Wikipedia bxrwiki https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8E%D1%83%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Меди Тусхай Хэлэлсэхэ Хэрэглэгшэ Хэрэглэгшые хэлэлсэхэ Википеэди Википеэди тухай хэлэлсэхэ Файл Файл хэлэлсэхэ MediaWiki MediaWiki хэлэлсэхэ Загбар Загбар хэлэлсэхэ Туһаламжа Туһаламжа хэлэлсэл Категори Категори хэлэлсэхэ TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Новосибирскын можо 0 3560 74636 73319 2026-05-17T00:28:43Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 74636 wikitext text/x-wiki {{Оросой холбоото уласай нютаг можо тухай мэдээн | BxrNm = Новосэбирскэ можо | OfNm1 = |RuNm = Новосибирская |RuPostfix = область |FSFlag = |FSCoA = |FlagLnk = |CoALnk = |FSMapName = Map of Russia - Novosibirsk Oblast (2008-03).svg |FSCtrWhat = Ниислэл |FSCtrNm = [[Новосибирск]] |AreaRnk = 19 |TotArea = |WaterPrcnt = 2.9 |PopRnk = 17 |PopQty = 2666407<ref>[http://www.gks.ru/bgd/free/b04_03/Isswww.exe/Stg/d01/65oz-shisl28.htm Об оценке численности постоянного населения на 1 января 2011г] ([http://www.webcitation.org/616BouJMp 2011-08-21])</ref> |PopCtDate = 2011 |PopDens = 54 |GDP = 54 |GDPCtDate = 2008 |GDP(PPP) = 54 |GDPRnk = 18 |FedDistrNm = [[Сибириин холбооной тойрог|Сибириин]] |EcRegNm = {{s|Западно-Сибирский}} |CadNo = 54.154 |HeadTtl = Губернатор |HeadNm = {{s|[[Юрченко, Василий Алексеевич|Василий Алексеевич Юрченко]]}} |LegislTtl = Председатель областного<br />Законодательного собрания |LegislNm = {{s|[[Мороз, Иван Григорьевич|Иван Григорьевич Мороз]]<ref>[http://www.kommersant.ru/doc-y.aspx?DocsID=1530305 Коммерсант Сибирь «Ивана Мороза отозвали с пенсии»]</ref>}} |WeblTtl = Инвестиционный портал области |WeblNm = [http://newsib.ru] |MSKS = +3 |}} '''Новосэбирскэ можо''' ({{lang-ru|Новосиби́рская о́бласть}}, ''Novosibirskaya oblast''), гэжэ [[Оросой холбоото улас]]ай [[нютаг можо]]. Можонууд ниислэл — [[Новосэбирск]]. == Газар зүй == == Хотонууд == == Демокраати == == Уласууд == == Холбооһон == <references/> {{Commonscat|Novosibirsk Oblast}} '''Органы власти''' * [http://www.adm.nso.ru/ Администрация Новосибирской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112203909/http://www3.adm.nso.ru/ |date=2008-01-12 }} {{rus icon}} * [http://www.sovet-nso.ru/start/ Законодательное собрание Новосибирской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223202636/http://www.sovet-nso.ru/start/ |date=2010-12-23 }} {{rus icon}} * [http://www.sibgerold.ru/geraldika_NSO_r.php Гербы Муниципальных районов Новосибирской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090819182515/http://www.sibgerold.ru/geraldika_NSO_r.php |date=2009-08-19 }} {{rus icon}} '''Разное''' * [http://terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=54 Новосибирская область в справочнике-каталоге «Вся Россия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014142519/http://www.terrus.ru/cgi-bin/allrussia/v3_index.pl?act=reg&id=54 |date=2008-10-14 }} {{rus