Wikipedia cebwiki https://ceb.wikipedia.org/wiki/Unang_Panid MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Medya Espesyal Hisgot Gumagamit Hisgot sa Gumagamit Wikipedia Hisgot sa Wikipedia Payl Hisgot sa Payl MediaWiki Hisgot sa MediaWiki Plantilya Hisgot sa Plantilya Tabang Hisgot sa Tabang Kategoriya Hisgot sa Kategoriya TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2206 37025787 33817420 2026-08-12T19:33:07Z Dostojewskij 18196 /* Mga gipanganak sumad ning adlawa */ + [[François Hollande]] 37025787 wikitext text/x-wiki {{Kalendaryo|month=August|float=right|show_year=true}} Ang '''Agosto 12''' ang ika-[[224 (isip)|224]] nga adlaw sa tuig sa [[kalendaryong Gregoryan]]. 141 pa ka adlaw ang nahabilin sa tuig. == Mga dagkong panghitabo sumad ning adlawa == == Mga gipanganak sumad ning adlawa == * 1954: [[François Hollande]], Pranses nga politiko == Mga nangamatay sumad ning adlawa == == Mga selebrasyon ning adlawa == == Mga eksternal nga link == *[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/12 BBC: On This Day] *[http://www.tnl.net/when/8/12 Today in History: August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050308192006/http://www.tnl.net/when/8/12 |date=2005-03-08 }} {{mga bulan sa tuig}} [[Kategoriya:Mga adlaw sa tuig]] h071uw7ds4lckwn5onyaduv8wuu8hyg 0 24138 37025782 33578734 2026-08-12T14:09:43Z CommonsDelinker 192 Replacing 20121002_03_Charrais.JPG with [[File:Église_Saint-Martin_de_Charrais.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)). 37025782 wikitext text/x-wiki {{Komyun sa Pransiya |ngalan=Charrais |ngalang_pranses=Charrais |rehiyon=[[Nouvelle-Aquitaine]] |departamento=[[Vienne]] |latityud=46° 42' N |longhitud=0° 11' E |gihabogon=&nbsp; |langyab=14.79 |molupyo=621 |tuig=1999 |densidad=42 |insee=86060 |cap=86170 |nahimutangan=&nbsp;}} Ang '''Charrais''' usa ka [[komyun]] sa [[Pransiya]]. Kini may 621 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa [[Vienne]] sa rehiyon sa [[Nouvelle-Aquitaine]]. == Galeriya sa hulagway == <gallery> Église Saint-Martin de Charrais.jpg </gallery> [[Kategoriya:Mga komyun sa departamento sa Vienne]] [[Kategoriya:Mga komyun sa rehiyon sa Nouvelle-Aquitaine]] n2b5rn3w224l6axw40ljpp8dqw6o95c 0 95919 37025780 29781504 2026-08-12T14:04:41Z CommonsDelinker 192 Replacing Erosaria_spurca_01.JPG with [[File:Naria_spurca_01.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Now transferred in the genus Naria). 37025780 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|hilahila|date=2013-01}} {{Taxobox | name = ''Erosaria spurca'' | status = | image = Naria spurca 01.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Mollusca]] | classis = [[Gastropoda]] | ordo = [[Neotaenioglossa]] | familia = [[Cypraeidae]] | genus = [[Cypraea]] | species = '''Erosaria spurca''' | binomial = Erosaria spurca | binomial_authority = Linnaeus, 1758 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} <!-- infobox here --> Espesye sa [[hilahila]] ang '''''Erosaria spurca'''''<ref name = "col3"/>. Una ning gihulagway ni Linnaeus ni adtong 1758. Ang ''Erosaria spurca'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Cypraea]]'' sa [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Cypraeidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Usa ka matang nga nahiubos niini atong makita ''C. s. spurca''.<ref name="COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/cypraea+spurca/match/1|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.)|year= 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 september 2012}}</ref> <ref name = "col3"> (1996) , database, NODC Taxonomic Code</ref> <ref name = "source">''ITIS: The Integrated Taxonomic Information System''. Orrell T. (custodian), 2011-04-26</ref> </references> == Galeriya sa hulagway == <gallery> Cypraeidae - Erosaria spurca - Lampedusa-1.JPG Cypraeidae - Erosaria spurca - Lampedusa-2.JPG Cypraeidae - Erosaria spurca - Lampedusa-3.JPG </gallery> [[Kategoriya:Hilahila]] [[Kategoriya:Cypraea]] 1bztu1n0ip3uynauyrdv6avrvn0u2m6 0 327971 37025788 35196607 2026-08-12T19:44:01Z ~2026-44243-64 147503 37025788 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|mangungutkut|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Cricetulus'' | status = | image = Chinese Hamster.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Mangungutkut|Rodentia]] | familia = [[Cricetidae]] | genus = '''Cricetulus''' | species = | binomial = Cricetulus | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | superfamilia = [[Muroidea]] | synonyms = }} [[Kahenera]] sa [[mga mangungutkut]] ang '''''Cricetulus'''''<ref name = "COL"/>. Ang ''Cricetulus'' sakop sa [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Cricetidae]].<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> * [[Cricetulus griseus]] Ang [[kladogram]] matud sa [[Catalogue of Life]] mao<ref name = "COL"/>: {{Clade | label1 = '''''Cricetulus&nbsp;''''' | 1={{Clade | 1=''[[Cricetulus alticola]]'' | 2=''[[Cricetulus barabensis]]'' | 3=''[[Cricetulus kamensis]]'' | 4=''[[Cricetulus longicaudatus]]'' | 5=''[[Cricetulus migratorius]]'' | 6=''[[Cricetulus sokolovi]]'' }} }} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 54846886|accessdate= 2019-11-11}}</ref> </references> [[Kategoriya:Mangungutkut]] [[Kategoriya:Cricetulus (Cricetidae)]] pwrk0bl3hreipmfyu2ryoemwh8qh185 37025789 37025788 2026-08-12T19:45:04Z ~2026-44243-64 147503 37025789 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|mangungutkut|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Cricetulus'' | status = | image = Chinese Hamster.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Mangungutkut|Rodentia]] | familia = [[Cricetidae]] | genus = '''Cricetulus''' | species = | binomial = Cricetulus | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | infraclassis = [[Eutheria]] | superfamilia = [[Muroidea]] | synonyms = }} [[Kahenera]] sa [[mga mangungutkut]] ang '''''Cricetulus'''''<ref name = "COL"/>. Ang ''Cricetulus'' sakop sa [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Cricetidae]].<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> Ang [[kladogram]] matud sa [[Catalogue of Life]] mao<ref name = "COL"/>: {{Clade | label1 = '''''Cricetulus&nbsp;''''' | 1={{Clade | 1=''[[Cricetulus alticola]]'' | 2=''[[Cricetulus barabensis]]'' | 3=''[[Cricetulus kamensis]]'' | 4=''[[Cricetulus longicaudatus]]'' | 5=''[[Cricetulus migratorius]]'' | 6=''[[Cricetulus sokolovi]]'' }} }} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 54846886|accessdate= 2019-11-11}}</ref> </references> [[Kategoriya:Mangungutkut]] [[Kategoriya:Cricetulus (Cricetidae)]] 8qxd1gqln71m7nb9okdi9mq7gcwmwmn 0 343818 37025817 35183310 2026-08-13T03:34:53Z ~2026-44516-37 147515 37025817 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|mangak|date=2020-11}} {{Taxobox | name = ''Tyto'' | status = | image = Grass Owl adult.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Mangak|Strigiformes]] | familia = [[Tytonidae]] | genus = '''Tyto''' | species = | binomial = Tyto | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | synonyms = }} [[Kahenera]] sa [[mga mangak]] ang '''''Tyto'''''<ref name = "COL"/>. Ang ''Tyto'' sakop sa [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Tytonidae]].<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> * [[Tyto deroepstorffi]] Ang [[kladogram]] matud sa [[Catalogue of Life]] mao<ref name = "COL"/>: {{Clade | label1 = [[Tytonidae]]&nbsp; | 1={{Clade | label1 = '''''&nbsp;Tyto&nbsp;''''' | 1={{Clade | 1=''[[Tyto alba]]'' | 2=''[[Tyto aurantia]]'' | 3=''[[Tyto capensis]]'' | 4=''[[Tyto glaucops]]'' | 5=''[[Tyto inexspectata]]'' | 6=''[[Tyto manusi]]'' | 7=''[[Tyto multipunctata]]'' | 8=''[[Tyto nigrobrunnea]]'' | 9=''[[Tyto novaehollandiae]]'' | 10=''[[Tyto rosenbergii]]'' | 11=''[[Tyto sororcula]]'' | 12=''[[Tyto soumagnei]]'' | 13=''[[Tyto tenebricosa]]'' }} | 2=''[[Phodilus]]'' }} }} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 55052263|accessdate= 2019-11-11}}</ref> </references> <gallery> Tyto alba close up.jpg Australian barn owl.jpg Tyto Alba barnowl kerkuil.jpg Barn owls revivim.jpg Grass owl.jpg Tyto novaehollandiae.jpg </gallery> [[Kategoriya:Mangak]] [[Kategoriya:Tyto]] 5va6taly8nlqanhsel4b5sia9122y9j 37025823 37025817 2026-08-13T03:43:47Z ~2026-44516-37 147515 37025823 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|mangak|date=2020-11}} {{Taxobox | name = ''Tyto'' | status = | image = Grass Owl adult.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Mangak|Strigiformes]] | familia = [[Tytonidae]] | genus = '''Tyto''' | species = | binomial = Tyto | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | synonyms = }} [[Kahenera]] sa [[mga mangak]] ang '''''Tyto'''''<ref name = "COL"/>. Ang ''Tyto'' sakop sa [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Tytonidae]].<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> Ang [[kladogram]] matud sa [[Catalogue of Life]] mao<ref name = "COL"/>: {{Clade | label1 = [[Tytonidae]]&nbsp; | 1={{Clade | label1 = '''''&nbsp;Tyto&nbsp;''''' | 1={{Clade | 1=''[[Tyto alba]]'' | 2=''[[Tyto aurantia]]'' | 3=''[[Tyto capensis]]'' | 4=''[[Tyto glaucops]]'' | 5=''[[Tyto inexspectata]]'' | 6=''[[Tyto manusi]]'' | 7=''[[Tyto multipunctata]]'' | 8=''[[Tyto nigrobrunnea]]'' | 9=''[[Tyto novaehollandiae]]'' | 10=''[[Tyto rosenbergii]]'' | 11=''[[Tyto sororcula]]'' | 12=''[[Tyto soumagnei]]'' | 13=''[[Tyto tenebricosa]]'' }} | 2=''[[Phodilus]]'' }} }} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 55052263|accessdate= 2019-11-11}}</ref> </references> <gallery> Tyto alba close up.jpg Australian barn owl.jpg Tyto Alba barnowl kerkuil.jpg Barn owls revivim.jpg Grass owl.jpg Tyto novaehollandiae.jpg </gallery> [[Kategoriya:Mangak]] [[Kategoriya:Tyto]] 0c1hvx0si4tmar2qygkpugice5bey5u 37025826 37025823 2026-08-13T03:48:24Z ~2026-44516-37 147515 37025826 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|mangak|date=2020-11}} {{Taxobox | name = ''Tyto'' | status = | image = Grass Owl adult.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Mangak|Strigiformes]] | familia = [[Tytonidae]] | genus = '''Tyto''' | species = | binomial = Tyto | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | synonyms = }} [[Kahenera]] sa [[mga mangak]] ang '''''Tyto'''''<ref name = "COL"/>. Ang ''Tyto'' sakop sa [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Tytonidae]].<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> * [[Tyto longimembris]] Ang [[kladogram]] matud sa [[Catalogue of Life]] mao<ref name = "COL"/>: {{Clade | label1 = [[Tytonidae]]&nbsp; | 1={{Clade | label1 = '''''&nbsp;Tyto&nbsp;''''' | 1={{Clade | 1=''[[Tyto alba]]'' | 2=''[[Tyto aurantia]]'' | 3=''[[Tyto capensis]]'' | 4=''[[Tyto glaucops]]'' | 5=''[[Tyto inexspectata]]'' | 6=''[[Tyto manusi]]'' | 7=''[[Tyto multipunctata]]'' | 8=''[[Tyto nigrobrunnea]]'' | 9=''[[Tyto novaehollandiae]]'' | 10=''[[Tyto rosenbergii]]'' | 11=''[[Tyto sororcula]]'' | 12=''[[Tyto soumagnei]]'' | 13=''[[Tyto tenebricosa]]'' }} | 2=''[[Phodilus]]'' }} }} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 55052263|accessdate= 2019-11-11}}</ref> </references> <gallery> Tyto alba close up.jpg Australian barn owl.jpg Tyto Alba barnowl kerkuil.jpg Barn owls revivim.jpg Grass owl.jpg Tyto novaehollandiae.jpg </gallery> [[Kategoriya:Mangak]] [[Kategoriya:Tyto]] jmvg53kgkm2bwqnk3o5xl2gnrfi64l8 37025834 37025826 2026-08-13T03:54:53Z ~2026-44516-37 147515 37025834 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|mangak|date=2020-11}} {{Taxobox | name = ''Tyto'' | status = | image = Grass Owl adult.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Mangak|Strigiformes]] | familia = [[Tytonidae]] | genus = '''Tyto''' | species = | binomial = Tyto | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | synonyms = }} [[Kahenera]] sa [[mga mangak]] ang '''''Tyto'''''<ref name = "COL"/>. Ang ''Tyto'' sakop sa [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Tytonidae]].<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> Ang [[kladogram]] matud sa [[Catalogue of Life]] mao<ref name = "COL"/>: {{Clade | label1 = [[Tytonidae]]&nbsp; | 1={{Clade | label1 = '''''&nbsp;Tyto&nbsp;''''' | 1={{Clade | 1=''[[Tyto alba]]'' | 2=''[[Tyto aurantia]]'' | 3=''[[Tyto capensis]]'' | 4=''[[Tyto glaucops]]'' | 5=''[[Tyto inexspectata]]'' | 6=''[[Tyto manusi]]'' | 7=''[[Tyto multipunctata]]'' | 8=''[[Tyto nigrobrunnea]]'' | 9=''[[Tyto novaehollandiae]]'' | 10=''[[Tyto rosenbergii]]'' | 11=''[[Tyto sororcula]]'' | 12=''[[Tyto soumagnei]]'' | 13=''[[Tyto tenebricosa]]'' }} | 2=''[[Phodilus]]'' }} }} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 55052263|accessdate= 2019-11-11}}</ref> </references> <gallery> Tyto alba close up.jpg Australian barn owl.jpg Tyto Alba barnowl kerkuil.jpg Barn owls revivim.jpg Grass owl.jpg Tyto novaehollandiae.jpg </gallery> [[Kategoriya:Mangak]] [[Kategoriya:Tyto]] 0c1hvx0si4tmar2qygkpugice5bey5u 0 2026015 37025778 35115155 2026-08-12T13:42:23Z Orchi 11922 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Myrmechis japonica.JPG]] → [[File:Odontochilus japonicus 001.jpg]] 37025778 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom nga asparagos|date=2021-11}} {{Taxobox | name = ''Myrmechis'' | status = | image = Odontochilus japonicus 001.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Liliopsida]] | ordo = [[Tanom nga asparagos|Asparagales]] | familia = [[Orchidaceae]] | genus = '''''Myrmechis''''' | species = | binomial = ''Myrmechis'' | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} [[Kahenera]] sa [[mga tanom nga asparagos]] ang '''''Myrmechis'''''.<ref name = "COL"/> Ang ''Myrmechis'' sakop sa [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Orchidaceae]].<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> Ang [[kladogram]] matud sa [[Catalogue of Life]] mao<ref name = "COL"/>: {{Clade | label1 = '''''Myrmechis&nbsp;''''' | 1={{Clade | 1=''[[Myrmechis aurea]]'' | 2=''[[Myrmechis bakhimensis]]'' | 3=''[[Myrmechis bilobulifera]]'' | 4=''[[Myrmechis chalmersii]]'' | 5=''[[Myrmechis chinensis]]'' | 6=''[[Myrmechis drymoglossifolia]]'' | 7=''[[Myrmechis glabra]]'' | 8=''[[Myrmechis gracilis]]'' | 9=''[[Myrmechis japonica]]'' | 10=''[[Myrmechis kinabaluensis]]'' | 11=''[[Myrmechis perpusilla]]'' | 12=''[[Myrmechis philippinensiis]]'' | 13=''[[Myrmechis pumila]]'' | 14=''[[Myrmechis quadrilobata]]'' | 15=''[[Myrmechis seranica]]'' | 16=''[[Myrmechis tsukusiana]]'' | 17=''[[Myrmechis urceolata]]'' }} }} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 54946557|accessdate= 2019-11-11}}</ref> </references> [[Kategoriya:Tanom nga asparagos]] [[Kategoriya:Myrmechis]] ahvt9td9j24bqsipcihpzb5zvkzt10s 0 2026047 37025777 35115164 2026-08-12T13:29:04Z Orchi 11922 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Myrmechis japonica (flower).JPG]] → [[File:Odontochilus japonicus (flower).jpg]] 37025777 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom nga asparagos|date=2021-11}} {{Taxobox | name = ''Myrmechis japonica'' | status = | image = Odontochilus japonicus (flower).jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Liliopsida]] | ordo = [[Tanom nga asparagos|Asparagales]] | familia = [[Orchidaceae]] | genus = ''[[Myrmechis]]'' | species = '''''Myrmechis japonica''''' | binomial = ''Myrmechis japonica'' | binomial_authority = ([[Heinrich Gustav Reichenbach|Rchb.f.]]) [[Robert Allen Rolfe|Rolfe]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} Kaliwatan sa [[tanom nga asparagos]] ang '''''Myrmechis japonica'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni [[Heinrich Gustav Reichenbach]], ug gihatagan sa eksakto nga ngalan ni [[Robert Allen Rolfe]].