Wikipedia bxrwiki https://bxr.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D1%8E%D1%83%D1%80_%D1%85%D1%83%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Меди Тусхай Хэлэлсэхэ Хэрэглэгшэ Хэрэглэгшые хэлэлсэхэ Википеэди Википеэди тухай хэлэлсэхэ Файл Файл хэлэлсэхэ MediaWiki MediaWiki хэлэлсэхэ Загбар Загбар хэлэлсэхэ Туһаламжа Туһаламжа хэлэлсэл Категори Категори хэлэлсэхэ TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 4391 74930 73944 2026-09-22T00:10:43Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 74930 wikitext text/x-wiki [[File:IPhone models.jpg|300px|thumb|iPhone 15, iPhone 15 Pro]] iOS 2.2.1 үйлэдэлэй системэтэй '''iPhone''' (<small>IPA:</small> {{IPA|[ˈaɪfoʊn]}}) - ой буряад тобшолуур.<ref>[http://buryadxelen.com/download/ Татаса]</ref> == Түүх == Утасны анхны төсөл болох "Purple 1" кодчлолыг хийж дуусаагүй байна. Apple-ийн дараагийн алхам бол 2005 оны 9-р сард зах зээлд нэвтэрсэн Motorola ROKR гар утсыг бүтээхэд оролцох явдал байв. Төхөөрөмж нь тоглогчийн хувьд байрласан бөгөөд iTunes тоглуулагчтай нягт уялдаатай байв. Утсан дахь тоглогчийн интерфэйсийг Apple компани бүтээсэн бөгөөд iPod-ийн интерфейстэй төстэй байв. Гэсэн хэдий ч дизайн муутай, ажиллагаа муутайгаас болж утас нь хэзээ ч өргөн тархаагүй бөгөөд жилийн алдаа гэж нэрлэдэг байв. Motorola ROKR-ийн амжилтанд хүрээгүй ч 2005 оны 2-р сард Стив Жобс гар утасны оператор Cingular-тай хоер талын түншлэлийн хэлэлцээр байгуулж, Түүний компани боломжтой бөгөөд өөрийн төхөөрөмжийг нэвтрүүлэх бодолтой байгаагаа мэдэгдэв. IPhone-ийн хөгжил нь хатуу нууцын уур амьсгалд явагдсан. Бүтээгдэхүүний янз бүрийн эд анги (Програм хангамж, техник хангамж) дээр ажилладаг инженерүүд хоорондоо харилцах боломжгүй байв. Cingular-тай хэлэлцээ хийхийн тулд Apple-ийн төлөөлөгчид түнш компани Infineon-ийн ажилчдын нэрээр бүртгүүлсэн. Төсөл нь "Нил ягаан 2"гэсэн дотоод нэртэй байв. 2006 оны 12-р сарын 18-нд ижил нэртэй Cisco VoIP утсыг гаргасны дараа олон хүмүүс Apple-ийн гар утас хэзээ ч бүтэхгүй гэж бодож байсан. Энэ үед Apple-ийн инженерүүд утас эсвэл наад зах нь ажлын прототипийг заасан хугацаанд гаргана гэж найдаж үргэлжлүүлэн ажилласаар байв. == Характеристик == * [[GSM]]/[[EDGE]]: 850/900/1800/1900 * [[Wi-Fi]] 802.11b/g * [[Bluetooth]] 2.0 + EDR * [[USB]] 2.0 === iPhone 3G, 3GS === * [[GSM]]/[[EDGE]]: 850/900/1800/1900 * [[UMTS]]/[[HSDPA]]: 850/1900/2100 * [[Wi-Fi]] 802.11b/g * [[Bluetooth]] 2.0/2.1 + EDR * [[GPS]] * [[A-GPS]] * [[USB]] 2.0<ref>{{cite web | url = http://www.apple.com/quicktime/qtv/mwsf07/ | title = MacWorld San Francisco 2007 Keynote Address | publisher = Apple | description = Видеозапись презентации | lang = en | accessdate = 14 апреля 2010 | deadlink = 404 }}</ref> === iPhone 4 === [[File:IPhone 4 Black.jpg|180px|right|iPhone 4]] * [[GSM]]/[[EDGE]]: 850/900/1800/1900 * [[UMTS]]/[[HSDPA]]/[[HSUPA]]: 850/900/1900/2100 * [[Wi-Fi]] 802.11b/g/n * [[Bluetooth]] 2.1 + EDR * [[GPS]] * [[A-GPS]] * [[USB]] 2.0<ref name='iphone4_specs'>{{cite web |url = http://www.apple.com/iphone/specs.html |title = iPhone 4 Technical Specifications |date = 7 июня 2010 |accessdate = 7 июня 2010 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120905110317/http://www.apple.com/iphone/specs.html |archivedate = 2012-09-05 }}</ref> === iPhone 4S === [[File:IPhone 4S No shadow.png|90px|right|iPhone 4S]] * [[GSM]]/[[EDGE]]: 850/900/1800/1900 * [[UMTS]]/[[HSDPA]]/[[HSUPA]]: 850/900/1900/2100 * [[CDMA]] * [[Wi-Fi]] 802.11b/g/n * [[Bluetooth]] 4.0 * [[GPS]] * [[A-GPS]] * [[USB]] 2.0<ref name="iP4S US unlocked">{{cite web|title=iPhone 4S – Apple Store (U.S.)|url=http://store.apple.com/us/browse/home/shop_iphone/family/iphone/iphone4s?mco=MjU5MTk4NzE|publisher=Apple Inc|accessdate=October 7, 2011|archivedate=June 26, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120626100950/http://store.apple.com/us/browse/home/shop_iphone/family/iphone/iphone4s?mco=MjU5MTk4NzE}}</ref><ref name=dan>{{Cite web |title=iPhone 4S Pre-Orders Begin, by Daniel Ionescu, PC World, October 7, 2011 |url=http://www.pcworld.com/article/241372/iphone_4s_preorders_begin.html |accessdate=September 1, 2012 |archivedate=February 22, 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120222204728/http://www.pcworld.com/article/241372/iphone_4s_preorders_begin.html }}</ref><ref>[http://www.sacbee.com/2011/10/07/3968450/att-initial-demand-for-iphone.html AT&T: Initial demand for iPhone 4S 'extraordinary', The Associated Press, Oct. 7, 2011]</ref> === iPhone 5 === 2012 оны 9-р сарын 12-нд Калифорни мужийн Сан Франциско хотод зургаа дахь үеийн iPhone, iPhone 5-ыг танилцууллаа. ==== Гол шинэчлэл ==== * Том 4 инчийн дэлгэц (хуучин загвар нь 3.5 инч харьцуулахад) * 1.3 GHz-ийн цаг хурд нь хоер цөмт Apple-ийн A6 процессор * RAM 1 GB нэмэгдсэн * IOS 6 үйлдлийн системийг шинэчилсэн * "Нано-сим" стандартын сим картуудын дэмжлэг» * Шинэ Lightning Dock Холбогч * 4G LTE сүлжээг дэмжих ==== Шүүмжлэл ==== * 6.0 индекс бүхий iOS-ийн шинэ хувилбарыг нэгэн зэрэг гаргахад дагалдаж байсан iPhone 5-ийн борлуулалт эхэлснээс хойш хэрэглэгчид дараах жижиг асуудлуудыг тодорхойлсон байна: * Дэлгэц нь асуудал. Бараг тэр даруй борлуулалт эхэлснээс хойш зарим хэрэглэгчид гялалзах талаар гомдол хүлээн авч эхлэв. Хэрэглэгчид мөн "bubble effect" гэж нэрлэгддэг бөгөөд дэлгэц дээрх дүрс нь хүрч хэлбэрээ алддаг талаар гомдоллов. * Зураг дээр толбо. Зарим зурагнууд нь харанхуй өрөөнд тод гэрлийн эх үүсвэрийн хажууд ягаан өнгийн halo-ийн нөлөөг харуулдаг. Хэрэглэгчдийн үзэж байгаагаар энэ нь камерын линзийг гэмтээхээс хамгаалахад ашигладаг индранил болортой холбоотой байж магадгүй юм. * Хамрах хүрээний асуудал. Хөнгөн цагаан хайрцаг нь Зураас, чипэнд өртөмтгий байдаг, ялангуяа төхөөрөмжийн булан, хажуугийн нүүрнээс тоосжилт арилдаг. Энэ асуудал нь хар хамгийн эхний бичил хэсгүүд нь төхөөрөмжийг худалдан авсан хэрэглэгчид тулгарч байна, Цагаан iPhone 5 Энэ асуудал байхгүй байна. * Хурдан зай урсах. Зарим хэрэглэгчдийн үзэж байгаагаар ухаалаг гар утасны батерей нь унтах горимд байхдаа нэг цагийн дотор цэнэгийнхээ 10-15% - ийг алдсан байна. Хамгийн магадлалтай нь энэ асуудал iOS 6 үйлдлийн системийн шинэ хувилбартай холбоотой бөгөөд дараагийн iOS шинэчлэлтүүдэд шийдэгдсэн байна. === iPhone 5С === 2013 оны 9-р сарын 10-нд ирүүлсэн. Энэ нь таван өнгөөр хийгдсэн (цэнхэр, ногоон, ягаан, шар, цагаан). Энэ нь iOS 7 үйлдлийн систем дээр ажилладаг, Apple A6 процессорыг агуулдаг бөгөөд ерөнхийдөө Iphone 5-ийн тоног төхөөрөмжийн чадвартай ойролцоо байдаг. Утасны хайрцаг нь поликарбонатаар хийгдсэн (илүү үнэтэй iPhone 5S нь хөнгөн цагаан, шил ашигладаг). "C "дагавар нь англи өнгө — "өнгө"гэсэн утгатай. === iPhone 5s === 2013 оны 9-р сарын 10-нд ирүүлсэн. ==== Гол шинэчлэл: ==== * IOS 7 үйлдлийн системийг шинэчилсэн * Шинэчлэгдсэн Apple A7 64 битийн процессор * Нэмэгдсэн Apple M7 coprocessor * Нэмэгдсэн Touch ID хурууны хээ нь скан хийгчийн * "Сансрын саарал", алт, харин уламжлалт хар арилгаж байна: тохиолдолд өнгө дизайны шинэ Сонголт нэмэгдсэн * Сайжруулсан арын болон урд камер (арын-8 УИХ-ын гишүүн, урд-1.2 УИХ-ын гишүүн), секундэд 120 хүрээнд видео бичлэг нэмж, олон удаагийн горим * LTE давтамжийн өргөтгөсөн хүрээ, ОХУ-ын хүмүүсээ зэрэг * Siri бета туршилтын байдал гарч ирээд, ийм гэрэлтэйгээр өөрчлөх гэх мэт хэд хэдэн онцлог, сурсан * Iphone 3GS ба iPhone 4s-ээс ялгаатай нь iPhone 5s-д " s " гэсэн дагавар нь аюулгүй байдал (аюулгүй байдал), өөрөөр хэлбэл Touch ID байгаа гэсэн үг юм. === iPhone 6 болон iPhone 6 Plus === 2014 оны 9-р сарын 9-нд ирүүлсэн. ==== Гол шинэчлэл ==== * Дэлгэцийн диагоналийг эрс нэмэгдүүлсэн-iPhone 6-ийн хувьд 4.7 инч, iPhone 6 Plus-ийн хувьд 5.5 инч хүртэл * IOS 8 үйлдлийн системийг шинэчилсэн * Шинэчлэгдсэн 64 битийн Apple A8 процессор * Шинэчлэгдсэн Apple M8 Coprocessor * Сайжруулсан арын камер * Нэмэгдсэн NFC модуль болон Apple-ийн Pay програмыг ашиглан худалдан авалт төлөх чадвар * iPhone 6s болон iPhone 6S Plus * 2015 оны 9 дүгээр сарын 9-ний өдөр ирүүлсэн. === iPhone 6s болон iPhone 6S Plus === ==== Гол шинэчлэл: ==== * RAM 2 GB болж нэмэгдсэн * Apple Watch-тай төстэй 3d мэдрэгчтэй дэлгэцийн хүч таних систем * Шинэчлэгдсэн Apple A9 процессор * Шинэчлэгдсэн Apple M9 coprocessor * Сайжруулсан үндсэн камер, 12 УИХ-ын гишүүн нь тогтоол хүлээн авсан * Сайжруулсан урд талын камер, 5 УИХ-ын гишүүн нь тогтоол хүлээн авсан * Шинэчлэгдсэн Touch ID 2 бүр ч хурдан зөвшөөрөл нь * IOS 9 системийг шинэчилсэн * Олон шинэ програм хангамжийн онцлог * Iphone 3GS, iPhone 4s, iPhone 5s-ээс ялгаатай нь iPhone 6s болон iPhone 6S Plus загварын нэрс нь 7000 Цуврал Хөнгөн цагааны хайлшийг ашигладаг тул" s " дагаварыг хүчтэй ашигладаг === iPhone SE тохиолдолд. === 2016 оны 3 дугаар сарын 21-ний өдөр ирүүлсэн. Нэрээр SE нь "тусгай хэвлэл" гэсэн утгатай. Ижил төстэй iPhone 5s-ээс ялгаатай нь Аноджуулсан Хөнгөн цагаанаар хийсэн өндөр чанартай биетэй, тоног төхөөрөмжийн шинэчилсэн платформтой. ==== Гол шинэчлэл: ==== * IPhone 6s нь "дүүргэлт". * IPhone 5S-ийн загвар, өнгөт схемийн шинэ хувилбар "rose gold". === iPhone 7 болон iPhone 7 Plus === 2016 оны 9-р сарын 7-нд танилцуулж, A10 Fusion процессор болон M10 копроцессорыг хүлээн авсан<ref>[https://ifix.ua/blog/remont-iphone-7-plus-s-mnozhestvennymi-problemami/ iPhone 7 Plus засварын онцлог]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==== Гол шинэчлэл: ==== * Ямар ч 3.5 мм-ийн аудио Жак (мини Жак). Чихэвчийг холбоход аянга холбогч, TRS 3.5 мм адаптертай аянга, эсвэл утасгүй чихэвч (ялангуяа Apple AirPods) санал болгодог. * Тал дээр стерео чанга яригч ашиглах (доод ба дээд). * 16 ба 64 гигабайт хувилбаруудыг орхих. * IP67 стандартын дагуу ус, тоосны хамгаалалт. === iPhone 8, iPhone 8 Plus ба iPhone X === 2017 оны 9-р сарын 12-нд танилцуулж, Apple A11 Bionic процессор болон M11 копроцессорыг хүлээн авсан. * "Арав" - ын гол шинэлэг зүйл бол дэлгэцийн доод хэсэгт байрлах Home товчлуур байхгүй (одоо фрэймгүй болсон), босоо хос камер, диагональ бүхий OLED дэлгэц 5.8 инч болж нэмэгдсэн, шинэ түгжих технологи бөгөөд үүнийг Face ID гэж нэрлэдэг. * IPhone 8/8 Plus нь өмнөхүүдээсээ (iPhone 7 болон iPhone 7 Plus) ялгаатай нь хэргийн материалын өөрчлөлт (арын самбар нь одоо шилээр хийгдсэн) ба шинэ A11 процессор юм. == Лавлах бичиг == <references/> == Хэтдээ унших == * ''Д. Пог''. iPhone 3G. Недостающая инструкция. — М.: «ЭКОМ», 2009. — 368 с. ISBN 978-5-9790-0082-4. * ''П. Макфедрис, Д. Пабиан''. Все секреты iPhone 3G . — М.: «[[Эксмо]]», 2009. — 272 с. ISBN 978-5-699-33298-4. * ''Дж. Здзиарски''. iPhone. Разработка приложений с открытым кодом. — СПб.: «[[БХВ-Петербург]]», 2009. — 368 с. ISBN 978-5-9775-0397-6. * ''К. Брин''. iPhone. Полный карманный