice koristi odmor u dijelovima, prvi dio koristi bez prekida u trajanju od najmanje deset radnih dana u toku kalendarske godine, a drugi dio najkasnije do 30. juna naredne godine.

(4) Profesionalno vojno lice ne može se odreći prava na godišnji odmor niti mu se on može uskratiti, niti mu se može isplatiti naknada umjesto neiskorištenog godišnjeg odmora.

(5) Profesionalno vojno lice koristi godišnji odmor u skladu s Planom o korištenju godišnjih odmora.

(6) Ako profesionalno vojno lice nije počelo koristiti godišnji odmor u toku kalendarske godine, dužno ga je u potpunosti iskoristiti do 30. juna naredne godine.

=== Član 59. (Prekid ili odgođeno korištenje odmora) ===

Profesionalnom vojnom licu može biti prekinuto korištenje godišnjeg odmora ili odgođeno korištenje godišnjeg odmora ili mu može biti naloženo da se ne udaljava iz mjesta boravka, ako to zahtijeva neodgodivo obavljanje posla odbrane dok traju takvi razlozi, po odluci ministra odbrane.

=== Član 60. (Dodatni propisi) ===

(1) Ministar odbrane donosi propise kojima se utvrđuje raspored, početak i završetak radnog vremena u toku dana ili za duži period, prema uslovima rada i prirodi zadataka vojne jedinice, odnosno ustanove.

(2) Ministar odbrane donosi propise kojima se utvrđuju način i kriteriji za korištenje godišnjeg odmora i odgovarajuće administrativne procedure.

== POGLAVLJE VII – PLAĆE, DODACI I DRUGE NAKNADE ==

=== Član 61. (Pravo na plaće, dodatke i druge naknade) ===

Profesionalno vojno lice ima pravo na plaću, dodatke na plaću te druge naknade u skladu s ovim zakonom.

=== Član 62. (Plaće i dodaci na plaću) ===

(1) Plaća profesionalnog vojnog lica sastoji se od osnovne plaće i dodatka na plaću.

(2) Osnovna plaća profesionalnog vojnog lica je vrijednost koeficijenta ličnog čina umnoženog s osnovom za obračun plaće uvećan za 0,5% za svaku godinu navršenog ukupnog penzijskog staža.

(3) Profesionalnom vojnom licu pripada uvećanje osnovne plaće u iznosu od 20% s tim da ne ostvaruje pravo na naknadu za rad duži od zakonom određenog redovnog radnog vremena, za rad noću, za rad u dane državnih praznika, dežurstvo, kao i za obavezno prisustvo i pripravnost.

(4) Profesionalnom vojnom licu, zbog težine i složenosti poslova, osim plaće iz st. (2) i (3) ovog člana, pripadaju i dodaci na plaću: posebni vojni dodatak (deminerski dodatak, letački dodatak za službu u jedinicama specijalne namjene, dodatak za službu na izdvojenim visinskim objektima, i drugim dužnostima na kojima su lica izložena djelovanjima štetnim za zdravlje) i položajni dodatak.

(5) Ministar odbrane će posebnim propisom utvrditi koje dužnosti će imati dodatke na plaću iz stava (4) ovog člana.

(6) Plaće i druga primanja profesionalnih vojnih lica uređuju se propisima koje donosi ministar odbrane.

(7) Osnovicu plaće i koeficijent utvrđuje Vijeće ministara Bosne i Hercegovine.

=== Član 63. (Početak primanja plaće) ===

(1) Profesionalnom vojnom licu nakon završetka vojne škole pripada plaća od dana prijema u profesionalnu vojnu službu.

(2) Profesionalnom vojnom licu, koje se prima u Oružane snage po nekom drugom osnovu, pripada plaća od dana stupanja na dužnost.

=== Član 64. (Plaća vršioca dužnosti) ===

(1) Vršiocu dužnosti pripadaju plaća i druga primanja prema formacijskom mjestu na koje je postavljen.

(2) Prava iz stava (1) ovog člana imaju i profesionalna vojna lica koja obavljaju dužnost, odnosno zamjenjuju odsutno vojno lice, ako obavljanje dužnosti, odnosno zamjenjivanje traje više od 30 dana.

=== Član 65. (Naknada za vrijeme udaljenja iz službe, odnosno pritvora) ===

(1) Profesionalnom vojnom licu, dok se nalazi u pritvoru, odnosno udaljenom s dužnosti, pripada naknada u visini 75% plaće, a ako izdržava porodicu, 85% plaće, koja bi mu pripadala da nije udaljeno iz službe, odnosno u pritvoru.

(2) Puna plaća pripada profesionalnom vojnom licu od dana vraćanja u službu, odnosno ako je uvažena žalba na rješenje o udaljenju od prvog dana udaljenja.

(3) Profesionalnom vojnom licu isplaćuje se obustavljeni dio plaće i u sljedećim slučajevima:
a) ako je disciplinska mjera ili kazna poništena rješenjem, ali ne i ako se odluka zasniva na zastarjelosti gonjenja,
b) ako je pravosnažnom presudom u krivičnom, odnosno u disciplinskom postupku oslobođen odgovornosti ili je optužba odbijena ili odbačena, ali ne zbog nenadležnosti.

(4) Za vrijeme izdržavanja kazne zatvora profesionalnom vojnom licu ne pripada pravo na plaću ni na naknadu plaće.

=== Član 66. (Plaće za vrijeme privremenog raspoređivanja) ===

Profesionalno vojno lice privremeno raspoređeno na drugu dužnost u Oružanim snagama, Ministarstvu odbrane BiH ili u drugom organu državne uprave, državnoj agenciji, odnosno pravnom licu, ima pravo na plaću i druga novčana primanja na osnovu člana 62. ovog zakona, ako je to za njega povoljnije.

=== Član 67. (Plaće za vrijeme vršenja diplomatske dužnosti) ===

Profesionalnom vojnom licu upućenom na dužnost u vojnu misiju u inozemstvo pripada plaća i druga primanja prema propisima po kojima se isplaćuju plaće i druga primanja licima u diplomatskim i konzularnim predstavništvima Bosne i Hercegovine, u skladu sa zakonima Bosne i Hercegovine i propisima ministra odbrane.

=== Član 68. (Dodatni propisi) ===

Ministar odbrane donosi propis o plaćama, dodacima na plaću, naknadama i drugim pravima vojnodiplomatskih predstavništava, članova vojnih i mirovnih misija i drugih predstavnika u misijama koje imaju vojni i vojnodiplomatski karakter.

=== Član 69. (Druge dužnosti u inozemstvu) ===

Profesionalnom vojnom licu i drugim pripadnicima Oružanih snaga koji budu upućeni u inozemstvo radi obavljanja dužnosti proisteklih iz međunarodnih ugovora, odnosno upućeni u vojne međunarodne misije, pripada plaća i druga primanja prema propisu koji će donijeti ministar odbrane.

=== Član 70. (Plaće i stipendije za vrijeme školovanja i usavršavanja u inozemstvu) ===

(1) Profesionalnom vojnom licu upućenom u inozemstvo radi školovanja ili usavršavanja pripada stipendija čiji iznos utvrđuje ministar odbrane.

(2) Osim stipendije, licu iz stava (1) ovog člana, kojem porodica ostaje u Bosni i Hercegovini, pripada osnovna plaća koja bi mu pripadala da nije upućeno u inozemstvo.

=== Član 71. (Novčane nagrade za izuzetan rad) ===

Profesionalnom vojnom licu može biti dodijeljena novčana nagrada za izuzetne uspjehe u radu i djela važna za Oružane snage, a što će biti utvrđeno propisima ministra odbrane.

=== Član 72. (Neopravdani izostanak s dužnosti) ===

Profesionalnom vojnom licu ne pripada plaća i druga primanja za sate i dane neopravdanog izostanka s dužnosti.

=== Član 73. (Novčana primanja kadeta) ===

(1) Novčana i druga primanja kadeta vojnih škola bit će regulirani propisom ministra odbrane.

(2) Novčana primanja kadeta upućenih na školovanje izuzeta su od sudskih i upravnih izvršenja.

(3) Kadetima pripada besplatna vojna uniforma, lična oprema, ishrana i smještaj.

=== Član 74. (Naknada troškova za službeno putovanje) ===

(1) Profesionalnom vojnom licu pripada naknada troškova za službeno putovanje.

(2) Uslove za ostvarenje prava i iznos naknade iz stava (1) ovog člana propisat će ministar odbrane.

=== Član 75. (Naknada troškova prijevoza za dolazak na posao i povratak s posla) ===

Profesionalnom vojnom licu pripada naknada troškova prijevoza za dolazak na posao i povratak s posla. Uslove za ostvarenje prava i iznos naknade iz ovog člana propisat će ministar odbrane.

=== Član 76. (Naknada za regres za godišnji odmor) ===

Profesionalno vojno lice ima pravo na naknadu na ime regresa za korištenje godišnjeg odmora u iznosu od najmanje 70% njegove plaće utvrđene rješenjem o plaći, odnosno najmanje u visini prosječne plaće isplaćene u Bosni i Hercegovini za prethodna tri mjeseca prije donošenja rješenja o regresu, odnosno prema odluci Vijeća ministara Bosne i Hercegovine.

=== Član 77. (Otpremnina za odlazak u penziju) ===

Profesionalno vojno lice ima pravo na otpremninu prilikom odlaska u penziju u iznosu od šest njegovih plaća isplaćenih u prethodnih šest mjeseci ili šest prosječnih mjesečnih plaća isplaćenih u Bosni i Hercegovini prema posljednjem objavljenom podatku nadležnog statističkog zavoda, ako je to za njega povoljnije.

=== Član 78. (Troškovi premještaja) ===

(1) Profesionalno vojno lice premješteno iz jednog mjesta službe u drugo, u skladu s odredbama ovog zakona, ima pravo na naknadu troškova selidbe.

(2) Pravo iz stava (1) ovog člana ima profesionalno vojno lice kojem prestane služba zbog odlaska u penziju ako se preseljava.

=== Član 79. (Naknada troškova odvojenog života) ===

Premješteno profesionalno vojno lice, izuzev premještaja po molbi, koje izdržava porodicu s kojom živi u zajedničkom domaćinstvu, ima pravo na naknadu troškova zbog odvojenog života od porodice pod uslovima i u iznosu koje će propisom utvrditi ministar odbrane.

=== Član 80. (Naknada troškova toplog obroka) ===

Profesionalnim vojnim licima za dane kada se nalaze na dužnosti pripada novčana naknada za troškove toplog obroka ako nemaju besplatan obrok na radnom mjestu u skladu s odlukom Vijeća ministara Bosne i Hercegovine.

=== Član 81. (Naknada troškova privremenog smještaja) ===

(1) Profesionalna vojna lica, zbog specifičnosti službe, imaju pravo na naknadu troškova privremenog smještaja od dana stupanja na dužnost, ako im je mjesto prebivališta udaljeno više od 60 km od mjesta službe.

(2) Način reguliranja naknade troškova smještaja iz stava (1) ovog člana regulirat će ministar odbrane posebnim propisom. Specifičnost službe, nakon maksimalnog perioda koji definira Ministarstvo odbrane BiH, smatrat će se trajnom promjenom mjesta službe, a ne privremenom službom. Kao takva, trajna promjena mjesta službe bit će predmet dodatnog propisa Ministarstva odbrane BiH.

=== Član 82. (Ostale naknade) ===

Lice koje se prvi put prima u profesionalnu vojnu službu ima pravo na besplatnu vojnu uniformu i jednokratnu novčanu naknadu za nabavku ostale lične opreme, u iznosu koji utvrdi ministar odbrane.

== POGLAVLJE VIII – STANDARDI PONAŠANJA ==

=== Član 83. (Održavanje najviših standarda ponašanja) ===

(1) Sva profesionalna vojna lica na službi u Oružanim snagama obavezna su da postižu i održavaju najviše profesionalne i lične standarde utvrđene ovim zakonom, Zakonom o odbrani i Kodeksom ponašanja za pripadnike Oružanih snaga.

(2) Nadzor nad primjenom Kodeksa ponašanja iz stava (1) ovog člana vrši generalni inspektor.

=== Član 84. (Dužnost poštivanja zakona) ===

(1) Sva vojna lica na službi u Oružanim snagama dužna su da podržavaju i poštuju zakone Bosne i Hercegovine, entiteta i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine.

(2) Vojno lice na službi u Oružanim snagama neće preduzimati, usmjeravati niti predlagati aktivnosti za koje se zna, odnosno vjeruje da predstavljaju kršenje postojećih zakona, politika i propisa.

(3) Kada su razmještena za vrijeme operacije, vojna lica u Ministarstvu odbrane BiH i Oružanim snagama obavezna su se pridržavati Zakona o učešću pripadnika Oružanih snaga Bosne i Hercegovine, policijskih službenika, državnih službenika i ostalih zaposlenika u operacijama podrške miru i drugim aktivnostima u inozemstvu (&quot;Službeni glasnik BiH&quot;, br. 14/05) i poštovati zakone zemlje u kojoj obavljaju svoju dužnost.

(4) Sva vojna lica na službi u Oružanim snagama dužna su se pridržavati odredbi Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini.

=== Član 85. (Sukob interesa) ===

Sva profesionalna vojna lica na službi u Oružanim snagama u obavljanju privatnih poslova dužna su se ponašati na takav način da izbjegnu stvarni, odnosno očigledni sukob između njihovih profesionalnih dužnosti i privatnih, političkih i finansijskih interesa.