icon}} * [http://www3.adm.nso.ru/_1pages/ru/70nso/Hist.html Историческая справка к 70-летнему юбилею Новосибирской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070812013732/http://www3.adm.nso.ru/_1pages/ru/70nso/Hist.html |date=2007-08-12 }} {{rus icon}} * [http://www.classbase.ru/okato/index/parent/13739 Состав Новосибирской области по ОКАТО] {{rus icon}} * [http://rosmaps.ru/russia/novosibirskaya-oblast Карты Новосибирской области] {{rus icon}} {{Сибириин холбооной тойрог‎}} {{Оросой холбоото улас}} {{rus-el}} <!-- Categories --> [[Категори:Оросой холбоото уласай можонууд]] {{stub}} 3qx5azj06mvw0abt10nmvt5wjn57jhr Цэрэнэй Цэрэнжабай Бабаасан 0 6068 74639 73008 2026-05-17T02:07:26Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 74639 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс хувь хүн | нэр = Цэрэнэй Цэрэнжабай Бабаасан | file = | зурагны_дэвсгэр_тайлбар = Бабасан Цыренжапович Цыренов | тайлбар = | төрсөн_огноо = [[1910 жэл]] | төрсөн_газар = Бүрдэ, [[Буряад Орон]] | нас_барсан_огноо = [[Хяагта]] | нас_барсан_газар = | үндэстэн = буряад | бусад_нэр = | алдаршсан_хувь_нэмэр = | ажил_мэргэжил = Эхэ ороной Ехэ дайнда 1938—1945 оной Финландын Фронтһоо эхилжэ ябаһан байна }} '''Цэрэнэй Цэрэнжабай Бабаасан''' ({{lang-ru|Бабаасан Цэрэнжапович Цэрэнов}}, [[1910 жэл]], Бүрдэ, [[Буряад Орон]] — [[1987 жэл]], [[Хяагта]]) болбол Эхэ ороной [[Дэлхэйн 2-дугаар дайн|Ехэ дайнда 1938—1945]] оной Финландын Фронтһоо эхилжэ ябаһан байна. == Намтар == Буряад Уласай Хяагта аймагай [[Бүрдэ]] һууринда [[1910 он]]до түрэһэн. Сэрэгэй албанда [[1938 он]]ой [[9 һарын 6]]-нда Хяагтын РВК-һаа татагдаһан. [[1939 он]]ой 9 һараһаа 4 һара хүртэр 68-дугаар служихэ соо 68 полк. Соо апрель [[1939 он]]ой тэр сургууль бишыхан авиаци специалистууд, энэ закончихэ соо май [[1940 он]]ой. Май 1940 оной — май [[1941 он|1941 оной]] служихэ стрелок-радист — 215 авиаци полк холо али холын хэх, дайна соо 32 авиаци отряд, 42 авиаци полк холын хэх. Байха нэрэ «старший сержант». Соо ассух, бэшэг эскадрилия командир, социалис улас герой Ф. Я. Брысев руу [[21 сентябрь]] [[1944 он]]ой, хэлэхэ, γтэлхэ сержант Б. Ц. Цыренов <blockquote> …в период с [[22 июня]] [[1941 год]]а по август [[1944 год|1944]] совершил в качестве воздушного стрелка 144 боевых вылета, из них днём-6, ночью-138 боевых вылета. </blockquote> Байха бүх дайной нүргээн 650 цагууд. Ялаа соо мөнгөгүй болох төмөр замууд, нисэх буудал блокууд, алаха скопления войск и 2 раза на территорию [[Герман|Ярмаан]] для уничтожения военно-промышленных объектов: г. Тильзит −20.04.1943, г. Инстенбург-23.04.1943 г. [[1942 он]]ой 9 һарада ниидэхэ онгосонь эсэргүү талын нютаг дэбисхэр болохо [[Финланд]]ада совершил вынужденную посадку на территории противника в . В октябре [[1943 год]]а в Белоруссии <blockquote> .. самолёт шатаа, экипажынь десантлажа амиды гараа… </blockquote> Бабаасан өөрын бэеэр германай [[МЕ-109]], [[МЕ-110]] гэһэн 2 һүнөөгшэ онгосо усадхаһан байна. Дайнай