справочник. — СПб.: «[[Символ-Плюс]]», 2008. — 240 с. ISBN 5-93286-120-7. * ''Дж. Здзиарски''. iPhone SDK. Разработка приложений. — СПб.: «БХВ-Петербург», 2010. — 506 с. ISBN 978-5-9775-0178-1. * ''П. Бакли, Д. Кларк''. iPhone. Руководство к самому технологичному телефону в мире . — М.: «[[АСТ (издательство)|АСТ]]», 2008. — 384 с. ISBN 978-5-17-054756-2. * ''Брайан Чен''. Всегда на связи. Как iPhone навсегда изменил нашу жизнь. — М.: «[[Манн, Иванов и Фербер]]», 2011. — 208 с. ISBN 978-5-91657-273-5. == Холбооһон == {{commons|IPhone}} * [http://www.apple.com/ru/iphone/ iPhone] на официальном сайте Apple ({{ref-ru}}) * [[:ru:iPhone 4s|iPhone 4s]] * [[:ru:iPhone 5|iPhone 5]] * [https://isupport.kz/remont-iphone-almaty/iphone-12pro iPhone 12 Pro] {{stub}} 5ki76c14twy69z4psp8ddeep59u0rdq 0 4401 74932 74703 2026-09-22T07:15:33Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 74932 wikitext text/x-wiki {{Инфобокс улас | conventional_long_name = Бүгэдэ Найрамдаха Намиби Улас | common_name = Намиби | native_name = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:85%; |title = Нэрэ үндэһэнэй хэлэнүүдээр | <center>{{Infobox | subbox=yes | bodystyle=font-size:78%;font-weight:normal; | rowclass1 = mergedrow | label1 = [[Африкаанс]]: | data1 = {{lang|af|Republiek van Namibië}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |title=Communal Land Reform Act, Afrikaans |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105003/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead |accessdate=12 August 2021 |archivedate=25 February 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160225105003/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf }}</ref> | rowclass2 = mergedrow | label2 = [[Германи хэлэн|Германи]]: | data2 = {{lang|de|Republik Namibia}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_German.pdf |title=Communal Land Reform Act, German |publisher=Government of Namibia. |access-date=18 February 2016 }}{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rowclass3 = mergedrow | label3 = [[Нама хэлэн|Нама]]: | data3 = {{lang|naq|Namibiab Republiki dib}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |title=Communal Land Reform Act, Khoekhoegowab |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104943/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead |accessdate=12 August 2021 |archivedate=25 February 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160225104943/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf }}</ref> | rowclass4 = mergedrow | label4 = [[Гереро хэлэн|Очигереро]]: | data4 = {{lang|hz|Orepublika yaNamibia}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Herero.pdf |title=Communal Land Reform Act, Otjiherero |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 }}{{dead link|date=February 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | rowclass5 = mergedrow | label5 = [[Ошивамбо]]: | data5 = {{lang|kj|Orepublika yaNamibia}}<ref>{{cite web |url=http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |title=Communal Land Reform Act, Oshiwambo |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301124906/http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |archive-date=1 March 2016 |accessdate=12 August 2021 |archivedate=1 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160301124906/http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf }}</ref> | rowclass6 = mergedrow | label6 = [[Квангали хэлэн|РуКвангали]]: | data6 = {{lang|kwn|Republika zaNamibia}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |title=Communal Land Reform Act, Rukwangali |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104955/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead |accessdate=12 August 2021 |archivedate=25 February 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160225104955/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf }}</ref> | rowclass7 = mergedrow | label7 = [[Тсвана хэлэн|Сетсвана]]: | data7 = {{lang|tn|Rephaboliki ya Namibia}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |title=Communal Land Reform Act, Setswana |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105008/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead |accessdate=12 August 2021 |archivedate=25 February 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160225105008/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf }}</ref> | rowclass8 = mergedrow | label8 = [[Лози хэлэн|сиЛози]]: | data8 = {{lang|loz| Namibia ye Lukuluhile}}<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |title=Communal Land Reform Act, Lozi |publisher=Government of Namibia |access-date=18 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104949/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |archive-date=25 February 2016 |url-status=dead |accessdate=12 August 2021 |archivedate=25 February 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160225104949/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf }}</ref> }}</center> }} | image_flag = Flag of Namibia.svg | image_coat = Coat of arms of Namibia.svg | flag_type = [[Намибиин Түрын туг|Түрын туг]] | symbol_type = [[Намибиин Түрын һүлдэ|Түрын һүлдэ]] | national_motto = "Нэгэдэл, Эрхэ сүлөө, Үнэн зүб" | national_anthem = </br>"[[Намиби, Зоригтой Хүнүүдэй Нютаг]]" <div class="center" style="padding-top:0.5em;"> </div> | image_map = {{Switcher|[[File: Namibia (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Namibia AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | map_caption = | capital = [[File:Windhoek_COA.svg|21px]] [[Виндхук]] | coordinates = {{Coord|22|34|S|17|5|E|type:city_region:NA}} | largest_city = capital | official_languages = [[Англи хэлэн|Англи]] | national_languages = [[Африкаанс]] </br>[[Германи хэлэн|Германи]] </br>[[Гереро хэлэн|Очигереро]] </br>[[Нама хэлэн|Нама]] </br>[[Ошивамбо]] </br>[[Квангали хэлэн|РуКвангали]] </br>[[Тсвана хэлэн|Сетсвана]] </br>[[Лози хэлэн|сиЛози]] | regional_languages = [[!Кунг хэлэн|!Кунг]] </br>[[Дирику хэлэн|Дирику]] </br>[[Мбукушу хэлэн|Мбукушу]] | ethnic_groups = 49.5% [[Овамбо арад|Овамбо]]</br> 9.2% [[Каванго]]</br> 8.0% Холимог</br> 7.0% [[Гереро|Гереронууд]]</br>7.0% [[Дамара|Дамаранууд]]</br>7.0% [[Сагаан Намибишууд|Сагаан]]</br>4.7% [[Нама арад|Нама]]</br>3.5% [[Лози арад|Лози]] </br>3.0% [[Сан арад|Сан]]</br>0.6% [[Тсвана арад|Тсвана]]</br>0.5% Бусад | ethnic_groups_year = 2014 | religion = 87.9% [[Христосой шажан|Христосой]] </br>10.2% [[Африкын заншашаһан шажанууд|Заншашаһан </br>этигэлүүд]] </br>1.6% Шажангүй </br>0.3% Бусад | religion_year = 2013 | religion_ref = <ref>{{Cite web | title=Namibia Demographic and Health Survey 2013 | publisher=The Namibia Ministry of Health and Social Services (MoHSS) and ICF International | date=September 2014 | url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR298/FR298.pdf | accessdate=5 July 2021 | page=30}} Only people between 15 and 49 years of age were surveyed.</ref> | demonym = |government_type = [[Нэгэдэмэл улас|Нэгэдэмэл]] </br>[[Хахад-Юрэнхылэгшын систем|Хахад</br>Юрэнхылэгшын]]</br> [[Үндэһэн хуули|үндэһэн хуулита]] </br>[[бүгэдэ найрамдаха улас|бүгэдэ найрамдаха </br>улас]]<ref name="Draft" /><ref name="Dual" /> | leader_title1 = [[Намиби уласай Юрэнхылэгшэ|Юрэнхылэгшэ]] | leader_name1 = [[Һаге Гейнгоб]] | leader_title2 = [[Намиби уласай Вице-Юрэнхылэгшэ|Вице-Юрэнхылэгшэ]] | leader_name2 = [[Нанголо Мбумба]] | leader_title3 = [[Намиби уласай Юрэнхы сайд|Юрэнхы сайд]] | leader_name3 = [[Саара Куугонгельва-Амадхила|Саара Куугонгельва-</br>Амадхила]] | leader_title4 = [[Вице-Юрэнхы сайд|Вице-Юрэнхы </br>сайд]] | leader_name4 = [[Нетумбо Нанди-Ндайтва|Нетумбо Нанди-</br>Ндайтва]] | legislature = [[Намибиин Парламент|Парламент]] | upper_house = [[Үндэһэнэй Зүблэл (Намиби)|Үндэһэнэй Зүблэл]] | lower_house = [[Үндэһэнэй Ассамблей (Намиби)|Үндэһэнэй Ассамблей]] | sovereignty_type = Түүхэ | established_event1 = [[Намибиин Үндэһэн хуули|Үндэһэн хуули]] | established_date1 = 1990 оной 2 һарын 9 | established_event2 = Тусгаар тогтонол | established_date2 = 1990 оной 3 һарын 21 | area_km2 = 825,615 | area_rank = 34 | area_sq_mi = 318,696 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = үсөөхэн | population_estimate = 2,550,226 | population_census = 2,113,077<ref>{{cite web |url=https://cms2.my.na/assets/documents/p19dmlj9sm1rs138h7vb5c2aa91.pdf |title=Census data |website=cms2.my.na |access-date=2020-10-01 |accessdate=2021-08-12 |archivedate=2019-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190710101819/https://cms2.my.na/assets/documents/p19dmlj9sm1rs138h7vb5c2aa91.pdf }}</ref> | population_estimate_year = 2020 | population_estimate_rank = 140 | population_census_year = 2011 | population_density_km2 = 3.2 | population_density_sq_mi = 6.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 235 | GDP_PPP = $23.855 тэрбум<ref name="imfna">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Countries/NAM|title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=29 April 2021}}</ref> | GDP_PPP_year = 2021 | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $9,542<ref name=imfna/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $10.927 тэрбум<ref name=imfna/> | GDP_nominal_year = 2021 | GDP_nominal_per_capita = $4,371<ref name=imfna/> | Gini = 59.1 <!-- number only --> | Gini_year = 2015 | Gini_change = <!-- increase/decrease/steady --> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=NA |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |website=data.worldbank.org |access-date=20 January 2019}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.646 <!-- number only --> | HDI_year = 2019 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=December 15, 2020|access-date=December 15, 2020}}</ref> | HDI_rank = 130 | currency = [[Намиби доллар]] <br /> (NAD) <br /> [[Урда Африкын рэнд]] </br>(ZAR) | time_zone = [[Түб Африкын Саг|CAST]] | utc_offset = +2 | drives_on = | calling_code = [[+264]] | cctld = [[.na]] | footnote_a = |today=}} '''Намиби''' гү, али '''Намиби Орон''' (нама: ''Namibia'', {{lang-af|Republiek van Namibië}}, Ярмаан: {{Audio|De-Republik Namibia.ogg|Republik Namibia}}) — Африкийн улас юм.<ref name=CIA>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |authorlink=CIA |publisher=[[The World Factbook]] |title=Namibia |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wa.html |year=2009 |accessdate=January 23, 2010 |archivedate=April 23, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200423100756/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/wa.html }}</ref><ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=728&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=37&pr.y=2 |title=Namibia|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2010-04-21}}</ref> Хүн зон — 2 171 916 хүн.