<ref name = "col43087323"/> Ang ''Myrmechis japonica'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Myrmechis]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Orchidaceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Tibet]] * [[Kuril Islands]] * [[Hapon]] *habagatan-sidlakang & habagatan-sentrong [[Pangmasang Republika sa Tsina]] * [[Koreya]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43087323|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col43087323">Rolfe (1903) , In: J. Linn. Soc., Bot. 36: 44</ref> <ref name = "source">Govaerts R. (ed). For a full list of reviewers see: http://apps.kew.org/wcsp/compilersReviewers.do (2019). WCSP: World Checklist of Selected Plant Families (version Aug 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> [[Kategoriya:Tanom nga asparagos]] [[Kategoriya:Tanom nga asparagos sa Tibet]] [[Kategoriya:Tanom nga asparagos sa Kuril Islands]] [[Kategoriya:Tanom nga asparagos sa Hapon]] [[Kategoriya:Tanom nga asparagos sa Pangmasang Republika sa Tsina]] [[Kategoriya:Tanom nga asparagos sa Koreya]] [[Kategoriya:Myrmechis]] bfu7r9lehz21gwm8vedv8j80y9tcbq2 0 2492625 37025784 35933324 2026-08-12T14:25:03Z Túrelio 9909 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr Miconia calvescens0.jpg]] → [[File:Starr 031118-0114 Miconia calvescens.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 031118-0114 Miconia calvescens.jpg]] 37025784 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom nga bulak|date=2022-02}} {{Taxobox | name = ''Miconia calvescens'' | status = | image = Starr 031118-0114 Miconia calvescens.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Tanom nga bulak (tanom)|Magnoliopsida]] | ordo = [[Myrtales]] | familia = [[Melastomataceae]] | genus = ''[[Miconia]]'' | species = '''''Miconia calvescens''''' | binomial = ''Miconia calvescens'' | binomial_authority = DC. | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Miconia magnifica velutina'' <small>[[Émile Rodigas|Rodigas]]</small><br>''Miconia magnifica'' <small>(Groenl.) [[José Jéronimo Triana|Triana]]</small><br>''Miconia arborea'' <small>[[Pav. (awtor)|Pav.]] ex [[José Jéronimo Triana|Triana]]</small><br>''Miconia mandiocanum'' <small>[[Giuseppe Raddi|Raddi]]</small><br>''Miconia arboreum'' <small>Vell.</small><br>''Miconia magnificum'' <small>Groenl.</small><br>''Miconia arboreum'' <small>(Vell.) [[Carl Ernst Otto Kuntze|Kuntze]]</small> }} Kaliwatan sa [[tanom nga bulak]] ang '''''Miconia calvescens'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni Dc..<ref name = "col53522905"/> Ang ''Miconia calvescens'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Miconia]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Melastomataceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Mehiko]] ** [[Estado de Chiapas]] ** [[Estado de Guerrero]] ** [[Estado de Oaxaca]] ** [[Estado de Tabasco]] ** [[Estado de Veracruz-Llave]] * [[Nicaragua]] * [[Panama]] * [[Costa Rica]] * [[Belize]] * [[Peru]] * [[Guatemala]] * [[Ondoras]] * [[Colombia]] ** [[Amazonas]] ** [[Departamento del Caquetá]] ** [[Departamento del Chocó]] ** [[Departamento del Guaviare]] ** [[Departamento de Norte de Santander]] ** [[Departamento del Putumayo]] ** [[Departamento de Risaralda]] * [[Ecuador]] *amihanang & amihanan-sidlakang & kasadpan-sentrong & habagatan-sidlakang & habagatang [[Brasil]] ** [[Pará (estado)]] ** [[Amazonas]] ** [[Acre (estado sa Brasil)]] ** [[Rondônia]] ** [[Pernambuco (estado sa Brasil)]] ** [[Bahia (estado)]] ** [[Alagoas]] ** [[Mato Grosso (estado)]] ** [[Goiás (estado)]] ** [[Mato Grosso do Sul]] ** [[Minas Gerais]] ** [[Espírito Santo (estado)]] ** [[São Paulo]] ** [[Rio de Janeiro]] ** [[Santa Catarina]] * [[Bolibiya]] ** [[El Beni]] ** [[Departamento de Chuquisaca]] ** [[Departamento de Cochabamba]] ** [[La Paz (ulohang dakbayan)]] ** [[Departamento de Pando]] ** [[Santa Cruz]] ** [[Departamento de Tarija]] * [[Argentina]] ** [[Provincia de Misiones]] ** [[Salta (kapital sa lalawigan sa Argentina)]] * [[Paraguay]] * [[Hispaniola]] * [[Jamaica]] * [[Society Islands]] ** [[Tahiti (pulo sa French Polynesia)]] * [[Hawaii]] * East Maui * Hawaii Isl. ) ** North ** South Kona districts * [[Sri Lanka]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53522905|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col53522905">DC. (1828) , In: Prod. 3: 185</ref> <ref name = "source">Hassler M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> [[Kategoriya:Tanom]] [[Kategoriya:Tanom sa Mehiko]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Chiapas]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Guerrero]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Oaxaca]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Tabasco]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado de Veracruz-Llave]] [[Kategoriya:Tanom sa Panama]] [[Kategoriya:Tanom sa Belize]] [[Kategoriya:Tanom sa Peru]] [[Kategoriya:Tanom sa Ondoras]] [[Kategoriya:Tanom sa Amazonas]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento del Caquetá]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento del Chocó]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento del Guaviare]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Norte de Santander]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento del Putumayo]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Risaralda]] [[Kategoriya:Tanom sa Brasil]] [[Kategoriya:Tanom sa Pará (estado)]] [[Kategoriya:Tanom sa Acre (estado sa Brasil)]] [[Kategoriya:Tanom sa Rondônia]] [[Kategoriya:Tanom sa Pernambuco (estado sa Brasil)]] [[Kategoriya:Tanom sa Bahia (estado)]] [[Kategoriya:Tanom sa Alagoas]] [[Kategoriya:Tanom sa Mato Grosso (estado)]] [[Kategoriya:Tanom sa Goiás (estado)]] [[Kategoriya:Tanom sa Mato Grosso do Sul]] [[Kategoriya:Tanom sa Minas Gerais]] [[Kategoriya:Tanom sa Espírito Santo (estado)]] [[Kategoriya:Tanom sa São Paulo]] [[Kategoriya:Tanom sa Rio de Janeiro]] [[Kategoriya:Tanom sa Bolibiya]] [[Kategoriya:Tanom sa El Beni]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Chuquisaca]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Cochabamba]] [[Kategoriya:Tanom sa La Paz (ulohang dakbayan)]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Pando]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Tarija]] [[Kategoriya:Tanom sa Argentina]] [[Kategoriya:Tanom sa Provincia de Misiones]] [[Kategoriya:Tanom sa Hispaniola]] [[Kategoriya:Tanom sa Jamaica]] [[Kategoriya:Tanom sa Society Islands]] [[Kategoriya:Tanom sa Tahiti (pulo sa French Polynesia)]] [[Kategoriya:Tanom sa Hawaii]] [[Kategoriya:Tanom sa Sri Lanka]] [[Kategoriya:Miconia]] [[Kategoriya:Tanom sa Kostarika]] [[Kategoriya:Tanom sa Nikarawa]] [[Kategoriya:Tanom sa Watemala]] [[Kategoriya:Tanom sa Igwador]] [[Kategoriya:Tanom sa Kolombiya]] [[Kategoriya:Tanom sa Paraway]] [[Kategoriya:Tanom sa Provincia de Salta]] [[Kategoriya:Tanom sa Santa Catarina (estado)]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Santa Cruz]] 5euf9mnw06a3zh1b8yup4rbjtdb5w7r 0 2563584 37025856 35870627 2026-08-13T07:58:24Z Túrelio 9909 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr 021122 0103 megaskepasma erythrochlamys.jpg]] → [[File:Starr 021122-0103 Megaskepasma erythrochlamys.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 021122-0103 Megaskepasma erythrochlamys.jpg]] 37025856 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom nga bulak|date=2022-01}} {{Taxobox | name = ''Megaskepasma erythrochlamys'' | status = | image = Megaskepasmaeryth.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Tanom nga bulak (tanom)|Magnoliopsida]] | ordo = [[Lamiales]] | familia = [[Acanthaceae]] | genus = ''[[Megaskepasma]]'' | species = '''''Megaskepasma erythrochlamys''''' | binomial = ''Megaskepasma erythrochlamys'' | binomial_authority = [[Gustav Lindau|Lindau]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} Kaliwatan sa [[tanom nga bulak]] ang '''''Megaskepasma erythrochlamys'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni [[Gustav Lindau]].<ref name = "col53588573"/> Ang ''Megaskepasma erythrochlamys'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Megaskepasma]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Acanthaceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Venezuela]] ** [[Estado Mérida]] ** [[Miranda (estado)]] ** [[Estado Nueva Esparta]] ** [[Estado Táchira]] * [[Colombia]] ** [[Departamento de Cundinamarca]] ** [[Departamento de Norte de Santander]] ** [[Departamento de Santander]] ** [[Departamento del Valle del Cauca]] * [[Surinam]] * [[Sri Lanka]] * [[Nicaragua]] * [[Costa Rica]] * [[Panama]] * [[Ecuador]] * [[Ondoras]] * [[Trinidad ug Tobago]] * [[Hawaii]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53588573|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col53588573">Lindau (1897) , In: Bull. Herb. Boiss. 5: 666</ref> <ref name = "source">Hassler M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> <gallery> Starr 021122-0103 Megaskepasma erythrochlamys.jpg Brazilian Red Cloak.jpg Gardenology.org-IMG 0313 rbgs10dec.jpg Gardenology.org-IMG 0314 rbgs10dec.jpg </gallery> [[Kategoriya:Tanom]] [[Kategoriya:Tanom sa Venezuela]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado Mérida]] [[Kategoriya:Tanom sa Miranda (estado)]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado Nueva Esparta]] [[Kategoriya:Tanom sa Estado Táchira]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Cundinamarca]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Norte de Santander]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Santander]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento del Valle del Cauca]] [[Kategoriya:Tanom sa Surinam]] [[Kategoriya:Tanom sa Sri Lanka]] [[Kategoriya:Tanom sa Panama]] [[Kategoriya:Tanom sa Ondoras]] [[Kategoriya:Tanom sa Trinidad ug Tobago]] [[Kategoriya:Tanom sa Hawaii]] [[Kategoriya:Megaskepasma]] [[Kategoriya:Tanom sa Kostarika]] [[Kategoriya:Tanom sa Nikarawa]] [[Kategoriya:Tanom sa Igwador]] [[Kategoriya:Tanom sa Kolombiya]] axxcivir54ih53d7cp9w3n6tkkafp4g 0 2568638 37025837 35872088 2026-08-13T05:38:09Z Ziv 111351 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr 021122 0080 strobilanthes sp.jpg]] → [[File:Starr 021122-0080 Strobilanthes sp..jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 021122-0080 Strobilanthes sp..jpg]] 37025837 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom nga bulak|date=2022-01}} {{Taxobox | name = ''Strobilanthes alternata'' | status = | image = Strobilanthes alternata 3590.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Tanom nga bulak (tanom)|Magnoliopsida]] | ordo = [[Lamiales]] | familia = [[Acanthaceae]] | genus = ''[[Strobilanthes]]'' | species = '''''Strobilanthes alternata''''' | binomial = ''Strobilanthes alternata'' | binomial_authority = (Burm. fil.) Moylan ex [[John Richard Ironside Wood|J. R. I. Wood]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Strobilanthes colorata'' <small>[[Carl Ludwig Blume|Bl.]]</small><br>''Strobilanthes colorata'' <small>([[Carl Ludwig Blume|Bl.]]) Hall. fil.</small><br>''Strobilanthes cordatum'' <small>[[Emery Clarence Leonard|Leonard]]</small> }} Kaliwatan sa [[tanom nga bulak]] ang '''''Strobilanthes alternata'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni Burm. fil., ug gihatagan sa eksakto nga ngalan ni Moylan ug [[John Richard Ironside Wood]].<ref name = "col53589482"/> Ang ''Strobilanthes alternata'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Strobilanthes]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Acanthaceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53589482|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col53589482">J. R. I. Wood (2014) , In: Novon 23(3): 389</ref> <ref name = "source">Hassler M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> <gallery> Starr 021122-0080 Strobilanthes sp..jpg Hemigraphis alternata1.jpg Hemigraphis colorata (crop).jpg Hemigraphis colorata Blume DSCN0520.jpg </gallery> [[Kategoriya:Tanom]] [[Kategoriya:Tanom sa Malaysiya]] [[Kategoriya:Tanom sa Viyetnam]] [[Kategoriya:Tanom sa Pilipinas]] [[Kategoriya:Tanom sa Panama]] [[Kategoriya:Tanom sa Belize]] [[Kategoriya:Tanom sa Fiji]] [[Kategoriya:Tanom sa Nova Kaledoniya]] [[Kategoriya:Tanom sa Niwe]] [[Kategoriya:Tanom sa Guadeloupe]] [[Kategoriya:Tanom sa Martinique]] [[Kategoriya:Tanom sa Hispaniola]] [[Kategoriya:Tanom sa Puerto Rico]] [[Kategoriya:Tanom sa Venezuela]] [[Kategoriya:Tanom sa Bolibiya]] [[Kategoriya:Tanom sa Ondoras]] [[Kategoriya:Tanom sa Benin]] [[Kategoriya:Tanom sa Trinidad ug Tobago]] [[Kategoriya:Strobilanthes]] [[Kategoriya:Tanom sa Indiya]] [[Kategoriya:Tanom sa Nikarawa]] [[Kategoriya:Tanom sa Tśad]] [[Kategoriya:Tanom sa Burma]] 470pltdfevwfk2zu827ar0fxn3azyq2 0 2573271 37025786 35872605 2026-08-12T15:40:20Z Túrelio 9909 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr 010419 0049 thunbergia alata.jpg]] → [[File:Starr 010419-0049 Thunbergia alata.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 010419-0049 Thunbergia alata.jpg]] 37025786 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom nga bulak|date=2022-01}} {{Taxobox | name = ''Thunbergia alata'' | status = | image = Starr 010419-0049 Thunbergia alata.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Tanom nga bulak (tanom)|Magnoliopsida]] | ordo = [[Lamiales]] | familia = [[Acanthaceae]] | genus = ''[[Thunbergia (tanom nga bulak)|Thunbergia]]'' | species = '''''Thunbergia alata''''' | binomial = ''Thunbergia alata'' | binomial_authority = Boj. ex [[John Sims|Sims]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = Thunbergia alata - blossom (aka).jpg | image2_caption = | synonyms = ''Thunbergia volubilis'' <small>[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]</small><br>''Thunbergia oculata'' <small>[[Spencer Le Marchant Moore|S. Moore]]</small><br>''Thunbergia nymphaeifolia'' <small>[[Gustav Lindau|Lindau]]</small><br>''Thunbergia manganjensis'' <small>[[Gustav Lindau|Lindau]]</small><br>''Thunbergia kamatembica'' <small>[[Gottfried Wilhelm Johannes Mildbraed|Mildbr.]]</small><br>''Thunbergia fuscata'' <small>T. Anders. ex [[Gustav Lindau|Lindau]]</small><br>''Thunbergia delamerei'' <small>[[Spencer Le Marchant Moore|S. Moore]]</small><br>''Thunbergia bikamaensis'' <small>De Wild.</small><br>''Thunbergia alata vixalata'' <small>[[Isaac Henry Burkill|Burkill]]</small><br>''Thunbergia alata retinervia'' <small>[[Isaac Henry Burkill|Burkill]]</small><br>''Thunbergia alata albiflora'' <small>[[William Jackson Hooker|Hook.]]</small><br>''Thunbergia alata alba'' <small>[[Joseph Paxton|Paxton]]</small> }} Kaliwatan sa [[tanom nga bulak]] ang '''''Thunbergia alata'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni Boj. ug [[John Sims]].