=== Član 86. (Posebne zabrane) ===

Kako bi se izbjegli stvarni, odnosno očigledni sukobi interesa, profesionalnim vojnim licima na službi u Oružanim snagama posebno se zabranjuje:

a) korištenje njihovog zvaničnog položaja u svrhu nagovaranja, vršenja pritiska ili bilo kakvog uticaja na neko lice kako bi ostvarili ličnu korist finansijske ili druge prirode za sebe ili druge,

b) da imaju finansijske interese koji su u sukobu sa savjesnim obavljanjem njihovih dužnosti,

c) angažman na drugim poslovima ili bilo kojim aktivnostima koji su u sukobu sa zvaničnim državnim dužnostima i odgovornostima,

d) pokušaj da utiču na javne zvaničnike kako bi ostvarili ličnu korist,

e) korištenje državne imovine za sticanje lične koristi, ili u bilo koju drugu svrhu osim odobrene,

f) primanje i navođenje nekoga da primi poklon ili bilo šta drugo od materijalne vrijednosti od bilo kojeg lica ili organizacije koja od Oružanih snaga traži da preduzmu neku zvaničnu mjeru, s njima ima poslovni odnos ili provodi neke aktivnosti, niti od onih na čije finansijske, profesionalne ili lične interese obavljanje ili neobavljanje dužnosti može značajno uticati.

=== Član 87. (Izuzeci od zabrane primanja poklona) ===

(1) Izuzetno od odredbi člana 86. stav (1) tačka f) ovog zakona, profesionalna vojna lica na službi u Oružanim snagama mogu prihvatiti:
a) poklone ponuđene od zvaničnih predstavnika strane zemlje, a u ime Bosne i Hercegovine ili Oružanih snaga. Takvi pokloni postaju zvanično vlasništvo Bosne i Hercegovine i nisu vlasništvo pojedinca koji je primio poklon, osim u nekim ograničenim izuzecima utvrđenim propisom koji donese ministar odbrane. Lica će prijaviti dobivanje takvih poklona svom nadređenom,
b) čašćenje ili poklone primljene od bilo kojeg pojedinca ili organizacije za izvršenje profesionalne dužnosti, sve dok ukupna vrijednost primljenih predmeta ili usluga ne prelazi iznos od 100 KM. &quot;Čašćenje&quot; ili &quot;pokloni&quot; uključuju hranu, usluge, pokretne predmete, te stvari koje nemaju veliku vrijednost,
c) poklone od podređenih ili za podređene u prilikama kao što su: unapređenje, penzionisanje, promjene komandne strukture ili drugi profesionalni uspjesi, sve dok ukupna vrijednost svih poklona zajedno ne prelazi iznos od 400 KM,
d) poklone od podređenih nadređenim u posebnim prilikama kao što su: vjenčanja, rođendani, godišnjice i slični događaji, sve dok ukupna vrijednost ne prelazi iznos od 400 KM.

(2) Svi pokloni ili čašćenje primljeni u skladu s ovim članom prijavljuju se nadređenom profesionalnog vojnog lica, kada se to traži u skladu s propisom koji donese ministar odbrane.

=== Član 88. (Posebne obaveze) ===

S ciljem izbjegavanja stvarnih, odnosno očiglednih sukoba interesa, profesionalna vojna lica na službi u Oružanim snagama:

a) donose odluke koje su u najboljem interesu Ministarstva odbrane Bosne i Hercegovine i Oružanih snaga, bez obzira na lična uvjerenja ili odnose,

b) ispunjavaju sve zakonske i finansijske obaveze i plaćaju poreze,

c) štite i čuvaju državnu imovinu,

d) prijavljuju prijevaru i korupciju.

=== Član 89. (Članstvo u udruženjima) ===

(1) Profesionalno vojno lice na službi u Oružanim snagama može se uključiti u aktivnosti udruženja i nevladinih organizacija samo ako su te aktivnosti u skladu s ovim zakonom.

(2) Profesionalno vojno lice može postati član stranog profesionalnog udruženja ili međunarodne organizacije samo po odobrenju ministra odbrane.

=== Član 90. (Obuka o standardima ponašanja) ===

(1) Generalni inspektorat upoznaje s pitanjima vezanim za standarde ponašanja sva lica koja se primaju prvi put na službu u Oružane snage.

(2) Svaka jedinica jednom godišnje održava obuku o standardima ponašanja kako bi se sva profesionalna vojna lica podsjetila na svoje odgovornosti.

== POGLAVLJE IX – UPRAVLJANJE PERSONALNOM EVIDENCIJOM ==

=== Član 91. (Definicije) ===

(1) Glavna evidencija personala je osnovna evidencija koja se odnosi na pojedinca zaposlenog kao profesionalno vojno lice u Oružanim snagama i lica u rezervnom sastavu. Ona obuhvata podatke i dokumente o identifikaciji i kvalifikaciji, ugovor, dokumente o obrazovanju, ocjene o njegovom izvršavanju dužnosti, kao i druge dokumente koji su bitni za angažiranje profesionalnih vojnih lica na službi u Oružanim snagama.

(2) Vojna evidencija o izvršavanju dužnosti je pomoćna evidencija za vojna lica za potrebe upravljanja personalom i profesionalnog razvoja. Ona sadrži kopije dokumenata iz glavne evidencije personala i druge dokumente koji mogu poslužiti za donošenje odluke nadležnog organa u vezi sa školovanjem, obukom, unapređenjem i predlaganjem za nova postavljenja vojnih lica.

(3) Upravljanje evidencijom je aktivnost planiranja, kontrole, usmjeravanja, organizacije, obuke i unapređenja, za ažuriranje, održavanje, korištenje i raspolaganje glavnom evidencijom personala i vojnom evidencijom o izvršavanju dužnosti.

=== Član 92. (Upravljanje i kontrola nad evidencijama) ===

(1) Ministar odbrane uspostavlja efikasnu i sistematičnu kontrolu nad glavnim evidencijama personala i vojnim evidencijama o izvršavanju dužnosti kako bi se osiguralo da nadležne starješine imaju potrebne informacije.

(2) Upravljanjem evidencijama vojnih lica dokumentira se evidencija o službi vojnih lica, od prijema do prekida službe, štiti se privatnost lica te prava i interesi Oružanih snaga. Upravljanje evidencijom personala obuhvata:
a) formiranje pojedinačnih evidencija,
b) osiguranje da se sve formirane evidencije održavaju i pohranjuju na odgovarajući način, da ih koriste samo ovlaštena lica i samo u službene svrhe,
c) osiguranje da se glavne evidencije personala čuvaju, a sve ostale uništavaju.

=== Član 93. (Odgovornost za glavne evidencije personala) ===

(1) Ministarstvo odbrane BiH izrađuje propise i procedure za formiranje i održavanje glavnih evidencija personala za sva vojna lica u Oružanim snagama.

(2) Odjel za personal Komande za podršku odgovoran je za formiranje i održavanje glavnih evidencija personala za sva lica u Oružanim snagama, u skladu s propisima i procedurama koje donosi ministar odbrane.

=== Član 94. (Odgovornost za vojne evidencije o izvršavanju dužnosti) ===

(1) Vojne evidencije o izvršavanju dužnosti formiraju se i održavaju u bataljonu, brigadi, njima ravnim i višim jedinicama.

(2) Ministarstvo odbrane BiH formira i održava vojne evidencije o izvršavanju dužnosti za profesionalna vojna lica raspoređena u Ministarstvu odbrane Bosne i Hercegovine.

=== Član 95. (Dodatni propisi) ===

(1) Ministar odbrane donosi propise potrebne za implementaciju sistema upravljanja evidencijom personala kojima se reguliraju pitanja formiranja, održavanja, korištenja i čuvanja glavne evidencije personala i vojne evidencije o izvršavanju dužnosti.

(2) Sistem upravljanja evidencijom personala obrađuje sljedeća pitanja:
a) dokumente neophodne za formiranje evidencija personala i evidencija o izvršavanju dužnosti,
b) održavanje i korištenje evidencija personala i evidencija o izvršavanju dužnosti,
c) instrukcije podređenim komandama za dostavljanje dokumenata te održavanje i korištenje evidencija personala i evidencija o izvršavanju dužnosti,
d) mjere sigurnosti kako bi se osigurala zaštita privatnosti podataka o svakom pojedincu,
e) procedure za čuvanje evidencija,
f) prijenos dokumenata iz evidencija personala i evidencija o izvršavanju dužnosti u elektronske dosje personala,
g) mjere pozitivne kontrole nad evidencijama personala i evidencijama o izvršavanju dužnosti za obavljanje svakodnevnih aktivnosti u Ministarstvu odbrane Bosne i Hercegovine i Oružanim snagama.

== POGLAVLJE X – SISTEM KLASIFICIRANJA VOJNIH LICA ==

=== Član 96. (Klasificiranje vojnih lica) ===

(1) Vojnim licima prilikom pristupanja Oružanim snagama određuje se vojno-evidencijska specijalnost.

(2) Kroz vojno-evidencijske specijalnosti određuju se grupe formacijskih radnih mjesta za koja su potrebne usko vezane sposobnosti. Profesionalna vojna lica, koja su kvalificirana za jedno radno mjesto u okviru neke vojno-evidencijske specijalnosti, mogu obavljati poslove u okviru bilo kojeg drugog radnog mjesta koje je na istom nivou složenosti i težine.

(3) Vojno-evidencijska specijalnost određuje se za svako profesionalno vojno lice na osnovu faktora navedenih u članu 97. ovog zakona i navodi se u pojedinačnim ugovorima o vojnoj službi.

(4) U toku karijere u okviru Oružanih snaga, profesionalna vojna lica mogu biti dodatno klasificirana kako bi se zadovoljile potrebe Oružanih snaga.

=== Član 97. (Faktori klasificiranja) ===

Vojna lica klasificiraju se u određene vojno-evidencijske specijalnosti na osnovu sljedećih faktora:

a) potreba Oružanih snaga kao primarnog faktora,

b) obrazovanja, obuke i iskustva pojedinca,

c) želja pojedinca,

d) fizičkih sposobnosti i drugih kvalifikacija.

=== Član 98. (Uspostavljanje Sistema klasificiranja vojnih lica) ===

(1) Ministar odbrane donosi propise potrebne za uspostavljanje Sistema klasificiranja vojnih lica, a kojim se reguliraju:

a) kriteriji i uslovi klasifikacija,

b) procedure pri klasifikaciji,

c) klasifikacija strukture vojnih lica.

(2) Propisima iz stava (1) ovog člana regulira se:

a) spisak vojnih specijalnosti u okviru Oružanih snaga, uključujući i nazive formacijskih mjesta,

b) definirane procedure za određivanje vojnih specijalnosti koje se koriste u toku procedure prijema vojnih lica u Oružane snage,

c) uslovi za određivanje dodatnih vojnih specijalnosti,

d) procedure za vođenje evidencije o vojnim specijalnostima vojnih lica.

=== Član 99. (Vođenje evidencije personala i izvještavanje o jačini jedinice) ===

(1) Svaka jedinica vodi preciznu evidenciju o statusu svih oficira, podoficira i vojnika koji se nalaze u toj jedinici kako bi lanac komandovanja imao informacije o ukupnoj jačini jedinice.

(2) Sve jedinice redovno izvještavaju o činu i specijalnosti ukupnog personala u datim jedinicama, a u skladu s propisima koje donese ministar odbrane.

(3) Ministar odbrane donosi za Oružane snage propise o vođenju evidencije personala i izvještavanju o jačini jedinice.

== POGLAVLJE XI – SISTEM UPRAVLJANJA KARIJEROM ==

=== Član 100. (Definicija) ===

Sistem upravljanja karijerom pruža mogućnost da produženi ugovori o službi vojnih lica budu u skladu s pojedinačnim potrebama lica i potrebama Oružanih snaga.

=== Član 101. (Dužina trajanja profesionalne vojne službe) ===

(1) Maksimalna dužina trajanja službe profesionalnih vojnih lica u Oružanim snagama je:

a) oficiri – 30 godina, ali najduže do 55. godine života,

b) podoficiri (OR-5-9) – 30 godina, ali najduže do 50. godine života, i

c) vojnici (OR-1-4) – 15 godina, ali najduže do 35. godine života.

(2) U slučaju potrebe službe, ministar odbrane može oficirima i podoficirima produžiti trajanje službe i nakon godina života predviđenih u stavu (1) tač. a) i b) ovog člana.

=== Član 102. (Dužina trajanja službe u rezervnom sastavu) ===

(1) Služba u rezervnom sastavu počinje nakon prestanka profesionalne vojne službe i traje:

a) oficirima – deset godina, ali najduže do 55. godine života,

b) podoficirima (OR-5-9) – sedam godina, ali najduže do 50. godine života,

c) vojnicima (OR-1-4) – četiri godine, ali najduže do 35. godine života.

(2) Dužina trajanja službe za specijalnosti u rezervnom sastavu, angažirane u skladu s članom 10. ovog zakona, traje četiri godine, ali najduže do 55. godine života.

(3) Služba u rezervnom sastavu iz st. (1) i (2) ovog člana može se promijeniti odlukom ministra odbrane, u skladu s potrebama Oružanih snaga.

=== Član 103. (Periodi za donošenje odluka o produženju službe) ===

(1) Produženje ugovora o službi profesionalnih vojnih lica razmatra se u sljedećim periodima:

a) oficiri – nakon 3, 6, 10, 15 i 20 godina službe,

b) podoficiri – nakon 3, 6, 10, 15 i 20 godina službe,

c) vojnici – nakon 3, 6 i 10 godina službe.

(2) Pripadnici rezervnog sastava koji nemaju prijašnje vojno iskustvo a imaju određena stručna znanja zaključuju poseban ugovor koji se može produžiti u skladu s članom 101. stav (2) ovog zakona.

=== Član 104. (Prinudno produženje ugovora) ===

U slučaju ratnog stanja, vanrednog stanja ili da bi se spriječilo smanjenje operativne efikasnosti jedinice koja je na zadatku, ministar odbrane može naložiti produženje ugovora za jednog, odnosno više pripadnika na period potreban za osiguranje operativne efikasnosti i do onog trenutka dok se ne bude mogla naći odgovarajuća zamjena za tog pripadnika, odnosno pripadnike.