үедэ [[1943 он]]до, 1943 оной 10 һарада болон [[1944 он]]ой 3 һарада тус тус гурба шархатуулһан байна. Һүүлшынхиеэ эмнэлгэдэ хэбтэжэ гараад, авиациин байршалай 93-дугаар районой аэродромой үйлэшэлгын 121-дүгээр батальондо шэлжүүлэгдээ. Тэрэ үедэ штабай дарга ахамад Галкин байһан. Участвовал в обороне Советского Заполярья: (Подушенное-африканда- продвижение морских караванов союзников в Северные порты СССР. Начальник штаба 109-го БАП гвардии майор Никитин, подполковник Должиков. С [[1941 год]] по 1945 гг. летал с лётчиком-лейтенантом, позже ставшим майором, Героем Советского Союза Ф. Я. Брысевым, жившем после войны в г. Москва. По завершении конфликта, а также в его течении, его наградили рядом медалей и орденов. В послевоенное время Бабасан жил в городе [[Кяхта]] Республики Бурятия. Умер в [[1987 год]]у в возрасте 76 лет после продолжительной болезни<ref>[http://www.people.su/121510 Бабасан Цыренжапович Цыренов биография]{{Dead link|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Шагнал == === Одон === * Эхэ ороной дайнай 1-р зэргын хоёр одон. === Медаль === * За отвагу; * За боевые заслуги; * За оборону Сталинграда; * За оборону Ленинграда; * За оборону Советского Заполярья; * Победа над Германией; * Доблесть и отвага в Великой Отечественной войне. === Дайнай һүүлээрхи шагнал === * Илалтын 25 жэлэй ой; * Илалтын 30 жэлэй ой; * ЗСБНХУ-ай Зэбсэгтэ хүсэнэй 50 жэлэй ой<ref>{{Cite web |title=Сайт бурятского народа — Форум — Военная элита нашего народа 18-21 вв. |url=http://www.buryatia.org/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=12875&start=315&sid=cf808c99b85abeb2322051ea38022820 |accessdate=2013-01-29 |archivedate=2015-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923195325/http://www.buryatia.org/modules.php?name=Forums&file=viewtopic&t=12875&start=315&sid=cf808c99b85abeb2322051ea38022820 }}</ref> == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} [[Категори:Буряад орондо түрэһэн]] [[Категори:Буряад орондо наһа бараһан]] [[Категори:Эхэ ороной дайнда ябаһан]] [[Категори:Хүнүүд]] ti1fgmm3b6bj4tbg2873yb39sqtj75d Римэй эзэнтэ гүрэн 0 7737 74637 71363 2026-05-17T00:55:14Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 74637 wikitext text/x-wiki {{Түүхын улас |буряад_нэрэ = Римэй эзэнтэ гүрэн |уугуул_нэрэ = {{lang-la|Imperium Romanum}} |статус = [[Эзэнтэ гүрэн]] |дуулал = |туг = |тугай_бэшэлгэ = |һүлдэ = Augustus Aureus infobox version.png|150px |һүлдын_бэшэлгэ = <small>[[Октавиан Август|Август эзэн хаанай]] алтан зоос</small> |газарай_зураг = Roman Empire Trajan 117AD.png |хэмжээ = |бэшэлгэ = Траян эзэн хаанай үеын газарай зураг |байгуулга = {{МЭҮ}} 27 |усадхалга = 476 |p1 = Римэй Республика |image_p1 = [[File:Consul et lictores.png|30px|link=Roman Republic]] |s1 = Византиин эзэнтэ гүрэн |image_s1 = [[File:Constantine multiple CdM Beistegui 233.jpg|30px|link=Byzantine Empire]] |уряа = {{lang-la|Senatus Populusque Romanum}} |ниислэл = [[Рома]], 330 он хойшо — [[Стамбул|Константинополь]] |хотонууд = |хэлэн = [[латин хэлэн]], [[грек хэлэн]] |мүнгэн_тэмдэгтэ = |дополнительный_параметр = |содержимое_параметра = |газар_нютаг = 4 790 000 км² (117 он); |хүн_ама = |засаглалай_хэлбэри = [[Эзэнтэ Хаанта улас]] |обог_удам = |<!