<ref name = "col53584754"/> Ang ''Thunbergia alata'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Thunbergia (tanom nga bulak)|Thunbergia]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Acanthaceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Uganda]] * [[Kenya]] * [[Tanzania]] * [[Etyopiya]] * [[Eritreya]] * [[Zambiya]] * [[Zimbabwe]] * [[Malawi]] * [[Mozambique]] * [[Demokratikanhong Republika sa Konggo]] ** [[Demokratikanhong Republika sa Konggo]] * [[Congo]] ** [[Republika sa Congo]] * [[Yibuti]] * [[Habagatang Sudan]] * [[Tunga-tungang Aprikanhong Republika]] * [[Guinea]] * [[Sierra Leone]] * [[Liberya]] * [[Kotidaybor]] * [[Ghana]] * [[Kamerun]] * [[Habagatang Aprika]] ** [[Mpumalanga (lalawigan)]] ** [[Province of KwaZulu-Natal]] * [[Eswatini]] * [[Botswana]] * [[Seychelles]] * [[Madagascar]] * [[Maurisyo]] * [[Réunion]] * [[Madeira (distrito)]] * [[Republika sa Tsina]] * [[Pangmasang Republika sa Tsina]] ** [[Guangdong Sheng]] ** [[Fujian Sheng]] * [[Miyanmar]] * [[Pilipinas]] * [[Nepal]] * [[Indya]] * [[Sri Lanka]] * [[Viyetnam]] * kasadpang [[Malaysiya]] * [[Singgapura]] * [[Sumatra (pulo)]] * [[Borneo]] * [[Java (pulo sa Indonesya)]] * [[Sulawesi]] * [[Moluccas (kapuloan sa Indonesya)]] * [[New Guinea (pulo)]] * [[Bangladesh]] * [[Niwe]] * [[Society Islands]] ** [[Tahiti (pulo sa French Polynesia)]] *habagatang [[Mariana Islands]] ** [[Guam]] * [[Tonga]] *kasadpang [[Samoa]] * Bonin Isl * Bonin Isl. * [[Hawaii]] * [[Nova Kaledoniya]] * [[Fiji]] * [[Ostralya]] ** [[State of Queensland]] ** [[State of New South Wales]] * [[Tinípong Bángsà]] ** [[Florida]] ** [[Texas]] * [[Costa Rica]] * [[Peru]] * [[Jamaica]] * [[Haiti]] * [[Dominikanhong Republika]] * [[Bahamas]] * [[Belize]] * [[Puerto Rico]] * [[Cuba]] * [[Virgin Islands]] * [[Panama]] * [[Nicaragua]] * [[Argentina]] ** [[San Salvador de Jujuy]] * [[Brasil]] * [[Venezuela]] * [[Paraguay]] * [[Lesser Antilles]] ** [[Montserrat]] ** [[Guadeloupe]] ** [[Dominica]] ** [[Martinique]] ** [[Saint Vincent]] ** [[Grenada]] ** [[Barbados]] * [[Trinidad (pulo sa Trinidad ug Tobago)]] * [[Mehiko]] * [[Ondoras]] * [[Guatemala]] * [[Guyana]] * [[Surinam]] * [[Ecuador]] * [[Colombia]] ** [[Departamento de Antioquia]] ** [[Departamento del Cesar]] ** [[Departamento de Cundinamarca]] ** [[Departamento de La Guajira]] ** [[Departamento del Meta]] ** [[Quindío Department]] ** [[Departamento de Santander]] ** [[Departamento del Valle del Cauca]] * [[Bolibiya]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53584754|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col53584754">Sims (1825) , In: Bot. Mag. t. 2591</ref> <ref name = "source">Hassler M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> [[Kategoriya:Tanom]] [[Kategoriya:Tanom sa Uganda]] [[Kategoriya:Tanom sa Kenya]] [[Kategoriya:Tanom sa Etyopiya]] [[Kategoriya:Tanom sa Eritreya]] [[Kategoriya:Tanom sa Zambiya]] [[Kategoriya:Tanom sa Zimbabwe]] [[Kategoriya:Tanom sa Malawi]] [[Kategoriya:Tanom sa Demokratikanhong Republika sa Konggo]] [[Kategoriya:Tanom sa Congo]] [[Kategoriya:Tanom sa Republika sa Congo]] [[Kategoriya:Tanom sa Habagatang Sudan]] [[Kategoriya:Tanom sa Tunga-tungang Aprikanhong Republika]] [[Kategoriya:Tanom sa Kotidaybor]] [[Kategoriya:Tanom sa Ghana]] [[Kategoriya:Tanom sa Kamerun]] [[Kategoriya:Tanom sa Habagatang Aprika]] [[Kategoriya:Tanom sa Mpumalanga (lalawigan)]] [[Kategoriya:Tanom sa Province of KwaZulu-Natal]] [[Kategoriya:Tanom sa Eswatini]] [[Kategoriya:Tanom sa Botswana]] [[Kategoriya:Tanom sa Seychelles]] [[Kategoriya:Tanom sa Madagascar]] [[Kategoriya:Tanom sa Réunion]] [[Kategoriya:Tanom sa Madeira (distrito)]] [[Kategoriya:Tanom sa Republika sa Tsina]] [[Kategoriya:Tanom sa Pangmasang Republika sa Tsina]] [[Kategoriya:Tanom sa Guangdong Sheng]] [[Kategoriya:Tanom sa Fujian Sheng]] [[Kategoriya:Tanom sa Pilipinas]] [[Kategoriya:Tanom sa Nepal]] [[Kategoriya:Tanom sa Sri Lanka]] [[Kategoriya:Tanom sa Viyetnam]] [[Kategoriya:Tanom sa Malaysiya]] [[Kategoriya:Tanom sa Sumatra (pulo)]] [[Kategoriya:Tanom sa Borneo]] [[Kategoriya:Tanom sa Java (pulo sa Indonesya)]] [[Kategoriya:Tanom sa Sulawesi]] [[Kategoriya:Tanom sa Moluccas (kapuloan sa Indonesya)]] [[Kategoriya:Tanom sa New Guinea (pulo)]] [[Kategoriya:Tanom sa Bangladesh]] [[Kategoriya:Tanom sa Niwe]] [[Kategoriya:Tanom sa Society Islands]] [[Kategoriya:Tanom sa Tahiti (pulo sa French Polynesia)]] [[Kategoriya:Tanom sa Mariana Islands]] [[Kategoriya:Tanom sa Guam]] [[Kategoriya:Tanom sa Tonga]] [[Kategoriya:Tanom sa Hawaii]] [[Kategoriya:Tanom sa Nova Kaledoniya]] [[Kategoriya:Tanom sa Fiji]] [[Kategoriya:Tanom sa Ostralya]] [[Kategoriya:Tanom sa State of Queensland]] [[Kategoriya:Tanom sa State of New South Wales]] [[Kategoriya:Tanom sa Tinípong Bángsà]] [[Kategoriya:Tanom sa Florida]] [[Kategoriya:Tanom sa Texas]] [[Kategoriya:Tanom sa Peru]] [[Kategoriya:Tanom sa Jamaica]] [[Kategoriya:Tanom sa Haiti]] [[Kategoriya:Tanom sa Dominikanhong Republika]] [[Kategoriya:Tanom sa Bahamas]] [[Kategoriya:Tanom sa Belize]] [[Kategoriya:Tanom sa Puerto Rico]] [[Kategoriya:Tanom sa Cuba]] [[Kategoriya:Tanom sa Virgin Islands]] [[Kategoriya:Tanom sa Panama]] [[Kategoriya:Tanom sa Argentina]] [[Kategoriya:Tanom sa Brasil]] [[Kategoriya:Tanom sa Venezuela]] [[Kategoriya:Tanom sa Lesser Antilles]] [[Kategoriya:Tanom sa Montserrat]] [[Kategoriya:Tanom sa Guadeloupe]] [[Kategoriya:Tanom sa Dominica]] [[Kategoriya:Tanom sa Martinique]] [[Kategoriya:Tanom sa Saint Vincent]] [[Kategoriya:Tanom sa Grenada]] [[Kategoriya:Tanom sa Barbados]] [[Kategoriya:Tanom sa Trinidad (pulo sa Trinidad ug Tobago)]] [[Kategoriya:Tanom sa Mehiko]] [[Kategoriya:Tanom sa Ondoras]] [[Kategoriya:Tanom sa Guyana]] [[Kategoriya:Tanom sa Surinam]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Antioquia]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento del Cesar]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Cundinamarca]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de La Guajira]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento del Meta]] [[Kategoriya:Tanom sa Quindío Department]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento de Santander]] [[Kategoriya:Tanom sa Departamento del Valle del Cauca]] [[Kategoriya:Tanom sa Bolibiya]] [[Kategoriya:Thunbergia]] [[Kategoriya:Tanom sa Indiya]] [[Kategoriya:Tanom sa Kostarika]] [[Kategoriya:Tanom sa Nikarawa]] [[Kategoriya:Tanom sa Watemala]] [[Kategoriya:Tanom sa Gini]] [[Kategoriya:Tanom sa Djibuti]] [[Kategoriya:Tanom sa Liberiya]] [[Kategoriya:Tanom sa Mosambik]] [[Kategoriya:Tanom sa Muritiyus]] [[Kategoriya:Tanom sa Syeralyone]] [[Kategoriya:Tanom sa Tansaniya]] [[Kategoriya:Tanom sa Singapur]] [[Kategoriya:Tanom sa Igwador]] [[Kategoriya:Tanom sa Kolombiya]] [[Kategoriya:Tanom sa Paraway]] [[Kategoriya:Tanom sa Samowa]] [[Kategoriya:Tanom sa Burma]] [[Kategoriya:Tanom sa Provincia de Jujuy]] 7h5lkapjf4ipgfpcr8wripviskpebgo 0 2598625 37025785 35892490 2026-08-12T14:25:14Z Túrelio 9909 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr Myoporum sandwicense0.jpg]] → [[File:Starr 030202-0113 Myoporum sandwicense.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 030202-0113 Myoporum sandwicense.jpg]] 37025785 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|tanom nga bulak|date=2022-01}} {{Taxobox | name = ''Myoporum'' | status = | image = Starr 030202-0113 Myoporum sandwicense.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Tanom nga bulak (tanom)|Magnoliopsida]] | ordo = [[Lamiales]] | familia = [[Scrophulariaceae]] | genus = '''''Myoporum''''' | species = | binomial = ''Myoporum'' | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }} [[Kahenera]] sa [[mga tanom nga bulak]] ang '''''Myoporum'''''.<ref name = "COL"/> Ang ''Myoporum'' sakop sa [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Scrophulariaceae]].<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Matang nga nahiubos<ref name = "COL"/> == * ''[[Myoporum beckeri]]'' * ''[[Myoporum betcheanum]]'' * ''[[Myoporum boninense]]'' * ''[[Myoporum brevipes]]'' * ''[[Myoporum caprarioides]]'' * ''[[Myoporum crassifolium]]'' * ''[[Myoporum cuneifolium]]'' * ''[[Myoporum floribundum]]'' * ''[[Myoporum insulare]]'' * ''[[Myoporum kermadecense]]'' * ''[[Myoporum laetum]]'' * ''[[Myoporum mauritianum]]'' * ''[[Myoporum niueanum]]'' * ''[[Myoporum obscurum]]'' * ''[[Myoporum oppositifolium]]'' * ''[[Myoporum papuanum]]'' * ''[[Myoporum parvifolium]]'' * ''[[Myoporum platycarpum]]'' * ''[[Myoporum rapense]]'' * ''[[Myoporum rimatarense]]'' * ''[[Myoporum rotundatum]]'' * ''[[Myoporum salsoloides]]'' * ''[[Myoporum sandwicense]]'' * ''[[Myoporum semotum]]'' * ''[[Myoporum stellatum]]'' * ''[[Myoporum stokesii]]'' * ''[[Myoporum tenuifolium]]'' * ''[[Myoporum tetrandrum]]'' * ''[[Myoporum tubiflorum]]'' * ''[[Myoporum turbinatum]]'' * ''[[Myoporum viscosum]]'' * ''[[Myoporum wilderi]]'' == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 54946292|accessdate= 2019-11-11}}</ref> </references> [[Kategoriya:Tanom]] [[Kategoriya:Myoporum]] dvcrjojiggkfbzis64r8rkuix0n73bc 0 3110813 37025867 6215232 2026-08-13T08:48:40Z EmausBot 5266 Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Vuzlianka]] 37025867 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Vuzlianka]] f37etl2xti42cp18hgzbl0tcn2eh07n 0 3110814 37025866 6215235 2026-08-13T08:48:30Z EmausBot 5266 Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Vuzlianka]] 37025866 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Vuzlianka]] f37etl2xti42cp18hgzbl0tcn2eh07n 0 3114857 37025864 6222956 2026-08-13T08:48:10Z EmausBot 5266 Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Vuĺkaŭskaje]] 37025864 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Vuĺkaŭskaje]] 73206nfr9r4g9vc6t814qsvsy2ibqp2 0 3114858 37025868 6222957 2026-08-13T08:48:50Z EmausBot 5266 Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Vuĺkaŭskaje]] 37025868 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Vuĺkaŭskaje]] 73206nfr9r4g9vc6t814qsvsy2ibqp2 0 3852076 37025835 31242613 2026-08-13T04:30:34Z Gliwi 35323 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Kirchheim (Thueringen).png]] → [[File:DEU Kirchheim (Amt Wachsenburg) COA.svg]] PNG → SVG 37025835 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Alemanya|date=2016-01}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Kirchheim (pagklaro)]].'' {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Kirchheim | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = DEU Kirchheim (Amt Wachsenburg) COA.svg | country = {{flag|Alemanya}} | country_flag = | state = [[Thuringia]] | state_type = Estado pederal | region = | region_type = | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 21.22 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 1200 | population_date = 2014-01-02 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 50.8833 | long_d = 11.0167 | elevation = 253 | population_note = <ref name = "gn6550211"/> | timezone_label = Europe/Berlin | map2 = Kirchheim in IK.svg }} <!--A.ADM4-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Alemanya|Munisipyo]] ang '''Kirchheim''' sa [[Alemanya]].<ref name = "gn6550211"/> Nahimutang ni sa estado pederal sa <!--ADM1-->[[Thuringia]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:250}} km sa habagatan-kasadpan sa [[Berlin (ulohang dakbayan)|Berlin]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:1200}} ka molupyo.<ref name = "gn6550211"/> Naglangkob kin og {{formatnum:21.2}} ka kilometro kwadrado. Ang yuta sa Kirchheim kasagaran patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} {{Location map|Germany |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Kirchheim sa Alemanya. | label = Kirchheim|position=right|background=white|lat=50.8833|long=11.0167}} Hapit nalukop sa [[kaumahan]] ang palibot sa Kirchheim.<ref name = "nasalandcover"/> Dunay mga {{formatnum:139}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Kirchheim medyo hilabihan populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang klima [[hemiboreal]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:8}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:18}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:-6}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> {| |- |{{climate chart | Kirchheim | -8| -3| 0 | -5| 1| 0 | -4| 8| 0 | 2| 17| 0 | 8| 18| 0 | 11| 23| 0 | 13| 24| 0 | 11| 25| 0 | 8| 23| 0 | 4| 14| 0 | -1| 5| 0 | -7| -3| 0 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6550211">[{{Geonameslink|gnid=6550211|name=kirchheim}} Kirchheim] sa [{{Geonamesabout}} GeoNames.Org (cc-by)]; post updated 2014-01-02; database download sa 2015-05-23</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Kirchheim (Thüringen)|Kirchheim}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Thuringia]] iq54tn63e1mexnllm9ttuygcgo93tn0 0 4295424 37025783 34252329 2026-08-12T14:12:13Z CommonsDelinker 192 Replacing Escut_d'Orpesa-2.svg with [[File:Escut_Orpesa.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)). 37025783 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Espanya|date=2016-05}} {{geobox | 1 = Settlement <!-- *** Header *** --> | name = Orpesa/Oropesa del Mar | native_name = Orpesa | other_name = Oropesa del Mar | category = Lungsod ug munisipyo | etymology = | official_name = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Vista de Oropesa del Mar.jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = Bandera d'Orpesa.svg | symbol = Escut Orpesa.svg | symbol_type = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Espanya}} | country_flag = | state = [[Comunitat Valenciana]] | state_type = Rehiyon | region = [[Província de Castelló]] | region_type = Lalawigan | district = | district_type = | municipality = | municipality_type = <!-- *** Associated with *** --> | part = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | location = | elevation = 48 | lat_d = 40.08 | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = 0.13 | long_m = | long_s = | long_EW = | highest = | highest_note = | highest_elevation = | highest_elevation_note = | lowest = | lowest_note = | lowest_elevation = | lowest_elevation_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = | area_decimals = | area_land = | area_land_decimals = | area_water = | area_water_decimals = | area_urban = | area_urban_decimals = | area_metro = | area_metro_decimals = | area_municipal = | area_municipal_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 8983 | population_date = 2017 | population_note = <ref>Instituto Nacional de Estadística</ref> | population_urban = | population_urban_date = | population_urban_note = | population_metro = | population_metro_date = | population_metro_note = | population_municipal = | population_municipal_date = | population_municipal_note = | population_density = | population_density_note = | population_urban_density = | population_urban_density_note = | population_metro_density = | population_metro_density_note = | population_municipal_density = | population_municipal_density_note = <!-- *** People *** --> | population1 = | population1_type = | population2 = | population2_type = | population3 = | population3_type = <!-- *** History and politics *** --> | established = | established_type = | date = | date_type = | government = | government_location = | government_region = | government_state = | mayor = | mayor_party = | leader = Rafael Herminio Albert Roca | leader_type = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | postal_code_type = | area_code = | area_code_type = | code = | code_type = | code1 = | code1_type = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = | free1 = | free1_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_locator = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | timezone_label = Europe/Madrid }} <!