=== Član 105. (Komisije za produženje ugovora) ===

(1) Komisije za produženje ugovora sazivaju se po odluci ministra odbrane. Jedinstvena, centralna komisija za produženje ugovora saziva se kako bi donosila odluke o produženju ugovora svim profesionalnim vojnim licima, osim komisija koje donose odluke o produženju ugovora licima u činovima od OR-1 do OR-4, što se može uraditi na nivou brigade.

(2) Datum sazivanja komisije za produženje ugovora objavljuje se najmanje šest mjeseci unaprijed, osim u slučaju produženja ugovora licima u činovima od OR-1 do OR-5, kada se komisije sazivaju tri mjeseca unaprijed.

=== Član 106. (Sastav komisija za produženje ugovora) ===

(1) Ministar odbrane imenuje članove komisije za produženje ugovora.

(2) Komisija za produženje ugovora ima pet članova. Predsjedavajući komisije je najmanje dva čina viši u odnosu na lice koje se razmatra za produženje ugovora, a članovi komisije najmanje istog višeg čina. Komisije se imenuju u sljedećem sastavu:

a) komisije za produženje ugovora vojnicima (OR-1-OR-4) u sastavu:
1) OF-4 (predsjedavajući),
2) OF-3,
3) OF-2 (x 2),
4) OR-9.

b) komisije za produženje ugovora podoficirima (OR-5-OR-9) u sastavu:
1) OF-4 (predsjedavajući),
2) OF-3,
3) OF-2 (x 2),
4) OR-9.

c) komisije za produženje ugovora oficirima (OF-1-OF-3) u sastavu:
1) OF-5 (predsjedavajući),
2) OF-4 (x 4).

d) komisije za produženje ugovora oficirima (OF-4-OF-5) u sastavu:
1) OF-7 (predsjedavajući),
2) OF-6 (x 2),
3) OF-5 (x 2).

(3) Sva tri konstitutivna naroda, a po mogućnosti i predstavnik iz reda ostalih, zastupljena su u svakoj komisiji, a odluke svake komisije donose se jednoglasno.

=== Član 107. (Procedura) ===

(1) Prilikom razmatranja kandidata za produženje ugovora, predsjedavajući komisija za produženje ugovora mora imati uvid u dosje koji sadrži sljedeće podatke o svakom kandidatu:
a) godišnje ocjene,
b) certifikate o pohađanim i završenim kursevima i školama,
c) disciplinske kartone,
d) kratak opis koji sadrži podatke o njegovim civilnim i vojnim kvalifikacijama,
e) karton o njegovim postavljenjima, kao i dodijeljenim stimulativnim mjerama.

(2) Komisija za produženje ugovora razmatra svakog kandidata za produženje ugovora na osnovu dokumentacije koja joj je dostavljena u skladu sa stavom (1) ovog člana i dostavlja ministru odbrane rang-listu onih koji su predloženi za produženje ugovora.

(3) Ministar odbrane odobrava produženje ugovora prema rang-listi koju dostavi komisija za produženje ugovora.

=== Član 108. (Rad komisija) ===

Komisije za produženje ugovora podoficirima i oficirima sastaju se onoliko često koliko je potrebno i na osnovu odluke ministra odbrane.

=== Član 109. (Uslovi za produženje ugovora) ===

Uslovi za produženje ugovora su:

a) odgovarajuća školska sprema,
b) potrebno vrijeme provedeno u činu koji ima,
c) završena potrebna vojna i civilna edukacija,
d) prijedlog za produženje ugovora u posljednja dva ocjenjivanja.

=== Član 110. (Dodatni propisi) ===

Ministar odbrane donosi propis koji određuje kriterije i procedure potrebne za djelotvorno funkcioniranje Sistema upravljanja karijerom.

== POGLAVLJE XII – UNAPREĐENJE ==

=== Član 111. (Unapređenje) ===

(1) Postupak za unapređenje profesionalnih vojnih lica u čin niži od čina generala provodi se na osnovu ovog zakona i drugih propisa koje donosi ministar odbrane. Procedure za unapređenje profesionalnih vojnih lica su transparentne i omogućavaju da profesionalna vojna lica koja to najviše zaslužuju budu unaprijeđena na osnovu dotadašnjeg rada i potencijala za buduće službe na položajima s većom odgovornošću.

(2) Unapređenje oficira u čin generala provodi se u skladu sa Zakonom o odbrani.

(3) Unapređenja u činove provode se u skladu s godišnjim planom unapređenja, brojem i strukturom činova za unapređenje.

=== Član 112. (Komisije za unapređenje) ===

(1) Komisije za unapređenje odgovorne su za izbor profesionalnog vojnog lica predviđenog za unapređenje u sljedeći, viši čin.

(2) Komisije za unapređenje sazivaju se po odluci ministra odbrane. S ciljem razmatranja svih kandidata za unapređenje u viši čin, saziva se jedinstvena, centralna komisija za unapređenje, a izuzetak su komisije koje razmatraju unapređenja od OR-1 do OR-4, a koja se mogu izvršiti na nivou brigade.

(3) Datum sazivanja komisija za unapređenje objavljuje se najmanje šest mjeseci unaprijed, osim kada su u pitanju komisije koje rade na unapređenjima od OR-1 do OR-5, kada se datum objavljuje najmanje tri mjeseca unaprijed.

=== Član 113. (Sastav komisija za unapređenje) ===

(1) Članove komisije za unapređenje imenuje ministar odbrane.

(2) Komisija za unapređenje ima pet članova. Predsjedavajući komisije mora biti za najmanje dva čina viši u odnosu na lice koje se razmatra za unapređenje, a članovi komisije za jedan čin viši.

(3) Komisije se imenuju u sljedećem sastavu:

a) komisije za unapređenje vojnika (OR-2-OR-4) u sastavu:
1) OF-4 (predsjedavajući),
2) OF-3,
3) OF-2 (x 2),
4) OR-9.

b) komisije za unapređenje podoficira (OR-5-OR-9) u sastavu:
1) OF-4 (predsjedavajući),
2) OF-3,
3) OF-2 (x 2),
4) OR-9.

c) komisije za unapređenje oficira (OF-1/poručnik-OF-3) u sastavu:
1) OF-5 (predsjedavajući),
2) OF-4 (x 4).

d) komisije za unapređenje oficira (OF-4-OF-5) u sastavu:
1) OF-7 (predsjedavajući),
2) OF-6,
3) OF-5 (x 3).

(4) Sva tri konstitutivna naroda, a po mogućnosti i predstavnik iz reda ostalih, zastupljena su u svakoj komisiji, a odluke svake komisije donose se jednoglasno.

=== Član 114. (Procedura) ===

(1) Prilikom razmatranja kandidata za unapređenje, komisija mora imati uvid u evidencije koje sadrže sljedeće podatke o kandidatu:
a) godišnje ocjene,
b) certifikate o pohađanim i završenim kursevima i školama,
c) disciplinske kartone,
d) kratak opis koji sadrži podatke o njegovim civilnim i vojnim kvalifikacijama,
e) karton o njegovim postavljenjima, kao i dodijeljenim stimulativnim mjerama.

(2) Komisija za unapređenje razmatra svakog kandidata za unapređenje na osnovu evidencije koja joj je dostavljena u skladu sa stavom (1) ovog člana i dostavlja ministru odbrane rang-listu onih koji su predloženi za unapređenje.

(3) Ministar odbrane unapređuje profesionalna vojna lica na osnovu rang-liste koju mu je dostavila komisija za unapređenje.

=== Član 115. (Rad komisija) ===

(1) Komisije za unapređenje podoficira i oficira sastaju se najmanje jednom godišnje.

(2) Komisija za unapređenje vojnika sastaje se po potrebi.

=== Član 116. (Uslovi za unapređenje) ===

Uslovi za unapređenje su sljedeći:

a) odgovarajući stepen školske spreme,

b) potrebno vrijeme provedeno u činu koji ima,

c) potrebno vojno i civilno školovanje i usavršavanje, prema propisu koji donosi ministar odbrane,

d) prijedlog za unapređenje u posljednja dva ocjenjivanja,

e) postavljenje na formacijsko mjesto višeg čina ili da postoji upražnjeno formacijsko mjesto višeg čina,

f) za unapređenje u čin OF-5 profesionalno vojno lice s ličnim činom OF-4 mora provesti na formacijskom mjestu OF-5 najmanje godinu dana i imati završenu školu usavršavanja komandno-štabnog nivoa ili naučno zvanje magistra,

g) za unapređenje u čin OF-6 profesionalno vojno lice s činom OF-5 mora provesti na formacijskom mjestu OF-6 najmanje godinu dana i imati završen operativno-strategijski nivo usavršavanja ili naučno zvanje doktora nauka.

=== Član 117. (Potrebni periodi za unapređenje) ===

Kako bi profesionalna vojna lica bila razmatrana za unapređenje, moraju provesti u ličnom činu:

a) OF-1 – tri godine,

b) OF-2 – tri godine,

c) OF-3 – četiri godine,

d) OF-4 – pet godina,

e) OF-5 – pet godina,

f) OR-5 – tri godine,

g) OR-6 – tri godine,

h) OR-7 – četiri godine,

i) OR-8 – pet godina.

=== Član 118. (Prijevremeno unapređenje) ===

Profesionalnom vojnom licu, koje je tri puta uzastopno ocijenjeno ocjenom &quot;odličan&quot;, vrijeme za unapređenje u viši čin skratit će se za godinu dana u odnosu na vrijeme koje je potrebno provesti u činu.

=== Član 119. (Vanredno unapređenje) ===

(1) Podoficir, odnosno oficir, koji postiže izvanredne uspjehe u radu i pokazuje izuzetnu sposobnost, može biti vanredno unaprijeđen u neposredno viši čin, ako je proveo dvije trećine vremena koje je ovim zakonom propisano za pojedine činove, te ako je proveo najmanje godinu dana na dužnostima višeg čina.

(2) Bliže uslove i postupak za vanredno unapređenje podoficira, odnosno oficira do čina pukovnika, iz stava (1) ovog člana, propisuje ministar odbrane.

=== Član 120. (Unapređenje i služba van zemlje) ===

(1) U izuzetnim slučajevima, profesionalna vojna lica, na službi u operacijama podrške miru, diplomatskim misijama, multilateralnim vojnim organizacijama van zemlje ili na drugim privremenim posebnim zadacima, može, za vrijeme trajanja takve službe, unaprijediti Predsjedništvo a na prijedlog ministra odbrane, u čin koji je najviše jedan čin iznad njihovog ličnog čina.

(2) Profesionalna vojna lica mogu u vremenu trajanja takve službe, određene stavom (1) ovog člana, ostvariti sva prava koja im daje njihov privremeni čin.

(3) Po završetku službe u operacijama podrške miru, diplomatskim misijama, multilateralnim vojnim organizacijama van zemlje ili na drugim privremenim posebnim zadacima, profesionalnim vojnim licima bit će zagarantirana sva prava data njihovim ličnim vojnim činom u skladu s ovim zakonom.

=== Član 121. (Unapređenje pripadnika rezervnog sastava) ===

Unapređenje pripadnika rezervnog sastava provodi se u skladu s odredbama ovog poglavlja ovog zakona.

== POGLAVLJE XIII – OCJENJIVANJE ==

=== Član 122. (Osnovna pravila i principi) ===

(1) Ocjenjivanje profesionalnih vojnih lica obavlja se transparentno i nepristrasno i koristi se kao osnova za unapređenja i izbor profesionalnih vojnih lica za vojno obrazovanje.

(2) Pri ocjenjivanju cijeni se sposobnost, odgovornost, sposobnost rukovođenja, profesionalnost, obučenost i vojno vladanje.

(3) Ocjene su: &quot;odličan&quot;, &quot;dobar&quot;, &quot;potrebno osposobljavanje&quot; i &quot;loš&quot;.

(4) Ocjenjivanje profesionalnih vojnih lica obavlja se svake kalendarske godine ili na osnovu potreba službe.

(5) Pripadnici rezervnog sastava ocjenjuju se nakon svakog vršenja aktivne vojne službe, uključujući i vježbe i operacije.

(6) Profesionalna vojna lica koja su u kalendarskoj godini bila na dužnosti manje od šest mjeseci ne ocjenjuju se, bez obzira na razloge njihovog odsustva s dužnosti.

(7) Ocjene se potpisuju i ulažu u glavnu evidenciju personala i vojnu evidenciju o izvršavanju dužnosti. Potpisani primjerak svake ocjene mora se uručiti licu koje je ocijenjeno.

=== Član 123. (Osnovne procedure) ===

(1) Svaka ocjena sastoji se iz dva dijela:

a) prethodne ocjene koju daje prvonadređeni, ili neko drugo lice koje odredi prvonadređeni kao lice koje je najbolje upoznato s dnevnim poslom koji obavlja lice koje se ocjenjuje. U oba navedena slučaja, lice koje ocjenjuje mora u trenutku ocjenjivanja biti na službi na trenutnom formacijskom mjestu najmanje 90 dana,

b) dodatnu ocjenu daje prvonadređeni lica koje obavlja prvobitno ocjenjivanje. Ovo lice mora u trenutku ocjenjivanja biti na službi na trenutnom formacijskom mjestu najmanje 60 dana.

(2) Prije svakog ocjenjivanja lice zaduženo za ocjenjivanje, objašnjeno u stavu (1) ovog člana, obavit će razgovor o ocjenjivanju i postići dogovor o sadržaju teksta iznesenog u ocjeni.

=== Član 124. (Posljedice ocjenjivanja) ===

(1) Profesionalnom vojnom licu koje je ocijenjeno ocjenom &quot;loš&quot; ili je tri puta uzastopno ocijenjeno ocjenom &quot;potrebno osposobljavanje&quot; prestaje profesionalna vojna služba.

(2) Profesionalnom vojnom licu koje je tri puta uzastopno ocijenjeno ocjenom &quot;odličan&quot; skraćuje se za godinu dana period potreban za unapređenje, u skladu s članom 117. ovog zakona.

