Буркино-Фасо

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="bxr">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>bxrwiki</dbname>
    <base>https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8E%D1%83%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Меди</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Тусхай</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хэрэглэгшэ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хэрэглэгшые хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеэди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеэди тухай хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Загбар</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Загбар хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Туһаламжа</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Туһаламжа хэлэлсэл</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категори хэлэлсэхэ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Буркино-Фасо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4496</id>
    <revision>
      <id>74916</id>
      <parentid>44208</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T09:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>33</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg with [[File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · The</comment>
      <origin>74916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="519" sha1="tuboo2dfa4eozfivmo59dih0i6u3yes" xml:space="preserve">[[Файл:Flag of Burkina Faso.svg|thumb|250px|Буркино-Фасо туг]]
[[Файл:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg|thumb|150px|Буркино-Фасо эзэн хаанай гэр бүлын һүлдэ]]
'''Буркино-Фасо''' ({{lang-fr|Burkina Faso}}) — [[Африк]]ийн улас. Хүн зон — 15,7 млн. Ниислэл хото — [[Уагадугу]].

== Холбооһон ==
* {{Commons|Burkina Faso}}

{{Африка}}

[[Категори:Африка]]


{{stub}}</text>
      <sha1>tuboo2dfa4eozfivmo59dih0i6u3yes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Загбар:Country data Германи</title>
    <ns>10</ns>
    <id>6992</id>
    <revision>
      <id>74915</id>
      <parentid>71760</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T08:25:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>33</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Flag_of_West_Germany;_Flag_of_Germany_(1990–1996).svg with [[File:Flag_of_East_Germany_(1949–1959),_Flag_of_West_Germany_(1949–1990),_Flag_of_Germany_(1990–1996).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File ren</comment>
      <origin>74915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2501" sha1="jw768sqj36zyy3wikge65pnxc9g59g3" xml:space="preserve">{{safesubst&lt;noinclude /&gt;: {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Германи
| flag alias = Flag of Germany.svg
| flag alias-1866 = Flag of the German Empire.svg
| link alias-1866 = Германиин эзэнтэ гүрэн
| flag alias-empire = Flag of the German Empire.svg
| link alias-empire = Германиин эзэнтэ гүрэн
| flag alias-1919 = Flag of Germany (3-2).svg
| link alias-1919 = Ваймарай Бүгэдэ Найрамдаха Улас
| flag alias-Weimar = Flag of Germany (3-2).svg
| link alias-Weimar = Ваймарай Бүгэдэ Найрамдаха Улас
| flag alias-1933 = Flag of Germany (1933-1935).svg
| flag alias-1935 = Flag of Germany (1935–1945).svg
| link alias-1935 = Нацис Германи
| flag alias-Nazi = Flag of Germany (1935–1945).svg
| link alias-Nazi = Нацис Германи
| flag alias-1946 = Merchant flag of Germany (1946–1949).svg
| border-1946 =
| flag alias-1949 = Flag of Germany.svg
| flag alias-EUA = German Olympic flag (1959-1968).svg
| flag alias-gold = Flag of East Germany (1949–1959), Flag of West Germany (1949–1990), Flag of Germany (1990–1996).svg
| flag alias-state = Flag of Germany (state).svg
| flag alias-naval = Naval Ensign of Germany.svg
| border-naval =
| link alias-naval = Германиин тэнгэсэй сэрэг
| flag alias-coast guard=German Federal Coast Guard racing stripe.svg
| border-coast guard=
| link alias-coast guard=German Federal Coast Guard
| flag alias-army = Colour of Germany.svg
| flag alias-air force =Flag of Germany (state).svg
| link alias-air force = Германиин ниидэхэ хүсэн
| link alias-army = Германиин Арми
| flag alias-navy = Naval Ensign of Germany.svg
| link alias-navy = Германиин Флот
| border-army=
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1866
| var2 = эзэнтэ гүрэн
| var3 = 1919
| var4 = Ваймар
| var5 = 1933
| var6 = 1935
| var7 = Нацис
| var8 = 1946
| var9 = 1949
| var10 = EUA
| var11 = gold
| var12 = state
| redir1 = DEU
| redir2 = GER
| related1 = Германиин эзэнтэ гүрэн
| related2 = Ваймарай Бүгэдэ Найрамдаха Улас
| related3 = Нацис Германи
| related4 = Холбоотоной-эзэмдэгдэһэн Германи
| related5 = Баруун Германи
| related6 = Зүүн Германи
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>jw768sqj36zyy3wikge65pnxc9g59g3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мүнгэн (металл)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7266</id>
    <revision>
      <id>74913</id>
      <parentid>74780</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T00:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12366</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>74913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13037" sha1="icp4arxyp6xfauawikp617tpdd4yz22" xml:space="preserve">{{Химиин элемент
|Нэрэ = Мүнгэн (Ag)
|Атомай дугаар = 47
|Атомай масса = 107.8682 
|Үнгэ = Гилагар сагаан (мүнгэлиг) 
|Электроной бүридэл = &amp;#91;[[криптон|Kr]]&amp;#93; 4d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; 5s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; 
|Электроной тоо = 2, 8, 18, 18, 1
|Түлэб = [[Хатуу бодос|Хатуу]]
|Нягта = 10.49
|Хайлаха Т = (961.78 °C, 1763.2  °F), 1234.93 
|Бусалха Т = (2162 °C, 3924 °F), 2435
|Хайлалтын дулаан = 11.28   
|Ууралталгын дулаан = 250.58
|Дулаан багтаамжа = (25 °C) 25.350 
|Сингони = Таладаа түбтэй куб
|Эһэлдэлтэ = 1, 2, 3
|Ионизациин энерги = 731.0
|Атомай радиус = 160
|Ковалентай радиус = 153
}}