--P.PPL-->[[Lungsod]] ug [[munisipyo]] ang '''Orpesa/Oropesa del Mar''' ([[Kinatsila]]: '''Oropesa del Mar''') sa [[Espanya]].<ref name = "gn3114912"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM2-->[[Província de Castelló]] ug rehiyon sa <!--ADM1-->[[Comunitat Valenciana]], sa sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:300}} km sa sidlakan sa [[Madrid (ulohang dakbayan)|Madrid]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:11188}} ka molupyo.<ref name = "gn3114912"/> Ang yuta palibot sa Orpesa/Oropesa del Mar kasagaran kabungtoran, apan sa diha-diha nga ang mga palibot nga kini mao ang patag. Sa habagatang-sidlakan, dagat ang pinakaduol sa Orpesa/Oropesa del Mar.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa pakigbingkil sa tanan nga gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas, sa sulod sa 10 ka kilometro radius.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang kinahabogang dapit sa palibot dunay gihabogon nga {{formatnum:395}} ka metro ug {{formatnum:3.2 }} km sa kasadpan sa Orpesa/Oropesa del Mar.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang kinadul-ang mas dakong lungsod mao ang [[Benicàssim]], {{formatnum:9.0}} km sa habagatan-kasadpan sa Orpesa/Oropesa del Mar. Sa rehiyon palibot sa Orpesa/Oropesa del Mar, mga lapyahan talagsaon komon.{{efn|group=saysay|Mas sulod sa 20 ka kilometro gilay-on itandi sa average nga densidad sa Yuta, sumala sa GeoNames.<ref name = "gn3114912"/>}} {{Location map|Spain |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Orpesa/Oropesa del Mar sa Espanya. | label = Orpesa/Oropesa del Mar|position=left|background=white|lat=40.08254|long=0.12788}} == Klima == Ang klima bugnaw nga [[ugahon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:18}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:28}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:10}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:621}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:118}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Hulyo, sa {{formatnum:21}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Oropesa del Mar/Orpesa | 6| 14| 40 | 6| 14| 68 | 10| 20| 63 | 11| 22| 68 | 16| 29| 31 | 19| 33| 41 | 22| 34| 21 | 22| 30| 31 | 18| 27| 57 | 14| 22| 51 | 12| 17| 118 | 9| 15| 33 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn3114912">[{{Geonameslink|gnid=3114912|name=orpesa/oropesa%20del%20mar}} Orpesa/Oropesa del Mar] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2010-04-22; database download sa 2016-04-24</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Oropesa del Mar|Orpesa/Oropesa del Mar}} [[Kategoriya:Mga lungsod sa Comunitat Valenciana]] [[Kategoriya:Mga lungsod sa Espanya nga mas dako pa kay sa 10,000 ka mga tawo]] [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Comunitat Valenciana]] lahdywgg961tzlefjjtvytezfk7j0if 0 4306829 37025870 31429382 2026-08-13T09:24:50Z CommonsDelinker 192 Replacing Escut_de_Betxí-2.svg with [[File:Escut_Betxí.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)). 37025870 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Espanya|date=2016-05}} {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Betxí | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Ajuntament de Betxí.jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = Bandera de Betxí.svg | symbol = Escut Betxí.svg | country = {{flag|Espanya}} | country_flag = | state = [[Comunitat Valenciana]] | state_type = Rehiyon | region = [[Província de Castelló]] | region_type = Lalawigan | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 21.40 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 5815 | population_date = 2013-11-10 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = Alfred Remolar Franch | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 39.92152 | long_d = -0.19592 | elevation = 96 | population_note = <ref name = "gn6356979"/> | timezone_label = Europe/Madrid | map2 = Localització de Betxí respecte de la Plana Baixa.png }} <!--A.ADM3-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Espanya|Munisipyo]] ang '''Betxí''' sa [[Espanya]].<ref name = "gn6356979"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM2-->[[Província de Castelló]] ug rehiyon sa <!--ADM1-->[[Comunitat Valenciana]], sa sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:300}} km sa sidlakan sa [[Madrid (ulohang dakbayan)|Madrid]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:5815}} ka molupyo.<ref name = "gn6356979"/> Naglangkob kin og {{formatnum:21.4}} ka kilometro kwadrado. Betxí mopakigbahin sa usa ka utlanan sa [[Artana (kapital sa munisipyo)|Artana]], [[Nules (munisipyo)|Nules]], [[Onda (munisipyo)|Onda]], ug [[Vila-real (munisipyo)|Vila-real]]. Ang yuta sa Betxí kasagaran patag, apan sa kasadpan nga kini mao ang kabungtoran.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang klima bugnaw nga [[ugahon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:17}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Agosto, sa {{formatnum:27}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Disyembre, sa {{formatnum:8}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:438}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:75}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Mayo, sa {{formatnum:15}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Betxí | 5| 13| 34 | 5| 16| 51 | 7| 18| 45 | 10| 22| 53 | 14| 28| 15 | 18| 31| 26 | 21| 32| 15 | 21| 33| 21 | 17| 28| 33 | 13| 23| 41 | 8| 17| 75 | 5| 12| 29 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} {{Location map|Spain |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Betxí sa Espanya. | label = Betxí|position=right|background=white|lat=39.92152|long=-0.19592}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6356979">[{{Geonameslink|gnid=6356979|name=betxi}} Betxí] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2013-11-10; database download sa 2016-04-24</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Betxí|Betxí}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Comunitat Valenciana]] em0g7o5v9uyxt9twjinyexy3jezamd3 0 4306841 37025872 31433157 2026-08-13T09:28:58Z CommonsDelinker 192 Replacing Escut_de_Cabanes-2.svg with [[File:Escut_Cabanes.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)). 37025872 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Espanya|date=2016-05}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Cabanes]].'' {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Cabanes | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Arco romano de Cabanes.jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = Escut Cabanes.svg | country = {{flag|Espanya}} | country_flag = | state = [[Comunitat Valenciana]] | state_type = Rehiyon | region = [[Província de Castelló]] | region_type = Lalawigan | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 131.60 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 2971 | population_date = 2013-11-10 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = Estrella Inmaculada Borras Moreno | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 40.14574 | long_d = 0.1248 | elevation = 80 | population_note = <ref name = "gn6356989"/> | timezone_label = Europe/Madrid | map2 = Localització de Cabanes respecte del País Valencià.png }} <!--A.ADM3-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Espanya|Munisipyo]] ang '''Cabanes''' sa [[Espanya]].<ref name = "gn6356989"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM2-->[[Província de Castelló]] ug rehiyon sa <!--ADM1-->[[Comunitat Valenciana]], sa sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:300}} km sa sidlakan sa [[Madrid (ulohang dakbayan)|Madrid]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:2971}} ka molupyo.<ref name = "gn6356989"/> Naglangkob kin og {{formatnum:132}} ka kilometro kwadrado. Cabanes mopakigbahin sa usa ka utlanan sa Benlloch, [[Torreblanca (munisipyo)|Torreblanca]], [[Orpesa/Oropesa del Mar]], [[Benicàssim]], La Pobla Tornesa, [[Vilafamés]], ug Vall d'Alba. Ang yuta sa Cabanes patag sa amihang-sidlakan, apan sa habagatang-kasadpan nga kini mao ang kabungtoran.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang klima bugnaw nga [[ugahon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:18}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:28}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:10}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:621}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:118}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Hulyo, sa {{formatnum:21}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Cabanes | 6| 14| 40 | 6| 14| 68 | 10| 20| 63 | 11| 22| 68 | 16| 29| 31 | 19| 33| 41 | 22| 34| 21 | 22| 30| 31 | 18| 27| 57 | 14| 22| 51 | 12| 17| 118 | 9| 15| 33 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} [[Payl:Dunas fósiles (Torrelasal).jpg|thumb|Torrelasal (Cabanes, Castellón).]] {{Location map|Spain |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Cabanes sa Espanya. | label = Cabanes|position=right|background=white|lat=40.14574|long=0.1248}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6356989">[{{Geonameslink|gnid=6356989|name=cabanes}} Cabanes] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2013-11-10; database download sa 2016-04-24</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> [[Payl:Torrelasal (Cabanes, Castellón).jpg|thumb|Torrelasal (Cabanes, Castellón).]] == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Cabanes (Plana Alta)|Cabanes}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Comunitat Valenciana]] 9wh7hc2ak0e6eo0o2uwtbkm3wdzh6sp 0 4306935 37025873 31508083 2026-08-13T09:29:29Z CommonsDelinker 192 Replacing Escut_de_Torreblanca-2.svg with [[File:Escut_Torreblanca.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)). 37025873 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Espanya|date=2016-05}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Torreblanca]].'' {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Torreblanca | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Façana església de Torreblanca.JPG | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = Escut Torreblanca.svg | country = {{flag|Espanya}} | country_flag = | state = [[Comunitat Valenciana]] | state_type = Rehiyon | region = [[Província de Castelló]] | region_type = Lalawigan | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 29.80 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 5737 | population_date = 2013-11-10 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = Juan Manuel Peraire Persiva | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 40.20327 | long_d = 0.2179 | elevation = 3 | population_note = <ref name = "gn6357067"/> | timezone_label = Europe/Madrid | map2 = Localització de Torreblanca respecte del País Valencià.png }} <!--A.ADM3-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Espanya|Munisipyo]] ang '''Torreblanca''' sa [[Espanya]].<ref name = "gn6357067"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM2-->[[Província de Castelló]] ug rehiyon sa <!--ADM1-->[[Comunitat Valenciana]], sa sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:300}} km sa sidlakan sa [[Madrid (ulohang dakbayan)|Madrid]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:5737}} ka molupyo.<ref name = "gn6357067"/> Naglangkob kin og {{formatnum:29.8}} ka kilometro kwadrado. Torreblanca mopakigbahin sa usa ka utlanan sa [[Alcalà de Xivert (munisipyo)|Alcalà de Xivert]], Benlloch, ug [[Cabanes (munisipyo sa Espanya, Comunitat Valenciana, Província de Castelló, lat 40,15, long 0,12)|Cabanes]]. Ang yuta sa Torreblanca patag sa sidlakan, apan sa amihang-kasadpan nga kini mao ang kabungtoran.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang klima bugnaw nga [[ugahon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:18}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:28}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:9}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:621}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:118}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Hulyo, sa {{formatnum:21}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Torreblanca | 4| 14| 40 | 5| 15| 68 | 9| 20| 63 | 9| 22| 68 | 14| 29| 31 | 19| 31| 41 | 22| 34| 21 | 21| 29| 31 | 16| 27| 57 | 12| 22| 51 | 9| 17| 118 | 7| 15| 33 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} [[Payl:Platja Nord de Torreblanca.JPG|thumb|Torreblanca]] {{Location map|Spain |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Torreblanca sa Espanya. | label = Torreblanca|position=right|background=white|lat=40.20327|long=0.2179}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6357067">[{{Geonameslink|gnid=6357067|name=torreblanca}} Torreblanca] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2013-11-10; database download sa 2016-04-24</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> [[Payl:Vista panorámica de Torreblanca.JPG|thumb|Torreblanca]] == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Torreblanca|Torreblanca}} [[Payl:Playa Campás, Torreblanca.JPG|thumb|Playa Campás, Torreblanca]] [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Comunitat Valenciana]] kl92ilnj03df89ujst3dx8k8fnvo4j5 0 4306952 37025871 31510709 2026-08-13T09:26:35Z CommonsDelinker 192 Replacing Escut_de_Vilafamés-2.svg with [[File:Escut_Vilafamés.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)). 37025871 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Espanya|date=2016-05}} {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Vilafamés | native_name = Villafamés | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Vilafamés (vista).jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = Escut Vilafamés.svg <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Espanya}} | country_flag = | state = [[Comunitat Valenciana]] | state_type = Rehiyon | region = [[Província de Castelló]] | region_type = Lalawigan | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 70.40 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 1935 | population_date = | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = Jose Francisco Pons Martinez | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 40.11417 | long_d = -0.08312 | elevation = 324 | population_note = ^{gikan sa enwiki} | timezone_label = Europe/Madrid | map2 = Localització de Vilafamés respecte del País Valencià.png }} <!--A.ADM3-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Espanya|Munisipyo]] ang '''Vilafamés''' ([[Kinatsila]]: '''Villafamés''') sa [[Espanya]].<ref name = "gn6357078"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM2-->[[Província de Castelló]] ug rehiyon sa <!--ADM1-->[[Comunitat Valenciana]], sa sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:300}} km sa sidlakan sa [[Madrid (ulohang dakbayan)|Madrid]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:1935}} ka molupyo.