=== Član 125. (Pravo na prigovor i žalbu) ===

(1) Profesionalna vojna lica imaju pravo uložiti prigovor na ocjenu.

(2) Rok za prigovor na ocjenu je osam dana od dana prijema ocjene, a o njemu odlučuje lice koje je obavilo prvobitno ocjenjivanje. Odluka o ovom prigovoru mora biti donesena u roku od 30 dana.

(3) Žalbu na odluku o prigovoru koja je pomenuta u stavu (2) ovog člana potrebno je predati u roku od 15 dana, a o njoj odlučuje lice prvonadređeno licu koje je obavilo prvobitno ocjenjivanje. Odluka o ovoj žalbi mora biti donesena u roku od 60 dana.

(4) Viši oficir za izvještavanje odgovoran je za osiguravanje da ukupna dužina procedure predaje prigovora, opisana u st. (1) i (2) ovog člana, ne bude duža od 90 dana.

(5) Protiv konačne odluke o ocjeni ne može se voditi upravni spor.

=== Član 126. (Dodatni propisi) ===

Ministar odbrane donosi propis o kriterijima za ocjenjivanje, administrativne procedure i procedure podnošenja prigovora.

== POGLAVLJE XIV – ODLIKOVANJA, NAGRADE I POHVALE ==

=== Član 127. (Dodjeljivanje) ===

(1) Odlikovanja, nagrade i pohvale profesionalnim vojnim licima mogu se dodjeljivati za izuzetnu hrabrost, odnosno naročit uspjeh postignut na službi u jedinicama, komandama i ustanovama.

(2) Građanima, stranim državljanima i drugim pravnim licima mogu se dodjeljivati odlikovanja, plakete i druga priznanja za doprinos Oružanim snagama.

=== Član 128. (Vrste pohvale) ===

Pohvala može biti usmena i pisana. Profesionalno vojno lice pisano pohvaljuje i nagrađuje komandant na dužnosti komandanta brigade, na istoj ili višoj dužnosti.

=== Član 129. (Propisi) ===

(1) Odlikovanja se utvrđuju posebnim zakonom.

(2) Nagrade i pohvale utvrđuje propisom ministar odbrane.

== POGLAVLJE XV – STANJA U SLUŽBI ==

=== Član 130. (Stanje u toku službe) ===

U toku službe profesionalna vojna lica u Oružanim snagama mogu biti:

a) na dužnosti,

b) na pripravničkom stažu,

c) na školovanju ili usavršavanju,

d) na bolovanju,

e) na raspolaganju,

f) udaljena s dužnosti.

=== Član 131. (Dužnost u okviru institucija) ===

Profesionalno vojno lice može biti na dužnosti u štabovima, komandama, jedinicama, ustanovama Oružanih snaga i Ministarstvu odbrane Bosne i Hercegovine.

=== Član 132. (Kriteriji za postavljenje) ===

(1) Profesionalna vojna lica postavljaju se, prema potrebi službe, na odgovarajuća formacijska mjesta prema:

a) stručnoj spremi,

b) činu,

c) ličnoj vojno-evidencijskoj specijalnosti,

d) posebnim sposobnostima predviđenim za dato formacijsko mjesto.

(2) Raspored na određeno formacijsko mjesto vojno-evidencijske specijalnosti smatra se postavljenjem prema ličnoj vojno-evidencijskoj specijalnosti.

=== Član 133. (Nadležnost za postavljenja) ===

(1) Predsjedništvo postavlja sva profesionalna vojna lica na formacijska mjesta za koja je predviđen čin generala na osnovu prijedloga ministra odbrane.

(2) Sva ostala profesionalna vojna lica postavlja ministar odbrane.

=== Član 134. (Postavljenje na formacijska mjesta) ===

(1) Profesionalno vojno lice postavlja se na formacijsko mjesto u puku, odnosno službi prema ličnom činu i vojno-evidencijskoj specijalnosti.

(2) Profesionalno vojno lice koje pokazuje natprosječnu sposobnost u vršenju dužnosti može biti raspoređeno na formacijsko mjesto višeg čina.

(3) U izuzetnim slučajevima, profesionalno vojno lice se, po potrebi službe i uz pisani pristanak, može postaviti na formacijsko mjesto nižeg čina do dvije godine.

=== Član 135. (Postavljenje na formacijska mjesta nižih činova) ===

Profesionalno vojno lice iz člana 134. stav (3) ovog zakona može biti postavljeno na formacijsko mjesto nižeg čina u sljedećim slučajevima:

a) zbog ukidanja formacijskog mjesta ili izmjene formacijskog čina u strukturi formacijskog mjesta,

b) zbog premještaja na osnovu ličnog zahtjeva,

c) kada je razriješeno dužnosti, a nema mogućnost postavljenja na formacijsko mjesto ličnog čina,

d) kada se pojedina formacijska mjesta ne mogu popuniti, a interesi službe to nalažu,

e) kada je ocjenom nadležne ljekarske komisije predložena promjena formacijskog mjesta, a nema mogućnosti za postavljenje na odgovarajuće formacijsko mjesto.

=== Član 136. (Konkursi i oglasi) ===

(1) Upražnjena formacijska mjesta u okviru Oružanih snaga utvrđuju se na osnovu sistema za vođenje evidencije o personalu i izvještavanja o jačini jedinica iz člana 99. ovog zakona.

(2) Popunjavanje upražnjenih formacijskih mjesta u okviru Oružanih snaga profesionalnim vojnim licima vrši se raspisivanjem konkursa, odnosno oglasa, izuzev kadeta i stipendista po završenom školovanju.

(3) Izbor kandidata po raspisanom konkursu vrši komisija, koju imenuje ministar odbrane.

=== Član 137. (Postavljenje u drugi rod ili službu) ===

Profesionalno vojno lice može biti postavljeno na formacijsko mjesto u okviru drugog roda, odnosno službe, po potrebi službe, i to u slučaju:

a) ukidanja formacijskog mjesta na koje je raspoređeno ili zbog izmjene formacijskih elemenata u strukturi tog formacijskog mjesta,

b) gubitka zdravstvene sposobnosti potrebne za obavljanje dužnosti formacijskog mjesta na koje je postavljeno, pod uslovom da ne postoji mogućnost postavljenja na odgovarajuće formacijsko mjesto.

=== Član 138. (Vršilac dužnosti) ===

(1) Umjesto profesionalnog vojnog lica koje je privremeno spriječeno da vrši dužnost određuje se vršilac dužnosti.

(2) Vršilac dužnosti može se odrediti i na upražnjeno formacijsko mjesto.

(3) Vršenje dužnosti može trajati najduže godinu dana od dana stupanja na dužnost.

(4) Ako je to uslov za unapređenje, vrijeme provedeno na dužnosti iz st. (1) i (2) ovog člana računa se kao da je profesionalno vojno lice postavljeno na dato formacijsko mjesto.

(5) Profesionalno vojno lice, koje je određeno u skladu sa st. (1) i (2) ovog člana, zadržava status i sva prava njegovog prethodnog formacijskog mjesta, ako je za njega to povoljnije.

=== Član 139. (Pripravnički staž) ===

(1) Radi sticanja prakse potrebne za samostalno vršenje dužnosti, nakon završetka školovanja, profesionalna vojna lica (ljekari, ekonomisti, pravnici i druga slična zanimanja) primaju se u svojstvu pripravnika.

(2) Pripravnički staž iz stava (1) ovog člana može trajati najduže godinu dana.

(3) Vrijeme provedeno u svojstvu pripravnika računa se u vrijeme provedeno u činu.

(4) Ministar odbrane donosi propis za pripravnički staž iz ovog člana.

=== Član 140. (Školovanje i usavršavanje) ===

(1) Profesionalno vojno lice bira se za školovanje ili usavršavanje.

(2) Profesionalno vojno lice upućeno na školovanje ili usavršavanje razrješava se dužnosti ako školovanje ili usavršavanje traje duže od godinu dana.

(3) Profesionalno vojno lice upućeno na školovanje ili usavršavanje radi promjene vojno-evidencijske specijalnosti razrješava se dužnosti bez obzira na trajanje školovanja ili usavršavanja.

(4) Profesionalnom vojnom licu vrijeme provedeno na školovanju ili usavršavanju računa se u vrijeme provedeno na službi, s pravom ličnog čina i dužnosti s koje je upućen na školovanje ili usavršavanje, te se unapređuje uz uslove propisane ovim zakonom.

(5) Propisom ministra odbrane uređuju se uslovi, postupak i nadležnost za izbor i upućivanje na školovanje ili usavršavanje profesionalnih vojnih lica.

=== Član 141. (Stipendiranje) ===

(1) Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine može dodijeliti stipendije studentima fakulteta i učenicima srednjih škola (u daljnjem tekstu: vojni stipendisti) kako bi popunilo formacijska mjesta ili uključilo kadete u vojne obrazovne institucije.

(2) S ciljem popunjavanja formacijskih mjesta u Oružanim snagama, profesionalna vojna lica mogu biti upućena na fakultete, kao i druge vrste škola, u zemlji i inozemstvu.

(3) Uslove i način stipendiranja vojnih stipendista propisuje ministar odbrane.

=== Član 142. (Obaveze) ===

(1) Kadeti, profesionalna vojna lica i vojni stipendisti koji pohađaju škole kako bi popunili formacijska mjesta u vojsci raspoređuju se, nakon završetka školovanja, na odgovarajuća formacijska mjesta.

(2) Vojni stipendisti iz stava (1) ovog člana mogu svoje dužnosti obavljati u svojstvu civila, ako je tako regulirano ugovorom o stipendiranju.

(3) Vojni stipendisti iz stava (1) ovog člana koji svojom krivicom nisu završili školovanje, ili koji ne stupe u vojnu službu po završetku školovanja, dužni su Ministarstvu odbrane Bosne i Hercegovine nadoknaditi troškove školovanja.

(4) Ministar odbrane određuje visinu troškova školovanja.

=== Član 143. (Period vojne službe nakon školovanja) ===

(1) Kadeti i vojni stipendisti koji su završili školovanje u srednjim školama i fakultetima dužni su provesti u službi vremenski period koji je dvostruko duži od perioda trajanja školovanja ili stipendiranja, ako ugovorom nije drugačije regulirano.

(2) Profesionalna vojna lica upućena na školovanje i usavršavanje dužna su stupiti u vojnu službu na vremenski period koji je dvostruko duži od perioda trajanja školovanja i usavršavanja, ako ugovorom nije drugačije regulirano.

(3) Izuzetak od stava (1) ovog člana su kadeti koji završe zrakoplovne škole kao piloti, a koji su dužni stupiti u vojnu službu na vremenski period koji traje deset godina od dana završetka školovanja, ako ugovorom nije reguliran duži vremenski period.

=== Član 144. (Bolovanje) ===

(1) Profesionalno vojno lice za vrijeme spriječenosti za obavljanje službe iz zdravstvenih razloga nalazi se na bolovanju.

(2) Profesionalno vojno lice koje zbog bolesti ne može obavljati dužnost na svom formacijskom mjestu bit će razriješeno dužnosti ako nadležna ljekarska komisija ocijeni da bi bolovanje moglo trajati duže od šest mjeseci.

(3) U slučaju iz stava (1) ovog člana, profesionalno vojno lice zadržava prava svoga čina i unapređuje se uz uslove propisane ovim zakonom.

=== Član 145. (Raspolaganje) ===

(1) Raspolaganje nastaje isključivo kao posljedica reorganiziranja i smanjenja obima poslova i ukidanjem formacijskih mjesta.

(2) Profesionalno vojno lice koje je na raspolaganju može se:

a) rasporediti na novu dužnost,

b) ako je ovo raspoređivanje nemoguće, profesionalnom vojnom licu nudi se prijevremeno penzionisanje, u skladu s članom 47. ovog zakona, odnosno posebnim zakonom,

c) ako je prijevremeno penzionisanje nemoguće, profesionalno vojno lice na raspolaganju bit će razriješeno dužnosti i bit će mu određen status raspolaganja u trajanju od šest mjeseci.

(3) Razriješeno profesionalno vojno lice s radnim stažom dužim od šest godina ima pravo na jedan dodatni mjesec raspolaganja za svaku dodatu godinu radnog staža, a najviše do 12 mjeseci.

(4) Za vrijeme raspolaganja profesionalno vojno lice ima pravo na plaću u visini plaće u posljednjem mjesecu u kojem je radilo.

(5) Nakon isteka vremena raspolaganja iz stava (3) ovog člana, prekida se služba profesionalnom vojnom licu.

(6) Lice iz stava (5) ovog člana ima pravo na otpremninu u visini iznosa njegove šestomjesečne plaće.

=== Član 146. (Udaljenje s dužnosti) ===

(1) Profesionalno vojno lice udaljava se s dužnosti:

a) za vrijeme dok se nalazi u pritvoru,

b) za vrijeme izdržavanja kazne zatvora do šest mjeseci,

c) ako je zatečeno u izvršenju krivičnog djela ili disciplinskog prijestupa u vezi sa službom,

d) za vrijeme trajanja disciplinskog, odnosno krivičnog postupka, ako bi njegovo zadržavanje u službi bilo štetno po interese službe.

(2) Nakon prestanka razloga udaljenja s dužnosti, nadležni starješina dužan je odlučiti o daljnjem statusu vojnog lica.

(3) Protiv rješenja o udaljenju s dužnosti dozvoljeno je uložiti žalbu starješini nadređenom starješini koji je donio rješenje u roku od osam dana od dana prijema rješenja.

(4) Žalba ne zadržava izvršenje rješenja.

(5) Vrijeme udaljenja s dužnosti ne računa se u vrijeme za unapređenje, osim ako se utvrdi da nije postojao razlog za udaljenje.

(6) Udaljenje s dužnosti dokumentirat će se u pisanoj formi a jedna kopija bit će uložena u personalni dosje i karton o radu profesionalnog vojnog lica.