<ref name=2011PrelimCensus>{{cite news |url=http://www.namibian.com.na/news-articles/national/full-story/archive/2012/april/article/namibias-population-hits-21-million/ |title=Namibia’s population hits 2.1 million |last=Smit |first=Nico |date=12 April 2012 |work=[[The Namibian]] |archiveurl=https://archive.ph/20121205061700/http://www.namibian.com.na/news-articles/national/full-story/archive/2012/april/article/namibias-population-hits-21-million/ |archivedate=5 December 2012 |accessdate=8 November 2012 }}</ref> Газар 825 418 км². == Газар зүй == Намибынь дарааха улсуудтай хил залгана (сагай зүүнэй эсрэгээр, баруун-хойто зүгhөө зүүн-үмэнэдэ зүг рүү): [[Ангола]], [[Замби]], [[Ботсвана]], [[Урда Африкын Улас|Урда Африк]]. Мүн харисангы бага уhаар [[Атлантын далай]] ойролсоо. {{Geographic location |Centre = {{Flag icon|Namibia}} Намиби |North = {{Flag icon|Angola}} Ангола |Northeast = {{Flag icon|Zambia}} Замби / {{Flag icon|Zimbabwe}} Зимбабве |East = {{Flag icon|Botswana}} Ботсвана |Southeast = |South = {{Flag icon|South Africa}} Өмнөд Африк |Southwest = |West = Атлантын далай |Northwest = }} == Уласууд == [[Файл:Namibia Regions numbered.png|left]] # [[Каприви]] # [[Эронго]] # [[Хардап]] # [[Карас (Намиби)|Карас]] # [[Окаванго (Намиби)|Окаванго]] # [[Кхомас]] # [[Кунене (Намиби)|Кунене]] # [[Охангвена]] # [[Омахеке]] # [[Омусати]] # [[Ошана]] # [[Ошикото]] # [[Очосондьюпа]] == Хотонууд == Ниислэл хото — [[Виндхук]]. {|class="wikitable" style="text-align:left" !Colspan=6|Намибийн хотонууд (2010 жэл) |- ! Зураг: | [[Файл:Windhoek-Skyline.jpg|150px]] | [[Файл:Ozzys Beerhouse and Eugen Kakukuru Street in Rundu, Namibia, March 2006.jpg|150px]] | [[Файл:Walvis Bay aerial.jpg|150px]] | [[Файл:Oshakati street market.JPG|150px]] | [[Файл:Swakopmund (Namibia).jpg|150px]] |- ! Нэрэ: | [[Виндхук]] (01) | [[Рунду]] (02) | [[Уолфиш-Бей]] (03) | [[Ошакати]] (04) | [[Свакопмунд]] (05) |- ! Хүн зон:<br />(2010 жэл) | 315 932 | 81 501 | 67 201 | 39 679 | 34 326 |- ! Зураг: | [[Файл:DF-ST-90-10118.jpg|150px]] | [[Файл:SchuckmannsburgMap.png|150px]] | [[Файл:Bahnhof Okahandja 1903.jpg|150px]] | [[Файл:Otji-skyline.jpg|150px]] | [[Файл:Rehoboth Namibia 1908.jpg|150px]] |- ! Нэрэ: | [[Хрутфонтейн]] (06) | [[Катима Мулило]] (07) | [[Окаханджа]] (08) | [[Очиваронго]] (09) | [[Рехобот]] (10) |- ! Хүн зон:<br />(2010 жэл) | 28 999 | 27 861 | 25 309 | 22 964 | 20 912 |} == Демокраати == == Яһатанууд == == Мүн үзэхэ == * [[Ород хэлэн]] * [[Ородууд]] * [[Оросой холбоото уласай холбооной тойрогууд]] * [[Оросой холбоото уласай нютаг можонууд]] == Зүүлтэ == <references/> <references group="К"/> == Холбооһон == {{Spoken Wikipedia|Namibia spoken word.ogg|2009-08-31}} {{commons|Namibia|Намиби}} * [http://www.krugosvet.ru/enc/strany_mira/NAMIBIYA.html Намибия, энциклопедия Кругосвет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610003839/http://krugosvet.ru/enc/strany_mira/NAMIBIYA.html |date=2010-06-10 }} * [https://web.archive.org/web/20121204101417/http://www.grnnet.gov.na/ Government of Namibia] Правительственный портал * [http://www.windhoekcc.org.na/ Windhoek City Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201119115836/http://www.windhoekcc.org.na/ |date=2020-11-19 }} Мэрия Виндхука * http://www.embnamibia.at - EMBASSY / PERMANENT MISSION OF THE REPUBLIC OF NAMIBIA in Austria * [http://www.republikein.com.na Die Republikein] Газета на африкаанс * [http://www.az.com.na/ Allgemeine Zeitung] Единственная в Африке газета на немецком языке * [http://www.namibian.com.na/ The Namibian] Газета на английском, ндонга, а также португальском языках * [http://www.newera.com.na/ New Era] Газета на английском и ряде африканских языков * [http://www.radiokudu.com.na/ Radio Kudu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516032337/http://www.radiokudu.com.na/ |date=2006-05-16 }} Радиостанция, вещание на английском языке, новости также на африкаанс * [http://www.radiowave.com.na/ Radiowave 96,7 FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618121837/http://www.radiowave.com.na/ |date=2012-06-18 }} Музыкальная радиостанция * [http://www.nbc.com.na/ Namibian Broadcasting Corporation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315082134/http://www.nbc.com.na/ |date=2010-03-15 }} Государственная радио- и телекомпания * [http://www.hengs.ru/interesting/namib.html Намиб — последняя пустыня Африки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110203044031/http://www.hengs.ru/interesting/namib.html |date=2011-02-03 }} * [http://www.opec.ru/1318269.html Статистика экономического и политического состояния Намибии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120508071136/http://opec.ru/1318269.html |date=2012-05-08 }} * [http://sov-art.ru/categories.php?cat_id=324 Природа и животный мир Намибии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305235009/http://sov-art.ru/categories.php?cat_id=324 |date=2016-03-05 }} (рус.) * [http://www.klausdierks.com/ Библиотека Клауса Диркса] * [http://genocide.ru/lib/genocides/herero-nama.htm Уничтожение коренных народов Намибии в 1904—1907 гг.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170926230145/http://genocide.ru/lib/genocides/herero-nama.htm |date=2017-09-26 }} * [http://www.trubagaz.ru/gkm/gazovoe-mestorozhdenie-kudu-namibija/ Запасы природного газа Намибии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904010219/http://www.trubagaz.ru/gkm/gazovoe-mestorozhdenie-kudu-namibija/ |date=2014-09-04 }} * [http://www.namrus.com Namibian Russian Development Close Company — Союз Намибии и России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120825225725/http://www.namrus.com/ |date=2012-08-25 }} {{Африк}} [[Категори:Африка]] {{stub}} cc4kgie4qkw78cfvtgonkzz8k59lv64 0 4472 74933 74747 2026-09-22T07:45:31Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 74933 wikitext text/x-wiki {{Улас |буряад_нэрэ = '''Бүгэдэ Найрамдаха Солонгос Улас'''<br />[[Файл:БНСУ мб.png]] |уугуул_нэрэ = 대한민국<br />''大韓民國'' |богони_нэрэ = Солонгос, Урда Солонгос |һүлдын_зураг = Emblem of South Korea.svg |тугай_зураг = Flag of South Korea.svg |түрын_уряа = {{lang|ko|널리 인간 세계를 이롭게 하라}} (Хамаг дэлхэйһээ һайнаар туһалха, {{lang|ko|弘益人間}}) |түрын_дуулал = [[Солонгос хэлэн|сол.]] «[[Эгукка|애국가]]»<br />«Эгукка»<br />[[Файл:National anthem of South Korea, performed by the United States Navy Band.wav|center]] <!-- |Аудио=--> |засаглалай_хэлбэри = [[Бүгэдэ найрамдаха улас]] |газарай_зураг = South Korea (orthographic projection).svg |албан_ёһоной_хэлэн = [[Солонгос хэлэн]] |үндэһэ_язгуур =99 % — [[Солонгос]]<br />>1 % — бусад |тогтносон_үйл_явдал1 = 13 үдэр 4 һара 1919 |Сүвэрэнитэт = Бэе даанги байдал |ниислэл_хото = [[Сеул]] |тэргүүнэй_анги1 = [[Юрэнхылэгшэ]] |тэргүүнэй_анги2 = [[Юрэнхы сайд]] |тэргүүнэй_нэрэ1 = Хван Гёан (орлогшо) |тэргүүнэй_нэрэ2 = Хван Гёан |газар_нютаг_км2 = 100 210 |уһанай_процент = 0,3 % |хүн_амай_тоосоо = 48 955 203 |хүн_ам_тооцоолсон_он = 2013 |хүн_амай_нягтарал_нэгжэ_км2 = 480 |хүн_амын_тоогоор_эрэмбэ_дэс =25 |хүн_амын_тооллого = |хүн_ам_тоолсон_он = |хүн_амын_тооллого_эрэмбэ_тоологдсоноор = |хүн_амын_нягтарал_нэгж_км2 =491 |хүн_амын нягтарал_эрэмбэ_дэс =21 |ДНБ_ХАЧ =$1.622 ехэ наяд<ref name=imf2/> |ДНБ_ХАЧ_он =2012 |ДНБ_ХАЧ_эрэмбэ =12 |ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд = $32,431<ref name=imf2/> |ДНБ_ХАЧ_Нэг_хүнд_эрэмбэ =25 |ДНБ_нэрлэсэн =$1.151 ехэ наяд<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/weorept.aspx?sy=2010&ey=2017&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=542&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=&pr.x=65&pr.y=6|title=South Korea |publisher=International Monetary Fund |month=September |year=2011 |accessdate=November 1, 2012}}</ref> |ДНБ_нэрлэсэн_он =2012 |ДНБ_нэрлэһэн_эрэмбэ = 15 |ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд =$23 020<ref name=imf2/> |ДНБ_нэрлэсэн_нэг_хүнд_эрэмбэ =32 |ХТББИ =31.0<ref name=ciagini>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html Gini index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513124910/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |date=2009-05-13 }}, CIA World Fact Book.</ref> |Илтгэлцүүр_он =2010 |Илтгэлцүүр_ангилал = |Илтгэлцүүр_эрэмбэ = |ХХИ ={{nowrap|{{increase}} 0.897<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf |title=Human Development Report |year=2011 |publisher=United Nations |accessdate=November 5, 2011}}</ref>}} |ХХИ_он =2012 |ХХИ_ангилал =<span style="color:#090;white-space:nowrap;">онсо һайн</span> |ХХИ_эрэмбэ =15 |мүнгэн_тэмдэгтэ = Солонгос вон (₩) |мүнгэн_тэмдэгтэ_код = KRW |интернет_домэйн = [[.kr]], солонгос — [[.한국]] |телефоной_код = +82 |сагай_бүһэ = +9 |зүүлтэ = }} '''Урда Солонгос''', албан ёһоор '''Бүгэдэ Найрамдаха Солонгос Улас''' ({{lang-ko|대한민국}} ''Дэхан мингүк'') — [[Солонгос хахад арал]]ай урда хэһэгтэ байрладаг [[Ази]]ин [[улас]] юм. Хойто талаараа [[Хойто Солонгос]]ой хүреэлэгдэжэ ба баруун зүгтэ [[Шара тэнгис]]эй саана [[Хитад]], зүүн зүгтэ [[Япон тэнгис]]эй саана [[Япон]] уласууд ойро байрладаг. Урда Солонгосой хамагай томо хотонь ниислэл [[Сеул]] юм. Энэ улас бараг 50 сая хүнтэй. == Түүхэ == === Солонгос хубаагдахаһаа үмэнэ === {{main|Солонгосой түүхэ}} [[Файл:Goguryeo tomb mural.jpg|thumb|left|220px|[[Когурё улас]]ай үедэ хамаарха<br />булшанай дотор ханын зураг]] [[Солонгос хахад арал]]да хүнэй үлдээһэн [[эртын шудалал]]ай олдобори [[шулуун зэбсэгэй үе|хуушан шулуун зэбсэгэй]] үе эхитэй. Анханай [[солонгос үндэһэтэн|солонгос]] улас болохо [[Кочосон улас|Кочосониие]] [[Тангун]] гэгэшье {{МЭҮ}} 2333 ондо үүсхэһэн гэжэ солонгос домогто үгүүлдэг.<ref>[http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history.htm Korea’s History (Ko-Choson, Three Kingdoms, Parhae Kingdom, Unified Shilla, Koryo Dynasty, Colonial Period, Independence Struggle, Provisional Government of Korea, Independence Army, Republic of Korea,)<!-- Bot generated title -->]</ref> Кочосон [[Хойто Солонгос]] орон, хаяа залгаа [[Манжуур]]та гү, али [[Шара тэнгис]]эй эрье нютагта оршон байба. Кочосон Хитадай [[Хань улас]]тай эе эбдэрэн тэмсэлдэжэ мүхэһэн. Тэрэниие залгажа Ниитын он тоололой эхиндэ [[Буё|Буё улас]], [[Окджо аймаг|Окджо]], [[Тун-Е аймаг|Тун-Е]], [[Самхан]] зэргэ обог аймагай холбоондо оршон байжа байгаад [[Солонгосой гурбан улас|гурбан уласай үетэй]] золгобо. Солонгос үндэһэндээ урда [[Байкжэ улас|Байкжэ]], [[Шилла улас|Шилла]], хойтодо болон үмэнэ Манжуурта [[Гүгүрё улас|Гүгүрё]] гэхэ гурбан улас боложо, нэгэ улас үндэһэтэндэ дүхэжэ хэдэн зууниие үдэһэнэй эсэстэ 676 ондо [[Тан улас]]тай холбоолһон Шилла бусад хоёрые мүхөөжэ газар нютагые эрхэшээжэ [[Шилла улас|нэгэдэһэн Шилла улас]] болобо. Нэгэдэһэн Шилла уласай үедэ [[ирагуу найраг]], [[дүрсэлхэ уралиг]], [[Буддын шажан|Буддын соёл]] дэлгэрэн хүгжэбэ. Шилла ([[Солонгос]]) — Тан ([[Хитад]]) найрамдалтай байба. 