<ref name = "enwiki"/> Naglangkob kin og {{formatnum:70}} ka kilometro kwadrado. Vilafamés mopakigbahin sa usa ka utlanan sa [[Borriol (munisipyo)|Borriol]], [[Cabanes (munisipyo sa Espanya, Comunitat Valenciana, Província de Castelló, lat 40,15, long 0,12)|Cabanes]], [[Costur (kapital sa munisipyo)|Costur]], La Pobla Tornesa, [[Useras]], Vall d'Alba, [[Sant Joan de Moró]], ug [[L'Alcora]]. Ang yuta sa Vilafamés kabungtoran sa habagatan, apan sa amihanan nga kini mao ang patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang klima bugnaw nga [[ugahon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:18}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:28}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:9}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:531}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:90}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Hulyo, sa {{formatnum:22}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Vilafamés | 5| 13| 34 | 5| 15| 52 | 6| 17| 49 | 10| 24| 59 | 13| 28| 31 | 19| 33| 46 | 21| 34| 22 | 20| 33| 28 | 17| 29| 49 | 14| 23| 45 | 8| 17| 90 | 6| 12| 25 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} {{Location map|Spain |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Vilafamés sa Espanya. | label = Vilafamés|position=right|background=white|lat=40.11417|long=-0.08312}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6357078">[{{Geonameslink|gnid=6357078|name=vilafames}} Vilafamés] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2013-11-10; database download sa 2016-04-24</ref> <ref name = "enwiki">(gikopiya gikan sa enwiki 2015-07-17)</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Vilafamés|Vilafamés}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Comunitat Valenciana]] 2mmaoiqfoou5g5k3mha5dy6e0b4vn7p 0 4306956 37025812 31510775 2026-08-13T03:16:28Z Sàádî 128599 ([[c:GR|GR]]) [[File:Escut de Vilanova d'Alcolea-2.svg]] → [[File:Escut Vilanova d'Alcolea.svg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 37025812 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Espanya|date=2016-05}} {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Vilanova d'Alcolea | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Vilanova dalcolea901.JPG | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = Bandera de Vilanova d'Alcolea.svg | symbol = Escut Vilanova d'Alcolea.svg | country = {{flag|Espanya}} | country_flag = | state = [[Comunitat Valenciana]] | state_type = Rehiyon | region = [[Província de Castelló]] | region_type = Lalawigan | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 68.40 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 688 | population_date = 2013-11-10 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = Francisco Jose Oller Capdevila | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 40.25187 | long_d = 0.09398 | elevation = 345 | population_note = <ref name = "gn6357082"/> | timezone_label = Europe/Madrid | map2 = Localització de Vilanova d'Alcolea respecte del País Valencià.png }} <!--A.ADM3-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Espanya|Munisipyo]] ang '''Vilanova d'Alcolea''' sa [[Espanya]].<ref name = "gn6357082"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM2-->[[Província de Castelló]] ug rehiyon sa <!--ADM1-->[[Comunitat Valenciana]], sa sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:300}} km sa sidlakan sa [[Madrid (ulohang dakbayan)|Madrid]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:688}} ka molupyo.<ref name = "gn6357082"/> Naglangkob kin og {{formatnum:68}} ka kilometro kwadrado. Vilanova d'Alcolea mopakigbahin sa usa ka utlanan sa [[Alcalà de Xivert (munisipyo)|Alcalà de Xivert]], Benlloch, [[Cuevas de Vinromá]], [[Sierra Engarcerán]], ug [[Torre d'en Doménec]]. Ang yuta sa Vilanova d'Alcolea kabungtoran sa amihanan, apan sa habagatan nga kini mao ang patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang klima bugnaw nga [[ugahon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:17}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:26}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:8}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:621}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:118}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Hulyo, sa {{formatnum:21}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Vilanova d'Alcolea | 5| 12| 40 | 5| 15| 68 | 5| 18| 63 | 9| 22| 68 | 12| 27| 31 | 17| 31| 41 | 19| 34| 21 | 19| 33| 31 | 16| 28| 57 | 12| 23| 51 | 7| 17| 118 | 4| 12| 33 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} {{Location map|Spain |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Vilanova d'Alcolea sa Espanya. | label = Vilanova d'Alcolea|position=right|background=white|lat=40.25187|long=0.09398}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6357082">[{{Geonameslink|gnid=6357082|name=vilanova%20d'alcolea}} Vilanova d'Alcolea] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2013-11-10; database download sa 2016-04-24</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Vilanova d'Alcolea|Vilanova d'Alcolea}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Comunitat Valenciana]] c8kl5p2u09jhvfil1jy0m4rvxvsmxps 0 4306968 37025869 31423737 2026-08-13T09:24:05Z CommonsDelinker 192 Replacing Escut_de_les_Alqueries-2.svg with [[File:Escut_les_Alqueries.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)). 37025869 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Espanya|date=2016-05}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Alquerías del Niño Perdido]].'' {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Alquerías del Niño Perdido | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Alqueries Town Hall.jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = Bandera de les Alqueries.svg | symbol = Escut les Alqueries.svg | country = {{flag|Espanya}} | country_flag = | state = [[Comunitat Valenciana]] | state_type = Rehiyon | region = [[Província de Castelló]] | region_type = Lalawigan | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 12.60 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 4509 | population_date = 2013-11-10 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = Consuelo Sanz Moles | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 39.8946 | long_d = -0.12954 | elevation = 30 | population_note = <ref name = "gn6357093"/> | timezone_label = Europe/Madrid | map2 = Localització de les Alqueries de la Plana respecte del País Valencià.png }} <!--A.ADM3-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Espanya|Munisipyo]] ang '''Alquerías del Niño Perdido''' sa [[Espanya]].<ref name = "gn6357093"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM2-->[[Província de Castelló]] ug rehiyon sa <!--ADM1-->[[Comunitat Valenciana]], sa sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:300}} km sa sidlakan sa [[Madrid (ulohang dakbayan)|Madrid]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:4509}} ka molupyo.<ref name = "gn6357093"/> Naglangkob kin og {{formatnum:12.6}} ka kilometro kwadrado. Alquerías del Niño Perdido mopakigbahin sa usa ka utlanan sa [[Burriana]], [[Nules (munisipyo)|Nules]], ug [[Vila-real (munisipyo)|Vila-real]]. Ang yuta sa Alquerías del Niño Perdido patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang klima bugnaw nga [[ugahon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:17}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:28}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:8}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:438}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:75}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Mayo, sa {{formatnum:15}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Alquerías del Niño Perdido | 3| 13| 34 | 4| 14| 51 | 6| 20| 45 | 9| 22| 53 | 14| 29| 15 | 19| 31| 26 | 22| 34| 15 | 20| 30| 21 | 17| 26| 33 | 13| 22| 41 | 10| 18| 75 | 7| 15| 29 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} {{Location map|Spain |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Alquerías del Niño Perdido sa Espanya. | label = Alquerías del Niño Perdido|position=right|background=white|lat=39.8946|long=-0.12954}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6357093">[{{Geonameslink|gnid=6357093|name=alquerias%20del%20nino%20perdido}} Alquerías del Niño Perdido] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2013-11-10; database download sa 2016-04-24</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Les Alqueries|Alquerías del Niño Perdido}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Comunitat Valenciana]] mecz0e4jj6lxx8wvt8s07pvcthl25jz 0 4306969 37025803 31501187 2026-08-13T02:49:53Z Sàádî 128599 ([[c:GR|GR]]) [[File:Escut de Sant Joan de Moró-2.svg]] → [[File:Escut Sant Joan de Moró.svg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 37025803 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Espanya|date=2016-05}} {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Sant Joan de Moró | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = IgParroq SJoanMoró.jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = Bandera de Sant Joan de Moró.svg | symbol = Escut Sant Joan de Moró.svg | country = {{flag|Espanya}} | country_flag = | state = [[Comunitat Valenciana]] | state_type = Rehiyon | region = [[Província de Castelló]] | region_type = Lalawigan | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 29.10 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 2999 | population_date = | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = Vicente Pallares Renau | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 40.07787 | long_d = -0.11986 | elevation = 208 | population_note = ^{gikan sa enwiki} | timezone_label = Europe/Madrid | map2 = Localització de Sant Joan de Moró respecte del País Valencià.png }} <!--A.ADM3-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Espanya|Munisipyo]] ang '''Sant Joan de Moró''' sa [[Espanya]].<ref name = "gn6357094"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM2-->[[Província de Castelló]] ug rehiyon sa <!--ADM1-->[[Comunitat Valenciana]], sa sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:300}} km sa sidlakan sa [[Madrid (ulohang dakbayan)|Madrid]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:2999}} ka molupyo.<ref name = "enwiki"/> Naglangkob kin og {{formatnum:29.1}} ka kilometro kwadrado. Sant Joan de Moró mopakigbahin sa usa ka utlanan sa [[L'Alcora]], [[Borriol (munisipyo)|Borriol]], [[Costur (kapital sa munisipyo)|Costur]], ug [[Vilafamés]]. Ang yuta sa Sant Joan de Moró kabungtoran sa sidlakan, apan sa kasadpan nga kini mao ang patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang klima bugnaw nga [[ugahon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:18}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:28}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:9}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:531}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:90}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Hulyo, sa {{formatnum:22}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Sant Joan de Moró | 5| 13| 34 | 5| 15| 52 | 6| 17| 49 | 10| 24| 59 | 13| 28| 31 | 19| 33| 46 | 21| 34| 22 | 20| 33| 28 | 17| 29| 49 | 14| 23| 45 | 8| 17| 90 | 6| 12| 25 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} {{Location map|Spain |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Sant Joan de Moró sa Espanya. | label = Sant Joan de Moró|position=right|background=white|lat=40.07787|long=-0.11986}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6357094">[{{Geonameslink|gnid=6357094|name=sant%20joan%20de%20moro}} Sant Joan de Moró] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2013-11-10; database download sa 2016-04-24</ref> <ref name = "enwiki">(gikopiya gikan sa enwiki 2015-07-17)</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Sant Joan de Moró|Sant Joan de Moró}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Comunitat Valenciana]] tmejda8lme6y24mf3ire3arfq8wmuj4 0 4711802 37025853 19999016 2026-08-13T07:43:56Z Qu0404 31119 City of London 37025853 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[City of London]] oudy9en2sn0bwf6q0mslovbbwv6pqy1 0 6289823 37025804 32699342 2026-08-13T02:53:13Z Prosperosity 74905 Redirected page to [[Te Hekenga]] 37025804 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Te Hekenga]] jol24qfjhd0kdfnmeap1g0b7cmc08os 0 6289824 37025865 11771308 2026-08-13T08:48:20Z EmausBot 5266 Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Te Hekenga]] 37025865 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Te Hekenga]] jol24qfjhd0kdfnmeap1g0b7cmc08os 0 6678624 37025852 12359147 2026-08-13T07:42:32Z ~2026-44598-38 147520 /* */ 2026 37025852 wikitext text/x-wiki {{infobox tawo WD}} '''Zhu Rongji ''' (1928-2026) mao ang usa ka politiko sa [[Tsina]]. [[Kategoriya:Mga politiko sa Tsina]] [[Kategoriya:Mga natawo sa 1928]] [[Kategoriya:Mga natawo sa Oktubre 1]] 3vz965596z8fq3gd1v4jp037dbpedqn 0 7416912 37025790 35084312 2026-08-12T22:24:14Z Spokiyny 127995 /* */ 37025790 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Okraniya|date=2017-02}} {{geobox | 1 = Settlement <!-- *** Header *** --> | name = Sofiyivska Borschagivka | native_name = | other_name = | category = Lungsod | etymology = | official_name = Софиевская Борщаговка | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image =Храм мормонов в Киеве (39885040511).jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = | symbol_type = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Okraniya}} | country_flag = | state = [[Kyiv Oblast]] | state_type = Lalawigan | region = | region_type = | district = | district_type = | municipality = | municipality_type = <!-- *** Associated with *** --> | part = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | location = | elevation = 163 | lat_d = 50.41005 | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = 30.36724 | long_m = | long_s = | long_EW = | highest = | highest_note = | highest_elevation = | highest_elevation_note = | lowest = | lowest_note = | lowest_elevation = | lowest_elevation_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = | area_decimals = | area_land = | area_land_decimals = | area_water = | area_water_decimals = | area_urban = | area_urban_decimals = | area_metro = | area_metro_decimals = | area_municipal = | area_municipal_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 6571 | population_date = 2013-03-17 | population_note = <ref name = "gn8504651"/> | population_urban = | population_urban_date = | population_urban_note = | population_metro = | population_metro_date = | population_metro_note = | population_municipal = | population_municipal_date = | population_municipal_note = | population_density = | population_density_note = | population_urban_density = | population_urban_density_note = | population_metro_density = | population_metro_density_note = | population_municipal_density = | population_municipal_density_note = <!-- *** People *** --> | population1 = | population1_type = | population2 = | population2_type = | population3 = | population3_type = <!-- *** History and politics *** --> | established = | established_type = | date = | date_type = | government = | government_location = | government_region = | government_state = | mayor = | mayor_party = | leader = | leader_type = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | postal_code = | postal_code_type = | area_code = | area_code_type = | code = | code_type = | code1 = | code1_type = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = | free1 = | free1_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_locator = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | timezone_label = Europe/Kiev | geonames = 8504651 }} <!