Wikipedia cebwiki https://ceb.wikipedia.org/wiki/Unang_Panid MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Medya Espesyal Hisgot Gumagamit Hisgot sa Gumagamit Wikipedia Hisgot sa Wikipedia Payl Hisgot sa Payl MediaWiki Hisgot sa MediaWiki Plantilya Hisgot sa Plantilya Tabang Hisgot sa Tabang Kategoriya Hisgot sa Kategoriya TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1639 37021330 35990838 2026-05-21T03:50:31Z DæniBœVæsHęr 143509 37021330 wikitext text/x-wiki {{bag-ohon}} {{Infobox language | name = Sinugboanon | altname = Cebuano | nativename = ''Bisayâ'', ''Binisayâ'', ''Sinugbuanong Binisayâ'', <!--Ginagamit sa tradisyonal nga mga mamumulong, pormal nga peryodismo ug mga buhat literatura--> ''Sebwano/Sinebwano''<!--Dili tanan nga nagasulti niining pinulongan ginatawag kini nga Bisaya. Ang uban sama sa mga tawo sa Negros mas pilion tawagon kini nga 'Sinugbuanong Binisayâ lasbi nga 'Bisayâ' lang aron malain kini gikan sa ubang mga sinultian nga Bisaya sama sa Hiligaynon.''.--> | states = [[Pilipinas]] | region = [[Tunga-tungang Kabisay-an]], sidlakang [[Negros Occidental]], kasadpang sa [[Sidlakang Kabisay-an]] ug kadaghanang bahin sa [[Mindanao]] | ethnicity = [[Bisaya|Bisaya]] ([[Sugboanon|Sugboanon]], [[Bol-anon|Bol-anon]], [[Eskaya|Eskaya]], ubp.) | speakers = 20 ka milyon | date = 2023 nga estimar | ref = <ref>{{cite web |url = https://psa.gov.ph/statistics/census/projected-population |title = Population Projection Statistics |date = 28 Mar 2021 |website = psa.gov.ph |access-date = 20 Mar 2024 |archive-date = December 26, 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231226235925/https://psa.gov.ph/statistics/census/projected-population |url-status = live }}</ref> | speakers2 = | familycolor = Awstronesyo | fam2 = [[w: Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polinesyano]] | fam3 = [[Mga Pinulongang Pilipinhon|Pilipinhon]] | fam4 = [[w: Greater Central Philippine languages|Pilipinhong Kadak-ang Kinataliwad-an]] | fam5 = [[w: Central Philippine languages| Pilipinhong Kinataliwad-an ]] | fam6 = [[Mga pinulongang Binisaya|Binisaya]] | dia1 = {{bulleted list|Sukdananong Sinugboanon (pulo sa Sugbo)}} | dia2 = {{bulleted list|Sinugboanon sa Dakbayang Sugbo (Dakbayanong Sinubuganon)}} | dia3 = {{bulleted list|Sinugboanong Negros}} | dia4 = {{bulleted list|[[w:Boholano dialect| Sinugboanong Bol-anon]]}} | dia5 = {{bulleted list|Sinugboanong Leyte (Kanâ)}} | dia6 = {{bulleted list|Sinugboanong Mindanaw}} | dia7 = {{bulleted list|Sinugboanong Dabawenyo}} | script = {{unbulleted list|[[Alpabetong Latin|Linatin]] (Alpabetong Binisaya)|[[w: Philippine Braile| Pilipino nga Braille]]| (Kinaraan) [[Badlit|Badlit]]}} | nation = | minority = [[w:Regional language|Rehiyonal nga pinulongan]] sa {{flag|Pilipinas}} | agency = {{unbulleted list|[[Akademyang Bisaya]]|[[Komisyon sa Wikang Filipino]]}} | iso2 = ceb | iso3 = ceb | glotto = cebu1242 | glottorefname = Cebuano | map = Distribution of cebuano language.png | mapcaption = Mga dapit kung asa ginasulti kining pinulongan | image = Sinugbuanong Binisaya in Badlit (Bisaya Baybayin).png | imagecaption = 'Sinugbuanong Binisaya' nga gisulat sa ''[[Baybayin|Badlit]]'' | notice = IPA | ancestor = [[w: Classical Cebuano|Kinaraang Sinugbuanon]] (ulahing bahin sa ika-18 nga siglo) |boxsize=12px}} Ang '''Sinugboanon''' ({{IPA|/ˈsinuɡ.bo.anonn/}}) o '''Sebwano''' (gumikan sa [[Kinatsila]]/[[Iningles]]: ''Cebuano'')<ref name=mw>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/Cebuano Cebuano] on Merriam-Webster.com</ref><ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/Cebu Cebu] on Merriam-Webster.com</ref><ref>[http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Cebu+(province) Columbia Encyclopedia]</ref> usa ka [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongang Awstronesyo]] nga gigamit sa habagatang dapit sa [[Pilipinas]] sa [[Sugboanon | katawhang Sugboanon]] ug [[w:Ethnic groups sin the Philippines|uban pang Etniko]] isip pangkaduhang pinulongan. Ginatawag kini, bisan dili pormal, sa kadaghanan og Bisayâ ({{IPA|[bisəˈjaʔ]}}) o Binisayâ ({{IPA|bɪniːsəˈjaʔ]}}) (ang duha ka termino mahubad ngadto sa Iningles isip ''Visayan'', apan dili kini angay makalibogan og isagol sa ubang [[Binisaya|mga pinulongang Bisaya]]) ug usahay gitawag sa Iningles nga kakuhaan nga '''Cebuan''' ({{IPA|[sɛˈbuːən]}}. Gisulti kini sa mga Bisaya lumulupyo sa mga isla sa [[Sugbo]], [[Bohol]], [[Siquijor|Siquijor (Katagusan)]], sidlakang bahin sa [[Negros| Negros (Buglas)]], kasadpang bahin sa [[Leyte (pulo)| Leyte (Tandaya)]], ug amihanang kabaybayonan sa [[Amihanang Mindanao]] ug sidlakang bahin sa [[Zamboanga del Norte]] tungod sa mga panimuyo Katsila sa panahon sa ika-18 nga siglo. Mikaylap usab kini ngadto sa Rehiyon sa [[Davao]], [[Cotabato]], [[Camiguin]], mga bahin sa [[Dinagat Islands]], ug sa ubos nga mga dapit sa [[Caraga]], nga sagad nakapabalhin ug nakapagpahawa sa mga lumad nga pinulongan sa maong mga dapit (kadaghanan niini suod ug kaliawat sa pinulongan).<ref name="Wolff 1972">{{harvnb|Wolff|1972|}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/ceb |title=Cebuano |website=Ethnologue |language=en |access-date=6 September 2018}}}</ref> Samtang ang [[Tinagalog]] adunay pinakadaghang lumad nga tiggamit sa mga pinulongan sa Pilipinas karon, ang Sinugboanon adunay kinadak-ang katawhan nga lumad nga tiggamit kaniadtong mga 1950 hangtod sa mga 1980. Mao pa gihapon kini ang pinaka [[Binisaya|ginagamit nga pinulongang Binisaya]]. Usa sa mga [[Binisaya]]ng pinulongan sa [[Pilipinas]]. Ginasulti kini sa [[Tunga-tungang Kabisay-an]], sidlakang [[Negros Occidental]], kasadpang [[Sidlakang Kabisay-an]] (nga mamatikdan sa [[Ormoc]]) ug amihanan ug kasadpang [[Mindanao]]. Mga 20,000,000 ka tawo (sumala sa [[Ethnologue]]) ang lumadnong manunulti niini. Ang pinulongan ang labing kaylap nga gisulti nga [[Binisaya|pinulongang Binisaya]]. == Pangmatang == {{expand section|date=January 2023}} Ang Sinugboanon usa ka pinulongang Awstronesyo; sa kasagaran, gipagmatang kini isip sa usa sa limang mga nag-unang sanga sa [[mga pinulongang Binisaya]], bahin sa labi pang lapad nga matang nga [[Mga Pinulongang Pilipinhon|mga pinulongang Pilipinhon]]. == Mga tingog == Ang Binisayang Sinugboanon anaay napulog pito ka katingog: p, t, k, ʔ ([[pinapiit nga pahunong]]), b, d, g, m, n, ng, s, h, w, l, r, y, ug j (gisulat usab nga gy kun dy). Ang mga katingog nga [d] ug [r] mga alopono kaniadto apan dili magkapuli, sama sa kabungtoran [gikan sa bungtod] nga mao ang tukma ug dili *kabungtodan ug tagadiha [gikan sa diha] ug dili *tagariha. Ang pinapiit nga pahunong (ʔ) kasagarang makita taliwala sa duha ka patingog, apan mahimo usab nga makita sa tanang pagkabutang. Sama sa [[Tinagalog]], ang pinapiit nga pahunong kasagaran wala gipakita sa pagsulat. Kon kini gipakita, kasagaran kini gisulat ingon giyon kun apostrope kon kini anaa sa tunga sa pulong (pananglitan ''tuo'', ''tu-o'' kun ''tu'o''). Sa labi pang pormal nga mga konteksto, kon ang pinapiit nga pahunong anaa sa kataposan sa pulong, kini gipakita gamit ang usa ka asentong pahasga kon ang pagkabundak ug ang pinapiit nga pahunong anaa sa kataposang patingog (pananglitan ''basâ''). Gipakita gamit ang usa ka asentong hanla kon ang pinapiit nga pahunong anaa sa kataposang patingog apan ang pagkabundak anaa sa sunod sa kataposang silaba (pananglitan ''batà''). Ang Sinugboanon anaay usab tulo ka patingog: a, e/i, ug o/u. Ang mga patingog nga '''u''' ug '''o''' mga alopono, nga ang '''u''' kanunay nga gigamit sa sinugdan sa silaba, ug ang '''o''' kanunayng sa ulahi o iwitan. Ang '''e''' orihinal nga sa pipila lamang ka mga pulong sama sa "babaye", "dayeg", "gane", ug "pangadye", ug sa mga awitan, sa '''e''' ang alopono sa '''i''' sa kataposang silaba. Sa pag-abot sa [[Kinatsila]] daghan pang mga pulong ang napuno. Ang pagkabundak usa usab ka tiglahi sa mga pulong, mao nga ang dápit lahi sa dapít. Ang pagkabundak kasagaran sa sunod sa kataposang silaba kon gitakpan kanang silaba (CVC kun VC). Sa laing bahin, kon bukas ang silaba (CV kun V), ang pagkabundak mahimong anaa sa sunod sa kataposang kun sa kataposang silaba (bisan og anaay pipila ka mga kondisyon kun mga kategoriya diin matag-an ang pagkabundak, sama sa mga kaiphan ug sa mga panghulip). == Heyograpikanhong pagkakatag == {{seealso|Talaan sa mga lungsod ug dakbayang Sinugboanon ang pinulongan}} Ang Sinugboanon lunlong iginasulti sa mga nagpuyo sa [[Sugbo]], [[Bohol]], sidlakang [[Negros]], kasadpang bahin sa [[Leyte]] ug [[Biliran]], sikatlong bahin sa [[Masbate]] ug sa kinatibuk-an sa [[Mindanao]] isip ''inahang dila'' kun ''lingua franca''. Ginasulti usab kini sa ubang mga lungsod sa [[Samar]], ug sa [[Metro Manila]]. Hangtod sa tuig [[1975]], ang Sugboanon milabaw sa [[Tinagalog]] sa gidaghanon sa mga manggagamit, apan ang Sugboanon gihapon ang labing daghan og lumad nga manggagamit. Ang mga pagpamalhin sa Sugbo, Bohol ug Negros Oriental ngadto sa Mindanao ug bali-bali nakapadaghan sa Sugboanon nga mga manultihay sa Pilipinas. Ang ubang sinultian sa Sinugboanon naghatag og lain-laing ngalan sa ilang pinulongan. Ang mga nagpuyo sa Bohol motawag niini og '''Bol-anon''' samtang ang mga Sugboanon ang pinulongan sa dapit sa Leyte motawag niini usahay og '''Kana'''. Kadaghanan sa ubang dapit motawag niining pinulongan isip '''Binisaya''' lang. Ginasulti usab kini sa mga Waray sa Leyte ug Samar, [[Porohanon]] sa [[Poro]], mga [[Ilonggo]] sa [[Negros Oriental]], [[Eskaya]] sa [[Bohol]], ug sa mga lumad (sama sa mga [[Ata]], [[Bagobo]], [[Butuanon]], Maranao ug [[Tausug]]) ug mga mibalhin nga mga Pilipinhong hugpong lumadnon (sama sa Ilokano ug Ilonggo), tagagawas nga mga lumadnong hugpong (sama sa Katsila-Pilipino, Intsek-Pilipino, Hapon-Pilipino, ug mga Koreyano-Pilipino, ug ubang mga tawo sa Mindanao isip ikaduha o ikatulong pinulongan. == Kaagi == Unang gihulagway ang Sinugboanon sa usa ka listahan sa kapulongan nga gihugpong ni [[Antonio Pigafetta]], usa ka Italyanhong eksplorer nga kabahin sa ekspidesyon ni [[Ferdinand Magellan]] sa 1521. Nagsugod sa pagsulat sa Sinugboanon ang Katsilang mga misyonero panahon sa sayong bahin sa ika-18 nga gatosay. Tungod sa ngadto-ngadtong 333 ka tuig nga panahong kolonyal sa Katsila, naa'y daghang mga pulong nga gigikanan sa Kinatsila ang Sinugboanong. Samtang naa'y pamatuod og una-Katsilang paagi sa pagsulat alang sa pinulongan, ang paggamit niadto niadtong panahona murag panalagsa. Kadtong [[Baybayin|sinulatang Binisaya]], nga gitawag og "''Kudlit-kabadlit''" sa mga lumad, gitala sa mga Katsila. Naimpluwensyahan pag-ayo ang pinulongan sa Kinatsila atol sa panahon sa pagmando sa Katsila gikan sa 1565 hangtod 1898. Pananglitan, sa paghiabot sa mga Katsilang kolonista, gipaila ang usa ka paagi sa pagsulat nga gipasukad sa [[alpabetong Latin]] uban sa ubay-ubayng Kinatsilang mga hinulam nga pulong. == Batadila == === Pulingalan === Ang mga pulingalan mausab ang awitan sa persona, kaiphan, ug kaso. <!-- Preserved the "original" text. The next sentence in not gerund to pronouns. Pronouns are inflected in person, number, and case but nouns are not. Case marker instead define the function of nouns, verbs, and modifiers(adjectives and adverbs) in the sentence. --> Ang upat ka mga kaso mao ang nominatibo, pagpanag-iyang giuna, pagpanag-iyang giulahi ug obliko. {| border="1" cellpadding="2" class="wikitable" !&nbsp; !Absolutibo !Pangpanag-iya₁<br /><small>(Giulahi)</small> !Pangpanag-iya₂<br /><small>(Giuna)</small> !Obliko |- |'''ika-usang tawo pang-usa''' |ako, ko (ta kon ang giingnan ka o mo) |nako, ko |ako, akoa |kanako, nako |- |'''ika-usang tawo pangdaghan inklusibo (Lakip ang gitabian)''' |kita, ta |nato |ato, atoa |kanato, nato |- |'''ika-usang tawo pangdaghan eksklusibo (Dili lakip ang gitabian)''' |kami, mi |namo |amo, amoa |kanamo, namo |- |'''ika-duhang tawo pang-usa''' |ikaw, ka |nimo, mo |imo, imoha |kanimo, nimo |- |'''ika-duhang tawo pangdaghan''' |kamo, mo |ninyo |inyo, inyoha |kaninyo, ninyo |- |'''ika-tulong tawo pang-usa''' |siya |niya |iya, iyaha |kaniya, niya |- |'''ika-tulong tawo pangdaghan''' |sila |nila |ila, ilaha |kanila, nila |} ==== Ika-usang tawo pangdaghan: Klusibiti ==== Sama sa ubang [[mga pinulongang Awstronesyo]], ang Sinugbuanon adunay batadila nga ginatawag nga "[[Clusivity]]" diin gina bulag ang ika-usang tawo pangdaghan inklusibo (kita, ta) ug ang ika-usang tawo pangdaghan eksklusibo (kami, mi). Kini nga kalainan, nga wala makit-an sa kadaghanan nga mga pinulongan sa Europa, nagpaila kung gilakip o wala ang gitabi. ''Mga Pananglitan:'' '''Inklusibo (Lakip ang gitabi)''' Moadto '''ta''' sa balay ni Maria ''Iningles: '''We''' (you and I and perhaps someone else) will go to Maria's house.'' '''Ekslusibo (Dili lakip ang gitabi)''' Moadto '''mi''' sa balay ni Maria ''Iningles:'' '''''We''' (me and others but not you) will go to Maria's house.'' === Demonstratibong pulingalan === {| border="1" cellpadding="2" ! !Absolutibo !Ergatibo/Obliko !Lokatibo !Eksistensyal |- |'''Duol kaayo sa nagtabi''' |kiri, kari, ri |niiri, niari, iri, ari |diri |adia, dia |- |'''Duol sa nagtabi''' |kini, kani, ni |niini, niani, ini, ani |dinhi |ania, nia |- |'''Duol sa gitabian''' |kana, na |niana, ana |dinha, diha, dira |anaa, naa |- |'''Layo sa duha''' |kadto, kato, to |niadto, adto |didto |atua, tua |} ===Deyktik=== Ang mga deyktik, mga pulong sama sa ''dinhi'' ug ''didto'', nagtumong sa mga lokasyon tali sa nagtabi ug gitabian. Dugang pa sa parehas nga upat ka paagi nga kalainan sa kaduol alang sa mga demonstratibo (mas duol sa nagtabi, duol sa nagtabi ug gitabian, duol sa gitabian ug layo sa duha), ang mga deyktik makapahayag sa tulo ka mga panahon: * '''Pangkaron''': "Naa si X karon" * '''Panggahapon''': "Naa si X kaniadto" * '''Pangugma''': "Naa si X unya" {| class="wikitable" |- !rowspan="1"| !rowspan="1"| Pangkaron !rowspan="1"| Panggahapon !rowspan="1"| Pangugma !rowspan="1"| Alatibo |- ! Duol sa nagtabi | dia<br>adia|| diri || ari || ngari |- ! Duol sa duha | nia<br>ania|| dinhi|| anhi|| nganhi |- ! Duol sa gitabian | naa<br>anaa|| diha<br>dinha|| anha|| nganha |- ! Layo sa duha | tua<br>atua|| didto|| adto|| ngadto |} ===Pungan=== ====Timailhan sa kaso==== Ang Sinugboanong mga pungan adunay tulo ka kaso gibase sa ilang papel sa usa ka tudling-pulong: * '''Lahos''' – Kini ang kaso sa gihatagan og pagtagad o hilisgutan. * '''Dilahos''' – Kini ang kaso sa aktor/ahente/tigbuhat sa mga porma sa punglihok nga wala magpunting sa aktor. Kini usab ang kaso sa pagpanag-iya ug molihok nga susama sa henitibo. * '''Obliko''' – Usa ka kangilitang kaso; gigamit kini sa pagmarka sa bisan unsang pungan nga dili ang aktor/ahente/tigbuhat o ang hilisgutan/gihatagan og pagtagad sa tudling-pulong. {| class="wikitable" |- !colspan = "3"|Matang !! Lahos !! Dilahos !! Obliko |- !rowspan="4" | Pangsagaran !rowspan="2" | Pang-usa !rowspan="1" | Katino |ang |colspan="2" |sa |- !rowspan="1" | Dikatino |''ing'', ''i''^† |colspan="2" |og |- !rowspan="2" | Pangdaghan !rowspan="1" | Katino |ang mga |colspan="2" |sa mga |- !rowspan="1" | Dikatino |''ing mga'', ''i mga''^† |colspan="2" |og mga |- !rowspan="3" | Pangtawo !colspan = "2" rowspan="1" |Pang-usa |si |ni |kang |- ! colspan="2" rowspan="2" |Pangdaghan |''sa''^† |''na''^† |''ka''^† |- |sila ni |nila ni |(kan)ila ni |} ^† ''Kini nga mga pulong giisip na nga karaan na apan nabuhi isip langgikit -'y, sama sa "sila'y niadto" o "unsa'y ato".'' ====Kaiphan==== Sa Sinugboanon, ang pagkadaghan gipakita pinaagi sa pag-una sa pungan gamit ang partikulong ''mga'' /maˈŋa/. ====Luhin==== Ang Sinugboanong dili kasagarang mag-klasipikar sa mga pungan sumala sa luhin. Apan, makita ang kinaiyanhong luhin sa mga hinulam nga pulong sa Katsila ug sa pipila ka mga nitibong pulong, apil ang mga pulong nga adunay langgikit gikan sa Kinatsila nga adunay luhin. {| class="wikitable" |+ !Nyutral !Linalaki !Binabaye |- |higala |amigo |amiga |- |hambog |hambogero |hambogera |- |kapikas |bana |asawa |} ===Pungway=== ====Pandanghang porma==== Wala mobawog ang mga Sinugboanong pungway. Apan, pipila ka mga pungway sa pagsukod naa'y pormang pangdaghan nga tiniman-an sa pagtalinggikit sa /g/. {| class="wikitable" |- !Pang-usa !! Pangdaghan |- |gamay||gagmay |- |dako||dagko |- |duol||dug-ol |- |layo||lagyo |- |mubo||mugbo |- |taas||tag-as |- |nipis||nigpis |- |lapad||lagpad |} ====Panglabaw==== Sa pag-indig sa duha ka amgid nga mga butang, nagapaila ang pormang panglabaw nga ang usa naa'y haboghabog (kon ubos-ubos) nga katagi sa hiyas nga gipahayag sa gamot-pulong. Ang panglabawng katagi gipahayag sa mosunod nga mga paagi: * Unahan ang pungway gamit ang ''labi pa''. * Unahan ang pungway gamit ang partikulong ''mas'' (gikan sa [[Kinatsila|Kinatsilang]] ''más''). {| class="wikitable" |- ! colspan="2"|dako |- ! Metodo !! Porma |- |labi pa||'''labi pang dako''' |- |mas||'''mas dako''' |} ====Panglabawng panglabing==== Gipaila sa pormang panglabawng panglabing ang kinatas-ang katagi sa hiyas nga gipahayag kon itandi sa ubang mga butang. Sa Sinugboanon, naipaila kining katagi gamit ang mga langgigikit nga ''kina-'' ug ''-an'' kun gamit ang partikulong ''labi''. Gigamit usab ang pangunanggikit nga ''pinaka-''. {| class="wikitable" |- ! colspan="2"| dako |- ! Metodo !! Porma |- | kina- -an ||'''kinadak-an''' |- | labi ||'''labing dako''' |- | pinaka- || '''pinakadako''' |} ====Hingpit nga panglabing==== Ang hingpit nga panglabing mao ang pormang gigamit sa mga pagtuaw, pananglitan "''Kanindot nimo!''", ug gipasabot niini ang hilabihang katagi sa gamot-pulong. Naporma kini pinaagi sa pagpangunanggikit ang ''pagka-'' (taas nga porma) kun ang ''ka-'' (mubong porma) sa gamot-pulong. Nagasunod ang sugpay sa oblikong kaso. Pananglitan: '''Pagkanindot kanimo!''' (Taas) '''Kanindot nimo!''' (Mubo) ====Intensibo==== Aron ipahayag ang gikusgon, ang mga pungway sa Sinugboanon gisundan sa '''kaayo'''. Pananglitan: Ang mga duwende mugbo '''kaayo'''. == Bokabularyo == {{seealso|Karaang pulong Sinugboanon|Tala sa mga pulong sa Sinugboanong gikan sa ubang pinulongan}} Ang Sinugboanon dugay nang migamit ug mga pulong nga Kinatsila ang gigikanan, sama sa krus (cruz), swerte (suerte), ug brilyante (brillante). Ang Sinugboanon adunay pipila ka gatos nga mga hinulam nga pulong gikan usab sa Iningles, nga gikasugoan nga giusab aron mahiuyon sa masitpongon nga imbentaryo sa Sinugboanon: brislit (bracelet), hayskul (high school), syaping (shopping), bakwit (evacuate), ug drayber (driver). Apan, karon mas komon na alang sa mga mamumulong og Sinugboanon ang pag-espeling niadtong mga pulong sa ilang orihinal nga Iningles nga mga porma kaysa sa espeling nga nahiuyon sa Sinugboanong mga sumbanan. == Diyalekto == Ang aktuwal nga Subay-sa-lagdang Sinugboanong diyalekto (usahay gitawag ingong Kinatibuk-ang Sinugboanon) gikuha gikan sa konserbatibong Sialo nga bernakular nga sinultihan sa habagatan-sidlakang Sugbo (gitawag usab ingong Sialo nga diyalekto kun Carcar-Dalaguete nga diyalekto). Kining diyalekto nagbilin sa katingog nga /l/ kon anaa tali sa duha ka patingog. Sa kasukwahi, ang Siyudadnong Sinugboanong diyalekto mailhan pinaagi sa pagkuha sa /l/ tali sa duha ka patingog ug sa kanunayng paggamay sa mga pulong ug pulongan. Naa upat ka pangunang mga matang sa diyalekto sa Sinugboanon gawas sa Subay-sa-lagdang Sinugboanon ug sa Siyudadnong Sinugboanon. Mao kini ang mga mosunod: * '''Bol-anon''' * '''Leyte (Kanâ)''' ** '''Habagatang Kanâ''' ** '''Amihanang Kanâ''' * '''Mindanaw''' ** '''Dabawenyo''' * '''Negros''' Walay pihong diyalektong Luzonense, sanglit ang tanang mamumulong og Sinugboanon sa Luzon nagagikan sa daghang lahi nga rehiyon sa Tunga-tungang Kabisay-an ug Mindanaw. ===Saksak sinagol=== Ang terminong ''saksak sinagol'' diha sa kinatibuk-ang kahulugan nagakahulongang "usa ka hugpong sa nagkalainlaing mga butang" kun, sa labi pang literal, "gisal-ot nga panagsagol", busa ang pipila ka mga rehiyon nga naimpluwensiyahan sa Sinugboanon ug nga naa'y nagkalainlaing mga pinulongang rehiyonal naggamit niining terminoha sa pagtumong sa niadtong mga diyalekto nga naa'y daghang Sinugboanong mga pulong. Ang mga pananglitan niining mga rehiyon kun lalawigan makaplagan sa mga lugar sama sa [[Masbate]]. == Tan-awa usab == * [[Talaan sa mga Sinugboanong balayan sa Internet‎]] ==Nota== {{notelist}} ==Mga pakisayran== {{reflist}} ==Dugang Basahon== {{Refbegin}} * {{cite conference |url=https://mlephil.wordpress.com/2012/04/04/the-dialectology-of-cebuano/ |title=The Dialectology of Cebuano: Bohol, Cebu and Davao |last1=Endriga |first1=Divine Angeli |date=2010 |location=Capitol University, Cagayan de Oro |conference=1st Philippine Conference Workshop on Mother Tongue-Based Multilingual Education held from 18–20 February 2010 |conference-url=http://mothertongue-based.blogspot.com/2010/01/plenary-sessions-doing-mother-tongue.html }} * {{Cite book |last1=Bunye |first1=Maria V. R. |last2=Yap |first2=Elsa P. |url=https://books.google.com/books?id=v1nGDwAAQBAJ |title=Cebuano for Beginners |date=1971a |publisher=University of Hawaii Press |hdl=10125/62862 |isbn=9780824879778 |hdl-access=free }} * {{Cite book |last1=Bunye |first1=Maria V. R. |last2=Yap |first2=Elsa P. |url=https://books.google.com/books?id=HVrGDwAAQBAJ |title=Cebuano Grammar Notes |date=1971b |publisher=University of Hawaii Press |hdl=10125/62863 |isbn=9780824881306 |hdl-access=free }} * {{Cite book |last=Wolff |first=John U. |url=http://www.gutenberg.ph/previews/wolff/WCED-complete.pdf |title=A Dictionary of Cebuano Visayan |via=Gutenberg.ph |publisher=Cornell University, Southeast Asia Program and Linguistic Society of the Philippines |year=1972 |location=Ithaca, New York |hdl=1813/11777 |access-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930054015/http://www.gutenberg.ph/previews/wolff/WCED-complete.pdf |archive-date=30 September 2018 |url-status=dead |hdl-access=free }} {{refend}} ==Mga sumpay sa gawas== {{InterWiki|code=en}} {{Wikivoyage|Cebuano phrasebook|Cebuano|a phrasebook}} * [http://cebuano.pinoydictionary.com/ Cebuano Dictionary] * [https://web.archive.org/web/20170227010738/http://www.wikapinoy.com/glossary/ Cebuano English Searchable Dictionary] * John U. Wolff, A Dictionary of Cebuano Visayan: [http://seapdatapapers.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?idno=seap085a Volume I], [http://seapdatapapers.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?idno=seap085b Volume II], [http://www.bohol.ph/wced.php searchable interface], [http://www.gutenberg.org/ebooks/40074 Downloadable text at Project Gutenberg] * [https://archive.org/details/AngDilaNatongBisaya Ang Dila Natong Bisaya] * [http://bismag.pbworks.com/w/page/9015814/Lagda-Sa-Espeling Lagda Sa Espeling ''Rules of Spelling''] (Cebuano) * [http://www.languagelinks.org/lessons/cebuano/cebuano.html Language Links.org - Philippine Languages to the world - Cebuano Lessons] * [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer;cc=philamer;q1=cebuano;rgn=full%20text;view=image;seq=00000001;idno=APT6490.0001.001;didno=APT6490.0001.001 Online E-book of Spanish-Cebuano Dictionary], published in 1898 by Fr. Felix Guillén * [http://cebuano.free.fr/index_uk.php Cebuano dictionary] * [https://www.jw.org/ceb/librarya/bibliya/ Online bible], video and audio files, publications and other [[bible]] study material in Cebuano language [https://www.jw.org/ceb/] t5ob2ndvwb4u9dvcbtwttg547ggcvu9 0 2514 37021315 37017625 2026-05-21T02:25:11Z Jhe098 134117 Created by translating the section "Geography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1346415549|Oslob]]" 37021315 wikitext text/x-wiki [[Image:Ph_locator_cebu_oslob.png|right|Mapa sa Sugbo nga nagpakita sa nahimutangan sa Oslob]] {{Philippine Census | title = Sensus sa Populasyon <br> Oslob, Sugbo | 1990 = 19782 | 1995 = 21686 | 2000 = 22472 | 2007 = 22732 | 2010 = 26116 | 2015 = | 2020 = | 2025 = | 2030 = |}} Ang '''Oslob''' usa ka ikaupat nga klase nga [[lungsod]] sa [[lalawigan]] sa [[Sugbo]], [[Pilipinas]]. Sumala sa sensus sa tuig 2020, kini may populasyon nga 29,264. ka tawo sa 4,607 ka bubong. ==Mga barangay== Ang Oslob may 21 ka mga barangay. <table border=0><tr> <td valign=top> * Alo * Bangcogon * Bonbon * Calumpang * Canangca-an * Cañang * Can-ukban * Cansalo-ay * Daanlungsod * Gawi * Hagdan </td><td valign=top> * Lagunde * Looc * Luka * Mainit * Manlum * Nueva Caceres * Poblacion * Pungtod * Tan-awan * Tumalog </td></tr></table> ==Kasaysayan== <!-- preferably get from souvenir from fiestas --> ==Turismo== <!-- hot spots --> <!-- travel --> ==Mga reperensiya== <!-- references --> == Heograpiya == Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. === Topograpiya === ==Mga sumpay sa gawas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/census2000/index.html 2000 Philippines Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130095048/http://www.census.gov.ph/census2000/index.html |date=2010-01-30 }} *[http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ e-LGU Information on Oslob] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207182717/http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ |date=2006-02-07 }} {{Sugbo}} [[Kategoriya:Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo]] sde8hy5b2endx1kmvehix438yc6u6eq 37021316 37021315 2026-05-21T02:33:37Z Jhe098 134117 Created by translating the section "Geography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1346415549|Oslob]]" 37021316 wikitext text/x-wiki [[Image:Ph_locator_cebu_oslob.png|right|Mapa sa Sugbo nga nagpakita sa nahimutangan sa Oslob]] {{Philippine Census | title = Sensus sa Populasyon <br> Oslob, Sugbo | 1990 = 19782 | 1995 = 21686 | 2000 = 22472 | 2007 = 22732 | 2010 = 26116 | 2015 = | 2020 = | 2025 = | 2030 = |}} Ang '''Oslob''' usa ka ikaupat nga klase nga [[lungsod]] sa [[lalawigan]] sa [[Sugbo]], [[Pilipinas]]. Sumala sa sensus sa tuig 2020, kini may populasyon nga 29,264. ka tawo sa 4,607 ka bubong. ==Mga barangay== Ang Oslob may 21 ka mga barangay. <table border=0><tr> <td valign=top> * Alo * Bangcogon * Bonbon * Calumpang * Canangca-an * Cañang * Can-ukban * Cansalo-ay * Daanlungsod * Gawi * Hagdan </td><td valign=top> * Lagunde * Looc * Luka * Mainit * Manlum * Nueva Caceres * Poblacion * Pungtod * Tan-awan * Tumalog </td></tr></table> ==Kasaysayan== <!-- preferably get from souvenir from fiestas --> ==Turismo== <!-- hot spots --> <!-- travel --> ==Mga reperensiya== <!-- references --> == Heograpiya == Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. == Heograpiya == Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. === Topograpiya === Sa kinatibuk-an, ang topograpiya sa maong lugar kabungtorann ug ondulado, nga gipalibotan sa dagkong sibsibanan ug mga ikaduhang tubo nga kalasangan. Adunay usab medyo patag ug onduladong mga patag ug walog nga nagkatag sa sulod nga bahin sa lugar. Kini maoy pipila sa labaning angay nga mga lugar alang sa upland agriculture o pagpanguma sa kabungtoran. Ang kinatas-ang tumoy sa bukid adunay gitas-on nga 800 metros (2,600 ka pye) ibabaw sa lebel sa dagat. === Topograpiya === ==Mga sumpay sa gawas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/census2000/index.html 2000 Philippines Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130095048/http://www.census.gov.ph/census2000/index.html |date=2010-01-30 }} *[http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ e-LGU Information on Oslob] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207182717/http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ |date=2006-02-07 }} {{Sugbo}} [[Kategoriya:Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo]] 6dg048mjest5dsqmpqdg9khmpxoqxsn 37021319 37021316 2026-05-21T02:43:22Z Jhe098 134117 Created by translating the section "Geography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1346415549|Oslob]]" 37021319 wikitext text/x-wiki [[Image:Ph_locator_cebu_oslob.png|right|Mapa sa Sugbo nga nagpakita sa nahimutangan sa Oslob]] {{Philippine Census | title = Sensus sa Populasyon <br> Oslob, Sugbo | 1990 = 19782 | 1995 = 21686 | 2000 = 22472 | 2007 = 22732 | 2010 = 26116 | 2015 = | 2020 = | 2025 = | 2030 = |}} Ang '''Oslob''' usa ka ikaupat nga klase nga [[lungsod]] sa [[lalawigan]] sa [[Sugbo]], [[Pilipinas]]. Sumala sa sensus sa tuig 2020, kini may populasyon nga 29,264. ka tawo sa 4,607 ka bubong. ==Mga barangay== Ang Oslob may 21 ka mga barangay. <table border=0><tr> <td valign=top> * Alo * Bangcogon * Bonbon * Calumpang * Canangca-an * Cañang * Can-ukban * Cansalo-ay * Daanlungsod * Gawi * Hagdan </td><td valign=top> * Lagunde * Looc * Luka * Mainit * Manlum * Nueva Caceres * Poblacion * Pungtod * Tan-awan * Tumalog </td></tr></table> ==Kasaysayan== <!-- preferably get from souvenir from fiestas --> ==Turismo== <!-- hot spots --> <!-- travel --> ==Mga reperensiya== <!-- references --> == Heograpiya ==   Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. === Topograpiya === Sa kinatibuk-an, ang topograpiya sa maong lugar kabungtorann ug ondulado, nga gipalibotan sa dagkong sibsibanan ug mga ikaduhang tubo nga kalasangan. Adunay usab medyo patag ug onduladong mga patag ug walog nga nagkatag sa sulod nga bahin sa lugar. Kini maoy pipila sa labaning angay nga mga lugar alang sa upland agriculture o pagpanguma sa kabungtoran. Ang kinatas-ang tumoy sa bukid adunay gitas-on nga 800 metros (2,600 ka pye) ibabaw sa lebel sa dagat. === Klasipikasyon sa yuta === {| style="margin:0 auto;" |+ style="font-size:110%;font-weight:bold;" |Paggamit sa yuta | style="vertical-align:top;" | {| class="wikitable" style="background-color:white;text-align:right;font-size:94%;padding-left:1em;padding-right:1em;" ! rowspan="2" | Kategoriya ! colspan="2" | Yuta |- ! style="width:3.5em;" | ha ! style="width:3.5em;" | mga ektarya |- ! Klasipikasyon nga Kalasangan / Reserbasyon / Kahoy | {{Convert|9619|ha}} | 71.4 % |  |- !Dapit nga Maarado | {{Convert|5045|ha}} | 37.4 % |  |- !Sertipikado nga Yuta nga Mabalhin / Malabay | {{Convert|1563|ha}} | 11.6 % |  |- style="display:none;" !Industriyal | {{Convert|242|ha}} | 1.8 % |  |- !Puy-anan | {{Convert|220|ha}} | 1.6 % |  |- !Wala Klasipikasyon nga Yuta sa Kalasangan / Kamingawan | {{Convert|66|ha}} | 0.5 % |  |- !Komersyal | {{Convert|13|ha}} | 0.1 % |  |- !Mga Nasyonal nga Parke / Mga Palaruan | {{Convert|6|ha}} | 0.0 % |  |- style="display:none;" !Mga dalan | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |- style="display:none;" ! Yuta sa Reserba sa mga Ihalas nga Hayop / Militar | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |} | style="padding-left:2em;padding-top:2em;vertical-align:top:" |{{#invoke:Chart |pie chart | radius = 100 | slices = ( 9619 : Classified Forest/Reservation/Timberland : DarkSlateGray ) ( 5045 : Arable Area : SlateGray ) ( 1563 : Certified Alienable /Disposable Land : LightSlateGray) ( 220 : Residential : Gray ) ( 66 : Unclassified Forest Land/Wilderness : Silver ) ( 13 : Commercial : Gainsboro ) ( 6 : National Parks/Playgrounds : WhiteSmoke ) | suffix = &nbsp;ha | percent = true | hide group legends = yes }} |} === Mga Barangay === [[Payl:Tumalog_Falls,_Oslob,_Philippines_(Unsplash).jpg|thumb|Tumalog Falls]] Ang Oslob politkanhong gibahin ngadto sa 21 ka barangay. Ang matag Barangay adunay mga purok ug ang uban adunay mga sitio. == Heograpiya == Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. == Heograpiya == Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. === Topograpiya === Sa kinatibuk-an, ang topograpiya sa maong lugar kabungtorann ug ondulado, nga gipalibotan sa dagkong sibsibanan ug mga ikaduhang tubo nga kalasangan. Adunay usab medyo patag ug onduladong mga patag ug walog nga nagkatag sa sulod nga bahin sa lugar. Kini maoy pipila sa labaning angay nga mga lugar alang sa upland agriculture o pagpanguma sa kabungtoran. Ang kinatas-ang tumoy sa bukid adunay gitas-on nga 800 metros (2,600 ka pye) ibabaw sa lebel sa dagat. === Topograpiya === ==Mga sumpay sa gawas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/census2000/index.html 2000 Philippines Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130095048/http://www.census.gov.ph/census2000/index.html |date=2010-01-30 }} *[http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ e-LGU Information on Oslob] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207182717/http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ |date=2006-02-07 }} {{Sugbo}} [[Kategoriya:Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo]] ce48n2hqmvkwdpjqkd2gopxyag94tyq 37021323 37021319 2026-05-21T02:49:33Z Jhe098 134117 Created by translating the section "Geography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1346415549|Oslob]]" 37021323 wikitext text/x-wiki [[Image:Ph_locator_cebu_oslob.png|right|Mapa sa Sugbo nga nagpakita sa nahimutangan sa Oslob]] {{Philippine Census | title = Sensus sa Populasyon <br> Oslob, Sugbo | 1990 = 19782 | 1995 = 21686 | 2000 = 22472 | 2007 = 22732 | 2010 = 26116 | 2015 = | 2020 = | 2025 = | 2030 = |}} Ang '''Oslob''' usa ka ikaupat nga klase nga [[lungsod]] sa [[lalawigan]] sa [[Sugbo]], [[Pilipinas]]. Sumala sa sensus sa tuig 2020, kini may populasyon nga 29,264. ka tawo sa 4,607 ka bubong. ==Mga barangay== Ang Oslob may 21 ka mga barangay. <table border=0><tr> <td valign=top> * Alo * Bangcogon * Bonbon * Calumpang * Canangca-an * Cañang * Can-ukban * Cansalo-ay * Daanlungsod * Gawi * Hagdan </td><td valign=top> * Lagunde * Looc * Luka * Mainit * Manlum * Nueva Caceres * Poblacion * Pungtod * Tan-awan * Tumalog </td></tr></table> ==Kasaysayan== <!-- preferably get from souvenir from fiestas --> ==Turismo== <!-- hot spots --> <!-- travel --> ==Mga reperensiya== <!-- references --> == Heograpiya ==   Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. === Topograpiya === Sa kinatibuk-an, ang topograpiya sa maong lugar kabungtorann ug ondulado, nga gipalibotan sa dagkong sibsibanan ug mga ikaduhang tubo nga kalasangan. Adunay usab medyo patag ug onduladong mga patag ug walog nga nagkatag sa sulod nga bahin sa lugar. Kini maoy pipila sa labaning angay nga mga lugar alang sa upland agriculture o pagpanguma sa kabungtoran. Ang kinatas-ang tumoy sa bukid adunay gitas-on nga 800 metros (2,600 ka pye) ibabaw sa lebel sa dagat. === Klasipikasyon sa yuta === {| style="margin:0 auto;" |+ style="font-size:110%;font-weight:bold;" |Paggamit sa yuta | style="vertical-align:top;" | {| class="wikitable" style="background-color:white;text-align:right;font-size:94%;padding-left:1em;padding-right:1em;" ! rowspan="2" | Kategoriya ! colspan="2" | Yuta |- ! style="width:3.5em;" | ha ! style="width:3.5em;" | mga ektarya |- ! Klasipikasyon nga Kalasangan / Reserbasyon / Kahoy | {{Convert|9619|ha}} | 71.4 % |  |- !Dapit nga Maarado | {{Convert|5045|ha}} | 37.4 % |  |- !Sertipikado nga Yuta nga Mabalhin / Malabay | {{Convert|1563|ha}} | 11.6 % |  |- style="display:none;" !Industriyal | {{Convert|242|ha}} | 1.8 % |  |- !Puy-anan | {{Convert|220|ha}} | 1.6 % |  |- !Wala Klasipikasyon nga Yuta sa Kalasangan / Kamingawan | {{Convert|66|ha}} | 0.5 % |  |- !Komersyal | {{Convert|13|ha}} | 0.1 % |  |- !Mga Nasyonal nga Parke / Mga Palaruan | {{Convert|6|ha}} | 0.0 % |  |- style="display:none;" !Mga dalan | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |- style="display:none;" ! Yuta sa Reserba sa mga Ihalas nga Hayop / Militar | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |} | style="padding-left:2em;padding-top:2em;vertical-align:top:" |{{#invoke:Chart |pie chart | radius = 100 | slices = ( 9619 : Classified Forest/Reservation/Timberland : DarkSlateGray ) ( 5045 : Arable Area : SlateGray ) ( 1563 : Certified Alienable /Disposable Land : LightSlateGray) ( 220 : Residential : Gray ) ( 66 : Unclassified Forest Land/Wilderness : Silver ) ( 13 : Commercial : Gainsboro ) ( 6 : National Parks/Playgrounds : WhiteSmoke ) | suffix = &nbsp;ha | percent = true | hide group legends = yes }} |} === Mga Barangay === [[Payl:Tumalog_Falls,_Oslob,_Philippines_(Unsplash).jpg|thumb|Tumalog Falls]] Ang Oslob politkanhong gibahin ngadto sa 21 ka barangay. Ang matag Barangay adunay mga purok ug ang uban adunay mga sitio.   === Klima === {{Weather box|location=Oslob, Cebu|width=auto|metric first=Yes|single line=Yes|Jan high C=29|Jan low C=23|Feb high C=29|Feb low C=23|Mar high C=30|Mar low C=23|Apr high C=32|Apr low C=24|May high C=31|May low C=25|Jun high C=30|Jun low C=25|Jul high C=30|Jul low C=24|Aug high C=30|Aug low C=24|Sep high C=30|Sep low C=24|Oct high C=29|Oct low C=24|Nov high C=29|Nov low C=24|Dec high C=29|Dec low C=23|Jan precipitation mm=35|Feb precipitation mm=28|Mar precipitation mm=38|Apr precipitation mm=51|May precipitation mm=125|Jun precipitation mm=195|Jul precipitation mm=194|Aug precipitation mm=173|Sep precipitation mm=180|Oct precipitation mm=192|Nov precipitation mm=121|Dec precipitation mm=64|Jan rain days=9.2|Feb rain days=8.2|Mar rain days=9.9|Apr rain days=11.3|May rain days=22.5|Jun rain days=27.3|Jul rain days=28.0|Aug rain days=27.2|Sep rain days=27.1|Oct rain days=26.9|Nov rain days=19.7|Dec rain days=12.7|source 1=Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/oslob_philippines_1696989 | title = Oslob: Average Temperatures and Rainfall | publisher = Meteoblue | access-date = 10 May 2020 }}</ref>|date=10 May 2020}}Ang lungsod sa Oslob sakop sa Coronas climate type III, nga adunay ting-init o mamala nga panahon gikan Pebrero hangtod Sempyembre ug ting-ulan sugod Oktuber.{{Clear left}} == Heograpiya ==   Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. === Topograpiya === Sa kinatibuk-an, ang topograpiya sa maong lugar kabungtorann ug ondulado, nga gipalibotan sa dagkong sibsibanan ug mga ikaduhang tubo nga kalasangan. Adunay usab medyo patag ug onduladong mga patag ug walog nga nagkatag sa sulod nga bahin sa lugar. Kini maoy pipila sa labaning angay nga mga lugar alang sa upland agriculture o pagpanguma sa kabungtoran. Ang kinatas-ang tumoy sa bukid adunay gitas-on nga 800 metros (2,600 ka pye) ibabaw sa lebel sa dagat. === Klasipikasyon sa yuta === {| style="margin:0 auto;" |+ style="font-size:110%;font-weight:bold;" |Paggamit sa yuta | style="vertical-align:top;" | {| class="wikitable" style="background-color:white;text-align:right;font-size:94%;padding-left:1em;padding-right:1em;" ! rowspan="2" | Kategoriya ! colspan="2" | Yuta |- ! style="width:3.5em;" | ha ! style="width:3.5em;" | mga ektarya |- ! Klasipikasyon nga Kalasangan / Reserbasyon / Kahoy | {{Convert|9619|ha}} | 71.4 % |  |- !Dapit nga Maarado | {{Convert|5045|ha}} | 37.4 % |  |- !Sertipikado nga Yuta nga Mabalhin / Malabay | {{Convert|1563|ha}} | 11.6 % |  |- style="display:none;" !Industriyal | {{Convert|242|ha}} | 1.8 % |  |- !Puy-anan | {{Convert|220|ha}} | 1.6 % |  |- !Wala Klasipikasyon nga Yuta sa Kalasangan / Kamingawan | {{Convert|66|ha}} | 0.5 % |  |- !Komersyal | {{Convert|13|ha}} | 0.1 % |  |- !Mga Nasyonal nga Parke / Mga Palaruan | {{Convert|6|ha}} | 0.0 % |  |- style="display:none;" !Mga dalan | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |- style="display:none;" ! Yuta sa Reserba sa mga Ihalas nga Hayop / Militar | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |} | style="padding-left:2em;padding-top:2em;vertical-align:top:" |{{#invoke:Chart |pie chart | radius = 100 | slices = ( 9619 : Classified Forest/Reservation/Timberland : DarkSlateGray ) ( 5045 : Arable Area : SlateGray ) ( 1563 : Certified Alienable /Disposable Land : LightSlateGray) ( 220 : Residential : Gray ) ( 66 : Unclassified Forest Land/Wilderness : Silver ) ( 13 : Commercial : Gainsboro ) ( 6 : National Parks/Playgrounds : WhiteSmoke ) | suffix = &nbsp;ha | percent = true | hide group legends = yes }} |} === Mga Barangay === [[Payl:Tumalog_Falls,_Oslob,_Philippines_(Unsplash).jpg|thumb|Tumalog Falls]] Ang Oslob politkanhong gibahin ngadto sa 21 ka barangay. Ang matag Barangay adunay mga purok ug ang uban adunay mga sitio. == Heograpiya == Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. == Heograpiya == Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. === Topograpiya === Sa kinatibuk-an, ang topograpiya sa maong lugar kabungtorann ug ondulado, nga gipalibotan sa dagkong sibsibanan ug mga ikaduhang tubo nga kalasangan. Adunay usab medyo patag ug onduladong mga patag ug walog nga nagkatag sa sulod nga bahin sa lugar. Kini maoy pipila sa labaning angay nga mga lugar alang sa upland agriculture o pagpanguma sa kabungtoran. Ang kinatas-ang tumoy sa bukid adunay gitas-on nga 800 metros (2,600 ka pye) ibabaw sa lebel sa dagat. === Topograpiya === ==Mga sumpay sa gawas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/census2000/index.html 2000 Philippines Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130095048/http://www.census.gov.ph/census2000/index.html |date=2010-01-30 }} *[http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ e-LGU Information on Oslob] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207182717/http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ |date=2006-02-07 }} {{Sugbo}} [[Kategoriya:Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo]] gmjobnxhiq9tefz86mqb9acrfwv0lye 37021326 37021323 2026-05-21T03:06:17Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021326 wikitext text/x-wiki [[Image:Ph_locator_cebu_oslob.png|right|Mapa sa Sugbo nga nagpakita sa nahimutangan sa Oslob]] {{Philippine Census | title = Sensus sa Populasyon <br> Oslob, Sugbo | 1990 = 19782 | 1995 = 21686 | 2000 = 22472 | 2007 = 22732 | 2010 = 26116 | 2015 = | 2020 = | 2025 = | 2030 = |}} Ang '''Oslob''' usa ka ikaupat nga klase nga [[lungsod]] sa [[lalawigan]] sa [[Sugbo]], [[Pilipinas]]. Sumala sa sensus sa tuig 2020, kini may populasyon nga 29,264. ka tawo sa 4,607 ka bubong. ==Mga barangay== Ang Oslob may 21 ka mga barangay. <table border=0><tr> <td valign=top> * Alo * Bangcogon * Bonbon * Calumpang * Canangca-an * Cañang * Can-ukban * Cansalo-ay * Daanlungsod * Gawi * Hagdan </td><td valign=top> * Lagunde * Looc * Luka * Mainit * Manlum * Nueva Caceres * Poblacion * Pungtod * Tan-awan * Tumalog </td></tr></table> ==Kasaysayan== <!