10-р зуунда Шилла дотоодын хёморолһоо һуларан [[Корё улас]]аар солигдоһон. Нэгэдэһэн Шиллагай үедэ Манжуурта Гүгүрёгой үбые залган байһан [[Бархай улас]] 926 ондо [[Хитан улас|Хитанда]] мүхөөгдэбэ. Корёгой [[Тхэджо (Корёгой ван)|Тхэджо ван]] 936 ондо [[Солонгос үндэһэтэн]]эй гээд шууд хэлшэхэжэ болохо [[Корё улас]]ые байгуулба. Энэ уласта Шиллагай адляар һуурин соёл уралиг, эрдэм сэхээрэл лабшаран тогтоһон. Тухайлбал 1377 ондо буддын [[Чикчи]] гэхэ номые түмэрөөр барлаһан дэлхэйн анханай түмэр бар байгаа.<ref>[http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php URL_ID=3946&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html World’s oldest printed Doc]</ref> 13-р зуунда Корё [[Ехэ Монгол Улас]]ай добтолгоондо үртэжэ байба. 30 жэл дайтаһанай эсэстэ хараата, гэбэшье бэе даанги, үнэншье холбоотон боложо үлөөлгэһэн. [[Юань улас]] мүхэхын алдада Корёгой гадаада бодолго зүршэлдэжэ, эсэстээ 1392 ондо '''И Сон Ге''' (Чосон уласые үндэһэлэгшэ [[Тхэджо (Чосоной ван)|Тхэджо ван]]) [[жанжан]] (генерал) түрэ эрьюулэн уласай ван боложо, дараагай зургаан зуунай түүхэеэ мүнхэрһэн [[Чосон улас]]ые үндэһэлбэ. [[Файл:Geunjeongmun.jpg|thumb|left|220px|Чосон уласай Кёнбүк ордон]] Чосоной түрүү 200 жэлдэ ниислэл [[Сеул|Кэгёнһоо]] Хансондо (мүнөө [[Сеул]]) шэлжэжэ, дайн дажангүй амгалан байба. [[Седжон ван]] [[солонгос үзэг]]ээ зохёожо, улас даяар [[Күнзын шажан]] һайшаагдан дээдэлэгдэбэ. 1592—1598 оной хоорондо [[Япон]]ой [[Тоёотоми Хидёши]] Солонгос үрнэжэ нэбтэрнэ гэжэ халдаар ерэхэдэ уһан сэрэгэй [[И Сүн-шин]] адмиралай «[[яһата мэлхэй онгосо]]», [[Мин улас]]ай сэрэгэй туһаламжатай байлдан байжа түрэ уласаа алдалгүй үлэбэ. Мин уластай уг найртай Чосон 1627, 1636 ондо хойтоһоо мандаһан [[Манжа үндэһэтэн|Манжатай]] хоёронтой байлдажа найрамдан түгэсэбэ. [[Чин улас]]ай эбые олон амар жэмэр, дэлхэйн дахинһаа хамааралгүй хоёр зууниие үдээд [[Баруун дахин|Баруунай]] шахалтаар нээгдэһэн. 1870-д онһоо [[Японой эзэнтэ гүрэн|Япон]] ахяад лэ Солонгосые эзлэхые оролдожо эхилһэн ба 1895 ондо Чосоной хатан хаанай амые хорложо<ref>[http://www.kimsoft.com/2002/jp-rape.htm Murder of Empress Myeongseong]</ref>, уламаар 1905 ондо клиент улас (''протекторат'') болохые тулган зүбшөөрүүлбэ.<ref>[http://joongangdaily.joins.com/200108/30/200108300144080739900090809081.html Forced Annexation]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1910—1945 оной хоорондо [[Япон эзэнтэ Солонгос орон]] болобо. [[Дэлхэйн хоёрдугаар дайн|Дэлхэйн II дайнай]] түгэсхэлдэ [[АНУ]], [[ЗХУ]] хоёр өөһэдынгөө [[улас түрын дэглэм|дэглэмээр]] замнуулхын тулада Солонгосые Японһоо уралдан сүлөөлбэ. === Хубаагдаһанай дараахи БНСУ === Дайнай дараахи гурбан жэл [[Солонгос]]ой үмэнэ хахад АНУ-ай сэрэгэй хиналтада байжа, [[капитализм|капиталис]] (хүрэнгэтэ) эдэй засаг, [[арадшалһан]] дэглэмээр замнахада бэлэдхэгдэнхэй. Японһоо Солонгосые тусгаар тогтонуулхын түлөө тэмсэжэ ябаһан нүхэдһөө АНУ-да гойдо таалагдаһан [[Ли Сын Ман]] 1945 ондо АНУ-һаа ерэжэ, 1948 оной 8 һарын 13-нда БНСУ тунхаглагдахада түрүүшын юрэнхылэгшэ болобо. [[Хүйтэн дайн]]ай арсалдаанай анханай гэжэ болохо [[Солонгосой дайн]] 1950-һаа 1953 оной хоорондо дэгдэбэ. ЗХУ-аар дэмжигдэһэн [[Хойто Солонгос]] эхэнэй үедэ амжилтатай давшижа, зориһоноороо Солонгосые бүхэлдэнь коммунис уласдаа нэгэдхэхэ шахаһаншье [[АНУ]], [[НҮБ]]-ын хүсэнэй туһаламжатайгаар Урдахи ухраан түрж хойтынхи холбоотон [[БНХАУ]]-ай 1 сая сэрэгэй хүсэтэй тулаажа дайн зогсобо. 1953 оной 38-р үргэргээр хилэ тогтоожо, харилсан галаа зогсооһон хэрээндэ [[АНУ]], [[Хойто Солонгос]] хоёр гарай үзэг зуралсаба. Үмнэдынхин гарай үзэг зураагүй болохоор техникын талаасаа хоёр Солонгос одоошье дайнай байдалда байгаа юм.<ref>{{cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2800.htm |title=South Korea |work=U.S. Department of State |accessdate=2006-09-16}}</ref> {{Солонгос түүхэ}} 1960 оной хабар оюутанай эсэргүүсэлэй жагсаалаар 85 наһатай Ли Сын Ман огсоршье, тэрэ һамуун сагта генерал [[Пак Чон Хи]] сэрэгэй хүсөөр түрын эрхые абашье 1979 ондо алагдаха хүрэтэрээ юрэнхылэгшэ байба. Тэрэнэй үедэ улас түрын дарангуй дэглэмтэй болобошье эдэй засаг экспортдо шэглэн үсэрэнгы хүгжэһэн. Пак Чон Хиин дараа [[Гуанжү]] хотын гэхэ мэтэ арадшалалые хүсэһэн оюутад, хүдэлмэришэдэй хүдэлөөниие нюхаша байһан даража байжа баһа нэгэн сэрэгэй эрхэтэн [[Чон Ду Хван]] 1987 оной оюутанай ами эрэсдэлтэ хүрэтэр юрэнхылэгшээр ажаллаба. Дараань арадшалһан һунгуулида 6-р бүгэдэ найрамдаха уласай үе эхилһэн.<ref>http://www.yolsa.org/sub_plus_1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160803223326/http://www.yolsa.org/sub_plus_1.html |date=2016-08-03 }} Yolsa.org Information on Anti-Yushin protests</ref> [[Сеулай олимп|1988 оной зунай олимпиин наадамые]] Сеул гардан абаһан. 1996 ондо [[ЭЗХАХБ]]-ын гэшүүн болоһоной дараа жэл Урда Солонгос [[1997 оной Азиин мүнгэн һангай хёморол|Азиин мүнгэн һангай хёморолдо]] дайрагдажа үнгэрһэн. 1998—2003 оной юрэнхылэгшэ [[Ким Дэ Чжун]] хоёр Солонгосые эбэлэрүүлхэ удха шанартай ажал һанаашалжа байһанаараа [[Нобелиин шагнал|Нобелиин энхэтайбанай шагнаал]] хүртэбэ.<ref>{{cite web |url= http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2000/index.html |title=The Nobel Peace Prize 2000 |publisher= The Nobel Foundation |year=2000 |accessdate=February 17, 2009}}</ref> 2002 ондо Японтой хамтаран [[Хүлбүмбэгэй дэлхэйн абарга шалгаруулха тэмсээн|Хүлбүмбэгэй ДАШТ]]-ые хүлеэн абаһан. 2000-аад онһоо [[Солонгос дабалгаа]] гү, али Урда бүтээһэн хүгжэм, кино уралигай бүтээл олон уласай байнгын үзэбэр болоһон. Энэ үзэгдэл [[Солонгос долгин]] гэжэ нэрэтэй. == Засаг захиргаанай хубаари == Урда Солонгос нютаг дэбисхэр, тэрэндэ оршон һуугаа хүн арадаа засан захирха зорилгоор дүрбэн нюруугай хэд хэдэн нэгэжэдэ хубаан тохинуулба. Нэгэдүгээр зэргын аймагай, дараахи нюруугай хото, дүүргэ, хорооной гэжэ тодорхойлжо болоно. Нэгэдүгээр зэргэдэ [[аймаг]] (도-''до'' гү, али ''ду'') - 8, [[онсогой захиргаата аймаг]] (특별자치도 ''тыкбёль-чачхидо'') - 1, [[үргэн хото]] (광역시 ''гуан-ёкши'') - 6, [[онсогой хото]] (특별시 ''тыкбёль-ши'') - 1, [[онсогой захиргаата хото]] (특별자치시 ''тыкбёль-чачхиши'') - 1 гү, али бүгэдэ 5 нэгэжын 17 нютаг байна. Удаахи зэргэдэ 77 [[хото]] (시 ''ши''), 85 [[хошуу]] (군 ''гүн''), 69 [[дүүргэ]] (구 ''гү'') болоно. Гурбадугаар зэргэдэ 33 дүүргэ, олон тооной [[тосхон]] (읍 ''ып'', ''ыб''), [[һомон]] (면 ''мён''), дүрбэдүгээр зэргэдэ [[хороо]] (동 ''донг''), [[гасаа]] (리 ''ри'') боложо хубаагдадаг. {| class="wikitable" style="font-size:90%;" align=center |- ! Газарай зураг ! # ! Нютагай нэрэ ! Солонгос бэшэг ! Лата галиг ! Хүн зон |- |rowspan=25|{{South Korea Provincial level Labelled Map}} |----------bgcolor=lightblue |Colspan=6 align=center|'''— [[онсогой хото]]''' — (солонгосоор 특별시 тыкбёль-ши) |---------- |1 |[[Сеул]] |<span style="font-size:small;">서울특별시</span> |Seoul |9,794,304 |----------bgcolor=lightblue |Colspan=6 align=center|'''— [[өөртөө засаха онсогой хото]]''' — (солонгосоор 특별자치시) |---------- |2 |[[Сечжон хото|Сечжон]] |<span style="font-size:small;">세종특별자치시</span> |Sejong |122,263 |----------bgcolor=lightblue |Colspan=6 align=center|'''— [[үргэн хото]]''' — (солонгосоор 광역시 куан-ёг-ши) |---------- |3 |[[Бусан]] |<span style="font-size:small;">부산광역시</span> |Busan |3,635,389 |---------- |4 |[[Тэгу]] |<span style="font-size:small;">대구광역시</span> |Daegu |2,512,604 |---------- |5 |[[Инчон]] |<span style="font-size:small;">인천광역시</span> |Incheon |2,628,000 |---------- |6 |[[Тэчжон]] |<span style="font-size:small;">대전광역시</span> |Daejeon |1,442,857 |---------- |7 |[[Кванджу]] |<span style="font-size:small;">광주광역시</span> |Gwangju |1,456,308 |---------- |8 |[[Ульсан]] |<span style="font-size:small;">울산광역시</span> |Ulsan |1,087,958 |----------bgcolor=lightblue |Colspan=6 align=center|'''— [[аймаг]] —''' (солонгосоор 도 ту/ду) |---------- |9 |[[Кёнги]] |<span style="font-size:small;">경기도</span> |Gyeonggi |10,415,399 |---------- |10 |[[Канвон аймаг (Урда Солонгос)|Канвон]] |<span style="font-size:small;">강원도</span> |Gangwon |1,592,000 |---------- |11 |[[Хойто Чхунчхон]] |<span style="font-size:small;">충청북도</span> |North Chungcheong |1,462,621 |---------- |12 |[[Урда Чхунчхон]] |<span style="font-size:small;">충청남도</span> |South Chungcheong |1,840,410 |---------- |13 |[[Хойто Чолла]] |<span style="font-size:small;">전라북도</span> |North Jeolla |1,890,669 |---------- |14 |[[Урда Чолла]] |<span style="font-size:small;">전라남도</span> |South Jeolla |1,994,287 |---------- |15 |[[Хойто Кёнсан]] |<span style="font-size:small;">경상북도</span> |North Gyeongsang |2,775,890 |---------- |16 |[[Урда Кёнсан]] |<span style="font-size:small;">경상남도</span> |South Gyeongsang |2,970,929 |----------bgcolor=lightblue |Colspan=6 align=center|'''— [[өөртөө засаха онсогой аймаг]]''' — (солонгосоор 특별 자치도) |---------- |17 |[[Чеджу аймаг|Чеджу]] |<span style="font-size:small;">제주특별자치도</span> |Jeju |560,000 |} == Газарзүйн байрлалга ба уурал амисхал == [[Файл:South Korea Topography.png|thumb|left|Урда Солонгосой байразүйн зураг]] Урда Солонгосынь Сoлонгосой хахад арал урда хэһэгые эзэлэн оршоно. Уг хахад аралынь хойноһоо урагша ниитэ 1,100 км ута болоод хойто хэһэгээрээ Ази түбитэй холбогдоно. Энэ уулархаг хахад аралынь баруун талаараа [[Шара тэнгис]], зүүн талаараа [[Япон тэнгис]]ээр (Зүүн тэнгис) хүреэлэгдэнэ. БНСУ-нь ниитэ 99.6 мянган хабтагай ам дүрбэлжэн км газар нютагтай<ref>The estimated area rises steadily from year to year, possibly due to land reclamation. {{cite web |url=http://kosis.nso.go.kr/cgi-bin/sws_999.cgi?ID=DT_1A1&IDTYPE=3&A_LANG=1&FPUB=3&SELITEM= |work=Korea Statistical Information Service |title=행정구역(구시군)별 국토적 |accessdate=2006-03-27 |archivedate=2004-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040917181709/http://kosis.nso.go.kr/cgi-bin/sws_999.cgi?ID=DT_1A1&IDTYPE=3&A_LANG=1&FPUB=3&SELITEM= }}</ref> ба газарзүйн хубида 4 бүһэ нютагта хубаажа болоно. Зүүн хэһэгынь нариин далайн эрье бүхы үндэр ууланууд, баруун хэһэгынь далайн эрье, голой ай һаба бүхы тэгшэ тала, баруун урда хэһэгынь ууланууд ба хүнды, зүүн урда хэһэгынь Накдон голой ай һабаһаа бүридэһэн тэгшэ тала юм. Солонгос ороной газар нютагай ехэнхи хэһэгынь уулархаг газар эзэлдэг болоод нам доро, тэгшэ тала ниитэ газар нютагай 30%-ые эзэлнэ. [[Файл:Buddist Temple Seoraksan.JPG|thumb|right|200px|Канвондодохи Сораксан уула]] Солонгосой баруун ба Урда эрьеын дагуу 3000 үлүү бишыхан аралнууд байдагһаа хамагай томонь 1,845 км кв талмайтай, урда эрьеһээ 100 км зайда оршохо [[Чеджу]] арал юм. Мүн томохон гол мүрэн байдагһаа БНСУ–ай ниислэл Сеул хотын түбөөр урсаха [[Хан мүрэн]] (514 км), урда хэһэгээр урсаха [[Накдон мүрэн]] (525 км) юм. === Саг уларил === [[Хабар]], [[зун]], [[намар]], [[үбэл]]эй 4 [[уларил]]тай. Үбэлдөө [[Сеул]] оршомдо 1-р һарада дундажаар -7&nbsp;°C -с 1&nbsp;°C хүрэжэ хүйтэрнэ. Зун 7 һара дундажаар 22&nbsp;°C -с 29&nbsp;°C байна. Уулархаг газараар үбэл үлүү хүйтэн байха ба 6-9-р һарын хоорондо бороо хамагай ехээр орно. Урда эрье оршомоор аадар бороо бүхы [[тропикын циклон|хара һалхин]] зунай һүүл һарануудта үзэгдэнэ. Жэлэй дундажа шииг нойтон 1,370 ммһээ (Сеулда) 1,470 мм-т (Пусан) хэлбэлзэнэ. === Хүреэлэн байгаа оршон === Хүн зон нягта һуурижаһан хотонуудта агаарай болон уһанай бохирдолой асуудал табигдажа байна. Хүреэлэн байгаа оршониие хамгаалха, һэргээн бодгохо талаар томохон ажалнууд хэжэ байгаагын жэшээнь Сеул хотын түбдэ байгуулһан хэмэл гол бүхы (сэбэр уһан) [[Чонгечон]] боложо байна<ref>{{Cite web |title=Seoul Metropolitan Government - "A Clean, Attractive & Global City, Seoul!"