=== Član 147. (Privremeno upućivanje) ===

(1) Profesionalno vojno lice, zbog potreba službe, može biti privremeno upućeno u štab, neku drugu komandu, jedinicu, ustanovu Oružanih snaga i Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine u istom ili drugom mjestu službe.

(2) Privremeno upućivanje iz stava (1) ovog člana može trajati najduže godinu dana u toku trajanja jednog ugovora.

=== Član 148. (Premještaj) ===

(1) Profesionalna vojna lica u toku službe mogu biti premještena prema potrebama službe.

(2) Ministar odbrane donosi propis kojim se regulira postupak premještaja profesionalnih vojnih lica.

(3) Premještajem, u smislu stava (1) ovog člana, smatra se promjena mjesta službe zbog postavljenja na novu dužnost, ako to zahtijeva promjenu boravišta.

(4) Premještaj se vrši zbog:
a) potreba službe,
b) zamjene profesionalnog vojnog lica koje napušta službu ili odlazi u penziju,
c) potrebe profesionalnog usavršavanja profesionalnog vojnog lica,
d) uobičajene rotacije prema izmjenama u komandovanju,
e) unapređenja,
f) ličnog zahtjeva.

=== Član 149. (Nadležnost za premještaj) ===

(1) Predsjedništvo premješta generale na osnovu prijedloga ministra odbrane.

(2) Ministar odbrane premješta sva ostala profesionalna vojna lica.

=== Član 150. (Pravo na izjašnjavanje) ===

Prije donošenja naredbe za premještaj i postavljenje, profesionalnom vojnom licu omogućit će se izjašnjavanje o tome.

=== Član 151. (Vrijeme obavljanja komandne dužnosti) ===

(1) Profesionalno vojno lice može istu komandnu dužnost, zaključno s dužnosti komandanta brigade i njoj ravnoj dužnosti, obavljati najduže četiri godine.

(2) Izuzetno, zbog potreba službe, dužnosti iz stava (1) ovog člana mogu se obavljati najduže šest godina.

=== Član 152. (Premještaj zbog zdravstvenih razloga) ===

Profesionalno vojno lice može biti premješteno zbog zdravstvenih razloga ako:

a) nadležna ljekarska komisija utvrdi da bi daljnji boravak u mjestu službe zbog karaktera bolesti profesionalnog vojnog lica ili člana njegove uže porodice bio štetan,

b) u mjestu službe ne postoji odgovarajuće formacijsko mjesto,

c) prihvati postavljenje na niže formacijsko mjesto.

=== Član 153. (Upućivanje u druge institucije ili pravna lica) ===

(1) Profesionalno vojno lice može, po potrebi službe, biti upućeno u drugi organ državne uprave, instituciju, agenciju ili pravno lice.

(2) Prava i dužnosti profesionalnih vojnih lica iz stava (1) ovog člana reguliraju se ovim zakonom, važećim zakonima koji reguliraju rad organa iz stava (1) kao i propisima i naređenjima koja izda ministar odbrane.

(3) Profesionalno vojno lice iz stava (1) ovog člana ima sva prava i obaveze profesionalnog vojnog lica, ako zakonom nije drugačije određeno.

=== Član 154. (Promjena roda ili službe) ===

(1) Profesionalnom oficiru ili podoficiru može biti promijenjen rod ili služba na lični zahtjev ili zbog potreba službe.

(2) Licu iz stava (1) ovog člana može se promijeniti rod, odnosno služba na lični zahtjev ako ima potrebne kvalifikacije i ako to dozvoljavaju potrebe popunjavanja. Licu iz stava (1) ovog člana mijenja se rod ili služba, na osnovu potreba Oružanih snaga, u slučaju ukidanja formacijskog mjesta na kojem je lice bilo na službi ili raspoređeno, ili radi popunjavanja upražnjenih mjesta u drugom rodu, odnosno službi, ako navedeno lice ima potrebnu stručnu spremu i da svoj pristanak za promjenu roda ili službe.

(3) Akt o promjeni roda ili službe za lica iz stava (1) ovog člana donosi ministar odbrane.

== POGLAVLJE XVI – ČINOVI I OBILJEŽJA ORUŽANIH SNAGA ==

=== Član 155. (Činovi) ===

(1) Činovi generala, oficira, podoficira i vojnika u Oružanim snagama su sljedeći:

a) činovi generala:
1) Čin: General-pukovnik – NATO oznaka: OF-8 – Način obraćanja: General – Skraćenica: Gen. puk.
2) Čin: General-major – NATO oznaka: OF-7 – Način obraćanja: General – Skraćenica: Gen. maj.
3) Čin: Brigadni general – NATO oznaka: OF-6 – Način obraćanja: General – Skraćenica: Brig. gen.

b) činovi oficira:
1) Čin: Brigadir – NATO oznaka: OF-5 – Način obraćanja: Brigadir – Skraćenica: Brig.
2) Čin: Pukovnik – NATO oznaka: OF-4 – Način obraćanja: Pukovnik – Skraćenica: Puk.
3) Čin: Major – NATO oznaka: OF-3 – Način obraćanja: Major – Skraćenica: Maj.
4) Čin: Kapetan – NATO oznaka: OF-2 – Način obraćanja: Kapetan – Skraćenica: Kap.
5) Čin: Poručnik – NATO oznaka: OF-1 – Način obraćanja: Poručnik – Skraćenica: Por.
6) Čin: Potporučnik – NATO oznaka: OF-1 – Način obraćanja: Potporučnik – Skraćenica: Potpor.

c) činovi podoficira:
1) Čin: Zastavnik I. klase – NATO oznaka: OR-9 – Način obraćanja: Zastavnik – Skraćenica: Zast. I. kl.
2) Čin: Zastavnik – NATO oznaka: OR-8 – Način obraćanja: Zastavnik – Skraćenica: Zast.
3) Čin: Stariji vodnik I. klase – NATO oznaka: OR-7 – Način obraćanja: Stariji vodnik – Skraćenica: St. vod. I. kl.
4) Čin: Stariji vodnik – NATO oznaka: OR-6 – Način obraćanja: Stariji vodnik – Skraćenica: St. vod.
5) Čin: Vodnik – NATO oznaka: OR-5 – Način obraćanja: Vodnik – Skraćenica: Vod.

d) činovi vojnika:
1) Čin: Kaplar – NATO oznaka: OR-3/4 – Način obraćanja: Kaplar – Skraćenica: Kpl.
2) Čin: Vojnik I. klase – NATO oznaka: OR-2 – Način obraćanja: Vojnik – Skraćenica: Voj. I. kl.
3) Čin: Vojnik – NATO oznaka: OR-1 – Način obraćanja: Vojnik – Skraćenica: Voj.

=== Član 156. (Obilježja činova) ===

(1) Obilježja čina generala sastoje se od grba Bosne i Hercegovine s mačevima okruženim zlatnim vijencem od hrastovih listova i zlatnim zvijezdama sa sedam krakova na epoleti oivičenoj zlatnom prugom.

(2) Obilježja činova oficira (OF-1 – OF-2) sastoje se od srebrenih pruga na početku epolete (na ramenu) i srebrenih zvijezda, kako slijedi:

a) Brigadir (OF-5): zlatne pruge na početku epolete i zlatne zvijezde,
b) Pukovnik (OF-4): zlatne pruge na početku epolete i zlatne zvijezde,
c) Major (OF-3): zlatne pruge na početku epolete i zlatne zvijezde,
d) Kapetan (OF-2): srebrene pruge na početku epolete i srebrene zvijezde,
e) Poručnik (OF-1): srebrene pruge na početku epolete i srebrene zvijezde,
f) Potporučnik (OF-1): srebrene pruge na početku epolete i srebrene zvijezde.

(3) Obilježja činova podoficira (OR-5 – OR-9) sastoje se od srebrenih pruga na početku epolete i srebrenih zvijezda.

(4) Obilježja činova vojnika (OR-1 – OR-4) sastoje se od srebrenih pruga na početku epolete i srebrenih oznaka.

=== Član 157. (Dodatni propisi) ===

Ministar odbrane donosi propis o izgledu i načinu nošenja obilježja činova, uniformi, i drugih oznaka u Oružanim snagama.

== POGLAVLJE XVII – DISCIPLINSKA ODGOVORNOST I VOJNA DISCIPLINA ==

=== Član 158. (Vojna disciplina) ===

(1) Vojna disciplina je strogo i savjesno izvršavanje dužnosti i zadataka vojnih lica, propisanih zakonom, drugim propisima i naređenjima nadležnih starješina.

(2) Vojna disciplina je temelj uspješnog funkcioniranja Oružanih snaga.

=== Član 159. (Povreda vojne discipline) ===

(1) Povreda vojne discipline je svako kršenje vojne discipline od strane vojnog lica.

(2) Povreda vojne discipline može biti lakša i teža.

(3) Lakša povreda vojne discipline je disciplinska greška. Teža povreda vojne discipline je disciplinski prijestup.

(4) Za povredu vojne discipline odgovaraju profesionalna vojna lica, lica u rezervnom sastavu i kadeti u vojnoj školi, ako su u toku obavljanja službe ili van nje vojnu disciplinu povrijedili s umišljajem ili iz nehata.

(5) Profesionalna vojna lica, lica u rezervnom sastavu i kadeti u vojnoj školi odgovaraju za povredu vojne discipline dok su na službi u Oružanim snagama.

=== Član 160. (Disciplinske greške) ===

Disciplinske greške su:

a) nepravodobno ili nepotpuno izvršavanje komandi, odluka ili naredbi nadređenog,

b) učestalo kašnjenje na službu ili na dužnost ili raniji odlasci sa službe ili s dužnosti,

c) neopravdani izostanak sa službe ili s dužnosti u trajanju od jednog dana,

d) neobavještavanje nadređenog o spriječenosti dolaska na službu ili na dužnost u roku od 24 sata,

e) povreda propisa o nošenju vojne uniforme, vojničkom izgledu i ličnoj higijeni,

f) neuljudan odnos prema saradnicima, podređenima i nadređenima,

g) povreda propisa o pozdravljanju, obraćanju, predstavljanju i javljanju,

h) konzumiranje alkohola na službi ili tokom obavljanja dužnosti,

i) spavanje na dužnosti,

j) prikrivanje ili neprijavljivanje počinilaca disciplinskih grešaka,

k) drugo postupanje suprotno propisima iz oblasti odbrane, kojim se ne nanosi šteta imovini Bosne i Hercegovine ili drugih javnopravnih organa.

=== Član 161. (Disciplinski prijestupi) ===

Disciplinski prijestupi su:

a) neizvršavanje ili odbijanje izvršavanja komandi, odluka ili naredbi nadređenog,

b) samovoljno napuštanje formacije ili ustanove,

c) samovolja u obavljanju službe ili dužnosti,

d) nesavjesno ili nemarno obavljanje službe,

e) zloupotreba položaja ili prekoračenje službenih ovlaštenja,

f) upotreba sile ili vatrenog oružja suprotno ovom zakonu i propisima donesenim na osnovu ovog zakona,

g) povreda propisa o stražarskoj službi,

h) opijenost ili stanje pod uticajem alkohola, narkotika ili opijata prilikom dolaska na službu ili dužnost ili za vrijeme službe ili obavljanja dužnosti,

i) neovlaštena upotreba sredstava dodijeljenih ili povjerenih radi izvršavanja zadataka ili dužnosti,

j) nanošenje štete vojnoj imovini ili drugoj imovini u vezi s obavljanjem službe,

k) nepreduzimanje ili nedovoljno preduzimanje mjera iz okvira vlastite dužnosti, neophodnih za sigurnost postrojenja, sredstava, lica ili povjerenih ili dodijeljenih predmeta,

l) prikrivanje od ovlaštenih vojnih lica činjenica o načinu izvršenja službene radnje ili upotrebe sile,

m) povreda propisa o tajnim ili povjerljivim podacima ili informacijama,

n) neopravdani izostanak sa službe ili s dužnosti u trajanju dužem od jednog dana,

o) zloupotreba bolovanja,

p) krivotvorenje izvještaja ili podnošenje lažnih izvještaja,

r) krivotvorenje, uništenje ili prikrivanje službenih dokumenata, službenih knjiga ili predmeta,

s) nepreduzimanje propisanih, naređenih ili drugih mjera potrebnih za očuvanje života i zdravlja ljudi ili za očuvanje ispravnosti postrojenja, objekata i tehnike te sredstava za rad,

t) postupak kojim se vrijeđa dostojanstvo podređenih ili mlađih ili koje je diskriminirajuće po spolu, rasi, boji kože, vjeroispovijesti ili nacionalnosti, a naročito seksualno zlostavljanje ili uznemiravanje, odnosno bilo koji postupak kojim se krše prava koja im po propisima pripadaju,

u) nedolično ponašanje koje nanosi štetu ugledu Ministarstva odbrane Bosne i Hercegovine ili Oružanim snagama, naročito narušavanje javnog reda i mira, posebno nepristojnim ponašanjem ili sukobljavanjem na javnom mjestu, ili bilo koji drugi postupak koji remeti javni red i mir, bez obzira na mjesto i vrijeme događaja,

v) sprečavanje, izbjegavanje ili odgađanje internog postupka prema sebi,

z) prikrivanje ili neprijavljivanje počinilaca disciplinskih prijestupa,

aa) obavljanje djelatnosti suprotno odredbama ovog zakona i Zakona o odbrani ili bez prethodnog odobrenja ministra odbrane,

bb) povreda propisa o političkoj djelatnosti ili sindikalnom organiziranju u Oružanim snagama,

cc) ponavljanje disciplinskih grešaka, počinjenjem najmanje dvije disciplinske greške tokom jedne kalendarske godine,

dd) počinjenje krivičnog djela ili postojanje osnovane sumnje da je krivično djelo počinjeno,

ee) ostali postupci suprotni propisima iz oblasti odbrane, kojima se nanosi šteta imovini Bosne i Hercegovine ili drugih javnopravnih organa.