--P.PPL-->[[Lungsod]] ang '''Sofiyivska Borschagivka''' ([[Inukranyano]]: '''Софіївська Борщагівка''') sa [[Okraniya]].<ref name="gn8504651" /> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM1-->[[Kyiv Oblast]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:12}} km sa kasadpan sa [[Kiev]] ang ulohan sa nasod. {{formatnum:163}} metros ibabaw sa dagat kahaboga ang nahimutangan sa Sofiyivska Borschagivka<ref name="gn8504651" />, ug adunay <!--pop-->7000 ka molupyo. Ang yuta palibot sa Sofiyivska Borschagivka patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa pakigbingkil sa tanan nga gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas, sa sulod sa 10 ka kilometro radius.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang kinahabogang dapit sa palibot dunay gihabogon nga {{formatnum:196}} ka metro ug {{formatnum:2.9 }} km sa amihanan sa Sofiyivska Borschagivka.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Dunay mga {{formatnum:1221}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Sofiyivska Borschagivka may kaayo hilabihan populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang kinadul-ang mas dakong lungsod mao ang [[Kiev]], {{formatnum:12.1}} km sa sidlakan sa Sofiyivska Borschagivka. Hapit nalukop sa [[kaumahan]] ang palibot sa Sofiyivska Borschagivka.<ref name = "nasalandcover"/> Ang klima [[hemiboreal]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:7}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:22}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Disyembre, sa {{formatnum:-8}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> {| |- |{{climate chart | Sofiyivska Borschagivka | -9| -8| 0 | -10| -3| 0 | -4| 5| 0 | 4| 16| 0 | 10| 23| 0 | 14| 25| 0 | 17| 27| 0 | 13| 27| 0 | 9| 21| 0 | 5| 12| 0 | -4| 3| 0 | -10| -7| 0 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} {{Location map|Ukraine |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Sofiyivska Borschagivka sa Okraniya. | label = Sofiyivska Borschagivka|position=right|background=white|lat=50.41005|long=30.36724}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn8504651">[{{Geonameslink|gnid=8504651|name=sofiyivska%20borschagivka}} Sofiyivska Borschagivka] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2013-03-17; database download sa 2015-05-23</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> </references> [[Kategoriya:Mga lungsod sa Kyiv Oblast]] [[Kategoriya:Mga lungsod sa Okraniya nga mas dako pa kay sa 3000 ka mga tawo]] 6qxe6147d4mqh4i4vzgt0j35vy3nws7 0 9891695 37025799 35154925 2026-08-13T02:34:21Z Krok6kola 39713 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Bullethead parrotfish (Chlorurus sordidus) (37479197131).jpg]] → [[File:Bullethead parrotfish (Chlorurus spilurus) (37479197131).jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 37025799 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|mólmol|date=2020-11}} {{Taxobox | name = ''Chlorurus spilurus'' | status = LC | image = Bullethead parrotfish (Chlorurus spilurus) (37479197131).jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Isdangtunay (mananap)|Actinopterygii]] | ordo = [[Perciformes]] | familia = [[Mólmol|Scaridae]] | genus = [[Chlorurus]] | species = '''Chlorurus spilurus''' | binomial = Chlorurus spilurus | binomial_authority = ([[Achille Valenciennes|Valenciennes]], 1840) | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | superclassis = [[Osteichthyes]] | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[mólmol]] ang '''''Chlorurus spilurus'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Achille Valenciennes]] ni adtong 1840.<ref name = "col42889058"/> Ang ''Chlorurus spilurus'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Chlorurus]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[mólmol]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa [[kinaminosang kalabotan]].<ref name = "iucn"/> Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 42889058|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col42889058">Parenti, P. and J.E. Randall (2011) ''Checklist of the species of the families Labridae and Scaridae: an update.'' , Smithian Bull. 13:29-44.</ref> <ref name = "source">Froese R. & Pauly D. (eds). (2019). FishBase (version Feb 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2012|id= 190727|title= Chlorurus spilurus|downloaded= 24/10/2012}}</ref> </references> [[Kategoriya:Mólmol]] [[Kategoriya:Chlorurus]] dn5oii7zxow3s0du2j9r0hawrmgwgwf 0 9996521 37025781 37025077 2026-08-12T14:04:44Z CommonsDelinker 192 Replacing Erosaria_spurca_01.JPG with [[File:Naria_spurca_01.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Now transferred in the genus Naria). 37025781 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|buwao|date=2020-12}} {{Taxobox | name = ''Naria'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Mollusca]] | classis = [[Gastropoda]] | ordo = [[Littorinimorpha]] | familia = [[Buwao|Cypraeidae]] | genus = '''Naria''' | species = | binomial = Naria | binomial_authority = | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | superfamilia = [[Cypraeoidea]] | synonyms = }} [[Kahenera]] sa [[mga buwao]] ang '''''Naria'''''<ref name = "COL"/>. Ang ''Naria'' sakop sa [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Buwao|buwao]].<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> Ang [[kladogram]] matud sa [[Catalogue of Life]] mao<ref name = "COL"/>: {{Clade | label1 = '''''Naria&nbsp;''''' | 1={{Clade | 1=''[[Naria acicularis]]'' | 2=''[[Naria albuginosa]]'' | 3=''[[Naria beckii]]'' | 4=''[[Naria bernardi]]'' | 5=''[[Naria boivinii]]'' | 6=''[[Naria cernica]]'' | 7=''[[Naria citrina]]'' | 8=''[[Naria eburnea]]'' | 9=''[[Naria englerti]]'' | 10=''[[Naria erosa]]'' | 11=''[[Naria gangranosa]]'' | 12=''[[Naria helvola]]'' | 13=''[[Naria irrorata]]'' | 14=''[[Naria labrolineata]]'' | 15=''[[Naria lamarckii]]'' | 16=''[[Naria macandrewi]]'' | 17=''[[Naria marginalis]]'' | 18=''[[Naria miliaris]]'' | 19=''[[Naria nebrites]]'' | 20=''[[Naria ocellata]]'' | 21=''[[Naria ostergaardi]]'' | 22=''[[Naria poraria]]'' | 23=''[[Naria spurca]]'' | 24=''[[Naria thomasi]]'' | 25=''[[Naria turdus]]'' }} }} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 54948119|accessdate= 2019-11-11}}</ref> </references> == Galeriya sa hulagway == <gallery> Naria erosa chlorizans 01.jpg Naria spurca 01.jpg </gallery> [[Kategoriya:Buwao]] [[Kategoriya:Naria]] f99i1wekgpcsbap9mow3la1hrfz7phd 0 9996561 37025779 35232324 2026-08-12T14:04:35Z CommonsDelinker 192 Replacing Erosaria_ocellata_01.jpg with [[File:Naria_ocellata_01.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Was transferred to the genus Naria). 37025779 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|buwao|date=2020-12}} {{Taxobox | name = ''Naria ocellata'' | status = | image = Naria ocellata 01.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Mollusca]] | classis = [[Gastropoda]] | ordo = [[Littorinimorpha]] | familia = [[Buwao|Cypraeidae]] | genus = [[Naria]] | species = '''Naria ocellata''' | binomial = Naria ocellata | binomial_authority = ([[Linnaeus (awtor)|Linnaeus]], 1758) | range_map = | range_map_caption = | image2 = Cypraeidae - Erosaria ocellata-2.JPG | image2_caption = | superfamilia = [[Cypraeoidea]] | synonyms = }} Kaliwatan sa [[buwao]] ang '''''Naria ocellata'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Linnaeus (awtor)|Linnaeus]] ni adtong 1758.<ref name = "col54499785"/> Ang ''Naria ocellata'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Naria]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[buwao]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 54499785|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col54499785">Lorenz, F. (2017) ''<i>Cowries. A guide to the gastropod family Cypraeidae</i>. Volume 1, <i>Biology and systematics</i>. Harxheim: ConchBooks'' , </ref> <ref name = "source">MolluscaBase (2019). WoRMS Mollusca: MolluscaBase (version 2019-03-06). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> [[Kategoriya:Buwao]] [[Kategoriya:Naria]] 6fg2ajxcuxoy4t8ds02xginjicuqftt 0 9997639 37025846 35238684 2026-08-13T06:25:47Z Llez 11905 37025846 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|dawhilahila|date=2020-12}} {{Taxobox | name = ''Trivia mediterranea'' | status = | image = Trivia mediterranea 01.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Mollusca]] | classis = [[Gastropoda]] | ordo = [[Littorinimorpha]] | familia = [[Triviidae]] | genus = [[Trivia]] | species = '''Trivia mediterranea''' | binomial = Trivia mediterranea | binomial_authority = ([[Antoine Risso|Risso]], 1826) | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | superfamilia = [[Cypraeoidea]] | synonyms = ''Trivia pullicina'' <small>Mollerat, 1890</small><br>''Trivia pulex rosea'' <small>Bucquoy, Dautzenberg & [[Gustave Frédéric Dollfus|Dollfus]], 1883</small><br>''Trivia pulex'' <small>([[John Edward Gray|J.E. Gray]], 1827)</small><br>''Trivia pulex'' <small>Gray J.E., 1827</small> }} Kaliwatan sa [[dawhilahila]] ang '''''Trivia mediterranea'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Antoine Risso]] ni adtong 1826.<ref name = "col54454007"/> Ang ''Trivia mediterranea'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Trivia]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Triviidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 54454007|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col54454007">Cole, T. C. H. (2017) ''Wörterbuch der Wirbellosen / Dictionary of Invertebrates. Latein-Deutsch-English'' , 2017. Springer Spektrum: Berlin. ISBN 978-3-662-52869-3. XII, 574 pp</ref> <ref name = "source">MolluscaBase (2019). WoRMS Mollusca: MolluscaBase (version 2019-03-06). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> [[Kategoriya:Dawhilahila]] [[Kategoriya:Trivia]] 87lksgt6d2owho9uij6tc393t2gkede 0 11353877 37025857 37025484 2026-08-13T07:59:44Z CommonsDelinker 192 Removing [[:c:File:BabyFirst_TV.png|BabyFirst_TV.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:The Squirrel Conspiracy|The Squirrel Conspiracy]] because: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:BabyFirst TV.png|]]. 37025857 wikitext text/x-wiki Ang '''BabyFirst''' usa ka channel sa telebisyon sa [[Tinípong Bánsà]]. Kini gihimo sa [[BabyTV]]. {{Saha-telebisyon}} [[Kategoriya:Telebisyon sa Hiniusang mga Estado]] gnfa2rn5bxp38duopxbn5csq4ics2l0 0 11355355 37025791 2026-08-13T01:34:30Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1345112222|Tejeros Convention]]" 37025791 wikitext text/x-wiki [[Payl:Casa_Hacienda,_Tejero,_Cavite.JPG|right|thumb|290x290px| Dapit sa Tejeros Convention sa karon nga [[Rosario, Cavite]], nga kanhi sakop sa San Francisco de Malabon]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] raormck9xqm0akjqigvyxmua2fp8p1b 37025792 37025791 2026-08-13T01:37:40Z QueenCityCebu 123067 37025792 wikitext text/x-wiki [[Payl:Casa_Hacienda,_Tejero,_Cavite.JPG|right|thumb|290x290px| Dapit sa Tejeros Convention sa karon nga [[Rosario, Cavite]], nga kanhi sakop sa San Francisco de Malabon]]Ang '''Tejeros Convention''' (Kinatsila: ''Convención de Tejeros'' ; Tinagalog: ''Kapulungan sa Tejeros''), gitawag usab nga '''Tejeros Assembly''' o '''Tejeros Congress''', maoy usa ka tigom nga gihimo niadtong Marso 22, 1897, sa [[General Trias|San Francisco de Malabon]] (karon General Trias), [[Cavite]], [[Pilipinas]] . Kining panagtapok naghiusa sa mga paksyon sa [[Katipunan]], nga mao ang [[Magdiwang (faction)|Magdiwang]] ug [[Magdalo (faction)|Magdalo]], ug misangpot sa pagkatukod sa usa ka bag-ong rebolusyonaryong gobyerno nga mipuli sa pagpanguna sa [[Rebolusyong Pilipino]], nga mipuli sa Katipunan. Gisundan kini sa naunang [[Imus Assembly|Asembliya sa Imus]] . Giisip sa mga historyador nga Pilipino kini nga panghitabo isip unang eleksyon sa pagkapresidente ug bise presidente sa kasaysayan sa Pilipinas, bisan tuod ang mga Katipunero (mga miyembro sa Katipunan) lamang ang miapil, dili ang publiko. == Kombensiyon == === Katuyoan === [[Payl:Tejeros_Convention_Mural.jpg|thumb|170x170px|Tejeros Convention Mural, Munisipyo sa Rosario, Cavite.]] Gitigom sa mga rebolusyonaryong lider ang asembliya sa usa ka propiedad sa mga prayle sa Tejeros, nga orihinal nga may tuyo nga hisgutan ang depensa sa Cavite batok sa mga pwersa sa Espanya, tungod kay nabawi na ni Gobernador Heneral Camilo de Polavieja ang kadaghanan sa probinsya. Apan, gibalhin sa miting ang pokus gikan sa depensa ngadto sa usa ka eleksyon nga nagtumong sa pagdesisyon sa liderato sa rebolusyonaryong kalihukan. Kini nga eleksyon nagtinguha sa pagsulbad sa mga isyu sa pagdumala sulod sa Katipunan ug sa mas lapad nga rebolusyonaryong paningkamot, nga nagpausbaw sa tensyon tali sa mga paksyon sa Magdalo ug Magdiwang sa Cavite. Nagtumong usab kini nga laktawan ang kasamtangang Supreme Council sa Katipunan, nga gipangulohan ni Andrés Bonifacio, ang "Supremo" (o Pangulo), kinsa gidapit sa Cavite pipila ka bulan ang milabay aron sa pagpataliwala sa panagbangi ug midapig sa Magdiwang. Si Bonifacio ug ang iyang mga kaalyado sa paksyong Magdiwang nangatarungan nga ang Katipunan naglihok na isip usa ka gobyerno, samtang ang paksyong Magdalo ug pipila ka mga simpatisador sa Magdiwang nagtuo nga ang panginahanglan alang sa usa ka bag-ong gobyerno dinalian. Taliwala sa mga diskusyon, si Severino de las Alas nangutana mahitungod sa kinaiya sa Katipunan, nga naghunahuna kon kini ba susama sa usa ka demokrasya o usa ka monarkiya, tungod sa kakulang niini sa pormal nga istruktura sa gobyerno. Si Bonifacio, sa pagdepensa, nangatarungan nga ang Katipunan usa ka republikano ug demokratikong entidad. Iyang gipasiugda nga ang tanang miyembro nagkahiusa batok sa pagmando sa Espanya aron pagtukod og usa ka gawasnon ug soberanong gobyerno, nga gibase sa mga prinsipyo sa kagawasan, pagkakapantay-pantay, ug panag-igsoonay. Nangatarungan siya nga ang gobyerno sa Katipunan nagrepresentar sa soberanya sa katawhan, imbes sa usa ka lider o usa ka gamay nga elite. Ang asembliya nahimong kontrobersyal samtang nagpadayon ang mga debate sa tibuok adlaw, nga natapos sa usa ka kagubot sa dihang gitamay sa habig sa Magdalo ang mga rebolusyonaryong paningkamot, nga gitandi kini sa mga paningkamot sa mga tulisan o ihalas nga mga hayop. Kining insulto giangkon mismo sa mga tigpaluyo ni Bonifacio sa Magdiwang. Human sa pipila ka kagubot, nakontrolar na ang sitwasyon, ug bisan tuod adunay pipila nga misugyot nga ihunong ang kombensiyon, si Bonifacio mipadayon gihapon. Si Jacinto Lumbreras, ang tsirman sa Magdiwang, kinsa maoy nangulo sa asembliya, miresign dayon, nga nagsugyot nga si Bonifacio, isip "amahan sa Katipunan ug sa Rebolusyon," maoy mopuli sa pagka-tsirman kon ilang hisgutan ang pag-ilis sa kasamtangang gobyerno. Nagpanuko si Bonifacio sa pagdawat sa papel isip tsirman, bisan pa sa mga kabalaka bahin sa pagkawala sa mga opisyal ug representante gikan sa ubang mga probinsya ug mga konseho sa Katipunan. Apan, miuyon siya sa gusto sa kadaghanan ug nipadayon sa eleksyon. == Mga resulta sa eleksyon == Si Bonifacio ang nangulo sa eleksyon isip tsirman sa kombensiyon. Nakakuha siyag hiniusang pag-uyon sa asembliya nga ang mga