<!-- Bot generated title --> |url=http://english.seoul.go.kr/gover/initiatives/inti_02cheon.htm |accessdate=2015-01-29 |archivedate=2009-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090215093221/http://english.seoul.go.kr/gover/initiatives/inti_02cheon.htm }}</ref> Урда Солонгосынь хүреэлэн байгаа оршониие хамгаалха Дэлхэйн томохон байгуулалга, протоколнуудта нэгдэһэн орон болоно<ref>{{factbook}}</ref>. == Хүн зон == [[Файл:Korea-South-demography.png|right|thumb|220px|Урда Солонгосой хүн зоной үһэлтын түлэб]] Ниитэ хүн зоной диилэнхинь хото һуурин газар амидардаг ба 1970—1990 оной хоорондо эдэй засагай үсэлдэтэй холбоотойгоор орон нютагһаа хото руу шэглэһэн шэлжэлтэ эршэмтэй ябагдаһан байна<ref>{{cite web |url=http://countrystudies.us/south-korea/33.htm |title=South Korea |work=CIA Country Studies |accessdate=2006-04-22}}</ref>. 10.3 сая оршон һуугшадтай ниислэл Сеул хото Үмэнэдэ Солонгосой хамагай томо хото юм<ref>{{cite web |url=http://worldatlas.com/citypops.htm |title=World City Populations |accessdate=2006-04-04}}</ref>. Бусад томохон хотонуудта [[Бусан]] (3.65 сая), [[Инчон]] (2.63 сая), [[Тайгу]] (2.53 сая), [[Тайжон]] (1.46 сая), [[Гванжу]] (1.41 сая), [[Ульсан]] (1.10 сая) багтана<ref>Populations for all cities as of 2005, {{cite web |url=http://kosis.nso.go.kr/cgi-bin/sws_888.cgi?ID=DT_1B040A2&IDTYPE=3&A_LANG=2&FPUB=4&SELITEM=0 |title=By city and province |work=NSO Database |accessdate=2006-04-22 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. {{Largest cities of South Korea}} Хоёр Солонгос хубаагдаһанай дараа 4 сая оршом сагаашад [[Хойто Солонгос]]һоо дүрбэжэ ерэһэн байдаг. Солонгосшууд [[Солонгосой дайн]]ай дараа [[АНУ]], [[Канада]] руу нилээдгүй сагаашалһан ба энэ байдал 1990 оной дунда үеһэ багасажа эхилбэ. Үмэнэдэ Солонгосой ниитэ хүн зон одоогой байдалаар 50 сая үлүү байна. [[Дундажа наһалта]]нь 77 ба энэ тооһоо эмэгтэйшүүдэйхи 80, эрэгтэйшүүдэйхи 73 боложо байна. Солонгосдохи гадаадын эргэдэй тоо һүүлиин жэлнүүдтэ нэмэгдэһээр байгаа ба 2007 оной байдалаар 1 сая тухай гадаадын эргэн байгаагһаа 104,749 Солонгосшуудтай гэрлэһэн, 404,051 ажаллажа бай, 225,273 хуули буса сагаашад байна<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2880037 |accessdate=2013-12-02 |archivedate=2011-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608054926/http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2880037 }}</ref>. Орон нютагта амидарха һонирхолтой эмэгтэйшүүдэй тоо буураһан тула Солонгосой фермернүүд (таряаланшад) Зүүн урда Ази, Зүүн Европын ядуу оронһоо эхэнэр абаха үзэгдэл ехэдхэжэ байна. 2006 оной шудалгаар шэнээр гэрэлэһэн фермернүүдэй 41 % гадаада басагадуудтай һууһан байна<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2880519 |accessdate=2013-12-02 |archivedate=2010-10-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101022011048/http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2880519 }}</ref>. Урда Солонгосто АНУ-ай армиин 31,000 бэе бүрилдэхүүн байрладаг<ref>US military figures as of 2005, from [http://www.heritage.org/Research/NationalSecurity/troopMarch2005.xls] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209230227/http://www.heritage.org/Research/NationalSecurity/troopMarch2005.xls |date=2010-02-09 }} ([[Microsoft Excel|Excel]] file) Tim Kane Global US Troop Deployment, 1950—2003</ref>. === Шажан шүтэлгэ === [[Файл:Bulguksa 3.jpg|thumb|Бульгукса сүмын Таботап субраган]] 2005 оной байдалаар ниитэ хүн зоной 46,5 % [[шажангүй үзэл|шажан шүтэдэггүй]]<ref name=koreastats>According to figures compiled by the South Korean [[National Statistical Office]]. {{cite web |url=http://kosis.nso.go.kr:7001/ups/chapterRetrieve.jsp?pubcode=MA&seq=292&pub=3 |accessdate=2006-08-23 |work=NSO online KOSIS database |title=인구,가구/시도별 종교인구/시도별 종교인구 (2005년 인구총조사)}} This should not be confused with other figures which report only the percentage of the ''religious'' population that are Buddhist, Christian, Cheondoist, etc…</ref> ба 29,3 % [[Христосой шажан|Христосой]] (энэһээ 18,3 % протестант, 10,9 % католик), 22,8 % [[буддын шажан]] шүтэжэ байна. Урда Солонгос гадаадада ябуулһан шажанай номлогшонорхи тоогоор Дэлхэйдэ АНУ-ай дараа 2-до ордог байна<ref>{{cite web |url=http://www.christianitytoday.com/ct/2006/003/16.28.html |title=Korean Christian missionaries |work=Christianity Today |accessdate=2006-09-15}}</ref>. == Эдэй засаг == Урда Солонгосой эдэй засаг Дэлхэйдэ эхинэй 8-да, Азида эхинэй 3-да орожо байна<ref>{{cite paper | author = IMF | title = World Economic Outlook Database, October 2007 | version = 2007 | publisher = IMF | date = 2007 | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=56&pr1.y=12&c=512%2C941%2C914%2C446%2C612%2C666%2C614%2C668%2C311%2C672%2C213%2C946%2C911%2C137%2C193%2C962%2C122%2C674%2C912%2C676%2C313%2C548%2C419%2C556%2C513%2C678%2C316%2C181%2C913%2C682%2C124%2C684%2C339%2C273%2C638%2C921%2C514%2C948%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C283%2C228%2C853%2C924%2C288%2C233%2C293%2C632%2C566%2C636%2C964%2C634%2C182%2C238%2C453%2C662%2C968%2C960%2C922%2C423%2C714%2C935%2C862%2C128%2C716%2C611%2C456%2C321%2C722%2C243%2C942%2C248%2C718%2C469%2C724%2C253%2C576%2C642%2C936%2C643%2C961%2C939%2C813%2C644%2C199%2C819%2C184%2C172%2C524%2C132%2C361%2C646%2C362%2C648%2C364%2C915%2C732%2C134%2C366%2C652%2C734%2C174%2C144%2C328%2C146%2C258%2C463%2C656%2C528%2C654%2C923%2C336%2C738%2C263%2C578%2C268%2C537%2C532%2C742%2C944%2C866%2C176%2C369%2C534%2C744%2C536%2C186%2C429%2C925%2C178%2C746%2C436%2C926%2C136%2C466%2C343%2C112%2C158%2C111%2C439%2C298%2C916%2C927%2C664%2C846%2C826%2C299%2C542%2C582%2C443%2C474%2C917%2C754%2C544%2C698&s=PPPGDP&grp=0&a= | accessdate = 2008-02-12}} </ref><ref>{{cite paper | author = IMF | title = World Economic Outlook Database, October 2007 | version = 2007 | publisher = IMF | date = 2007 | url = http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=56&pr1.y=12&c=512%2C941%2C914%2C446%2C612%2C666%2C614%2C668%2C311%2C672%2C213%2C946%2C911%2C137%2C193%2C962%2C122%2C674%2C912%2C676%2C313%2C548%2C419%2C556%2C513%2C678%2C316%2C181%2C913%2C682%2C124%2C684%2C339%2C273%2C638%2C921%2C514%2C948%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C283%2C228%2C853%2C924%2C288%2C233%2C293%2C632%2C566%2C636%2C964%2C634%2C182%2C238%2C453%2C662%2C968%2C960%2C922%2C423%2C714%2C935%2C862%2C128%2C716%2C611%2C456%2C321%2C722%2C243%2C942%2C248%2C718%2C469%2C724%2C253%2C576%2C642%2C936%2C643%2C961%2C939%2C813%2C644%2C199%2C819%2C184%2C172%2C524%2C132%2C361%2C646%2C362%2C648%2C364%2C915%2C732%2C134%2C366%2C652%2C734%2C174%2C144%2C328%2C146%2C258%2C463%2C656%2C528%2C654%2C923%2C336%2C738%2C263%2C578%2C268%2C537%2C532%2C742%2C944%2C866%2C176%2C369%2C534%2C744%2C536%2C186%2C429%2C925%2C178%2C746%2C436%2C926%2C136%2C466%2C343%2C112%2C158%2C111%2C439%2C298%2C916%2C927%2C664%2C846%2C826%2C299%2C542%2C582%2C443%2C474%2C917%2C754%2C544%2C698&s=PPPGDP&grp=0&a= | accessdate = 2008-02-12}} </ref>. Гадаада худалдаанай гол түншэнь Хитад<ref>{{Cite web |title=Trade Policy Outlook for Second-term Bush Administration |url=http://www.ifans.go.kr/ICSFiles/afieldfile/2005/07/05/policybrief05_3.pdf |accessdate=2013-12-05 |archivedate=2015-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151105144843/http://www.ifans.go.kr/ICSFiles/afieldfile/2005/07/05/policybrief05_3.pdf }}</ref>. Солонгосой эдэй засагай тулгуури [[автомашина]], [[хахад дамжуулагша]], [[электроникэ]], [[уһан онгосо]], [[ган]]гай үйлэдбэрилэл юм. 1950-д оной үедэ Солонгос [[Ази]]ин хамагай ядуу ороной нэгэ байба. Японой захиргаанда байха үедэ байгалиин баялигай ехэнхиие олборложо дуусаһан ба [[Солонгосой дайн]]ай үедэ тус улас бүрин һүйрэһэн байна. 1962 ондо сэрэгэй эрьелтээр түрын эрхые абаһан генерал [[Пак Чон Хи]]ин ударидалгаар Солонгосой эдэй засаг һэргэжэ эхилһэн ба 40 жэлэй дотор [[газар таряалан]], [[загаһан агнуур]]ай оронһоо үндэр технологи бүхы ажа үйлэдбэрижэһэн орон боложо хубилаа. Пак Чон Хи ЗХУ-ай загбараар 5 жэл бүриин макро эдэй засагай түлэблигээе хэрэгжүүлжэ эхилһэн<ref>{{Cite web |title=Soviet Economic Development<!-- Bot generated title --> |url=http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/stalin/lectures/EconDev.html |accessdate=2013-12-05 |archivedate=2005-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050108165918/http://mars.wnec.edu/~grempel/courses/stalin/lectures/EconDev.html }}</ref> ба 1965 ондо [[Япон]]той харилсаха харилсааяа хэбын болгоһоноор гадаада худалдаа, хүрэнгэ оруулалта ехэхэн нэмэгдэбэ. Эхилээд хүнгэн үйлэдбэри, дараань хүндэ үйлэдбэринүүд байгуулагдажа, 1973 он гэхэдэ Урда Солонгос эдэй засагай хубида Дэлхэйдэ 34-дэ орохо болобо<ref>[http://www.nationmaster.com/graph/eco_gdp_per_cap_in_197-economy-gdp-per-capita-1973 NationMaster — NationMaster Survey<!-- Bot generated title -->]</ref>. Эдэй засагай энэ үһэлтые «[[Хан мүрэн]]эй эрьедэхи гайхамшагта зүйл» гэжэ нэрлэхэ болоһон ба 1980—1990 ондо Солонгос нэхэмэл, даабуу, гуталай экспортһоо үлүү автомашина, электроникэ, уһан онгосо, ган үйлэдбэрилжэ, экспортлохо болоһон. Уламаар үндэр технологиие бүтээгдэхүүн болохо [[LCD дэлгэс|компьютерай дэлгэс]], [[гар утаһан]] (гар телефон), [[хахад дамжуулагша]] үйлэдбэрилжэ эхилбэ. Урда Солонгосой тэргүүлэгшэ компаниинууд болохо [[Хёндай групп|Хёндай]], [[Самсон групп|Самсонг]], [[LG групп|LG]], [[SK групп|SK]] зэргэ хубиин (제벌 — гэр бүлын) компанинууд Пакай ударидалагай үеын һанхүүгэй болон татбарай тааламжатай нүхсэлдэ сэсэглэн хүгжэһэн байна<ref>See Cumings 1997, chapter 6.