=== Član 162. (Disciplinske sankcije) ===

(1) Za povredu vojne discipline počiniocima se izriču sljedeće disciplinske sankcije:
a) disciplinske mjere;
b) disciplinske kazne.

(2) Za disciplinske greške izriču se disciplinske mjere, a za disciplinske prijestupe disciplinske kazne.

(3) Izuzetno od odredbe stava (2) ovog člana, za disciplinske prijestupe kadeta i rezervnih vojnika izriču se disciplinske mjere.

(4) Za jednu ili više povreda vojne discipline o kojima se istovremeno odlučuje izriče se samo jedna disciplinska mjera ili jedna disciplinska kazna.

=== Član 163. (Izbor vrste i mjere disciplinske sankcije) ===

(1) Pri izboru vrste i mjere disciplinske sankcije uzima se u obzir: vrsta povrede vojne discipline, posljedice povrede vojne discipline, stepen krivice lica protiv kojeg se vodi postupak, pobude iz kojih je povrijeđena vojna disciplina, okolnosti u kojima je povrijeđena vojna disciplina, dotadašnje obavljanje službe i ponašanje lica protiv kojeg se vodi postupak, priroda njegove službe i dužnosti, njegov odnos prema oštećenom i naknadi štete prouzrokovane povredom vojne discipline te druge olakšavajuće i otežavajuće okolnosti.

(2) Načelnik Zajedničkog štaba Oružanih snaga najmanje jednom godišnje predlaže ministru odbrane donošenje obavezujućih uputstava radi utvrđivanja jedinstvene disciplinske politike u provođenju disciplinskih postupaka.

=== Član 164. (Disciplinske mjere) ===

(1) Disciplinske mjere su:
a) opomena,
b) ukor,
c) prekoređna služba u trajanju do tri smjene,
d) zabrana izlaska iz kasarne u trajanju do deset dana,
e) smanjenje plaće od 5% do 20% u trajanju od jednog do tri mjeseca,
f) vojnički pritvor u trajanju do 15 dana.

(2) Disciplinska mjera prekoređne službe iz stava (1) tačke c) ovog člana može se izreći samo kadetima i rezervnim vojnicima.

(3) Disciplinske mjere zabrane izlaska iz kasarne iz stava (1) tačke d) i vojničkog pritvora iz stava (1) tačke f) ovog člana mogu se izreći samo kadetima, rezervnim vojnicima i profesionalnim vojnicima.

(4) Disciplinska mjera smanjenja plaće iz stava (1) tačke e) ovog člana ne može se izreći kadetima ni licima u rezervnom sastavu.

=== Član 165. (Disciplinske kazne) ===

(1) Disciplinske kazne su:
a) zaustavljanje u napredovanju u službi i unapređenju u trajanju od jedne do četiri godine,
b) smanjenje plaće od 21% do 33% u trajanju od četiri do 12 mjeseci,
c) vojnički pritvor u trajanju do 30 dana,
d) prevođenje čina u neposredno niži čin,
e) oduzimanje čina,
f) smjenjivanje s dužnosti uz raspored na formacijsko mjesto neposredno nižeg čina u trajanju od jedne do tri godine,
g) smjenjivanje s komandne, odnosno rukovodne dužnosti uz zabranu imenovanja na takvu dužnost u trajanju od jedne do pet godina,
h) gubitak profesionalne službe.

(2) Disciplinska kazna zaustavljanja u napredovanju u službi i unapređenju iz stava (1) tačke a) ovog člana može se izreći samo profesionalnim vojnim licima, rezervnim oficirima i podoficirima.

(3) Disciplinske kazne smanjenja plaće iz stava (1) tačke b) i vojničkog pritvora iz stava (1) tačke c) ovog člana mogu se izreći samo profesionalnim vojnim licima.

(4) Disciplinske kazne prevođenja u neposredno niži čin iz stava (1) tačke d) i oduzimanja čina iz stava (1) tačke e) ovog člana mogu se izreći samo vojnim licima.

(5) Disciplinska kazna smjenjivanja s dužnosti uz raspoređivanje na formacijsko mjesto neposredno nižeg čina iz stava (1) tačke f) ovog člana može se izreći svim licima na službi u Oružanim snagama, s tim da oficir ne može biti raspoređen na formacijsko mjesto podoficira, a podoficir na formacijsko mjesto vojnika.

(6) Disciplinska kazna smjenjivanja s komandne, odnosno rukovodne dužnosti uz zabranu imenovanja na takvu dužnost iz stava (1) tačke g) ovog člana može se izreći svim licima na službi u Oružanim snagama raspoređenim na komandne, odnosno rukovodne dužnosti.

(7) Disciplinska kazna gubitka profesionalne službe iz stava (1) tačke h) ovog člana može se izreći profesionalnim vojnim licima.

=== Član 166. (Zastarijevanje pokretanja i vođenja disciplinskog postupka) ===

(1) Pokretanje disciplinskog postupka zbog disciplinske greške zastarijeva nakon proteka tri mjeseca od dana kad je nadređeno lice postavljeno na dužnost komandanta čete, njemu ravnog ili višeg nivoa dužnosti saznalo za izvršenu povredu i počinioca, ali najkasnije u roku od šest mjeseci od dana izvršenja povrede, a postupak se mora završiti u roku od šest mjeseci od dana pokretanja.

(2) Pokretanje disciplinskog postupka zbog disciplinskog prijestupa zastarijeva nakon proteka 12 mjeseci od dana kad je nadređeno lice postavljeno na dužnost komandanta brigade, njemu ravnog ili višeg nivoa dužnosti saznalo za disciplinski prijestup, ali najkasnije u roku od dvije godine od izvršenog prijestupa, a postupak se mora završiti u roku od dvije godine od dana pokretanja.

(3) Zastarijevanje pokretanja i vođenja disciplinskog postupka zbog disciplinskog prijestupa koji ima obilježja krivičnog djela te je povodom tog krivičnog djela u toku postupak pred nadležnim tužiocem ili sudom ili je krivični postupak već završen pravosnažnom osuđujućom presudom, nastupa istovremeno kad i zastarijevanje krivičnog gonjenja.

=== Član 167. (Zastarijevanje izvršenja disciplinske sankcije) ===

(1) Zastarijevanje izvršenja disciplinske mjere nastupa nakon proteka dva mjeseca od dana kad je odluka o disciplinskoj mjeri postala izvršna, a zastarijevanje izvršenja disciplinske kazne nakon proteka četiri mjeseca od dana kad je odluka o disciplinskoj kazni postala izvršna.

(2) Izuzetno od odredbe stava (1) ovog člana, zastarijevanje izvršenja disciplinske kazne prestanka profesionalne službe nastupa nakon proteka šest mjeseci od dana kad je odluka o kazni postala izvršna.

(3) Zastarijevanje izvršenja disciplinske kazne prekida se svakom radnjom usmjerenom na izvršenje kazne.

(4) Zastarijevanje izvršenja disciplinske kazne nastupa u svakom slučaju kada protekne dvaput onoliko vremena koliko je propisano u st. (1) i (2) ovog člana.

=== Član 168. (Pomilovanje za vojno disciplinsku sankciju) ===

(1) Pomilovanje za vojno disciplinsku sankciju izrečenu pojedinom profesionalnom vojnom licu, licu u rezervnom sastavu ili kadetu u vojnoj školi može dati ministar odbrane, uz saglasnost Predsjedništva.

(2) Pomilovanjem se može odrediti potpuno ili djelimično oslobađanje od izvršenja disciplinske sankcije ili zamijeniti izrečena disciplinska sankcija blažom disciplinskom sankcijom.

(3) Pomilovanje se može dati samo na osnovu molbe za pomilovanje.

(4) Pomilovanje nema uticaja na prava trećih lica.

(5) Predsjedništvo obavještava Parlamentarnu skupštinu Bosne i Hercegovine do 31. marta svake godine o saglasnostima za pomilovanja za vojno disciplinske sankcije date tokom prethodne kalendarske godine.

=== Član 169. (Brisanje iz vojno disciplinske evidencije) ===

(1) Disciplinska mjera briše se iz vojno disciplinske evidencije nakon proteka dvije godine od dana kada je disciplinska mjera izvršena, pod uslovom da lice nije počinilo novu povredu vojne discipline u roku od jedne godine od dana kad je disciplinska mjera izvršena.

(2) Disciplinska kazna briše se iz vojno disciplinske evidencije nakon proteka četiri godine od dana kada je disciplinska kazna izvršena, pod uslovom da lice nije počinilo novu povredu vojne discipline u roku od dvije godine od dana kada je disciplinska kazna izvršena.

(3) Brisanje iz vojno disciplinske evidencije obavlja se po službenoj dužnosti.

=== Član 170. (Osnovne odredbe o disciplinskom postupku) ===

(1) Vojno disciplinski postupak provodi se u skladu s odredbama ovog zakona i propisa iz člana 33. stav (3) ovog zakona.

(2) Svako može podnijeti disciplinsku prijavu za povredu vojne discipline. Nadležni organi mogu i po službenoj dužnosti pokrenuti disciplinski postupak.

(3) Disciplinski postupak mora biti fer i transparentan. Lice koje odgovara u disciplinskom postupku ima sljedeća osnovna prava:
a) pravo da bude na vrijeme obaviješteno o navodima optužbe za povredu vojne discipline i dokazima kojima se navodi optužbe potkrepljuju te pravo da pisano odgovori na navode optužbe ili da se njegova usmena izjava zapiše,
b) pravo na fer i javno saslušanje u razumnom roku,
c) pravo da ne daje izjavu protiv sebe, pravo prisustva na svakom saslušanju i pravo odbrane protiv navoda optužbe uz stručnu pomoć branioca po svom izboru,
d) pravo na javno izricanje odluke,
e) pravo na žalbu protiv odluke.

(4) Izuzetno od stava (1) tačke b) ovog člana, javnost može biti potpuno ili djelimično isključena sa saslušanja ako to zahtijevaju interesi službe ili dužnosti, javnog reda i državne sigurnosti demokratskog društva, ili ako je to u interesu maloljetnika ili zaštite privatnog života. Javnost također može biti isključena do neophodne mjere u okolnostima kad bi ometala interese pravde prema mišljenju organa koji vodi disciplinski postupak.

(5) Branilac iz stava (3) tačka c) ovog člana može biti svako lice na službi u Oružanim snagama, a ako nije na službi, branilac može biti samo advokat ili advokatski pripravnik.

=== Član 171. (Nadležnost u disciplinskom postupku) ===

(1) Opomenu, ukor, prekoređnu službu u trajanju do tri smjene i zabranu izlaska iz kasarne u trajanju do pet dana izriče nadređeni starješina na položaju komandira voda, njemu jednakog ili višeg položaja.

(2) Ostale disciplinske mjere izriču:
a) komandir čete – zabranu izlaska iz kasarne u trajanju od deset dana i vojnički pritvor u trajanju do tri dana,
b) komandant bataljona i komandir samostalne čete – zabranu izlaska iz kasarne u trajanju od deset dana i vojnički pritvor u trajanju od deset dana,
c) komandant brigade, samostalnog bataljona i starješine njemu ravnog ili višeg položaja – zabranu izlaska iz kasarne u trajanju od deset dana i vojnički pritvor u trajanju od 15 dana i smanjenje plaće od 5% do 20% u trajanju od jednog do tri mjeseca.

(3) Nadležne starješine raspravljaju i odlučuju o disciplinskoj odgovornosti za učinjene disciplinske greške i izriču disciplinske mjere.

(4) Vojniodisciplinska vijeća raspravljaju i odlučuju o disciplinskoj odgovornosti za učinjene disciplinske prijestupe i izriču disciplinske kazne.

=== Član 172. (Vojniodisciplinska vijeća) ===

(1) U Oružanim snagama za raspravljanje i odlučivanje o disciplinskim prijestupima vojnih lica u prvom i drugom stepenu ovim zakonom osnivaju se vojniodisciplinska vijeća.

(2) Prvostepena vojniodisciplinska vijeća imenuje komandant brigade ili starješina istog ili višeg ranga i sastoje se od tri člana od kojih je jedan predsjednik vijeća.

(3) Drugostepeno vojniodisciplinsko vijeće rješava po žalbama na odluke prvostepenih vojniodisciplinskih vijeća i imenuje ga ministar odbrane i sastoji se od tri člana od kojih je jedan predsjednik vijeća.

== POGLAVLJE XVIII – PRESTANAK VOJNE SLUŽBE ==

=== Član 173. (Prestanak vojne službe) ===

(1) Profesionalnom vojnom licu služba prestaje:
a) istekom ugovornog roka o prijemu na službu, ako se ugovor ne produži,
b) zbog trajne zdravstvene nesposobnosti za vojnu službu,
c) zbog ograničene sposobnosti, kada profesionalno vojno lice ne prihvati premještaj uzrokovan izmijenjenim sposobnostima,
d) istekom vremena raspolaganja u skladu s članom 145. ovog zakona,
e) ako pet dana uzastopno neopravdano izostane s dužnosti ili sedam dana u toku godine s prekidima,
f) ako je ocijenjeno konačnom ocjenom &quot;loš&quot;,
g) ako je tri puta uzastopno ocijenjeno ocjenom &quot;potrebno osposobljavanje&quot;,
h) zbog disciplinske kazne oduzimanja čina,
i) zbog disciplinske kazne gubitka službe,
j) ako je pravosnažno osuđeno na bezuslovnu kaznu zatvora u trajanju dužem od šest mjeseci,
k) sporazumno,
l) na osnovu ličnog zahtjeva,
m) ako je u vrijeme prijema na službu postojala smetnja za prijem, koju je profesionalno vojno lice prikrivalo,
n) sticanjem uslova za penziju,
o) smrću.

(2) Propise za uspostavljanje procedura za prekid službe profesionalnih vojnih lica donosi ministar odbrane.