-- preferably get from souvenir from fiestas --> ==Turismo== <!-- hot spots --> <!-- travel --> ==Mga reperensiya== <!-- references --> == Heograpiya ==   Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. === Topograpiya === Sa kinatibuk-an, ang topograpiya sa maong lugar kabungtorann ug ondulado, nga gipalibotan sa dagkong sibsibanan ug mga ikaduhang tubo nga kalasangan. Adunay usab medyo patag ug onduladong mga patag ug walog nga nagkatag sa sulod nga bahin sa lugar. Kini maoy pipila sa labaning angay nga mga lugar alang sa upland agriculture o pagpanguma sa kabungtoran. Ang kinatas-ang tumoy sa bukid adunay gitas-on nga 800 metros (2,600 ka pye) ibabaw sa lebel sa dagat. === Klasipikasyon sa yuta === {| style="margin:0 auto;" |+ style="font-size:110%;font-weight:bold;" |Paggamit sa yuta | style="vertical-align:top;" | {| class="wikitable" style="background-color:white;text-align:right;font-size:94%;padding-left:1em;padding-right:1em;" ! rowspan="2" | Kategoriya ! colspan="2" | Yuta |- ! style="width:3.5em;" | ha ! style="width:3.5em;" | mga ektarya |- ! Klasipikasyon nga Kalasangan / Reserbasyon / Kahoy | {{Convert|9619|ha}} | 71.4 % |  |- !Dapit nga Maarado | {{Convert|5045|ha}} | 37.4 % |  |- !Sertipikado nga Yuta nga Mabalhin / Malabay | {{Convert|1563|ha}} | 11.6 % |  |- style="display:none;" !Industriyal | {{Convert|242|ha}} | 1.8 % |  |- !Puy-anan | {{Convert|220|ha}} | 1.6 % |  |- !Wala Klasipikasyon nga Yuta sa Kalasangan / Kamingawan | {{Convert|66|ha}} | 0.5 % |  |- !Komersyal | {{Convert|13|ha}} | 0.1 % |  |- !Mga Nasyonal nga Parke / Mga Palaruan | {{Convert|6|ha}} | 0.0 % |  |- style="display:none;" !Mga dalan | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |- style="display:none;" ! Yuta sa Reserba sa mga Ihalas nga Hayop / Militar | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |} | style="padding-left:2em;padding-top:2em;vertical-align:top:" |{{#invoke:Chart |pie chart | radius = 100 | slices = ( 9619 : Classified Forest/Reservation/Timberland : DarkSlateGray ) ( 5045 : Arable Area : SlateGray ) ( 1563 : Certified Alienable /Disposable Land : LightSlateGray) ( 220 : Residential : Gray ) ( 66 : Unclassified Forest Land/Wilderness : Silver ) ( 13 : Commercial : Gainsboro ) ( 6 : National Parks/Playgrounds : WhiteSmoke ) | suffix = &nbsp;ha | percent = true | hide group legends = yes }} |} === Mga Barangay === [[Payl:Tumalog_Falls,_Oslob,_Philippines_(Unsplash).jpg|thumb|Tumalog Falls]] Ang Oslob politkanhong gibahin ngadto sa 21 ka barangay. Ang matag Barangay adunay mga purok ug ang uban adunay mga sitio.   === Klima === {{Weather box|location=Oslob, Cebu|width=auto|metric first=Yes|single line=Yes|Jan high C=29|Jan low C=23|Feb high C=29|Feb low C=23|Mar high C=30|Mar low C=23|Apr high C=32|Apr low C=24|May high C=31|May low C=25|Jun high C=30|Jun low C=25|Jul high C=30|Jul low C=24|Aug high C=30|Aug low C=24|Sep high C=30|Sep low C=24|Oct high C=29|Oct low C=24|Nov high C=29|Nov low C=24|Dec high C=29|Dec low C=23|Jan precipitation mm=35|Feb precipitation mm=28|Mar precipitation mm=38|Apr precipitation mm=51|May precipitation mm=125|Jun precipitation mm=195|Jul precipitation mm=194|Aug precipitation mm=173|Sep precipitation mm=180|Oct precipitation mm=192|Nov precipitation mm=121|Dec precipitation mm=64|Jan rain days=9.2|Feb rain days=8.2|Mar rain days=9.9|Apr rain days=11.3|May rain days=22.5|Jun rain days=27.3|Jul rain days=28.0|Aug rain days=27.2|Sep rain days=27.1|Oct rain days=26.9|Nov rain days=19.7|Dec rain days=12.7|source 1=Meteoblue<ref name="met_norms"> {{cite web | url = https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/oslob_philippines_1696989 | title = Oslob: Average Temperatures and Rainfall | publisher = Meteoblue | access-date = 10 May 2020 }}</ref>|date=10 May 2020}}Ang lungsod sa Oslob sakop sa Coronas climate type III, nga adunay ting-init o mamala nga panahon gikan Pebrero hangtod Sempyembre ug ting-ulan sugod Oktuber.{{Clear left}} ==Mga sumpay sa gawas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/census2000/index.html 2000 Philippines Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130095048/http://www.census.gov.ph/census2000/index.html |date=2010-01-30 }} *[http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ e-LGU Information on Oslob] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207182717/http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ |date=2006-02-07 }} {{Sugbo}} [[Kategoriya:Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo]] olwqb9cn4ntiww9awg2ztkfdc1vs774 37021327 37021326 2026-05-21T03:20:45Z Jhe098 134117 37021327 wikitext text/x-wiki [[Image:Ph_locator_cebu_oslob.png|right|Mapa sa Sugbo nga nagpakita sa nahimutangan sa Oslob]] {{Philippine Census | title = Sensus sa Populasyon <br> Oslob, Sugbo | 1990 = 19782 | 1995 = 21686 | 2000 = 22472 | 2007 = 22732 | 2010 = 26116 | 2015 = | 2020 = | 2025 = | 2030 = |}} Ang '''Oslob''' usa ka ikaupat nga klase nga [[lungsod]] sa [[lalawigan]] sa [[Sugbo]], [[Pilipinas]]. Sumala sa sensus sa tuig 2020, kini may populasyon nga 29,264. ka tawo sa 4,607 ka bubong. ==Mga barangay== Ang Oslob may 21 ka mga barangay. <table border=0><tr> <td valign=top> * Alo * Bangcogon * Bonbon * Calumpang * Canangca-an * Cañang * Can-ukban * Cansalo-ay * Daanlungsod * Gawi * Hagdan </td><td valign=top> * Lagunde * Looc * Luka * Mainit * Manlum * Nueva Caceres * Poblacion * Pungtod * Tan-awan * Tumalog </td></tr></table> ==Kasaysayan== <!-- preferably get from souvenir from fiestas --> ==Turismo== <!-- hot spots --> <!-- travel --> ==Mga reperensiya== <!-- references --> == Heograpiya ==   Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. === Topograpiya === Sa kinatibuk-an, ang topograpiya sa maong lugar kabungtorann ug ondulado, nga gipalibotan sa dagkong sibsibanan ug mga ikaduhang tubo nga kalasangan. Adunay usab medyo patag ug onduladong mga patag ug walog nga nagkatag sa sulod nga bahin sa lugar. Kini maoy pipila sa labaning angay nga mga lugar alang sa upland agriculture o pagpanguma sa kabungtoran. Ang kinatas-ang tumoy sa bukid adunay gitas-on nga 800 metros (2,600 ka pye) ibabaw sa lebel sa dagat. === Klasipikasyon sa yuta === {| style="margin:0 auto;" |+ style="font-size:110%;font-weight:bold;" |Paggamit sa yuta | style="vertical-align:top;" | {| class="wikitable" style="background-color:white;text-align:right;font-size:94%;padding-left:1em;padding-right:1em;" ! rowspan="2" | Kategoriya ! colspan="2" | Yuta |- ! style="width:3.5em;" | ha ! style="width:3.5em;" | mga ektarya |- ! Klasipikasyon nga Kalasangan / Reserbasyon / Kahoy | {{Convert|9619|ha}} | 71.4 % |  |- !Dapit nga Maarado | {{Convert|5045|ha}} | 37.4 % |  |- !Sertipikado nga Yuta nga Mabalhin / Malabay | {{Convert|1563|ha}} | 11.6 % |  |- style="display:none;" !Industriyal | {{Convert|242|ha}} | 1.8 % |  |- !Puy-anan | {{Convert|220|ha}} | 1.6 % |  |- !Wala Klasipikasyon nga Yuta sa Kalasangan / Kamingawan | {{Convert|66|ha}} | 0.5 % |  |- !Komersyal | {{Convert|13|ha}} | 0.1 % |  |- !Mga Nasyonal nga Parke / Mga Palaruan | {{Convert|6|ha}} | 0.0 % |  |- style="display:none;" !Mga dalan | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |- style="display:none;" ! Yuta sa Reserba sa mga Ihalas nga Hayop / Militar | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |} | style="padding-left:2em;padding-top:2em;vertical-align:top:" |{{#invoke:Chart |pie chart | radius = 100 | slices = ( 9619 : Classified Forest/Reservation/Timberland : DarkSlateGray ) ( 5045 : Arable Area : SlateGray ) ( 1563 : Certified Alienable /Disposable Land : LightSlateGray) ( 220 : Residential : Gray ) ( 66 : Unclassified Forest Land/Wilderness : Silver ) ( 13 : Commercial : Gainsboro ) ( 6 : National Parks/Playgrounds : WhiteSmoke ) | suffix = &nbsp;ha | percent = true | hide group legends = yes }} |} === Mga Barangay === [[Payl:Tumalog_Falls,_Oslob,_Philippines_(Unsplash).jpg|thumb|Tumalog Falls]] Ang Oslob politkanhong gibahin ngadto sa 21 ka barangay. Ang matag Barangay adunay mga purok ug ang uban adunay mga sitio.   === Klima === {| class="wikitable" |+ Klima sa Oslob, Cebu ! Bulan !! Taas °C !! Ubos °C !! Ulan mm !! Adlaw nga naay ulan |- | Enero || 29 || 23 || 35 || 9.2 |- | Pebrero || 29 || 23 || 28 || 8.2 |- | Marso || 30 || 23 || 38 || 9.9 |- | Abril || 32 || 24 || 51 || 11.3 |- | Mayo || 31 || 25 || 125 || 22.5 |- | Hunyo || 30 || 25 || 195 || 27.3 |- | Hulyo || 30 || 24 || 194 || 28.0 |- | Agosto || 30 || 24 || 173 || 27.2 |- | Septiyembre || 30 || 24 || 180 || 27.1 |- | Oktubre || 29 || 24 || 192 || 26.9 |- | Nobiyembre || 29 || 24 || 121 || 19.7 |- | Disiyembre || 29 || 23 || 64 || 12.7 |} ==Mga sumpay sa gawas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/census2000/index.html 2000 Philippines Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130095048/http://www.census.gov.ph/census2000/index.html |date=2010-01-30 }} *[http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ e-LGU Information on Oslob] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207182717/http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ |date=2006-02-07 }} {{Sugbo}} [[Kategoriya:Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo]] cmi9c2m8o7bvxws9qx4zdevn59it2r1 37021329 37021327 2026-05-21T03:32:03Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021329 wikitext text/x-wiki [[Image:Ph_locator_cebu_oslob.png|right|Mapa sa Sugbo nga nagpakita sa nahimutangan sa Oslob]] {{Philippine Census | title = Sensus sa Populasyon <br> Oslob, Sugbo | 1990 = 19782 | 1995 = 21686 | 2000 = 22472 | 2007 = 22732 | 2010 = 26116 | 2015 = | 2020 = | 2025 = | 2030 = |}} Ang '''Oslob''' usa ka ikaupat nga klase nga [[lungsod]] sa [[lalawigan]] sa [[Sugbo]], [[Pilipinas]]. Sumala sa sensus sa tuig 2020, kini may populasyon nga 29,264. ka tawo sa 4,607 ka bubong. ==Mga barangay== Ang Oslob may 21 ka mga barangay. <table border=0><tr> <td valign=top> * Alo * Bangcogon * Bonbon * Calumpang * Canangca-an * Cañang * Can-ukban * Cansalo-ay * Daanlungsod * Gawi * Hagdan </td><td valign=top> * Lagunde * Looc * Luka * Mainit * Manlum * Nueva Caceres * Poblacion * Pungtod * Tan-awan * Tumalog </td></tr></table> ==Kasaysayan== <!-- preferably get from souvenir from fiestas --> ==Turismo== <!-- hot spots --> <!-- travel --> ==Mga reperensiya== <!-- references --> == Heograpiya ==   Ang Oslob giutlanan sa lungsod sa Boljoon sa amihanan, sa nga lungsod sa Ginatilan ug Samboan sa kasadpan, sa Cebu Strait sa sidlakan, ug sa lungsod sa Santander sa habagatan. Kini nahimutang mga 116 ka kilometro (72 ka milya) gikan sa Cebu City. === Topograpiya === Sa kinatibuk-an, ang topograpiya sa maong lugar kabungtorann ug ondulado, nga gipalibotan sa dagkong sibsibanan ug mga ikaduhang tubo nga kalasangan. Adunay usab medyo patag ug onduladong mga patag ug walog nga nagkatag sa sulod nga bahin sa lugar. Kini maoy pipila sa labaning angay nga mga lugar alang sa upland agriculture o pagpanguma sa kabungtoran. Ang kinatas-ang tumoy sa bukid adunay gitas-on nga 800 metros (2,600 ka pye) ibabaw sa lebel sa dagat. === Klasipikasyon sa yuta === {| style="margin:0 auto;" |+ style="font-size:110%;font-weight:bold;" |Paggamit sa yuta | style="vertical-align:top;" | {| class="wikitable" style="background-color:white;text-align:right;font-size:94%;padding-left:1em;padding-right:1em;" ! rowspan="2" | Kategoriya ! colspan="2" | Yuta |- ! style="width:3.5em;" | ha ! style="width:3.5em;" | mga ektarya |- ! Klasipikasyon nga Kalasangan / Reserbasyon / Kahoy | {{Convert|9619|ha}} | 71.4 % |  |- !Dapit nga Maarado | {{Convert|5045|ha}} | 37.4 % |  |- !Sertipikado nga Yuta nga Mabalhin / Malabay | {{Convert|1563|ha}} | 11.6 % |  |- style="display:none;" !Industriyal | {{Convert|242|ha}} | 1.8 % |  |- !Puy-anan | {{Convert|220|ha}} | 1.6 % |  |- !Wala Klasipikasyon nga Yuta sa Kalasangan / Kamingawan | {{Convert|66|ha}} | 0.5 % |  |- !Komersyal | {{Convert|13|ha}} | 0.1 % |  |- !Mga Nasyonal nga Parke / Mga Palaruan | {{Convert|6|ha}} | 0.0 % |  |- style="display:none;" !Mga dalan | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |- style="display:none;" ! Yuta sa Reserba sa mga Ihalas nga Hayop / Militar | {{Convert|0|ha}} | 0.0 % | |} | style="padding-left:2em;padding-top:2em;vertical-align:top:" |{{#invoke:Chart |pie chart | radius = 100 | slices = ( 9619 : Classified Forest/Reservation/Timberland : DarkSlateGray ) ( 5045 : Arable Area : SlateGray ) ( 1563 : Certified Alienable /Disposable Land : LightSlateGray) ( 220 : Residential : Gray ) ( 66 : Unclassified Forest Land/Wilderness : Silver ) ( 13 : Commercial : Gainsboro ) ( 6 : National Parks/Playgrounds : WhiteSmoke ) | suffix = &nbsp;ha | percent = true | hide group legends = yes }} |} === Mga Barangay === [[Payl:Tumalog_Falls,_Oslob,_Philippines_(Unsplash).jpg|thumb|Tumalog Falls]] Ang Oslob politkanhong gibahin ngadto sa 21 ka barangay. Ang matag Barangay adunay mga purok ug ang uban adunay mga sitio.   === Klima === {| class="wikitable" |+ Klima sa Oslob, Cebu ! Bulan !! Taas °C !! Ubos °C !! Ulan mm !! Adlaw nga naay ulan |- | Enero || 29 || 23 || 35 || 9.2 |- | Pebrero || 29 || 23 || 28 || 8.2 |- | Marso || 30 || 23 || 38 || 9.9 |- | Abril || 32 || 24 || 51 || 11.3 |- | Mayo || 31 || 25 || 125 || 22.5 |- | Hunyo || 30 || 25 || 195 || 27.3 |- | Hulyo || 30 || 24 || 194 || 28.0 |- | Agosto || 30 || 24 || 173 || 27.2 |- | Septiyembre || 30 || 24 || 180 || 27.1 |- | Oktubre || 29 || 24 || 192 || 26.9 |- | Nobiyembre || 29 || 24 || 121 || 19.7 |- | Disiyembre || 29 || 23 || 64 || 12.7 |} Ang lungsod sa Oslob sakop sa Coronas Climate type III nga adunay ting-init o mamala nga panahon gikan Pebrero hangtod Septyembre, ug ting-ulan sugod sa Oktubre. ==Mga sumpay sa gawas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} *[http://www.census.gov.ph/census2000/index.html 2000 Philippines Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130095048/http://www.census.gov.ph/census2000/index.html |date=2010-01-30 }} *[http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ e-LGU Information on Oslob] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207182717/http://elgu.ncc.gov.ph/ecommunity/oslob-cebu/ |date=2006-02-07 }} {{Sugbo}} [[Kategoriya:Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo]] bb251ezqauue9yi1b0hx1vfai00f1v9 0 3608 37021360 37017932 2026-05-21T08:46:06Z DWCR News 143522 /* Mga estasyon ng FM */ 37021360 wikitext text/x-wiki {{geobox | 1 = Settlement <!-- *** Header *** --> | name = Kidapawan | native_name = | other_name = Kadapawan | category = Dakbayan | etymology = | official_name = City of Kidapawan (Iningles)<br />Lungsod ng Kidapawan (Tinagalog) | motto = Nakapangyayari ang Sambayanan<ref name = "motto"/> | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = Kidapawan City Hall (2013) <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = | symbol_type = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Pilipinas}} | country_flag = | state = [[SOCCSKSARGEN]] | state_type = Rehiyon | region = [[Cotabato]] | region_type = Lalawigan <!-- *** Associated with *** --> | part = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | location = | elevation = 275 | lat_d = 7.00833 | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = 125.08944 | long_m = | long_s = | long_EW = | highest = | highest_note = | highest_elevation = | highest_elevation_note = | lowest = | lowest_note = | lowest_elevation = | lowest_elevation_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = | area_decimals = | area_land = | area_land_decimals = | area_water = | area_water_decimals = | area_urban = | area_urban_decimals = | area_metro = | area_metro_decimals = | area_municipal = | area_municipal_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 79652 | population_date = 2011-07-31 | population_note = <ref name = "gn1708824"/> | population_urban = | population_urban_date = | population_urban_note = | population_metro = | population_metro_date = | population_metro_note = | population_municipal = | population_municipal_date = | population_municipal_note = | population_density = | population_density_note = | population_urban_density = | population_urban_density_note = | population_metro_density = | population_metro_density_note = | population_municipal_density = | population_municipal_density_note = <!-- *** People *** --> | population1 = | population1_type = | population2 = | population2_type = | population3 = | population3_type = <!-- *** History and politics *** --> | established = | established_type = | date = | date_type = | government = | government_location = | government_region = | government_state = | mayor = | mayor_party = | leader = | leader_type = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Philippine Standard Time|PST]] | utc_offset = +8 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | postal_code = | postal_code_type = | area_code = | area_code_type = | code = | code_type = | code1 = | code1_type = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = | free1 = | free1_type = <!-- *** Maps *** --> | map = Ph_locator_cotabato_kidapawan.png | map_caption = Mapa sa Cotabato nga nagpakita kon asa nahimutang ang Dakbayan sa Kidapawan | map_locator = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | other_name1 = | timezone_label = Asia/Manila | geonames = 1708824 }} Ang '''Dakbayan sa Kidapawan''' primera klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa [[Cotabato]], [[Pilipinas]]. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 358.47 kilometros quadrado ug nahimutang ikaduhang distrito. Sumala sa census ni acting 2024, dunay 160, 865 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 9400. Ang yuta palibot sa Kidapawan kabungtoran sa sidlakan, apan sa kasadpan nga kini mao ang patag. Ang yuta palibot sa Kidapawan nga tinakpan sa ubos nga tungason kaayo sa kasadpan.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa pakigbingkil sa tanan nga gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas, sa sulod sa 10 ka kilometro radius.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Hapit nalukop sa [[kaumahan]] ang palibot sa Kidapawan.<ref name = "nasalandcover"/> Ang klima [[tropikal nga kasalupan]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:20}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Abril, sa {{formatnum:21}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Hunyo, sa {{formatnum:18}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:2041}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Enero, sa {{formatnum:256}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Abril, sa {{formatnum:97}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> Mao kini ang ulohan sa Cotabato. Kini usa ka paboritong destinasyon sa mga turista gikan sa Oktubre hangtod sa Disyembre, ug sa ''summer'', daghaang mga turista ang mosaka sa taas sa [[Bukid Apo]], ang kinahitas-ang bukid sa Pilipinas. == Mga Barangay == Ang Dakbayan sa Kidapawan nabahin ngadto sa 40 ka [[barangay]]. <table border=0><tr> <td valign=top> * Amas * Amazion * Balabag * Balindog * Benoligan * Berada * Gayola * Ginatilan * Ilomavis * Indangan * Junction * Kalaisan * Kalasuyan * Katipunan </td><td valign=top> * Lanao * Linangcob * Luvimin * Macabolig * Malinan * Manongol * Marbel (Embac) * Mateo * Meochao * Mua-an * New Bohol * Nuangan * Onica </td><td valign=top> * Paco * Patadon (Patadon East) * Perez * Poblacion * San Isidro * San Roque * Santo Niño * Sibawan * Sikitan * Singao * Sudapin * Sumbao * Magsaysay </td></tr></table> == Mga medya == === Mga estasyon sa AM === *DXND-AM 747 kHz (Notre Dame Broadcasting Corporation) *DXTI-AM 909 kHz (Audiovisual Communicators, Inc./Alpha Omega Broadcasting Corporation ug YAKI Herbs Laboratory Inc.) *DXCM-AM 1089 kHz (University of Mindanao Broadcasting Network) *Povisional Authority 1458 kHz (Intercontinental Broadcasting Corporation) *DXJN-AM 1512 kHz Radyo Tigasin (FBS Radio Network ug Visivo Productions) === Mga estasyon ng FM === *DXHO 94.5 MHz Radyo Sincero Kidapawan (Omega Broadcasting System ug ABJ Radio Broadcasting Services) *DXUT 95.3 MHz (Audiovisual Communicators, Inc.) == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "motto">{{Cite web|title=Nakapangyayari ang Sambayanan|url= http://davaotoday.com/main/todays-views/nakapangyayari-ang-sambayanan/|date=2017-09-06|access-date=09 Hulyo 2021}}</ref> <ref name = "gn1708824">[{{Geonameslink|gnid=1708824|name=kidapawan}} Kidapawan] at [{{Geonamesabout}} GeoNames.Org (cc-by)]; post updated 2011-07-31; database download sa 2015-11-25</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> </references> ==Mga sumpay sa gawas== * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} * [http://www.census.gov.ph/census2000/index.html 2000 Philippines Census Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130095048/http://www.census.gov.ph/census2000/index.html |date=2010-01-30 }} {{Commons category|Kidapawan|Dakbayan sa Kidapawan}} {{Cotabato}} {{saha-Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Kidapawan}} 70bafkb3vhj51zdjfuosq1mxx8jmhku 0 8597 37021343 32284848 2026-05-21T05:52:01Z CommonsDelinker 192 Replacing Saugnacq-et-Muret_(Landes)_mairie.JPG with [[File:Saugnac-et-Muret_(Landes)_mairie.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)). 37021343 wikitext text/x-wiki {{Komyun sa Pransiya |ngalan=Saugnacq-et-Muret |ngalang_pranses=Saugnacq-et-Muret |rehiyon=[[Nouvelle-Aquitaine]] |departamento=[[Landes]] |latityud=44° 24' N |longhitud=0° 50' O |gihabogon=&nbsp; |langyab=105 |molupyo=630 |tuig=1999 |densidad=6 |insee=40295 |cap=40410 |nahimutangan=&nbsp;}} [[File:Saugnac-et-Muret (Landes) mairie.jpg|thumb|alt=Saugnacq-et-Muret |Saugnacq-et-Muret]] Ang '''Saugnacq-et-Muret''' usa ka [[komyun]] sa [[Pransiya]]. Kini may 630 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa [[Landes]] sa rehiyon sa [[Nouvelle-Aquitaine]]. [[Kategoriya:Mga komyun sa departamento sa Landes]] [[Kategoriya:Mga komyun sa rehiyon sa Nouvelle-Aquitaine]] pjp74ehc7kwb3lfl5y7k0aguccu7vmf 0 16366 37021358 37017617 2026-05-21T08:03:51Z DWCR News 143522 /* Mga medya */ 37021358 wikitext text/x-wiki [[File:Ph_locator_misamis_oriental_gingoog.png|270px|right]] Ang ''' Gingoog ''' segunda klaseng dakbayan nga nahimutang sa lalawigan sa [[Misamis Oriental]], [[Pilipinas]]. Aduna kiniy kinatibok-an gidak-on nga 568.44 kilometros kwadrados ug nahimutang sa unang distrito sa lalawigan. <br> Sumala sa senso sa miaging 2024, duna kiniy 138,895 molupyo. Ang iyang kodigo postal mao ang 9014. == Mga shopping mall == * Gaisanp Gingoog == Mga medya == *[[DXOH-AM]] 684 kHz Audiovisual Communicators, Inc. *[[DXRG-AM]] 882 kHz (Philippine Broadcasting Service) *[[DXZT-AM]] 1305 kHz (Misamis Oriental Broadcasting Corporation) *102.1 Radyo Sincero Gingoog (DXJI; Omega Broadcasting System, Inc. and operated by ABJ Radio Broadcasting Services) == Mga fast food == *Burger King *Hap Chan *Jollibee *KFC *McDonald's *Pizza Hut == Mga reperensya == {{reflist}} * [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Misamis Oriental}}{{saha-Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Gingoog}} [[Kategoriya:Mga lungsod ug dakbayan sa Misamis Oriental]] lvhkc72bshbozsx7k537a08v4azdfwq 0 16615 37021309 34902709 2026-05-20T18:34:49Z Mackieforthstone 132823 /* */ 37021309 wikitext text/x-wiki Ang '''bungto''' usa ka dibisyon sa pagdumala Pransiyadibisyon sa pagdumala sa Pransiya Ang nasod gibahin ngadto sa 26 ka mga rehiyon . Kawhaag usa (21 niini nahimutang sa Metropolitan nga Pransiya. Upat anaa sa mga teritoryo sa nasod gawas sa metropolitan. Ang laing usa Corseanaa usab sa metropolitan nga langyab, apan sa teknikal nga pagkasulti dili kini usa ka rehiyon apan usa ka "kolektibong teritoryo". Hinuon sa ordinaryong tawo ang Corsica giilang usa ka rehiyon, ug niining artikulo giihap kini isip usa sa mga rehiyon sa Pransiya. Ang mga rehiyon sa metropolitan nga Pransiya gibahin ngadto sa 2 ngadto 8 ka mga departamento Pransiya departamento samtang ang atua sa gawas sa nasod may usa ka departamento matag usa. == Heneral nga mga karakteristik == Sa kontinental nga Pransiya (ang metropolitan nga Pransiya gawas sa Corsica) ang [[medyan]] nga langyab sa yuta sa usa ka rehiyon 25,809 km² (9,965 milya kwadrado), nga usa sa ikalima (1/5) sa medyan nga langyab sa yuta sa usa ka [[estado (Estados Unidos)|estado sa Estados Unidos]], apan 28% nga mas dako sa medyan nga langyab sa yuta sa usa ka [[estado (Alemanya)|estado sa Alemanya]] ug 67% nga mas dako sa medyan nga langyab sa yuta sa usa ka [[rehiyon (Inglatera)|rehiyon sa Inglatera]]. Sa tuig [[2004]], ang medyan nga populasyon sa usa ka rehiyon sa kontinental nga Pransiya 2,329,000, mas daghan kaysa sa katunga sa medyan sa populasyon sa usa ka estado sa U.S., tulo sa ikaupat (3/4) sa medyan nga populasyon sa usa ka estado sa Alemanya, ug hapit motunga sa medyan nga populasyon sa usa ka rehiyon sa Inglatera. Ang medyan nga rehiyon sa kontinental nga Pransiya gitibuok sa upat ka mga departamento. == Papel == Ang mga rehiyon walay lehislatibong awtonomiya, ug dili usab sila makapagawas og mga regulasyon. Apan sila ang mangolekta sa buhis ug makadawat og gamayng bahin niini gikan sa nasodnong pangagamhanan. May dako usab sila nga badyet nga gidumala sa rehiyonal nga asembliya. Ang rehiyonal nga asembliya gitibuok sa mga representante gikan sa mga departamento ug sa mga dagkong komyun. Ang ilang legal nga trabaho mao ang paghimo og mga tulunghaan ug pagbayad sa mga ekipiho niini. Niadtong Marso 2004, ang nasodnong pangagamhanan sa Pransiya misugyot nga ibalhin ngadto sa mga rehiyon ang pipila ka mga klase sa wa-magtudlo nga mge empleyado sa mga tulunghaan. Ang mga kritiko sa maong plano miingon nga kadudahan kon may igo bang kwarta nga ibalhin sa nasodnong pangagamhanan ngadto sa mga rehiyon alang sa panuweldo sa maong mga empleyado. Gawas niining legal nga atribusyon, ang mga rehiyon duna usay papel sa pagbuot unsaon paggasto sa kwarta alang sa imprastraktura. Tungod niini, ang pagka presidente sa usa ka datong rehiyon sama sa [[Île-de-France]] o di ba kaha [[Rhône-Alpes]] mahimong usa ka ''high profile'' nga posisyon. == Talaan sa mga rehiyon == === Mga rehiyon sa metropolitan === <table> <tr> <td> # [[Alsace]] # [[Aquitaine]] # [[Auvergne]] # [[Basse-Normandie]] # [[Bourgogne]] # [[Bretagne]] # [[Centre]] # [[Champagne-Ardenne]] # [[Corse]] (espesyal nga status) # [[Franche-Comté]] # [[Haute-Normandie]] </td> <td> <ol start=12> <li>[[Île-de-France]] <li>[[Languedoc-Roussillon]] <li>[[Limousin]] <li>[[Lorraine]] <li>[[Midi-Pyrénées]] <li>[[Nord-Pas-de-Calais]] <li>[[Pays-de-la-Loire]] <li>[[Picardie]] <li>[[Poitou-Charentes]] <li>[[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] (PACA) <li>[[Rhône-Alpes]] </ol> </td> <td> [[Payl:FranceRegionsNumbered.png|right| ]] </td></table> === Mga rehiyon sa gawas sa nasod === Kining maong mga rehiyon mga departamento usab sa samang higayon. * 23 [[Guadeloupe]] * 24 [[Martinique]] * 25 [[Guyane]] * 26 [[Réunion]] == Tan-awa usab == * [[Dibisyon sa pagdumala (Pransiya)|Dibisyon sa pagdumala sa Pransiya]] * [[Mga bandera sa mga rehiyon sa Pransiya]] * [[Talaan sa mga rehiyon ug mga departamento sa Pransiya]] * [[Talaan sa mga ngalan sa mga rehiyon sa Pransiya sa upat ka pinulongan]] ==Mga sumpay sa gawas== * {{fr-icon}} ''[http://lessites.service-public.fr/cgi-bin/annusite/annusite.fcgi/loc1?lang=uk Local websites by region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819075657/http://lessites.service-public.fr/cgi-bin/annusite/annusite.fcgi/loc1?lang=uk |date=2007-08-19 }}'' {{mga-rehiyon-sa-pransiya}} [[Kategoriya:Mga talaan sa mga subnasyonal nga entidad|Pransiya, mga rehiyon sa]] [[Kategoriya:Mga rehiyon sa Pransiya|*]] [[Kategoriya:Mga dibisyon sa pagdumala sa Pransiya|Rehiyon, talaan sa mga]] bicv9newiag3euaezv76u091fwahqf9 0 60251 37021311 37021038 2026-05-20T19:14:21Z ~2026-30275-93 143485 37021311 wikitext text/x-wiki [[Payl:The Mozart Family - Wolfgang Amadeus Mozart headshot.jpg|thumb|Mozart 1781]] Si '''Wolfgang Amadeus Mozart''' (Enero 27, 1756 - Disyembre 5, 1791) usa ka bantogang Austryanong kompositor. Usa siya sa kinadak-ang tawo sa kalibutan sa musika. Uban sa mga gikumposo niya ang opera nga ''Don Giovanni '' ug ang ''Le Nozze di Figaro (Ang Pagminyo ni Figaro)''. Naghatag siya og impluwensya sa musika sa kalibutan. {{saha}} [[Kategoriya:Mga kompositor]] [[Kategoriya:Mga natawo sa 1756]] [[Kategoriya:Mga natawo sa Enero 27]] [[Kategoriya:Mga namatay sa 1791]] [[Kategoriya:Mga namatay sa Disyembre 5]] anr18c6w4vkf2he4coy5yxfo73b1p8o 0 350069 37021298 35847194 2026-05-20T13:54:16Z HIOFFGJK 142074 Noise onomatopoeia 37021298 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|itik|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Aythya fuligula'' | status = LC | image = Tufted-Duck-male-female.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Anseriformes]] | familia = [[Itik|Anatidae]] | genus = [[Aythya]] | species = '''Aythya fuligula''' | binomial = Aythya fuligula | binomial_authority = ([[Linnaeus (awtor)|Linnaeus]], 1758) | range_map = AythyaFuligulaIUCNver2018 2.png | range_map_caption = | image2 = Tufted Duck.ogg | image2_caption =Gaah-gaah-gaah | subphylum = [[Vertebrata]] | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} [[File:Grote groep kuifeenden-4961779.webm|thumb|Aythya fuligula]] Kaliwatan sa [[itik]] ang '''''Aythya fuligula'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Linnaeus (awtor)|Linnaeus]] ni adtong 1758.<ref name = "col35517416"/> Ang ''Aythya fuligula'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Aythya]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[itik]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa [[kinaminosang kalabotan]].<ref name = "iucn"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Oseyaniya]] * [[Amihanang Amerika]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35517416|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35517416">Gill, Frank, and Minturn Wright (2006) , Birds of the World: Recommended English Names</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2012|id= 100600480|title= Aythya fuligula|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> <gallery> Payl:Tufted Duck.ogg Tufted Duck ducklings.jpg Female Tufted Duck 800.jpg Tufted-Duck-female.jpg aythya fuligula male2.jpg Tufted.duck.arp.500pix.jpg Aythya-fuligula Tufted-Duck.jpg Aythya fuligula MHNT.ZOO.2010.11.20.3.jpg |Museum specimen </gallery> [[Kategoriya:Itik]] [[Kategoriya:Aythya]] j2ejqpg2bbm0fj24l9i760h57ipufz6 0 360633 37021331 17335961 2026-05-21T04:02:50Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021331 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|iho|date=2013-02}} {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/rhincodon+typus/match/1|title= Species 2000 & ITIS [[Catalogue of Life]]: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.)|year= 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 september 2012}}</ref> <ref name = "col480481">Compagno, L.J.V. (1999) Checklist of living elasmobranchs., p. 471-498. In W.C. Hamlett (ed.) Sharks, skates, and rays: the biology of elasmobranch fishes. Johns Hopkins University Press, Maryland.</ref> <ref name = "source">''FishBase''. Froese R. & Pauly D. (eds), 2011-06-14</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2005|id= 19488|title= Rhincodon typus|downloaded= 24/10/2012}}</ref> <ref name = "col481441">Compagno, L.J.V. (1984) FAO Species Catalogue. Vol. 4. Sharks of the world. An annotated and illustrated catalogue of shark species known to date. Part 1 - Hexanchiformes to Lamniformes., FAO Fish. Synop. 125(4/1):1-249.</ref> <ref name = "col480119">Eschmeyer, W.N. (ed.) (1998) Catalog of fishes., Special Publication, California Academy of Sciences, San Francisco. 3 vols. 2905 p.</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan == {{commonscat|Rhincodon typus}} {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] p6bydsv8n12x0dnujifgcu02d5ke5eu 37021332 37021331 2026-05-21T04:15:54Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021332 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/rhincodon+typus/match/1|title= Species 2000 & ITIS [[Catalogue of Life]]: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.)|year= 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 september 2012}}</ref> <ref name = "col480481">Compagno, L.J.V. (1999) Checklist of living elasmobranchs., p. 471-498. In W.C. Hamlett (ed.) Sharks, skates, and rays: the biology of elasmobranch fishes. Johns Hopkins University Press, Maryland.</ref> <ref name = "source">''FishBase''. Froese R. & Pauly D. (eds), 2011-06-14</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2005|id= 19488|title= Rhincodon typus|downloaded= 24/10/2012}}</ref> <ref name = "col481441">Compagno, L.J.V. (1984) FAO Species Catalogue. Vol. 4. Sharks of the world. An annotated and illustrated catalogue of shark species known to date. Part 1 - Hexanchiformes to Lamniformes., FAO Fish. Synop. 125(4/1):1-249.</ref> <ref name = "col480119">Eschmeyer, W.N. (ed.) (1998) Catalog of fishes., Special Publication, California Academy of Sciences, San Francisco. 3 vols. 2905 p.</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan == {{commonscat|Rhincodon typus}} {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] 57yjo447brtfh35c43bptowpj6kfclv 37021334 37021332 2026-05-21T05:20:45Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021334 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/rhincodon+typus/match/1|title= Species 2000 & ITIS [[Catalogue of Life]]: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.)|year= 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 september 2012}}</ref> <ref name = "col480481">Compagno, L.J.V. (1999) Checklist of living elasmobranchs., p. 471-498. In W.C. Hamlett (ed.) Sharks, skates, and rays: the biology of elasmobranch fishes. Johns Hopkins University Press, Maryland.</ref> <ref name = "source">''FishBase''. Froese R. & Pauly D. (eds), 2011-06-14</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2005|id= 19488|title= Rhincodon typus|downloaded= 24/10/2012}}</ref> <ref name = "col481441">Compagno, L.J.V. (1984) FAO Species Catalogue. Vol. 4. Sharks of the world. An annotated and illustrated catalogue of shark species known to date. Part 1 - Hexanchiformes to Lamniformes., FAO Fish. Synop. 125(4/1):1-249.</ref> <ref name = "col480119">Eschmeyer, W.N. (ed.) (1998) Catalog of fishes., Special Publication, California Academy of Sciences, San Francisco. 3 vols. 2905 p.</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan == {{commonscat|Rhincodon typus}} {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] i4sdv4n4xtingcdkn2tedc7fp1iiakt 37021336 37021334 2026-05-21T05:36:35Z Jhe098 134117 nag translate og cebuano nga artikulo gikan sa english 37021336 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa South Carolina sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}} {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] 6zq6j3mgel7adbjjt8z20vxa7j2rdo4 37021337 37021336 2026-05-21T05:39:25Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021337 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa South Carolina sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}}Ang Whale shark adunay lapad ug patag nga ulo nga adunay dakong baba ug duha ka gagmayng mata nga nahimutang sa atubangang mga kanto niini. Dili sama sa daghang uban pang iho, ang baba sa whale shark nahimutang sa atubangan sa ulo imbis nga sa ilawom niini. Ang ilang baba mahimong hilabihan ka lapad; usa ka whale shark nga adunay gitas-on nga 12.1 metros (39.7 ka pye) gikatahong adunay baba nga 1.55 metros (5.1 ka pye) ang gilapdon. Ang baba sa whale shark mahimong adunay kapin sa 300 ka han-ay sa gagmayng ngipon ug 20 ka filter pads nga gigamit niini sa filter feeding.{{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] da7c2ejlbx3rf0g327ifha3j48xt7ji 37021338 37021337 2026-05-21T05:41:40Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021338 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa South Carolina sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}}Ang Whale shark adunay lapad ug patag nga ulo nga adunay dakong baba ug duha ka gagmayng mata nga nahimutang sa atubangang mga kanto niini. Dili sama sa daghang uban pang iho, ang baba sa whale shark nahimutang sa atubangan sa ulo imbis nga sa ilawom niini. Ang ilang baba mahimong hilabihan ka lapad; usa ka whale shark nga adunay gitas-on nga 12.1 metros (39.7 ka pye) gikatahong adunay baba nga 1.55 metros (5.1 ka pye) ang gilapdon. Ang baba sa whale shark mahimong adunay kapin sa 300 ka han-ay sa gagmayng ngipon ug 20 ka filter pads nga gigamit niini sa filter feeding. Ang Whale shark nakit-an nga adunay mga dermal denticles sa nawong sa ilang eyeballs nga lahi og estruktura kumpara sa mga denticles sa ilang lawas. Kini nga mga dermal denticles, uban sa abilidad sa whale shark nga ipasulod pag-ayo ang ilang mga mata ngadto sa eye sockets, makatabang sa pagpanalipod sa mga mata gikan sa kadaot. Adunay ebidensya nga ang whale shark makahimo og pagkaayo gikan sa seryosong mga samad ug posible usab nga maka-regenerate og gagmayng bahin sa ilang mga fins. Ang ilang mga marka nga porma og tuldok napamatud-ang motubo pag-usab ibabaw sa mga lugar nga nasamdan kaniadto. Ang kompleto ug annotated genome sa whale shark gipatik niadtong 2017. Ang rhodopsin, usa ka pigment nga sensitibo sa kahayag nga makita sa rod cells sa retina, kasagarang sensitibo sa berdeng kahayag ug gigamit aron makakita sa ngitngit nga lugar. Apan sa whale shark ug sa Cloudy catshark, adunay duha ka amino acid substitutions nga naghimo sa pigment nga mas sensitibo sa asul nga kahayag — ang matang sa kahayag nga dominante sa kahiladman sa kadagatan.Usa niini nga mutation naghimo sa rhodopsin nga dali maapektuhan sa taas nga temperatura. Sa tawo, susamang mutation mahimong mosangpot sa congenital stationary night blindness. Kini nga pigment mahimong dili lig-on sa mabaw nga tubig diin mas init ug kompleto ang spectrum sa kahayag. Aron mapanalipdan ang kaugalingon gikan niini nga kahimtang, gi-deactivate sa whale shark ang pigment samtang naa kini sa mabaw nga tubig, tungod kay makasamok kini sa hingpit nga color vision. Sa mas bugnaw nga palibot nga mga 2,000 metros ilawom sa dagat, kini aktibo pag-usab.Kini nga mga mutation nagtugot sa whale shark nga makakita og maayo sa duha ka tumoy sa ilang dako nga vertical range. Ang ilang mga mata usab nawad-an sa tanang cone opsins gawas sa LWS.