{| style=&quot;text-align: left; background-color: pink; width: 100px; height: 100px;&quot; border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
| style=&quot;width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;Ag&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
| style=&quot;width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);&quot; | &lt;big&gt;&lt;big&gt;47&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;right&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''107,8682'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | '''[Kr]4d&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;5s&lt;sup&gt;&lt;nowiki&gt;1&lt;/nowiki&gt;&lt;/sup&gt;'''
|- style=&quot;color: rgb(255, 255, 255);&quot; align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;'''Мүнгэн'''&lt;/big&gt;
|}

{{Хадамал
|монгол_бэшэг = [[Файл:Мөнгө.png|35px]]
|кирилл_буряад = Мүнгэн
|кирилл_монгол = Мөнгө
|кирилл_хальмаг = Мөңгн
}}

'''Мүнгэн''' ({{lang-la|Argentum}} үгэһээ ''''Ag'''' гэжэ тэмдэглэгдэдэг) — гилагар сагаан [[үнэтэ металл]] юм. [[Атомай дугаар]] 47. Байгаалиин мүнгэн [[алтан]] болон [[металл|бусад металлуудай]] шудхамал буюу минераллуудта (жэшээнь аргентит ба хлораргирит) оршодог. 

== Түүхэ ==
Хүн түрэлхитэн эртын үеһээ мүнгые хэрэглэнэ. Мүнгэн гоёл шэмэглэлдэ, амһарта, аяга шанага, худалдаанай хубида мянга мянган жэлэй турша ашаглажа, мүнгэн олон системуудай хубида һуури бологон байна. Мүнгэнэй үнэтэ металлай шанарууд уртань зүбхэн алтанай хоёрдахи абажа үзэһэн юм.
[[Ассири]] болон [[Вавилон|Вавилонда]] мүнгэн гэжэ арюун нангин металл мүн [[һара|һарын]] бэлиг тэмдэг боложо байһан юм. [[Дундада зуун]]ай үедэ, мүнгэн, алхимикууд хороондо олондо алдаршаһан байба.
[[Дэлхэйн хоёрдугаар дайн|Дэлхэйн II дайнай]] үедэ [[зэд]]эй, [[сагаан туулган]]ай богони ниилүүлэлтэ ушарһаа олон үйлэдбэрилэлэй хэрэглээндэ мүнгые һолихо хүргэһэн. [[АНУ]]-ай засаглал [[Уэст Поинт]]да байһан өөрын ехэ нөөсэһээ үйлэдбэрилэлэй хэрэглэгшэдта мүнгые гаража зээлһэн.&lt;ref name=&quot;worldwar2&quot;&gt;{{cite web
| title      = Coinflation: 1942–1945 Silver Jefferson Nickel Value
| url        = http://www.coinflation.com/coins/1942-1945-Silver-War-Nickel-Value.html
| accessdate = 11 March 2013
}}&lt;/ref&gt;

== Бодос зүйн шанар ==
[[Файл:SilverUSGOV.jpg|мини|left|Мүнгэнэй сула]]
Энэ зөөлэн, ялагар сагаан,  дабтагдасатай металл металлуудай дунда хамагай ехэ [[сахилгаанай дамжуулха шадбар]]тай (20 °C температурада 1,59·10−8 Ом·м [[сахилгаанай эсэргүүсэл|хубита сахилгаанай эсэргүүсэлтэй]]) болон хамагай ехэ [[дулаан дамжуулха шадбар]]тай (300 K температурада 429 Вт/(м·К)). Нэбтэ гэрэлдэ нимгэн мүнгэнэй ялтас нил ягаан үнгэтэй байна. Нилээд хайласагүй металл, 962 ° C хайлаха температуратай. 