desisyon dili kuwestiyonon, ug ang mga mananaog tahuron bisan unsa pa ang ilang kahimtang sa kinabuhi o nakab-ot nga edukasyon. [[Kategoriya:Articles with hCards]] 4byyag5gx2pid3wqp6pdnhpcxoeo7ow 0 11355356 37025793 2026-08-13T01:42:35Z LJamesCPH 147097 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1336883680|Philippine Organic Act]]" 37025793 wikitext text/x-wiki [[Payl:H.A._Cooper,_Wis._LCCN2016845293.jpg|right|thumb| Si Henry Allen Cooper, ang tagsulat sa Philippine Bill sa 1902]] [[Kategoriya:Kagamhanan sa Pilipinas]] peefeudw817hyo5k2f26tnwat91vvq4 37025794 37025793 2026-08-13T01:51:09Z LJamesCPH 147097 Description 37025794 wikitext text/x-wiki [[Payl:H.A._Cooper,_Wis._LCCN2016845293.jpg|right|thumb| Si Henry Allen Cooper, ang tagsulat sa Philippine Bill sa 1902]]Ang '''Balaod sa Organiko sa Pilipinas''' (c. 1369, 32 Estadistika 691 ) nga gipasar sa [[United States Congress|Kongreso sa Estados Unidos]] niadtong Hulyo 1, 1902 mao ang [[Basic law|batakang balaod]] alang sa [[Insular Government of the Philippine Islands|Gobyerno sa Insular]] . Nailhan usab kini nga '''Philippine Bill sa 1902''' ug ang '''Cooper Act''', sunod sa tagsulat niini nga [[Henry Allen Cooper|si Henry A. Cooper]] . == Kinatibuk-ang Pagtan-aw == Ang Philippine Organic Act naglatid sa pagmugna og usa ka napili [[Philippine Assembly|nga Asembliya sa Pilipinas]] human matuman ang mosunod nga mga kondisyon: # ang paghunong sa [[Gubat Filipinhon–Estadounidense|naglungtad nga insureksyon]] sa mga Isla sa Pilipinas; # pagkompleto ug pagmantala sa usa ka sensus; ug # duha ka tuig nga padayon nga kalinaw ug pag-ila sa awtoridad sa [[Tinípong Bánsà|Estados Unidos sa Amerika]] human sa pagmantala sa sensus. Human sa pagtigom sa Asembliya, [[Legislative power|ang gahom sa lehislatura]] ihatag ngadto sa usa ka bicameral nga lehislatura nga gilangkoban sa [[Philippine Commission|Komisyon sa Pilipinas]] isip ang taas nga balay balauranan ug sa Asembliya sa Pilipinas isip ang ubos nga balay balauranan. Ang pagdumala sa mga isla giasayn sa [[Bureau of Insular Affairs]] sa War Department. Ang ubang importanteng mga probisyon naglakip sa: * usa ka balaod sa mga katungod para sa mga Pilipino, * ang pagtudlo sa duha ka Pilipinong [[Resident Commissioner of the Philippines|Resident Commissioners]] nga dili mobotar aron morepresentar sa Pilipinas sa Kongreso sa Estados Unidos, ug * ang pagkabungkag sa [[Simbahang Katoliko Romano|Simbahang Romano Katoliko]]. * pagkonserba sa natural nga mga kahinguhaan para sa mga Pilipino * paggamit sa gahum ehekutibo sa gobernador sibil nga adunay daghang mga departamento ehekutibo * pagtukod sa Asembliya sa Pilipinas nga pilion sa mga Pilipino duha ka tuig human sa pagmantala sa sensus ug human lamang hingpit nga napahiuli ang kalinaw sa nasud. Kini nga balaod gipulihan sa [[Balaod ni Jones (Pilipinas)|Philippine Autonomy Act]], o ang ''Jones Law'', nga gipasar niadtong Agosto 29, 1916. == Kaagi == Ang balaod giunhan sa [[Taft Commission#Spooner Amendment|Spooner Amendment]] sa Army Appropriations Act sa 1901 (31 Estadistika 895, 910, gipasar niadtong Marso 2, 1901) nga naglatid nga: ... tanang gahum militar, sibil, ug hudisyal nga gikinahanglan aron pagdumala sa mga Isla sa Pilipinas ... hangtud nga lahi ang itakda sa Kongreso, itugyan sa maong tawo ug mga tawo, ug gamiton sa paagi nga imando sa Presidente sa Estados Unidos, alang sa pagtukod sa sibil nga gobyerno, ug alang sa pagmentinar ug pagpanalipod sa mga lumulupyo sa maong mga Isla sa gawasnon nga pagtagamtam sa ilang kagawasan, kabtangan, ug relihiyon. Kini gidugangan og usa ka kable gikan sa [[United States Secretary of War|Kalihim sa Gubat]] [[Elihu Root|nga si Elihu Root]] ngadto sa [[Philippine Commission|Komisyon sa Pilipinas]] niadtong Marso 5, 1901: <ref>Report, Secretary of War, 1901, p. 54.</ref> Hangtod sa dugang nga mga mando, ang gobyerno magpadayon ubos sa kasamtangang mga instruksyon ug mando. Ang komprehensibo nga Spooner Amendment, ug kini nga mga instruksyon ug mga mando, halos naglangkob sulod sa daghang mga bulan sa karta sa gobyerno alang sa mga Isla sa Pilipinas. <ref>Cincinnati Soap Co. v. U.S., 301 U.S. 308 (1937)</ref> Tali sa Septyembre 1900 ug Agosto 1902, ang [[Taft Commission|Ikaduhang Komisyon sa Pilipinas]] (ang Komisyon sa Taft) nagpagawas ug 499 ka mga balaod. == Implementasyon == Ang balaod gipatuman niadtong Hulyo 1, 1902, ug ang Komisyon sa Pilipinas nagpatuman sa mga probisyon niini. Usa ka sensus ang gihimo niadtong 1903, ug gipatik niadtong Marso 25, 1905. Ang [[1907 Philippine Assembly elections|eleksyon sa Asembliya sa Pilipinas niadtong 1907]] gipahigayon niadtong Hulyo 30, 1907, alang sa 80 ka lingkoranan, ug niadtong Oktubre 16, 1907, ang [[1st Philippine Legislature|unang Lehislatura sa Pilipinas]] giinagurahan sa [[Manila Grand Opera House]]. Tungod sa maong balaod, ang Simbahang Katoliko miuyon nga hinayhinay nga ilisan [[Priest|ang mga paring]] Espanyol og mga Pilipino ug ibaligya ang ilang yuta. Apan midumili kini sa pagpadala dayon sa [[Friar|mga prayle]] balik sa Espanya. Niadtong 1904, ang administrasyong Amerikano mipalit og 166,000 ka ektarya, usa ka dakong bahin sa yuta sa mga prayle, nga kapin sa katunga niini anaa sa Manila area, ug ang yuta gibaligya pag-usab ngadto sa mga Pilipino &#x2014; ang uban kanila mga nag-abang apan kadaghanan kanila mga tag-iya sa yuta. == Tan-awa usab == * [[History of the Philippines (1898–1946)|Kasaysayan sa Pilipinas (1898–1946)]] * [[Resident Commissioner of the Philippines|Residente nga Komisyoner sa Pilipinas]] == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Kagamhanan sa Pilipinas]] jixavrfevszg5kz279lht1oda8ctrve 0 11355357 37025795 2026-08-13T01:54:20Z LJamesCPH 147097 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368693187|Insular Government of the Philippine Islands]]" 37025795 wikitext text/x-wiki [[Payl:Internal_Revenue_Stamps_of_the_Philippine_Island_1930-1937_14.JPG|left|thumb| Selyo sa kita para sa mga Isla sa Pilipinas nga gi-isyu niadtong 1930.]] a7o2x3plrwbi85eagjv37fku2s6q6vf 37025796 37025795 2026-08-13T02:16:37Z LJamesCPH 147097 37025796 wikitext text/x-wiki Ang '''Gobyernong Insular sa Pilipinas''' <ref name="SCC">This form of the name appeared in the titles of US Supreme Court cases, but was otherwise rarely used.</ref> ( Spanish <ref>see, for example, the Spanish version of [https://books.google.com/books?id=tHQZAAAAYAAJ&pg=PA59 Law No. 1290], as published in ''Leyes públicas aprobadas por la Comisión en Filipinas durante el periodo del 1 de Septiembre de 1904 al 31 de Agosto de 1905 comprende desde la ley no. 1226 hasta la no. 1381, inclusive''</ref> ) usa ka wala maapil nga [[Territories of the United States|teritoryo]] sa [[Tinípong Bánsà|Estados Unidos]] nga natukod niadtong Abril 11, 1899 human sa pag-ratipika sa [[Kasabotan sa Paris (1898)|1898 Treaty of Paris]]. Giorganisar kini [[Tydings–McDuffie Act|pag-usab niadtong 1935]] isip pagpangandam alang sa ulahing kagawasan. Ang Gobyerno Insular giunhan sa [[Military Government of the Philippine Islands|Gobyerno Militar sa Kapupud-an sa Pilipinas]] ug gisundan sa [[Commonwealth of the Philippines|Komonwelt sa Pilipinas]]. Ang Pilipinas nakuha gikan sa Espanya sa Estados Unidos niadtong 1898 human sa [[Spanish–American War|Gubat sa Espanya-Amerika]] . Ang pagsukol misangpot sa [[Gubat Filipinhon–Estadounidense|Gubat Pilipinas-Amerikano]], diin gipugngan sa Estados Unidos ang bag-ong natawo [[Unang Republika sa Pilipinas|nga Unang Republika sa Pilipinas]] . Niadtong 1902, gipasar sa [[United States Congress|Kongreso sa Estados Unidos]] ang [[Balaod sa Organiko sa Pilipinas|Philippine Organic Act]], nga nag-organisar sa gobyerno ug nagsilbing batakang balaod niini. Kini nga balaod naghatag og usa ka [[Governor-General of the Philippines|gobernador-heneral]] nga gitudlo sa [[Pamuno-Nasod sa Tinipong Bansa|presidente sa Estados Unidos]], ingon man usa ka bicameral [[Philippine Legislature|nga Lehislatura sa Pilipinas]] uban sa gitudlo nga [[Philippine Commission|Komisyon sa Pilipinas]] isip [[Upper house|taas nga balay balauranan]] ug usa ka hingpit nga napili, hingpit nga napili nga Pilipino nga [[ubos nga balaymbalaoranan|ubos nga balay balauranan]], ang [[Philippine Assembly|Asembliya sa Pilipinas]] . Ang Balaod sa Internal Revenue sa 1904 naglatid sa kinatibuk-ang buhis sa internal revenue, mga buhis sa dokumentaryo, ug pagbalhin sa mga kahayupan. Nagkalain-laing klase sa [[Revenue stamp|mga revenue stamp]] ang gi-isyu sa mga denominasyon gikan sa usa ka sentimo hangtod sa 20,000 ka pesos. Ang terminong "insular" nagtumong sa kamatuoran nga ang gobyerno naglihok ubos sa awtoridad sa [[Bureau of Insular Affairs]] . [[Puerto Rico|Ang Puerto Rico]] adunay usab usa ka [[Insular Government of Porto Rico|insular nga gobyerno]] niadtong panahona. Gikan sa 1901 hangtod 1922, ang Korte Suprema sa Estados Unidos nakigbisog sa konstitusyonal nga kahimtang niining mga gobyerno sa mga [[Insular Cases]] . <ref name="insularcases">"[http://www.encyclopedia.com/history/dictionaries-thesauruses-pictures-and-press-releases/insular-cases Insular Cases]," ''Dictionary of American History,'' 2003.</ref> Sa ''Dorr v. United States'' (1904), ang korte mihukom nga ang mga Pilipino walay katungod sa konstitusyon nga husayon pinaagi sa hurado. <ref name="insularcases" /> Sa Pilipinas mismo, ang terminong "insular" limitado ra ang gamit. Sa mga papel de bangko, mga selyo sa koreyo, ug sa eskudo de armas, gitawag sa gobyerno ang kaugalingon nga "Philippine Islands". Ang 1902 Philippine Organic Act gipulihan niadtong 1916 sa [[Balaod ni Jones (Pilipinas)|Jones Law]], nga nagtapos sa Philippine Commission ug naglatid nga ang duha ka balay balaoranan sa Lehislatura sa Pilipinas mapili. Niadtong 1935, ang Gobyerno Insular gipulihan sa Komonwelt. Ang pagka-Komonwelt gituyo nga molungtad og napulo ka tuig, diin niining panahona ang nasod maandam alang sa kagawasan. == Kasaysayan == {{Main|History of the Philippines (1898–1946)}}Ang Gobyerno Insular naggikan sa [[Taft Commission]], o Ikaduhang Komisyon sa Pilipinas, nga gitudlo niadtong Marso 16, 1900. Kini nga grupo gipangulohan ni [[William Howard Taft]], ug gihatagan og gahom sa lehislatura ni Presidente [[William McKinley]] niadtong Septyembre 1900. Ang komisyon nagmugna og sistemang hudisyal, sistema sa edukasyon, serbisyo sibil, ug kodigo legal. Ang legalidad niining mga aksyon gikuwestiyon hangtod sa pagpasar sa [[Spooner Amendment]] niadtong 1901, nga naghatag sa presidente sa US og awtoridad sa pagdumala sa Pilipinas. [[Payl:Internal_Revenue_Stamps_of_the_Philippine_Island_1930-1937_14.JPG|left|thumb| Selyo sa kita para sa mga Isla sa Pilipinas nga gi-isyu niadtong 1930.]]Ang Gobyerno sa Insular nakakita sa misyon niini isip usa ka pagtudlo, pag-andam sa Pilipinas alang sa umaabot nga kagawasan. Niadtong Hulyo 4, 1901, si Taft gitudlo nga "gobernador sibil", kinsa mao usab ang nagngalan sa iyang gabinete sa iyang inaugural address. Gipabilin ni Gobernador Militar [[Adna Chaffee]] ang awtoridad sa mga lugar nga nagubot. Niadtong Hulyo 4, 1902, ang katungdanan sa gobernador militar giwagtang, ug si Taft nahimong unang [[Governor-General of the Philippines|gobernador-heneral sa Estados Unidos sa Kapupud-an sa Pilipinas]]. <ref>{{Harvnb|Ellis|2008|p=[https://books.google.com/books?id=phT0ympWgeQC&pg=PA2163 2163]}}</ref> Ang [[Balaod sa Organiko sa Pilipinas|Philippine Organic Act]] [[Disestablishment|nagwagtang]] sa [[Simbahang Katoliko sa Pilipinas|Simbahang Katoliko]] isip [[State religion|relihiyon sa estado]] . Niadtong 1904, si Taft nakignegosasyon sa pagpalit og {{Convert|390,000|acres}} nga propiedad sa simbahan nga nagkantidad og $7.5 milyon. <ref name="Miller">"[http://millercenter.org/president/taft/essays/biography/2 American President A Reference Resource] {{Webarchive}}", Miller Center, University of Virginia</ref> Bisan pa niini, napakyas ang Gobyerno sa Insular sa pag-imbestiga sa mga titulo sa yuta sa mga prayle ug sa pagpahiuli niini ngadto sa kabilin sa mga Pilipino. Ang Gobyerno sa Insular nagtukod og sistema sa pagtitulo sa yuta alang niining mga yutaa, apan tungod sa gamay nga [[Cadastral surveying|kawani sa surveyor]], daghang mga parsela sa yuta ang wala pa ma-titulo. Duha ka tuig human sa pagkompleto ug pagmantala sa usa ka sensus, usa ka kinatibuk-ang eleksyon ang gihimo alang sa pagpili sa mga delegado sa usa ka popular nga asembliya. Usa ka napili [[Philippine Assembly|nga Asembliya sa Pilipinas]] ang gitigom niadtong 1907 isip [[ubos nga balaymbalaoranan|ubos nga balay balaoranan]] sa usa ka [[Bicameralism|bicameral nga lehislatura]], uban sa [[Philippine Commission|Komisyon sa Pilipinas]] isip [[Upper house|taas nga balay balaoranan]] . Ang 1909 US [[Payne–Aldrich Tariff Act]] naghatag og kagawasan sa pamatigayon uban sa Pilipinas. <ref>Stanley D. Solvick, "William Howard Taft and the Payne-Aldrich Tariff."</ref> Matag tuig sukad sa 1907, ang Asembliya sa Pilipinas (ug sa ulahi ang [[Philippine Legislature|Lehislatura sa Pilipinas]] ) nagpasa og mga resolusyon nga nagpahayag sa tinguha sa mga Pilipino alang sa kagawasan. === Balaod ni Jones === [[Nasyonalismong Pilipinhon|Ang mga nasyonalistang Pilipino]] nga gipangulohan ni [[Manuel L. Quezon]] ug [[Sergio Osmeña]] madasigong misuporta sa draft sa [[Balaod ni Jones (Pilipinas)|Jones Bill]] sa 1912, nga naghatag og [[Republic Day (Philippines)|kagawasan sa Pilipinas]] human sa walo ka tuig, apan sa ulahi giusab ang ilang mga panan-aw, mipili og usa ka balaodnon nga wala kaayo nagpunting sa oras kondili sa mga kondisyon sa kagawasan. Ang mga nasyonalista nangayo og hingpit ug hingpit nga kagawasan nga garantiyahan sa Estados Unidos, tungod kay nahadlok sila nga ang dali kaayong kagawasan gikan sa pagmando sa Amerika nga walay ingon nga mga garantiya mahimong hinungdan nga ang Pilipinas mahulog sa mga kamot sa mga Hapon. Ang Jones Bill gisulat pag-usab ug gipasar sa usa ka [[United States Congress|Kongreso]] nga kontrolado sa mga Demokratiko niadtong 1916 nga adunay ulahi nga petsa sa kagawasan. <ref>Wong Kwok Chu, "The Jones Bills 1912–16: A Reappraisal of Filipino Views on Independence", ''Journal of Southeast Asian Studies'' 1982 13(2): 252–269</ref> Ang Partido Demokratiko sa Estados Unidos kusganong misupak sa pag-angkon sa Pilipinas sa sinugdanan pa lang, ug nagkadaghan ang ilang dedikasyon alang sa kagawasan. Ang pagkapili sa Demokratikong si [[Foreign policy of the Woodrow Wilson administration|Woodrow Wilson]], kinsa misuporta sa usa ka konstitusyonal nga gobyerno sa Pilipinas isip usa ka lakang padulong sa kagawasan, niadtong 1912 nagbukas sa oportunidad. <ref>Roy Watson Curry, "Woodrow Wilson and Philippine Policy."</ref> Iyang gitudlo [[Francis Burton Harrison|si Francis Burton Harrison]] isip gobernador, ug gipulihan ni Harrison ang mga taga-mainland og mga Pilipino sa burukrasya. Sa iyang pagbiya niadtong 1921, sa 13,757 ka mga burukrata sa gobyerno, 13,143 ang mga Pilipino; sila ang nag-okupar sa 56 sa pinakataas nga 69 ka mga posisyon. <ref>Tony Smith, ''America's mission call in the United States and the worldwide struggle for democracy in the twentieth century'' (1994) pp 44-46.