{{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] ltuxve9nzv1uap4c8y3vr5mtbn0wfbb 37021339 37021338 2026-05-21T05:43:43Z Jhe098 134117 37021339 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa South Carolina sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}}Ang Whale shark adunay lapad ug patag nga ulo nga adunay dakong baba ug duha ka gagmayng mata nga nahimutang sa atubangang mga kanto niini. Dili sama sa daghang uban pang iho, ang baba sa whale shark nahimutang sa atubangan sa ulo imbis nga sa ilawom niini. Ang ilang baba mahimong hilabihan ka lapad; usa ka whale shark nga adunay gitas-on nga 12.1 metros (39.7 ka pye) gikatahong adunay baba nga 1.55 metros (5.1 ka pye) ang gilapdon. Ang baba sa whale shark mahimong adunay kapin sa 300 ka han-ay sa gagmayng ngipon ug 20 ka filter pads nga gigamit niini sa filter feeding. Ang Whale shark nakit-an nga adunay mga dermal denticles sa nawong sa ilang eyeballs nga lahi og estruktura kumpara sa mga denticles sa ilang lawas. Kini nga mga dermal denticles, uban sa abilidad sa whale shark nga ipasulod pag-ayo ang ilang mga mata ngadto sa eye sockets, makatabang sa pagpanalipod sa mga mata gikan sa kadaot. Adunay ebidensya nga ang whale shark makahimo og pagkaayo gikan sa seryosong mga samad ug posible usab nga maka-regenerate og gagmayng bahin sa ilang mga fins. Ang ilang mga marka nga porma og tuldok napamatud-ang motubo pag-usab ibabaw sa mga lugar nga nasamdan kaniadto. Ang kompleto ug annotated genome sa whale shark gipatik niadtong 2017. Ang rhodopsin, usa ka pigment nga sensitibo sa kahayag nga makita sa rod cells sa retina, kasagarang sensitibo sa berdeng kahayag ug gigamit aron makakita sa ngitngit nga lugar. Apan sa whale shark ug sa Cloudy catshark, adunay duha ka amino acid substitutions nga naghimo sa pigment nga mas sensitibo sa asul nga kahayag — ang matang sa kahayag nga dominante sa kahiladman sa kadagatan.Usa niini nga mutation naghimo sa rhodopsin nga dali maapektuhan sa taas nga temperatura. Sa tawo, susamang mutation mahimong mosangpot sa congenital stationary night blindness. Kini nga pigment mahimong dili lig-on sa mabaw nga tubig diin mas init ug kompleto ang spectrum sa kahayag. Aron mapanalipdan ang kaugalingon gikan niini nga kahimtang, gi-deactivate sa whale shark ang pigment samtang naa kini sa mabaw nga tubig, tungod kay makasamok kini sa hingpit nga color vision. Sa mas bugnaw nga palibot nga mga 2,000 metros ilawom sa dagat, kini aktibo pag-usab.Kini nga mga mutation nagtugot sa whale shark nga makakita og maayo sa duha ka tumoy sa ilang dako nga vertical range. Ang ilang mga mata usab nawad-an sa tanang cone opsins gawas sa LWS. == Gidak-on == Ang Whale shark mao ang labing dako nga mananap nga dili cetacean sa kalibotan. Ang kinadak-ang gidak-on ug pattern sa pagtubo niini wala pa hingpit masabti. Limitado nga ebidensya, kasagaran gikan sa mga laki, nagpakita nga ang sexual maturity mahitabo sa gitas-on nga mga 8 hangtod 9 metros (26 hangtod 30 ka pye), uban sa posibilidad nga ang mga baye mahimong mahamtong sa susamang gidak-on o mas dako pa. Nagkalainlaing mga pagtuon ang misulay sa pagbanabana sa pagtubo ug kinabuhi sa whale shark pinaagi sa pag-analisar sa mga growth rings sa vertebrae o sa mga sukod gikan sa mga whale shark nga nakita pag-usab sulod sa pila ka tuig. Gigamit kini nga impormasyon aron makahimo og growth curves nga makatagna sa asymptotic length. Ang mga resulta gikan niini nga mga pagtuon nagbanabana og asymptotic lengths gikan sa 15 hangtod 21.9 metros (49 hangtod 72 ka pye). Usa ka pagtuon niadtong 2020 mitan-aw sa pagtubo sa whale sharks sulod sa 10 ka tuig sa palibot sa Ningaloo Reef ug nakahinapos nga ang espesye adunay sexual dimorphism sa gidak-on, diin ang mga baye motubo nga mas dako kaysa mga laki. Nakaplagan sa maong pagtuon nga ang mga laki kasagarang moabot og 8 hangtod 9 metros ang gitas-on. Ang parehas nga pagtuon adunay gamay nga datos bahin sa mga baye apan nagbanabana nga ang ilang average nga gitas-on mga 14.5 metros (48 ka pye). Kini mikunhod ngadto sa 12.1 metros (40 ka pye) kung iapil ang datos gikan sa mga whale shark sa aquarium. Gisulti sa mga tagsulat nga kini nga mga banabana nagrepresentar sa average asymptotic size ug dili ang pinakadako nga posibleng gidak-on. Giila usab nila ang posibilidad sa kalainan sa gidak-on depende sa rehiyon. Kadaghanan sa nangaging mga pagtuon adunay datos nga kasagaran gikan sa mga laki ug walay datos gikan sa mga iho nga kapin sa mga 10 metros (33 ka pye). Dili tanan nga mga pagtuon naghimo og bulag nga growth curves alang sa mga laki ug baye, ug ang uban naghiusa lamang sa datos sa duha ka sekso. Ang mga pagtuon nga adunay sex-specific growth curves nagbanabana og dagkong asymptotic lengths alang sa mga laki nga moabot og 18 metros (59 ka pye) o kapin pa. Apan, kadaghanan sa mga specimen nga magamit mao pa ang mga immature nga laki, nga adunay pipila lamang ka adult nga specimen aron makahatag og tukmang limitasyon sa taas nga bahin sa growth curves. Ang kinadak-ang total length sa espesye dili pa sigurado tungod sa kakulang sa detalyadong dokumentasyon sa pinakadakong mga indibidwal nga gitaho. Adunay mga whale shark nga gikatahong moabot og 18 hangtod 20 metros (59 hangtod 66 ka pye) ang gitas-on sa siyentipikong literatura. Kadaghanan sa mga whale shark nga makita mas gamay pa niini. Ang dagkong whale shark lisod tukmang sukdon, sa yuta man o sa tubig. Kung naa sa yuta, ang pagsukod sa total length mahimong maapektuhan sa posisyon sa ikog — mahimong nakakurba sama sa natural nga porma niini o giunat pag-ayo. Sa nangaging panahon, gigamit ang mga teknik sama sa pagtandi sa mga butang nga adunay nailhang sukod ug paggamit og mga pisi nga adunay mga buol alang sa pagsukod sa tubig, apan kini mahimong dili tukma. Aron mapalambo ang katukma sa pagsukod sa tubig, gigamit ang nagkalainlaing pamaagi sa photogrammetry, lakip ang underwater ug aerial techniques. == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} 34jtyqny0w5sprcy3kg5aznhbc71t0k 37021342 37021339 2026-05-21T05:51:56Z Jhe098 134117 nag translate og cebuano nga artikulo gikan sa english 37021342 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa South Carolina sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}}Ang Whale shark adunay lapad ug patag nga ulo nga adunay dakong baba ug duha ka gagmayng mata nga nahimutang sa atubangang mga kanto niini. Dili sama sa daghang uban pang iho, ang baba sa whale shark nahimutang sa atubangan sa ulo imbis nga sa ilawom niini. Ang ilang baba mahimong hilabihan ka lapad; usa ka whale shark nga adunay gitas-on nga 12.1 metros (39.7 ka pye) gikatahong adunay baba nga 1.55 metros (5.1 ka pye) ang gilapdon. Ang baba sa whale shark mahimong adunay kapin sa 300 ka han-ay sa gagmayng ngipon ug 20 ka filter pads nga gigamit niini sa filter feeding. Ang Whale shark nakit-an nga adunay mga dermal denticles sa nawong sa ilang eyeballs nga lahi og estruktura kumpara sa mga denticles sa ilang lawas. Kini nga mga dermal denticles, uban sa abilidad sa whale shark nga ipasulod pag-ayo ang ilang mga mata ngadto sa eye sockets, makatabang sa pagpanalipod sa mga mata gikan sa kadaot. Adunay ebidensya nga ang whale shark makahimo og pagkaayo gikan sa seryosong mga samad ug posible usab nga maka-regenerate og gagmayng bahin sa ilang mga fins. Ang ilang mga marka nga porma og tuldok napamatud-ang motubo pag-usab ibabaw sa mga lugar nga nasamdan kaniadto. Ang kompleto ug annotated genome sa whale shark gipatik niadtong 2017. Ang rhodopsin, usa ka pigment nga sensitibo sa kahayag nga makita sa rod cells sa retina, kasagarang sensitibo sa berdeng kahayag ug gigamit aron makakita sa ngitngit nga lugar. Apan sa whale shark ug sa Cloudy catshark, adunay duha ka amino acid substitutions nga naghimo sa pigment nga mas sensitibo sa asul nga kahayag — ang matang sa kahayag nga dominante sa kahiladman sa kadagatan.Usa niini nga mutation naghimo sa rhodopsin nga dali maapektuhan sa taas nga temperatura. Sa tawo, susamang mutation mahimong mosangpot sa congenital stationary night blindness. Kini nga pigment mahimong dili lig-on sa mabaw nga tubig diin mas init ug kompleto ang spectrum sa kahayag. Aron mapanalipdan ang kaugalingon gikan niini nga kahimtang, gi-deactivate sa whale shark ang pigment samtang naa kini sa mabaw nga tubig, tungod kay makasamok kini sa hingpit nga color vision. Sa mas bugnaw nga palibot nga mga 2,000 metros ilawom sa dagat, kini aktibo pag-usab.Kini nga mga mutation nagtugot sa whale shark nga makakita og maayo sa duha ka tumoy sa ilang dako nga vertical range. Ang ilang mga mata usab nawad-an sa tanang cone opsins gawas sa LWS. == Gidak-on == Ang Whale shark mao ang labing dako nga mananap nga dili cetacean sa kalibotan. Ang kinadak-ang gidak-on ug pattern sa pagtubo niini wala pa hingpit masabti. Limitado nga ebidensya, kasagaran gikan sa mga laki, nagpakita nga ang sexual maturity mahitabo sa gitas-on nga mga 8 hangtod 9 metros (26 hangtod 30 ka pye), uban sa posibilidad nga ang mga baye mahimong mahamtong sa susamang gidak-on o mas dako pa. Nagkalainlaing mga pagtuon ang misulay sa pagbanabana sa pagtubo ug kinabuhi sa whale shark pinaagi sa pag-analisar sa mga growth rings sa vertebrae o sa mga sukod gikan sa mga whale shark nga nakita pag-usab sulod sa pila ka tuig. Gigamit kini nga impormasyon aron makahimo og growth curves nga makatagna sa asymptotic length. Ang mga resulta gikan niini nga mga pagtuon nagbanabana og asymptotic lengths gikan sa 15 hangtod 21.9 metros (49 hangtod 72 ka pye). Usa ka pagtuon niadtong 2020 mitan-aw sa pagtubo sa whale sharks sulod sa 10 ka tuig sa palibot sa Ningaloo Reef ug nakahinapos nga ang espesye adunay sexual dimorphism sa gidak-on, diin ang mga baye motubo nga mas dako kaysa mga laki. Nakaplagan sa maong pagtuon nga ang mga laki kasagarang moabot og 8 hangtod 9 metros ang gitas-on. Ang parehas nga pagtuon adunay gamay nga datos bahin sa mga baye apan nagbanabana nga ang ilang average nga gitas-on mga 14.5 metros (48 ka pye). Kini mikunhod ngadto sa 12.1 metros (40 ka pye) kung iapil ang datos gikan sa mga whale shark sa aquarium. Gisulti sa mga tagsulat nga kini nga mga banabana nagrepresentar sa average asymptotic size ug dili ang pinakadako nga posibleng gidak-on. Giila usab nila ang posibilidad sa kalainan sa gidak-on depende sa rehiyon. Kadaghanan sa nangaging mga pagtuon adunay datos nga kasagaran gikan sa mga laki ug walay datos gikan sa mga iho nga kapin sa mga 10 metros (33 ka pye). Dili tanan nga mga pagtuon naghimo og bulag nga growth curves alang sa mga laki ug baye, ug ang uban naghiusa lamang sa datos sa duha ka sekso. Ang mga pagtuon nga adunay sex-specific growth curves nagbanabana og dagkong asymptotic lengths alang sa mga laki nga moabot og 18 metros (59 ka pye) o kapin pa. Apan, kadaghanan sa mga specimen nga magamit mao pa ang mga immature nga laki, nga adunay pipila lamang ka adult nga specimen aron makahatag og tukmang limitasyon sa taas nga bahin sa growth curves. Ang kinadak-ang total length sa espesye dili pa sigurado tungod sa kakulang sa detalyadong dokumentasyon sa pinakadakong mga indibidwal nga gitaho. Adunay mga whale shark nga gikatahong moabot og 18 hangtod 20 metros (59 hangtod 66 ka pye) ang gitas-on sa siyentipikong literatura. Kadaghanan sa mga whale shark nga makita mas gamay pa niini. Ang dagkong whale shark lisod tukmang sukdon, sa yuta man o sa tubig. Kung naa sa yuta, ang pagsukod sa total length mahimong maapektuhan sa posisyon sa ikog — mahimong nakakurba sama sa natural nga porma niini o giunat pag-ayo. Sa nangaging panahon, gigamit ang mga teknik sama sa pagtandi sa mga butang nga adunay nailhang sukod ug paggamit og mga pisi nga adunay mga buol alang sa pagsukod sa tubig, apan kini mahimong dili tukma. Aron mapalambo ang katukma sa pagsukod sa tubig, gigamit ang nagkalainlaing pamaagi sa photogrammetry, lakip ang underwater ug aerial techniques. == Mga Taho sa Dagkong Whale Shark == Sukad pa sa dekada 1800, adunay mga taho bahin sa hilabihan kadagkong Whale shark. Ang pipila niini mao ang mosunod: Niadtong 1868, ang Irish nga natural scientist nga si Edward Perceval Wright nakakuha og pipila ka gagmayng specimen sa whale shark sa Seychelles. Gisultihan siya bahin sa usa ka whale shark nga gisukod nga molapas og 45 ka pye (14 metros). Miangkon usab si Wright nga nakakita siya og mga specimen nga kapin sa 50 ka pye (15 metros) ug nakadungog og mga specimen nga moabot pa og 70 ka pye (21 metros). Si Hugh McCormick Smith mihulagway usab og usa ka higanteng mananap nga nasangit sa usa ka bamboo fish trap sa Thailand niadtong 1919. Ang iho bug-at kaayo aron mabira ngadto sa baybayon, busa walay tukmang sukod nga nakuha. Nakahibalo si Smith gikan sa nagkalainlaing tinubdan nga kini labing menos 10 ka wa ang gitas-on. Giingon niya nga ang usa ka wa mahimong 2 metros (6.6 ka pye) o mga 1.7 hangtod 1.8 metros (5.6–5.9 ka pye), base sa pagsabot sa lokal nga mga mangingisda. Sa ulahi, adunay mga tinubdan nga nagbanabana nga kini nga whale shark mga 18 metros (59 ka pye), bisan pa nga gidudahan ang katukma niini nga banabana. Niadtong 1934, usa ka barko nga ginganlag Maunganui nakabangga og whale shark sa habagatang bahin sa Pacific Ocean. Nasangit ang iho sa prow sa barko, nga adunay mga 15 ka pye (4.6 metros) sa usa ka bahin ug 40 ka pye (12.2 metros) sa pikas bahin, nga nagpasabot og kinatibuk-ang gitas-on nga mga 55 ka pye (17 metros). Sila Scott A. Eckert ug Brent S. Stewart nagtaho og satellite tracking sa mga whale shark gikan 1994 hangtod 1996. Gikan sa 15 ka indibidwal nga ilang nasubay, duha ka baye ang gikatahong adunay gitas-on nga 15 metros (49 ka pye) ug 18 metros (59 ka pye). Usa ka whale shark nga 20.75 metros (68.1 ka pye) ang gitas-on gikatahong nasangit sa baybayon sa Ratnagiri niadtong 1995. Usa usab ka baye nga adunay standard length nga 15 metros (49.2 ka pye) ug gibanabanang total length nga 18.8 metros (61.7 ka pye) gikataho gikan sa Arabian Sea niadtong 2001. Sa usa ka pagtuon niadtong 2015 nga nagrepaso sa gidak-on sa marine megafauna, giisip kini nga baye isip labing kasaligan ug tukmang nasukod nga whale shark. Niadtong Pebrero 7, 2012, usa ka dako nga whale shark nakit-an nga naglutaw mga 150 kilometros (93 ka milya) gikan sa baybayon sa Karachi sa Pakistan. Ang specimen gikatahong adunay gitas-on nga tali sa 11 ug 12 metros (36 hangtod 39 ka pye), uban sa gibana-banang gibug-aton nga mga 15,000 ka kilo (33,000 ka libra). == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} 6znoaw9ha27ub0isdv91xzzb5ywmnv1 37021345 37021342 2026-05-21T05:56:49Z Jhe098 134117 nag translate og cebuano nga artikulo gikan sa english 37021345 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa South Carolina sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}}Ang Whale shark adunay lapad ug patag nga ulo nga adunay dakong baba ug duha ka gagmayng mata nga nahimutang sa atubangang mga kanto niini. Dili sama sa daghang uban pang iho, ang baba sa whale shark nahimutang sa atubangan sa ulo imbis nga sa ilawom niini. Ang ilang baba mahimong hilabihan ka lapad; usa ka whale shark nga adunay gitas-on nga 12.1 metros (39.7 ka pye) gikatahong adunay baba nga 1.55 metros (5.1 ka pye) ang gilapdon. Ang baba sa whale shark mahimong adunay kapin sa 300 ka han-ay sa gagmayng ngipon ug 20 ka filter pads nga gigamit niini sa filter feeding. Ang Whale shark nakit-an nga adunay mga dermal denticles sa nawong sa ilang eyeballs nga lahi og estruktura kumpara sa mga denticles sa ilang lawas. Kini nga mga dermal denticles, uban sa abilidad sa whale shark nga ipasulod pag-ayo ang ilang mga mata ngadto sa eye sockets, makatabang sa pagpanalipod sa mga mata gikan sa kadaot. Adunay ebidensya nga ang whale shark makahimo og pagkaayo gikan sa seryosong mga samad ug posible usab nga maka-regenerate og gagmayng bahin sa ilang mga fins. Ang ilang mga marka nga porma og tuldok napamatud-ang motubo pag-usab ibabaw sa mga lugar nga nasamdan kaniadto. Ang kompleto ug annotated genome sa whale shark gipatik niadtong 2017. Ang rhodopsin, usa ka pigment nga sensitibo sa kahayag nga makita sa rod cells sa retina, kasagarang sensitibo sa berdeng kahayag ug gigamit aron makakita sa ngitngit nga lugar. Apan sa whale shark ug sa Cloudy catshark, adunay duha ka amino acid substitutions nga naghimo sa pigment nga mas sensitibo sa asul nga kahayag — ang matang sa kahayag nga dominante sa kahiladman sa kadagatan.Usa niini nga mutation naghimo sa rhodopsin nga dali maapektuhan sa taas nga temperatura. Sa tawo, susamang mutation mahimong mosangpot sa congenital stationary night blindness. Kini nga pigment mahimong dili lig-on sa mabaw nga tubig diin mas init ug kompleto ang spectrum sa kahayag. Aron mapanalipdan ang kaugalingon gikan niini nga kahimtang, gi-deactivate sa whale shark ang pigment samtang naa kini sa mabaw nga tubig, tungod kay makasamok kini sa hingpit nga color vision. Sa mas bugnaw nga palibot nga mga 2,000 metros ilawom sa dagat, kini aktibo pag-usab.Kini nga mga mutation nagtugot sa whale shark nga makakita og maayo sa duha ka tumoy sa ilang dako nga vertical range. Ang ilang mga mata usab nawad-an sa tanang cone opsins gawas sa LWS. == Gidak-on == Ang Whale shark mao ang labing dako nga mananap nga dili cetacean sa kalibotan. Ang kinadak-ang gidak-on ug pattern sa pagtubo niini wala pa hingpit masabti. Limitado nga ebidensya, kasagaran gikan sa mga laki, nagpakita nga ang sexual maturity mahitabo sa gitas-on nga mga 8 hangtod 9 metros (26 hangtod 30 ka pye), uban sa posibilidad nga ang mga baye mahimong mahamtong sa susamang gidak-on o mas dako pa. Nagkalainlaing mga pagtuon ang misulay sa pagbanabana sa pagtubo ug kinabuhi sa whale shark pinaagi sa pag-analisar sa mga growth rings sa vertebrae o sa mga sukod gikan sa mga whale shark nga nakita pag-usab sulod sa pila ka tuig. Gigamit kini nga impormasyon aron makahimo og growth curves nga makatagna sa asymptotic length. Ang mga resulta gikan niini nga mga pagtuon nagbanabana og asymptotic lengths gikan sa 15 hangtod 21.9 metros (49 hangtod 72 ka pye). Usa ka pagtuon niadtong 2020 mitan-aw sa pagtubo sa whale sharks sulod sa 10 ka tuig sa palibot sa Ningaloo Reef ug nakahinapos nga ang espesye adunay sexual dimorphism sa gidak-on, diin ang mga baye motubo nga mas dako kaysa mga laki. Nakaplagan sa maong pagtuon nga ang mga laki kasagarang moabot og 8 hangtod 9 metros ang gitas-on. Ang parehas nga pagtuon adunay gamay nga datos bahin sa mga baye apan nagbanabana nga ang ilang average nga gitas-on mga 14.5 metros (48 ka pye). Kini mikunhod ngadto sa 12.1 metros (40 ka pye) kung iapil ang datos gikan sa mga whale shark sa aquarium. Gisulti sa mga tagsulat nga kini nga mga banabana nagrepresentar sa average asymptotic size ug dili ang pinakadako nga posibleng gidak-on. Giila usab nila ang posibilidad sa kalainan sa gidak-on depende sa rehiyon. Kadaghanan sa nangaging mga pagtuon adunay datos nga kasagaran gikan sa mga laki ug walay datos gikan sa mga iho nga kapin sa mga 10 metros (33 ka pye). Dili tanan nga mga pagtuon naghimo og bulag nga growth curves alang sa mga laki ug baye, ug ang uban naghiusa lamang sa datos sa duha ka sekso. Ang mga pagtuon nga adunay sex-specific growth curves nagbanabana og dagkong asymptotic lengths alang sa mga laki nga moabot og 18 metros (59 ka pye) o kapin pa. Apan, kadaghanan sa mga specimen nga magamit mao pa ang mga immature nga laki, nga adunay pipila lamang ka adult nga specimen aron makahatag og tukmang limitasyon sa taas nga bahin sa growth curves. Ang kinadak-ang total length sa espesye dili pa sigurado tungod sa kakulang sa detalyadong dokumentasyon sa pinakadakong mga indibidwal nga gitaho. Adunay mga whale shark nga gikatahong moabot og 18 hangtod 20 metros (59 hangtod 66 ka pye) ang gitas-on sa siyentipikong literatura. Kadaghanan sa mga whale shark nga makita mas gamay pa niini. Ang dagkong whale shark lisod tukmang sukdon, sa yuta man o sa tubig. Kung naa sa yuta, ang pagsukod sa total length mahimong maapektuhan sa posisyon sa ikog — mahimong nakakurba sama sa natural nga porma niini o giunat pag-ayo. Sa nangaging panahon, gigamit ang mga teknik sama sa pagtandi sa mga butang nga adunay nailhang sukod ug paggamit og mga pisi nga adunay mga buol alang sa pagsukod sa tubig, apan kini mahimong dili tukma. Aron mapalambo ang katukma sa pagsukod sa tubig, gigamit ang nagkalainlaing pamaagi sa photogrammetry, lakip ang underwater ug aerial techniques. == Mga Taho sa Dagkong Whale Shark == Sukad pa sa dekada 1800, adunay mga taho bahin sa hilabihan kadagkong Whale shark. Ang pipila niini mao ang mosunod: Niadtong 1868, ang Irish nga natural scientist nga si Edward Perceval Wright nakakuha og pipila ka gagmayng specimen sa whale shark sa Seychelles. Gisultihan siya bahin sa usa ka whale shark nga gisukod nga molapas og 45 ka pye (14 metros). Miangkon usab si Wright nga nakakita siya og mga specimen nga kapin sa 50 ka pye (15 metros) ug nakadungog og mga specimen nga moabot pa og 70 ka pye (21 metros). Si Hugh McCormick Smith mihulagway usab og usa ka higanteng mananap nga nasangit sa usa ka bamboo fish trap sa Thailand niadtong 1919. Ang iho bug-at kaayo aron mabira ngadto sa baybayon, busa walay tukmang sukod nga nakuha. Nakahibalo si Smith gikan sa nagkalainlaing tinubdan nga kini labing menos 10 ka wa ang gitas-on. Giingon niya nga ang usa ka wa mahimong 2 metros (6.6 ka pye) o mga 1.7 hangtod 1.8 metros (5.6–5.9 ka pye), base sa pagsabot sa lokal nga mga mangingisda. Sa ulahi, adunay mga tinubdan nga nagbanabana nga kini nga whale shark mga 18 metros (59 ka pye), bisan pa nga gidudahan ang katukma niini nga banabana. Niadtong 1934, usa ka barko nga ginganlag Maunganui nakabangga og whale shark sa habagatang bahin sa Pacific Ocean. Nasangit ang iho sa prow sa barko, nga adunay mga 15 ka pye (4.6 metros) sa usa ka bahin ug 40 ka pye (12.2 metros) sa pikas bahin, nga nagpasabot og kinatibuk-ang gitas-on nga mga 55 ka pye (17 metros). Sila Scott A. Eckert ug Brent S. Stewart nagtaho og satellite tracking sa mga whale shark gikan 1994 hangtod 1996. Gikan sa 15 ka indibidwal nga ilang nasubay, duha ka baye ang gikatahong adunay gitas-on nga 15 metros (49 ka pye) ug 18 metros (59 ka pye). Usa ka whale shark nga 20.75 metros (68.1 ka pye) ang gitas-on gikatahong nasangit sa baybayon sa Ratnagiri niadtong 1995. Usa usab ka baye nga adunay standard length nga 15 metros (49.2 ka pye) ug gibanabanang total length nga 18.8 metros (61.7 ka pye) gikataho gikan sa Arabian Sea niadtong 2001. Sa usa ka pagtuon niadtong 2015 nga nagrepaso sa gidak-on sa marine megafauna, giisip kini nga baye isip labing kasaligan ug tukmang nasukod nga whale shark. Niadtong Pebrero 7, 2012, usa ka dako nga whale shark nakit-an nga naglutaw mga 150 kilometros (93 ka milya) gikan sa baybayon sa Karachi sa Pakistan. Ang specimen gikatahong adunay gitas-on nga tali sa 11 ug 12 metros (36 hangtod 39 ka pye), uban sa gibana-banang gibug-aton nga mga 15,000 ka kilo (33,000 ka libra). <gallery mode="packed"> File:Rhincodon typus jaws.jpg|Jaws File:Rhincodon typus teeth.jpg|Teeth File:Oeil et spiracle requin-baleine.JPG|Eye File:Journal.pone.0235342.g001--B-Crop-Extract.jpg| Close up showing eyeball denticles File:Walhai 3.jpg|Top of head </gallery> == Pag-apod-apod ug Puy-anan == == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} o0ueepnjjfl1m8zh6i7rfpb1tg39fy1 37021350 37021345 2026-05-21T06:31:32Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021350 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa South Carolina sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}}Ang Whale shark adunay lapad ug patag nga ulo nga adunay dakong baba ug duha ka gagmayng mata nga nahimutang sa atubangang mga kanto niini. Dili sama sa daghang uban pang iho, ang baba sa whale shark nahimutang sa atubangan sa ulo imbis nga sa ilawom niini. Ang ilang baba mahimong hilabihan ka lapad; usa ka whale shark nga adunay gitas-on nga 12.1 metros (39.7 ka pye) gikatahong adunay baba nga 1.55 metros (5.1 ka pye) ang gilapdon. Ang baba sa whale shark mahimong adunay kapin sa 300 ka han-ay sa gagmayng ngipon ug 20 ka filter pads nga gigamit niini sa filter feeding. Ang Whale shark nakit-an nga adunay mga dermal denticles sa nawong sa ilang eyeballs nga lahi og estruktura kumpara sa mga denticles sa ilang lawas. Kini nga mga dermal denticles, uban sa abilidad sa whale shark nga ipasulod pag-ayo ang ilang mga mata ngadto sa eye sockets, makatabang sa pagpanalipod sa mga mata gikan sa kadaot. Adunay ebidensya nga ang whale shark makahimo og pagkaayo gikan sa seryosong mga samad ug posible usab nga maka-regenerate og gagmayng bahin sa ilang mga fins. Ang ilang mga marka nga porma og tuldok napamatud-ang motubo pag-usab ibabaw sa mga lugar nga nasamdan kaniadto. Ang kompleto ug annotated genome sa whale shark gipatik niadtong 2017. Ang rhodopsin, usa ka pigment nga sensitibo sa kahayag nga makita sa rod cells sa retina, kasagarang sensitibo sa berdeng kahayag ug gigamit aron makakita sa ngitngit nga lugar. Apan sa whale shark ug sa Cloudy catshark, adunay duha ka amino acid substitutions nga naghimo sa pigment nga mas sensitibo sa asul nga kahayag — ang matang sa kahayag nga dominante sa kahiladman sa kadagatan.Usa niini nga mutation naghimo sa rhodopsin nga dali maapektuhan sa taas nga temperatura. Sa tawo, susamang mutation mahimong mosangpot sa congenital stationary night blindness. Kini nga pigment mahimong dili lig-on sa mabaw nga tubig diin mas init ug kompleto ang spectrum sa kahayag. Aron mapanalipdan ang kaugalingon gikan niini nga kahimtang, gi-deactivate sa whale shark ang pigment samtang naa kini sa mabaw nga tubig, tungod kay makasamok kini sa hingpit nga color vision. Sa mas bugnaw nga palibot nga mga 2,000 metros ilawom sa dagat, kini aktibo pag-usab.Kini nga mga mutation nagtugot sa whale shark nga makakita og maayo sa duha ka tumoy sa ilang dako nga vertical range. Ang ilang mga mata usab nawad-an sa tanang cone opsins gawas sa LWS. == Gidak-on == Ang Whale shark mao ang labing dako nga mananap nga dili cetacean sa kalibotan. Ang kinadak-ang gidak-on ug pattern sa pagtubo niini wala pa hingpit masabti. Limitado nga ebidensya, kasagaran gikan sa mga laki, nagpakita nga ang sexual maturity mahitabo sa gitas-on nga mga 8 hangtod 9 metros (26 hangtod 30 ka pye), uban sa posibilidad nga ang mga baye mahimong mahamtong sa susamang gidak-on o mas dako pa. Nagkalainlaing mga pagtuon ang misulay sa pagbanabana sa pagtubo ug kinabuhi sa whale shark pinaagi sa pag-analisar sa mga growth rings sa vertebrae o sa mga sukod gikan sa mga whale shark nga nakita pag-usab sulod sa pila ka tuig. Gigamit kini nga impormasyon aron makahimo og growth curves nga makatagna sa asymptotic length. Ang mga resulta gikan niini nga mga pagtuon nagbanabana og asymptotic lengths gikan sa 15 hangtod 21.9 metros (49 hangtod 72 ka pye). Usa ka pagtuon niadtong 2020 mitan-aw sa pagtubo sa whale sharks sulod sa 10 ka tuig sa palibot sa Ningaloo Reef ug nakahinapos nga ang espesye adunay sexual dimorphism sa gidak-on, diin ang mga baye motubo nga mas dako kaysa mga laki. Nakaplagan sa maong pagtuon nga ang mga laki kasagarang moabot og 8 hangtod 9 metros ang gitas-on. Ang parehas nga pagtuon adunay gamay nga datos bahin sa mga baye apan nagbanabana nga ang ilang average nga gitas-on mga 14.5 metros (48 ka pye). Kini mikunhod ngadto sa 12.1 metros (40 ka pye) kung iapil ang datos gikan sa mga whale shark sa aquarium. Gisulti sa mga tagsulat nga kini nga mga banabana nagrepresentar sa average asymptotic size ug dili ang pinakadako nga posibleng gidak-on. Giila usab nila ang posibilidad sa kalainan sa gidak-on depende sa rehiyon. Kadaghanan sa nangaging mga pagtuon adunay datos nga kasagaran gikan sa mga laki ug walay datos gikan sa mga iho nga kapin sa mga 10 metros (33 ka pye). Dili tanan nga mga pagtuon naghimo og bulag nga growth curves alang sa mga laki ug baye, ug ang uban naghiusa lamang sa datos sa duha ka sekso. Ang mga pagtuon nga adunay sex-specific growth curves nagbanabana og dagkong asymptotic lengths alang sa mga laki nga moabot og 18 metros (59 ka pye) o kapin pa. Apan, kadaghanan sa mga specimen nga magamit mao pa ang mga immature nga laki, nga adunay pipila lamang ka adult nga specimen aron makahatag og tukmang limitasyon sa taas nga bahin sa growth curves. Ang kinadak-ang total length sa espesye dili pa sigurado tungod sa kakulang sa detalyadong dokumentasyon sa pinakadakong mga indibidwal nga gitaho. Adunay mga whale shark nga gikatahong moabot og 18 hangtod 20 metros (59 hangtod 66 ka pye) ang gitas-on sa siyentipikong literatura. Kadaghanan sa mga whale shark nga makita mas gamay pa niini. Ang dagkong whale shark lisod tukmang sukdon, sa yuta man o sa tubig. Kung naa sa yuta, ang pagsukod sa total length mahimong maapektuhan sa posisyon sa ikog — mahimong nakakurba sama sa natural nga porma niini o giunat pag-ayo. Sa nangaging panahon, gigamit ang mga teknik sama sa pagtandi sa mga butang nga adunay nailhang sukod ug paggamit og mga pisi nga adunay mga buol alang sa pagsukod sa tubig, apan kini mahimong dili tukma. Aron mapalambo ang katukma sa pagsukod sa tubig, gigamit ang nagkalainlaing pamaagi sa photogrammetry, lakip ang underwater ug aerial techniques. == Mga Taho sa Dagkong Whale Shark == Sukad pa sa dekada 1800, adunay mga taho bahin sa hilabihan kadagkong Whale shark. Ang pipila niini mao ang mosunod: Niadtong 1868, ang Irish nga natural scientist nga si Edward Perceval Wright nakakuha og pipila ka gagmayng specimen sa whale shark sa Seychelles. Gisultihan siya bahin sa usa ka whale shark nga gisukod nga molapas og 45 ka pye (14 metros). Miangkon usab si Wright nga nakakita siya og mga specimen nga kapin sa 50 ka pye (15 metros) ug nakadungog og mga specimen nga moabot pa og 70 ka pye (21 metros). Si Hugh McCormick Smith mihulagway usab og usa ka higanteng mananap nga nasangit sa usa ka bamboo fish trap sa Thailand niadtong 1919. Ang iho bug-at kaayo aron mabira ngadto sa baybayon, busa walay tukmang sukod nga nakuha. Nakahibalo si Smith gikan sa nagkalainlaing tinubdan nga kini labing menos 10 ka wa ang gitas-on. Giingon niya nga ang usa ka wa mahimong 2 metros (6.6 ka pye) o mga 1.7 hangtod 1.8 metros (5.6–5.9 ka pye), base sa pagsabot sa lokal nga mga mangingisda. Sa ulahi, adunay mga tinubdan nga nagbanabana nga kini nga whale shark mga 18 metros (59 ka pye), bisan pa nga gidudahan ang katukma niini nga banabana. Niadtong 1934, usa ka barko nga ginganlag Maunganui nakabangga og whale shark sa habagatang bahin sa Pacific Ocean. Nasangit ang iho sa prow sa barko, nga adunay mga 15 ka pye (4.6 metros) sa usa ka bahin ug 40 ka pye (12.2 metros) sa pikas bahin, nga nagpasabot og kinatibuk-ang gitas-on nga mga 55 ka pye (17 metros). Sila Scott A. Eckert ug Brent S. Stewart nagtaho og satellite tracking sa mga whale shark gikan 1994 hangtod 1996. Gikan sa 15 ka indibidwal nga ilang nasubay, duha ka baye ang gikatahong adunay gitas-on nga 15 metros (49 ka pye) ug 18 metros (59 ka pye). Usa ka whale shark nga 20.75 metros (68.1 ka pye) ang gitas-on gikatahong nasangit sa baybayon sa Ratnagiri niadtong 1995. Usa usab ka baye nga adunay standard length nga 15 metros (49.2 ka pye) ug gibanabanang total length nga 18.8 metros (61.7 ka pye) gikataho gikan sa Arabian Sea niadtong 2001. Sa usa ka pagtuon niadtong 2015 nga nagrepaso sa gidak-on sa marine megafauna, giisip kini nga baye isip labing kasaligan ug tukmang nasukod nga whale shark. Niadtong Pebrero 7, 2012, usa ka dako nga whale shark nakit-an nga naglutaw mga 150 kilometros (93 ka milya) gikan sa baybayon sa Karachi sa Pakistan. Ang specimen gikatahong adunay gitas-on nga tali sa 11 ug 12 metros (36 hangtod 39 ka pye), uban sa gibana-banang gibug-aton nga mga 15,000 ka kilo (33,000 ka libra). <gallery mode="packed"> File:Rhincodon typus jaws.jpg|Jaws File:Rhincodon typus teeth.jpg|Teeth File:Oeil et spiracle requin-baleine.JPG|Eye File:Journal.pone.0235342.g001--B-Crop-Extract.jpg| Close up showing eyeball denticles File:Walhai 3.jpg|Top of head </gallery> == Pag-apod-apod ug Puy-anan == Ang Whale shark makita sa tanang tropikal ug init-init nga kadagatan. Kini nga isda kasagarang pelagic o nagpuyo sa bukas nga dagat, apan makita usab sa mga dapit sa baybayon ug sa lawom nga kadagatan. Ang mga tracking device nagpakita nga ang whale shark adunay dinamikong pamaagi sa paggamit sa puy-anan, lagmit isip tubag sa pagkaanaa sa ilang tukbonon o pagkaon. Ang mga whale shark nga nakita sa amihanan-sidlakang bahin sa Yucatán Peninsula kasagarang naglangoy duol sa baybayon ug sa nawong sa tubig gikan sa pagsubang sa adlaw hangtod sa tunga-tunga sa hapon. Human niini, regular silang mosaka ug molusad sa lawom nga katubigan sa hapon ug gabii. Mga 95% sa ilang panahon sa paglihok gigugol sa epipelagic depths nga ubos sa 200 metros (660 ka pye), apan regular usab silang molusad sa mas lawom nga bahin nga kapin sa 500 metros (1,600 ka pye), usahay pinaagi sa mubo nga “stutter steps”, tingali alang sa pagpangita og pagkaon. Ang labing lawom nga dive nga natala mao ang 1,928 metros (6,325 ka pye). Nakit-an usab nga ang whale shark mahimong magpabilin sa giladmon nga kapin sa 50 metros (160 ka pye) sulod sa tulo ka adlaw o kapin pa. Ang whale shark usa ka migratory nga espesye ug adunay duha ka nag-unang subpopulations: usa ka Atlantic subpopulation nga gikan sa Maine ug Azores hangtod sa Cape Agulhas sa South Africa, ug usa ka Indo-Pacific subpopulation nga naglangkob sa 75% sa tibuok populasyon sa whale shark. Kasagaran silang makita tali sa 30°N ug 35°S diin ang temperatura sa tubig mas taas sa 21 °C (70 °F), apan nakita usab sila hangtod sa Bay of Fundy sa Canada ug sa Sea of Okhotsk sa amihanan sa Japan, ingon man hangtod sa Victoria sa Australia sa habagatan. Adunay seasonal feeding aggregations sa pipila ka baybaying dapit sama sa Persian Gulf ug Gulf of Oman, Ningaloo Reef, Darwin Island, Quintana Roo sa Mexico, Mafia Island sa Tanzania, Inhambane Province sa Mozambique, sa Philippines, sa palibot sa Mahé sa Seychelles, sa baybayon sa Gujarat ug Kerala sa India, sa Taiwan, habagatang China, ug Qatar. Niadtong 2009, kapin sa 400 ka whale shark ang nagtigom duol sa baybayon sa Yucatán. Kini usa sa labing dagkong panagtapok sa whale shark nga natala. Ang maong aggregations giisip nga usa sa labing kasaligan nga seasonal gatherings alang sa whale shark, diin daghang indibidwal makita matag tuig tali sa Mayo ug Septyembre. Ang kauban nga ecotourism sa maong lugar paspas usab nga mitubo ngadto sa lebel nga giisip nang dili malungtaron. == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} 9i4e4ywv90jec6i617q092pjj1nric1 37021356 37021350 2026-05-21T07:49:14Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021356 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa South Carolina sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}}Ang Whale shark adunay lapad ug patag nga ulo nga adunay dakong baba ug duha ka gagmayng mata nga nahimutang sa atubangang mga kanto niini. Dili sama sa daghang uban pang iho, ang baba sa whale shark nahimutang sa atubangan sa ulo imbis nga sa ilawom niini. Ang ilang baba mahimong hilabihan ka lapad; usa ka whale shark nga adunay gitas-on nga 12.1 metros (39.7 ka pye) gikatahong adunay baba nga 1.55 metros (5.1 ka pye) ang gilapdon. Ang baba sa whale shark mahimong adunay kapin sa 300 ka han-ay sa gagmayng ngipon ug 20 ka filter pads nga gigamit niini sa filter feeding. Ang Whale shark nakit-an nga adunay mga dermal denticles sa nawong sa ilang eyeballs nga lahi og estruktura kumpara sa mga denticles sa ilang lawas. Kini nga mga dermal denticles, uban sa abilidad sa whale shark nga ipasulod pag-ayo ang ilang mga mata ngadto sa eye sockets, makatabang sa pagpanalipod sa mga mata gikan sa kadaot. Adunay ebidensya nga ang whale shark makahimo og pagkaayo gikan sa seryosong mga samad ug posible usab nga maka-regenerate og gagmayng bahin sa ilang mga fins. Ang ilang mga marka nga porma og tuldok napamatud-ang motubo pag-usab ibabaw sa mga lugar nga nasamdan kaniadto. Ang kompleto ug annotated genome sa whale shark gipatik niadtong 2017. Ang rhodopsin, usa ka pigment nga sensitibo sa kahayag nga makita sa rod cells sa retina, kasagarang sensitibo sa berdeng kahayag ug gigamit aron makakita sa ngitngit nga lugar. Apan sa whale shark ug sa Cloudy catshark, adunay duha ka amino acid substitutions nga naghimo sa pigment nga mas sensitibo sa asul nga kahayag — ang matang sa kahayag nga dominante sa kahiladman sa kadagatan.Usa niini nga mutation naghimo sa rhodopsin nga dali maapektuhan sa taas nga temperatura. Sa tawo, susamang mutation mahimong mosangpot sa congenital stationary night blindness. Kini nga pigment mahimong dili lig-on sa mabaw nga tubig diin mas init ug kompleto ang spectrum sa kahayag. Aron mapanalipdan ang kaugalingon gikan niini nga kahimtang, gi-deactivate sa whale shark ang pigment samtang naa kini sa mabaw nga tubig, tungod kay makasamok kini sa hingpit nga color vision. Sa mas bugnaw nga palibot nga mga 2,000 metros ilawom sa dagat, kini aktibo pag-usab.Kini nga mga mutation nagtugot sa whale shark nga makakita og maayo sa duha ka tumoy sa ilang dako nga vertical range. Ang ilang mga mata usab nawad-an sa tanang cone opsins gawas sa LWS. == Gidak-on == Ang Whale shark mao ang labing dako nga mananap nga dili cetacean sa kalibotan. Ang kinadak-ang gidak-on ug pattern sa pagtubo niini wala pa hingpit masabti. Limitado nga ebidensya, kasagaran gikan sa mga laki, nagpakita nga ang sexual maturity mahitabo sa gitas-on nga mga 8 hangtod 9 metros (26 hangtod 30 ka pye), uban sa posibilidad nga ang mga baye mahimong mahamtong sa susamang gidak-on o mas dako pa. Nagkalainlaing mga pagtuon ang misulay sa pagbanabana sa pagtubo ug kinabuhi sa whale shark pinaagi sa pag-analisar sa mga growth rings sa vertebrae o sa mga sukod gikan sa mga whale shark nga nakita pag-usab sulod sa pila ka tuig. Gigamit kini nga impormasyon aron makahimo og growth curves nga makatagna sa asymptotic length. Ang mga resulta gikan niini nga mga pagtuon nagbanabana og asymptotic lengths gikan sa 15 hangtod 21.9 metros (49 hangtod 72 ka pye). Usa ka pagtuon niadtong 2020 mitan-aw sa pagtubo sa whale sharks sulod sa 10 ka tuig sa palibot sa Ningaloo Reef ug nakahinapos nga ang espesye adunay sexual dimorphism sa gidak-on, diin ang mga baye motubo nga mas dako kaysa mga laki. Nakaplagan sa maong pagtuon nga ang mga laki kasagarang moabot og 8 hangtod 9 metros ang gitas-on. Ang parehas nga pagtuon adunay gamay nga datos bahin sa mga baye apan nagbanabana nga ang ilang average nga gitas-on mga 14.5 metros (48 ka pye). Kini mikunhod ngadto sa 12.1 metros (40 ka pye) kung iapil ang datos gikan sa mga whale shark sa aquarium. Gisulti sa mga tagsulat nga kini nga mga banabana nagrepresentar sa average asymptotic