</ref>. [[1997 оной Азиин мүнгэн һангай хёморол]]ой үеэр Урда Солонгосой эдэй засагай сула тала (жэшээлбэл, ехээхи хэмжээнэй гадаада үрэ гэхэ мэтэ) ил гараһан ба энэхүү хёморол хоёр үе шататайгаар ябагдаба. Эхинэйнь 1997 ондо, дараагайнь 1999 ондо болоһон [[Дэу групп|Дэу компаниин]] дампууралаар сэлмэһэн байна<ref>KOIS (2003), pp. 238—239.</ref>. Дэү компаниин дампууралые Дэлхэйн түүхын дэхэ хамагай томо дампуурал гэжэ тоосожо байна<ref>[http://www.iie.com/publications/papers/paper.cfm?ResearchID=458] Paper: Economic Reform in South Korea: An Unfinished Legacy</ref>. Уг хёморолой дараанһаа компанинуудай бүд өөршэлэгдэн, 2003 он гэхэдэ Урда Солонгосой хамагай томо гэр бүлын 30 компаниин талаһаа үлүүнь хубисаата компани болоһон<ref>18 out of 30, according to {{cite web |url=http://www.economist.com/countries/SouthKorea/profile.cfm?folder=Profile-Economic%20Structure |title=Country Studies: South Korea |work=The Economist |date=2003-04-10 |accessdate=2006-04-06}}</ref> 2003—2005 оной хоорондо эдэй засагай жэлэй үсэлтэ 4 % боложо буураба<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2003rank.html |title=GDP - Rank order - Real Growth Rate |work=CIA Factbook |accessdate=2006-09-15 |archivedate=2017-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170701201952/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2003rank.html }}</ref>. Энэ бууралтань хуби хүмүүсэй картын зээл, [[Хитад]]ай ихээхэн хэмжээнэй импорт зэргэһээ үүдэлтэй байна. 2005 онһоо хэрэгжүүлжэ эхилһэн үлэ хүдэлхэ хүрэнгэй, тэтгэбэрэй, ажаллаха хүшэнэй шэнэтгэлэй дүндэ<ref>{{cite web |url=http://search.hankooki.com/times/times_view.php?term=housing+property++&path=hankooki3/times/lpage/nation/200608/kt2006083119175610510.htm&media=kt |title=Anti-Speculation Measures |work=Hankooki Ilbo |accessdate=2006-09-15 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, 2006 оной эдэй засагай үсэлтэ 5,1%-д хүрһэн байна. Урда Солонгосой эдэй засаг дунда зэргын [[инфляци]], ажалгүйдалай бага нюруу, экспорт, оролгын харисангы тэгшэ байдал зэргээр тодорхойлогдоно<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2092.html |title=Field Listing - Inflation Rate - (consumer prices) |work=CIA Factbook |accessdate=2006-09-15 |archivedate=2018-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024055921/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2092.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html |title=Field Listing - Unemployment Rate |work=CIA Factbook |accessdate=2006-09-15 |archivedate=2016-08-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160821073349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2078.html |title=Field Listing - Exports |work=CIA Factbook |accessdate=2006-09-15 |archivedate=2012-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120504222805/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2078.html }}</ref> Одоогой байдалаар Урда Солонгосой автомашина, уһан онгосын үйлэдбэрилэл эдэй засагай үндэһэнь боложо байна. Урда Солонгосой Хёндай моторс ба энэниин һалбари [[Киа моторс]] Дэлхэйн 5-дахи томо автомашина үйлэдбэрилэгшэ юм<ref>{{Cite web |title=Hyundai-Kia Pass Nissan to Become Worlds Sixth Largest Automaker — Automobile.com Auto News<!-- Bot generated title --> |url=http://car-reviews.automobile.com/news/hyundai-kia-pass-nissan-to-become-worlds-sixth-largest-automaker/1916/ |accessdate=2013-12-05 |archivedate=2008-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924132244/http://car-reviews.automobile.com/news/hyundai-kia-pass-nissan-to-become-worlds-sixth-largest-automaker/1916/ }}</ref>. Солонгосой автомашина үйлэдбэрилэгшэд хэдыгээр [[Европын холбоо]]той байгуулһан [[Сүлөөтэ худалдаанай хэлэлсээр]]эй хугасаань дуусаһаншье гэһэн Европын холбооной уласуудтадахи экспортын хэмжээеэ нэмэгдүүлхээр түлэблэжэ байна<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6631187.stm BBC NEWS | Business | S Korea and EU begin trade talks<!-- Bot generated title -->]</ref>. Урда Солонгосой уһан онгосын үйлэдбэрилэл Дэлхэйдэ хамагай томодо тоосогдожо байгаа ба 2004 ондо үйлэдбэрилэлэй хэмжээгээрээ Япониие урдань ороһон байна<ref>{{Cite web |title=Shipbuilding on the rise in South Korea — Ports And Shipping {{!}} Business Asia {{!}} Find Articles at BNET.com<!-- Bot generated title --> |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0BJT/is_7_11/ai_109402867 |accessdate=2012-07-09 |archivedate=2010-03-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100303100650/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0BJT/is_7_11/ai_109402867/ }}</ref>. Урда Солонгос дундажаар ажалай 4 үдэртэ, 80 сая ам.долларай үртэе бүхы нэгэ уһан онгосые үйлэдбэрилдэг ба 2006 оной байдалаар Дэлхэй дээрэ шэнээр үйлэдбэрилжэ бай 3 онгосо бүри нэгые үйлэдбэрилжэ байгаа. Хэдыгээр Урда Солонгос одоогоор уһан онгос үйлэдбэрилэл, захяалгын хэмжээгээрээ үлүү байгаашье, [[Хитад]] улас 2015 он гэхэдэ Дэлхэйн хамагай томо уһан онгосо үйлэдбэрилэгшэ болохо зорилто табижа байна. Гэхыдээ одоогоор Солонгосой уһан онгосо химда үртэгтэй байгаа юм<ref>{{Cite web |title=S. KOREAN SHIPYARDS DOMINATE HIGH-VALUE-ADDED SHIP MARKET. Industry & Business Article — Research, News, Information, Contacts, Divisions, Subsidiaries, Business Associations<!-- Bot generated title --> |url=http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-5398567/S-KOREAN-SHIPYARDS-DOMINATE-HIGH.html#abstract |accessdate=2013-12-05 |archivedate=2015-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150428080627/http://goliath.ecnext.com/coms2/gi_0199-5398567/S-KOREAN-SHIPYARDS-DOMINATE-HIGH.html#abstract }}</ref>. == Шэнжэлхэ ухаан ба технологи == === Сансарай хүтэлбэри === [[Файл:Yi_So-yeon_at_ISS_08Apr17_(NASA-ISS016-E-036365).JPG||thumb|right|100px|Урда Солонгос түрүүшы сансарай ниидэгшэ И Со Ён]] Урда Солонгосынь [[ОХУ]]-тай хамтаран сансарай хүтэлбэри хэрэгжүүлжэ<ref>[http://korea.net/news/news/newsView.asp?serial_no=20070703031&part=107&SearchDay= Korea, Russia enter full-fledged space partnership | Korea.net News<!-- Bot generated title -->]</ref>, Ариранг-1, Ариранг-2 хэмэл дахуулнууд хөөргөөд байна. 2008 ондо Урда Солонгосынь өөрын сансарай буудалые (''Naro Space Center'') ашаглалтанда оруулхаар ажаллажа байна. Уг буудалынь Солонгосой Сансар шудалалай хүреэлэндэ харьяалагдаха ба пуужин (ракета) хөөргэхэ табсан, хиналтын байра, пуужингай согсолбори, туршалтын согсолбори, һургалтын байра зэргэһээ бүридэнэ<ref>''[http://www.spacedaily.com/news/korea-03b.html South Korea Begins Construction Of New Space Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170921143813/http://www.spacedaily.com/news/korea-03b.html |date=2017-09-21 }}'' – Korean Information Service, ''SpaceDaily'', [[August 12]], [[2003]]</ref>. Урда Солонгосһоо түрүүшын сансарай ниидэгшэнь И Со Ён гэдэг эмэгтэй байһан ба 2008 оной 4 һарын 8-нда Россиин Союз ТМА-12 хүлэгөөр сансарта ниидэһэн байна<ref>''[http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/10/korea.astronaut.ap/index.html S. Korea names woman as first astronaut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080315003345/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/03/10/korea.astronaut.ap/index.html |date=2008-03-15 }}'' – Korean CNN, [[March 10]], [[2008]]</ref>. === Робот === Солонгосой шэнжэлхэ ухаан, технологиин ахиһан нюруугай хүреэлэниинь хүнтэй адли, HUBO роботые зохёон бүтээһэн байна. Уг робот болон [[Япон]]ой [[Хонда моторс]] компаниин зохёоһон ASIMO робот 2-нь алхажа шададаг хүнтэй адли роботууд юм<ref name="IFU">{{cite web |last = Lugmayr |first = Luigi |authorlink = |coauthors = |title = New Humanoid Robot: HUBO Robot from Korea |work = |publisher = I4U |date = [[2004-12-22]] |url = http://www.i4u.com/article2641.html |format = |doi = |accessdate = 2007-07-07 }}</ref>. Анханай HUBO роботын үртэгынь 1 сая доллар байһан ба 3 жэл зарсуулһан байна<ref name="ohmynewshubo">{{cite web |last = Kyu |first = Lee Sung |authorlink = |coauthors = Todd Thacker |title = Korean Robotics Steps Into the Future |work = |publisher = OhmyNews |date = [[2005-01-18]] |url = http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=206848&rel_no=1 |format = |doi = |accessdate = 2007-07-07 |archivedate = 2007-12-09 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071209042909/http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=206848&rel_no=1 }}</ref>. == Соёл == == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} {{Аази}} {{1000 үгүүлэл}} {{Korea-stub}} lprdwwr6576jha6o7yvswerptj527n3 0 8355 74931 71226 2026-09-22T00:47:25Z InternetArchiveBot 12366 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 74931 wikitext text/x-wiki {{Улас орон |буряад_нэрэ = Иллинойс можо улас |уугуул_нэрэ = State of Illinois |статус = [[Америкын Нэгэдэһэн Улас#Холбооной тогтолсоо: можо уласууд болон орон нютагууд|АНУ-ай можо улас]] |дуулал = |туг = Flag of Illinois.svg |тугай_бэшэлгэ = Далбаа |һүлдэ = Seal of Illinois.svg |һүлдын_бэшэлгэ = Уласай тамга |газарай_зураг = Map_of_USA_IL.svg |хэмжээ = |бэшэлгэ = [[АНУ]]-да Иллинойсын байра |уряа = ''State Sovereignty, National Union''<br/><small>''Можо уласай бүрин эрхэтэ байдал, үндэһэнэй нэгэдэл''</small> |ниислэл = [[Спрингфилд (Иллинойс)|Спрингфилд]] |хэлэн = [[Англи хэлэн|англи]]<ref>[http://www.ilga.gov/legislation/ilcs/ilcs3.asp?ActID=132&ChapAct=5%26nbsp%3BILCS%26nbsp%3B460%2F&ChapterID=2&ChapterName=GENERAL+PROVISIONS&ActName=State+Designations+Act%2E 5 ILCS 460/20 (from Ch. 1, par. 2901‑20) - Sec. 20]. "Official language. The official language of the State of Illinois is English."