== Химиин шанарууд ==
Мүнгэн гэдэг үнэтэ металл, тиихэдэнь нилээд набтар нүлөөлэлсэлгын шадабаритай, [[дабһанай хүшэл|дабһанай]] ба уһа холиһон [[хүхэрэй хүшэл|хүхэрэй]] хүшэлнуудта хайланагүй. Гэбэшье мүнгэн [[эһэл]]эй оршондо ([[азотой хүшэл|азотой]], халуун сугларуулагдаһан хүхэрэй хүшэлдэ, мүн сүлөөтэ [[хүшэлтүрэгшэ]]тэй дабһанай хүшэлдэ) хайладаг:

:&lt;math&gt;\mathsf{Ag + 2HNO_{3(conc)} = AgNO_{3} + NO_{2} {\uparrow} + H_{2}O}&lt;/math&gt;

[[Түмэрэй (III) хлорид]]та хайладаг:

:&lt;math&gt;\mathsf{Ag + FeCl_{3} = AgCl + FeCl_{2}}&lt;/math&gt;

Мүнгэн [[мүнгэнэй уһан|мүнгэнэй уһанда]] хүгэнөөр хайлаад, [[амальгама|амальгамые]] (мүнгэнэй уһан болон мүнгэнэй шэнгэн шудхамал) байгуулдаг.

Мүнгэн [[хүшэлтүрэгшэ]]һээ эһэнэгүй. Нойтон агаарда [[мүнгэнэй сульфид|мүнгэнэй сульфидые]] байгуулна:

:&lt;math&gt;\mathsf{4Ag + 2H_{2}S + O_{2} = 2Ag_{2}S + 2H_{2}O}&lt;/math&gt;

Хүшэлтүрэгшэ үгы байгаад:

:&lt;math&gt;\mathsf{2Ag + H_{2}S = Ag_{2}S + H_{2} {\uparrow}}&lt;/math&gt;

Сүлөөтэ галогенууд мүнгые эһэгдэнэ:

:&lt;math&gt;\mathsf{2Ag + I_{2} = 2AgI}&lt;/math&gt;

Хүхэрые болон мүнгые хамтараа халаад сульфид байгуулна.

:&lt;math&gt;\mathsf{2Ag + S = Ag_{2}S}&lt;/math&gt;.

Мүнгэн [[Хаанай уһан|хаанай уһада]] (Aqua regis) хайланагүй.

Мүнгэнэй хамагай тогтууритай эһэлдэлтын зэрэг +1 юм. [[Аммиак]] байхада мүнгэн (I) уһада хайладаг [Ag(NH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; байгуулна. Мүн мүнгэн [[Цианид|цианидууд]], [[натриин тиосульфат|тиосульфатууд]] хамтар һуурие байгуулна. Мүнгэнэй үндэр эһэлдэлтын зэрэгууд (+2, +3) ганса [[хүшэлтүрэгшэ|хүшэлтүрэгшын]] нэгэдэл (AgO, Ag&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;O&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) болон [[фтор]]ой нэгэдэл (AgF&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, AgF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) байгуулна.

Нитрат, перхлорат, фторидһаа ондоо мүнгэнэй (I) дабһанууд уһада хайладаггүй.

== Гарадаг газарууд ==
Мүнгэнэй ехэ гарадаг газарууд удаахи улас орондо байна:

[[Германи]], [[Испани]], [[Перу]], [[Чили]], [[Мексик]]а, [[БНХАУ]], [[Канада]], [[АНУ]], [[Австрали]], [[Польш]], [[ОХУ]], [[Казахстан]], [[Румын]], [[Швед]], [[Чехи]], [[Словаки]], [[Австри]], [[Унгар]], [[Норвеги]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Про серебро &quot; месторождения&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://www.proserebro.com/ag/mestorozhdeniya |accessdate=2014-01-27 |archivedate=2010-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100907062259/http://www.proserebro.com/ag/mestorozhdeniya }}&lt;/ref&gt;.
Мүн [[Армени|Арменида]], [[Кипр (арал)|Кипр]] аралда болон [[Сардини|Сардинида]] мүнгэтэй газарууд байна&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Про серебро &quot; История серебра&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt; |url=http://www.proserebro.com/istoriya-serebra |accessdate=2014-01-27 |archivedate=2010-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213082809/http://www.proserebro.com/istoriya-serebra }}&lt;/ref&gt;.