size ug dili ang pinakadako nga posibleng gidak-on. Giila usab nila ang posibilidad sa kalainan sa gidak-on depende sa rehiyon. Kadaghanan sa nangaging mga pagtuon adunay datos nga kasagaran gikan sa mga laki ug walay datos gikan sa mga iho nga kapin sa mga 10 metros (33 ka pye). Dili tanan nga mga pagtuon naghimo og bulag nga growth curves alang sa mga laki ug baye, ug ang uban naghiusa lamang sa datos sa duha ka sekso. Ang mga pagtuon nga adunay sex-specific growth curves nagbanabana og dagkong asymptotic lengths alang sa mga laki nga moabot og 18 metros (59 ka pye) o kapin pa. Apan, kadaghanan sa mga specimen nga magamit mao pa ang mga immature nga laki, nga adunay pipila lamang ka adult nga specimen aron makahatag og tukmang limitasyon sa taas nga bahin sa growth curves. Ang kinadak-ang total length sa espesye dili pa sigurado tungod sa kakulang sa detalyadong dokumentasyon sa pinakadakong mga indibidwal nga gitaho. Adunay mga whale shark nga gikatahong moabot og 18 hangtod 20 metros (59 hangtod 66 ka pye) ang gitas-on sa siyentipikong literatura. Kadaghanan sa mga whale shark nga makita mas gamay pa niini. Ang dagkong whale shark lisod tukmang sukdon, sa yuta man o sa tubig. Kung naa sa yuta, ang pagsukod sa total length mahimong maapektuhan sa posisyon sa ikog — mahimong nakakurba sama sa natural nga porma niini o giunat pag-ayo. Sa nangaging panahon, gigamit ang mga teknik sama sa pagtandi sa mga butang nga adunay nailhang sukod ug paggamit og mga pisi nga adunay mga buol alang sa pagsukod sa tubig, apan kini mahimong dili tukma. Aron mapalambo ang katukma sa pagsukod sa tubig, gigamit ang nagkalainlaing pamaagi sa photogrammetry, lakip ang underwater ug aerial techniques. == Mga Taho sa Dagkong Whale Shark == Sukad pa sa dekada 1800, adunay mga taho bahin sa hilabihan kadagkong Whale shark. Ang pipila niini mao ang mosunod: Niadtong 1868, ang Irish nga natural scientist nga si Edward Perceval Wright nakakuha og pipila ka gagmayng specimen sa whale shark sa Seychelles. Gisultihan siya bahin sa usa ka whale shark nga gisukod nga molapas og 45 ka pye (14 metros). Miangkon usab si Wright nga nakakita siya og mga specimen nga kapin sa 50 ka pye (15 metros) ug nakadungog og mga specimen nga moabot pa og 70 ka pye (21 metros). Si Hugh McCormick Smith mihulagway usab og usa ka higanteng mananap nga nasangit sa usa ka bamboo fish trap sa Thailand niadtong 1919. Ang iho bug-at kaayo aron mabira ngadto sa baybayon, busa walay tukmang sukod nga nakuha. Nakahibalo si Smith gikan sa nagkalainlaing tinubdan nga kini labing menos 10 ka wa ang gitas-on. Giingon niya nga ang usa ka wa mahimong 2 metros (6.6 ka pye) o mga 1.7 hangtod 1.8 metros (5.6–5.9 ka pye), base sa pagsabot sa lokal nga mga mangingisda. Sa ulahi, adunay mga tinubdan nga nagbanabana nga kini nga whale shark mga 18 metros (59 ka pye), bisan pa nga gidudahan ang katukma niini nga banabana. Niadtong 1934, usa ka barko nga ginganlag Maunganui nakabangga og whale shark sa habagatang bahin sa Pacific Ocean. Nasangit ang iho sa prow sa barko, nga adunay mga 15 ka pye (4.6 metros) sa usa ka bahin ug 40 ka pye (12.2 metros) sa pikas bahin, nga nagpasabot og kinatibuk-ang gitas-on nga mga 55 ka pye (17 metros). Sila Scott A. Eckert ug Brent S. Stewart nagtaho og satellite tracking sa mga whale shark gikan 1994 hangtod 1996. Gikan sa 15 ka indibidwal nga ilang nasubay, duha ka baye ang gikatahong adunay gitas-on nga 15 metros (49 ka pye) ug 18 metros (59 ka pye). Usa ka whale shark nga 20.75 metros (68.1 ka pye) ang gitas-on gikatahong nasangit sa baybayon sa Ratnagiri niadtong 1995. Usa usab ka baye nga adunay standard length nga 15 metros (49.2 ka pye) ug gibanabanang total length nga 18.8 metros (61.7 ka pye) gikataho gikan sa Arabian Sea niadtong 2001. Sa usa ka pagtuon niadtong 2015 nga nagrepaso sa gidak-on sa marine megafauna, giisip kini nga baye isip labing kasaligan ug tukmang nasukod nga whale shark. Niadtong Pebrero 7, 2012, usa ka dako nga whale shark nakit-an nga naglutaw mga 150 kilometros (93 ka milya) gikan sa baybayon sa Karachi sa Pakistan. Ang specimen gikatahong adunay gitas-on nga tali sa 11 ug 12 metros (36 hangtod 39 ka pye), uban sa gibana-banang gibug-aton nga mga 15,000 ka kilo (33,000 ka libra). <gallery mode="packed"> File:Rhincodon typus jaws.jpg|Jaws File:Rhincodon typus teeth.jpg|Teeth File:Oeil et spiracle requin-baleine.JPG|Eye File:Journal.pone.0235342.g001--B-Crop-Extract.jpg| Close up showing eyeball denticles File:Walhai 3.jpg|Top of head </gallery> == Pag-apod-apod ug Puy-anan == Ang Whale shark makita sa tanang tropikal ug init-init nga kadagatan. Kini nga isda kasagarang pelagic o nagpuyo sa bukas nga dagat, apan makita usab sa mga dapit sa baybayon ug sa lawom nga kadagatan. Ang mga tracking device nagpakita nga ang whale shark adunay dinamikong pamaagi sa paggamit sa puy-anan, lagmit isip tubag sa pagkaanaa sa ilang tukbonon o pagkaon. Ang mga whale shark nga nakita sa amihanan-sidlakang bahin sa Yucatán Peninsula kasagarang naglangoy duol sa baybayon ug sa nawong sa tubig gikan sa pagsubang sa adlaw hangtod sa tunga-tunga sa hapon. Human niini, regular silang mosaka ug molusad sa lawom nga katubigan sa hapon ug gabii. Mga 95% sa ilang panahon sa paglihok gigugol sa epipelagic depths nga ubos sa 200 metros (660 ka pye), apan regular usab silang molusad sa mas lawom nga bahin nga kapin sa 500 metros (1,600 ka pye), usahay pinaagi sa mubo nga “stutter steps”, tingali alang sa pagpangita og pagkaon. Ang labing lawom nga dive nga natala mao ang 1,928 metros (6,325 ka pye). Nakit-an usab nga ang whale shark mahimong magpabilin sa giladmon nga kapin sa 50 metros (160 ka pye) sulod sa tulo ka adlaw o kapin pa. Ang whale shark usa ka migratory nga espesye ug adunay duha ka nag-unang subpopulations: usa ka Atlantic subpopulation nga gikan sa Maine ug Azores hangtod sa Cape Agulhas sa South Africa, ug usa ka Indo-Pacific subpopulation nga naglangkob sa 75% sa tibuok populasyon sa whale shark. Kasagaran silang makita tali sa 30°N ug 35°S diin ang temperatura sa tubig mas taas sa 21 °C (70 °F), apan nakita usab sila hangtod sa Bay of Fundy sa Canada ug sa Sea of Okhotsk sa amihanan sa Japan, ingon man hangtod sa Victoria sa Australia sa habagatan. Adunay seasonal feeding aggregations sa pipila ka baybaying dapit sama sa Persian Gulf ug Gulf of Oman, Ningaloo Reef, Darwin Island, Quintana Roo sa Mexico, Mafia Island sa Tanzania, Inhambane Province sa Mozambique, sa Philippines, sa palibot sa Mahé sa Seychelles, sa baybayon sa Gujarat ug Kerala sa India, sa Taiwan, habagatang China, ug Qatar. Niadtong 2009, kapin sa 400 ka whale shark ang nagtigom duol sa baybayon sa Yucatán. Kini usa sa labing dagkong panagtapok sa whale shark nga natala. Ang maong aggregations giisip nga usa sa labing kasaligan nga seasonal gatherings alang sa whale shark, diin daghang indibidwal makita matag tuig tali sa Mayo ug Septyembre. Ang kauban nga ecotourism sa maong lugar paspas usab nga mitubo ngadto sa lebel nga giisip nang dili malungtaron. == Pagtubo ug Pagpadaghan == Ang pagtubo, kadugayon sa kinabuhi, ug pagpadaghan sa whale shark wala pa kaayo masabti sa mga siyentista.Gigamit ang mga growth bands sa vertebrae aron mahibal-an ang edad, pagtubo, ug lifespan sa whale shark. Apan kaniadto, wala pa klaro kung kini nga mga growth bands motubo ba matag tuig o kada duha ka tuig. Sa usa ka pagtuon niadtong 2020, gikompara sa mga siyentista ang ratio sa Carbon-14 isotopes nga makita sa growth bands sa vertebrae sa whale shark ngadto sa mga nuclear testing events sa dekada 1950–60. Nakaplagan nila nga ang growth bands maporma matag tuig. Gipakita sa maong pagtuon nga ang usa ka 10 metros (33 ka tiil) nga baye adunay edad nga 50 anyos, samtang ang usa ka 9.9 metros (32 ka tiil) nga laki adunay edad nga 35 anyos. Nagkalain-laing pagtuon usab ang nagbanabana nga ang whale sharks mahimong mabuhi sulod sa mga 80 hangtod kapin 130 ka tuig. Adunay ebidensya nga ang mga laki mas paspas motubo kaysa mga baye sa unang bahin sa ilang kinabuhi, apan sa ulahi mas gamay gihapon ang ilang maximum nga gidak-on. Ang whale sharks dugay pa mahimong sexually mature. Usa ka pagtuon sa mga free-swimming whale sharks nagbanabana nga ang mga laki mahimong hamtong sa pagreproduce sa mga 25 anyos. Wala pa gyud makita ang pagpanganak sa whale sharks, apan duha ka higayon nang nasaksihan ang ilang pagpangasawa sa St Helena. Sa 2019, sa unang higayon, nakuhaan og video gikan sa eroplano ang pagpangasawa sa whale sharks duol sa Ningaloo Reef sa Australia, diin usa ka dako nga laki misulay pagpares sa usa ka mas gamay ug wala pa hamtong nga baye. Ang pagkadakop sa usa ka mga 10.6 metros (35 ka tiil) nga buntis nga baye niadtong Hulyo 1996 nga adunay mga 300 ka anak nagpamatuod nga ang whale sharks kay ovoviviparous. Nagpasabot kini nga ang mga itlog nagpabilin sulod sa lawas sa inahan hangtod mapusa, ug ang baye manganak og buhing anak nga may gitas-on nga 40 hangtod 60 sentimetros (16 hangtod 24 ka pulgada). Adunay ebidensya nga dili tanan nga anak matawo sa usa ka higayon. Ang baye makahuptan og semilya gikan sa usa ka pagpares ug magpadayon og pagpanganak sa dugay nga panahon. Niadtong Marso 7, 2009, nadiskobrehan sa mga marine scientists sa Pilipinas ang gituohang pinakagamay nga buhing whale shark. Ang batan-ong iho nga may gitas-on nga 38 sentimetros (15 ka pulgada) nakit-an nga gihigot ang ikog sa usa ka tukod sa baybayon sa Pilar, Sorsogon, Philippines, ug dayon gipagawas balik sa dagat. Tungod niini nga nadiskobrehan, ang ubang siyentista nagtuo nga ang maong lugar dili lamang feeding ground apan posible usab nga birthing ground. Nakita usab ang mga batan-ong whale sharks ug mga buntis nga baye sa katubigan sa St Helena sa South Atlantic Ocean, diin daghang whale sharks makita panahon sa ting-init. Sa usa ka report sa Rappler niadtong Agosto 2019, nakita ang whale sharks atol sa photo identification activities sa WWF Philippines sa unang tunga sa tuig. Adunay kinatibuk-ang 168 sightings — 64 niini kay “re-sightings” o pagbalik sa mga whale sharks nga una nang na-record. Namatikdan sa WWF nga adunay “very young whale shark juveniles” taliwala sa mga nakita, nga nagpasabot nga ang Ticao Pass posible usab nga pupping ground sa whale sharks ug mas nagdugang sa ecological significance sa maong lugar. Ang dagkong adult female whale sharks, kasagaran mga buntis, makita usab matag season duol sa Galápagos Islands, nga posibleng adunay kalabutan sa ilang reproduction. Sa usa ka pagtuon tali sa 2011 ug 2013, nakit-an nga 91.5% sa whale sharks nga naobserbahan duol sa Darwin Island kay mga adult female. == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} tntjjnqnr9trwho0v7aj1owmm1ucu50 37021357 37021356 2026-05-21T07:57:46Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021357 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa South Carolina sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}}Ang Whale shark adunay lapad ug patag nga ulo nga adunay dakong baba ug duha ka gagmayng mata nga nahimutang sa atubangang mga kanto niini. Dili sama sa daghang uban pang iho, ang baba sa whale shark nahimutang sa atubangan sa ulo imbis nga sa ilawom niini. Ang ilang baba mahimong hilabihan ka lapad; usa ka whale shark nga adunay gitas-on nga 12.1 metros (39.7 ka pye) gikatahong adunay baba nga 1.55 metros (5.1 ka pye) ang gilapdon. Ang baba sa whale shark mahimong adunay kapin sa 300 ka han-ay sa gagmayng ngipon ug 20 ka filter pads nga gigamit niini sa filter feeding. Ang Whale shark nakit-an nga adunay mga dermal denticles sa nawong sa ilang eyeballs nga lahi og estruktura kumpara sa mga denticles sa ilang lawas. Kini nga mga dermal denticles, uban sa abilidad sa whale shark nga ipasulod pag-ayo ang ilang mga mata ngadto sa eye sockets, makatabang sa pagpanalipod sa mga mata gikan sa kadaot. Adunay ebidensya nga ang whale shark makahimo og pagkaayo gikan sa seryosong mga samad ug posible usab nga maka-regenerate og gagmayng bahin sa ilang mga fins. Ang ilang mga marka nga porma og tuldok napamatud-ang motubo pag-usab ibabaw sa mga lugar nga nasamdan kaniadto. Ang kompleto ug annotated genome sa whale shark gipatik niadtong 2017. Ang rhodopsin, usa ka pigment nga sensitibo sa kahayag nga makita sa rod cells sa retina, kasagarang sensitibo sa berdeng kahayag ug gigamit aron makakita sa ngitngit nga lugar. Apan sa whale shark ug sa Cloudy catshark, adunay duha ka amino acid substitutions nga naghimo sa pigment nga mas sensitibo sa asul nga kahayag — ang matang sa kahayag nga dominante sa kahiladman sa kadagatan.Usa niini nga mutation naghimo sa rhodopsin nga dali maapektuhan sa taas nga temperatura. Sa tawo, susamang mutation mahimong mosangpot sa congenital stationary night blindness. Kini nga pigment mahimong dili lig-on sa mabaw nga tubig diin mas init ug kompleto ang spectrum sa kahayag. Aron mapanalipdan ang kaugalingon gikan niini nga kahimtang, gi-deactivate sa whale shark ang pigment samtang naa kini sa mabaw nga tubig, tungod kay makasamok kini sa hingpit nga color vision. Sa mas bugnaw nga palibot nga mga 2,000 metros ilawom sa dagat, kini aktibo pag-usab.Kini nga mga mutation nagtugot sa whale shark nga makakita og maayo sa duha ka tumoy sa ilang dako nga vertical range. Ang ilang mga mata usab nawad-an sa tanang cone opsins gawas sa LWS. == Gidak-on == Ang Whale shark mao ang labing dako nga mananap nga dili cetacean sa kalibotan. Ang kinadak-ang gidak-on ug pattern sa pagtubo niini wala pa hingpit masabti. Limitado nga ebidensya, kasagaran gikan sa mga laki, nagpakita nga ang sexual maturity mahitabo sa gitas-on nga mga 8 hangtod 9 metros (26 hangtod 30 ka pye), uban sa posibilidad nga ang mga baye mahimong mahamtong sa susamang gidak-on o mas dako pa. Nagkalainlaing mga pagtuon ang misulay sa pagbanabana sa pagtubo ug kinabuhi sa whale shark pinaagi sa pag-analisar sa mga growth rings sa vertebrae o sa mga sukod gikan sa mga whale shark nga nakita pag-usab sulod sa pila ka tuig. Gigamit kini nga impormasyon aron makahimo og growth curves nga makatagna sa asymptotic length. Ang mga resulta gikan niini nga mga pagtuon nagbanabana og asymptotic lengths gikan sa 15 hangtod 21.9 metros (49 hangtod 72 ka pye). Usa ka pagtuon niadtong 2020 mitan-aw sa pagtubo sa whale sharks sulod sa 10 ka tuig sa palibot sa Ningaloo Reef ug nakahinapos nga ang espesye adunay sexual dimorphism sa gidak-on, diin ang mga baye motubo nga mas dako kaysa mga laki. Nakaplagan sa maong pagtuon nga ang mga laki kasagarang moabot og 8 hangtod 9 metros ang gitas-on. Ang parehas nga pagtuon adunay gamay nga datos bahin sa mga baye apan nagbanabana nga ang ilang average nga gitas-on mga 14.5 metros (48 ka pye). Kini mikunhod ngadto sa 12.1 metros (40 ka pye) kung iapil ang datos gikan sa mga whale shark sa aquarium. Gisulti sa mga tagsulat nga kini nga mga banabana nagrepresentar sa average asymptotic size ug dili ang pinakadako nga posibleng gidak-on. Giila usab nila ang posibilidad sa kalainan sa gidak-on depende sa rehiyon. Kadaghanan sa nangaging mga pagtuon adunay datos nga kasagaran gikan sa mga laki ug walay datos gikan sa mga iho nga kapin sa mga 10 metros (33 ka pye). Dili tanan nga mga pagtuon naghimo og bulag nga growth curves alang sa mga laki ug baye, ug ang uban naghiusa lamang sa datos sa duha ka sekso. Ang mga pagtuon nga adunay sex-specific growth curves nagbanabana og dagkong asymptotic lengths alang sa mga laki nga moabot og 18 metros (59 ka pye) o kapin pa. Apan, kadaghanan sa mga specimen nga magamit mao pa ang mga immature nga laki, nga adunay pipila lamang ka adult nga specimen aron makahatag og tukmang limitasyon sa taas nga bahin sa growth curves. Ang kinadak-ang total length sa espesye dili pa sigurado tungod sa kakulang sa detalyadong dokumentasyon sa pinakadakong mga indibidwal nga gitaho. Adunay mga whale shark nga gikatahong moabot og 18 hangtod 20 metros (59 hangtod 66 ka pye) ang gitas-on sa siyentipikong literatura. Kadaghanan sa mga whale shark nga makita mas gamay pa niini. Ang dagkong whale shark lisod tukmang sukdon, sa yuta man o sa tubig. Kung naa sa yuta, ang pagsukod sa total length mahimong maapektuhan sa posisyon sa ikog — mahimong nakakurba sama sa natural nga porma niini o giunat pag-ayo. Sa nangaging panahon, gigamit ang mga teknik sama sa pagtandi sa mga butang nga adunay nailhang sukod ug paggamit og mga pisi nga adunay mga buol alang sa pagsukod sa tubig, apan kini mahimong dili tukma. Aron mapalambo ang katukma sa pagsukod sa tubig, gigamit ang nagkalainlaing pamaagi sa photogrammetry, lakip ang underwater ug aerial techniques. == Mga Taho sa Dagkong Whale Shark == Sukad pa sa dekada 1800, adunay mga taho bahin sa hilabihan kadagkong Whale shark. Ang pipila niini mao ang mosunod: Niadtong 1868, ang Irish nga natural scientist nga si Edward Perceval Wright nakakuha og pipila ka gagmayng specimen sa whale shark sa Seychelles. Gisultihan siya bahin sa usa ka whale shark nga gisukod nga molapas og 45 ka pye (14 metros). Miangkon usab si Wright nga nakakita siya og mga specimen nga kapin sa 50 ka pye (15 metros) ug nakadungog og mga specimen nga moabot pa og 70 ka pye (21 metros). Si Hugh McCormick Smith mihulagway usab og usa ka higanteng mananap nga nasangit sa usa ka bamboo fish trap sa Thailand niadtong 1919. Ang iho bug-at kaayo aron mabira ngadto sa baybayon, busa walay tukmang sukod nga nakuha. Nakahibalo si Smith gikan sa nagkalainlaing tinubdan nga kini labing menos 10 ka wa ang gitas-on. Giingon niya nga ang usa ka wa mahimong 2 metros (6.6 ka pye) o mga 1.7 hangtod 1.8 metros (5.6–5.9 ka pye), base sa pagsabot sa lokal nga mga mangingisda. Sa ulahi, adunay mga tinubdan nga nagbanabana nga kini nga whale shark mga 18 metros (59 ka pye), bisan pa nga gidudahan ang katukma niini nga banabana. Niadtong 1934, usa ka barko nga ginganlag Maunganui nakabangga og whale shark sa habagatang bahin sa Pacific Ocean. Nasangit ang iho sa prow sa barko, nga adunay mga 15 ka pye (4.6 metros) sa usa ka bahin ug 40 ka pye (12.2 metros) sa pikas bahin, nga nagpasabot og kinatibuk-ang gitas-on nga mga 55 ka pye (17 metros). Sila Scott A. Eckert ug Brent S. Stewart nagtaho og satellite tracking sa mga whale shark gikan 1994 hangtod 1996. Gikan sa 15 ka indibidwal nga ilang nasubay, duha ka baye ang gikatahong adunay gitas-on nga 15 metros (49 ka pye) ug 18 metros (59 ka pye). Usa ka whale shark nga 20.75 metros (68.1 ka pye) ang gitas-on gikatahong nasangit sa baybayon sa Ratnagiri niadtong 1995. Usa usab ka baye nga adunay standard length nga 15 metros (49.2 ka pye) ug gibanabanang total length nga 18.8 metros (61.7 ka pye) gikataho gikan sa Arabian Sea niadtong 2001. Sa usa ka pagtuon niadtong 2015 nga nagrepaso sa gidak-on sa marine megafauna, giisip kini nga baye isip labing kasaligan ug tukmang nasukod nga whale shark. Niadtong Pebrero 7, 2012, usa ka dako nga whale shark nakit-an nga naglutaw mga 150 kilometros (93 ka milya) gikan sa baybayon sa Karachi sa Pakistan. Ang specimen gikatahong adunay gitas-on nga tali sa 11 ug 12 metros (36 hangtod 39 ka pye), uban sa gibana-banang gibug-aton nga mga 15,000 ka kilo (33,000 ka libra). <gallery mode="packed"> File:Rhincodon typus jaws.jpg|Jaws File:Rhincodon typus teeth.jpg|Teeth File:Oeil et spiracle requin-baleine.JPG|Eye File:Journal.pone.0235342.g001--B-Crop-Extract.jpg| Close up showing eyeball denticles File:Walhai 3.jpg|Top of head </gallery> == Pag-apod-apod ug Puy-anan == Ang Whale shark makita sa tanang tropikal ug init-init nga kadagatan. Kini nga isda kasagarang pelagic o nagpuyo sa bukas nga dagat, apan makita usab sa mga dapit sa baybayon ug sa lawom nga kadagatan. Ang mga tracking device nagpakita nga ang whale shark adunay dinamikong pamaagi sa paggamit sa puy-anan, lagmit isip tubag sa pagkaanaa sa ilang tukbonon o pagkaon. Ang mga whale shark nga nakita sa amihanan-sidlakang bahin sa Yucatán Peninsula kasagarang naglangoy duol sa baybayon ug sa nawong sa tubig gikan sa pagsubang sa adlaw hangtod sa tunga-tunga sa hapon. Human niini, regular silang mosaka ug molusad sa lawom nga katubigan sa hapon ug gabii. Mga 95% sa ilang panahon sa paglihok gigugol sa epipelagic depths nga ubos sa 200 metros (660 ka pye), apan regular usab silang molusad sa mas lawom nga bahin nga kapin sa 500 metros (1,600 ka pye), usahay pinaagi sa mubo nga “stutter steps”, tingali alang sa pagpangita og pagkaon. Ang labing lawom nga dive nga natala mao ang 1,928 metros (6,325 ka pye). Nakit-an usab nga ang whale shark mahimong magpabilin sa giladmon nga kapin sa 50 metros (160 ka pye) sulod sa tulo ka adlaw o kapin pa. Ang whale shark usa ka migratory nga espesye ug adunay duha ka nag-unang subpopulations: usa ka Atlantic subpopulation nga gikan sa Maine ug Azores hangtod sa Cape Agulhas sa South Africa, ug usa ka Indo-Pacific subpopulation nga naglangkob sa 75% sa tibuok populasyon sa whale shark. Kasagaran silang makita tali sa 30°N ug 35°S diin ang temperatura sa tubig mas taas sa 21 °C (70 °F), apan nakita usab sila hangtod sa Bay of Fundy sa Canada ug sa Sea of Okhotsk sa amihanan sa Japan, ingon man hangtod sa Victoria sa Australia sa habagatan. Adunay seasonal feeding aggregations sa pipila ka baybaying dapit sama sa Persian Gulf ug Gulf of Oman, Ningaloo Reef, Darwin Island, Quintana Roo sa Mexico, Mafia Island sa Tanzania, Inhambane Province sa Mozambique, sa Philippines, sa palibot sa Mahé sa Seychelles, sa baybayon sa Gujarat ug Kerala sa India, sa Taiwan, habagatang China, ug Qatar. Niadtong 2009, kapin sa 400 ka whale shark ang nagtigom duol sa baybayon sa Yucatán. Kini usa sa labing dagkong panagtapok sa whale shark nga natala. Ang maong aggregations giisip nga usa sa labing kasaligan nga seasonal gatherings alang sa whale shark, diin daghang indibidwal makita matag tuig tali sa Mayo ug Septyembre. Ang kauban nga ecotourism sa maong lugar paspas usab nga mitubo ngadto sa lebel nga giisip nang dili malungtaron. == Pagtubo ug Pagpadaghan == Ang pagtubo, kadugayon sa kinabuhi, ug pagpadaghan sa whale shark wala pa kaayo masabti sa mga siyentista.Gigamit ang mga growth bands sa vertebrae aron mahibal-an ang edad, pagtubo, ug lifespan sa whale shark. Apan kaniadto, wala pa klaro kung kini nga mga growth bands motubo ba matag tuig o kada duha ka tuig. Sa usa ka pagtuon niadtong 2020, gikompara sa mga siyentista ang ratio sa Carbon-14 isotopes nga makita sa growth bands sa vertebrae sa whale shark ngadto sa mga nuclear testing events sa dekada 1950–60. Nakaplagan nila nga ang growth bands maporma matag tuig. Gipakita sa maong pagtuon nga ang usa ka 10 metros (33 ka tiil) nga baye adunay edad nga 50 anyos, samtang ang usa ka 9.9 metros (32 ka tiil) nga laki adunay edad nga 35 anyos. Nagkalain-laing pagtuon usab ang nagbanabana nga ang whale sharks mahimong mabuhi sulod sa mga 80 hangtod kapin 130 ka tuig. Adunay ebidensya nga ang mga laki mas paspas motubo kaysa mga baye sa unang bahin sa ilang kinabuhi, apan sa ulahi mas gamay gihapon ang ilang maximum nga gidak-on. Ang whale sharks dugay pa mahimong sexually mature. Usa ka pagtuon sa mga free-swimming whale sharks nagbanabana nga ang mga laki mahimong hamtong sa pagreproduce sa mga 25 anyos. Wala pa gyud makita ang pagpanganak sa whale sharks, apan duha ka higayon nang nasaksihan ang ilang pagpangasawa sa St Helena. Sa 2019, sa unang higayon, nakuhaan og video gikan sa eroplano ang pagpangasawa sa whale sharks duol sa Ningaloo Reef sa Australia, diin usa ka dako nga laki misulay pagpares sa usa ka mas gamay ug wala pa hamtong nga baye. Ang pagkadakop sa usa ka mga 10.6 metros (35 ka tiil) nga buntis nga baye niadtong Hulyo 1996 nga adunay mga 300 ka anak nagpamatuod nga ang whale sharks kay ovoviviparous. Nagpasabot kini nga ang mga itlog nagpabilin sulod sa lawas sa inahan hangtod mapusa, ug ang baye manganak og buhing anak nga may gitas-on nga 40 hangtod 60 sentimetros (16 hangtod 24 ka pulgada). Adunay ebidensya nga dili tanan nga anak matawo sa usa ka higayon. Ang baye makahuptan og semilya gikan sa usa ka pagpares ug magpadayon og pagpanganak sa dugay nga panahon. Niadtong Marso 7, 2009, nadiskobrehan sa mga marine scientists sa Pilipinas ang gituohang pinakagamay nga buhing whale shark. Ang batan-ong iho nga may gitas-on nga 38 sentimetros (15 ka pulgada) nakit-an nga gihigot ang ikog sa usa ka tukod sa baybayon sa Pilar, Sorsogon, Philippines, ug dayon gipagawas balik sa dagat. Tungod niini nga nadiskobrehan, ang ubang siyentista nagtuo nga ang maong lugar dili lamang feeding ground apan posible usab nga birthing ground. Nakita usab ang mga batan-ong whale sharks ug mga buntis nga baye sa katubigan sa St Helena sa South Atlantic Ocean, diin daghang whale sharks makita panahon sa ting-init. Sa usa ka report sa Rappler niadtong Agosto 2019, nakita ang whale sharks atol sa photo identification activities sa WWF Philippines sa unang tunga sa tuig. Adunay kinatibuk-ang 168 sightings — 64 niini kay “re-sightings” o pagbalik sa mga whale sharks nga una nang na-record. Namatikdan sa WWF nga adunay “very young whale shark juveniles” taliwala sa mga nakita, nga nagpasabot nga ang Ticao Pass posible usab nga pupping ground sa whale sharks ug mas nagdugang sa ecological significance sa maong lugar. Ang dagkong adult female whale sharks, kasagaran mga buntis, makita usab matag season duol sa Galápagos Islands, nga posibleng adunay kalabutan sa ilang reproduction. Sa usa ka pagtuon tali sa 2011 ug 2013, nakit-an nga 91.5% sa whale sharks nga naobserbahan duol sa Darwin Island kay mga adult female. == Pagkaon == Ang whale shark usa ka filter feeder — usa sa tulo lamang ka nailhang filter-feeding shark species sa kalibotan, uban sa basking shark ug megamouth shark. Nagakaon kini og plankton lakip na ang copepods, krill, chaetognaths, jellyfish, itlog sa isda, larvae sa Christmas Island red crab, ug gagmayng nektonic animals sama sa gagmayng pusit o isda sama sa sardinas, anchovies, mackerel, ug gagmayng tuna. Nagakaon usab sila sa dagkong pundok sa itlog panahon sa mass spawning sa mga isda ug corals. Dugang pa, nadiskobrehan nga makakaon ug partially digest usab sila og Sargassum, mao nga mahimong ikonsidera sila nga omnivores. Bisan daghan sila og laray sa gagmayng ngipon, wala kini gamita sa pagpakaon. Ang pagpakaon mahitabo pinaagi sa duha ka paagi: * '''Ram filtration''' — diin ablihan sa whale shark ang iyang baba ug molangoy padulong sa unahan aron musulod ang tubig ug pagkaon sa baba. * '''Active suction feeding''' — diin ablihan ug sirad-an nila ang baba aron masuyop ang daghang tubig nga dayon ipagawas pinaagi sa hasang. Sa duha ka paagi, ang filter pads maoy nagbulag sa pagkaon gikan sa tubig. Kini nga itom nga murag salaan nga mga istruktura gituohang modified gill rakers. Ang whale shark naggamit og cross-flow filtration, diin ang tubig molihok halos parallel sa filter pad imbis nga diretso moagi niini. Samtang ang tubig mogawas, ang mas bug-at nga pagkaon mopadayon ngadto sa likod sa tutunlan. Kini usa ka episyente kaayo nga pamaagi sa pagsala kay makapugong kini sa dali nga pagkabara sa filter pads. Nakita usab ang whale sharks nga mura’g “moubo,” lagmit aron limpyohan ang natigom nga mga partikulo sa ilang filter pads. Ang whale sharks migratory ug molalin aron mangita og pagkaon ug posibleng aron magpadaghan usab. Aktibo silang mga feeder ug kasagaran mangita og lugar nga daghan og plankton o isda. Makakaon sila bisan samtang naglangoy o bisan nagpabilin lang sa usa ka lugar samtang nagsuyop og tubig. Lahi kini sa basking shark nga passive feeder lamang ug kinahanglan molangoy aron mapugos ang tubig nga moagi sa hasang niini. Gibanabana nga ang usa ka juvenile whale shark makahurot og mga 21 kilo (46 pounds) nga plankton matag adlaw. Sa programa sa BBC nga Planet Earth, nakuhanan og video ang usa ka whale shark nga nagakaon sa usa ka pundok sa gagmayng isda. Gipakita usab didto nga ang whale shark makahibalo sa eksaktong panahon sa mass spawning sa mga isda aron makaabot sa hustong oras ug mokaon sa daghang itlog ug sperm nga gipagawas sa mga isda. Tungod sa ilang pamaagi sa pagpakaon, dali usab silang makasuyop og microplastics. Tungod niini, napamatud-an karon nga adunay microplastics nga makita sa tae sa whale shark. == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} 8ontewx62pbbr2ou7hjqtqokatwx3wc 37021359 37021357 2026-05-21T08:29:40Z Jhe098 134117 37021359 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa South Carolina sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}}Ang Whale shark adunay lapad ug patag nga ulo nga adunay dakong baba ug duha ka gagmayng mata nga nahimutang sa atubangang mga kanto niini. Dili sama sa daghang uban pang iho, ang baba sa whale shark nahimutang sa atubangan sa ulo imbis nga sa ilawom niini. Ang ilang baba mahimong hilabihan ka lapad; usa ka whale shark nga adunay gitas-on nga 12.1 metros (39.7 ka pye) gikatahong adunay baba nga 1.55 metros (5.1 ka pye) ang gilapdon. Ang baba sa whale shark mahimong adunay kapin sa 300 ka han-ay sa gagmayng ngipon ug 20 ka filter pads nga gigamit niini sa filter feeding. Ang Whale shark nakit-an nga adunay mga dermal denticles sa nawong sa ilang eyeballs nga lahi og estruktura kumpara sa mga denticles sa ilang lawas. Kini nga mga dermal denticles, uban sa abilidad sa whale shark nga ipasulod pag-ayo ang ilang mga mata ngadto sa eye sockets, makatabang sa pagpanalipod sa mga mata gikan sa kadaot. Adunay ebidensya nga ang whale shark makahimo og pagkaayo gikan sa seryosong mga samad ug posible usab nga maka-regenerate og gagmayng bahin sa ilang mga fins. Ang ilang mga marka nga porma og tuldok napamatud-ang motubo pag-usab ibabaw sa mga lugar nga nasamdan kaniadto. Ang kompleto ug annotated genome sa whale shark gipatik niadtong 2017. Ang rhodopsin, usa ka pigment nga sensitibo sa kahayag nga makita sa rod cells sa retina, kasagarang sensitibo sa berdeng kahayag ug gigamit aron makakita sa ngitngit nga lugar. Apan sa whale shark ug sa Cloudy catshark, adunay duha ka amino acid substitutions nga naghimo sa pigment nga mas sensitibo sa asul nga kahayag — ang matang sa kahayag nga dominante sa kahiladman sa kadagatan.Usa niini nga mutation naghimo sa rhodopsin nga dali maapektuhan sa taas nga temperatura. Sa tawo, susamang mutation mahimong mosangpot sa congenital stationary night blindness. Kini nga pigment mahimong dili lig-on sa mabaw nga tubig diin mas init ug kompleto ang spectrum sa kahayag. Aron mapanalipdan ang kaugalingon gikan niini nga kahimtang, gi-deactivate sa whale shark ang pigment samtang naa kini sa mabaw nga tubig, tungod kay makasamok kini sa hingpit nga color vision. Sa mas bugnaw nga palibot nga mga 2,000 metros ilawom sa dagat, kini aktibo pag-usab.Kini nga mga mutation nagtugot sa whale shark nga makakita og maayo sa duha ka tumoy sa ilang dako nga vertical range. Ang ilang mga mata usab nawad-an sa tanang cone opsins gawas sa LWS. == Gidak-on == Ang Whale shark mao ang labing dako nga mananap nga dili cetacean sa kalibotan. Ang kinadak-ang gidak-on ug pattern sa pagtubo niini wala pa hingpit masabti. Limitado nga ebidensya, kasagaran gikan sa mga laki, nagpakita nga ang sexual maturity mahitabo sa gitas-on nga mga 8 hangtod 9 metros (26 hangtod 30 ka pye), uban sa posibilidad nga ang mga baye mahimong mahamtong sa susamang gidak-on o mas dako pa. Nagkalainlaing mga pagtuon ang misulay sa pagbanabana sa pagtubo ug kinabuhi sa whale shark pinaagi sa pag-analisar sa mga growth rings sa vertebrae o sa mga sukod gikan sa mga whale shark nga nakita pag-usab sulod sa pila ka tuig. Gigamit kini nga impormasyon aron makahimo og growth curves nga makatagna sa asymptotic length. Ang mga resulta gikan niini nga mga pagtuon nagbanabana og asymptotic lengths gikan sa 15 hangtod 21.9 metros (49 hangtod 72 ka pye). Usa ka pagtuon niadtong 2020 mitan-aw sa pagtubo sa whale sharks sulod sa 10 ka tuig sa palibot sa Ningaloo Reef ug nakahinapos nga ang espesye adunay sexual dimorphism sa gidak-on, diin ang mga baye motubo nga mas dako kaysa mga laki. Nakaplagan sa maong pagtuon nga ang mga laki kasagarang moabot og 8 hangtod 9 metros ang gitas-on. Ang parehas nga pagtuon adunay gamay nga datos bahin sa mga baye apan nagbanabana nga ang ilang average nga gitas-on mga 14.5 metros (48 ka pye). Kini mikunhod ngadto sa 12.1 metros (40 ka pye) kung iapil ang datos gikan sa mga whale shark sa aquarium. Gisulti sa mga tagsulat nga kini nga mga banabana nagrepresentar sa average asymptotic size ug dili ang pinakadako nga posibleng gidak-on. Giila usab nila ang posibilidad sa kalainan sa gidak-on depende sa rehiyon. Kadaghanan sa nangaging mga pagtuon adunay datos nga kasagaran gikan sa mga laki ug walay datos gikan sa mga iho nga kapin sa mga 10 metros (33 ka pye). Dili tanan nga mga pagtuon naghimo og bulag nga growth curves alang sa mga laki ug baye, ug ang uban naghiusa lamang sa datos sa duha ka sekso. Ang mga pagtuon nga adunay sex-specific growth curves nagbanabana og dagkong asymptotic lengths alang sa mga laki nga moabot og 18 metros (59 ka pye) o kapin pa. Apan, kadaghanan sa mga specimen nga magamit mao pa ang mga immature nga laki, nga adunay pipila lamang ka adult nga specimen aron makahatag og tukmang limitasyon sa taas nga bahin sa growth curves. Ang kinadak-ang total length sa espesye dili pa sigurado tungod sa kakulang sa detalyadong dokumentasyon sa pinakadakong mga indibidwal nga gitaho. Adunay mga whale shark nga gikatahong moabot og 18 hangtod 20 metros (59 hangtod 66 ka pye) ang gitas-on sa siyentipikong literatura. Kadaghanan sa mga whale shark nga makita mas gamay pa niini. Ang dagkong whale shark lisod tukmang sukdon, sa yuta man o sa tubig. Kung naa sa yuta, ang pagsukod sa total length mahimong maapektuhan sa posisyon sa ikog — mahimong nakakurba sama sa natural nga porma niini o giunat pag-ayo. Sa nangaging panahon, gigamit ang mga teknik sama sa pagtandi sa mga butang nga adunay nailhang sukod ug paggamit og mga pisi nga adunay mga buol alang sa pagsukod sa tubig, apan kini mahimong dili tukma. Aron mapalambo ang katukma sa pagsukod sa tubig, gigamit ang nagkalainlaing pamaagi sa photogrammetry, lakip ang underwater ug aerial techniques. == Mga Taho sa Dagkong Whale Shark == Sukad pa sa dekada 1800, adunay mga taho bahin sa hilabihan kadagkong Whale shark. Ang pipila niini mao ang mosunod: Niadtong 1868, ang Irish nga natural scientist nga si Edward Perceval Wright nakakuha og pipila ka gagmayng specimen sa whale shark sa Seychelles. Gisultihan siya bahin sa usa ka whale shark nga gisukod nga molapas og 45 ka pye (14 metros). Miangkon usab si Wright nga nakakita siya og mga specimen nga kapin sa 50 ka pye (15 metros) ug nakadungog og mga specimen nga moabot pa og 70 ka pye (21 metros). Si Hugh McCormick Smith mihulagway usab og usa ka higanteng mananap nga nasangit sa usa ka bamboo fish trap sa Thailand niadtong 1919. Ang iho bug-at kaayo aron mabira ngadto sa baybayon, busa walay tukmang sukod nga nakuha. Nakahibalo si Smith gikan sa nagkalainlaing tinubdan nga kini labing menos 10 ka wa ang gitas-on. Giingon niya nga ang usa ka wa mahimong 2 metros (6.6 ka pye) o mga 1.7 hangtod 1.8 metros (5.6–5.9 ka pye), base sa pagsabot sa lokal nga mga mangingisda. Sa ulahi, adunay mga tinubdan nga nagbanabana nga kini nga whale shark mga 18 metros (59 ka pye), bisan pa nga gidudahan ang katukma niini nga banabana. Niadtong 1934, usa ka barko nga ginganlag Maunganui nakabangga og whale shark sa habagatang bahin sa Pacific Ocean. Nasangit ang iho sa prow sa barko, nga adunay mga 15 ka pye (4.6 metros) sa usa ka bahin ug 40 ka pye (12.2 metros) sa pikas bahin, nga nagpasabot og kinatibuk-ang gitas-on nga mga 55 ka pye (17 metros). Sila Scott A. Eckert ug Brent S. Stewart nagtaho og satellite tracking sa mga whale shark gikan 1994 hangtod 1996. Gikan sa 15 ka indibidwal nga ilang nasubay, duha ka baye ang gikatahong adunay gitas-on nga 15 metros (49 ka pye) ug 18 metros (59 ka pye). Usa ka whale shark nga 20.75 metros (68.1 ka pye) ang gitas-on gikatahong nasangit sa baybayon sa Ratnagiri niadtong 1995. Usa usab ka baye nga adunay standard length nga 15 metros (49.2 ka pye) ug gibanabanang total length nga 18.8 metros (61.7 ka pye) gikataho gikan sa Arabian Sea niadtong 2001. Sa usa ka pagtuon niadtong 2015 nga nagrepaso sa gidak-on sa marine megafauna, giisip kini nga baye isip labing kasaligan ug tukmang nasukod nga whale shark. Niadtong Pebrero 7, 2012, usa ka dako nga whale shark nakit-an nga naglutaw mga 150 kilometros (93 ka milya) gikan sa baybayon sa Karachi sa Pakistan. Ang specimen gikatahong adunay gitas-on nga tali sa 11 ug 12 metros (36 hangtod 39 ka pye), uban sa gibana-banang gibug-aton nga mga 15,000 ka kilo (33,000 ka libra). <gallery mode="packed"> File:Rhincodon typus jaws.jpg|Jaws File:Rhincodon typus teeth.jpg|Teeth File:Oeil et spiracle requin-baleine.JPG|Eye File:Journal.pone.0235342.g001--B-Crop-Extract.jpg| Close up showing eyeball denticles File:Walhai 3.jpg|Top of head </gallery> == Pag-apod-apod ug Puy-anan == Ang Whale shark makita sa tanang tropikal ug init-init nga kadagatan. Kini nga isda kasagarang pelagic o nagpuyo sa bukas nga dagat, apan makita usab sa mga dapit sa baybayon ug sa lawom nga kadagatan. Ang mga tracking device nagpakita nga ang whale shark adunay dinamikong pamaagi sa paggamit sa puy-anan, lagmit isip tubag sa pagkaanaa sa ilang tukbonon o pagkaon. Ang mga whale shark nga nakita sa amihanan-sidlakang bahin sa Yucatán Peninsula kasagarang naglangoy duol sa baybayon ug sa nawong sa tubig gikan sa pagsubang sa adlaw hangtod sa tunga-tunga sa hapon. Human niini, regular silang mosaka ug molusad sa lawom nga katubigan sa hapon ug gabii. Mga 95% sa ilang panahon sa paglihok gigugol sa epipelagic depths nga ubos sa 200 metros (660 ka pye), apan regular usab silang molusad sa mas lawom nga bahin nga kapin sa 500 metros (1,600 ka pye), usahay pinaagi sa mubo nga “stutter steps”, tingali alang sa pagpangita og pagkaon. Ang labing lawom nga dive nga natala mao ang 1,928 metros (6,325 ka pye). Nakit-an usab nga ang whale shark mahimong magpabilin sa giladmon nga kapin sa 50 metros (160 ka pye) sulod sa tulo ka adlaw o kapin pa. Ang whale shark usa ka migratory nga espesye ug adunay duha ka nag-unang subpopulations: usa ka Atlantic subpopulation nga gikan sa Maine ug Azores hangtod sa Cape Agulhas sa South Africa, ug usa ka Indo-Pacific subpopulation nga naglangkob sa 75% sa tibuok populasyon sa whale shark. Kasagaran silang makita tali sa 30°N ug 35°S diin ang temperatura sa tubig mas taas sa 21 °C (70 °F), apan nakita usab sila hangtod sa Bay of Fundy sa Canada ug sa Sea of Okhotsk sa amihanan sa Japan, ingon man hangtod sa Victoria sa Australia sa habagatan. Adunay seasonal feeding aggregations sa pipila ka baybaying dapit sama sa Persian Gulf ug Gulf of Oman, Ningaloo Reef, Darwin Island, Quintana Roo sa Mexico, Mafia Island sa Tanzania, Inhambane Province sa Mozambique, sa Philippines, sa palibot sa Mahé sa Seychelles, sa baybayon sa Gujarat ug Kerala sa India, sa Taiwan, habagatang China, ug Qatar. Niadtong 2009, kapin sa 400 ka whale shark ang nagtigom duol sa baybayon sa Yucatán. Kini usa sa labing dagkong panagtapok sa whale shark nga natala. Ang maong aggregations giisip nga usa sa labing kasaligan nga seasonal gatherings alang sa whale shark, diin daghang indibidwal makita matag tuig tali sa Mayo ug Septyembre. Ang kauban nga ecotourism sa maong lugar paspas usab nga mitubo ngadto sa lebel nga giisip nang dili malungtaron. == Pagtubo ug Pagpadaghan == Ang pagtubo, kadugayon sa kinabuhi, ug pagpadaghan sa whale shark wala pa kaayo masabti sa mga siyentista.Gigamit ang mga growth bands sa vertebrae aron mahibal-an ang edad, pagtubo, ug lifespan sa whale shark. Apan kaniadto, wala pa klaro kung kini nga mga growth bands motubo ba matag tuig o kada duha ka tuig. Sa usa ka pagtuon niadtong 2020, gikompara sa mga