--- Titles and names of the first and last leaders and their deputies ---> |тэргүүнэй_тушаал = [[Эзэнтэ хаан]] |тэргүүн1 = [[Октавиан Август]] (түрүүшын хаан) |тэргүүн_үе1 = {{МЭҮ}} 31 — 14 |тэргүүн2 = |тэргүүн_үе2 = |тэргүүн3 = |тэргүүн_үе3 = |тэргүүн4 = |тэргүүн_үе4 = |тэргүүн5 = |тэргүүн_үе5 = |шажан = |дополнительный_параметр1 = |содержимое_параметра1 = |Этап1 = |Дата1 = |Этап2 = |Дата2 = |Этап3 = |Дата3 = |Этап4 = |Дата4 = |Год1 = |Год2 = |Год3 = |Год4 = }} '''Римэй эзэнтэ гүрэн''' ({{lang-la|Imperium Romanum}}) [[эртэнэй Рома|эртын Римэй]] [[эргэншэл|соёл эргэншэлэй]] [[Римэй Республика|Республикын]] даарахи үе шата болоод засаглалай автократи хэлбэриие абажа, [[Европо]], [[Газарай дундада тэнгис]]эй эргэн тойрондо асар томо нютаг дэбисхэр эзэлжэ байһанаараа онсолиг юм.<ref>"Roman Empire, " Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2008</ref> Энэ нэрэ томьёогоор анханай эзэн хаан [[Октавиан Август]]ай үе болон тэрэнэй дараахи хугасааные элирхылдэг. Энэ үмэнэ байһан [[Римэй Республика]] хэд хэдэн удаагай эргэнэй дайнаар һуларжа, доройтобо. Республикын хожуу үеын тэмсэлэй үеээр олон зуун сенаторнууд алуулһан гү, али үхэхэд [[Римэй сенат]] эхинэй үедэ [[Анхадугаар триумвират]]ай дэмжэгшэдээр нүхэгдэжэ байһан бол хожом [[Хоёрдугаар триумвират]]ай дэмжэгшэдээр нүхэгдэжэ байба. Республикаһаа эзэнтэ гүрэн рүү шэлжэһэн шэлжэлтые хэд хэдэн үйлэ ябадалаар тэмдэглэхэ һанал байдаг. Энэниин дотор [[Юлий Цезарь]] {{МЭҮ}} 44 ондо [[Римэй диктатор]]оор наһан туршадаа томилогдоһон ябадал, [[Актиумын тулалдаан]] ({{МЭҮ}} 31 оной 9 дүгээр һарын 2), Римэй сенат Октавианда хүндэтэ ''Август'' ({{МЭҮ}} 27 оной 1 дүгээр һарын 4) сула үгэһэн ябадалаар тэмдэглэхэ һанал гаража байба. Октавиан/Август Римэй Республикые абарһанаа албан ёһоор тунхаглажа, эрхэ мэдэлээ Республикын хэлбэриин доро болгоомжотой нуун далдалжа байба. Тухайлбал [[консул]]нууд һунгагдаһан байһан, плебейшүүдэй [[трибуна]]нууд хуули тогтоомжо һанал болгожо байһан, сенаторнууд Римэй курияда мэтгэлсэсээр байба. Гэбэш бүхы зүйлэдэ нүлөөлжэ, эсэсэй шиидбэриие хинадаг байһан хүниинь Октавиан болон тэрэнэй дараа гаража ерэһэн бүхы эзэн хаан байгаа. Тэрэ шаардалга гарабал [[Римэй легион]]ууд тэрэниие дэмжэжэ байба. [[Лата хэлэн]]эй ''Imperium Romanum'' (Римэй эзэнтэ гүрэн) гэхэ нэрэ томьёонь магадгүй хамагай һайн танигдаһан латин үгэ юм. Энэ нэр томьёоной ''imperium'' гэхэ үгэнь Римэй сэрэгэй захирагша — императорта дагаар ороһон хүнэй [[амидарал]]ай хүрээг элидхэдэг юм (жэшээлбэл хүмүүн бүхы зарим улас орон — газар нютаг). Римэй тэлэлтэ бүгэдэ найрамдаха уласай үедэ эхилһэн болобошье эзэн хаан [[Траян]]ай үедэ оргилдоо хүрэбэ. Нютаг дэбисхэрэй тэлэлтын энэ оргил үедэ Римэй эзэнтэ гүрэн 6,5 сая оршом км²<ref>Parker, Philip, «The Empire Stops Here». p.2.