[[2008 он]]до&lt;ref name=&quot;Sum2009&quot;&gt;{{Cite web |title=MINERAL COMMODITY SUMMARIES 2009 |url=http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/mcs/2009/mcs2009.pdf |accessdate=2014-01-27 |archivedate=2011-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806161651/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/mcs/2009/mcs2009.pdf }}&lt;/ref&gt; хамтар мүнгэнэй 20 900 тонно малтажа абаһан. Малтажа абалгын ударидагшууд:
* {{flagicon|Peru}} [[Перу]] (3600 т) 
* {{flagicon|Mexico}} [[Мексик]]а (3000 т) 
* {{flagicon|PRC}} [[БНХАУ]] (2600 т)
* {{flagicon|Chile}} [[Чили]] (2000 т) 
* {{flagicon|Australia}} [[Австрали]] (1800 т)
* {{flagicon|Poland}} [[Польша]] (1300 т)
* {{flagicon|United States}} [[АНУ]] (1120 т)
* {{flagicon|Canada}} [[Канада]] (800 т)

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 6 хамагай ехэ мүнгэнэй шахтанууд&lt;ref&gt;{{cite book|last=CPM Group|title=The CPM Silver Yearbook 2011|year=2011|publisher=Euromoney Books|location=New York, NY|isbn=978-0-9826741-4-7|pages=68}}&lt;/ref&gt;
|-
! Шахта !! Орон !! 2010 ондо бүтээгдэхүүн
|-
| Cannington Mine|Cannington Silver/Lead/Zinc Mine || Австрали || 38.6 Moz
|-
| Fresnillo Silver Mine || Мексика || 38.6 Moz
|-
| San Cristobal Polymetallic Mine || Боливи || 19.4 Moz
|-
| Antamina Copper/Zinc Mine || Перу || 14.9 Moz
|-
| Rudna Copper Mine || Польш || 14.9 Moz
|-
| Peñasquito Polymetallic Mine || Мексика || 13.9 Moz
|}
== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

== Мүн үзэхэ ==
* [[Алтан]]
* [[Үнэтэ металл]]
* [[Сагаан туулган]]

== Холбооһон ==
{{Commonscat|Silver|Мүнгэн}}
* [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ag/key.html Серебро на Webelements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240522153419/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Ag/key.html |date=2024-05-22 }}
* [http://n-t.ru/ri/ps/pb047.htm Серебро в Популярной библиотеке химических элементов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140118223746/http://n-t.ru/ri/ps/pb047.htm |date=2014-01-18 }}
* [http://www.krugosvet.ru/articles/120/1012003/1012003a1.htm  Энциклопедия Кругосвет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221013959/http://www.krugosvet.ru/articles/120/1012003/1012003a1.htm |date=2009-02-21 }} {{недоступная ссылка|число=21|месяц=05|год=2013|url=http://www.krugosvet.ru/articles/120/1012003/1012003a1.htm|id=20070417}}
* [http://twt.mpei.ac.ru/MAS/Worksheets/ChemTD/Ag.mcd Термодинамические свойства серебра (Mathcad Calculation Server)]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.fda.gov/AnimalVeterinary/NewsEvents/CVMUpdates/ucm127976.htm Colloidal silver not approved (''Коллоидное серебро не одобрено'')]{{ref-en}}
* Учебник «Неорганическая химия» под редакцией Ю. Д. Третьякова
* [http://vtorserebro.narod.ru/ Вторичное серебро] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111014606/http://vtorserebro.narod.ru/ |date=2012-11-11 }}
* {{ХЭ|2/4022|Серебро}}
* [http://www.xumuk.ru/toxicchem/142.html Соединения серебра (токсикологическая химия)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131215002402/http://www.xumuk.ru/toxicchem/142.html |date=2013-12-15 }}
* [http://www.xumuk.ru/bse/2455.html Серебро в Большой советской энциклопедии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227004737/http://www.xumuk.ru/bse/2455.html |date=2014-02-27 }}
* [http://www.xumuk.ru/spravochnik/257.html Физико-химические свойства серебра (справочник)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528153607/http://www.xumuk.ru/spravochnik/257.html |date=2012-05-28 }}
* [http://twt.mpei.ac.ru/MCS/Worksheets/Chem/ChemTherm/Ag.xmcd Термодинамические свойства серебра (on-line расчет)]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Үелхэ системэ}}
{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Химиин элемент]]
[[Категори:Металл]]</text>
      <sha1>icp4arxyp6xfauawikp617tpdd4yz22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Афина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7947</id>
    <revision>
      <id>74911</id>
      <parentid>67532</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T00:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12366</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>74911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6905" sha1="l90ueb5d1qxtzi4hn3aptnu9u0epq0c" xml:space="preserve">{{Нютаг
|нэрэ                    = Афина
|албан_нэрэ                    =
|type       = Хото
|анхаарха_нэрэ           = {{lang-el|Αθήνα}}
|image_flag             =
|flag_size              =
|image_seal             = 
|seal_size              = 100px
|image_skyline          =
|image_map              = Athens_map.png
|map_size            = 50px
|map_caption            = Грецидэхи Афина хото
|улас_эсбэл                 = Улас орон
|али_улас_эсбэл             = {{flagcountry|Greece}}
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ    =  Можо
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг   =  Афина
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ   = Дүүргэ
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг  = Нэрэ бүхы 7 дүүргэ
|гурбадугаар_зэрэгэй_нэгэжэ  =
|гурбадугаар_зэрэгэй_нютаг =
|нютагай_түбые_юу_гэхэ     = 
|нютагай_түб               = 
|газар_нютаг            = 412 км²
|газарай_байса            = д.т.д. 20 м
|хүн_ама                 = 655 780 хүн&lt;ref&gt;[http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/General/A1602_SAM01_DT_DC_00_2011_01_F_EN.pdf 200 OK&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;]&lt;/ref&gt;
|нягтрал            = 7 462 хүн/км²
|цугаараа               = Афинынхид, Афинынхин
|даргые_юу_гэхэ          = Хотын дарга
|даргын_нэрэ             = [[Георгиос Каминис]]
|түүхын_он              = 881 он
|түүхын_үйлэ             = Хотын зэргэ олоһон
|цагийн_бүс             = Зуун Европын саг
|utc_offset             = +2
|телефоной_код          = +43 1
|шууданай_индекс      = 1010—1239, 1400, 1450
|website                = [http://www.cityofathens.gr/ cityofathens.gr]
|тэмдэглэл              = 
}}
'''Афина'''&lt;ref&gt;Л. Д Шагдаров. ''Проблемы новой академической грамматики бурятского языка. 40 хуудаһан''&lt;/ref&gt; ({{lang-el|Αθήνα}}, ''Athina'') — [[Греци]]ин [[ниислэл]] болоод хамагай томо хотонь юм. Аттика перифериин ехэнхиие эзэлдэг. Афинань дэлхэйн хамагай эртын хотонуудай нэгэ болоод 3,000 жэлэй бэшэгдэһэн түүхэтэй.