siyentista ang ratio sa Carbon-14 isotopes nga makita sa growth bands sa vertebrae sa whale shark ngadto sa mga nuclear testing events sa dekada 1950–60. Nakaplagan nila nga ang growth bands maporma matag tuig. Gipakita sa maong pagtuon nga ang usa ka 10 metros (33 ka tiil) nga baye adunay edad nga 50 anyos, samtang ang usa ka 9.9 metros (32 ka tiil) nga laki adunay edad nga 35 anyos. Nagkalain-laing pagtuon usab ang nagbanabana nga ang whale sharks mahimong mabuhi sulod sa mga 80 hangtod kapin 130 ka tuig. Adunay ebidensya nga ang mga laki mas paspas motubo kaysa mga baye sa unang bahin sa ilang kinabuhi, apan sa ulahi mas gamay gihapon ang ilang maximum nga gidak-on. Ang whale sharks dugay pa mahimong sexually mature. Usa ka pagtuon sa mga free-swimming whale sharks nagbanabana nga ang mga laki mahimong hamtong sa pagreproduce sa mga 25 anyos. Wala pa gyud makita ang pagpanganak sa whale sharks, apan duha ka higayon nang nasaksihan ang ilang pagpangasawa sa St Helena. Sa 2019, sa unang higayon, nakuhaan og video gikan sa eroplano ang pagpangasawa sa whale sharks duol sa Ningaloo Reef sa Australia, diin usa ka dako nga laki misulay pagpares sa usa ka mas gamay ug wala pa hamtong nga baye. Ang pagkadakop sa usa ka mga 10.6 metros (35 ka tiil) nga buntis nga baye niadtong Hulyo 1996 nga adunay mga 300 ka anak nagpamatuod nga ang whale sharks kay ovoviviparous. Nagpasabot kini nga ang mga itlog nagpabilin sulod sa lawas sa inahan hangtod mapusa, ug ang baye manganak og buhing anak nga may gitas-on nga 40 hangtod 60 sentimetros (16 hangtod 24 ka pulgada). Adunay ebidensya nga dili tanan nga anak matawo sa usa ka higayon. Ang baye makahuptan og semilya gikan sa usa ka pagpares ug magpadayon og pagpanganak sa dugay nga panahon. Niadtong Marso 7, 2009, nadiskobrehan sa mga marine scientists sa Pilipinas ang gituohang pinakagamay nga buhing whale shark. Ang batan-ong iho nga may gitas-on nga 38 sentimetros (15 ka pulgada) nakit-an nga gihigot ang ikog sa usa ka tukod sa baybayon sa Pilar, Sorsogon, Philippines, ug dayon gipagawas balik sa dagat. Tungod niini nga nadiskobrehan, ang ubang siyentista nagtuo nga ang maong lugar dili lamang feeding ground apan posible usab nga birthing ground. Nakita usab ang mga batan-ong whale sharks ug mga buntis nga baye sa katubigan sa St Helena sa South Atlantic Ocean, diin daghang whale sharks makita panahon sa ting-init. Sa usa ka report sa Rappler niadtong Agosto 2019, nakita ang whale sharks atol sa photo identification activities sa WWF Philippines sa unang tunga sa tuig. Adunay kinatibuk-ang 168 sightings — 64 niini kay “re-sightings” o pagbalik sa mga whale sharks nga una nang na-record. Namatikdan sa WWF nga adunay “very young whale shark juveniles” taliwala sa mga nakita, nga nagpasabot nga ang Ticao Pass posible usab nga pupping ground sa whale sharks ug mas nagdugang sa ecological significance sa maong lugar. Ang dagkong adult female whale sharks, kasagaran mga buntis, makita usab matag season duol sa Galápagos Islands, nga posibleng adunay kalabutan sa ilang reproduction. Sa usa ka pagtuon tali sa 2011 ug 2013, nakit-an nga 91.5% sa whale sharks nga naobserbahan duol sa Darwin Island kay mga adult female. == Pagkaon == Ang whale shark usa ka filter feeder — usa sa tulo lamang ka nailhang filter-feeding shark species sa kalibotan, uban sa basking shark ug megamouth shark. Nagakaon kini og plankton lakip na ang copepods, krill, chaetognaths, jellyfish, itlog sa isda, larvae sa Christmas Island red crab, ug gagmayng nektonic animals sama sa gagmayng pusit o isda sama sa sardinas, anchovies, mackerel, ug gagmayng tuna. Nagakaon usab sila sa dagkong pundok sa itlog panahon sa mass spawning sa mga isda ug corals. Dugang pa, nadiskobrehan nga makakaon ug partially digest usab sila og Sargassum, mao nga mahimong ikonsidera sila nga omnivores. Bisan daghan sila og laray sa gagmayng ngipon, wala kini gamita sa pagpakaon. Ang pagpakaon mahitabo pinaagi sa duha ka paagi: * '''Ram filtration''' — diin ablihan sa whale shark ang iyang baba ug molangoy padulong sa unahan aron musulod ang tubig ug pagkaon sa baba. * '''Active suction feeding''' — diin ablihan ug sirad-an nila ang baba aron masuyop ang daghang tubig nga dayon ipagawas pinaagi sa hasang. Sa duha ka paagi, ang filter pads maoy nagbulag sa pagkaon gikan sa tubig. Kini nga itom nga murag salaan nga mga istruktura gituohang modified gill rakers. Ang whale shark naggamit og cross-flow filtration, diin ang tubig molihok halos parallel sa filter pad imbis nga diretso moagi niini. Samtang ang tubig mogawas, ang mas bug-at nga pagkaon mopadayon ngadto sa likod sa tutunlan. Kini usa ka episyente kaayo nga pamaagi sa pagsala kay makapugong kini sa dali nga pagkabara sa filter pads. Nakita usab ang whale sharks nga mura’g “moubo,” lagmit aron limpyohan ang natigom nga mga partikulo sa ilang filter pads. Ang whale sharks migratory ug molalin aron mangita og pagkaon ug posibleng aron magpadaghan usab. Aktibo silang mga feeder ug kasagaran mangita og lugar nga daghan og plankton o isda. Makakaon sila bisan samtang naglangoy o bisan nagpabilin lang sa usa ka lugar samtang nagsuyop og tubig. Lahi kini sa basking shark nga passive feeder lamang ug kinahanglan molangoy aron mapugos ang tubig nga moagi sa hasang niini. Gibanabana nga ang usa ka juvenile whale shark makahurot og mga 21 kilo (46 pounds) nga plankton matag adlaw. Sa programa sa BBC nga Planet Earth, nakuhanan og video ang usa ka whale shark nga nagakaon sa usa ka pundok sa gagmayng isda. Gipakita usab didto nga ang whale shark makahibalo sa eksaktong panahon sa mass spawning sa mga isda aron makaabot sa hustong oras ug mokaon sa daghang itlog ug sperm nga gipagawas sa mga isda. Tungod sa ilang pamaagi sa pagpakaon, dali usab silang makasuyop og microplastics. Tungod niini, napamatud-an karon nga adunay microplastics nga makita sa tae sa whale shark. == Relasyon sa mga Tawo == === Pamatasan ngadto sa mga Divers === Bisan pa sa ilang dako kaayong gidak-on, ang whale sharks dili delikado sa mga tawo. Ang mga batan-ong whale sharks malumo ug usahay makigdula pa gani sa mga divers. Ang mga underwater photographers sama ni Fiona Ayerst nakakuha og mga hulagway nga naglangoy ang whale sharks duol sa mga tawo nga walay bisan unsang peligro. Bisan nga hilumon ug docile sila nga mga isda, hugot nga gidili ang paghikap o pagsakay sa whale sharks sa daghang nasod ug adunay kaakibat nga multa, tungod kay mahimo kini makahatag og seryosong kadaot kanila. Kanunay nga makakita ang mga divers og whale sharks sa Bay Islands sa Honduras, Thailand, Indonesia (Bone Bolango ug Cendrawasih Bay), Philippines, Maldives duol sa Maamigili (South Ari Atoll), sa Red Sea, Western Australia (Ningaloo Reef ug Christmas Island), Taiwan, Panama (Coiba Island), Belize, Tofo Beach sa Mozambique, Sodwana Bay sa South Africa, Galápagos Islands, Saint Helena, Isla Mujeres sa Caribbean Sea, La Paz, Baja California Sur ug Bahía de los Ángeles sa Mexico, Seychelles, West Malaysia, mga isla sa sidlakang peninsular Malaysia, India, Sri Lanka, duol sa Qeshm ug Hengam islands sa Persian Gulf sa Iran, Oman, Fujairah, Puerto Rico, ug uban pang bahin sa Caribbean. Ang mga juvenile whale sharks makita usab duol sa baybayon sa Gulf of Tadjoura duol sa Djibouti sa Horn of Africa. === Kahimtang sa Konserbasyon === Lisod kaayo mahibal-an ang eksaktong gidaghanon sa whale sharks sa tibuok kalibotan tungod kay migratory sila ug lapad kaayo ang ilang habitat. Sa kasamtangan, gibanabana nga adunay mga 130,000 hangtod 200,000 ka whale sharks sa mga kadagatan sa kalibotan. Apan, nagkagamay kini nga populasyon. Sulod sa milabayng 75 ka tuig, mikunhod og mga 50% ang populasyon sa whale sharks sa kalibotan — mga 63% sa Indian ug Pacific Oceans ug sobra 30% sa Atlantic Ocean. Ang mga hulga naglakip sa fishing bycatch, vessel strikes, ug pollution. Tungod niini, gilista sa International Union for Conservation of Nature o IUCN ang whale shark isip endangered species. Niadtong Hunyo 2018, giklasipikar sa New Zealand Department of Conservation ang whale shark isip “Migrant” nga adunay qualifier nga “Secure Overseas” ubos sa New Zealand Threat Classification System. Apil usab kini, uban sa unom pa ka klase sa iho, sa CMS Memorandum of Understanding on the Conservation of Migratory Sharks. Niadtong 1998, gidili sa Philippines ang pagpangisda, pagbaligya, pag-import, ug pag-export sa whale sharks alang sa komersyal nga katuyoan. Gisundan kini sa India niadtong Mayo 2001 ug sa Taiwan niadtong Mayo 2007. Niadtong 2010, ang Gulf of Mexico oil spill mipagawas og mga 4,900,000 ka barrels sa langis ngadto sa habagatang bahin sa Mississippi River Delta — usa ka lugar diin makita ang usa sa matag tulo ka whale shark sightings sa amihanang bahin sa gulf. Gipamatud-an sa sightings nga wala makalikay ang whale sharks sa oil slick nga naa sa ibabaw sa dagat diin sila kasagarang nagakaon sulod sa daghang oras. Wala hinuoy nakitang patay nga whale sharks. Ang species gidugang sa Appendix II sa Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora o CITES niadtong 2003 aron makontrol ang internasyonal nga pagbaligya sa buhing specimens ug ilang mga parte. Niadtong 2014, adunay report nga gatusan ka whale sharks ang ilegal nga gipamatay matag tuig sa China alang sa ilang palikpik, panit, ug lana. Bisan pa sa ilang kadak-on, dili delikado ang whale sharks sa mga tawo. Ang mga batan-ong whale sharks hilumon ug usahay makigdula pa sa mga divers. Ang underwater photographers sama ni Fiona Ayerst nakakuha og hulagway nga naglangoy sila duol sa mga tawo nga walay peligro. Bisan docile sila nga mga isda, ang paghikap o pagsakay sa whale sharks hugot nga gidili ug adunay multa sa kadaghanang nasod, tungod kay mahimo kini makadaot pag-ayo kanila. == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} ccgpmwaccumcixv3bnt848zewuayfza 37021361 37021359 2026-05-21T08:57:16Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021361 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga '''''Rhincodon''''' ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga '''''Rhincodontidae''','' nga sakop sa subclass nga '''''Elasmobranchii''''' sulod sa class nga '''''Chodrinchthyes'''''. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa Yucatán Peninsula, ug sa baybayon sa Gujarat ug kerala. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa Table Bay sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa Cape Town, maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili mammal, ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa South Carolina sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}}Ang Whale shark adunay lapad ug patag nga ulo nga adunay dakong baba ug duha ka gagmayng mata nga nahimutang sa atubangang mga kanto niini. Dili sama sa daghang uban pang iho, ang baba sa whale shark nahimutang sa atubangan sa ulo imbis nga sa ilawom niini. Ang ilang baba mahimong hilabihan ka lapad; usa ka whale shark nga adunay gitas-on nga 12.1 metros (39.7 ka pye) gikatahong adunay baba nga 1.55 metros (5.1 ka pye) ang gilapdon. Ang baba sa whale shark mahimong adunay kapin sa 300 ka han-ay sa gagmayng ngipon ug 20 ka filter pads nga gigamit niini sa filter feeding. Ang Whale shark nakit-an nga adunay mga dermal denticles sa nawong sa ilang eyeballs nga lahi og estruktura kumpara sa mga denticles sa ilang lawas. Kini nga mga dermal denticles, uban sa abilidad sa whale shark nga ipasulod pag-ayo ang ilang mga mata ngadto sa eye sockets, makatabang sa pagpanalipod sa mga mata gikan sa kadaot. Adunay ebidensya nga ang whale shark makahimo og pagkaayo gikan sa seryosong mga samad ug posible usab nga maka-regenerate og gagmayng bahin sa ilang mga fins. Ang ilang mga marka nga porma og tuldok napamatud-ang motubo pag-usab ibabaw sa mga lugar nga nasamdan kaniadto. Ang kompleto ug annotated genome sa whale shark gipatik niadtong 2017. Ang rhodopsin, usa ka pigment nga sensitibo sa kahayag nga makita sa rod cells sa retina, kasagarang sensitibo sa berdeng kahayag ug gigamit aron makakita sa ngitngit nga lugar. Apan sa whale shark ug sa Cloudy catshark, adunay duha ka amino acid substitutions nga naghimo sa pigment nga mas sensitibo sa asul nga kahayag — ang matang sa kahayag nga dominante sa kahiladman sa kadagatan.Usa niini nga mutation naghimo sa rhodopsin nga dali maapektuhan sa taas nga temperatura. Sa tawo, susamang mutation mahimong mosangpot sa congenital stationary night blindness. Kini nga pigment mahimong dili lig-on sa mabaw nga tubig diin mas init ug kompleto ang spectrum sa kahayag. Aron mapanalipdan ang kaugalingon gikan niini nga kahimtang, gi-deactivate sa whale shark ang pigment samtang naa kini sa mabaw nga tubig, tungod kay makasamok kini sa hingpit nga color vision. Sa mas bugnaw nga palibot nga mga 2,000 metros ilawom sa dagat, kini aktibo pag-usab.Kini nga mga mutation nagtugot sa whale shark nga makakita og maayo sa duha ka tumoy sa ilang dako nga vertical range. Ang ilang mga mata usab nawad-an sa tanang cone opsins gawas sa LWS. == Gidak-on == Ang Whale shark mao ang labing dako nga mananap nga dili cetacean sa kalibotan. Ang kinadak-ang gidak-on ug pattern sa pagtubo niini wala pa hingpit masabti. Limitado nga ebidensya, kasagaran gikan sa mga laki, nagpakita nga ang sexual maturity mahitabo sa gitas-on nga mga 8 hangtod 9 metros (26 hangtod 30 ka pye), uban sa posibilidad nga ang mga baye mahimong mahamtong sa susamang gidak-on o mas dako pa. Nagkalainlaing mga pagtuon ang misulay sa pagbanabana sa pagtubo ug kinabuhi sa whale shark pinaagi sa pag-analisar sa mga growth rings sa vertebrae o sa mga sukod gikan sa mga whale shark nga nakita pag-usab sulod sa pila ka tuig. Gigamit kini nga impormasyon aron makahimo og growth curves nga makatagna sa asymptotic length. Ang mga resulta gikan niini nga mga pagtuon nagbanabana og asymptotic lengths gikan sa 15 hangtod 21.9 metros (49 hangtod 72 ka pye). Usa ka pagtuon niadtong 2020 mitan-aw sa pagtubo sa whale sharks sulod sa 10 ka tuig sa palibot sa Ningaloo Reef ug nakahinapos nga ang espesye adunay sexual dimorphism sa gidak-on, diin ang mga baye motubo nga mas dako kaysa mga laki. Nakaplagan sa maong pagtuon nga ang mga laki kasagarang moabot og 8 hangtod 9 metros ang gitas-on. Ang parehas nga pagtuon adunay gamay nga datos bahin sa mga baye apan nagbanabana nga ang ilang average nga gitas-on mga 14.5 metros (48 ka pye). Kini mikunhod ngadto sa 12.1 metros (40 ka pye) kung iapil ang datos gikan sa mga whale shark sa aquarium. Gisulti sa mga tagsulat nga kini nga mga banabana nagrepresentar sa average asymptotic size ug dili ang pinakadako nga posibleng gidak-on. Giila usab nila ang posibilidad sa kalainan sa gidak-on depende sa rehiyon. Kadaghanan sa nangaging mga pagtuon adunay datos nga kasagaran gikan sa mga laki ug walay datos gikan sa mga iho nga kapin sa mga 10 metros (33 ka pye). Dili tanan nga mga pagtuon naghimo og bulag nga growth curves alang sa mga laki ug baye, ug ang uban naghiusa lamang sa datos sa duha ka sekso. Ang mga pagtuon nga adunay sex-specific growth curves nagbanabana og dagkong asymptotic lengths alang sa mga laki nga moabot og 18 metros (59 ka pye) o kapin pa. Apan, kadaghanan sa mga specimen nga magamit mao pa ang mga immature nga laki, nga adunay pipila lamang ka adult nga specimen aron makahatag og tukmang limitasyon sa taas nga bahin sa growth curves. Ang kinadak-ang total length sa espesye dili pa sigurado tungod sa kakulang sa detalyadong dokumentasyon sa pinakadakong mga indibidwal nga gitaho. Adunay mga whale shark nga gikatahong moabot og 18 hangtod 20 metros (59 hangtod 66 ka pye) ang gitas-on sa siyentipikong literatura. Kadaghanan sa mga whale shark nga makita mas gamay pa niini. Ang dagkong whale shark lisod tukmang sukdon, sa yuta man o sa tubig. Kung naa sa yuta, ang pagsukod sa total length mahimong maapektuhan sa posisyon sa ikog — mahimong nakakurba sama sa natural nga porma niini o giunat pag-ayo. Sa nangaging panahon, gigamit ang mga teknik sama sa pagtandi sa mga butang nga adunay nailhang sukod ug paggamit og mga pisi nga adunay mga buol alang sa pagsukod sa tubig, apan kini mahimong dili tukma. Aron mapalambo ang katukma sa pagsukod sa tubig, gigamit ang nagkalainlaing pamaagi sa photogrammetry, lakip ang underwater ug aerial techniques. == Mga Taho sa Dagkong Whale Shark == Sukad pa sa dekada 1800, adunay mga taho bahin sa hilabihan kadagkong Whale shark. Ang pipila niini mao ang mosunod: Niadtong 1868, ang Irish nga natural scientist nga si Edward Perceval Wright nakakuha og pipila ka gagmayng specimen sa whale shark sa Seychelles. Gisultihan siya bahin sa usa ka whale shark nga gisukod nga molapas og 45 ka pye (14 metros). Miangkon usab si Wright nga nakakita siya og mga specimen nga kapin sa 50 ka pye (15 metros) ug nakadungog og mga specimen nga moabot pa og 70 ka pye (21 metros). Si Hugh McCormick Smith mihulagway usab og usa ka higanteng mananap nga nasangit sa usa ka bamboo fish trap sa Thailand niadtong 1919. Ang iho bug-at kaayo aron mabira ngadto sa baybayon, busa walay tukmang sukod nga nakuha. Nakahibalo si Smith gikan sa nagkalainlaing tinubdan nga kini labing menos 10 ka wa ang gitas-on. Giingon niya nga ang usa ka wa mahimong 2 metros (6.6 ka pye) o mga 1.7 hangtod 1.8 metros (5.6–5.9 ka pye), base sa pagsabot sa lokal nga mga mangingisda. Sa ulahi, adunay mga tinubdan nga nagbanabana nga kini nga whale shark mga 18 metros (59 ka pye), bisan pa nga gidudahan ang katukma niini nga banabana. Niadtong 1934, usa ka barko nga ginganlag Maunganui nakabangga og whale shark sa habagatang bahin sa Pacific Ocean. Nasangit ang iho sa prow sa barko, nga adunay mga 15 ka pye (4.6 metros) sa usa ka bahin ug 40 ka pye (12.2 metros) sa pikas bahin, nga nagpasabot og kinatibuk-ang gitas-on nga mga 55 ka pye (17 metros). Sila Scott A. Eckert ug Brent S. Stewart nagtaho og satellite tracking sa mga whale shark gikan 1994 hangtod 1996. Gikan sa 15 ka indibidwal nga ilang nasubay, duha ka baye ang gikatahong adunay gitas-on nga 15 metros (49 ka pye) ug 18 metros (59 ka pye). Usa ka whale shark nga 20.75 metros (68.1 ka pye) ang gitas-on gikatahong nasangit sa baybayon sa Ratnagiri niadtong 1995. Usa usab ka baye nga adunay standard length nga 15 metros (49.2 ka pye) ug gibanabanang total length nga 18.8 metros (61.7 ka pye) gikataho gikan sa Arabian Sea niadtong 2001. Sa usa ka pagtuon niadtong 2015 nga nagrepaso sa gidak-on sa marine megafauna, giisip kini nga baye isip labing kasaligan ug tukmang nasukod nga whale shark. Niadtong Pebrero 7, 2012, usa ka dako nga whale shark nakit-an nga naglutaw mga 150 kilometros (93 ka milya) gikan sa baybayon sa Karachi sa Pakistan. Ang specimen gikatahong adunay gitas-on nga tali sa 11 ug 12 metros (36 hangtod 39 ka pye), uban sa gibana-banang gibug-aton nga mga 15,000 ka kilo (33,000 ka libra). <gallery mode="packed"> File:Rhincodon typus jaws.jpg|Jaws File:Rhincodon typus teeth.jpg|Teeth File:Oeil et spiracle requin-baleine.JPG|Eye File:Journal.pone.0235342.g001--B-Crop-Extract.jpg| Close up showing eyeball denticles File:Walhai 3.jpg|Top of head </gallery> == Pag-apod-apod ug Puy-anan == Ang Whale shark makita sa tanang tropikal ug init-init nga kadagatan. Kini nga isda kasagarang pelagic o nagpuyo sa bukas nga dagat, apan makita usab sa mga dapit sa baybayon ug sa lawom nga kadagatan. Ang mga tracking device nagpakita nga ang whale shark adunay dinamikong pamaagi sa paggamit sa puy-anan, lagmit isip tubag sa pagkaanaa sa ilang tukbonon o pagkaon. Ang mga whale shark nga nakita sa amihanan-sidlakang bahin sa Yucatán Peninsula kasagarang naglangoy duol sa baybayon ug sa nawong sa tubig gikan sa pagsubang sa adlaw hangtod sa tunga-tunga sa hapon. Human niini, regular silang mosaka ug molusad sa lawom nga katubigan sa hapon ug gabii. Mga 95% sa ilang panahon sa paglihok gigugol sa epipelagic depths nga ubos sa 200 metros (660 ka pye), apan regular usab silang molusad sa mas lawom nga bahin nga kapin sa 500 metros (1,600 ka pye), usahay pinaagi sa mubo nga “stutter steps”, tingali alang sa pagpangita og pagkaon. Ang labing lawom nga dive nga natala mao ang 1,928 metros (6,325 ka pye). Nakit-an usab nga ang whale shark mahimong magpabilin sa giladmon nga kapin sa 50 metros (160 ka pye) sulod sa tulo ka adlaw o kapin pa. Ang whale shark usa ka migratory nga espesye ug adunay duha ka nag-unang subpopulations: usa ka Atlantic subpopulation nga gikan sa Maine ug Azores hangtod sa Cape Agulhas sa South Africa, ug usa ka Indo-Pacific subpopulation nga naglangkob sa 75% sa tibuok populasyon sa whale shark. Kasagaran silang makita tali sa 30°N ug 35°S diin ang temperatura sa tubig mas taas sa 21 °C (70 °F), apan nakita usab sila hangtod sa Bay of Fundy sa Canada ug sa Sea of Okhotsk sa amihanan sa Japan, ingon man hangtod sa Victoria sa Australia sa habagatan. Adunay seasonal feeding aggregations sa pipila ka baybaying dapit sama sa Persian Gulf ug Gulf of Oman, Ningaloo Reef, Darwin Island, Quintana Roo sa Mexico, Mafia Island sa Tanzania, Inhambane Province sa Mozambique, sa Philippines, sa palibot sa Mahé sa Seychelles, sa baybayon sa Gujarat ug Kerala sa India, sa Taiwan, habagatang China, ug Qatar. Niadtong 2009, kapin sa 400 ka whale shark ang nagtigom duol sa baybayon sa Yucatán. Kini usa sa labing dagkong panagtapok sa whale shark nga natala. Ang maong aggregations giisip nga usa sa labing kasaligan nga seasonal gatherings alang sa whale shark, diin daghang indibidwal makita matag tuig tali sa Mayo ug Septyembre. Ang kauban nga ecotourism sa maong lugar paspas usab nga mitubo ngadto sa lebel nga giisip nang dili malungtaron. == Pagtubo ug Pagpadaghan == Ang pagtubo, kadugayon sa kinabuhi, ug pagpadaghan sa whale shark wala pa kaayo masabti sa mga siyentista.Gigamit ang mga growth bands sa vertebrae aron mahibal-an ang edad, pagtubo, ug lifespan sa whale shark. Apan kaniadto, wala pa klaro kung kini nga mga growth bands motubo ba matag tuig o kada duha ka tuig. Sa usa ka pagtuon niadtong 2020, gikompara sa mga siyentista ang ratio sa Carbon-14 isotopes nga makita sa growth bands sa vertebrae sa whale shark ngadto sa mga nuclear testing events sa dekada 1950–60. Nakaplagan nila nga ang growth bands maporma matag tuig. Gipakita sa maong pagtuon nga ang usa ka 10 metros (33 ka tiil) nga baye adunay edad nga 50 anyos, samtang ang usa ka 9.9 metros (32 ka tiil) nga laki adunay edad nga 35 anyos. Nagkalain-laing pagtuon usab ang nagbanabana nga ang whale sharks mahimong mabuhi sulod sa mga 80 hangtod kapin 130 ka tuig. Adunay ebidensya nga ang mga laki mas paspas motubo kaysa mga baye sa unang bahin sa ilang kinabuhi, apan sa ulahi mas gamay gihapon ang ilang maximum nga gidak-on. Ang whale sharks dugay pa mahimong sexually mature. Usa ka pagtuon sa mga free-swimming whale sharks nagbanabana nga ang mga laki mahimong hamtong sa pagreproduce sa mga 25 anyos. Wala pa gyud makita ang pagpanganak sa whale sharks, apan duha ka higayon nang nasaksihan ang ilang pagpangasawa sa St Helena. Sa 2019, sa unang higayon, nakuhaan og video gikan sa eroplano ang pagpangasawa sa whale sharks duol sa Ningaloo Reef sa Australia, diin usa ka dako nga laki misulay pagpares sa usa ka mas gamay ug wala pa hamtong nga baye. Ang pagkadakop sa usa ka mga 10.6 metros (35 ka tiil) nga buntis nga baye niadtong Hulyo 1996 nga adunay mga 300 ka anak nagpamatuod nga ang whale sharks kay ovoviviparous. Nagpasabot kini nga ang mga itlog nagpabilin sulod sa lawas sa inahan hangtod mapusa, ug ang baye manganak og buhing anak nga may gitas-on nga 40 hangtod 60 sentimetros (16 hangtod 24 ka pulgada). Adunay ebidensya nga dili tanan nga anak matawo sa usa ka higayon. Ang baye makahuptan og semilya gikan sa usa ka pagpares ug magpadayon og pagpanganak sa dugay nga panahon. Niadtong Marso 7, 2009, nadiskobrehan sa mga marine scientists sa Pilipinas ang gituohang pinakagamay nga buhing whale shark. Ang batan-ong iho nga may gitas-on nga 38 sentimetros (15 ka pulgada) nakit-an nga gihigot ang ikog sa usa ka tukod sa baybayon sa Pilar, Sorsogon, Philippines, ug dayon gipagawas balik sa dagat. Tungod niini nga nadiskobrehan, ang ubang siyentista nagtuo nga ang maong lugar dili lamang feeding ground apan posible usab nga birthing ground. Nakita usab ang mga batan-ong whale sharks ug mga buntis nga baye sa katubigan sa St Helena sa South Atlantic Ocean, diin daghang whale sharks makita panahon sa ting-init. Sa usa ka report sa Rappler niadtong Agosto 2019, nakita ang whale sharks atol sa photo identification activities sa WWF Philippines sa unang tunga sa tuig. Adunay kinatibuk-ang 168 sightings — 64 niini kay “re-sightings” o pagbalik sa mga whale sharks nga una nang na-record. Namatikdan sa WWF nga adunay “very young whale shark juveniles” taliwala sa mga nakita, nga nagpasabot nga ang Ticao Pass posible usab nga pupping ground sa whale sharks ug mas nagdugang sa ecological significance sa maong lugar. Ang dagkong adult female whale sharks, kasagaran mga buntis, makita usab matag season duol sa Galápagos Islands, nga posibleng adunay kalabutan sa ilang reproduction. Sa usa ka pagtuon tali sa 2011 ug 2013, nakit-an nga 91.5% sa whale sharks nga naobserbahan duol sa Darwin Island kay mga adult female. == Pagkaon == Ang whale shark usa ka filter feeder — usa sa tulo lamang ka nailhang filter-feeding shark species sa kalibotan, uban sa basking shark ug megamouth shark. Nagakaon kini og plankton lakip na ang copepods, krill, chaetognaths, jellyfish, itlog sa isda, larvae sa Christmas Island red crab, ug gagmayng nektonic animals sama sa gagmayng pusit o isda sama sa sardinas, anchovies, mackerel, ug gagmayng tuna. Nagakaon usab sila sa dagkong pundok sa itlog panahon sa mass spawning sa mga isda ug corals. Dugang pa, nadiskobrehan nga makakaon ug partially digest usab sila og Sargassum, mao nga mahimong ikonsidera sila nga omnivores. Bisan daghan sila og laray sa gagmayng ngipon, wala kini gamita sa pagpakaon. Ang pagpakaon mahitabo pinaagi sa duha ka paagi: * '''Ram filtration''' — diin ablihan sa whale shark ang iyang baba ug molangoy padulong sa unahan aron musulod ang tubig ug pagkaon sa baba. * '''Active suction feeding''' — diin ablihan ug sirad-an nila ang baba aron masuyop ang daghang tubig nga dayon ipagawas pinaagi sa hasang. Sa duha ka paagi, ang filter pads maoy nagbulag sa pagkaon gikan sa tubig. Kini nga itom nga murag salaan nga mga istruktura gituohang modified gill rakers. Ang whale shark naggamit og cross-flow filtration, diin ang tubig molihok halos parallel sa filter pad imbis nga diretso moagi niini. Samtang ang tubig mogawas, ang mas bug-at nga pagkaon mopadayon ngadto sa likod sa tutunlan. Kini usa ka episyente kaayo nga pamaagi sa pagsala kay makapugong kini sa dali nga pagkabara sa filter pads. Nakita usab ang whale sharks nga mura’g “moubo,” lagmit aron limpyohan ang natigom nga mga partikulo sa ilang filter pads. Ang whale sharks migratory ug molalin aron mangita og pagkaon ug posibleng aron magpadaghan usab. Aktibo silang mga feeder ug kasagaran mangita og lugar nga daghan og plankton o isda. Makakaon sila bisan samtang naglangoy o bisan nagpabilin lang sa usa ka lugar samtang nagsuyop og tubig. Lahi kini sa basking shark nga passive feeder lamang ug kinahanglan molangoy aron mapugos ang tubig nga moagi sa hasang niini. Gibanabana nga ang usa ka juvenile whale shark makahurot og mga 21 kilo (46 pounds) nga plankton matag adlaw. Sa programa sa BBC nga Planet Earth, nakuhanan og video ang usa ka whale shark nga nagakaon sa usa ka pundok sa gagmayng isda. Gipakita usab didto nga ang whale shark makahibalo sa eksaktong panahon sa mass spawning sa mga isda aron makaabot sa hustong oras ug mokaon sa daghang itlog ug sperm nga gipagawas sa mga isda. Tungod sa ilang pamaagi sa pagpakaon, dali usab silang makasuyop og microplastics. Tungod niini, napamatud-an karon nga adunay microplastics nga makita sa tae sa whale shark. == Relasyon sa mga Tawo == === Pamatasan ngadto sa mga Divers === Bisan pa sa ilang dako kaayong gidak-on, ang whale sharks dili delikado sa mga tawo. Ang mga batan-ong whale sharks malumo ug usahay makigdula pa gani sa mga divers. Ang mga underwater photographers sama ni Fiona Ayerst nakakuha og mga hulagway nga naglangoy ang whale sharks duol sa mga tawo nga walay bisan unsang peligro. Bisan nga hilumon ug docile sila nga mga isda, hugot nga gidili ang paghikap o pagsakay sa whale sharks sa daghang nasod ug adunay kaakibat nga multa, tungod kay mahimo kini makahatag og seryosong kadaot kanila. Kanunay nga makakita ang mga divers og whale sharks sa Bay Islands sa Honduras, Thailand, Indonesia (Bone Bolango ug Cendrawasih Bay), Philippines, Maldives duol sa Maamigili (South Ari Atoll), sa Red Sea, Western Australia (Ningaloo Reef ug Christmas Island), Taiwan, Panama (Coiba Island), Belize, Tofo Beach sa Mozambique, Sodwana Bay sa South Africa, Galápagos Islands, Saint Helena, Isla Mujeres sa Caribbean Sea, La Paz, Baja California Sur ug Bahía de los Ángeles sa Mexico, Seychelles, West Malaysia, mga isla sa sidlakang peninsular Malaysia, India, Sri Lanka, duol sa Qeshm ug Hengam islands sa Persian Gulf sa Iran, Oman, Fujairah, Puerto Rico, ug uban pang bahin sa Caribbean. Ang mga juvenile whale sharks makita usab duol sa baybayon sa Gulf of Tadjoura duol sa Djibouti sa Horn of Africa. === Kahimtang sa Konserbasyon === Bisan pa sa ilang dako kaayong gidak-on, ang whale sharks dili delikado sa mga tawo. Ang mga batan-ong whale sharks malumo ug usahay makigdula pa gani sa mga divers. Ang mga underwater photographers sama ni Fiona Ayerst nakakuha og mga hulagway nga naglangoy ang whale sharks duol sa mga tawo nga walay bisan unsang peligro. Bisan nga hilumon ug docile sila nga mga isda, hugot nga gidili ang paghikap o pagsakay sa whale sharks sa daghang nasod ug adunay kaakibat nga multa, tungod kay mahimo kini makahatag og seryosong kadaot kanila. Lisod kaayo mahibal-an ang eksaktong gidaghanon sa whale sharks sa tibuok kalibotan tungod kay migratory sila ug lapad kaayo ang ilang habitat. Sa kasamtangan, gibanabana nga adunay mga 130,000 hangtod 200,000 ka whale sharks sa mga kadagatan sa kalibotan. Apan, nagkagamay kini nga populasyon. Sulod sa milabayng 75 ka tuig, mikunhod og mga 50% ang populasyon sa whale sharks sa kalibotan — mga 63% sa Indian ug Pacific Oceans ug sobra 30% sa Atlantic Ocean. Ang mga hulga naglakip sa fishing bycatch, vessel strikes, ug pollution. Tungod niini, gilista sa International Union for Conservation of Nature o IUCN ang whale shark isip endangered species. Niadtong Hunyo 2018, giklasipikar sa New Zealand Department of Conservation ang whale shark isip “Migrant” nga adunay qualifier nga “Secure Overseas” ubos sa New Zealand Threat Classification System. Apil usab kini, uban sa unom pa ka klase sa iho, sa CMS Memorandum of Understanding on the Conservation of Migratory Sharks. Niadtong 1998, gidili sa Philippines ang pagpangisda, pagbaligya, pag-import, ug pag-export sa whale sharks alang sa komersyal nga katuyoan. Gisundan kini sa India niadtong Mayo 2001 ug sa Taiwan niadtong Mayo 2007. Niadtong 2010, ang Gulf of Mexico oil spill mipagawas og mga 4,900,000 ka barrels sa langis ngadto sa habagatang bahin sa Mississippi River Delta — usa ka lugar diin makita ang usa sa matag tulo ka whale shark sightings sa amihanang bahin sa gulf. Gipamatud-an sa sightings nga wala makalikay ang whale sharks sa oil slick nga naa sa ibabaw sa dagat diin sila kasagarang nagakaon sulod sa daghang oras. Wala hinuoy nakitang patay nga whale sharks. Ang species gidugang sa Appendix II sa Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora o CITES niadtong 2003 aron makontrol ang internasyonal nga pagbaligya sa buhing specimens ug ilang mga parte. Niadtong 2014, adunay report nga gatusan ka whale sharks ang ilegal nga gipamatay matag tuig sa China alang sa ilang palikpik, panit, ug lana. Bisan pa sa ilang kadak-on, dili delikado ang whale sharks sa mga tawo. Ang mga batan-ong whale sharks hilumon ug usahay makigdula pa sa mga divers. Ang underwater photographers sama ni Fiona Ayerst nakakuha og hulagway nga naglangoy sila duol sa mga tawo nga walay peligro. Bisan docile sila nga mga isda, ang paghikap o pagsakay sa whale sharks hugot nga gidili ug adunay multa sa kadaghanang nasod, tungod kay mahimo kini makadaot pag-ayo kanila. === Sa captivity === Ang whale shark popular kaayo sa pipila ka public aquariums nga nag-atiman niini, apan tungod sa ilang dako kaayong gidak-on, nagkinahanglan sila og hilabihan kadakong tangke ug espesyal nga pamaagi sa pagpakaon. Ang ilang kadak-on ug pagkailado maoy hinungdan nga daghang tawo misupak sa pagbutang kanila sa captivity, labi na human sa sayong pagkamatay sa pipila ka whale sharks ug tungod usab sa ubang aquariums nga nagbutang kanila sa gagmay ra kaayong tangke. Ang unang pagsulay sa pag-atiman og whale shark sa captivity nahitabo niadtong 1934 sa Japan, diin usa ka whale shark gipabilin sulod sa mga upat ka bulan sa usa ka natural nga look nga gibutangan og pukot sa Izu. Ang unang pagsulay sa pagbutang og whale shark sulod sa aquarium gisugdan niadtong 1980 sa Okinawa Churaumi Aquarium (nga nailhan kaniadto isip Okinawa Ocean Expo Aquarium) sa Japan. Sukad niadto, daghang whale sharks ang giatiman sa Okinawa, kasagaran gikan sa accidental catches sa mga pukot sa mga mangingisda. Human sa 2009, wala nay nakuha gikan sa maong paagi. Adunay duha nga mga stranded whale sharks usab nga gi-rescue. Ang uban sa mga whale sharks daan nang huyang tungod sa pagkadakop o pagka-stranded, ug ang uban gipagawas pagbalik sa dagat. Sa sinugdanan, ubos ra kaayo ang survival rate sa whale sharks sa captivity. Apan human masulbad ang unang mga problema sa ilang pag-atiman, adunay pipila nga nakabuhi og dugay sa captivity. Ang rekord sa pinakataas nga nabuhi nga whale shark sa captivity kay usa ka indibidwal nga, hangtod 2021, nabuhi na sulod sa kapin 26 ka tuig sa Okinawa Churaumi Aquarium. Human sa Okinawa, nagsugod usab og pag-atiman og whale sharks ang Osaka Aquarium Kaiyukan, ug kadaghanan sa unang research bahin sa pag-atiman sa species gihimo sa duha ka maong institusyon. Sukad sa tunga-tunga sa dekada 1990, daghan pang ubang aquariums ang nag-atiman og whale sharks sa: * Japan * South Korea * China * Taiwan * India * Dubai Ang uban kanila nakapadugay og atiman sa whale sharks sulod sa mga tuig, samtang ang uban kay mubo ra kaayo ang panahon. Ang whale shark nga giatiman sa Atlantis, The Palm sa Dubai gi-rescue gikan sa mabaw nga tubig niadtong 2008 nga adunay daghang samad sa palikpik. Human sa rehabilitation, gipagawas kini balik sa dagat niadtong 2010 human mabuhi sulod sa 19 ka bulan sa captivity. Ang Marine Life Park sa Singapore adunay plano kaniadto nga mag-atiman og whale sharks apan gikansela nila kini nga plano niadtong 2009. Gawas sa Asia, ang una ug hangtod karon bugtong lugar nga nag-atiman og whale sharks mao ang Georgia Aquarium sa Atlanta, United States. Talagsaon kini tungod sa kalisod ug kadugayon sa transportasyon sa mga iho padulong sa aquarium, nga mahimong moabot og 28 hangtod 36 ka oras. Hangtod Agosto 2025, usa na lang ka whale shark ang naa sa Georgia Aquarium — usa ka laki nga ginganlan og Yushan nga miabot niadtong 2007. Ang duha ka unang laki nga whale sharks sa Georgia Aquarium nga sila Ralph ug Norton namatay niadtong 2007. Si Trixie namatay niadtong 2020, si Alice niadtong 2021, ug si Taroko niadtong 2025. Ang tanan nga whale sharks sa Georgia Aquarium gi-import gikan sa Taiwan ug gikan sa commercial fishing quota sa maong species, nga kasagarang gamiton didto isip pagkaon. Gisira sa Taiwan ang maong fishery sa hingpit niadtong 2008. === Kultura sa mga Tawo === Sa Madagascar, gitawag ang whale shark nga '''marokintana''' sa pinulongang Malagasy, nga nagpasabot og “daghang bituon,” tungod sa hitsura sa mga marka sa likod sa iho nga murag mga bituon. Sa Philippines, gitawag kini nga '''butanding''' ug '''balilan'''. Ang whale shark makita usab sa likod nga bahin sa Philippine 100-peso bill. Sumala sa balaod, ang mga snorkelers kinahanglan magpabiling mga 4 ka tiil (1.2 metros) ang gilay-on gikan sa mga iho, ug adunay multa ug posible nga prisohan alang sa bisan kinsa nga mohikap sa mga hayop. Ang whale shark nailhan isip '''jinbei-zame''' sa Japan tungod kay ang mga marka niini susama sa mga disenyo nga kasagarang makita sa jinbei nga sinina. Sa Indonesia, gitawag kini nga '''gurano bintang''' (nga nagpasabot og “bituon gikan sa sidlakan”) sa Sulawesi ug Papua nga rehiyon, ug usab '''gêgêr lintang''' (nagpasabot og “likod nga adunay bituon”) sa Eastern Java. Sa Vietnam, nailhan kini isip '''ca ong''', nga literal nga nagpasabot og “sir fish.” Ang whale shark makita usab sa 2015–2017 nga edisyon sa 1000 rufiyaa banknote sa Maldives uban sa green turtle. == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} lrve6nqekctl2r81qm8lox1i3m9hkfr 37021362 37021361 2026-05-21T09:32:55Z Jhe098 134117 Nag translate og artikulo nga cebuano gikan sa english 37021362 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ''Rhincodon typus'' | status = VU | image = Rhincodon typus.