</ref> |тэргүүнэй_тушаал1 = Амбан захирагша |тэргүүн1 = Пат Куинн |тэргүүнэй_тушаал2 = |тэргүүн2 = |газар_нютаг = 149 998 км² |уһанай_хуби = 6020 км² (4 %) |хүн_ама = {{increase}} 12 869 257 (2011)<ref>http://www.census.gov/popest/states/NST-ann-est.html 2007 Population Estimates</ref> |дополнительный_параметр = Можо улас болоһон үдэр |содержимое_параметра = 1818 оной 12 һарын 3 (21-дэхи) }} '''Иллинойc''' ({{lang-en|Illinois}}) — [[Америкын Нэгэдэһэн Улас]]ай 21-дэхи можо улас юм. Иллинойc хүн зоной хубида эгээн олон тоотой можо уласуудай нэгэ болоод хүн зониинь олон үндэһэтэн яһатанһаа бүридэһэн<ref name="Stephen Ohlemacher">{{cite news|title=Analysis ranks Illinois most average state |author=Stephen Ohlemacher |publisher=Associated Press |date= May 17, 2007 |url=http://www.southernillinoisan.com/articles/2007/05/17/top/20300809.txt}}</ref> Дунда баруунай можо улас. АНУ-да хүн зоной тоогоор 5-да ородог. Зүүн хойто хэһэгтэнь [[Чикаго]] хото оршохо болоод түб болон баруун хэһэгээрээ жаахан үйлэдбэриин хотонууд болон хүдөө ажахын һалбари хүгжэһэн, урда хэһэгээрынь [[нүүрһэн]], [[модон]], [[газарай тоһон]] зэргэ байгаалиин баялигай һалбари хүгжэһэн Иллинойc можо уласай эдэй засаг олон һалбари дээрэ тогтодог. Иллинойcынь тээбэриин шухала түб юм. Тухайлбал Чикагогой боомтонь Иллинойc голоор дамжан Ехэ Нуурнуудай Миссисипи голтой холбожо үгэдэг. Иллинойсые АНУ-ай бэшэл загбар гэжэ үзэхэнь олон. Ассоушиэйтэд Пресс агентлигай тоосоолһоноор хүн зонзүйн 21 хүсэн зүйлээр Иллинойcынь АНУ-ай эгээн дундажа можо улас болохонь тогтоогдобо<ref name="Stephen Ohlemacher"/>. Хүн зоной бараг 66%-нь можо уласай зүүн хойто буланда [[Чикаго]] хото болон тэрэнэй эргэн тойроной метрополиин бүһэдэ түблэрэн һуудаг. == Түүхэ == [[File:Chicago Downtown71.jpg|left|thumb|Чикаго хотын хуушан зураг]] МЭ 1300-1400 оной үедэ мүнөөнэй урда Иллинойc можо уласта оршожо байһан, 40,000 оршом хүн зонтой байһан [[Миссисипиин соёл|Миссисипиин]] Кахокиа хотонь ерээдүэйн АНУ-ай хэмжээндэ эгээн олон хүн зонтой хото байһан ба 1790-1800 оной үедэл [[Нью-Йорк хото]]до гүйсэгдэбэ. [[Америкын хубисхалта дайн]] гараха үедэ Иллинойc хабяар 2,000 үлүү уугуул америка аншад болон үсөөн тооной франциинхи һууришагшад нютаглажа байба.<ref>Biles (2005) ch 1</ref> Америкын һууришагшад 1810-аад оной үедэ [[Кентукки]] можо уласһаа хүрэлсэн ерэжэ эхилһэн болоод 1818 ондо можо уласай эрхэтэй болһон. Ерээдүйн метрополис [[Чикаго]] 1830-аад оной үедэ Чикаго голой эрье дээрэ байгуулагдаба. Тус хотонь урда [[Мичиган нуур]]ай эрьеын байгаалиин ганса боомто юм.<ref>"Chicago's Front Door: Chicago Harbor." A digital exhibit published online by the [[Chicago Public Library]]. [http://www.chipublib.org/digital/lake/CFDHarbor.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071226002320/http://www.chipublib.org/digital/lake/CFDHarbor.html |date=2007-12-26 }} Accessed October 20, 2007.</ref> [[Түмэр зам]] гаража ерэжэ, [[Джон Дир]] өөрөө хагалагша ган анжис зохёон бүтээһэнээр түб Иллинойсын үржэл шэмтэй тала нютаг дэлхэйн эгээн үрэ үгөөжэтэй, үнэ сэнтэй фермын газар боложо, [[Германи]], [[Швед]]эй сагааша фермернүүдэй һонирхолые татаха болоо. Хойто Иллинойcынь [[Америкын эрхэтэнэй дайн]]ай үеэр нютагайхи [[Авраам Линкольн]] болон [[Улиссес С. Грант]] хоёрто томохон дэмжэлгэ үзүүлбэ. 1900 он гэхэдэ хойто хотонууд дахи үйлэдбэриин үдэлтэ болон түб ба урда хэһэгэй нүүрһэний уурхай зэргэнь [[Европо|Зүүн]] болон [[Европо|Урда Европоһоо]] сагаашадые татажа, тус можо улас дэлхэйн хоёр дайнай үеэр зэ зэбсэгэй үйлэдбэрилэлэй томохон түб болоо. Урдын хүдөө нютагһаа Чикаго руу сагаашалагша [[африкын американшууд]] тус хотын алдартай [[джаз]] болон [[блюз]] хүгжэмые үүсхэһэн томохон угсаатанай бүлэгые бүридүүлнэ. == Газарзүйн байра == {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center" !colspan="3"|Хүршэ засаг захиргаанай нэгэжэ |- | width="35%" | ''Баруун-хойто:''<br />[[File:Flag of Iowa.svg|20px]] [[Айова]] | width="30%" | ''Хойто:''<br />[[File:Flag of Wisconsin.svg|20px]] [[Висконсин]] | width="35%" | ''Зүүн-хойто:''<br />[[Ехэ нуурнууд|Мичиган]] |- | width="35%" | ''Баруун:''<br />[[File:Flag of Iowa.svg|20px]] [[Айова]] {{*}} [[File:Flag of Missouri.svg|20px]] [[Миссури]] | width="30%" | [[Файл:Brosen windrose.svg|50px]] | width="35%" | ''Зүүн:''<br />[[File:Flag of Indiana.svg|20px]] [[Индиана]] |- | width="35%" | ''Баруун-урда''<br />[[File:Flag of Missouri.svg|20px]] [[Миссури]] | width="30%" | ''Урда:''<br />[[File:Flag of Kentucky.svg|20px]] [[Кентукки]] | width="35%" | ''Зүүн-урда:''<br />[[File:Flag of Kentucky.svg|20px]] [[Кентукки]] |} == Зүүлтэ == {{зүүлтэ}} == Холбооһон == {{commonscat|Georgia}} * [http://www.illinois.gov State of Illinois Web Site] * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/states/illinois// Illinois State Guide, from the Library of Congress] * [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Illinois Illinois State Databases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515221109/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Illinois |date=2008-05-15 }} - Annotated list of searchable databases produced by Illinois state agencies and compiled by the Government Documents Roundtable of the American Library Association. * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=IL Energy Data & Statistics for Illinois- From the U.S. Department of Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201092400/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=IL |date=2008-12-01 }} * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=IL USGS real-time, geographic, and other scientific resources of Illinois] * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/17000.html U.S. Census Bureau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090401070310/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/17000.html |date=2009-04-01 }} * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/Il.htm Illinois State Facts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527214102/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/IL.HTM |date=2010-05-27 }} * [http://history.rays-place.com/governors/il/index.htm Biographies of Illinois Governors 1818 to 1885] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618074828/http://history.rays-place.com/governors/il/index.htm |date=2008-06-18 }} * [http://history.rays-place.com/il/1837/index.htm 1837 Gazetteer of Illinois]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.n9jig.com Illinois Highways Page, Compendium of all numbered highways in Illinois] * [http://thephoenix.com/Supplements/2008/50States/Illinois/ Boston Phoenix article] naming Big Black the All-Time Best Band, Miles Davis the All-Time Best Solo Artist, and the Chadeliers the Best New Band from Illinois == Мүн үзэхэ == * Biles, Roger. ''Illinois: A History of the Land and Its People'' (2005) * Bridges, Roger D. and Davis, Rodney O., ''Illinois : Its History and Legacy'' (1984) (ISBN 0-933150-86-5) * Cole, Arthur Charles. ''The Era of the Civil War, 1848–1870'' (1919). ISBN 0-8369-5646-X. narrative history * Costa, David J. ''Illinois''. (2007). Society for the Study of the Indigenous Languages of the Americas Newsletter XXV: 4, 9-12. * Davis, James E. ''Frontier Illinois'' (1998). ISBN 0-253-33423-3. analytic history * Gove, Samuel K. and James D. Nowlan. ''Illinois Politics & Government: The Expanding Metropolitan Frontier'' (1996). ISBN 0-8032-7014-3. Government text with guide to further sources. * Grossman, James R., Ann Durkin Keating, and Janice L. Reiff, eds. ''[http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/ The Encyclopedia of Chicago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140617205553/http://encyclopedia.chicagohistory.org/ |date=2014-06-17 }}'' (2004). ISBN 0-226-31015-9. online version; major scholarly guide to the metro area's history, geography, and culture * Hallwas, John E. ed., ''Illinois Literature: The Nineteenth Century'' (1986). OCLC 14228886. * Howard, Robert P. ''Illinois: A History of the Prairie State'' (1972). ISBN 0-8028-7025-2. textbook * Jensen, Richard. ''Illinois: A History'' (2001). ISBN 0-252-07021-6. interpretation using a traditional-modern-postmodern model. * Keiser, John H. ''Building for the Centuries: Illinois 1865–1898'' (1977). ISBN 0-252-00617-8, narrative history * Meyer, Douglas K. ''Making the Heartland Quilt: A Geographical History of Settlement and Migration in Early-Nineteenth-Century Illinois'' (2000). ISBN 0-8093-2289-7. * Kilduff, Pygman. ''Illinois: History Government Geography'' (1962) school text * Kleppner, Paul. Political Atlas of Illinois (1988). ISBN 0-87580-136-6. Maps for 1980s. * [http://history.alliancelibrarysystem.com/IllinoisAlive/files/bp/htm7/bp000182.cfm Peck, J. M. A Gazetteer of Illinois (1837)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060511182001/http://history.alliancelibrarysystem.com/IllinoisAlive/files/bp/htm7/bp000182.cfm |date=2006-05-11 }}. ISBN 1-55613-782-6. * Sutton, Robert P. ed. ''The Prairie State: A Documentary History of Illinois'' (1977). ISBN 0-8028-1651-7. 2 vol of primary sources * Walton, C. Clyde. ed. ''An Illinois Reader'' (1970), primary sources * [[Works Progress Administration]]. ''Illinois: A Descriptive and Historical Guide'' (1939). ISBN 0-394-72195-0. A famous survey covering every town and city and much more. {{АНУ-ай засаг захиргаанай нэгэжэ}} [[Категори:Америкын Нэгэдэһэн Улас]] [[Категори:Иллинойс| ]] 3hdm5wfdoixlg6anl0qje3c2bzaqvxq 4 13339 74929 71769 2026-09-21T11:59:52Z Ziv 16442 ([[c:GR|GR]]) [[File:Juvenile Nubian ibex in Mitzpe Ramon (40409).jpg]] → [[File:Young female Nubian ibex in Mitzpe Ramon (40409).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise 74929 wikitext text/x-wiki <div style="font-size:91%">{{Portals browsebar}}</div> {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#E6F2FF; border-style:groove; border-width:2px; border-color: #0038B8;" | style="vertical-align:top;padding: 0; margin:0;" | <!-- This portal was created using subst:portal skeleton| topic=Israel| bg=#eef0ff| headbg=#077cd0| headfg=white| and was modified manually --> {{/box-header|<big>Израилиин Порталда Таатай Морилогты</big>|noedit=yes}} [[File:ISR orthographic.svg|thumb|left|150px|Израилиин Байрлалга]] [[File:Flag of Israel.svg|thumb|right|170px|[[Израиль уласай туг|Израилиин туг]]]] [[File:Cia-is-map2.png|thumb|left|150px|Израилиин Карта]] [[File:Emblem of Israel.svg|thumb|right|170px|[[Израиль уласай һүлдэ|Израилиин һүлдэ]]]] {{Transclude lead excerpt | Израиль | paragraphs=1-2 | files=0 | fileargs=}} {{Box-footer}} {{Purge link portals}} <!-- Left panel --> {{Flex columns |1 = {{/box-header|Шэлэгдэмэл үгүүлэл {{#if: {{{Purge|}}}{{{purge|}}} | {{{Purge|}}}{{{purge|}}} |- {{purge|<small>{{color|white|''ондоогые харюулха''}}</small>}}}}|noedit=yes}} {{Transclude random excerpt | 1=Иерусалим | 2=Ben Gurion Airport | 3=Operation Wrath of God | 4=Тель-Авив | 5=American Palestine Line | 6=Solomon | 7=Yom Kippur War | 8=Kingdom of Judah | 9=69 Squadron (Israel) | 10=Kibbutz | 11=Israel–Jordan peace treaty | 12=Operation Entebbe | 13=Egypt–Israel Peace Treaty | 14=Israeli disengagement from Gaza | 15=List of Israel international footballers | 16=History of ancient Israel and Judah | 17=History of Israel | 18=Culture of Israel | 19=West Bank | 20=East Jerusalem | 21=Dance in Israel | 22=Matzo | 23=Music of Israel | 24=Иврит | 25=Levant | 26=Arab–Israeli conflict | 27=Israelites | 28=LGBT rights in Israel | 29=Sport in Israel | 30=Israel–United States relations | 31=Old City (Jerusalem) | 32=BYU Jerusalem Center | 33=Amir Blumenfeld | 34=Temple Mount | 35=Land of Israel | 36=Ariel Sharon | 37=Ramat Gan Safari | 38=Six-Day War | 39=Beit She'an | 40=Green Line (Israel) | 41=Negev | 42=Israeli Jews | 43=Rishon LeZion | 44=Aliyah | 45=Dome of the Rock | 46=Women in the Israel Defense Forces | 47=Sea of Galilee | 48=West Bank | 49=Acre, Israel | 50=History of Jerusalem | 51=Status of Jerusalem | 52=List of Israeli football champions | 53=List of Israel State Cup winners | 54=White City (Tel Aviv) | 55=COVID-19 pandemic in Israel | paragraphs=1-2 | files=1 | fileargs=<!