Афинын захиргаа доорохи 39 км² газар нютагта 2001 оной байдалаар 745,514 хүн амидаржа байна. Афина хотын хүн зониинь 2005 онойхоор 3.37 [[сая]] хүн зонтой байгаа. Афина можын газар нютагынь 412 км² болоод 3,192,606 хүн зонтой. Афина Ехэ Хотын Бүһын (''Larger Urban Zone, LUZ'') хүн зониинь [[Европын холбоо]] дахи LUZ-уудһаа наймада жагсадаг. Афинань маша хүдэлөөнтэй, олон ороной [[эргэн|эргэд]] амидардаг газар болоод Грециин [[эдэй засаг]], [[санхүү]], [[ажа үйлэдбэри]], [[улас түрэ]], [[соёл уралиг]]ай түб юм. Одоогоор Европын холбооной тэргүүлэгшэ бизнесэй түбүүдэй нэгэ боложо хүгжэһөөр байна. 2008 оной UBS-ын шудалгаагаар дэлхэйн 32 дахи баян хотоор шалгараа.

== Түүхэ ==
[[Эртын Греци|Һунгадаг Афина]] хотонь ехэ хүсэрхэг [[хото-улас]] байба. Соёл уралиг, эрдэм мэдэлгэ, [[гүн ухаан]]ай түб байһан болоод [[Платон]]ой академи, [[Аристотель|Аристотелиин]] лицей зэргэ байрлажа байгаа. Афина хотодо [[Сократ]], [[Перикл]], [[Софокл]] зэргэ философууд, мүн тухайн үеын хамагай алдар нэрэ бүхы зохёолшо, улас түрэшэд түрэһэн байна. {{МЭҮ}} 5 болон 4-р зуунай үедэ Европо түбиин бусад газарта үзүүлһэн соёл уралиг, улас түрын нүлөөнүүдһөөнь боложо Афинань [[баруунай соёл эргэншэл]]эй ба [[арадшалал]]ай түрэһэн хүгжэһэн газар гэгдэдэг.