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Elasmobranchii]] | ordo = [[Orectolobiformes]] | familia = [[Rhincodontidae]] | genus = [[Rhincodon]] | species = '''Rhincodon typus''' | binomial = Rhincodon typus | binomial_authority = [[Smith (awtor)|Smith]], 1828 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Chondrichthyes]] | synonyms = ''Rhinodon pentalineatus'' <small>[[Kamakiche Kishinouye|Kishinouye]], 1901</small><ref name = "col481441"/><br>''Micristodus punctatus'' <small>[[Gill (awtor)|Gill]], 1865</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1845</small><ref name = "col480119"/><br>''Rhinodon typicus'' <small>Müller & Henle, 1839</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhineodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhiniodon typus'' <small>([[Smith (awtor)|Smith]], 1828)</small><ref name = "col481441"/><br>''Rhicodon typus'' <small>[[Smith (awtor)|Smith]], 1828</small><ref name = "col481441"/> | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Ang Whale shark usa ka hinay molihok ug filter-feeding nga carpet shark, ug kini ang labing dako nga buhing espesye sa isda nga nailhan karon. Ang usa ka indibidwal nga adunay gitas-on nga 18.8 metros (61.7 ka pye) giisip nga labing dako nga kasaligan nga narekord. Ang whale shark naghupot og daghang rekord sa gidak-on sa gingharian sa mga mananap, labi na nga kini ang labing dako nga buhing mananap nga dili cetacean. Kini usab ang bugtong buhing espesye sa genus nga [[Rhincodon]] ug ang bugtong buhing miyembro sa pamilya nga [[Rhincodontidae]]'','' nga sakop sa subclass nga [[Elasmobranchii]] sulod sa class nga [[Chondrichthyes|Chodrinchthyes]]. Sa wala pa ang 1984, giklasipikar kini isip '''''Rhiniodon''''' ubos sa pamilya nga '''''Rhincodon ferriolensis''''', gihulagway sa Europa (lagmit sa Spain) Sa ulahing bahin sa Burdigalian nga yugto. Ang Whale shark usa ka aktibong filter feeder nga kasagarang mokaon og plankton, krill, itlog sa isda, ug gagmayng nag tapok nga mga isda sama sa sardinas ug anchovy. Ang maong iho makahimo og pagproseso og kapin sa 6,000 ka litro nga tubig matag oras pinaagi sa iyang espesyal nga sieve-like nga mga gill pads. Ang whale shark usa ka hayop nga kusog mobalhin-balhin sa lainlaing lugar, ug kini makabiyahe og liboan ka milya tabok sa tropikal nga kadagatan aron mangita og pagkaon depende sa panahon. Adunay dagkong ug kanunay mahitabo nga feeding aggregations sa mga dapit sa baybayon sama sa Ningaloo Reef, sa [[Península de Yucatán|Yucatán Peninsula]], ug sa baybayon sa [[Gujarat]] ug [[Kerala Backwaters|Kerala]]. Bisan pa sa iyang kadak-on ang whale shark malumo ug dili hulga sa mga tawo. Sa pagkakaron, gilista kini isip usa ka Endangered nga espeye sa International Union for Conservation of Nature Red List tungod sa pagkunhod sa populasyon nga kapin sa 50% sulod sa milabayng 75 ka tuig, nga nag-una tungod sa target nga pagpangisda, pag padakop isip bycatch sa ubang pangisdaan, ug pagbangga sa dagkong mga barko. Ang Whale shark makita sa bukas nga katubigan sa tanang tropikal nga kadagatan. Talagsaon kini makita sa tubig nga ubos sa 21 °C (70 °F). Ang gibanabana nga kinabuhi sa whale shark anaa tali sa 80 hangtod 130 ka tuig, base sa mga pagtuon sa pagtubo sa mga banda sa ilang vertebrae ug sa gidaghanon sa pagtubo sa mga whale shark nga libre nga naglangoy sa kadagatan. Ang Whale shark unang nailhan isip lahi nga espensye niadtong Abril 1828 human maharpoon ang usa ka specimen nga adunay gitas-on nga 4.6 metros (15 ka pye) sa [[Table Bay]] sa South Africa. Si Andrew Smith, usa ka military doctor nga kauban sa mga sundalong Britaniko nga nakabase sa [[Cape Town]], maoy mihulagway niini sa sunod tuig. Ang ngalan nga "whale shark" nagtumong sa dagway ug kadak-on sa maong mananap; kini usa ka isda ug dili [[Mamipero|mammal]], ug sama sa tanang iho, dili kini suod nga paryente sa mga balyena. == Ebolusyon == Ang Whale shark usa sa labing karaang espesye sa iho nga buhi pa hangtod karon. Ang labing unang fossil nga mga ngipon niini nga nailhan nakit-an gikan pa sa ulahing yugto sa Oligocene sa [[South Carolina]] sa United States. Ang ilang mga ngipon mas misamot og pagkaylap sa nagkalainglaing lugar sugod sa sayong yugto sa Miocene, diin nakit-an usab kini sa ubangbahin sa sidlakang Estados Unidos habagatang France, ug Costa Rica. == Deskripsyon == {{commonscat|Rhincodon typus}}Ang Whale shark adunay lapad ug patag nga ulo nga adunay dakong baba ug duha ka gagmayng mata nga nahimutang sa atubangang mga kanto niini. Dili sama sa daghang uban pang iho, ang baba sa whale shark nahimutang sa atubangan sa ulo imbis nga sa ilawom niini. Ang ilang baba mahimong hilabihan ka lapad; usa ka whale shark nga adunay gitas-on nga 12.1 metros (39.7 ka pye) gikatahong adunay baba nga 1.55 metros (5.1 ka pye) ang gilapdon. Ang baba sa whale shark mahimong adunay kapin sa 300 ka han-ay sa gagmayng ngipon ug 20 ka filter pads nga gigamit niini sa filter feeding. Ang Whale shark nakit-an nga adunay mga dermal denticles sa nawong sa ilang eyeballs nga lahi og estruktura kumpara sa mga denticles sa ilang lawas. Kini nga mga dermal denticles, uban sa abilidad sa whale shark nga ipasulod pag-ayo ang ilang mga mata ngadto sa eye sockets, makatabang sa pagpanalipod sa mga mata gikan sa kadaot. Adunay ebidensya nga ang whale shark makahimo og pagkaayo gikan sa seryosong mga samad ug posible usab nga maka-regenerate og gagmayng bahin sa ilang mga fins. Ang ilang mga marka nga porma og tuldok napamatud-ang motubo pag-usab ibabaw sa mga lugar nga nasamdan kaniadto. Ang kompleto ug annotated genome sa whale shark gipatik niadtong 2017. Ang Rhodopsin, usa ka pigment nga sensitibo sa kahayag nga makita sa rod cells sa retina, kasagarang sensitibo sa berdeng kahayag ug gigamit aron makakita sa ngitngit nga lugar. Apan sa whale shark ug sa Cloudy catshark, adunay duha ka amino acid substitutions nga naghimo sa pigment nga mas sensitibo sa asul nga kahayag — ang matang sa kahayag nga dominante sa kahiladman sa kadagatan.Usa niini nga mutation naghimo sa rhodopsin nga dali maapektuhan sa taas nga temperatura. Sa tawo, susamang mutation mahimong mosangpot sa congenital stationary night blindness. Kini nga pigment mahimong dili lig-on sa mabaw nga tubig diin mas init ug kompleto ang spectrum sa kahayag. Aron mapanalipdan ang kaugalingon gikan niini nga kahimtang, gi-deactivate sa whale shark ang pigment samtang naa kini sa mabaw nga tubig, tungod kay makasamok kini sa hingpit nga color vision. Sa mas bugnaw nga palibot nga mga 2,000 metros ilawom sa dagat, kini aktibo pag-usab.Kini nga mga mutation nagtugot sa whale shark nga makakita og maayo sa duha ka tumoy sa ilang dako nga vertical range. Ang ilang mga mata usab nawad-an sa tanang cone opsins gawas sa LWS. == Gidak-on == Ang Whale shark mao ang labing dako nga mananap nga dili cetacean sa kalibotan. Ang kinadak-ang gidak-on ug pattern sa pagtubo niini wala pa hingpit masabti. Limitado nga ebidensya, kasagaran gikan sa mga laki, nagpakita nga ang sexual maturity mahitabo sa gitas-on nga mga 8 hangtod 9 metros (26 hangtod 30 ka pye), uban sa posibilidad nga ang mga baye mahimong mahamtong sa susamang gidak-on o mas dako pa. Nagkalainlaing mga pagtuon ang misulay sa pagbanabana sa pagtubo ug kinabuhi sa whale shark pinaagi sa pag-analisar sa mga growth rings sa vertebrae o sa mga sukod gikan sa mga whale shark nga nakita pag-usab sulod sa pila ka tuig. Gigamit kini nga impormasyon aron makahimo og growth curves nga makatagna sa asymptotic length. Ang mga resulta gikan niini nga mga pagtuon nagbanabana og asymptotic lengths gikan sa 15 hangtod 21.9 metros (49 hangtod 72 ka pye). Usa ka pagtuon niadtong 2020 mitan-aw sa pagtubo sa whale sharks sulod sa 10 ka tuig sa palibot sa Ningaloo Reef ug nakahinapos nga ang espesye adunay sexual dimorphism sa gidak-on, diin ang mga baye motubo nga mas dako kaysa mga laki. Nakaplagan sa maong pagtuon nga ang mga laki kasagarang moabot og 8 hangtod 9 metros ang gitas-on. Ang parehas nga pagtuon adunay gamay nga datos bahin sa mga baye apan nagbanabana nga ang ilang average nga gitas-on mga 14.5 metros (48 ka pye). Kini mikunhod ngadto sa 12.1 metros (40 ka pye) kung iapil ang datos gikan sa mga whale shark sa aquarium. Gisulti sa mga tagsulat nga kini nga mga banabana nagrepresentar sa average asymptotic size ug dili ang pinakadako nga posibleng gidak-on. Giila usab nila ang posibilidad sa kalainan sa gidak-on depende sa rehiyon. Kadaghanan sa nangaging mga pagtuon adunay datos nga kasagaran gikan sa mga laki ug walay datos gikan sa mga iho nga kapin sa mga 10 metros (33 ka pye). Dili tanan nga mga pagtuon naghimo og bulag nga growth curves alang sa mga laki ug baye, ug ang uban naghiusa lamang sa datos sa duha ka sekso. Ang mga pagtuon nga adunay sex-specific growth curves nagbanabana og dagkong asymptotic lengths alang sa mga laki nga moabot og 18 metros (59 ka pye) o kapin pa. Apan, kadaghanan sa mga specimen nga magamit mao pa ang mga immature nga laki, nga adunay pipila lamang ka adult nga specimen aron makahatag og tukmang limitasyon sa taas nga bahin sa growth curves. Ang kinadak-ang total length sa espesye dili pa sigurado tungod sa kakulang sa detalyadong dokumentasyon sa pinakadakong mga indibidwal nga gitaho. Adunay mga whale shark nga gikatahong moabot og 18 hangtod 20 metros (59 hangtod 66 ka pye) ang gitas-on sa siyentipikong literatura. Kadaghanan sa mga whale shark nga makita mas gamay pa niini. Ang dagkong whale shark lisod tukmang sukdon, sa yuta man o sa tubig. Kung naa sa yuta, ang pagsukod sa total length mahimong maapektuhan sa posisyon sa ikog — mahimong nakakurba sama sa natural nga porma niini o giunat pag-ayo. Sa nangaging panahon, gigamit ang mga teknik sama sa pagtandi sa mga butang nga adunay nailhang sukod ug paggamit og mga pisi nga adunay mga buol alang sa pagsukod sa tubig, apan kini mahimong dili tukma. Aron mapalambo ang katukma sa pagsukod sa tubig, gigamit ang nagkalainlaing pamaagi sa photogrammetry, lakip ang underwater ug aerial techniques. === Mga Taho sa Dagkong Whale Shark === Sukad pa sa dekada 1800, adunay mga taho bahin sa hilabihan kadagkong Whale shark. Ang pipila niini mao ang mosunod: Niadtong 1868, ang Irish nga natural scientist nga si Edward Perceval Wright nakakuha og pipila ka gagmayng specimen sa whale shark sa Seychelles. Gisultihan siya bahin sa usa ka whale shark nga gisukod nga molapas og 45 ka pye (14 metros). Miangkon usab si Wright nga nakakita siya og mga specimen nga kapin sa 50 ka pye (15 metros) ug nakadungog og mga specimen nga moabot pa og 70 ka pye (21 metros). Si Hugh McCormick Smith mihulagway usab og usa ka higanteng mananap nga nasangit sa usa ka bamboo fish trap sa Thailand niadtong 1919. Ang iho bug-at kaayo aron mabira ngadto sa baybayon, busa walay tukmang sukod nga nakuha. Nakahibalo si Smith gikan sa nagkalainlaing tinubdan nga kini labing menos 10 ka wa ang gitas-on. Giingon niya nga ang usa ka wa mahimong 2 metros (6.6 ka pye) o mga 1.7 hangtod 1.8 metros (5.6–5.9 ka pye), base sa pagsabot sa lokal nga mga mangingisda. Sa ulahi, adunay mga tinubdan nga nagbanabana nga kini nga whale shark mga 18 metros (59 ka pye), bisan pa nga gidudahan ang katukma niini nga banabana. Niadtong 1934, usa ka barko nga ginganlag [[Maunganui]] nakabangga og whale shark sa habagatang bahin sa Pacific Ocean. Nasangit ang iho sa prow sa barko, nga adunay mga 15 ka pye (4.6 metros) sa usa ka bahin ug 40 ka pye (12.2 metros) sa pikas bahin, nga nagpasabot og kinatibuk-ang gitas-on nga mga 55 ka pye (17 metros). Sila Scott A. Eckert ug Brent S. Stewart nagtaho og satellite tracking sa mga whale shark gikan 1994 hangtod 1996. Gikan sa 15 ka indibidwal nga ilang nasubay, duha ka baye ang gikatahong adunay gitas-on nga 15 metros (49 ka pye) ug 18 metros (59 ka pye). Usa ka whale shark nga 20.75 metros (68.1 ka pye) ang gitas-on gikatahong nasangit sa baybayon sa Ratnagiri niadtong 1995. Usa usab ka baye nga adunay standard length nga 15 metros (49.2 ka pye) ug gibanabanang total length nga 18.8 metros (61.7 ka pye) gikataho gikan sa Arabian Sea niadtong 2001. Sa usa ka pagtuon niadtong 2015 nga nagrepaso sa gidak-on sa marine megafauna, giisip kini nga baye isip labing kasaligan ug tukmang nasukod nga whale shark. Niadtong Pebrero 7, 2012, usa ka dako nga whale shark nakit-an nga naglutaw mga 150 kilometros (93 ka milya) gikan sa baybayon sa Karachi sa Pakistan. Ang specimen gikatahong adunay gitas-on nga tali sa 11 ug 12 metros (36 hangtod 39 ka pye), uban sa gibana-banang gibug-aton nga mga 15,000 ka kilo (33,000 ka libra). <gallery mode="packed"> File:Rhincodon typus jaws.jpg|Jaws File:Rhincodon typus teeth.jpg|Teeth File:Oeil et spiracle requin-baleine.JPG|Eye File:Journal.pone.0235342.g001--B-Crop-Extract.jpg| Close up showing eyeball denticles File:Walhai 3.jpg|Top of head </gallery> == Pag-apod-apod ug Puy-anan == Ang Whale shark makita sa tanang tropikal ug init-init nga kadagatan. Kini nga isda kasagarang pelagic o nagpuyo sa bukas nga dagat, apan makita usab sa mga dapit sa baybayon ug sa lawom nga kadagatan. Ang mga tracking device nagpakita nga ang whale shark adunay dinamikong pamaagi sa paggamit sa puy-anan, lagmit isip tubag sa pagkaanaa sa ilang tukbonon o pagkaon. Ang mga whale shark nga nakita sa amihanan-sidlakang bahin sa Yucatán Peninsula kasagarang naglangoy duol sa baybayon ug sa nawong sa tubig gikan sa pagsubang sa adlaw hangtod sa tunga-tunga sa hapon. Human niini, regular silang mosaka ug molusad sa lawom nga katubigan sa hapon ug gabii. Mga 95% sa ilang panahon sa paglihok gigugol sa epipelagic depths nga ubos sa 200 metros (660 ka pye), apan regular usab silang molusad sa mas lawom nga bahin nga kapin sa 500 metros (1,600 ka pye), usahay pinaagi sa mubo nga “stutter steps”, tingali alang sa pagpangita og pagkaon. Ang labing lawom nga dive nga natala mao ang 1,928 metros (6,325 ka pye). Nakit-an usab nga ang whale shark mahimong magpabilin sa giladmon nga kapin sa 50 metros (160 ka pye) sulod sa tulo ka adlaw o kapin pa. Ang whale shark usa ka migratory nga espesye ug adunay duha ka nag-unang subpopulations: usa ka Atlantic subpopulation nga gikan sa [[Maine]] ug [[Azores]] hangtod sa [[Cape Agulhas (punta)|Cape Agulhas]] sa South Africa, ug usa ka Indo-Pacific subpopulation nga naglangkob sa 75% sa tibuok populasyon sa whale shark. Kasagaran silang makita tali sa 30°N ug 35°S diin ang temperatura sa tubig mas taas sa 21 °C (70 °F), apan nakita usab sila hangtod sa Bay of Fundy sa Canada ug sa Sea of Okhotsk sa amihanan sa Japan, ingon man hangtod sa Victoria sa Australia sa habagatan. Adunay seasonal feeding aggregations sa pipila ka baybaying dapit sama sa Persian Gulf ug Gulf of Oman, Ningaloo Reef, Darwin Island, Quintana Roo sa Mexico, Mafia Island sa Tanzania, Inhambane Province sa Mozambique, sa Philippines, sa palibot sa Mahé sa Seychelles, sa baybayon sa Gujarat ug Kerala sa India, sa Taiwan, habagatang China, ug Qatar. Niadtong 2009, kapin sa 400 ka whale shark ang nagtigom duol sa baybayon sa Yucatán. Kini usa sa labing dagkong panagtapok sa whale shark nga natala. Ang maong aggregations giisip nga usa sa labing kasaligan nga seasonal gatherings alang sa whale shark, diin daghang indibidwal makita matag tuig tali sa Mayo ug Septyembre. Ang kauban nga ecotourism sa maong lugar paspas usab nga mitubo ngadto sa lebel nga giisip nang dili malungtaron. == Pagtubo ug Pagpadaghan == Ang pagtubo, kadugayon sa kinabuhi, ug pagpadaghan sa whale shark wala pa kaayo masabti sa mga siyentista.Gigamit ang mga growth bands sa vertebrae aron mahibal-an ang edad, pagtubo, ug lifespan sa whale shark. Apan kaniadto, wala pa klaro kung kini nga mga growth bands motubo ba matag tuig o kada duha ka tuig. Sa usa ka pagtuon niadtong 2020, gikompara sa mga siyentista ang ratio sa Carbon-14 isotopes nga makita sa growth bands sa vertebrae sa whale shark ngadto sa mga nuclear testing events sa dekada 1950–60. Nakaplagan nila nga ang growth bands maporma matag tuig. Gipakita sa maong pagtuon nga ang usa ka 10 metros (33 ka tiil) nga baye adunay edad nga 50 anyos, samtang ang usa ka 9.9 metros (32 ka tiil) nga laki adunay edad nga 35 anyos. Nagkalain-laing pagtuon usab ang nagbanabana nga ang whale sharks mahimong mabuhi sulod sa mga 80 hangtod kapin 130 ka tuig. Adunay ebidensya nga ang mga laki mas paspas motubo kaysa mga baye sa unang bahin sa ilang kinabuhi, apan sa ulahi mas gamay gihapon ang ilang maximum nga gidak-on. Ang whale sharks dugay pa mahimong sexually mature. Usa ka pagtuon sa mga free-swimming whale sharks nagbanabana nga ang mga laki mahimong hamtong sa pagreproduce sa mga 25 anyos. Wala pa gyud makita ang pagpanganak sa whale sharks, apan duha ka higayon nang nasaksihan ang ilang pagpangasawa sa St Helena. Sa 2019, sa unang higayon, nakuhaan og video gikan sa eroplano ang pagpangasawa sa whale sharks duol sa Ningaloo Reef sa Australia, diin usa ka dako nga laki misulay pagpares sa usa ka mas gamay ug wala pa hamtong nga baye. Ang pagkadakop sa usa ka mga 10.6 metros (35 ka tiil) nga buntis nga baye niadtong Hulyo 1996 nga adunay mga 300 ka anak nagpamatuod nga ang whale sharks kay ovoviviparous. Nagpasabot kini nga ang mga itlog nagpabilin sulod sa lawas sa inahan hangtod mapusa, ug ang baye manganak og buhing anak nga may gitas-on nga 40 hangtod 60 sentimetros (16 hangtod 24 ka pulgada). Adunay ebidensya nga dili tanan nga anak matawo sa usa ka higayon. Ang baye makahuptan og semilya gikan sa usa ka pagpares ug magpadayon og pagpanganak sa dugay nga panahon. Niadtong Marso 7, 2009, nadiskobrehan sa mga marine scientists sa Pilipinas ang gituohang pinakagamay nga buhing whale shark. Ang batan-ong iho nga may gitas-on nga 38 sentimetros (15 ka pulgada) nakit-an nga gihigot ang ikog sa usa ka tukod sa baybayon sa Pilar, Sorsogon, Philippines, ug dayon gipagawas balik sa dagat. Tungod niini nga nadiskobrehan, ang ubang siyentista nagtuo nga ang maong lugar dili lamang feeding ground apan posible usab nga birthing ground. Nakita usab ang mga batan-ong whale sharks ug mga buntis nga baye sa katubigan sa St Helena sa South Atlantic Ocean, diin daghang whale sharks makita panahon sa ting-init. Sa usa ka report sa Rappler niadtong Agosto 2019, nakita ang whale sharks atol sa photo identification activities sa WWF Philippines sa unang tunga sa tuig. Adunay kinatibuk-ang 168 sightings — 64 niini kay “re-sightings” o pagbalik sa mga whale sharks nga una nang na-record. Namatikdan sa WWF nga adunay “very young whale shark juveniles” taliwala sa mga nakita, nga nagpasabot nga ang Ticao Pass posible usab nga pupping ground sa whale sharks ug mas nagdugang sa ecological significance sa maong lugar. Ang dagkong adult female whale sharks, kasagaran mga buntis, makita usab matag season duol sa Galápagos Islands, nga posibleng adunay kalabutan sa ilang reproduction. Sa usa ka pagtuon tali sa 2011 ug 2013, nakit-an nga 91.5% sa whale sharks nga naobserbahan duol sa Darwin Island kay mga adult female. == Pagkaon == Ang whale shark usa ka filter feeder — usa sa tulo lamang ka nailhang filter-feeding shark species sa kalibotan, uban sa basking shark ug megamouth shark. Nagakaon kini og plankton lakip na ang copepods, krill, chaetognaths, jellyfish, itlog sa isda, larvae sa Christmas Island red crab, ug gagmayng nektonic animals sama sa gagmayng pusit o isda sama sa sardinas, anchovies, mackerel, ug gagmayng tuna. Nagakaon usab sila sa dagkong pundok sa itlog panahon sa mass spawning sa mga isda ug corals. Dugang pa, nadiskobrehan nga makakaon ug partially digest usab sila og Sargassum, mao nga mahimong ikonsidera sila nga omnivores. Bisan daghan sila og laray sa gagmayng ngipon, wala kini gamita sa pagpakaon. Ang pagpakaon mahitabo pinaagi sa duha ka paagi: * '''Ram filtration''' — diin ablihan sa whale shark ang iyang baba ug molangoy padulong sa unahan aron musulod ang tubig ug pagkaon sa baba. * '''Active suction feeding''' — diin ablihan ug sirad-an nila ang baba aron masuyop ang daghang tubig nga dayon ipagawas pinaagi sa hasang. Sa duha ka paagi, ang filter pads maoy nagbulag sa pagkaon gikan sa tubig. Kini nga itom nga murag salaan nga mga istruktura gituohang modified gill rakers. Ang whale shark naggamit og cross-flow filtration, diin ang tubig molihok halos parallel sa filter pad imbis nga diretso moagi niini. Samtang ang tubig mogawas, ang mas bug-at nga pagkaon mopadayon ngadto sa likod sa tutunlan. Kini usa ka episyente kaayo nga pamaagi sa pagsala kay makapugong kini sa dali nga pagkabara sa filter pads. Nakita usab ang whale sharks nga mura’g “moubo,” lagmit aron limpyohan ang natigom nga mga partikulo sa ilang filter pads. Ang whale sharks migratory ug molalin aron mangita og pagkaon ug posibleng aron magpadaghan usab. Aktibo silang mga feeder ug kasagaran mangita og lugar nga daghan og plankton o isda. Makakaon sila bisan samtang naglangoy o bisan nagpabilin lang sa usa ka lugar samtang nagsuyop og tubig. Lahi kini sa basking shark nga passive feeder lamang ug kinahanglan molangoy aron mapugos ang tubig nga moagi sa hasang niini. Gibanabana nga ang usa ka juvenile whale shark makahurot og mga 21 kilo (46 pounds) nga plankton matag adlaw. Sa programa sa BBC nga Planet Earth, nakuhanan og video ang usa ka whale shark nga nagakaon sa usa ka pundok sa gagmayng isda. Gipakita usab didto nga ang whale shark makahibalo sa eksaktong panahon sa mass spawning sa mga isda aron makaabot sa hustong oras ug mokaon sa daghang itlog ug sperm nga gipagawas sa mga isda. Tungod sa ilang pamaagi sa pagpakaon, dali usab silang makasuyop og microplastics. Tungod niini, napamatud-an karon nga adunay microplastics nga makita sa tae sa whale shark. == Relasyon sa mga Tawo == === Pamatasan ngadto sa mga Divers === Bisan pa sa ilang dako kaayong gidak-on, ang whale sharks dili delikado sa mga tawo. Ang mga batan-ong whale sharks malumo ug usahay makigdula pa gani sa mga divers. Ang mga underwater photographers sama ni Fiona Ayerst nakakuha og mga hulagway nga naglangoy ang whale sharks duol sa mga tawo nga walay bisan unsang peligro. Bisan nga hilumon ug docile sila nga mga isda, hugot nga gidili ang paghikap o pagsakay sa whale sharks sa daghang nasod ug adunay kaakibat nga multa, tungod kay mahimo kini makahatag og seryosong kadaot kanila. Kanunay nga makakita ang mga divers og whale sharks sa Bay Islands sa Honduras, Thailand, Indonesia (Bone Bolango ug Cendrawasih Bay), Philippines, Maldives duol sa Maamigili (South Ari Atoll), sa Red Sea, Western Australia (Ningaloo Reef ug Christmas Island), Taiwan, Panama (Coiba Island), Belize, Tofo Beach sa Mozambique, Sodwana Bay sa South Africa, Galápagos Islands, Saint Helena, Isla Mujeres sa Caribbean Sea, La Paz, Baja California Sur ug Bahía de los Ángeles sa Mexico, Seychelles, West Malaysia, mga isla sa sidlakang peninsular Malaysia, India, Sri Lanka, duol sa Qeshm ug Hengam islands sa Persian Gulf sa Iran, Oman, Fujairah, Puerto Rico, ug uban pang bahin sa Caribbean. Ang mga juvenile whale sharks makita usab duol sa baybayon sa Gulf of Tadjoura duol sa Djibouti sa Horn of Africa. === Kahimtang sa Konserbasyon === Bisan pa sa ilang dako kaayong gidak-on, ang whale sharks dili delikado sa mga tawo. Ang mga batan-ong whale sharks malumo ug usahay makigdula pa gani sa mga divers. Ang mga underwater photographers sama ni Fiona Ayerst nakakuha og mga hulagway nga naglangoy ang whale sharks duol sa mga tawo nga walay bisan unsang peligro. Bisan nga hilumon ug docile sila nga mga isda, hugot nga gidili ang paghikap o pagsakay sa whale sharks sa daghang nasod ug adunay kaakibat nga multa, tungod kay mahimo kini makahatag og seryosong kadaot kanila. Lisod kaayo mahibal-an ang eksaktong gidaghanon sa whale sharks sa tibuok kalibotan tungod kay migratory sila ug lapad kaayo ang ilang habitat. Sa kasamtangan, gibanabana nga adunay mga 130,000 hangtod 200,000 ka whale sharks sa mga kadagatan sa kalibotan. Apan, nagkagamay kini nga populasyon. Sulod sa milabayng 75 ka tuig, mikunhod og mga 50% ang populasyon sa whale sharks sa kalibotan — mga 63% sa Indian ug Pacific Oceans ug sobra 30% sa Atlantic Ocean. Ang mga hulga naglakip sa fishing bycatch, vessel strikes, ug pollution. Tungod niini, gilista sa International Union for Conservation of Nature o IUCN ang whale shark isip endangered species. Niadtong Hunyo 2018, giklasipikar sa New Zealand Department of Conservation ang whale shark isip “Migrant” nga adunay qualifier nga “Secure Overseas” ubos sa New Zealand Threat Classification System. Apil usab kini, uban sa unom pa ka klase sa iho, sa CMS Memorandum of Understanding on the Conservation of Migratory Sharks. Niadtong 1998, gidili sa Philippines ang pagpangisda, pagbaligya, pag-import, ug pag-export sa whale sharks alang sa komersyal nga katuyoan. Gisundan kini sa India niadtong Mayo 2001 ug sa Taiwan niadtong Mayo 2007. Niadtong 2010, ang Gulf of Mexico oil spill mipagawas og mga 4,900,000 ka barrels sa langis ngadto sa habagatang bahin sa Mississippi River Delta — usa ka lugar diin makita ang usa sa matag tulo ka whale shark sightings sa amihanang bahin sa gulf. Gipamatud-an sa sightings nga wala makalikay ang whale sharks sa oil slick nga naa sa ibabaw sa dagat diin sila kasagarang nagakaon sulod sa daghang oras. Wala hinuoy nakitang patay nga whale sharks. Ang species gidugang sa Appendix II sa Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora o CITES niadtong 2003 aron makontrol ang internasyonal nga pagbaligya sa buhing specimens ug ilang mga parte. Niadtong 2014, adunay report nga gatusan ka whale sharks ang ilegal nga gipamatay matag tuig sa China alang sa ilang palikpik, panit, ug lana. Bisan pa sa ilang kadak-on, dili delikado ang whale sharks sa mga tawo. Ang mga batan-ong whale sharks hilumon ug usahay makigdula pa sa mga divers. Ang underwater photographers sama ni Fiona Ayerst nakakuha og hulagway nga naglangoy sila duol sa mga tawo nga walay peligro. Bisan docile sila nga mga isda, ang paghikap o pagsakay sa whale sharks hugot nga gidili ug adunay multa sa kadaghanang nasod, tungod kay mahimo kini makadaot pag-ayo kanila. === Sa captivity === Ang whale shark popular kaayo sa pipila ka public aquariums nga nag-atiman niini, apan tungod sa ilang dako kaayong gidak-on, nagkinahanglan sila og hilabihan kadakong tangke ug espesyal nga pamaagi sa pagpakaon. Ang ilang kadak-on ug pagkailado maoy hinungdan nga daghang tawo misupak sa pagbutang kanila sa captivity, labi na human sa sayong pagkamatay sa pipila ka whale sharks ug tungod usab sa ubang aquariums nga nagbutang kanila sa gagmay ra kaayong tangke. Ang unang pagsulay sa pag-atiman og whale shark sa captivity nahitabo niadtong 1934 sa Japan, diin usa ka whale shark gipabilin sulod sa mga upat ka bulan sa usa ka natural nga look nga gibutangan og pukot sa Izu. Ang unang pagsulay sa pagbutang og whale shark sulod sa aquarium gisugdan niadtong 1980 sa Okinawa Churaumi Aquarium (nga nailhan kaniadto isip Okinawa Ocean Expo Aquarium) sa Japan. Sukad niadto, daghang whale sharks ang giatiman sa Okinawa, kasagaran gikan sa accidental catches sa mga pukot sa mga mangingisda. Human sa 2009, wala nay nakuha gikan sa maong paagi. Adunay duha nga mga stranded whale sharks usab nga gi-rescue. Ang uban sa mga whale sharks daan nang huyang tungod sa pagkadakop o pagka-stranded, ug ang uban gipagawas pagbalik sa dagat. Sa sinugdanan, ubos ra kaayo ang survival rate sa whale sharks sa captivity. Apan human masulbad ang unang mga problema sa ilang pag-atiman, adunay pipila nga nakabuhi og dugay sa captivity. Ang rekord sa pinakataas nga nabuhi nga whale shark sa captivity kay usa ka indibidwal nga, hangtod 2021, nabuhi na sulod sa kapin 26 ka tuig sa Okinawa Churaumi Aquarium. Human sa Okinawa, nagsugod usab og pag-atiman og whale sharks ang Osaka Aquarium Kaiyukan, ug kadaghanan sa unang research bahin sa pag-atiman sa species gihimo sa duha ka maong institusyon. Sukad sa tunga-tunga sa dekada 1990, daghan pang ubang aquariums ang nag-atiman og whale sharks sa: * Japan * South Korea * China * Taiwan * India * Dubai Ang uban kanila nakapadugay og atiman sa whale sharks sulod sa mga tuig, samtang ang uban kay mubo ra kaayo ang panahon. Ang whale shark nga giatiman sa Atlantis, The Palm sa Dubai gi-rescue gikan sa mabaw nga tubig niadtong 2008 nga adunay daghang samad sa palikpik. Human sa rehabilitation, gipagawas kini balik sa dagat niadtong 2010 human mabuhi sulod sa 19 ka bulan sa captivity. Ang Marine Life Park sa Singapore adunay plano kaniadto nga mag-atiman og whale sharks apan gikansela nila kini nga plano niadtong 2009. Gawas sa Asia, ang una ug hangtod karon bugtong lugar nga nag-atiman og whale sharks mao ang Georgia Aquarium sa Atlanta, United States. Talagsaon kini tungod sa kalisod ug kadugayon sa transportasyon sa mga iho padulong sa aquarium, nga mahimong moabot og 28 hangtod 36 ka oras. Hangtod Agosto 2025, usa na lang ka whale shark ang naa sa Georgia Aquarium — usa ka laki nga ginganlan og Yushan nga miabot niadtong 2007. Ang duha ka unang laki nga whale sharks sa Georgia Aquarium nga sila Ralph ug Norton namatay niadtong 2007. Si Trixie namatay niadtong 2020, si Alice niadtong 2021, ug si Taroko niadtong 2025. Ang tanan nga whale sharks sa Georgia Aquarium gi-import gikan sa Taiwan ug gikan sa commercial fishing quota sa maong species, nga kasagarang gamiton didto isip pagkaon. Gisira sa Taiwan ang maong fishery sa hingpit niadtong 2008. === Kultura sa mga Tawo === Sa Madagascar, gitawag ang whale shark nga '''marokintana''' sa pinulongang Malagasy, nga nagpasabot og “daghang bituon,” tungod sa hitsura sa mga marka sa likod sa iho nga murag mga bituon. Sa Philippines, gitawag kini nga '''butanding''' ug '''balilan'''. Ang whale shark makita usab sa likod nga bahin sa Philippine 100-peso bill. Sumala sa balaod, ang mga snorkelers kinahanglan magpabiling mga 4 ka tiil (1.2 metros) ang gilay-on gikan sa mga iho, ug adunay multa ug posible nga prisohan alang sa bisan kinsa nga mohikap sa mga hayop. Ang whale shark nailhan isip '''jinbei-zame''' sa Japan tungod kay ang mga marka niini susama sa mga disenyo nga kasagarang makita sa jinbei nga sinina. Sa Indonesia, gitawag kini nga '''gurano bintang''' (nga nagpasabot og “bituon gikan sa sidlakan”) sa Sulawesi ug Papua nga rehiyon, ug usab '''gêgêr lintang''' (nagpasabot og “likod nga adunay bituon”) sa Eastern Java. Sa Vietnam, nailhan kini isip '''ca ong''', nga literal nga nagpasabot og “sir fish.” Ang whale shark makita usab sa 2015–2017 nga edisyon sa 1000 rufiyaa banknote sa Maldives uban sa green turtle. == Galeriya sa hulagway == <gallery> Rhtyp u0 white bg.gif Whale shark Georgia aquarium.jpg Male whale shark at Georgia Aquarium.jpg Rhincodon typus distmap.png Whale Shark at Osaka Aquarium.jpg Whale-shark-enhanced.jpg </gallery> [[Kategoriya:Isda]] [[Kategoriya:Rhincodon]] {{wikispecies|Rhincodon typus|''Rhincodon typus''}} 6zqvt3gmtv6b8dzoqehc4c2stq34ugx 0 1946120 37021364 35088200 2026-05-21T11:17:29Z ~2026-22011-94 141757 /* */ 37021364 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom nga asparagos|date=2021-11}} {{Taxobox | name = ''Asparagus kiusianus'' | status = EN | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Liliopsida]] | ordo = [[Tanom nga asparagos|Asparagales]] | familia = [[Asparagaceae]] | genus = ''[[Asparagus]]'' | species = '''''Asparagus kiusianus''''' | binomial = ''Asparagus kiusianus'' | binomial_authority = [[Tomitaro Makino|Makino]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} Kaliwatan sa [[tanom nga asparagos]] ang '''''Asparagus kiusianus'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni [[Tomitaro Makino]].<ref name = "col43213634"/> Ang ''Asparagus kiusianus'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Asparagus]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Asparagaceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Hapon]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43213634|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col43213634">Makino (1970) , In: Bot. Mag. (Tokyo) 21: 161</ref> <ref name = "source">Govaerts R. (ed). For a full list of reviewers see: http://apps.kew.org/wcsp/compilersReviewers.do (2019). WCSP: World Checklist of Selected Plant Families (version Aug 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> [[Kategoriya:Tanom nga asparagos]] [[Kategoriya:Tanom nga asparagos sa Hapon]] [[Kategoriya:Asparagus]] ea2a69twdp368uc557omi6ezvi0sq9u 0 2350492 37021314 35839142 2026-05-21T00:00:46Z Juan Carlos Fonseca Mata 60103 37021314 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|sitaw|date=2022-01}} {{Taxobox | name = ''Vachellia schaffneri'' | status = | image = Vachellia schaffneri (huizache chino) 1.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Tanom nga bulak (tanom)|Magnoliopsida]] | ordo = [[Tanom nga sitaw|Fabales]] | familia = [[Fabaceae]] | genus = ''[[Vachellia]]'' | species = '''''Vachellia schaffneri''''' | binomial = ''Vachellia schaffneri'' | binomial_authority = ([[Sereno Watson|S.Watson]]) Seigler & Ebinger | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} Kaliwatan sa [[sitaw]] ang '''''Vachellia schaffneri'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni [[Sereno Watson]], ug gihatagan sa eksakto nga ngalan ni Seigler ug Ebinger.<ref name = "col42880175"/> Ang ''Vachellia schaffneri'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Vachellia]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[sitaw]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 42880175|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col42880175">Seigler & Ebinger (2005) , In: Phytologia 87(3): 167 (2005)</ref> <ref name = "source">Maslin B. (2019). WWW: World Wide Wattle (version 2, Jan 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> <gallery> Acacia-schaffneri-goat-forage.jpg Acacia-schaffneri-thorns.jpg Acacia-schaffneri-wood.jpg </gallery> [[Kategoriya:Sitaw]] [[Kategoriya:Sitaw sa Amerika Sentral]] [[Kategoriya:Sitaw sa Mehiko]] [[Kategoriya:Vachellia]] 3rr28eu7jd43u36b2tymh8r94i7ja96 0 2666495 37021328 36920660 2026-05-21T03:28:49Z Geoffroi 56986 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Starr-091217-0533-Sticherus owhyhensis-aerial view habitat and Koolau Gap-Koolau Forest Reserve-Maui (24965800806).jpg]] → [[File:Starr-091217-0533-aerial view-Koolau Gap-Koolau Forest Reserve-Maui (24965800806).jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · plant species [[c::Category:Sticherus owhyhensis|Sticherus owhyhensis]] isn't really pictured 37021328 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom|date=2021-11}} {{Taxobox | name = ''Sticherus owhyhensis'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Polypodiopsida]] | ordo = [[Gleicheniales]] | familia = [[Gleicheniaceae]] | genus = ''[[Sticherus]]'' | species = '''''Sticherus owhyhensis''''' | binomial = ''Sticherus owhyhensis'' | binomial_authority = ([[William Jackson Hooker|Hook.]]) [[Ren Chang Ching|Ching]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Sticherus hawaiiensis'' <small>[[William Dunlop Brackenridge|Brack.]]</small><br>''Sticherus hawaiiensis'' <small>([[William Dunlop Brackenridge|Brack.]]) [[Wilhelm William B. Hillebrand|Hillebr.]]</small> }} Kaliwatan sa [[tanom]] ang '''''Sticherus owhyhensis'''''.<ref name = "COL"/> sakop sa [[punoan (biolohiya)|ka-ulo]] nga [[Tracheophyta]], ug Una ning gihulagway ni [[William Jackson Hooker]], ug gihatagan sa eksakto nga ngalan ni [[Ren Chang Ching]].<ref name = "col54115807"/> Ang ''Sticherus owhyhensis'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Sticherus]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Gleicheniaceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Hawaii]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 54115807|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col54115807">Ching (1940) , In: Sunyatsenia 5: 284</ref> <ref name = "source">Hassler M. (2019). World Ferns: Checklist of Ferns and Lycophytes of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> == Galeriya sa hulagway == <gallery> Starr-180909-0793-Sticherus_owhyhensis-habit-Lower_Kula_Pipeline_Waikamoi-Maui_(31944288098).jpg Starr-180909-0788-Sticherus_owhyhensis-habit-Lower_Kula_Pipeline_Waikamoi-Maui_(43998438550).jpg Starr-180909-0794-Sticherus_owhyhensis-habit-Lower_Kula_Pipeline_Waikamoi-Maui_(43998827210).jpg Starr-110722-7738-Sticherus_owhyhensis-habit-Waihee_Ridge_Trail-Maui_(25101581225).jpg Starr-180909-0795-Sticherus_owhyhensis-frond_with_unknown_insect-Lower_Kula_Pipeline_Waikamoi-Maui_(30875645667).jpg Starr-110722-7737-Sticherus_owhyhensis-habit-Waihee_Ridge_Trail_-Maui_(25101579675).jpg Starr-091217-0533-aerial view-Koolau Gap-Koolau Forest Reserve-Maui (24965800806).jpg Starr-110722-7736-Sticherus_owhyhensis-habit-Waihee_Ridge_Trail_-Maui_(24805965620).jpg </gallery> [[Kategoriya:Tanom]] [[Kategoriya:Tanom sa Hawaii]] [[Kategoriya:Sticherus]] 189xsag50mr8c1ekhwo18kacv6n5x83 0 3114261 37021299 24766034 2026-05-20T16:08:49Z Red Winged Duck 17076 Red Winged Duck moved page [[Ved'ma]] to [[Viedźma]] 24766034 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Belarus|date=2017-05}} {{geobox | 1 = River <!-- *** Header *** --> | name = Ved'ma | native_name = Ведьма | other_name = Ved’ma | category = Suba | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Belarus}} | country_flag = | state = [[Brest Oblast]] | region = | district = | municipality = <!-- *** Associated with *** --> | parent = | city = | landmark = <!-- *** Tributaries *** --> | tributary_left = | tributary_right = <!-- *** Source and mouth *** --> | source = | source_location = | source_region = | source_country = | source_elevation = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS = | source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW = | source1 = | source1_location = | source1_region = | source1_country = | source1_elevation = | source1_lat_d = | source1_lat_m = | source1_lat_s = | source1_lat_NS = | source1_long_d = | source1_long_m = | source1_long_s = | source1_long_EW = | source_confluence = | source_confluence_location = | source_confluence_region = | source_confluence_country = | source_confluence_elevation = | source_confluence_lat_d = | source_confluence_lat_m = | source_confluence_lat_s = | source_confluence_lat_NS = | source_confluence_long_d = | source_confluence_long_m = | source_confluence_long_s = | source_confluence_long_EW = | mouth = | mouth_location = | mouth_region = | mouth_country = | mouth_elevation = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = <!-- *** Size *** --> | length = | width = | depth = | volume = | watershed = | watershed_decimals = <!-- *** Flow *** --> | discharge = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 53.0124 | long_d = 26.2235 | state_type = Voblast | elevation = 163 | timezone_label = Europe/Minsk | utc_offset = +3 | timezone = [[Further-eastern European Time|FET]] | geonames = 8047033 }} <!--H.STM-->[[Suba]] ang '''Ved'ma''' ([[Rinuso]]: '''Ведьма''') sa [[Belarus]].<ref name = "gn8047033"/> Nahimutang ni sa voblast sa <!