=== Član 174. (Ocjena zdravstvene sposobnosti) ===

(1) Ocjenu zdravstvene sposobnosti za vojnu službu utvrđuje nadležna ljekarska komisija, a na zahtjev profesionalnog vojnog lica ili po zahtjevu starješine ranga komandanta samostalnog bataljona ili višeg starješine.

(2) Ako se profesionalno vojno lice nalazi na bolovanju šest mjeseci neprekidno, odnosno 12 mjeseci s prekidima u posljednje dvije godine, nadležni komandant iz stava (1) ovog člana obavezan je takvo lice uputiti na ocjenu zdravstvene sposobnosti za vojnu službu, a koju daje nadležna ljekarska komisija.

=== Član 175. (Postupak za prestanak službe) ===

(1) Prijedlog za prestanak službe profesionalnog vojnog lica podnosi nadležni starješina ministru odbrane, u roku od osam dana po nastupanju razloga za prestanak službe.

(2) Ministar odbrane donosi naredbu o prestanku službe u roku od 30 dana po prijemu osnovanog prijedloga za prestanak službe.

(3) Naredba o prestanku službe po zahtjevu profesionalnog vojnog lica donosi se najkasnije u roku od 30 dana od dana podnošenja pisanog zahtjeva.

(4) Profesionalno vojno lice razrješava se dužnosti najkasnije u roku od sedam dana od dana donošenja naredbe o prestanku službe.

=== Član 176. (Častan i nečastan otpust) ===

(1) Profesionalnom vojnom licu se u aktu o prestanku službe naznačava da je otpušteno uz &quot;častan otpust&quot; ili &quot;nečastan otpust&quot;.

(2) &quot;Nečastan otpust&quot; dobiva profesionalno vojno lice kojem je služba prestala zbog:
a) neopravdanog izostanka s posla,
b) službene ocjene &quot;loš&quot; ili ocjene &quot;potrebno osposobljavanje&quot;, date tri puta uzastopno,
c) odbijanja premještaja i rasporeda,
d) disciplinske odgovornosti u skladu s pravilima o vojnoj disciplini,
e) činjenice da je pravosnažno osuđeno na bezuslovnu kaznu zatvora u trajanju dužem od šest mjeseci za krivično djelo,
f) prikrivanja činjenica prilikom stupanja na službu od kojih je zavisila odluka o prijemu.

(3) U svim drugim slučajevima prestanka službe profesionalna vojna lica otpuštaju se uz &quot;častan otpust&quot;.

=== Član 177. (Posljedice &quot;časnog otpusta&quot; i &quot;nečasnog otpusta&quot;) ===

(1) Profesionalna vojna lica koja su iz službe otpuštena uz &quot;častan otpust&quot; zadržavaju pravo na službeni naziv čina, te pravo na nošenje vojne uniforme u svečanim prilikama.

(2) &quot;Nečastan otpust&quot; ima za posljedicu gubitak svih prava i povlastica, koja bi profesionalno vojno lice imalo nakon prestanka profesionalne vojne službe, kao što su:
a) pravo na ponovni prijem u profesionalnu vojnu službu,
b) pravo na nošenje vojne uniforme u svečanim prilikama,
c) pravo na oslovljavanje činom.

=== Član 178. (Prestanak obaveze službe u rezervnom sastavu) ===

(1) Pripadniku rezervnog sastava služba prestaje:
a) na osnovu ličnog zahtjeva,
b) zbog trajne zdravstvene nesposobnosti za vojnu službu,
c) zbog ograničene sposobnosti, ako ne postoji mogućnost rasporeda,
d) ako je ocijenjen konačnom ocjenom &quot;loš&quot;,
e) ako je tri puta uzastopno ocijenjen ocjenom &quot;potrebno osposobljavanje&quot;,
f) zbog disciplinske kazne oduzimanja čina,
g) zbog disciplinske kazne gubitka službe,
h) ako je pravosnažno osuđen na bezuslovnu kaznu zatvora u trajanju dužem od šest mjeseci,
i) sporazumno,
j) istekom ugovornog roka o prijemu na službu, ako se ugovor ne produži,
k) ako je u vrijeme prijema na službu postojala smetnja za prijem, koju je pripadnik rezervnog sastava prikrivao,
l) smrću.

(2) Propise za uspostavljanje procedura za prekid službe pripadnika rezervnog sastava donosi ministar odbrane.

== POGLAVLJE XIX – OSTALE ODREDBE ==

=== Član 179. (Priroda naredbi) ===

(1) Akti o unapređenju, premještaju i raspoređivanju oficira i podoficira ne obrazlažu se. Obrazloženje se daje samo u slučaju kada je zahtjev za redovno unapređenje odbijen, kao i u slučaju donošenja akata po žalbama.

(2) Žalba koju uloži profesionalno vojno lice na akt o postavljenju na dužnost, premještaju ili udaljenju s dužnosti ne odgađa njegovo izvršenje.

(3) Upravni spor ne može se voditi protiv akta koji se odnosi na premještaj, unapređivanje, postavljenje i prestanak službe profesionalnog vojnog lica.

=== Član 180. (Pravni akti) ===

Akti koji se odnose na službu profesionalnih vojnih lica u Oružanim snagama, a koji sadrže tajne podatke, bit će saopćeni takvim licima nakon potpisivanja potvrde o prijemu. Datum potpisivanja smatra se datumom dostavljanja.

=== Član 181. (Nadležnosti) ===

(1) U slučaju da zakonom ili propisom donesenim na osnovu ovog zakona nije određena nadležnost drugog organa, za rješavanje u upravnim stvarima u prvom stepenu nadležan je oficir na položaju komandanta samostalnog bataljona, odnosno jedinice istog ili višeg nivoa.

(2) U slučaju žalbe na prvostepenu odluku iz stava (1) ovog člana, o žalbi rješava starješina jedinice direktno nadređen starješini koji je donio prvostepenu odluku.

=== Član 182. (Upravni postupci) ===

(1) Za donošenje rješenja u upravnom postupku nadležan je komandant jedinice u kojoj se lice, o čijem se pravu, odnosno obavezi rješava, nalazi na službi.

(2) Ako se rješava o pravu, odnosno obavezi komandanta iz stava (1) ovog člana ili ako taj komandant po zakonu treba da bude izuzet od rješavanja iz drugih razloga, za donošenje rješenja mjesno je nadležan komandant koji mu je neposredno nadređen.

=== Član 183. (Dodatni propisi) ===

Ministar odbrane, posebnim propisom, odredit će nadležnost starješina za donošenje upravnih i drugih akata, a u skladu sa Zakonom o odbrani i ovim zakonom.

== POGLAVLJE XX – PRIJELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE ==

=== Član 184. (Preuzimanje) ===

(1) Lica na službi u entitetskim vojskama postaju lica na službi u Oružanim snagama dana 1. januara 2006. godine u činu i položaju na kojem su se zatekli 31. decembra 2005. godine.

(2) Ministar odbrane dužan je u roku od godinu dana od stupanja na snagu ovog zakona zaključiti ugovore s licima iz stava (1) ovog člana u skladu i po proceduri propisanoj u Poglavlju XI. ovog zakona.

=== Član 185. (Statusna prava) ===

(1) Sva prava i obaveze stečena na osnovu propisa koji su važili do dana stupanja na snagu ovog zakona ostaju na snazi do rješavanja stanja u službi po ovom zakonu.

(2) Oficiri koji ne ispunjavaju uslove školske spreme po ovom zakonu dužni su u roku od četiri godine od dana stupanja na snagu ovog zakona steći odgovarajuću stručnu spremu u skladu s ovim zakonom.

(3) Podoficiri koji ne ispunjavaju uslove školske spreme po ovom zakonu dužni su u roku od dvije godine od dana stupanja na snagu ovog zakona steći odgovarajuću stručnu spremu u skladu s ovim zakonom.

(4) Lica iz st. (2) i (3) obavezna su svake godine dostaviti dokaz iz kojeg se vidi da se školuju po sistemu godina za godinu.

=== Član 186. (Usklađivanje činova) ===

(1) Sva profesionalna vojna lica i lica u rezervnom sastavu će 1. januara 2006. godine preuzeti činove NATO-a na način utvrđen u članu 155. ovog zakona.

(2) U slučaju da prijašnji čin nema ekvivalentan čin u činovima NATO-a, primjenjuje se sljedeće:
a) lica koja su odslužila dvije trećine ili više na dužnosti u svom sadašnjem činu zaključno sa 31. decembrom 2005. ispunjavaju uslove za unapređenje u sljedeći viši čin,
b) lica koja su odslužila manje od dvije trećine na dužnosti u svom sadašnjem činu zaključno sa 31. decembrom 2005. postavljaju se na prvi niži čin, ali će im se služba u trenutnom činu uzimati u obzir prilikom unapređenja u sljedeći viši čin.

(3) Nijedno lice neće primati manju plaću zbog postavljenja u skladu sa stavom (2) tačka b) ovog člana.

=== Član 187. (Donošenje propisa) ===

U roku od šest mjeseci od dana stupanja na snagu ovog zakona nadležni organi dužni su donijeti propise iz svoje nadležnosti u skladu s ovim zakonom.

=== Član 188. (Primjena propisa) ===

Propisi koji su bili na snazi do dana stupanja na snagu ovog zakona, ako nisu u suprotnosti s ovim zakonom, primjenjuju se do donošenja novih.

=== Član 189. (Zabrana prijema na službu) ===

Od dana stupanja na snagu ovog zakona pa do dana preuzimanja lica na službi u entitetskim vojskama, koji je propisan u članu 184. ovog zakona, Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine, Ministarstvo odbrane Republike Srpske i Federalno ministarstvo odbrane neće vršiti prijem novih lica na službu, izuzev kadeta i stipendista zatečenih na školovanju.

=== Član 190. (Stupanje na snagu) ===

Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u &quot;Službenom glasniku BiH&quot;, a primjenjivat će se od 1. januara 2006. godine, osim ako ovim zakonom nije drugačije propisano.

== Povezane stranice ==

* [[Zakon o odbrani Bosne i Hercegovine]]
* [[Zakon o službi u Vojsci Federacije Bosne i Hercegovine]]
* [[Zakon o službi u Vojsci Republike Srpske]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini]]

[[Kategorija:Zakoni Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Odbrana Bosne i Hercegovine]]</text>
      <sha1>lehs7kogo9z4o8pfbn5actcrpuidphy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorija:Zakoni Bosne i Hercegovine</title>
    <ns>14</ns>
    <id>5580</id>
    <revision>
      <id>12177</id>
      <timestamp>2026-08-14T07:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Napravljena prazna stranica</comment>
      <origin>12177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakon o učešću pripadnika Oružanih snaga Bosne i Hercegovine, policijskih službenika, državnih službenika i ostalih zaposlenika u operacijama podrške miru i drugim aktivnostima u inozemstvu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5581</id>
    <revision>
      <id>12178</id>
      <timestamp>2026-08-14T07:30:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vratiosevalter</username>
        <id>3520</id>
      </contributor>
      <comment>Nova stranica: {{Zakon  | naslov = Zakon o učešću pripadnika Oružanih snaga Bosne i Hercegovine, policijskih službenika, državnih službenika i ostalih zaposlenika u operacijama podrške miru i drugim aktivnostima u inozemstvu  | vrsta = zakon  | nivo = državni  | oblast = Bosna i Hercegovina  | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine  | datum_donosenja = 22. februar 2005.  | glasnik = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, broj 14/05  | stupio_na_snagu = 8. dan od dana objave  |...</comment>
      <origin>12178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13701" sha1="ftyxoyyzus8khqi4rht813whfu8p8ei" xml:space="preserve">{{Zakon
 | naslov = Zakon o učešću pripadnika Oružanih snaga Bosne i Hercegovine, policijskih službenika, državnih službenika i ostalih zaposlenika u operacijama podrške miru i drugim aktivnostima u inozemstvu
 | vrsta = zakon
 | nivo = državni
 | oblast = Bosna i Hercegovina
 | donosilac = Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine
 | datum_donosenja = 22. februar 2005.
 | glasnik = &quot;Službeni glasnik BiH&quot;, broj 14/05
 | stupio_na_snagu = 8. dan od dana objave
 | napomene = Zakon je objavljen u &quot;Službenom glasniku BiH&quot; broj 14/05, a stupa na snagu osmog dana od dana objave (prema članu 26).
}}

Na osnovu članova III.1., III. 5. a) i IV.4.a) Ustava Bosne i Hercegovine, Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine, na sjednici Predstavničkog doma, održanoj 22. decembra 2004. godine, i na sjednici Doma naroda, održanoj 22. februara 2005. godine, usvojila je

'''Z A K O N'''
o učešću pripadnika Oružanih snaga Bosne i Hercegovine, policijskih službenika, državnih službenika i ostalih zaposlenika u operacijama podrške miru i drugim aktivnostima u inozemstvu

== I. OPŠTE ODREDBE ==

'''Član 1.'''
Ovim zakonom uređuje se postupak upućivanja pripadnika i jedinica Oružanih snaga Bosne i Hercegovine, policijskih službenika, državnih službenika i zaposlenika (u daljnjem tekstu: predstavnici BiH) radi učešća u operacijama podrške miru i drugim aktivnostima u inozemstvu, postupak njihovog povlačenja iz mirovnih operacija i drugih aktivnosti u inozemstvu, te način finansiranja takvih operacija i aktivnosti.