Афинада һунгадаг үеын үб, нүлөөнь ехэд мэдэрэгдэдэг болоод энэнь олон тооной эртын хүшөө дурасхал, уран зураг, барималнуудта дүрсэлэгдэнэ. Эдэгээрһээ хамагай алдартайнь эртын баруунай соёл эргэншэлэй тэмдэг гэгдэдэг Акрополь дахи Парфенон юм. [[Эртын Греци|Грециинхидһөө]] гадна Афинада түүхыень үгүүлһэн [[Ромын эзэнтэ гүрэн|Рома]], [[Византиин эзэнтэ гүрэн]]үүдэй олон, [[Османай эзэнтэ гүрэн]]эй хэдэн тооной хүшөө дурасхал байдаг. 1830 онһоо (Грециин тусгаар тогтониһон үдэр) хойшохи оршон үеын зүйлнүүдшье элбэг тохёоно. Эдэгээртэ 19-р зуунай Грециин парламент, мүн Афинын гурбал (номын сан, ехэ һургуули, академи) ородог. Афина хотодо [[Афинын олимпиада (1896 он)|1896 оной анханай]] оршон үеын [[Олимпиин наадан]] зохёогдоһон болоод 108 жэлэй дараа [[Афинын олимпиада (2004 он)|2004 оной дахин амжалтатайгаар зохёон байгуулагдаһан]] ажа.

== Гадаада холбооһон ==
* [http://www.cityofathens.gr Афин хотын албан ёсны сайт] ([[Грек хэлэн|грекээр]])
* [http://www.culture2000.tee.gr/ Афины архитектур, алхах замууд]
* [http://www.kronoskaf.com/vr/ Афин МЭӨ 421 онд]
* [http://www.anagnosis.gr/index.php?pageID=54&amp;la=eng Афин хотын түүх] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415195012/http://www.anagnosis.gr/index.php?pageID=54&amp;la=eng |date=2008-04-15 }}

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

[[Категори:Греци]]
[[Категори:Европын ниислэлнүүд]]</text>
      <sha1>l90ueb5d1qxtzi4hn3aptnu9u0epq0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Модон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8023</id>
    <revision>
      <id>74912</id>
      <parentid>73730</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T00:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12366</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>74912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4843" sha1="kfqmdv59zvzjk80m82gfc8zlf49xif5" xml:space="preserve">{{Хадамал
|монгол_бэшэг =[[Файл:Modu-mod.PNG]]
|кирилл_буряад =модон
|кирилл_монгол =мод
|кирилл_хальмаг =модн
}}
[[Файл:Sequoiadendron giganteum at Kenilworth Castle.jpg|right|thumb|Сейквоядендрон модон (''Sequoiadendron giganteum'') 60-80 метр хүрэтэр ургана.]]
'''Модон''' — олон наһатай модолиг [[ургамал]]. Бусад ургамалтай харисуулхаад олон жэлэй наһатай ба заримынь хэдэн мянган жэл наһалжа, 115 метр хүрэтэрхи үндэр ургаһаниинь бии. Модониинь [[үндэһэн]], [[ехэ бэе]], [[эшэ мүшэр]] болон [[набша]] гэһэн 4 гол зүйлһөө бүридэнэ. Модоной үндэһэниинь газарай хүрьһэнһөө шииг уһан, эрдэс бодос, тэжээл абажа ехэ бэе, набша мүшэр уруугаа дамжуулна. Мүшэрнүүдынь [[сэсэг]] набша болон үрэ [[жэмэс]] гаргана. Модоной ехэ бэень холтоһоор бүрихэгдэһэн байна. Набшань наранай гэрэлые хүлээн абаха ба голдуу ногоон, уларилһаа шалтагаалан шара, улаан гэхэ мэтэ үнгэтэй болохо болоод мүнхэ ногооншье байна. Олон янзын хэлбэри, хэмжээтэй. Модониинь [[нүүрһэнтүрэгшэ|нүүрһэнтүрэгшые]] шэнгээн абажа, [[хүшэлтүрэгшэ]] илгаруулхаһаа гадна [[байгаали]]ин үзэмжэ, экологиин системэ, хүдөө ажахы, байшан барилгын материал гээд олон шухала үүргэтэй юм. Одоогоор 100,000 түрэлэй модон бүридхэгдээд байгаань дэлхэй дээрэхи ниитэ амиды ургамалай 25%-ые эзэлжэ байна.