</ref> хуурай газарые хамаржа байлаа. Эзэнтэ гүрэн үргэн уудам нютаг дэбисхэрые удаан хугасаанда харьяалжа байһан ушарһаа дэлхэйн улас оронуудай [[хэлэн]], [[шажан]], [[уран барилга]], [[гүн ухаан]], [[хуули]], [[засаглал]]да нүлөөлһэн нүлөөлэл мүнөөе хүрэтэр хадгалагдаһанаар ерэһэн. {{МЭ}} III зуунай һүүлээр [[Диоклетиан]] үргэн уудам нютаг дэбисхэрые ударидалга доороо нэгэдхэн барижа байхын тулада эрхэ мэдэлые хамтаран түрэ баригша эзэн хаадай дунда хубааха практика тогтообо. Дараашын хэдэн арбан жэлэй турша эзэнтэ гүрэн гол түлэб зүүн/баруун тэнхэлгын дагуу хубаагдаха болоһон. 395 ондо [[I Феодосий]] наһа бараһанай дараа эзэнтэ гүрэн һүүлын удаа хубаагдаба.<ref>Chester G. Starr, ''A History of the Ancient World, Second Edition.'' Oxford University Press, 1974. pp. 670—678.</ref> 476 ондо [[Ромул Август]] Одоакриин шахалтаар хаан шэрээнһээ бууһанаар [[Баруун Римэй эзэнтэ гүрэн]] задаран унаба.<ref>Isaac Asimov. ''Asimov’s Chronology of the World.'' Harper Collins, 1989. p. 110.</ref> Зүүн Римэй гү, али [[Византиин эзэнтэ гүрэн]] 1453 ондо [[XI Константин Палеолог]] наһа баража, [[Константинополь]] хотые [[II Мехмед]]эй ударидаһан [[Османай эзэнтэ гүрэн|Османай туркууд]] эзэлхэ хүрэтэр оршон тогтонобо.<ref>Asimov, p. 198.</ref> == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} == Холбооһон == * Adena, L. [http://cliojournal.wikispaces.com/How+the+Jesus+Cult+Captured+the+Roman+State The 'Jesus Cult' and the Roman State in the Third Century] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104073248/http://cliojournal.wikispaces.com/How+the+Jesus+Cult+Captured+the+Roman+State |date=2015-01-04 }}, Clio History Journal, 2008. * [https://web.archive.org/web/20100708232311/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5i11rv1ezJ_9hlqSjJfzxr1A5wryQ Roman battlefield unearthed deep inside Germany] * [http://www.bbc.co.uk/schools/romans BBC Romans for Children] * [http://classicsunveiled.com/romeh/ Classics Unveiled] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305213059/http://www.classicsunveiled.com/romeh/ |date=2012-03-05 }} * [http://www.euratlas.com/history_europe/europe_map_0100.html Complete map of the Roman Empire in year 100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100519172508/http://www.euratlas.com/history_europe/europe_map_0100.html |date=2010-05-19 }} * [http://roman-empire.info Detailed history of the Roman Empire] * [http://tacitus.nu/historical-atlas/rome.htm Historical Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801171701/http://www.tacitus.nu/historical-atlas/rome.htm |date=2015-08-01 }} (Swedish) * [http://romancoins.info Roman Numismatic Gallery ] * [http://resourcesforhistory.com The Celts and Romans] * [http://roman-empire.net The Roman Empire] * [http://pbs.org/empires/romans/index.html The Roman Empire in the First Century] from PBS * [http://www.crystalinks.com/romanempire.html