-- left--> | more= | errors= |list=Шэлэгдэмэл үгүүлэл жагсаалта}} {{Box-footer}} {{/box-header|[[File:Cscr-featured.png|23px]] Шэлэгдэмэл зураг {{#if: {{{Purge|}}}{{{purge|}}} | {{{Purge|}}}{{{purge|}}} |- {{purge|<small>{{color|white|''ондоогые харюулха''}}</small>}}}}|noedit=yes}} <div style="text-align: center;">''<small>This is a [[:c:Commons:Featured pictures|Featured picture]] that the [[:c:Main page|Wikimedia Commons]] community has chosen as one of the highest quality on the site.</small>''</div> ---- {{Random slideshow |File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|[[Иудейн Сүл|Иудейн Сүлдэхи]] '''[[Масада|Масадагай]]''' агаарһаа үзэмжэ, [[Һүнэһэн тэнгис]] ба [[Иордани]]тай |File:Jerusalem Railway Station2.jpg|'''[[Иерусалимай Түмэр Харгын Вокзал]]''' (1900 он). [[Эрьелдүүлдэг круг]] дээрхи локомотив болбол "Рамле" (J&J No. 3), a [[Baldwin Locomotive Works|Болдуин]] [[2-6-0]]. Станцинь 1998 ондо хаагдаха хүрэтэр [[Яффа–Иерусалим түмэр харгы]]н эсэсэй станци байһан. Мүнөөдэр, станцинь хаягдаһан ба харууһагүй орхигдоһон ба вандализмһаа хохидожо байгаа, болобошье энэнь [[Иерусалим]]да хадагалалхаар һунгагдаһан 110 байшангын нэгэ юм. |File:Jerusalem-2013-Temple Mount-Dome of the Rock-Detail 01.jpg|[[Хуушан хото (Иерусалим)|Иерусалимай Хуушан Хотодахи]] [[Сүмын Уула]]да байрлаха Лалын шажанай нангин шүтөөн болохо '''[[Хабсагайн Орой]]''' дээрхи керамик плиткэ |File:Israel-2013-Aerial 00-Negev-Makhtesh Ramon.jpg|'''[[Махтеш Рамон]]ой''' агаарһаа үзэмжэ, Израилиин [[Негев]] [[сүл]]дэхи газар зүйн онсо өөрэ зүйл. [[Беэр-Шева]] хотоһоо урда зүгтэ 85&nbsp;км-ын зайда байрладаг, энэ газарай хэлбэринь [[Солир|солирой]] [[сохилтын кратер]] бэшэ, [[вулканай тэһэрэлгэ]]һээ үүсэһэн вулканай үрхэ бэшэ, харин дэлхэйн хамагай томо "эрозионна цирк" юм ([[эгсэ хүнхэр]] гү, али [[Каньон]]). |File:ISR-EGY border 6521a.jpg|[[Эйлат]]һаа хойто зүгтэ байрлаха, '''[[Израиль-Египетэй хаалта]]''' үлүү шэнэ участок (2012 оной 6 һара). Энэнь Израиль Египеттэй хилэ дээрхи баригдаһан [[Хубааһан хана|хилын хаалта]]. Энэнь анха [[Африкаһаа Израильруу легальна бэшэ Иммиграци|Африкын уласуудһаа ерэһэн иммигрантуудые]] номгодхохо забдалга байһан юм.<ref name="telegraph.co.uk">Butcher, Tim. [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/1504945/Sharon-presses-for-fence-across-Sinai.html Sharon presses for fence across Sinai], ''[[Daily Telegraph]]'', December 07, 2005.</ref> Барилгын ажалые 2010 оной 1 һарын 12-до һайшааһан ба 2010 оной 11 һарын 22-до эхилһэн<ref>cite web| title=11 Jan, 2010; from google (Israel–Egypt barrier construction began) result 8|url=https://www.rt.com/politics/israel-approves-democratic-barrier/}}</ref> and began on 22 November 2010.<ref>{{cite web|title=November 22, 2010; from google (Israel–Egypt barrier construction began) result 10|url=http://www.cnn.com/2010/WORLD/meast/11/22/israel.egypt.border.barrier/}}</ref> |File:Jerusalem panorama early twentieth century2.jpg|[[Иерусалимай Хана]], [[Хабсагайн Орой]], ба [[Аль-Акса Мечеть|Аль-Акса Мечетиие]] харуулһан зүүн урда зүгһээ '''[[Иерусалим]]ай''' үзэмжэ. Энэ зурагые 1900 ба 1940 оной хоорондо абаһан. |File:Israel-2013-Tel Aviv 01-Reading Power Station.jpg|1938 ондо [[Тель-Авив|Тель-Авивда]] баригдаһан '''[[Рединг (электростанци)|Рединг Электростанци]]''', 1-р Редингын маркиз, [[Руфус Айзекс, 1-р Редингын маркиз|Руфус Айзексын]] нэрээр нэрлэгдэһэн. [[Редингын Гэрэл]] зүүн талада байна. |File:44444 חדרו של דוד בן גוריון בצריף בשדה בוקר.jpg|'''[[Бен-Гурионой Барааг]]'''дахи Давид Бен-Гурионой комнато, 1953-1973 оной хоорондохи Израилиин Юрэнхэй сайд [[Давид Бен-Гурион]] ба түүнэй эхэнэр [[Паула Бен-Гурион|Паула (Пола)]] нарын хүгшэдэй гэр. |File:Maurycy Gottlieb - Jews Praying in the Synagogue on Yom Kippur.jpg|'''''[[Йом-Киппурда Синагогто Зальбаржа буй Еврейшүүд]]''''', [[Мауриций Готтлиб]]ай зураг (1878) |File:Jerusalem-2013(2)-Aerial-Temple Mount-(south exposure).jpg|'''[[Сүмын Уула|Сүмын Уулын]]''' урда зүгэй агаарһаа үзэмжэ, [[Хуушан хото (Иерусалим)|Иерусалимай хуушан хотодохи]] байдаг губөө ба олан минган жэлэй туршада, [[Иудаизм]], [[Христосой шажан|Христос]], ба [[Лалын шажан|Лалын шажанай]] нангин газар юм. |File:Israel-2013-Jaffa 01.jpg|[[Тель-Авив|Тель-Авивай]] набережнаһаа, '''[[Яффа|Яффагай]]''' үзэмжэ |File:Jerusalem-2013-Temple Mount-Al-Aqsa Mosque (NE exposure).jpg|[[Хуушан хото (Иерусалим)|Иерусалимай Хуушан хотодохи]] [[Сүмын Уула|Сумын Уула]] дээрхи '''[[Аль-Акса Мечеть|Аль-Акса Мечетиин]]''' зүүн хойто зүгэй экспозици. Considered to be the third holiest site in [[Islam]] after [[Мекка]] ба [[Медина|Мединагай]] дараа [[Лалын шажан]]ай гурбадахи нангин шүтөөн тоологдодог. |File:ISS035-E-007148 Nile - Sinai - Dead Sea - Wide Angle View.jpg|"[[Нил мүрэн|Нил]] ба [[Синай хахад арал|Синай]], '''[[Израиль]] руу ба сааша'''. Хүнэй түүхые нэгэ нюдэнээр харабал." [[Уласхоорондын сансарын станци]] дээрхи [[Крис Хэдфилд]] астронавтын Зураг. |File:צנחנים בכותל המערבי.jpg|'''''[[Баруун Хана дээрхи Десантник|Баруун Хана дээрхи Десантник]]''''', [[Давид Рубингер|Давид Рубингерэй]] 1967 оной 6 һарын 7-до абаһан гайхалтай зураг. |File:Eilat Dolphin Reef (3).jpg|[[Эйлат|Эйлатай]] урда зүгэй эрьедэхи, таха хэлбэртэй байсын тойрондо '''[[Дельфинай байса|Дайвингын жуулшадай газар]]'''. Энэ нютагта [[далайн гахай]] зэргэ олон түрэлэй амитад амидардаг. |File:Young female Nubian ibex in Mitzpe Ramon (40409).jpg|Мицпе Рамондохи '''[[Махтеш Рамон]]ой''' захын шулуун хана дээрхи залуу [[Нубийн тэхэ]] (''Capra nubiana''). }} {{Box-footer}} {{Random portal component|max=6|header=Та мэдэхэ үү? {{#if: {{{Purge|}}}{{{purge|}}} | {{{Purge|}}}{{{purge|}}} |- {{purge|<small>{{color|white|''show different entries''}}</small>}}}}|subpage=Did you know}} <!-- Commented out. This content is now being transcluded in the Selected article section {{/box-header|History, people, places|Portal:Israel/History}} {{/History}} {{Box-footer}} --> <!-- Commented out. This content is now being transcluded in the Selected article section {{/box-header|Culture, arts, cuisine|Portal:Israel/Culture}} {{/Culture}} {{Box-footer}} --> <!-- Commented out for now. The available quotes are dated at this time {{/box-header|Selected quote|Portal:Israel/Quotes}} {{/Quotes}} {{Box-footer}} --> {{/box-header|Хамаатай порталнууд|Portal:Israel/Related Portals}} {{/Related Portals}} {{Box-footer}} {{/box-header|ВикиПроектууд|Portal:Israel/Projects}} {{/Projects}} {{Box-footer}} <!-- End Left pane --> |2= <!-- right pane --> <!-- IMPORTANT NOTE: ONLY GOOD ARTICLE-CLASS ARTICLES GO IN THIS SECTION. PLACE ALL OTHER ARTICLES IN THE "SELECTED ARTICLE" SECTION OF THE PAGE. Thanks. --> {{/box-header|[[File:Symbol support vote.svg|20px]] Һайн үгүүлэл {{#if: {{{Purge|}}}{{{purge|}}} | {{{Purge|}}}{{{purge|}}} |- {{purge|<small>{{color|white|''ондоогые харюулха''}}</small>}}}}|noedit=yes}} <div style="text-align: center;">''<small>This is a [[WP:GA|Good article]], an article that meets a core set of high editorial standards.</small>''</div> ---- {{Transclude random excerpt | 1=Israeli cuisine | 2=Joseph's Tomb | 3=Kashrut | 4=Clal Center | 5=Zion Square | 6=Black Hebrew Israelites | 7=Robinson's Arch | 8=Abergil crime family | 9=Chaim Topol | 10=Birket Israel | 11=Joshua Prawer | 12=Mamilla | 13=Schwester Selma | 14=Ir Ovot | 15=Downtown Triangle (Jerusalem) | 16=Haifa | 17=Western Wall | 18=Eilat Airport | 19=AIL Storm | 20=Al-Aqsa Mosque | 21=Angel Bakeries | 22=Operation Pleshet | 23=Arrow (Israeli missile) | 24= | 25= | 26= | 27= | 28= | 29= | 30= | 31= | 32= | 33= | 34= | 35= | 36= | 37= | 38= | 39= | 40= | 41= | 42= | 43= | 44= | 45= | 46= | 47= | 48= | 49= | 50= | paragraphs=1-2 | files=1 | fileargs=<!-- right --> | more= | errors= |list=Һайн үгүүлэл жагсаалта}} {{Box-footer}} {{/box-header|Һунгагдаһан хоол гү, али кухни {{#if: {{{Purge|}}}{{{purge|}}} | {{{Purge|}}}{{{purge|}}} |- {{purge|<small>{{color|white|''ондоогые харюулха''}}</small>}}}}|noedit=yes}} {{Transclude random excerpt | 1=Challah | 2=Ancient Israelite cuisine | 3=Israeli wine | 4=Cholent | 5=Israeli salad | 6=Kreplach | 7=Israeli breakfast | 8=Jachnun | 9=Kugel | 10=Shkedei marak | 11=Jerusalem mixed grill | 12=Charoset | 13=Bamba (snack) | 14=Ktzitzot Khubeza | 15=Gefilte fish | 16=Hamantash | 17=Seven Species | 18=Matzah ball | 19= | 20= | 21= | 22= | 23= | 24= | 25= | 26= | 27= | 28= | 29= | 30= | paragraphs=1-2 | files=1 | fileargs=right | more= | errors= |list=List of fare/cuisine articles}} {{Box-footer}} {{/box-header|Юрэнхы зурагнууд {{#if: {{{Purge|}}}{{{purge|}}} | {{{Purge|}}}{{{purge|}}} |- {{purge|<small>{{color|white|''show another''}}</small>}}}}|noedit=yes}} <div style="text-align: center;"><small>'''The following are images from various Israel-related articles on Wikipedia.'''</small></div> {{Transclude files as random slideshow | Culture of Israel | History of Israel }} {{Box-footer}} }}<!-- End Right pane --> <div style="clear:both; width:100%;"><!-- start 100 percent pane --> {{/box-header|Категоринууд|Portal:Israel/Categories}} {{/Categories}} {{Box-footer}} {{/box-header|Темэнүүд|noedit=yes}} {{Plain navboxes|content= {{Template:Israel topics|state=expanded}} }} {{Box-footer}} {{/box-header|News|Portal:Israel/News}} {{/News}} {{Box-footer}} {{/box-header|Featured content|Portal:Israel/Featured content}} {{/Featured content}} {{Box-footer}} {{/box-header|Things you can do|noedit=yes}} {{Wikipedia:WikiProject Israel/to do2}} {{Box-footer}} {{/box-header|Associated Wikimedia|noedit=yes}} {{Wikimedia for portals |species=no}} {{Box-footer}} {{/box-header|External media|Portal:Israel/In the news}} {{/In the news}} {{Box-footer}} {{/box-header|Sources|noedit=yes}} {{reflist}} {{Box-footer}} </div><!-- END OF 100 percent div --> {{Portal navbar no header2}} <div style="text-align: center;">{{purgepage}}</div> |}<!-- END OF portal --> [[Категори:Портал:Израиль| ]] [[Категори:Дунда Дурнын порталууд|Израиль]] [[Категори:Порталууд улас уласаар]] [[Категори:Еврейшүүдэй порталууд|Израиль]] [[Категори:Азиин порталууд]] [[Категори:Израиль|*]] <references /> jvh95ak5ayw2mvzdzskckdwt85v3ie9