== Модонууд ба хүнүүд ==
[[Файл:Willow.jpg|right|thumb|225px|[[Гүшөөhэн]]]]
Модые шудалдаг шэнжэлхэ ухааные [[дендрологи]] гэнэ.
Модоной хүндэлэн огтололоор модоной гол, голой гуурс, модолиг холтосые ажаглажа болоно.
Модоной голынь ехэ бэеын дагуу байрлажа байна. [[Шэлбүүһэтэй модон|Шэлбүүһэтэй]] түрэлэй модоной голын диаметрынь 2-3 мм байдаг бол набшата түрэлэй модоной голжонь арай бүдүүн байдаг. Модоной макробүтэсэ гэдэгынь энгын нюдээр гү, али томоруулдаг шэлээр хаража болохо хэһэгыень хэлэнэ, микробүтэсэ гэдэгынь энгын нюдээр гү, али томоруулдаг шэлээр хаража болохогүй хэһэгые хэлэнэ.

== Зурагай сомоо ==
&lt;gallery&gt;
Quercus ilex rotundifolia.jpg|[[Сарса]]
Pinus sylvestris1-oliv.jpg|[[Нарhан]]
Coastal_redwood.jpg|[[Секвойя]] — эгээн үндэр модонуудай нэгэ
Kauri_Te_Matua_Ngahere.jpg|[[Каури]] — эгээн хуушан модонуудай нэгэ
Baobab and elephant, Tanzania.jpg|[[Танзани]]ин [[Баобаб]] 
Willow.jpg|[[Гүшөөhэн]]
171 Magnolien.JPG|[[Магноли]]
Crepuscular rays in ggp 2.jpg|[[Сан-Франциско]]гой сэсэрлигтэ модон.
&lt;/gallery&gt;

== Холбооһон ==
{{commonscat|tree}}
* [http://transspot.ru/2013/05/31/pro-derevya-na-ulicax/ Роль деревьев в городской среде] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140510192428/http://transspot.ru/2013/05/31/pro-derevya-na-ulicax/ |date=2014-05-10 }}
* [http://ec-dejavu.ru/d/Derevo.html Представления о дереве в истории культуры и философии]
* [http://www.maleus.ru/index.php/news/129-tree Найдены самые древние деревья на Земле]
* [http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/silvics_manual/table_of_contents.htm Silvics of North America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708011138/http://www.na.fs.fed.us/spfo/pubs/silvics_manual/Table_of_contents.htm |date=2011-07-08 }}
* [http://hort.ifas.ufl.edu/woody/ University of Florida's Landscape Plants website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625103401/http://hort.ifas.ufl.edu/woody/ |date=2011-06-25 }}

[[Категори:Ургамал]]

{{1000 үгүүлэл}}</text>
      <sha1>kfqmdv59zvzjk80m82gfc8zlf49xif5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чикаго</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10739</id>
    <revision>
      <id>74914</id>
      <parentid>73394</parentid>
      <timestamp>2026-09-13T00:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>12366</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>74914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6450" sha1="8oby2wd9a3bb7at6q7qfg471mgdkhmv" xml:space="preserve">{{Нютаг
|нэрэ                    = Чикаго
|албан_нэрэ                    =
|type       = хото
|анхаарха_нэрэ           = '''Chicago'''
|image_flag             = Flag of Chicago, Illinois.svg
|flag_size              = 80px
|image_seal             =
|seal_size              = 80px
|image_skyline          = Chicago-Illinois-U.S.-skyline-day.jpg|275px
|image_map              = 
|map_caption            =
|улас_эсбэл                 = Улас орон
|али_улас_эсбэл             = [[Файл:Flag of USA.svg|22px]]  [[АНУ]]
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нэгэжэ    =  Можо улас
|нэгэдүгээр_зэрэгэй_нютаг   = [[Файл:Flag of Illinois.svg|22px]] [[Иллинойс]]
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нэгэжэ   = Хошуун
|хоёрдугаар_зэрэгэй_нютаг  = [[Файл:CookILFlag.gif|22px]] Кук
|гурбадугаар_зэрэгэй_нэгэжэ  = 
|гурбадугаар_зэрэгэй_нютаг = 
|нютагай_түбые_юу_гэхэ     = 
|нютагай_түб               = 
|газар_нютаг            = 606,1 км²
|хүн_ама                 = 2,720,546 хүн
|нягтрал            = 4492 хүн/км²
|даргые_юу_гэхэ          = Хотын дарга
|даргын_нэрэ             = Рам И. Эмануэль
|utc_offset             = -6
|website                = [http://www.cityofchicago.org www.cityofchicago.org]
|тэмдэглэл              = 
}}
'''Чикаго''' ({{lang-en|City of Chicago}}, Чикаго хото, [ʃɪˈkɑːɡoʊ] гү, али [ʃɪˈkɔːɡoʊ]), [[Нью-Йорк хото|Нью-Йорк]], [[Лос-Анджелес]]эй һүүлдэ [[Америкын Нэгэдэһэн Улас]]ай гурбадахи томо хото болоод, 2.700.000 ажаһуугшадтаяа [[Иллинойс|Иллинойс можын]] ба Дунда Баруунай эгээн хото юм.&lt;ref name=population1&gt;{{Cite web |url = http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn31.html |title = U.S. Census Bureau Delivers Illinois' 2010 Census Population Totals, Including First Look at Race and Hispanic Origin Data for Legislative Redistricting |publisher = U.S. Census Bureau |accessdate = 2011-02-20 |archivedate = 2011-02-19 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110219012241/http://2010.census.gov/news/releases/operations/cb11-cn31.html }}&lt;/ref&gt; [[Глобализаци]] болон Дэлхэйн хотонууд шудалгаанай түбһөө гаргаһан үзүүлэлтээр дэлхэйн долоодохи томо хотоор 2012 ондо шалгарһан. Дэлхэйн хоёрдохи хүсэн шадалтай О'Хара улас хороондын ниидэхэ буудалынь Чикаго хотодо харьяалагдаха ба 2008 ондо уг хото 45,6 сая гадаадын болон дотоодын туристнуудые хүлеэн абаһан байна. Чикаго хотые &quot;Chi-city&quot; (Чи-хото), &quot;Windy city&quot; (Һалхита хот), &quot;Second city&quot; (Хоёрдохи хото) гэхэ мэтээр нэрлэхэнь ходо байна.