The Roman Empire System] * [http://www.wikitimescale.org/en/wiki/Imperium_Romanum Timeline of the Roman Empire and its split] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112233227/http://www.wikitimescale.org/en/wiki/Imperium_Romanum |date=2018-11-12 }} on [[WikiTimeScale]]. * [http://www.unrv.com/ UNRV Roman History] * [http://ccat.sas.upenn.edu/jod/wola.html Worlds of Late Antiquity website:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050606081217/http://ccat.sas.upenn.edu/jod/wola.html |date=2005-06-06 }} links, bibliographies: [[Augustine of Hippo|Augustine]], [[Anicius Manlius Severinus Boethius|Boethius]], [[Cassiodorus]] etc. {{1000 үгүүлэл}} [[Категори:Эртэнэй Рома]] [[Категори:Италиин түүхэ]] [[Категори:Усадхаһан хаанта уласууд]] gymzbhz0gfqh7bmweahh6f7xfb6rkoh Хара-Болдог 0 10918 74638 71396 2026-05-17T01:47:08Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 74638 wikitext text/x-wiki {{Уула |name = Хара-Болдог |native_name = |other_name = |other_name1 = |photo = |photo_caption = |country = {{flagcountry|RUS}} |country1 = |country2 = |country3 = |country4 = |country5 = |country6 = |country_flag = 1 |state = |state1 = |region = |region1 = |district = |district1 = |border = |border1 = |geology = |geology1 = |period = |period1 = |orogeny = |orogeny1 = |area_km2 = |length = |length_orientation = |width = |width_orientation = |highest = |highest_location = {{flagcountry|Эрхүү}} |elevation = 2090 м |lat_d = |lat_m = |lat_s = |lat_NS = |long_d = |long_m = |long_s = |long_EW = |coord_type = |map = |map_caption = |map_first = }} '''Хара-Болдог''' ({{lang-ru|пик Черского}}{{sfn|Мельхеев|1969|с=58}}) — [[Хамар дабаан]]ай Хамар шэлын эгээл үндэр сэг (2090 м). Зүблэлтэ үедэ Сибириин мангад шэнжэлэгшэ [[Иван Дементьевич Черский]]н нэрэмжээр шэнээр нэрлэгдэнхэй. == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} == Ном зохёол == * {{книга | автор = Мельхеев М. Н. | заглавие = Топонимика Бурятии: История, система и происхождение географических названий | ссылка = | ответственный = | издание = | место = [[Улаан-Үдэ]] | издательство = Буряадай ном хэблэл | год = 1969 | страницы = | страниц = 185 | тираж = | ref = Мельхеев }} == Мүн үзэхэ == * [http://nature.baikal.ru/obj.shtml?obj=peak&id=cherskii Природа Байкала. Пик Черского] * [http://pikche.ru/orientirovanie.html Ориентирование на маршруте к Пику Черского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111212080620/http://pikche.ru/orientirovanie.html |date=2011-12-12 }} * [http://www.gukov.ru/qa/6.2.html Маршрут восхождения на пик Черского] * [http://www.risk.ru/users/finkelstein/17771/ Иркутск: скоростное восхождение на пик Черский "Осенний Хамар-Дабан" (l - 22,2 км, h - 1650м)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229152009/http://www.risk.ru/users/finkelstein/17771/ |date=2011-12-29 }} [[Категори:Буряадай газар зүй]] [[Категори:Эрхүүгэй можо]] sccginqchtpfz7ejq97im917zefjf2m