--ADM1-->[[Brest Oblast]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:130}} km sa habagatan-kasadpan sa [[Minsk (ulohang dakbayan sa Belarus)|Minsk]] ang ulohan sa nasod. Ang Ved'ma mao ang bahin sa [[tubig-saluran]] sa [[Dnieper]]. {{Location map|Belarus |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Ved'ma sa Belarus. | label = Ved'ma|position=right|background=white|lat=53.0124|long=26.2235}} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn8047033">[{{Geonameslink|gnid=8047033|name=ved'ma}} Ved'ma] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2012-01-21; database download sa 2015-05-11</ref> </references> [[Kategoriya:Dnieper tubig-saluran]] [[Kategoriya:Mga suba sa Brest Oblast]] 9rionyxqrqkmxc11v2vfhsees0wz6wy 0 4304304 37021304 37006877 2026-05-20T18:29:48Z Mackieforthstone 132823 /* Arkitektura ug arte */ 37021304 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Espanya|date=2016-05}} {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Castilla y León | native_name = Castiella y Llión | other_name = | category = Rehiyon | official_name = Comunidad Autónoma de Castilla y León | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Ávila banner.jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = Flag of Castile and León.svg | symbol = Escudo de Castilla y León - Versión heráldica oficial.svg | country = {{flag|Espanya}} | country_flag = | state = | state_type = | region = | region_type = | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 94222.00 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 2563521 | population_date = 2013-03-05 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = | leader_party = |Language = Llïonés, Castellano <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | other_name1 = Castiella y Llión | other_name2 = Castelha e Leon | other_name3 = Castilye et Léon | other_name4 = Castela e León | other_name5 = Castilye-et-Lion | other_name6 = Castija e León | other_name7 = Castilla i Lión | other_name8 = Castiil a Liion | other_name9 = Kastilien-León | other_name10 = Gaztela eta Leon | other_name11 = Kastilja i Leon | other_name12 = Castilla lâu León | other_name13 = Castilië en León | lat_d = 41.66667 | long_d = -4.25 | elevation = 892 | population_note = <ref name = "gn3336900"/> | timezone_label = Europe/Madrid | map2 = Localización de Castilla y León.svg | iso_code = {{#property:P300}} | free_type = Lumad nga pinulongan | free = [[Pinulongang Liones| Llïonés]] }} Rehiyon ang Castilla y León (Kinatsila: Comunidad Autónoma de Castilla y León, [[Pinulongang Liones|Liones]]: Castiella y Llión) sa [[Espanya]]. Nahimutang ni sa sentro nga bahin sa nasod, 150 km sa amihanan sa [[Madrid]] ang ulohan sa nasod. Adunay 2,563,521 ka molupyo. Naglangkob kini og 94,222 ka kilometro kwadrado. Castilla y León mopakigbahin sa usa ka utlanan sa Comunidad de Madrid, [[Galicia (rehiyon)|Galicia]], [[Principality of Asturias]], [[Provincia de Cantabria]], [[Euskal Autonomia Erkidegoa / Comunidad Autónoma Vasca]], [[La Rioja (rehiyon)|La Rioja]], [[Aragon (rehiyon)|Aragon]], [[Castilla-La Mancha]], [[Extremadura]], ug [[Portugal]]. == Heyograpiya ug klima == Ang Castilla y León mao ang kinadak-ang rehiyon sa Espanya ug gihulagway pinaagi sa iyang halapad nga patag nga gitawag og Meseta Norte. Kini nga dapit gilibotan sa mga kutay sa kabukiran sama sa [[Cordillera Cantábrica]] sa amihanan ug ang Sistema Central sa habagatan. Ang suba sa Duero nagdagayday sa tibuok rehiyon gikan sa sidlakan ngadto sa kasadpan, nga nagsilbing hinungdanon nga suplay sa tubig alang sa agrikultura ug nag-umol sa talan-awon sa mga lalawigan niini. Tungod sa iyang geograpiya, ang rehiyon adunay klima nga kontinental-mediteranyo. Ang ting-tugnaw mahimong bugnaw kaayo ug taas ang gidugayon, samtang ang ting-init mubo apan init kaayo. Kini nga klima nakatampo sa pag-ugmad sa mga produkto sa agrikultura sama sa trigo ug mga ubas alang sa iladong mga bino sa rehiyon. Ang pag-ulan dili kaayo kanunay sa tunga-tungang bahin, apan mas daghan sa mga dapit nga kabukiran sama sa Picos de Europa. == Kasaysayan ug panaghiusa == Ang kasaysayan sa rehiyon naggikan sa panaghiusa sa duha ka makasaysayanong gingharian: ang Gingharian sa Castilla ug ang [[Gingharian sa Lión]]. Kini nga panaghiusa nahitabo sa katapusan ubos ni Retg Fernando III niadtong tuig 1230. Sulod sa daghang mga siglo, kini nga teritoryo nahimong sentro sa politikanhon ug militar nga gahom sa Peninsulang Iberika. Ang mga dakbayan niini, sama sa Burgos, León, ug Valladolid, nagsilbi nga mga kapital sa lain-laing mga panahon sa kasaysayan sa Espanya. == Arkitektura ug arte == Dato kaayo ang Castilla y León sa kabilin nga arkitektura ug arte. Ang rehiyon adunay kinadak-ang gidaghanon sa mga dapit nga giila sa [[UNESCO]] isip World Heritage Sites sa tibuok kalibotan. Makit-an dinhi ang katingalahang mga katedral nga estilo sa Gothic, sama sa katedral sa León ug Burgos, ug ang Romanhong aqueduct sa Segovia. Ang arkitektura nga Mudejar ug ang mga karaang balay pahilitan nagpakita usab sa nagkalain-laing impluwensya sa kultura nga moagi sa dalan sa Camino de Santiago. == Mga pinulongan ug kabilin == Ang Pinulongang [[Kinatsila]] mao ang panguna ug opisyal nga pinulongan sa tibuok rehiyon. Bisan pa niana, ang Castilla y León nagpreserbar usab sa usa ka dato nga linggwistikong mapadayonon nga giila sa iyang Estatuto sa Autonomiya. Ang [[Pinulongang Liones]] (Llïonés), nga naggikan sa karaan nga gingharian sa Lión, ug ang Pinulongang Galiziano nakadawat og espesyal nga proteksyon ug pag-ila alang sa ilang pagpalambo isip bahin sa kultural nga bahandi sa komunidad, sumala sa nahisgotan sa Artikulo 5.2 sa balaod sa rehiyon. == Dibisyon sa administrasyon == Castilla y León may sa mosunod nga mga subdibisyon: [[Provincia de Zamora]] [[Provincia de Valladolid]] [[Provincia de Soria]] [[Provincia de Segovia]] [[Provincia de Salamanca]] [[Provincia de Palencia]] [[Provincia de León]] [[Provincia de Burgos]] [[Provincia de Ávila]] == Galleria == <gallery> Payl:AcueductoSegovia04.JPG|Segovia Payl:Comuneros.jpg|Comuneros Payl:SIERRA DE GREDOS.JPG|Sierra de Gredos Payl:Hoces del Duratón.jpg|Hoces del Duratón Payl:Las Medulas 03.jpg|Las Médulas Payl:Escaleras a la Catedral -- 2023 -- Burgos, Castilla y León, España.jpg|Burgos Payl:Catedral de Zamora Es retouched.jpg|Zamora Payl:Salamanca - Plaza Mayor (13347610863).jpg|Salamanca </gallery> == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn3336900">[{{Geonameslink|gnid=3336900|name=castilla%20y%20leon}} Castilla y León] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2013-03-05; database download sa 2016-04-24</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan == {{commonscat|Castilla y León|Castilla y León}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Espanya]] [[Kategoriya:Castilla y León| ]] hs91drekxtnxd1kgq3d3drbblzmx3v0 0 4308652 37021307 37003146 2026-05-20T18:33:19Z Mackieforthstone 132823 37021307 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Espanya|date=2016-05}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Ardón]].'' {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Ardón | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = Bandera de Ardón.svg | symbol = Escudo de Ardón.svg | country = {{flag|Espanya}} | country_flag = | state = [[Castilla y León]] | state_type = Rehiyon | region = [[Provincia de León (lalawigan sa Espanya)|Provincia de León]] | region_type = Lalawigan | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 48.65 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 614 | population_date = 2013-11-10 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = Jesus Alonso Castillo | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 42.42668 | long_d = -5.59182 | elevation = 809 | population_note = <ref name = "gn6358557"/> | timezone_label = Europe/Madrid }} <!--A.ADM3-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Espanya|Munisipyo]] ang '''Ardón''' sa [[Espanya]].<ref name = "gn6358557"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM2-->[[Provincia de León (lalawigan sa Espanya)|Provincia de León]] ug rehiyon sa <!--ADM1-->[[Castilla y León]], sa amihanang bahin sa nasod, {{formatnum:270}} km sa amihanan-kasadpan sa [[Madrid (ulohang dakbayan)|Madrid]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:614}} ka molupyo.<ref name = "gn6358557"/> Naglangkob kin og {{formatnum:49}} ka kilometro kwadrado. Ardón mopakigbahin sa usa ka utlanan sa [[Chozas de Abajo (kapital sa munisipyo)|Chozas de Abajo]], [[Vega de Infanzones (kapital sa munisipyo)|Vega de Infanzones]], [[Campo de Villavidel (munisipyo)|Campo de Villavidel]], [[Cabreros del Río (kapital sa munisipyo)|Cabreros del Río]], [[Villamañán (kapital sa munisipyo)|Villamañán]], ug [[Valdevimbre (kapital sa munisipyo)|Valdevimbre]]. == Kultura ug mga tradisyon == Ang kultura sa [[Ponferrada]] dako og kalabotan sa iyang makasaysayanong kabilin sa rehiyon sa Lion. Ang lumad nga pinulongan sa kining dapit mao ang [[Pinulongang Liones|Liones]] (Llïonés), usa ka Romanse nga pinulongan nga adunay lawom nga gamut sa kasaysayan sa Peninsulang Iberika<ref>Menéndez Pidal, Ramón (1906). «El dialecto leonés». Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos.</ref>. Bisan pa sa iyang kultural nga bili, sa kasamtangan ang Liones giila isip usa ka pinulongan nga anaa sa seryosong peligro sa iyang dapit sumala sa mga sumbanan sa pagpreserbar sa mga pinulongan sa [[Uropa]]. == Kasaysayan ug gigikanan == Ang Liones naggikan direkta sa [[Linatin|vulgarna Latin]] human sa pagpalapad sa [[Imperyong Romano]]. Sa panahon sa [[Edad Medya]], kini ang sentrong pinulongan ug ang opisyal nga pinulongan sa Gingharian sa Lion. Gigamit kini sa korte sa Lion ug kaylap nga makita sa mga opisyal, administratibo, ug legal nga mga dokumento sa maong panahon. Ang unang nasulat nga ebidensya sa usa ka Romanse nga pinulongan sa Peninsulang Iberika mao ang 'Nodicia de Kesos', usa ka dokumento nga gikan sa tuig 959. Kini nga teksto nagagikan sa Balay Pahilitan sa Santos Justo ug Pastor sa Rozuela (karon nahimutang sa munisipyo sa [[Ardón]]). Bisan tuod ang opisyal nga paggamit niini miusos tungod sa politikanhong presyur sa [[Pinulongang Kinatsila|Kinatsila]], ang Llingua Llïonesa nagpabilin sa literatura sa mga siglo XV ug XVI, ilabi na sa mga dula sa teatrong pastoral<ref>López-Morales, H. (1967). «Elementos leoneses en la lengua del teatro pastoril de los siglos XV y XVI». Actas del II Congreso Internacional de Hispanistas.</ref>. Ang yuta sa Ardón patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang klima [[mediteranyo]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:13}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:25}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Disyembre, sa {{formatnum:2}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:792}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:96}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Agosto, sa {{formatnum:8}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {{Location map|Spain |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Ardón sa Espanya. | label = Ardón|position=right|background=white|lat=42.42668|long=-5.59182}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6358557">[{{Geonameslink|gnid=6358557|name=ardon}} Ardón] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2013-11-10; database download sa 2016-04-24</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Lion]] 8igc5nirhwha0zd0kbomihhvcwdcj89 0 5658596 37021306 32464639 2026-05-20T18:32:28Z Mackieforthstone 132823 /* */ 37021306 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Mehiko|date=2016-10}} {{geobox | 1 = Settlement <!-- *** Header *** --> | name = Francisco villa | native_name = | other_name = | category = Monasteryo | etymology = | official_name = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = | symbol_type = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Mehiko}} [[File:Pancho villa horseback.jpg|thumb|alt=Pancho Villa sa Kabayo |Pancho Villa sa Kabayo]] | country_flag = | state = [[Estado de Puebla]] | state_type = Estado | region = | region_type = | district = | district_type = | municipality = | municipality_type = <!-- *** Associated with *** --> | part = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | location = | elevation = 4200 | lat_d = 18.84406 | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = -97.76442 | long_m = | long_s = | long_EW = | highest = | highest_note = | highest_elevation = | highest_elevation_note = | lowest = | lowest_note = | lowest_elevation = | lowest_elevation_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = | area_decimals = | area_land = | area_land_decimals = | area_water = | area_water_decimals = | area_urban = | area_urban_decimals = | area_metro = | area_metro_decimals = | area_municipal = | area_municipal_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 2000 | population_date = 2007-12-03 | population_note = <ref name = "gn6620235"/> | population_urban = | population_urban_date = | population_urban_note = | population_metro = | population_metro_date = | population_metro_note = | population_municipal = | population_municipal_date = | population_municipal_note = | population_density = | population_density_note = | population_urban_density = | population_urban_density_note = | population_metro_density = | population_metro_density_note = | population_municipal_density = | population_municipal_density_note = <!-- *** People *** --> | population1 = | population1_type = | population2 = | population2_type = | population3 = | population3_type = <!-- *** History and politics *** --> | established = | established_type = | date = | date_type = | government = | government_location = | government_region = | government_state = | mayor = | mayor_party = | leader = | leader_type = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central Standard Time|CST]] | utc_offset = -6 | timezone_DST = [[Central Daylight Time|CDT]] | utc_offset_DST = -5 | postal_code = | postal_code_type = | area_code = | area_code_type = | code = | code_type = | code1 = | code1_type = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = | free1 = | free1_type = <!-- *** Maps *** --> | map = {{Location map Mexico|reliefkarta_om_den_finns}} | map_caption = Posisyon sa Mehiko | map_locator = Mexico | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | timezone_label = America/Mexico_City }} <!--P.PPLR-->Balay Pahilitan ang '''Francisco villa''' sa [[Mehiko]].<ref name = "gn6620235"/> Nahimutang ni sa estado sa <!--ADM1-->[[Estado de Puebla]], sa habagatan-sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:160}} km sa sidlakan sa [[Mexico City]] ang ulohan sa nasod. {{formatnum:4200}} metros ibabaw sa dagat kahaboga ang nahimutangan sa Francisco villa<ref name = "gn6620235"/>, ug adunay <!--pop-->{{formatnum:2000}} ka molupyo.<ref name = "gn6620235"/> Ang yuta palibot sa Francisco villa patag sa amihang-kasadpan, apan sa habagatang-sidlakan nga kini mao ang kabungtoran. Francisco villa nahimutang sa usa ka gitas-on.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa pakigbingkil sa tanan nga gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas, sa sulod sa 10 ka kilometro radius.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Francisco villa mao ang labing taas nga punto sa maong dapit. Dunay mga {{formatnum:60}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Francisco villa medyo hilabihan populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang kinadul-ang mas dakong lungsod mao ang [[Tecamachalco (lungsod)|Tecamachalco]], {{formatnum:5.4}} km sa amihanan-sidlakan sa Francisco villa. Hapit nalukop sa [[kasagbotan]] ang palibot sa Francisco villa.<ref name = "nasalandcover"/> Sa rehiyon palibot sa Francisco villa, mga walog talagsaon komon.{{efn|group=saysay|Mas sulod sa 20 ka kilometro gilay-on itandi sa average nga densidad sa Yuta, sumala sa GeoNames.<ref name = "gn6620235"/>}} Ang klima [[tropikal sa ibabwan]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:21}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Abril, sa {{formatnum:26}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:17}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:1098}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Hunyo, sa {{formatnum:251}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Enero, sa {{formatnum:14}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Francisco villa | 7| 27| 14 | 8| 32| 20 | 9| 39| 32 | 12| 40| 24 | 11| 39| 105 | 10| 30| 251 | 9| 30| 116 | 11| 32| 174 | 10| 26| 181 | 10| 29| 117 | 9| 30| 49 | 7| 28| 14 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6620235">[{{Geonameslink|gnid=6620235|name=francisco%20villa}} Francisco villa] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2007-12-03; database download sa 2015-05-23</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> [[Kategoriya:Mga lungsod sa Estado de Puebla]] qp07y9u4j4maq0a2em03rnjctqyik3g 0 6286589 37021302 30371869 2026-05-20T18:27:45Z Mackieforthstone 132823 /* */ 37021302 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Nepal|date=2016-12}} {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Ghandruk | native_name = | other_name = | category = Conseho sa kaayuhan sa balangay | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Nepal}} | country_flag = | state = [[Pashchimanchal]] | state_type = Rehiyon sa kakayuhan | region = [[Gandakī Zone]] | region_type = Dapit | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = | population_date = | population_density = <!-- *** History and politics *** --> | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Nepal Time|NPT]] | utc_offset = +5:45 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | postal_code = | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 28.39233 | long_d = 83.80709 | elevation = 1984 | timezone_label = Asia/Kathmandu | geonames = 7801957 }} <!--A.ADM4-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Nepal|Conseho sa kaayuhan sa balangay]] ang '''Ghandruk''' sa [[Nepal]].<ref name = "gn7801957"/> Nahimutang ni sa dapit sa <!--ADM2-->[[Gandakī Zone]] ug rehiyon sa kakayuhan sa <!--ADM1-->[[Pashchimanchal]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:170}} km sa amihanan-kasadpan sa [[Kathmandu (ulohang dakbayan sa Nepal)|Kathmandu]] ang ulohan sa nasod. {{Location map|Nepal |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Ghandruk sa Nepal. | label = Ghandruk|position=right|background=white|lat=28.39233|long=83.80709}} <gallery class="center" caption="Ghandruk"> Ghandruk-Kloster-14-2013-gje.jpg|Balay Pahilitan sa Ghandruk-Kloster-12-Opfergaben-2013-gje.jpg|Mga paghalad sa balay pahilitan Ghandruk-204-Einmarsch-2013-gje.jpg Ghandruk-210-traditionelles Bauernhaus-2013-gje.jpg Ghandruk-312-Annapurna Guest House-Annapurna Sued-Hiunchuli-2013-gje.jpg|Hotel Ghandruk-322-Dal Bhat-2013-gje.jpg| Ghandruk-132-Kinder-2013-gje.jpg Ghandruk-112-Naeherin-2013-gje.jpg </gallery> Ang klima [[umogon]] ug [[subtropikal]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:10}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Abril, sa {{formatnum:14}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Hulyo, sa {{formatnum:6}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:2143}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:534}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Nobiyembre, sa {{formatnum:4}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Ghandruk | 3| 13| 29 | 4| 15| 62 | 5| 20| 36 | 6| 22| 98 | 4| 21| 175 | 5| 18| 406 | -2| 14| 534 | -4| 17| 451 | -1| 18| 253 | 9| 18| 87 | 6| 16| 4 | 5| 14| 8 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn7801957">[{{Geonameslink|gnid=7801957|name=ghandruk}} Ghandruk] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2011-05-18; database download sa 2016-11-12</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Pashchimanchal]] rjgz4ojt6bzzb0b0i7p468eapkqjjjt 0 6292125 37021333 34381610 2026-05-21T04:33:30Z Prosperosity 74905 Redirected page to [[Moumoukai (bungtod sa Hawke's Bay)]] 37021333 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Moumoukai (bungtod sa Hawke's Bay)]] 8me5g1tp1zm7qh6uhubz50g4s2d08ki 2 7209458 37021344 21502022 2026-05-21T05:52:15Z CommonsDelinker 192 Replacing Saugnacq-et-Muret_(Landes)_mairie.JPG with [[File:Saugnac-et-Muret_(Landes)_mairie.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error)). 37021344 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Pransiya|date=2017-02}} {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Saugnacq-et-Muret | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Saugnac-et-Muret (Landes) mairie.jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Pransiya}} | country_flag = | state = | state_type = | region = | region_type = | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 109.37 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 900 | population_date = 2016-02-18 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 44.40667 | long_d = -0.82694 | elevation = 46 | population_note = <ref name = "gn6433986"/> | timezone_label = Europe/Paris | map2 = Map commune FR insee code 40295.png }} '''Saugnacq-et-Muret''' maoy <!--A.ADM4-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Pransiya|munisipyo]] sa [[Pransiya]].<ref name = "gn6433986"/> Siya nahimutang sa amihanan-sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:600}} km sa habagatan sa ulohang dakbayan [[Paris]]. Adunay <!--pop-->{{formatnum:900}} ka molupyo.<ref name = "gn6433986"/> Ang dapit sa Saugnacq-et-Muret mao ang {{formatnum:109}} ka mga kilometro kwadrado. Saugnacq-et-Muret mopakigbahin sa usa ka utlanan sa [[Belin-Béliet (lungsod)|Belin-Béliet]], [[Lugos (munisipyo)|Lugos]], [[Liposthey (munisipyo)|Liposthey]], [[Moustey (munisipyo)|Moustey]], [[Pissos (munisipyo)|Pissos]], ug [[Ychoux (munisipyo)|Ychoux]]. Ang yuta sa Saugnacq-et-Muret kay daghan kaayong patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang klima [[baybayon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:12}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hunyo, sa {{formatnum:20}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Disyembre, sa {{formatnum:2}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:1245}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Enero, sa {{formatnum:169}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Agosto, sa {{formatnum:55}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {{Location map|France |float = right |width=300 | caption = Mga dapit nga gitawag Saugnacq-et-Muret sa Pransiya. | label = Saugnacq-et-Muret|position=right|background=white|lat=44.40667|long=-0.82694}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6433986">[{{Geonameslink|gnid=6433986|name=saugnacq-et-muret}} Saugnacq-et-Muret] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2016-02-18; database download sa 2017-02-07</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Saugnacq-et-Muret|Saugnacq-et-Muret}} <nowiki> [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Pransiya]] </nowiki> [[Kategoriya:Pransiya duplicates]] abrvfhgq014y7w004kkp0b9kh0n1com 0 7615531 37021301 35053292 2026-05-20T18:26:51Z Mackieforthstone 132823 /* */ 37021301 wikitext text/x-wiki {{infobox tawo WD}} [[File:Gendun Drup, 1st Dalai Lama.jpg|thumb]] '''Gendün Druppa''' (1391-1474) giisip nga posthumously nga ang '''1st Dalai Lama'''.<ref name="TBRC">{{cite web|title=dge 'dun grub pa|url=http://www.tbrc.org/#!rid=P80|website=Tibetan Buddhist Resource Center|accessdate=20 May 2015}}</ref> Gendün Druppa gitukod sa mga mayor nga mga balay pahilitan sa Tashilhunpo sa Shigatse, nga sa wala madugay nahimo nga ang pagpasig-uli sa [[Panchen Lama|Panchen Lamas]].<ref>''Chö Yang: The Voice of Tibetan Religion and Culture''. (1991) Year of Tibet Edition, p. 79. </ref> Gendün Druppa walay gahum sa politika. Kini mao ang diha sa mga kamot sa viceroys sama sa Sakyas, ang prinsipe sa Tsang, ug sa mongolia Khagan. Ang politikal nga papel sa Dalai Lamas lamang nagsugod sa paghari sa [[5th Dalai Lama]]. Siya nagpabilin sa mga abbot sa Tashilhunpo Monasteryo hangtud nga siya namatay samtang namalandong sa 1474 sa edad nga 84 (83 pinaagi sa Kasadpan sa pag-ihap). == Notes == {{Reflist}} [[Kategoriya:Mga natawo sa 1391]] [[Kategoriya:Mga namatay sa 1474]] [[Kategoriya:Dalai Lama]] [[Kategoriya:Mga natawo sa wala mailhi nga petsa]] [[Kategoriya:Mga namatay sa wala mailhi nga petsa]] dfa1wu6q0v3j8wohisi42ge8ael8qli 0 9011437 37021305 31120315 2026-05-20T18:31:36Z Mackieforthstone 132823 37021305 wikitext text/x-wiki ''' Trinidad Simbahan (Yahodynka)''' ([[Rinuso]]: '' Церковь Троицы Живоначальной (Ягодинка)'') ― ang Orthodox nga Simbahan sa baryo Yahodynka Oktyabrsky distrito sa Rostov rehiyon; Shakhtinsky ug Millerovsky diosesis, deanery Nizhnelenskoe. Address: 346478, Rostov rehiyon, Oktyabrsky district, Khutor Yahodynka, sa dalan sa Eskwelahan, 24. == History == Ang unang mga kahoy nga Simbahan sa baryo Yahodynka mipakita diha sa pagpabalik sa mga bahin sa XIX—XX siglo, gidala dinhi sa diha nga ang daan nga mga kahoy nga Simbahan sa stanitsy bessergenevskaya. Kini gipalihok hangtud 1937, sa dihang ang mga Simbahan nga sirado ug nahimo nga gigamit ingon nga sa usa ka dapa ug workshops. Sa ulahing bahin sa mga 1970-dad sa kahoy nga Simbahan gisunog. Ang pagpahiuli sa templo human sa pagkabungkag sa USSR mao ang usa ka kanhi Ministro sa agrikultura sa Rostov rehiyon, Director sa wala scientific-research Institute sa agrikultura sa 2008-2010, — Vyacheslav Vasilenko[4], nga mao ang panimalay sa oktubre district. Usa ka bag-o nga bato Simbahan nagsugod nga gitukod niadtong 2007. Gipahinungod niadtong 2008. Ang rector — Archpriest Nikolai Filimonov. == Mubo nga mga sulat == * [http://hram2.ucoz.ru/news/khutor_jagodinka_oktjabrskogo_rajona_rostovskoj_oblasti/2013-11-22-151 Trinidad Simbahan (Yahodynka) ] * [http://sobory.ru/epx/shahtinskaya_millerovskaya/1757/?sort=state Nizhnelenskoe deanery. Sa tanan nga mga simbahan ug sa balay pahilitan.] * [http://shahteparh.ru/content/eparhia/v-svyato-troitskom-arkhierejskom-podvore-khutora-yagodinka-prebyvayut-osobo-chtimye-svyatyni/ Sa Balaan nga Trinidad parokya nga Simbahan farm Yahodynka mao ang ilabi na sa tinahud nga mga altar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170322203512/http://shahteparh.ru/content/eparhia/v-svyato-troitskom-arkhierejskom-podvore-khutora-yagodinka-prebyvayut-osobo-chtimye-svyatyni/ |date=2017-03-22 }} * [http://www.shakhty.su/2014/08/01/008/ Ang mga bus nga makakuha sa mga magtutuo diha sa Balaang Trinidad Simbahan farm Yahodynka] * [http://don-blago.ru/blagochinie/duhovenstvo/duhovenstvo_21.html Archpriest Filimonov Nikolay] [[Kategoriya:Kristyanismo sa Rusya| ]] [[Kategoriya:Mga simbahan]] ezhhjcro83jpygpwe7qqwhrs1r7js8a 0 9023759 37021308 15779171 2026-05-20T18:33:38Z Mackieforthstone 132823 37021308 wikitext text/x-wiki ''' Catherine sa Simbahan (Krasnodonetskaya)''' ([[Rinuso]]: '' Екатерининская церковь (Краснодонецкая)'') ― ang Orthodox nga Simbahan sa baryo sa Krasnodonetskaya, Belokalitvinsky district, Rostov oblast, Russia. Nagtumong sa Belokalitvinskom sa deanery ug Salskaya sa Volgodonsk diocese. Gitukod sa 1879, ug mao ang tumong sa kultural nga kabilin sa regional bili. == History == Ang balangay Yekaterininsky (karon Krasnodonetskaya) gitukod sa hagdanan [[1775]] pinaagi sa han-ay sa mga Catherine II. Ang magtutukod mao ang sa balangay sa Prinsipe Grigory Aleksandrovich Potemkin. Siya gibutang sa usa ka ubos nga Bangko sa Seversky Donets. Apan tungod kay ang dapit nga mahisugamak sa kadaot nga pinili, ug sa mga tubod kini napuno sa tubig, sa wala madugay sa balangay natandog ubos, adunay natukod sa usa ka kahoy nga Simbahan sa St. Catherine. Ilabi na alang sa St. Catherine sa Simbahan nga gisulat sa icon sa St. Catherine sa dako nga Martir. Nawong nga kini adunay usa ka dako nga kaamgiran uban sa Empress. Niadtong 1835, ang mga balangay nga natandog mas taas sa ibabaw sa mga bungtod, sa 1840 mibalhin dinhi ug ang Iglesia nga anaa sa ibabaw sa usa ka bato nga Pundasyon. Niadtong 1877 ang Simbahan mao ang bug-os nga sa mga halad sa mga abo, ug sa 1879 mao ang bag-ong gitukod pag-usab, uban sa duha ka mga chapel: ang South diha sa ngalan sa pagsaka ug sa Amihanan sa ngalan sa Panteleimon. Ang Simbahan nga gilibutan sa usa ka bato nga koral uban sa kahoy nga slats. Ang building gitukod sa mga kahoy, nga dili kinaiya sa steppe sa Habagatan. Lokal moingon nga ang mga templo gihimo sa Siberia, ug mga troso nga mga naisip ug gidala ngadto sa mga baryo diin kini mao ang kolektahon. 1886 ang Simbahan gitukod sa parokya sa eskwelahan. Sukad 1906 mga parokya sa kustodiya. Uban sa anhi sa Soviet gahum sa 1920 sa balangay ngalan Catherine sa Krasnodonetskaya. Sa 1930-1940 ka tuig, ang Simbahan nga sirado. Ang dome sa Simbahan: ang mga nag-unang mga building ug sa bell tower giputol. Ang Simbahan gigamit ingon nga sa usa ka dapa. Sa wala pa ang trabaho, ang lokal nga mga awtoridad sa pag-adto sa paghuyop sa mga Simbahan sa mga lugas nga wala na ang mga Nazi, apan ang lokal madali gikuha ang lugas sa panimalay ug huypa wala na. Sa panahon sa pagpakig-away sa Simbahan wala naguba. Sa panahon sa gubat sa diha nga German nga miokupar gikuha Krasnodonetskaya, ang templo mubo nga giablihan alang sa pagsimba. Human sa gubat nga ang Simbahan masirado sa pag-usab. Giyawihan ug sa walay sulod nga kini mitindog hangtud sa tunga-tunga 1980-dad. Ug gihatag ngadto sa mga parokya sa 1985. Ang kasamtangan niining adlawa. Gikan sa moderno nga kasaysayan sa Simbahan nasayud nga ang background gipusil sa yugto sa duha ka bahin sa mga pelikula ― "Buluhaton" ug "Dean". Catherine Simbahan mao ang usa sa duha ka mga nahibilin nga mga templo — mga monumento sa kahoy nga arkitektura diha sa mga planggana sa Seversky Donets ug ang mga butang sa kultural nga kabilin sa regional bili. == Mubo nga mga sulat == * [http://sobory.ru/article/?object=21476 Krasnodonetskaya. St. Catherine Simbahan.] * [http://ankol1.livejournal.com/13133.html Catherine sa Simbahan (Krasnodonetskaya] * [http://sobory.ru/epx/volgodonskaya_salskaya/1251/?sort=state Belokalitvinskoe deanery. Sa tanan nga mga simbahan ug sa balay pahilitan.] [[Kategoriya:Kristyanismo sa Rusya| ]] [[Kategoriya:Mga simbahan]] 6rw4tn1d5auxcuko5swmccyeqh2poop 0 10787683 37021310 34905181 2026-05-20T18:36:19Z Mackieforthstone 132823 /* */ 37021310 wikitext text/x-wiki [[File:New York City Hall.jpg|right|thumb|Ang Balay-Dakbayan sa Bag-ong York nga mao ang labing karaang makanunayong punuan sa lokal nga kagamhanan sa Tinipong Bansa.]] [[File:Cebu City Hall Cebu Philippines.jpg|right|thumb|Ang Balay-dakbayan sa Sugbo]] Sa lokal nga kagamhanan, ang '''balay-dakbayan''' kun '''balay-lungsod''', (''civic centre'' sa [[Hiniusang Gingharian]] ug [[Ostralya]]), mao ang punoang kadumalahang dakbalay sa usa ka dakbayan kun lungsod. Sagad kini ginapuy-an sa mga dakbayanon kun lungsoranong sagdong, sa mga sanga niini, ug ilahang mga kawani. Sagad sab kining punoan sa pamuno sa usa ka dakbayan, lungsod kun [[balangay]]. Ang mga ubang lugpong niini sa nagkalain-laing pinulongan mao ang '''mairie''' kun '''hôtel de ville''' (sa [[Pransya]]), '''gemeindehaus''' kun '''rathaus''' (sa [[Alemanya]]), '''rådhus''' (sa [[Dinamarka]]), ug '''stadshus''' (sa [[Suwesya]]). {{Saha}} tcnyuobpgbn6h7jpooq3ylpofcmmvzm 0 11098366 37021313 35758757 2026-05-20T23:53:19Z Juan Carlos Fonseca Mata 60103 Picture 37021313 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom nga bulak|date=2021-12}} {{Taxobox | name = ''Heliopsis annua'' | status = | image = Heliopsis annua (Asteraceae) 1.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Tanom nga bulak (tanom)|Magnoliopsida]] | ordo = [[Asterales]] | familia = [[Asteraceae]] | genus = ''[[Heliopsis]]'' | species = '''''Heliopsis annua''''' | binomial = ''Heliopsis annua'' | binomial_authority = [[William Botting Hemsley|Hemsl.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} Kaliwatan sa [[tanom nga bulak]] ang '''''Heliopsis annua'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni [[William Botting Hemsley]].<ref name = "col53631586"/> Ang ''Heliopsis annua'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Heliopsis]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Asteraceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Mehiko]] ** [[Estado de Aguascalientes]] ** [[Chihuahua]] ** [[Estado de Coahuila de Zaragoza]] ** [[Estado de Durango]] ** [[Estado de Guanajuato]] ** [[Estado de Guerrero]] ** [[Estado de Hidalgo]] ** [[Estado de Jalisco]] ** [[Estado de México (estado)]] ** [[Estado de Michoacán de Ocampo]] ** [[Estado de Morelos]] ** [[Estado de Nuevo León]] ** [[Estado de Oaxaca]] ** [[Estado de Puebla]] ** [[Estado de Querétaro]] ** [[Estado de San Luis Potosí]] ** [[Estado de Sonora]] ** [[Estado de Zacatecas]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53631586|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col53631586">Hemsl. (1881) , In: Biol. Centr. Am. Bot. 2: 156</ref> <ref name = "source">Hassler M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> [[Kategoriya:Tanom]] [[Kategoriya:Tanom sa Mehiko]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Aguascalientes]] [[Kategoriya:Tanom sa Chihuahua]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Coahuila de Zaragoza]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Durango]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Guanajuato]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Guerrero]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Hidalgo]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Jalisco]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de México (estado)]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Michoacán de Ocampo]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Morelos]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Nuevo León]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Oaxaca]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Puebla]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Querétaro]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de San Luis Potosí]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Sonora]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Zacatecas]] [[Kategoriya:Heliopsis]] dg4yufcfppx7yxh0xkc9wiehx7vjtac 0 11215659 37021312 36578224 2026-05-20T20:16:05Z Einsenkungsmarke 129081 Redirected page to [[Gaudichaudia]] 37021312 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Gaudichaudia]] hn5s8prckrr8yfcsvewr2g5i65x6qfv 0 11344467 37021303 35059713 2026-05-20T18:28:14Z Mackieforthstone 132823 /* */ 37021303 wikitext text/x-wiki [[Budismo|Ang Budhismo]] usa ka menor de edad nga relihiyon sa Armenia, nga adunay gamay apan wala mailhi nga gidaghanon sa mga sumusunod. Ang unang direktang kontak sa mga Armenian sa Budhismo nahitabo sa ika-13 nga siglo sa panahon sa kataas sa Imperyo sa Mongol, nga mitapos sa pundasyon sa usa ka Budistang balay pahilitan sa Armenia ni Hulegu Khan sa [[Ilhanato|Ilkhanate]] . Ang mga kontak mibalik sa ubang dapit sa misunod nga mga siglo pinaagi sa mga negosyanteng Armenian. Sa ika-19 ug sayo sa ika-20ng siglo, ang mga intelektuwal sa Armenia nakaugmad ug dakong interes sa relihiyon. [[Kategoriya:Budismo]] [[Kategoriya:Armenya]] ll8if9gy1ifzh2lcz8nt2hp1mk5rgoa 0 11353934 37021363 37019740 2026-05-21T09:40:32Z ~2026-30260-11 143524 37021363 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|mamipero|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Urva urva'' | status = LC | image = Herpestes urva - Kunming Natural History Museum of Zoology - DSC02477.JPG | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Herpestidae]] | genus = [[Urva (mamipero)|Urva]] | species = '''Urva urva''' | binomial = Urva urva | binomial_authority = ([[Hodgson (awtor)|Hodgson]], 1836) | range_map = Crab-eating Mongoose area.png | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[mamipero]] ang '''''Urva urva'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Hodgson (awtor)|Hodgson]] ni adtong 1836.<ref name = "col35491767"/> Ang ''Urva urva'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Urva (mamipero)|Urva]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Herpestidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa [[kinaminosang kalabotan]].<ref name = "iucn"/> == Matang nga nahiubos == Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:<ref name = "COL"/> * ''H. u. urva'' * ''H. u. annamensis'' * ''H. u. formosanus'' * ''H. u. sinensis'' <!-- katapusan sa gisulat --> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * habagatang [[Asya]] 7ctgiun2d7ybojepo39f9k8kn7tadjm 0 11354003 37021297 37020156 2026-05-20T13:42:09Z ~2026-30087-96 143424 /* Pelikula */ 37021297 wikitext text/x-wiki Ang '''''Cars''''' maoy usa ka computer-animated media franchise nga nakasentro sa Lightning McQueen ([[:es:Rayo McQueen|es]]). ==Pelikula== * ''[[Cars (pelikula)|Cars]]'' (2006) * ''[[Cars 2]]'' (2011) * ''[[Cars 3]]'' (2017) * ''Cars 4'' (TBA) ===Spinoff=== * ''Planes'' (2013) * ''Planes: Fire & Rescue'' (2014) ==Serye telebisyon== * ''Cars Toons'' (2008–13) * ''Cars on the Road'' (2022) [[Kategoriya:Cars (franchise)| ]] 6v2wgybxq267yhnljrikzwshqbtmf9g 0 11354344 37021300 2026-05-20T16:08:50Z Red Winged Duck 17076 Red Winged Duck moved page [[Ved'ma]] to [[Viedźma]] 37021300 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Viedźma]] 1wmojv4oumyz47wglbhtw58vz2qirqp 10 11354345 37021317 2026-05-21T02:39:15Z Atoin 143508 Created page with "{{userbox-level | level = | id = [[Ilocano language|ilo]] | info = Daytoy nga agar-aramat ket '''[[:Category:User ilo-N|patneng]]''' nga agsasao iti '''[[:Category:User ilo|Ilokano]]'''. | usercategory = User ilo-N | nocat = {{{nocat|}}} }}<noinclude> {{Documentation|Template:User x}} </noinclude>" 37021317 wikitext text/x-wiki {{userbox-level | level = | id = [[Ilocano language|ilo]] | info = Daytoy nga agar-aramat ket '''[[:Category:User ilo-N|patneng]]''' nga agsasao iti '''[[:Category:User ilo|Ilokano]]'''. | usercategory = User ilo-N | nocat = {{{nocat|}}} }}<noinclude> {{Documentation|Template:User x}} </noinclude> kqehl00aiaiy3qm30ue9yfc6ivu7kga 10 11354346 37021318 2026-05-21T02:41:02Z Atoin 143508 Created page with "{{userbox | border-c = #000000 | id = [[File:Catty.svg|40px]] | id-c = #FFFFFF | info = Kini nga tiggamit ganahan og mga iring. | info-c = #000000 | info-fc = #FFFFFF | info-a = center | usercategory = }}<noinclude> [[Category:Domestic cat user templates|cats]] </noinclude>" 37021318 wikitext text/x-wiki {{userbox | border-c = #000000 | id = [[File:Catty.svg|40px]] | id-c = #FFFFFF | info = Kini nga tiggamit ganahan og mga iring. | info-c = #000000 | info-fc = #FFFFFF | info-a = center | usercategory = }}<noinclude> [[Category:Domestic cat user templates|cats]] </noinclude> 661hwj6gaozk7tm4qab2hz08yb3hna1 10 11354347 37021320 2026-05-21T02:44:12Z Atoin 143508 Created page with "{{userbox | border-c = black | id = [[Image:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|40px]] | id-c = black | info = Kini nga tiggamit gikan o nagpuyo sa Yuta. | info-c = #20B2AA | info-fc = 11 }}<noinclude> [[Category:Earth user templates|Earth]] </noinclude>" 37021320 wikitext text/x-wiki {{userbox | border-c = black | id = [[Image:The_Earth_seen_from_Apollo_17.jpg|40px]] | id-c = black | info = Kini nga tiggamit gikan o nagpuyo sa Yuta. | info-c = #20B2AA | info-fc = 11 }}<noinclude> [[Category:Earth user templates|Earth]] </noinclude> 0s95lms32r6q3dce2wxbzy6wv99ff0j 2 11354348 37021321 2026-05-21T02:45:14Z Atoin 143508 /* */ 37021321 wikitext text/x-wiki {{User OpenStreetMap}} {{User Earth}} {{User Philippines}} {{User Safari}} {{User Apple}} {{User Tambayan Philippines}} {{User Male}} {{User Roblox}} {{User cat}} {{User UTC+8}} {{User Gender Male}} 03b8cqcc4zbtqbf53dttszz91228emt 10 11354349 37021322 2026-05-21T02:48:22Z Atoin 143508 Created page with "{{userbox | border-c = blue | id = [[File:Openstreetmap logo.svg|40px]] | id-c = white | info = Kini nga tiggamit adunay usa ka account ug nag-amot sa OpenStreetMap. | info-c = #228855 | info-fc = white | info-s = {{{info-s|8}}} | usercategory = Wikipedians who contribute to OpenStreetMap | nocat = {{{nocat|}}} }}<noinclude> [[Category:OpenStreetMap user templates|OpenStreetMap]] {{clear}}" 37021322 wikitext text/x-wiki {{userbox | border-c = blue | id = [[File:Openstreetmap logo.svg|40px]] | id-c = white | info = Kini nga tiggamit adunay usa ka account ug nag-amot sa OpenStreetMap. | info-c = #228855 | info-fc = white | info-s = {{{info-s|8}}} | usercategory = Wikipedians who contribute to OpenStreetMap | nocat = {{{nocat|}}} }}<noinclude> [[Category:OpenStreetMap user templates|OpenStreetMap]] {{clear}} lrgn887ca8xxyx0mti7vb0ubiabi0xs 10 11354350 37021324 2026-05-21T02:51:17Z Atoin 143508 Created page with "{{Userbox |border-c = #d6d6d6 |border-s = 1 |id-c = #fff |id-s = 12 |id-fc = #333 |info-c = #fff |info-s = 9 |info-fc = #000 |id = |info = Kini nga tiggamit nag-amot gamit ang Safari. |usercategory = Wikipedians who use Safari (web browser) | nocat = {{{nocat|}}} }}<noinclude> [[Category:Safari (web browser) user templates|Safari]] </noinclude>" 37021324 wikitext text/x-wiki {{Userbox |border-c = #d6d6d6 |border-s = 1 |id-c = #fff |id-s = 12 |id-fc = #333 |info-c = #fff |info-s = 9 |info-fc = #000 |id = |info = Kini nga tiggamit nag-amot gamit ang Safari. |usercategory = Wikipedians who use Safari (web browser) | nocat = {{{nocat|}}} }}<noinclude> [[Category:Safari (web browser) user templates|Safari]] </noinclude> 0l5hhve6ltyl4l7himke84tctgivwek 10 11354351 37021325 2026-05-21T02:59:51Z Atoin 143508 /* */ 37021325 wikitext text/x-wiki {{userbox | border-c = {{{1|{{{border-c|black}}}}}} | id = {{{3|[[File:Roblox Logo 2022.svg|48px]]}}} | id-c = {{{1|White}}} | id-fc = {{{id-fc|white}}} | id-s = {{{5|13}}} | info = {{{4| Kini nga tiggamit nagdula og roblox.