[[Ехэ нуурнууд]] ба [[Миссисипи мүрэн]] ниилэдэг сэгтэ бии боложо, зуун жэлэй дундаһаа түргэн дэбжэһэн Чикаго [[1837 он]]до хото болобо.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Keating |name=Ann Durkin |title=Metropolitan Growth |url=http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/821.html |website=Electronic Encyclopedia of Chicago |publisher=Chicago Historical Society |date=2005 |accessdate=2013-12-05 |archivedate=2020-02-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200222191257/http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/821.html }}&lt;/ref&gt; Мүнөөдэрэй Чикаго хадаа эдэй засагай, наймаанай, ажаүйлэдбэриин, эрдэм ухаанай, аласай холбооной, тээбэриин түб юм.  О'Хара улас хороондын ниидэхэ буудалынь дэлхэйн хоёрдохи хүсэн шадалтай болоод, АНУ-гай эгээн олон замтай холбоогдоһон юм.&lt;ref name=&quot;arodriguez&quot;&gt;{{Cite web |title=Chicago takes on the world |publisher=Chicago Tribune |date=2014-01-26 |accessdate=2014-01-26 |author=Rodriguez, Alex |url=http://www.gaccmidwest.org/media/transatlantic-news/single-view/artikel/chicago-takes-on-the-world/?cHash=43f255c27c8aa3c1ce27c88613deec98 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2012 ондо Чикаго глобализаци ба дэлхэйн хотын сүлжээнһээ (GaWC) альфа хотоор тэмдэглэжэ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The World According to GaWC 2012 |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html |publisher=Globalization and World Cities Research Network |accessdate=2014-05-05 |date=2014-01-13 |archivedate=2014-03-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140320212149/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2012t.html }}&lt;/ref&gt; 2014 ондо дэлхэйн хотонуудай дунда долодохи һуури эзэлбэ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2014 Global Cities Index |url=http://www.atkearney.com/research-studies/global-cities-index/full-report |publisher=A.T. Kearney |accessdate= 2014-05-10 }}&lt;/ref&gt; 2012 ондо Чикаго 57 100 000 000 доллар {{comment|хотын ниитэ бүтэгдэхүүниие|валовый муниципальный продукт}} (GMP) үзүүлээд, Нью-Йорк, Лос-Анджелес бөөгнэрэлэй һүүлдэ Америкын гурбадахи хото болобо.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=GDP by Metropolitan Area, Advance 2012, and Revised 2001–2011 |url=http://www.bea.gov/newsreleases/regional/gdp_metro/2013/pdf/gdp_metro0913.pdf |publisher=U.S. Bureau of Economic Analysis |accessdate=2013-12-05 |date=2013-09-17 |archivedate=2013-10-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029201926/http://www.bea.gov/newsreleases/regional/gdp_metro/2013/pdf/gdp_metro0913.pdf }}&lt;/ref&gt;

== Зүүлтэ ==
{{зүүлтэ}}

{{1000 үгүүлэл}}

[[Категори:Иллинойс можо]]
[[Категори:Америкын Нэгэдэһэн Уласай хотонууд]]</text>
      <sha1>8oby2wd9a3bb7at6q7qfg471mgdkhmv</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>