'''Član 2.'''
U smislu odredbi ovog zakona, operacije za podršku miru i druge aktivnosti podrazumijevaju:
1. Operacije sprečavanja sukoba:
   a) posmatračke misije;
   b) preventivno raspoređivanje snaga;
   c) obuku za operacije podrške miru.
2. Operacije očuvanja mira:
   a) nadgledanje primirja i prekida vatre;
   b) razdvajanje snaga;
   c) razoružanje i demobilizacija.
3. Operacije uspostavljanja, provođenja i izgradnje mira:
   a) kontrola provođenja embarga i sankcija;
   b) zaštita ljudskih prava;
   c) vojna pomoć civilnim vlastima;
   d) stvaranje sigurnosnog okruženja za provođenje humanitarnih operacija.
4. Učešće u aktivnostima međunarodnih sigurnosnih i odbrambenih organizacija, kojima je Bosna i Hercegovina pristupila na osnovu međunarodnih ugovora, a koje ne podrazumijeva aktivnosti iz st. 1., 2., 3. i 7. ovog člana;
5. Humanitarne operacije kao samostalne operacije u slučaju prirodnih, tehničko-tehnoloških ili ekoloških nesreća;
6. Učešće u vojnim vježbama i obuci na osnovu međudržavnih ugovora;
7. Otklanjanje posljedica terorističkih napada.

'''Član 3.'''
Pripadnici i jedinice Oružanih snaga BiH, policijski službenici, državni službenici i zaposlenici, koji se upućuju u inozemstvo radi učešća u operacijama podrške miru i drugim aktivnostima, imaju obavezu da:
- zastupaju interese Bosne i Hercegovine u skladu s mandatom misije,
- savjesno izvršavaju svoje zadatke i obaveze i poštuju lanac rukovođenja i komandovanja,
- provode i poštuju norme međunarodnog prava,
- snose troškove proistekle iz neopravdanog prekida angažiranja u misiji,
- ukoliko počine disciplinski prijestup, učine prekršajno ili krivično djelo, podliježu odgovornosti po zakonima Bosne i Hercegovine i međunarodnim konvencijama.

== II. POSTUPAK DONOŠENJA ODLUKE O UČEŠĆU PREDSTAVNIKA BiH U OPERACIJAMA PODRŠKE MIRU I DRUGIM AKTIVNOSTIMA U INOZEMSTVU ==

'''Član 4.'''
Odluku o učešću predstavnika BiH u aktivnostima iz člana 2. tačke 1., 2., 3. i 7. donosi Predsjedništvo BiH.
Prije donošenja odluke iz stava 1. ovog člana, Predsjedništvo BiH će od Vijeća ministara BiH pribaviti ocjenu opravdanosti učešća u konkretnoj operaciji. Ocjena sadrži vanjskopolitičke, pravne, sigurnosne, odbrambene i finansijske aspekte. Vijeće ministara BiH dužno je dostaviti traženu ocjenu u roku od 60 dana od dana dostavljanja zahtjeva.
Vijeće ministara BiH može, na prijedlog nekog od ministarstava ili nadležnih državnih i entitetskih organa, odlučiti da pred Predsjedništvom BiH pokrene obrazloženu inicijativu o učešću u operacijama podrške miru.

'''Član 5.'''
Odluku o učešću predstavnika BiH u aktivnostima iz člana 2. tač. 4., 5. i 6. donose ministarstva Vijeća ministara BiH čiji se pripadnici upućuju u konkretnu operaciju podrške miru.

'''Član 6.'''
Parlamentarna skupština BiH dužna je razmatrati odluke Predsjedništva BiH o učešću pripadnika Oružanih snaga BiH, policijskih službenika, državnih službenika i zaposlenika u operacijama podrške miru u roku od 60 dana od dana donošenja odluke. Ako Parlamentarna skupština BiH ne potvrdi odluku Predsjedništva BiH u datom roku, odluka će se smatrati odbijenom i obustavit će se sve aktivnosti na njenom provođenju.

'''Član 7.'''
Kod donošenja odluka o učešću predstavnika BiH, u operacijama podrške miru i drugim aktivnostima, uvažavaju se sljedeći kriteriji:
a) državni interes BiH,
b) postojanje međunarodne obaveze Bosne i Hercegovine preuzete međunarodnim i međudržavnim ugovorima i sporazumima,
c) definirana pravila angažiranja sa jasnim ciljevima,
d) definirani finansijski izdaci.

== III. POSTUPAK DONOŠENJA NAREDBE O UPUĆIVANJU PRIPADNIKA I JEDINICA ORUŽANIH SNAGA BOSNE I HERCEGOVINE U INOZEMSTVO ZBOG UČEŠĆA U OPERACIJAMA PODRŠKE MIRU I DRUGIM AKTIVNOSTIMA ==

'''Član 8.'''
Pripadnici Oružanih snaga BiH upućuju se u operacije podrške miru i druge aktivnosti u inozemstvo naredbom ministra odbrane BiH, te na osnovu ovog zakona i Zakona o odbrani BiH.
Akta iz stava 1. ovog člana, institucije i komande u sistemu odbrane BiH realizirat će svojim naredbama neposredno u skladu s ovlaštenjima koja imaju u operativnom i administrativnom lancu komandovanja.

'''Član 9.'''
Prije donošenja naredbe o upućivanju jedinice Oružanih snaga BiH u inozemstvo radi učešća u aktivnostima iz člana 2. tačka 4. ovog zakona, ministar odbrane BiH pribavit će odobrenje Predsjedništva BiH za učešće u svakoj konkretnoj aktivnosti.

'''Član 10.'''
O donošenju naredbe o učešću pripadnika i jedinica Oružanih snaga BiH, u humanitarnim operacijama po članu 2. tačka 5. ovog zakona, ministar odbrane BiH neodgodivo će izvijestiti Vijeće ministara BiH, Predsjedništvo BiH i Parlamentarnu skupštinu BiH. Ako Predsjedništvo BiH i Parlamentarna skupština BiH ne odobre aktivnosti u roku od 30 dana od dana donošenja naredbe, ministar odbrane BiH dužan je donijeti naredbu o trenutnom povlačenju pripadnika i jedinica Oružanih snaga BiH u Bosnu i Hercegovinu.

'''Član 11.'''
Pripadnici i jedinice Oružanih snaga BiH učestvuju u redovnoj obuci i vježbama po članu 2. tačka 6. na osnovu godišnjeg plana obuke i vježbi u inozemstvu. Ministar odbrane BiH će najkasnije do 15. septembra tekuće godine upoznati Vijeće ministara BiH s godišnjim planom vježbi i obuke za narednu kalendarsku godinu i uputit će neodgodivo informaciju o godišnjem planu Parlamentarnoj skupštini BiH i Predsjedništvu BiH.

== IV. POSTUPAK DONOŠENJA ODLUKE, ODNOSNO NAREDBE O UPUĆIVANJU POLICIJSKIH SLUŽBENIKA, DRŽAVNIH SLUŽBENIKA I OSTALIH ZAPOSLENIKA U INOZEMSTVO ZBOG UČEŠĆA U OPERACIJAMA PODRŠKE MIRU I DRUGIM AKTIVNOSTIMA ==

'''Član 12.'''
Nadležni ministri i rukovodioci državnih upravnih organizacija, vodeći računa o stručnosti, zahtjevima misije i nacionalnoj zastupljenosti, određuju nacionalni sastav, vrstu opreme, kontingent za smjenu i druga pitanja vezana za izvršenje misije.

'''Član 13.'''
Policijski službenici, državni službenici i ostali zaposlenici upućuju se u operacije podrške miru i druge aktivnosti u inozemstvu na osnovu odluke nadležnog ministra, odnosno rukovodioca državne upravne organizacije, u skladu s ovim zakonom.

== V. PROMJENA MANDATA I POVLAČENJE U SLUČAJU VANREDNIH OKOLNOSTI ==

'''Član 14.'''
Ako u toku izvršavanja misije dođe do promjene njenog karaktera iz kojeg proističe ozbiljno ugrožavanje interesa Bosne i Hercegovine ili neprihvatljiv rizik za živote predstavnika BiH u operacijama podrške miru i drugim aktivnostima, Predsjedništvo BiH može donijeti odluku o trenutnom povlačenju dijela ili cjelokupnog upućenog kontingenta predstavnika Bosne i Hercegovine.

== VI. KOMANDOVANJE I IZVJEŠTAVANJE ==

'''Član 15.'''
Predstavnici BiH u operacijama podrške miru i drugim aktivnostima u inozemstvu, za vrijeme priprema, upućivanja i izvršavanja misije potčinjeni su komandantu-šefu misije kojeg imenuje organ nadležan za donošenje odluke o učešću.
Komandant-šef misije u ispunjavanju svojih obaveza i zadataka potčinjen je komandi multinacionalnih snaga i organima vlasti Bosne i Hercegovine.
U slučaju da su dobiveni zadaci i obaveze u suprotnosti sa zakonom ili odlukama nadležnog organa BiH, komandant-šef misije postupa po zakonima Bosne i Hercegovine, ako međunarodnim ugovorom nije drugačije određeno.

'''Član 16.'''
Predsjedništvo BiH i Vijeće ministara BiH podnose redovni izvještaj Parlamentarnoj skupštini BiH dva puta godišnje, a vanredni izvještaj prema potrebi i zahtjevu od strane Parlamentarne skupštine BiH.
Izvještaj Parlamentarnoj skupštini BiH treba da sadrži informacije o:
- karakteru misije ili aktivnosti,
- strukturi snaga,
- stanju na terenu,
- rezultatima misije.

'''Član 17.'''
Parlamentarna skupština BiH će dva puta godišnje razmatrati učešće predstavnika BiH u operacijama podrške miru, a do kraja septembra tekuće godine donositi odluku o opravdanosti i nivou učešća u operacijama podrške miru za narednu godinu.

== VII. OVLAŠTENJA ZA PROVOĐENJE ODLUKE ==

'''Član 18.'''
Ministarstva, odnosno državne upravne organizacije Bosne i Hercegovine i entiteta pružaju stručnu pomoć iz svog djelokruga u postupku upućivanja pripadnika Oružanih snaga BiH, policijskih službenika te državnih službenika i ostalih zaposlenika u inozemstvo, prelaska državne granice, praćenja njihovog rada i boravka u inozemstvu, te povlačenje iz inozemstva i njihovog povratka u Bosnu i Hercegovinu.

'''Član 19.'''
Ovlašćuju se nadležni ministri, odnosno rukovodioci državnih upravnih organizacija da donesu propise za provođenje ovog zakona.

'''Član 20.'''
U vezi s donošenjem ili provođenjem odluka donesenih u skladu s ovim zakonom, za potpis međunarodnih akata koji se sklapaju radi provođenja međunarodnih ugovora ili im prethode, ako tim međunarodnim aktima Bosna i Hercegovina ne preuzima nove međunarodnopravne obaveze, ovlašteni su nadležni ministri i rukovodioci državnih upravnih organizacija.

== VIII. UČESNICI U OPERACIJAMA PODRŠKE MIRU I DRUGIM AKTIVNOSTIMA U INOZEMSTVU ==

'''Član 21.'''
Predstavnicima BiH upućenim u inozemstvo radi učešća u mirovnim operacijama i drugim aktivnostima garantira se:
1. diplomatska i pravna pomoć i zaštita Bosne i Hercegovine;
2. zaštita ljudskih prava zagarantiranih Ustavom Bosne i Hercegovine;
3. pravo na plaćeno odsustvo za vrijeme trajanja mirovne operacije kao i druga prava koja proizlaze iz radnopravnog statusa;
4. povratak na ranije radno mjesto, odnosno raspoređivanje na drugo radno mjesto u skladu sa stručnom spremom i činom, odnosno zvanjem;
5. pravo na naknadu štete u slučaju fizičkog oštećenja ili gubitka života, koja će se utvrditi posebnim propisom.

Lica iz stava 1. ovog člana dužna su, u roku od 30 dana od dana završetka operacije podrške miru, javiti se nadležnom ministarstvu ili upravnom organu, odnosno upravnoj organizaciji radi nastavljanja radnog odnosa.

Prava iz stava 1. tač. 3. i 4. navedena lica ostvaruju kod nadležnog ministarstva ili upravnog organa, odnosno upravne organizacije.

'''Član 22.'''
U operacije podrške miru i druge aktivnosti u inozemstvu mogu se upućivati samo obučeni i prethodno pripremljeni pripadnici Oružanih snaga BiH, policijski službenici, te državni službenici i ostali zaposlenici.

'''Član 23.'''
Pripadnici profesionalnog sastava Oružanih snaga BiH i policije mogu biti upućeni u inozemstvo zbog učešća u operacijama podrške miru i drugih aktivnosti u inozemstvu iz člana 2. ovog zakona.
Pripadnici rezervnog sastava Oružanih snaga BiH mogu biti upućeni u inozemstvo samo radi pružanja humanitarne pomoći, te učešća u vježbama i obuci na osnovu međunarodnih ugovora i pod uslovom dobrovoljnosti.
U operacije podrške miru i druge aktivnosti u inozemstvo ne mogu biti upućeni vojnici na služenju vojnog roka iz Federacije BiH, odnosno iz Republike Srpske.

'''Član 24.'''
Policijski službenici, državni službenici i ostali zaposlenici mogu biti upućeni u inozemstvo radi obavljanja civilnih poslova i zadataka u operacijama podrške miru i drugim aktivnostima u inozemstvu iz člana 2. ovog zakona, isključivo uz ličnu saglasnost.

== IX. FINANSIRANJE ==

'''Član 25.'''
Sredstva potrebna za finansiranje priprema, opremanja, upućivanja i učešća pripadnika Oružanih snaga BiH, policijskih službenika, te državnih službenika i drugih lica i njihovog povlačenja iz operacija podrške miru i drugih aktivnosti u inozemstvu iz člana 2. ovog zakona osiguravaju se iz Budžeta institucija Bosne i Hercegovine.

== X. ZAVRŠNE ODREDBE ==

'''Član 26.'''
Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u «Službenom glasniku BiH», a objavit će se i u službenim glasilima entiteta i Brčko Distrikta BiH.

== Povezane stranice ==

* [[Zakon o odbrani Bosne i Hercegovine]]
* [[Zakon o službi u Oružanim snagama Bosne i Hercegovine]]
* [[Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini]]

[[Kategorija:Zakoni Bosne i Hercegovine]]
[[Kategorija:Zakoni]]</text>
      <sha1>ftyxoyyzus8khqi4rht813whfu8p8ei</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>