}}} | info-c = {{{2|Black}}} | info-fc = {{{info-fc|white}}} | info-s = {{{info-s|}}} }}<noinclude> [[Category:Roblox user templates|Roblox]]</noinclude> b18bk1nsin27ywg52vbs38e328140xq 0 11354352 37021335 2026-05-21T05:36:35Z MadayawDavao 140869 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353940454|Tausūg people]]" 37021335 wikitext text/x-wiki Ang '''Tausug''' maoy usa ka Austronesian ethnic group nga lumad sa [[Sulu Archipelago]] ug amihanan-sidlakang baybayon nga mga dapit sa [[Borneo]], nga naglangkob sa karon nga [[Pilipinas]], [[Malaysiya|Malaysia]] ug [[Indonesia]] . Ang dagkong populasyon sa Tausug ang makita usab sa mga siyudad sa mainland [[Mindanao]], partikular [[Dakbayan sa Zamboanga|sa Zamboanga City]], [[Dakbayan sa Cotabato|Cotabato City]] ug [[Dakbayan sa Dabaw|Davao City]], ug sa isla sa [[Palawan]] . Ang gagmay nga populasyon sa Tausug makita sa [[Kabupaten Nunukan|Nunukan]] ug [[Tarakan (kapital sa kabupaten)|Tarakan]] sa [[North Kalimantan]], Indonesia. Human sa [[Islam sa Pilipinas|pagpaila sa Islam]] ngadto sa Sulu Archipelago niadtong ika-14 nga siglo, gitukod sa mga Tausug ang [[Sultanato sa Sulu]], usa ka estado nga thalassocratic nga nagpatuman sa soberanya sa mga isla nga nag-utlanan sa Zamboanga Peninsula sa sidlakan hangtod sa Palawan sa amihanan. Sa kinapungkayan niini, gitabonan usab niini ang mga lugar sa mas lawom nga bahin sa amihanan-sidlakang Borneo ug habagatan-kasadpang Mindanao. Atol sa panahon sa kolonyal nga Espanyol sa Pilipinas, ang mga sundalong Tausug misukol sa balik-balik nga mga pagsulong sa Espanya ug ang Sultanato sa Sulu nagpabilin nga usa ka de facto nga independenteng estado hangtod sa 1915, human sa Rebelyon sa Moro nga miresulta sa pagkasakop sa estado sa [[Tinípong Bánsà|Estados Unidos]]. [[Kategoriya:Islam sa Pilipinas]] [[Kategoriya:Mga artikulo nga naggamit og infobox nga etnikong pangpundok nga adunay mga paramitro sa hulagway]] [[Kategoriya:"Adunay kalabotan nga mga pundok-etniko" nanginahanglan kumpirmasyon]] 3c2o3pufvaxoq660ewotjgyxsei0z2r 0 11354353 37021340 2026-05-21T05:48:47Z MadayawDavao 140869 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355133961|Francis Xavier]]" 37021340 wikitext text/x-wiki '''Francis Xavier''' (natawo nga '''Francisco de Jasso y Azpilicueta''' ; 7 Abril 1506{{Spaced en dash}} 3&nbsp;Disyembre 1552), giila nga si '''San Francisco Xavier''', usa ka kleriko ug misyonaryo nga Navarrese . Kauban niya nga gitukod ang [[Kapunongan ni Jesús|Society of Jesus]] ug, isip representante sa Imperyo sa Portuges, nangulo sa unang Kristiyanong misyon sa [[Hapon|Japan]] . Natawo sa lungsod sa [[Javier (munisipyo sa Espanya)|Xavier]], Kingdom of Navarre, kauban siya ni [[Ignacio de Loyola|Ignatius sa Loyola]] ug usa sa unang pito ka [[Kapunongan ni Jesús|Heswita]] nga misaad sa kakabos ug kaputli sa Montmartre, Paris niadtong 1534. Gipangunahan niya ang daghang misyonaryo nga buhat sa tibuok Asya, labi na sulod sa Imperyo sa Portuges sa Sidlakan, ug adunay hinungdanon nga papel sa pag-ebanghelyo sa sayo nga modernong India, labi na pinaagi sa iyang mga kalihokan sa Portugese India . Niadtong 1546, si Francis Xavier misulat kang Haring John III sa Portugal nga nagsugyot og mga lakang aron mapalig-on ang Kristohanong pagtuo sa [[Goa (estado)|Goa]] . Ang ubang mga historyador naghubad niini nga sulat isip usa ka hangyo alang sa pagtukod sa Goan Inquisition, samtang ang uban nangatarungan nga siya hinoon nanawagan alang sa pagtudlo sa usa ka espesyal nga ministro nga gipahinungod lamang sa pagpalambo sa Kristiyanismo sa Goa. Isip usa ka representante sa Hari sa Portugal, siya ang unang dakong Kristiyanong misyonaryo nga nangahas sa [[Borneo]], [[Moluccas (kapuloan sa Indonesya)|Maluku Islands]], Japan, ug uban pang mga lugar. Niadtong mga lugara, nga nanlimbasug sa pagkat-on sa lokal nga mga pinulongan ug atubangan sa oposisyon, wala siyay kalampusan sama sa iyang naangkon sa India. Gipalapdan usab ni Xavier ang iyang misyon ngadto sa Ming China, diin siya namatay sa [[Shangchuan Dao|Shangchuan Island]] . [[Kategoriya:Articles with hCards]] [[Kategoriya:Biography with signature]] aquei4jvyedi091kbojr809j14yfb4g 37021341 37021340 2026-05-21T05:51:06Z MadayawDavao 140869 dugang detalye 37021341 wikitext text/x-wiki '''Francis Xavier''' (natawo nga '''Francisco de Jasso y Azpilicueta''' ; 7 Abril 1506{{Spaced en dash}} 3&nbsp;Disyembre 1552), giila nga si '''San Francisco Xavier''', usa ka kleriko ug misyonaryo nga Navarrese . Kauban niya nga gitukod ang [[Kapunongan ni Jesús|Society of Jesus]] ug, isip representante sa Imperyo sa Portuges, nangulo sa unang Kristiyanong misyon sa [[Hapon|Japan]] . Natawo sa lungsod sa [[Javier (munisipyo sa Espanya)|Xavier]], Kingdom of Navarre, kauban siya ni [[Ignacio de Loyola|Ignatius sa Loyola]] ug usa sa unang pito ka [[Kapunongan ni Jesús|Heswita]] nga misaad sa kakabos ug kaputli sa Montmartre, Paris niadtong 1534. Gipangunahan niya ang daghang misyonaryo nga buhat sa tibuok Asya, labi na sulod sa Imperyo sa Portuges sa Sidlakan, ug adunay hinungdanon nga papel sa pag-ebanghelyo sa sayo nga modernong India, labi na pinaagi sa iyang mga kalihokan sa Portugese India . Niadtong 1546, si Francis Xavier misulat kang Haring John III sa Portugal nga nagsugyot og mga lakang aron mapalig-on ang Kristohanong pagtuo sa [[Goa (estado)|Goa]] . Ang ubang mga historyador naghubad niini nga sulat isip usa ka hangyo alang sa pagtukod sa Goan Inquisition, samtang ang uban nangatarungan nga siya hinoon nanawagan alang sa pagtudlo sa usa ka espesyal nga ministro nga gipahinungod lamang sa pagpalambo sa Kristiyanismo sa Goa. Isip usa ka representante sa Hari sa Portugal, siya ang unang dakong Kristiyanong misyonaryo nga nangahas sa [[Borneo]], [[Moluccas (kapuloan sa Indonesya)|Maluku Islands]], Japan, ug uban pang mga lugar. Niadtong mga lugara, nga nanlimbasug sa pagkat-on sa lokal nga mga pinulongan ug atubangan sa oposisyon, wala siyay kalampusan sama sa iyang naangkon sa India. Gipalapdan usab ni Xavier ang iyang misyon ngadto sa Ming China, diin siya namatay sa [[Shangchuan Dao|Shangchuan Island]]. Gibeatipikar siya ni [[Pope Paul V|Papa Pablo V]] niadtong Oktubre 25, 1619 ug [[Canonized|gikanonisar]] ni [[Pope Gregory XV|Papa Gregory XV]] niadtong Marso 12, 1622. Niadtong 1624, gihimo siyang co-patron sa [[Navarra (rehiyon)|Navarre]] . Nailhan nga "Apostol sa mga [[Indies]] ", "Apostol sa [[The Far East|Halayong Sidlakan]] ", "Apostol sa Tsina" ug "Apostol sa Hapon", giisip siya nga usa sa labing bantugan nga mga misyonaryo sukad [[Paul the Apostle|ni Pablo nga Apostol]] . Niadtong 1927, gipatik [[Pope Pius XI|ni Papa Pius XI]] ang dekreto nga ''Apostolicorum sa Missionibus'' nga nagngalan kang Francis Xavier, uban ni [[Teresa sa Lisieux|Thérèse sa Lisieux]], co-patron sa tanang langyaw nga misyon. Siya karon ang co-patron nga santos sa Navarre, uban ni [[Fermin|San Fermin]] . Ang "Adlaw ni Navarre" nagtimaan sa anibersaryo sa kamatayon ni Francis Xavier, sa Disyembre 3. [[Kategoriya:Articles with hCards]] [[Kategoriya:Biography with signature]] b97a9qthj5em2919krcr81mgxp3r4za 0 11354354 37021346 2026-05-21T06:15:25Z MadayawDavao 140869 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1336935092|Davao Chinatown]]" 37021346 wikitext text/x-wiki Ang '''Davao Chinatown''', nailhan usab nga '''Davao China Street''', '''Davao City Chinatown''', o '''Mindanao Chinatown''', usa ka Chinatown nga nahimutang sa [[Dakbayan sa Dabaw|Dakbayan sa Davao]] ug usa sa isla [[Mindanao|sa Mindanao]] sa [[Pilipinas]] . Mao kini ang nag-unang residential ug trading area sa Chinese-FIlipino community sa siyudad. Ang lugar giutlanan sa Santa Ana Avenue, Monteverde Avenue, Ramón Magsaysay Street, ug León García Street. Gitawag nga pinakadako nga Chinatown sa Pilipinas, kini adunay kinatibuk-ang gilapdon sa yuta nga 44 ka ektarya, nga gilangkoban sa upat ka ''[[Baranggay|mga barangay]]'' . == Kasaysayan == Niadtong 2003, ang mayor sa siyudad niadtong panahona, [[Rodrigo Duterte|si Rodrigo Duterte]], nagpagawas og usa ka executive order nga nagdeklarar sa mga bahin sa Barangay 27-C ug 30-C, diin nagtigom ang mga pinuy-anan ug negosyo sa mga Intsik-Pilipino, nga mahimong Chinatown sa siyudad. Ang Davao City Chinatown Development Council (DCCDC) gitukod aron motabang sa pagkonserba sa kultural nga panulondon sa lugar ug sa pagpatuman sa mga palisiya bahin niana. Giakusahan usab kini sa pagdumala sa komersyo sa lugar. [[Kategoriya:Dakbayan sa Dabaw]] 8ps6oijgfx8zlhnm9ln5t5h6xk1xwqh 37021347 37021346 2026-05-21T06:19:50Z MadayawDavao 140869 nagdugang ug mga detalye 37021347 wikitext text/x-wiki Ang '''Davao Chinatown''', nailhan usab nga '''Davao China Street''', '''Davao City Chinatown''', o '''Mindanao Chinatown''', usa ka Chinatown nga nahimutang sa [[Dakbayan sa Dabaw|Dakbayan sa Davao]] ug usa sa isla [[Mindanao|sa Mindanao]] sa [[Pilipinas]] . Mao kini ang nag-unang residential ug trading area sa Chinese-FIlipino community sa siyudad. Ang lugar giutlanan sa Santa Ana Avenue, Monteverde Avenue, Ramón Magsaysay Street, ug León García Street. Gitawag nga pinakadako nga Chinatown sa Pilipinas, kini adunay kinatibuk-ang gilapdon sa yuta nga 44 ka ektarya, nga gilangkoban sa upat ka ''[[Baranggay|mga barangay]]'' . == Kasaysayan == Niadtong 2003, ang mayor sa siyudad niadtong panahona, [[Rodrigo Duterte|si Rodrigo Duterte]], nagpagawas og usa ka executive order nga nagdeklarar sa mga bahin sa Barangay 27-C ug 30-C, diin nagtigom ang mga pinuy-anan ug negosyo sa mga Intsik-Pilipino, nga mahimong Chinatown sa siyudad. Ang Davao City Chinatown Development Council (DCCDC) gitukod aron motabang sa pagkonserba sa kultural nga panulondon sa lugar ug sa pagpatuman sa mga palisiya bahin niana. Giakusahan usab kini sa pagdumala sa komersyo sa lugar. == Mga arko == [[File:Davao_Chinatown_Friendship_Archway_Facade.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Davao_Chinatown_Friendship_Archway_Facade.jpg|thumb|Friendship Arch]] Ang mga arko sa ganghaan sa China giinspirar sa ''páilou'' (牌樓) o ''[[Paifang|páifāng]]'' (牌坊), usa ka tradisyonal nga estilo sa [[Arch|arko]] sa arkitektura sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] . Ang mga arko nagsilbi usab nga pangunang mga agianan, nga naghimo niini nga usa sa mga pangunang atraksyon, nga nagpasiugda sa kultural nga kamahinungdanon ug nagdugang sa bili sa estetika. * '''Unity Arch''' : ''rónghé mén'' (融合門)—ubay sa Ramon Magsaysay Avenue, eskina Alvarez Street, atbang sa Quezon Boulevard Avenue; * '''Friendship Arch''' : ''yǒuyì mén'' (友誼門)—ubay sa Ramon Magsaysay Avenue duol sa Emilio Jacinto Street; * '''Arko sa Kalinaw''' : ''hépíng mén'' (和平門)—ubay sa Santa Ana Avenue, kanto sa JP Laurel Avenue, tupad sa [[Davao Chong Hua High School]] ; * '''Prosperity Arch''' : ''fánróng mén'' (繁榮門)—ubay sa Santa Ana Avenue, eskina Alvarez Street. == Mga dapit sa pagsimba == [[File:Lon_Wa_Temple,_Davao.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lon_Wa_Temple,_Davao.jpg|thumb|Long Hua Buddhist Temple]] Ang pagtuo ug debosyon adunay dakong impluwensya sa paghulma sa kultura ug mga pamatasan sa nasud. Ang mga templo [[Budismo|sa Buddhist]] ug [[Taoism|Taoist]] nagtino sa dato nga kultural nga importansya sa lugar. Dugang pa, ang mga simbahang [[Kristiyanismo|Kristiyano]] sa lainlaing mga denominasyon usa sa mga destinasyon sa siyudad alang sa mga deboto. * '''[[Templong Lónghuá|Ang Long Hua Buddhist Temple]]''' mao ang pinakadako nga Buddhist temple sa isla sa Mindanao, nahimutang kini sa JP Cabaguio Avenue, Agdao District. Kini 3-4 kilometros amihanan-sidlakan gikan sa sentro sa siyudad. * '''Ang Templo sa Polian''' usa sa labing karaan nga Templo sa mga Budista sa Dakbayan sa Davao, nga nahimutang sa Quirino Avenue. * '''Ang Santiago Temple''' nahimutang sa usa ka propiedad duol sa [[Gaisano Mall of Davao|Gaisano Mall sa Davao]] . Gitukod niadtong 1957, kini kaniadto makita gikan sa JP Laurel Avenue, apan usa ka bag-ong bilding ang gitukod sa atubangan niini. Hangtod karon, kini natago gikan sa direktang panan-aw ug maadto lamang pinaagi sa usa ka pig-ot nga eskinita. * '''Ang Mindanao Taoist Temple''' nahimutang sa Pearl Street, corner Emerald Street, RGA Village, JP Cabaguio Street, Agdao District. * '''Simbahang Tsino sa Davao''', nga nahimutang sa Kalye Guzman, Distrito sa Poblacion, Dakbayan sa Davao. * '''Ang Santa Ana Shrine Parish''' usa ka simbahang [[Simbahang Katoliko sa Pilipinas|Katoliko]] nga nahimutang sa Santa Ana Avenue, eskina sa Lapu-Lapu Street. [[Kategoriya:Dakbayan sa Dabaw]] occayssri70ppvg9q7udj8o8mkt17oq 37021348 37021347 2026-05-21T06:21:32Z MadayawDavao 140869 37021348 wikitext text/x-wiki Ang '''Davao Chinatown''', nailhan usab nga '''Davao China Street''', '''Davao City Chinatown''', o '''Mindanao Chinatown''', usa ka Chinatown nga nahimutang sa [[Dakbayan sa Dabaw|Dakbayan sa Davao]] ug usa sa isla [[Mindanao|sa Mindanao]] sa [[Pilipinas]] . Mao kini ang nag-unang residential ug trading area sa Chinese-FIlipino community sa siyudad. Ang lugar giutlanan sa Santa Ana Avenue, Monteverde Avenue, Ramón Magsaysay Street, ug León García Street. Gitawag nga pinakadako nga Chinatown sa Pilipinas, kini adunay kinatibuk-ang gilapdon sa yuta nga 44 ka ektarya, nga gilangkoban sa upat ka ''[[Baranggay|mga barangay]]'' . == Kasaysayan == Niadtong 2003, ang mayor sa siyudad niadtong panahona, [[Rodrigo Duterte|si Rodrigo Duterte]], nagpagawas og usa ka executive order nga nagdeklarar sa mga bahin sa Barangay 27-C ug 30-C, diin nagtigom ang mga pinuy-anan ug negosyo sa mga Intsik-Pilipino, nga mahimong Chinatown sa siyudad. Ang Davao City Chinatown Development Council (DCCDC) gitukod aron motabang sa pagkonserba sa kultural nga panulondon sa lugar ug sa pagpatuman sa mga palisiya bahin niana. Giakusahan usab kini sa pagdumala sa komersyo sa lugar. == Mga arko == [[File:Davao_Chinatown_Friendship_Archway_Facade.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Davao_Chinatown_Friendship_Archway_Facade.jpg|thumb|Friendship Arch]] Ang mga arko sa ganghaan sa China giinspirar sa ''páilou'' (牌樓) o ''[[Paifang|páifāng]]'' (牌坊), usa ka tradisyonal nga estilo sa [[Arch|arko]] sa arkitektura sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] . Ang mga arko nagsilbi usab nga pangunang mga agianan, nga naghimo niini nga usa sa mga pangunang atraksyon, nga nagpasiugda sa kultural nga kamahinungdanon ug nagdugang sa bili sa estetika. * '''Unity Arch''' : ''rónghé mén'' (融合門)—ubay sa Ramon Magsaysay Avenue, eskina Alvarez Street, atbang sa Quezon Boulevard Avenue; * '''Friendship Arch''' : ''yǒuyì mén'' (友誼門)—ubay sa Ramon Magsaysay Avenue duol sa Emilio Jacinto Street; * '''Arko sa Kalinaw''' : ''hépíng mén'' (和平門)—ubay sa Santa Ana Avenue, kanto sa JP Laurel Avenue, tupad sa [[Davao Chong Hua High School]] ; * '''Prosperity Arch''' : ''fánróng mén'' (繁榮門)—ubay sa Santa Ana Avenue, eskina Alvarez Street. == Mga dapit sa pagsimba == [[File:Lon_Wa_Temple,_Davao.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lon_Wa_Temple,_Davao.jpg|thumb|Long Hua Buddhist Temple]] Ang pagtuo ug debosyon adunay dakong impluwensya sa paghulma sa kultura ug mga pamatasan sa nasud. Ang mga templo [[Budismo|sa Buddhist]] ug [[Taoism|Taoist]] nagtino sa dato nga kultural nga importansya sa lugar. Dugang pa, ang mga simbahang [[Kristiyanismo|Kristiyano]] sa lainlaing mga denominasyon usa sa mga destinasyon sa siyudad alang sa mga deboto. * '''[[Templong Lónghuá|Ang Long Hua Buddhist Temple]]''' mao ang pinakadako nga Buddhist temple sa isla sa Mindanao, nahimutang kini sa JP Cabaguio Avenue, Agdao District. Kini 3-4 kilometros amihanan-sidlakan gikan sa sentro sa siyudad. * '''Ang Templo sa Polian''' usa sa labing karaan nga Templo sa mga Budista sa Dakbayan sa Davao, nga nahimutang sa Quirino Avenue. * '''Ang Santiago Temple''' nahimutang sa usa ka propiedad duol sa [[Gaisano Mall of Davao|Gaisano Mall sa Davao]] . Gitukod niadtong 1957, kini kaniadto makita gikan sa JP Laurel Avenue, apan usa ka bag-ong bilding ang gitukod sa atubangan niini. Hangtod karon, kini natago gikan sa direktang panan-aw ug maadto lamang pinaagi sa usa ka pig-ot nga eskinita. * '''Ang Mindanao Taoist Temple''' nahimutang sa Pearl Street, corner Emerald Street, RGA Village, JP Cabaguio Street, Agdao District. * '''Simbahang Tsino sa Davao''', nga nahimutang sa Kalye Guzman, Distrito sa Poblacion, Dakbayan sa Davao. * '''Ang Santa Ana Shrine Parish''' usa ka simbahang [[Simbahang Katoliko sa Pilipinas|Katoliko]] nga nahimutang sa Santa Ana Avenue, eskina sa Lapu-Lapu Street. == Mga establisemento sa negosyo == Daghang mga shopping mall, hardware store, restawran, retail outlet, ug wholesale shop ang kasagarang makita sa matag kadalanan sa lugar. Kadaghanan niini gipanag-iya sa mga pamilyang Intsik nga Pilipino, kansang kadaghanan naggikan sa [[Fujian Sheng|Fujian]], [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] . Sukad niadto, kini nagsilbi nga usa sa mga pangunang sentro sa pamatigayon sa Davao City. Nagkalain-laing barato nga mga palaliton ang gibaligya, sama sa mga muwebles sa balay ug opisina, mga elektronik nga gadget ug appliances, bisikleta, sinina, aksesorya, ug daghan pa. Ang mga pagkaon, ilimnon, prutas, utanon, ug bulak anaa sa mga sidewalk ug gibaligya sa mas barato nga presyo. Ang ubang mga produkto anaa usab ug gipakita sa mga kiosk ug stall. [[Kategoriya:Dakbayan sa Dabaw]] 0it62em36sg23xbc2bumr4ue3ryhp8b 37021349 37021348 2026-05-21T06:23:11Z MadayawDavao 140869 37021349 wikitext text/x-wiki Ang '''Davao Chinatown''', nailhan usab nga '''Davao China Street''', '''Davao City Chinatown''', o '''Mindanao Chinatown''', usa ka Chinatown nga nahimutang sa [[Dakbayan sa Dabaw|Dakbayan sa Davao]] ug usa sa isla [[Mindanao|sa Mindanao]] sa [[Pilipinas]] . Mao kini ang nag-unang residential ug trading area sa Chinese-FIlipino community sa siyudad. Ang lugar giutlanan sa Santa Ana Avenue, Monteverde Avenue, Ramón Magsaysay Street, ug León García Street. Gitawag nga pinakadako nga Chinatown sa Pilipinas, kini adunay kinatibuk-ang gilapdon sa yuta nga 44 ka ektarya, nga gilangkoban sa upat ka ''[[Baranggay|mga barangay]]'' . == Kasaysayan == Niadtong 2003, ang mayor sa siyudad niadtong panahona, [[Rodrigo Duterte|si Rodrigo Duterte]], nagpagawas og usa ka executive order nga nagdeklarar sa mga bahin sa Barangay 27-C ug 30-C, diin nagtigom ang mga pinuy-anan ug negosyo sa mga Intsik-Pilipino, nga mahimong Chinatown sa siyudad. Ang Davao City Chinatown Development Council (DCCDC) gitukod aron motabang sa pagkonserba sa kultural nga panulondon sa lugar ug sa pagpatuman sa mga palisiya bahin niana. Giakusahan usab kini sa pagdumala sa komersyo sa lugar. == Mga arko == [[File:Davao_Chinatown_Friendship_Archway_Facade.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Davao_Chinatown_Friendship_Archway_Facade.jpg|thumb|Friendship Arch]] Ang mga arko sa ganghaan sa China giinspirar sa ''páilou'' (牌樓) o ''[[Paifang|páifāng]]'' (牌坊), usa ka tradisyonal nga estilo sa [[Arch|arko]] sa arkitektura sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] . Ang mga arko nagsilbi usab nga pangunang mga agianan, nga naghimo niini nga usa sa mga pangunang atraksyon, nga nagpasiugda sa kultural nga kamahinungdanon ug nagdugang sa bili sa estetika. * '''Unity Arch''' : ''rónghé mén'' (融合門)—ubay sa Ramon Magsaysay Avenue, eskina Alvarez Street, atbang sa Quezon Boulevard Avenue; * '''Friendship Arch''' : ''yǒuyì mén'' (友誼門)—ubay sa Ramon Magsaysay Avenue duol sa Emilio Jacinto Street; * '''Arko sa Kalinaw''' : ''hépíng mén'' (和平門)—ubay sa Santa Ana Avenue, kanto sa JP Laurel Avenue, tupad sa [[Davao Chong Hua High School]] ; * '''Prosperity Arch''' : ''fánróng mén'' (繁榮門)—ubay sa Santa Ana Avenue, eskina Alvarez Street. == Mga dapit sa pagsimba == [[File:Lon_Wa_Temple,_Davao.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lon_Wa_Temple,_Davao.jpg|thumb|Long Hua Buddhist Temple]] Ang pagtuo ug debosyon adunay dakong impluwensya sa paghulma sa kultura ug mga pamatasan sa nasud. Ang mga templo [[Budismo|sa Buddhist]] ug [[Taoism|Taoist]] nagtino sa dato nga kultural nga importansya sa lugar. Dugang pa, ang mga simbahang [[Kristiyanismo|Kristiyano]] sa lainlaing mga denominasyon usa sa mga destinasyon sa siyudad alang sa mga deboto. * '''[[Templong Lónghuá|Ang Long Hua Buddhist Temple]]''' mao ang pinakadako nga Buddhist temple sa isla sa Mindanao, nahimutang kini sa JP Cabaguio Avenue, Agdao District. Kini 3-4 kilometros amihanan-sidlakan gikan sa sentro sa siyudad. * Ang '''Templo sa Polian''' usa sa labing karaan nga Templo sa mga Budista sa Dakbayan sa Davao, nga nahimutang sa Quirino Avenue. * Ang '''Santiago Temple''' nahimutang sa usa ka propiedad duol sa [[Gaisano Mall of Davao|Gaisano Mall sa Davao]] . Gitukod niadtong 1957, kini kaniadto makita gikan sa JP Laurel Avenue, apan usa ka bag-ong bilding ang gitukod sa atubangan niini. Hangtod karon, kini natago gikan sa direktang panan-aw ug maadto lamang pinaagi sa usa ka pig-ot nga eskinita. * Ang '''Mindanao Taoist Temple''' nahimutang sa Pearl Street, corner Emerald Street, RGA Village, JP Cabaguio Street, Agdao District. * '''Simbahang Tsino sa Davao''', nga nahimutang sa Kalye Guzman, Distrito sa Poblacion, Dakbayan sa Davao. * Ang '''Santa Ana Shrine Parish''' usa ka simbahang [[Simbahang Katoliko sa Pilipinas|Katoliko]] nga nahimutang sa Santa Ana Avenue, eskina sa Lapu-Lapu Street. == Mga establisemento sa negosyo == Daghang mga shopping mall, hardware store, restawran, retail outlet, ug wholesale shop ang kasagarang makita sa matag kadalanan sa lugar. Kadaghanan niini gipanag-iya sa mga pamilyang Intsik nga Pilipino, kansang kadaghanan naggikan sa [[Fujian Sheng|Fujian]], [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] . Sukad niadto, kini nagsilbi nga usa sa mga pangunang sentro sa pamatigayon sa Davao City. Nagkalain-laing barato nga mga palaliton ang gibaligya, sama sa mga muwebles sa balay ug opisina, mga elektronik nga gadget ug appliances, bisikleta, sinina, aksesorya, ug daghan pa. Ang mga pagkaon, ilimnon, prutas, utanon, ug bulak anaa sa mga sidewalk ug gibaligya sa mas barato nga presyo. Ang ubang mga produkto anaa usab ug gipakita sa mga kiosk ug stall. [[File:NCCC_Main.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:NCCC_Main.jpg|thumb|New City Commercial Corporation Main Magsaysay]] * Ang '''[[NCCC Malls|NCCC Main Magsaysay]]''', nga gitukod ni Lim Tian Su, nagsugod isip usa ka tindahan sa tela sa Davao City niadtong dekada 1950. Ang establisemento nahimong usa ka tindahan sa kinatibuk-ang produkto, nga naghatag og mga kinahanglanon ingon man mga sapatos ug alahas. Gilunsad nila ang ilang inisyal nga supermarket ug department store sa NCCC sulod sa Ramon Magsaysay Avenue mga 1978, ug gipaila nila ang New City Commercial Center. * Ang '''DCLA Department Store''', daplin sa Ramon Magsaysay Avenue, nahimutang sa usa ka madasigon nga bahin sa lugar. Ang Davao City Los Amigos, nga gisugdan niadtong 2003, usa ka shopping center nga nagtanyag og daghang mga kapilian sa mga retail products, lakip ang mga sinina, sapin sa tiil, mga elektronik nga aparato, ug uban pa, sa barato nga presyo. * Ang '''New Davao Famous Restaurant''', nga natukod niadtong dekada 1970, nagserbisyo na og kontemporaryong lutuing Intsik nga adunay daghang klase sa mga putahe sulod sa kapin sa 40 ka tuig. * Ang '''Davao Shanghai Restaurant''', dugay nang nagserbisyo og mga meryenda ug putahe nga Intsik ug Pilipino sulod sa pipila ka dekada, ang pirma nga lami sa restawran kabahin na sa panlasa sa matag Dabawenyo sa bisan unsang okasyon. [[Kategoriya:Dakbayan sa Dabaw]] js9sms1dmw89bwtzsqfubi6b129i42k 37021351 37021349 2026-05-21T06:41:09Z MadayawDavao 140869 37021351 wikitext text/x-wiki Ang '''Davao Chinatown''', nailhan usab nga '''Davao China Street''', '''Davao City Chinatown''', o '''Mindanao Chinatown''', usa ka Chinatown nga nahimutang sa [[Dakbayan sa Dabaw|Dakbayan sa Davao]] ug usa sa isla [[Mindanao|sa Mindanao]] sa [[Pilipinas]] . Mao kini ang nag-unang residential ug trading area sa Chinese-FIlipino community sa siyudad. Ang lugar giutlanan sa Santa Ana Avenue, Monteverde Avenue, Ramón Magsaysay Street, ug León García Street. Gitawag nga pinakadako nga Chinatown sa Pilipinas, kini adunay kinatibuk-ang gilapdon sa yuta nga 44 ka ektarya, nga gilangkoban sa upat ka ''[[Baranggay|mga barangay]]'' . == Kasaysayan == Niadtong 2003, ang mayor sa siyudad niadtong panahona, [[Rodrigo Duterte|si Rodrigo Duterte]], nagpagawas og usa ka executive order nga nagdeklarar sa mga bahin sa Barangay 27-C ug 30-C, diin nagtigom ang mga pinuy-anan ug negosyo sa mga Intsik-Pilipino, nga mahimong Chinatown sa siyudad. Ang Davao City Chinatown Development Council (DCCDC) gitukod aron motabang sa pagkonserba sa kultural nga panulondon sa lugar ug sa pagpatuman sa mga palisiya bahin niana. Giakusahan usab kini sa pagdumala sa komersyo sa lugar. == Mga arko == [[File:Davao_Chinatown_Friendship_Archway_Facade.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Davao_Chinatown_Friendship_Archway_Facade.jpg|thumb|Friendship Arch]] Ang mga arko sa ganghaan sa China giinspirar sa ''páilou'' (牌樓) o ''[[Paifang|páifāng]]'' (牌坊), usa ka tradisyonal nga estilo sa [[Arch|arko]] sa arkitektura sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] . Ang mga arko nagsilbi usab nga pangunang mga agianan, nga naghimo niini nga usa sa mga pangunang atraksyon, nga nagpasiugda sa kultural nga kamahinungdanon ug nagdugang sa bili sa estetika. * '''Unity Arch''' : ''rónghé mén'' (融合門)—ubay sa Ramon Magsaysay Avenue, eskina Alvarez Street, atbang sa Quezon Boulevard Avenue; * '''Friendship Arch''' : ''yǒuyì mén'' (友誼門)—ubay sa Ramon Magsaysay Avenue duol sa Emilio Jacinto Street; * '''Arko sa Kalinaw''' : ''hépíng mén'' (和平門)—ubay sa Santa Ana Avenue, kanto sa JP Laurel Avenue, tupad sa [[Davao Chong Hua High School]] ; * '''Prosperity Arch''' : ''fánróng mén'' (繁榮門)—ubay sa Santa Ana Avenue, eskina Alvarez Street. == Mga dapit sa pagsimba == [[File:Lon_Wa_Temple,_Davao.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lon_Wa_Temple,_Davao.jpg|thumb|Long Hua Buddhist Temple]] Ang pagtuo ug debosyon adunay dakong impluwensya sa paghulma sa kultura ug mga pamatasan sa nasud. Ang mga templo [[Budismo|sa Buddhist]] ug [[Taoism|Taoist]] nagtino sa dato nga kultural nga importansya sa lugar. Dugang pa, ang mga simbahang [[Kristiyanismo|Kristiyano]] sa lainlaing mga denominasyon usa sa mga destinasyon sa siyudad alang sa mga deboto. * '''[[Templong Lónghuá|Ang Long Hua Buddhist Temple]]''' mao ang pinakadako nga Buddhist temple sa isla sa Mindanao, nahimutang kini sa JP Cabaguio Avenue, Agdao District. Kini 3-4 kilometros amihanan-sidlakan gikan sa sentro sa siyudad. * Ang '''Templo sa Polian''' usa sa labing karaan nga Templo sa mga Budista sa Dakbayan sa Davao, nga nahimutang sa Quirino Avenue. * Ang '''Santiago Temple''' nahimutang sa usa ka propiedad duol sa [[Gaisano Mall of Davao|Gaisano Mall sa Davao]] . Gitukod niadtong 1957, kini kaniadto makita gikan sa JP Laurel Avenue, apan usa ka bag-ong bilding ang gitukod sa atubangan niini. Hangtod karon, kini natago gikan sa direktang panan-aw ug maadto lamang pinaagi sa usa ka pig-ot nga eskinita. * Ang '''Mindanao Taoist Temple''' nahimutang sa Pearl Street, corner Emerald Street, RGA Village, JP Cabaguio Street, Agdao District. * '''Simbahang Tsino sa Davao''', nga nahimutang sa Kalye Guzman, Distrito sa Poblacion, Dakbayan sa Davao. * Ang '''Santa Ana Shrine Parish''' usa ka simbahang [[Simbahang Katoliko sa Pilipinas|Katoliko]] nga nahimutang sa Santa Ana Avenue, eskina sa Lapu-Lapu Street. == Mga establisemento sa negosyo == Daghang mga shopping mall, hardware store, restawran, retail outlet, ug wholesale shop ang kasagarang makita sa matag kadalanan sa lugar. Kadaghanan niini gipanag-iya sa mga pamilyang Intsik nga Pilipino, kansang kadaghanan naggikan sa [[Fujian Sheng|Fujian]], [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] . Sukad niadto, kini nagsilbi nga usa sa mga pangunang sentro sa pamatigayon sa Davao City. Nagkalain-laing barato nga mga palaliton ang gibaligya, sama sa mga muwebles sa balay ug opisina, mga elektronik nga gadget ug appliances, bisikleta, sinina, aksesorya, ug daghan pa. Ang mga pagkaon, ilimnon, prutas, utanon, ug bulak anaa sa mga sidewalk ug gibaligya sa mas barato nga presyo. Ang ubang mga produkto anaa usab ug gipakita sa mga kiosk ug stall. [[File:NCCC_Main.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:NCCC_Main.jpg|thumb|New City Commercial Corporation Main Magsaysay]] * Ang '''[[NCCC Malls|NCCC Main Magsaysay]]''', nga gitukod ni Lim Tian Su, nagsugod isip usa ka tindahan sa tela sa Davao City niadtong dekada 1950. Ang establisemento nahimong usa ka tindahan sa kinatibuk-ang produkto, nga naghatag og mga kinahanglanon ingon man mga sapatos ug alahas. Gilunsad nila ang ilang inisyal nga supermarket ug department store sa NCCC sulod sa Ramon Magsaysay Avenue mga 1978, ug gipaila nila ang New City Commercial Center. * Ang '''DCLA Department Store''', daplin sa Ramon Magsaysay Avenue, nahimutang sa usa ka madasigon nga bahin sa lugar. Ang Davao City Los Amigos, nga gisugdan niadtong 2003, usa ka shopping center nga nagtanyag og daghang mga kapilian sa mga retail products, lakip ang mga sinina, sapin sa tiil, mga elektronik nga aparato, ug uban pa, sa barato nga presyo. * Ang '''New Davao Famous Restaurant''', nga natukod niadtong dekada 1970, nagserbisyo na og kontemporaryong lutuing Intsik nga adunay daghang klase sa mga putahe sulod sa kapin sa 40 ka tuig. * Ang '''Davao Shanghai Restaurant''', dugay nang nagserbisyo og mga meryenda ug putahe nga Intsik ug Pilipino sulod sa pipila ka dekada, ang pirma nga lami sa restawran kabahin na sa panlasa sa matag Dabawenyo sa bisan unsang okasyon. == Mga institusyong akademiko == Ang Chinatown mao ang pinuy-anan sa mga institusyon sa pagkat-on gikan sa mga programa sa batakang edukasyon hangtod sa mga tersyarya. * '''[[Davao Chong Hua High School|Ang Davao Chong Hua High School]]''', usa ka [[Private school|pribadong]] [[Chinese school|eskwelahang Intsik]] [[Non-sectarian|nga dili sekta]] . Nahimutang sa Santa Ana Avenue, kanto sa JP Laurel Street, nga nailhan nga usa sa labing karaan nga mga eskwelahang Intsik sa nasud. Natukod kini niadtong 1924 ug nagtanyag og arte ug [[Chinese culture|kultura]] [[Inintsik|sa pinulongang]] Intsik. * '''[[Holy Cross of Davao College|Ang Holy Cross of Davao College]]''', nga nahimutang sa daplin sa Santa Ana Avenue corner Guzman Street, usa ka pribadong institusyon sa batakang edukasyon ug mas taas nga edukasyon [[Simbahang Katoliko Romano|sa Simbahang Katoliko]] nga gidumala sa [[Arkidyosesis sa Dabaw|Arkidiyosesis sa Davao]] . Ang kolehiyo gitukod niadtong 1951 sa Congregation of the Religious of the Virgin Mary Sisters ug dayon gipalit sa Foreign Mission Society of Quebec (PME Fathers) niadtong 1956. * '''[[San Pedro College|Ang San Pedro College]]''', nga gitukod sa Guzman Street sukad niadtong 1956, usa ka pribado, Katoliko, panukiduki, ug ko-edukasyonal nga batakang ug mas taas nga institusyon sa edukasyon nga gidumala sa [[Dominican Order|Dominican]] Sisters of the [[Trinity]] sa Davao City. * '''Ang Asian International School Aeronautics and Technology''', nailhan nga AISAT, nga gitukod sa Santa Ana Avenue, kanto sa Leon Garcia Street, unang gitukod niadtong 2011 sa usa ka asosasyon sa mga negosyante ug teknikal nga mga propesyonal nga nakaila sa panginahanglan alang sa talagsaong edukasyon sa industriya sa abyasyon sa Davao City. == Transportasyon == [[File:Davao_Chinatown_Street_Signage.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Davao_Chinatown_Street_Signage.jpg|thumb|A street sign in Davao Chinatown in partnership with [[:en:Banco_de_Oro|Banco de Oro]]]] Ang kasagarang paagi sa transportasyon sa siyudad mao ang mga PUV (public utility vehicle), sama sa [[Jeepney|mga jeepney]] ug multicab, nga ma-access sulod sa downtown area. Sa gagmay nga mga kadalanan, [[Cycle rickshaw|ang cycle rickshaw]], nailhan usab sa mga lokal nga ''pedicab'', nagtanyag og sakay sa mubo nga distansya sa barato nga plete. Samtang ang mga metro nga [[Taxicabs|taksi]] nga makaabot sa daghang mga landmark mao ang alternatibong sakay alang sa kombenyente nga pagbiyahe nga adunay GPS, o [[Global Positioning System]] . == Tan-awa usab == * [[Chinatown]] * [[Chinatowns in Asia|Mga Chinatown sa Asya]] * [[Binondo]] * [[List of ethnic enclaves in Philippine cities|Talaan sa mga etnikong enclave sa mga siyudad sa Pilipinas]] [[Kategoriya:Dakbayan sa Dabaw]] satppgt32r7nt9wfwda0e22hkdhtbhn 0 11354355 37021352 2026-05-21T07:01:01Z MadayawDavao 140869 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1339867372|Davao Chong Hua High School]]" 37021352 wikitext text/x-wiki Ang '''Davao Chong Hua High School''', kaniadto naila nga '''Davao Chinese High School''' (1924—1976) ug '''Davao Central High School''' (1976—2016), mao ang unang Chinese school sa [[Dakbayan sa Dabaw|Davao City]], nga natukod niadtong Hunyo 3, 1924. Kini usa ka pribado ug dili sektaryan nga eskwelahan sa Sta. Ana cor. JP Laurel Ave., [[Dakbayan sa Dabaw|Davao City]], [[Pilipinas]] . == Kasaysayan == Ang Davao Chong Hua High School, kaniadto nailhan nga Davao Central High School ug Davao Chinese High School, gitukod niadtong Hunyo 3, 1924. Nagsugod kini sa duha ka giabangan nga [[Lawak-saringan|mga classroom]] sa San Pedro Street nga adunay 30 lang ka mga estudyante. Tungod sa panginahanglan nga makakuha og pagbaton sa permanenteng lugar alang sa eskwelahan, si Don Francisco Villa-Abrille Lim Juna (林全份), usa ka miyembro sa charter board, midonar og 10,000 metro kwadrado nga lote, nga nahimong kasamtangang lugar sa eskwelahan karon. Ang unang bilding usa ka andana nga kahoy. Ang mga klase gihimo sa bag-ong lugar niadtong Enero 1925 nga adunay tumong nga pagpreserbar ug pagpakaylap sa pinulongan ug kultura sa [[Inintsik|Intsik]] . Ang eskwelahan nagtanyag og dual curriculum sa [[Iningles|English]] ug Chinese. Mao kadto bugtong eskwelahan sa Dakbayan sa [[Dakbayan sa Dabaw|Davao]] nga nagtanyag og pinulongan nga Intsik niadtong panahona. imluzdzm1qs3fowfq2bxqrg6j0jb65o 37021353 37021352 2026-05-21T07:04:46Z MadayawDavao 140869 nag dugang sa detalye 37021353 wikitext text/x-wiki Ang '''Davao Chong Hua High School''', kaniadto naila nga '''Davao Chinese High School''' (1924—1976) ug '''Davao Central High School''' (1976—2016), mao ang unang Chinese school sa [[Dakbayan sa Dabaw|Davao City]], nga natukod niadtong Hunyo 3, 1924. Kini usa ka pribado ug dili sektaryan nga eskwelahan sa Sta. Ana cor. JP Laurel Ave., [[Dakbayan sa Dabaw|Davao City]], [[Pilipinas]] . == Kasaysayan == Ang Davao Chong Hua High School, kaniadto nailhan nga Davao Central High School ug Davao Chinese High School, gitukod niadtong Hunyo 3, 1924. Nagsugod kini sa duha ka giabangan nga [[Lawak-saringan|mga classroom]] sa San Pedro Street nga adunay 30 lang ka mga estudyante. Tungod sa panginahanglan nga makakuha og pagbaton sa permanenteng lugar alang sa eskwelahan, si Don Francisco Villa-Abrille Lim Juna (林全份), usa ka miyembro sa charter board, midonar og 10,000 metro kwadrado nga lote, nga nahimong kasamtangang lugar sa eskwelahan karon. Ang unang bilding usa ka andana nga kahoy. Ang mga klase gihimo sa bag-ong lugar niadtong Enero 1925 nga adunay tumong nga pagpreserbar ug pagpakaylap sa pinulongan ug kultura sa [[Inintsik|Intsik]] . Ang eskwelahan nagtanyag og dual curriculum sa [[Iningles|English]] ug Chinese. Mao kadto bugtong eskwelahan sa Dakbayan sa [[Dakbayan sa Dabaw|Davao]] nga nagtanyag og pinulongan nga Intsik niadtong panahona. Human sa baynte ka tuig nga pag-uswag, tulo ka mga bilding sa klasehanan ug usa ka dormitoryo ang gitukod, nga adunay populasyon sa mga estudyante nga sobra sa 300. Apan, sa pagtapos sa [[Pagpanakop sa mga Hapones sa Pilipinas|okupasyon sa mga Hapon]] atol sa [[Ikaduhang Gubat Kalibotanon|Ikaduhang Gubat sa Kalibutan]], ang tanan gawas sa usa ka bilding naguba. Human sa gubat, upat pa ka mga bilding sa klasehanan ug usa ka [[Dormitory|dormitoryo]] ang gitukod. Niadtong 1965, giilog sa gobyerno sa siyudad ang 1,789 metro kwadrado nga propiedad sa eskwelahan para sa Sta. Ana Avenue, nga moagi sa kampus sa eskwelahan. Niadtong 1976, subay sa [[Presidential Decree]] No. 176 nga nag-Filipino sa mga langyaw nga eskwelahan sa tibuok nasud, ang ngalan nga Davao Chinese High School giilisan ngadto sa Davao Central High School. Gikan sa 1983 hangtod 1998, ang board of trustees ubos sa pagpangulo sa dinamikong tsirman nga si Guilbert Go, nakakompleto sa pagtukod sa tulo ka andana nga mga bilding [[Concrete|nga konkreto]] ug usa ka upat ka andana nga bilding. Kini ang nagbukas sa dalan aron masugdan ang [[Modernization|modernisasyon]] sa Davao Central High School. Si Delfin Go mipuli kang Guilbert Go isip tsirman sa board of trustees niadtong 1998. Atol sa iyang termino, usa ka moderno nga tulo ka andana nga bilding ang gitukod ug ginganlan og Tan Yan Kee Memorial Preschool agig pasidungog sa amahan ni Dr. [[Lucio Tan]], chairman emeritus sa board of trustees. Laing dakong proyekto, ang Jolly Central Covered Court, gidonar sa usa ka alumnus, [[Tony Tan Caktiong|si Tony Tan Caktiong]] . Human sa termino ni Delfin Go, sila si Chua Tun-Chuan ug Jesus Uy ang sunod-sunod nga mipuli isip mga tsirman sa Board. Atol sa ilang termino, ang eskwelahan nagpadayon sa pagkab-ot sa dekalidad [[Edukasyon|nga edukasyon]] . == Simbolo sa eskwelahan == [[Payl:DCenHS_logo.jpg|thumb|150x150px|Ang kanhing logo mao ang Davao Central High School gikan sa 1976 hangtod 2016]] Ang simbolo sa eskwelahan, nagrepresentar sa usa ka estilo sa bulak sa kahoy nga plum sa China, ang nasudnong bulak sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] nga nailhan nga "Mei Hua." Ang gamay nga pink nga bulak mamulak sa pinakatugnaw nga tingtugnaw. Kon mas bugnaw ang panahon, mas nindot ang pagpamulak niini. Kining talagsaon nga hiyas nagsimbolo sa kahalangdon ug kusog sa kinaiya, ingon man sa kaisog ug pagkamakanunayon. Busa, kini gipili nga simbolo sa eskwelahan alang sa parehas nga kahulugan. == Komunidad == Ang Davao Chong Hua High School kabahin sa mga eskwelahang Filipino-Chinese sa Dakbayan sa Davao. Ang mga eskwelahan nga nagtudlo og Chinese mao ang [[Davao Christian High School]], Stella Maris Academy Of Davao, Colegio De San Ignacio, ug Philippine Academy of Sakya. ikcxs4do4d8hlhldivnjb50umi8t408 0 11354356 37021354 2026-05-21T07:14:37Z MadayawDavao 140869 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1331633651|NCCC Malls]]" 37021354 wikitext text/x-wiki   Ang '''New City Commercial Corporation Malls''' o '''NCCC Malls''', naila usab nga '''NCCC,''' mga shopping mall nga gipanag-iya sa New City Commercial Corporation (NCCC) Group. Ang kompanya gitukod ug nakabase sa [[Dakbayan sa Dabaw]] sa Pilipinas. dn0g4im89tl1euo0g358vq4nlfjg7vr 37021355 37021354 2026-05-21T07:34:29Z MadayawDavao 140869 37021355 wikitext text/x-wiki Ang '''New City Commercial Corporation Malls''' o '''NCCC Malls''', naila usab nga '''NCCC,''' mga shopping mall nga gipanag-iya sa New City Commercial Corporation (NCCC) Group. Ang kompanya gitukod ug nakabase sa [[Dakbayan sa Dabaw]] sa Pilipinas. == Kasaysayan == Nagsugod ang NCCC isip usa ka tindahan sa tela sa Davao City niadtong dekada 1950 ni Lim Tian Siu. Ang tindahan sa kadugayan nahimong usa ka tindahan sa mga gamit nga namaligya og mga batakang panginahanglan ug uban pang mga butang sama sa sapatos ug alahas. Niadtong 1978, giablihan sa pamilya ang unang NCCC Supermarket ug Department Store sa Ramon Magsaysay Avenue ug ginganlan kini og New City Commercial Center. Pagka 1987, giablihan sa NCCC ang sanga niini [[Tagum|sa Tagum City]]. Niadtong 1991, giablihan sa NCCC ang unang mall niini sa [[Puerto Princesa|Puerto Princesa City]], [[Palawan Island|Palawan]] . Kini usab ang unang mall sa isla ug sa gawas sa [[Mindanao]]. Niadtong 1999, gipalapdan sa kompanya ang sanga niini sa Tagum City uban sa pagbukas sa [[NCCC Mall Tagum]]. Niadtong 2019, napalit sa NCCC ang unang mall sa Davao City, ang [[NCCC Mall VP|Victoria Plaza]], nga nagsugod sa operasyon niadtong 1993 hangtod sa pagsira niini niadtong 2025. Sulod sa 30 ka tuig, ang NCCC nahimong usa ka konglomerate. Nag-diversify kini ngadto sa mga department store nga adunay ilang '''NCCC Department Stores''', mga tinapay ug pastry nga adunay '''Breadfactory''', mga produkto sa panglawas ug mga botika nga adunay '''HB1''', mga hardware ug mga gamit sa balay nga adunay '''Hardwaremaxx''', ug mga sinehan ug teatro '''sa NCCC Cinemas'''. == Mga insidente sa sunog == '''Sunog sa NCCC Mall Palawan niadtong 2013''' Niadtong 2013, usa ka 6-oras nga sunog ang miigo sa kinatas-ang andana sa bilding nga nagsilbing pangunang bodega sa department store sa NCCC Mall Palawan. '''Sunog sa NCCC Mall sa Davao niadtong 2017'''{{Main|2017 Davao City mall fire}} n7t0tkamgmnwkli4q8v02pmztf2nvat