</ref> [[Payl:Jones_Law_poster_Philippines_1916.jpeg|left|thumb|Poster nga nag-anunsyo sa pagpasa sa [[Balaod ni Jones (Pilipinas)|Balaod ni Jones]]]] Ang [[Balaod ni Jones (Pilipinas)|Jones Law]], o Philippine Autonomy Act, mipuli sa Organic Act. Ang pasiuna niini nag-ingon nga ang kagawasan sa Pilipinas sa ngadto-ngadto maoy polisiya sa Amerika, ubos sa pagtukod og usa ka lig-on nga gobyerno. Ang balaod nagmintinar sa usa ka gitudlo nga gobernador-heneral, apan nagtukod og bicameral nga Lehislatura sa Pilipinas aron ilisan ang napili nga Asembliya sa Pilipinas (ubos nga balay balauranan); gipulihan niini ang gitudlo nga Komisyon sa Pilipinas (upper house) og usa ka napili nga senado. <ref>[http://www.chanrobles.com/joneslaw.htm Philippine Autonomy Act of 1916 (Jones Law)]</ref> Gihunong sa mga aktibistang Pilipino ang kampanya alang sa kagawasan atol sa [[World War I|Unang Gubat sa Kalibutan]] ug gisuportahan ang Estados Unidos ug ang [[Allies of World War I|mga Kaalyado sa Unang Gubat sa Kalibutan]] batok sa [[German Empire|Imperyong Aleman]] . Human sa gubat, gipadayon nila ang ilang paningkamot alang sa kagawasan uban ang dakong kadasig. <ref name="Zaide1994ch24pp312">{{Harvnb|Zaide|1994|p=312}} Ch.24</ref> Niadtong Marso 17, 1919, ang Lehislatura sa Pilipinas nagpasa sa usa ka "Deklarasyon sa mga Katuyoan", nga nag-ingon sa dili mabalhin nga tinguha sa katawhang Pilipino nga mahimong gawasnon ug soberano. Usa ka Komisyon sa Kagawasan ang gitukod aron tun-an ang mga paagi ug pamaagi sa pagkab-ot sa mithi sa kalingkawasan. Kini nga komisyon nagrekomendar sa pagpadala og usa ka misyon alang sa kagawasan ngadto sa Estados Unidos. <ref name="Zaide1994ch24pp312-313">{{Harvnb|Zaide|1994|pp=312–313}} Ch.24</ref> Ang "Deklarasyon sa mga Katuyoan" nagtumong sa Balaod Jones isip usa ka tinuod nga kasabutan, o kasabotan, tali sa mga Amerikano ug Pilipino diin ang Estados Unidos misaad nga ilhon ang kagawasan sa Pilipinas sa diha nga matukod ang usa ka lig-on nga gobyerno. Miuyon ang Amerikanong Gobernador-Heneral nga si Harrison sa report sa Lehislatura sa Pilipinas mahitungod sa usa ka lig-on nga gobyerno. <ref>H. W. Brands, ''Bound to empire: the United States and the Philippines'' (Oxford UP, 1992) pp 104-118.</ref> Ang Lehislatura sa Pilipinas nagpondo sa usa ka misyon alang sa kagawasan ngadto sa Estados Unidos niadtong 1919. Ang misyon mibiya [[Manila|sa Manila]] niadtong Pebrero 28 ug nakigkita sa Amerika ug gipresentar ang ilang kaso ngadto sa Kalihim sa Gubat [[Newton D. Baker|nga si Newton D. Baker]] . <ref name="Zaide1994ch24p313">{{Harvnb|Zaide|1994|p=313}}</ref> Si Presidente [[Woodrow Wilson]] sa Estados Unidos, sa iyang panamilit nga mensahe sa Kongreso niadtong 1921, nagpamatuod nga ang katawhang Pilipino nakatuman sa kondisyon nga gipahamtang kanila isip usa ka kinahanglanon alang sa kagawasan, nga nagdeklarar nga, human kini nahimo, ang katungdanan sa Estados Unidos mao ang paghatag sa kagawasan sa Pilipinas. <ref name="Kalaw1921pp144-146">{{Harvnb|Kalaw|1921|pp=[https://books.google.com/books?id=0_62j7vjAqsC&dq=%22declaration+of+purposes%22+philippines&pg=PA144 144–146]|Ref=Kalaw1921}}</ref> Wala molihok ang Kongreso o [[Warren G. Harding|si Warren G. Harding]], ang mipuli ni Wilson isip presidente, subay sa rekomendasyon ni Wilson. Niadtong 1921, gipadala ni Presidente Harding sa Estados Unidos sila [[William Cameron Forbes|si William Cameron Forbes]] ug [[Leonard Wood]] isip mga pangulo sa Wood-Forbes Commission aron imbestigahan ang mga kahimtang sa Pilipinas. <ref name="nyt1930">[https://select.nytimes.com/mem/archive/pdf?res=F00D16FF395C157A93C1A9178DD85F448385F9 "W. Cameron Forbes for Envoy to Japan; Bostonian Selected by President Hoover to Succeed W.R. Castle Jr.; Forbes was in Philippines; Served There as Vice Governor and Governor General Under Roosevelt and Taft,"] ''New York Times.''</ref> <ref name="Jones 133–135">{{Citation}}</ref> Ang Komisyon mihinapos nga ang mga Pilipino dili pa andam alang sa kagawasan gikan sa Estados Unidos, usa ka nakaplagan nga kaylap nga gisaway sa Pilipinas. <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/647425/Wood-Forbes-Mission Encyclopædia Britannica, "Wood-Forbes Mission"]</ref> [[Payl:Plaza_Moraga_old_Manila.jpg|thumb|Manila, kapital sa Gobyerno Insular, Marso 1920.]] === Dalan padulong sa kahimtang sa komonwelt === Human sa unang misyon sa kagawasan, ang pampublikong pondo sa maong mga misyon giisip nga ilegal. Ang misunod nga mga misyon alang sa kagawasan niadtong 1922, 1923, 1930, 1931, 1932, ug duha ka misyon niadtong 1933 gipundohan pinaagi sa boluntaryong mga kontribusyon. Daghang mga balaodnon alang sa kagawasan ang gisumite sa Kongreso sa Estados Unidos, nga mipasar sa Hare–Hawes–Cutting Bill niadtong Disyembre 30, 1932. Gi-veto ni Presidente [[Herbert Hoover]] sa US ang balaodnon niadtong Enero 13, 1933. Gibasura sa Kongreso ang veto niadtong Enero 17, ug ang [[Hare–Hawes–Cutting Act]] nahimong balaod sa US. Ang balaod nagsaad og kagawasan sa Pilipinas human sa 10 ka tuig, apan nagreserba og daghang mga base militar ug nabal para sa Estados Unidos, ingon man nagpahamtang og mga taripa ug quota sa mga eksport sa Pilipinas. Gikinahanglan usab sa balaod ang [[Senate of the Philippines|Senado sa Pilipinas]] nga aprubahan kini. Giawhag ni Quezon ang Senado sa Pilipinas nga isalikway ang balaodnon, nga gituman niini. Si Quezon mismo ang nangulo sa ikanapulog duha nga misyon sa kagawasan ngadto sa Washington aron masiguro ang usa ka mas maayong balaod sa kagawasan. Ang resulta mao ang [[Tydings–McDuffie Act]] sa 1934 nga susama kaayo sa Hare–Hawes–Cutting Act gawas sa gagmay nga mga detalye. Ang Balaod Tydings–McDuffie gi-ratipikahan sa Senado sa Pilipinas. Ang balaod naglatid sa paghatag sa kagawasan sa Pilipinas sa 1946. <ref name="Zaide1994ch24pp314-315">{{Harvnb|Zaide|1994|pp=314–315}} Ch.24</ref> Ang Tydings–McDuffie Act naghatag sa paghimo ug mga giya sa usa ka [[Konstitusyon sa Pilipinas|konstitusyon]] alang sa napulo ka tuig nga "panahon sa transisyon" isip [[Commonwealth of the Philippines|Komonwelt sa Pilipinas]] sa wala pa ang paghatag sa kagawasan sa Pilipinas. Niadtong Mayo 5, 1934, ang Lehislatura sa Pilipinas mipasar og balaod nga nagtakda sa eleksyon sa mga delegado sa kombensiyon. Gitudlo ni Gobernador-Heneral [[Frank Murphy]] ang Hulyo 10 isip petsa sa eleksyon, ug ang Kumbensyon nagpahigayon sa unang sesyon niini niadtong Hulyo 30. Ang nahuman nga draft sa Konstitusyon giaprobahan sa Kumbensyon niadtong Pebrero 8, 1935, giaprobahan ni Presidente [[Franklin D. Roosevelt|Franklin Roosevelt]] sa US niadtong Marso 23, ug gi-ratipikahan pinaagi sa popular nga boto niadtong Mayo 14. Ang unang eleksyon ubos sa bag-ong konstitusyon sa 1935 gipahigayon niadtong Septiyembre 17, ug niadtong Nobyembre 15, 1935, natukod ang Komonwelt. <ref name="Zaide1994ch24pp315-319">{{Harvnb|Zaide|1994|pp=315–319}} Ch.24</ref> === Gobernador-heneral === {{Main|Governor-General of the Philippines}} [[Payl:William_Howard_Taft.jpg|left|thumb|[[William Howard Taft|Si William Howard Taft]] ang unang sibil nga gobernador sa Kapupud-an sa Pilipinas]] Niadtong Hulyo 4, 1901, ang ehekutibong awtoridad sa mga isla gibalhin ngadto sa presidente sa Komisyon sa Pilipinas, kinsa adunay titulo nga "gobernador sibil"—usa ka posisyon nga gitudlo sa presidente sa Estados Unidos ug giaprobahan sa [[United States Senate|Senado sa Estados Unidos]] . Sa unang tuig, usa ka gobernador militar, [[Adna Chaffee|si Adna Chaffee]], ang nagmando sa mga bahin sa nasud nga nagsukol gihapon sa pagmando sa Amerika, dungan sa gobernador sibil nga si William Howard Taft. <ref>[[Insular Government of the Philippine Islands#refElliott1917|Elliott (1917)]], p. 4</ref> Ang mga dili pagsinabtanay tali sa duha dili talagsaon. <ref>[[Insular Government of the Philippine Islands#refTanner1901|Tanner (1901)]], p. 383</ref> Pagkasunod tuig, niadtong Hulyo 4, 1902, ang gobernador sibil nahimong bugtong ehekutibong awtoridad sa mga isla. <ref name="End">[[Insular Government of the Philippine Islands#refElliott1917|Elliott (1917)]], p. 509</ref> Nagpabilin si Chaffee isip Kumander sa [[Philippine Division (United States)|Philippine Division]] hangtod sa Septiyembre 30, 1902. Ang titulo giusab ngadto sa "Gobernador-Heneral" niadtong 1905 pinaagi sa Balaod sa Kongreso (Public 43 – Pebrero 6, 1905). <ref name="End2">[[Insular Government of the Philippine Islands#refElliott1917|Elliott (1917)]], p. 509</ref> === Gobernador Harrison === [[Payl:Francis_Burton_Harrison,_seated.jpg|thumb|Harrison niadtong 1913]] [[Francis Burton Harrison|Si Francis Burton Harrison]] mao ang Gobernador-Heneral gikan sa 1913 hangtod 1921 ubos ni Presidente Woodrow Wilson, usa ka Demokrata. Siya ang nangulo ug nagdumala sa proseso sa [[Filipinization|Pilipinisasyon]], o ang pagbalhin sa awtoridad ngadto sa mga Pilipino sa [[Gobyerno Insular sa mga Isla sa Pilipinas|Insular Government]] sa [[United States territory|teritoryo sa Estados Unidos]] aron mas maandam alang sa kagawasan. Siya ang gobernador-heneral atol sa pagpasa sa [[Balaod ni Jones (Pilipinas)|Philippine Autonomy Act]], nailhan usab nga Jones Act, nga nag-convert sa partially elected [[Philippine Legislature]] uban sa gitudlo nga [[Philippine Commission]] isip [[upper house]] ug ang napili nga [[Philippine Assembly]] isip [[ubos nga balaymbalaoranan|lower house]], ngadto sa usa ka hingpit nga napili nga Philippine Legislature diin ang [[Philippine Senate|Senado sa Pilipinas]] mipuli sa karon nabungkag nga Philippine Commission ug ang Philippine Assembly giilisan og ngalan ngadto sa [[Kapulungan sa mga Representante sa Pilipinas|House of Representatives of the Philippines]]. <ref>Brands, 1992.</ref> Bisan pa sa gidugayon sa iyang paglingkod isip gobernador-heneral, lima lang ka balaodnon ang iyang gi-veto, ang pinakagamay nga gidaghanon nga gibotar sa bisan kinsang Amerikanong gobernador-heneral sa Pilipinas. Ang iyang pro-Pilipino nga baruganan nakapahimo kaniya nga usa ka sikat nga tawo sa Pilipinas apan nahimong tumong usab sa pagsaway sa mga konserbatibong Amerikano nga nagtan-aw sa iyang liberal nga pagdumala nga dili igo nga nagsuporta sa mga interes sa US. <ref>Jose, Ricardo Trota.</ref> Ubos sa iyang administrasyon, ang mansyon sa Gobernador-Heneral nga gitawag og [[Malacañang Palace]] gipalapdan uban sa pagtukod og usa ka executive building. Sa iyang pagbiya sa Pilipinas, si Harrison nagpuyo sa [[Scotland (apil sa nasod)|Scotland]] hangtod nga gipabalik siya sa Pilipinas niadtong 1934 atol sa panahon sa transisyon gikan sa usa ka [[Unincorporated territory of the United States|wala maapil nga teritoryo sa Estados Unidos]] ngadto sa [[Commonwealth of the Philippines|Komonwelt sa Pilipinas]] . Niadtong 1921, gipadala sa Republikanong presidente nga [[Warren G. Harding|si Warren G. Harding]] sila [[William Cameron Forbes|si William Cameron Forbes]] ug [[Leonard Wood]] isip mga pangulo sa Wood-Forbes Commission aron imbestigahan ang mga kahimtang sa Pilipinas. <ref name="nyt19302">[https://select.nytimes.com/mem/archive/pdf?res=F00D16FF395C157A93C1A9178DD85F448385F9 "W. Cameron Forbes for Envoy to Japan; Bostonian Selected by President Hoover to Succeed W.R. Castle Jr.; Forbes was in Philippines; Served There as Vice Governor and Governor General Under Roosevelt and Taft,"] ''New York Times.''</ref> Ang Komisyon mihinapos nga ang mga Pilipino dili pa andam alang sa kagawasan gikan sa Estados Unidos, usa ka nakaplagan nga kaylap nga gisaway sa Pilipinas. <ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/647425/Wood-Forbes-Mission Encyclopædia Britannica, "Wood-Forbes Mission"]</ref> Niadtong Nobyembre 15, 1935, giinagurahan ang gobyerno sa Commonwealth. Ang katungdanan sa [[Pamuno-Nasod sa Pilipinas|Presidente sa Pilipinas]] gimugna aron ilisan ang Gobernador-Heneral isip [[Executive (government)|Punong Ehekutibo]], nga mopuli sa daghang mga katungdanan sa nauna. Ang Amerikanong Gobernador-Heneral nailhan niadtong panahona isip [[High Commissioner to the Philippines|High Commissioner sa Pilipinas]]. === Mga komisyoner sa residente === {{Main|Resident Commissioner of the Philippines}} Sukad sa pagpasar sa Organic Act hangtod sa kagawasan, ang mga Isla sa Pilipinas girepresentahan sa [[United States House of Representatives|House of Representatives sa Estados Unidos]] sa duha, ug dayon usa, ka residente nga komisyoner sa Pilipinas. Sama sa mga delegado ug sa [[Resident Commissioner of Puerto Rico|Resident Commissioner sa Puerto Rico]], sila [[Nonvoting members of Congress|mga miyembro sa Kongreso nga dili makabotar]]. {{multiple image|align=center|direction=horizontal|total_width=360|image1=LEGARDA, BENITO. HONORABLE LCCN2016856788.tif|alt1=|caption1=|image2=ManuelEarnshaw.jpg|alt2=|caption2=|footer_align=left|footer=Ang mga residenteng komisyoner sa Pilipinas lingkuranan A. '''wala''': [[Benito Legarda|Benito Cosmé Legarda y Tuason]], termino. 1907-1912. '''tunga''': [[Manuel Earnshaw|Tomas Earnshaw y Noguera]], termino. 1913-1916. '''tuo''': [[Jaime C. de Veyra|Jaime Carlos de Veyra y Díaz]], termino. 1916-1923.|perrow=3|width=1|image3=DeVEYRA, JAIME HONORABLE LCCN2016859760.jpg|width3=1}} === Mga pagbahinbahin sa teritoryo === [[Payl:Administrative_Divisions_of_the_Philippines_(1908).svg|thumb|Mga administratibong pagbahinbahin sa Kapupud-an sa Pilipinas sukad niadtong 1908.]] [[Payl:Philippine_Islands'_Governors_and_Officials_who_helped_to_make_the_Philippine_Exposition_a_Success_(1905).jpg|thumb|Litrato sa grupo sa Philippine Exposition Board uban sa mga gobernador sa lain-laing mga probinsya sa Kapupud-an sa Pilipinas, gipatik {{Circa|1905}}]] === Mga Lalawigan === * Isla [[Luzon|sa Luzon]] (25 ka administratibong yunit): Bulacán, Pampanga, Zambales, Bataan, Nueva Écija, Tarlac, La Unión, Cavite, Laguna, Rizal, Batangas, Pangasinan, Ilocos Norte, Ilocos Sur, Tayabas, Abra, Lepanto-Bontoc, Cagayán (including [[Kapuloan sa Babuyan|Babuyan Islands]], Nubayeva Vizcaya, Cagayán Sur, Sorsogon. * [[Mindoro]], Luban, Ilin (one administrative unit): Mindoro. * Isla [[Panay|sa Panay]] (tulo ka yunit administratibo): Cápiz, Iloilo, Antique. * [[Negros]] (2 ka yunit administratibo): [[Negros Occidental]] ug [[Negros Oriental]] * [[Samar (pulo)|Samar]] (usa ka yunit administratibo): Samar. * [[Leyte (pulo)|Leyte]] (usa ka yunit administratibo): Leyte. * Palawan ug [[Calamian Group|Calamian Islands]] (usa ka administratibong yunit): [[Palawan]] . * [[Sugbo|Cebú]] (usa ka administratibong yunit): Cebú. * [[Mindanao]] (upat ka administratibong yunit): Agusan, Misamis, [[Lalawigan sa Moro|Moro Province]] (lakip ang Sulu Archipelago), ug Surigao. === Mga sub-probinsya === * [[Abra]] (gikan sa Ilocos Sur) * Amburayan (gikan sa Lepanto-Bontoc) * [[Apayao]] (gikan sa Cagayan) * [[Batanes]] (gikan sa Cagayan) * Bontoc (gikan sa Lepanto-Bontoc) * [[Bukidnon]] (gikan sa Agusan) * [[Butuan]] (gikan sa Agusan) * [[Catanduanes]] (gikan sa Albay) * [[Kalinga]] (gikan sa Lepanto-Bontoc) * Lepanto (gikan sa Lepanto-Bontoc) * [[Marinduque]] (gikan sa Tayabas) * [[Masbate]] (gikan sa Sorsogon) * [[Romblon]] (gikan sa Capiz) [[Payl:Philippine_Government_with_the_Moro_leaders.png|thumb|Gobyerno sa Pilipinas uban sa mga lider sa Moro]] Ang mga distritong militar nga [[Aurora|El Príncipe]] ug [[Infanta, Quezon|Binangonan de Lampon]] gibulag sa Nueva Écija ug Laguna ug gibalhin sa Tayabas niadtong 1902. [[Morong (district)|Ang Morong]] nahimo nga regular nga probinsya sa [[Rizal]] niadtong 1901; [[Manila (province)|ang Probinsya sa Manila]] (gawas sa [[Manila|Dakbayan sa Manila]] ) gibalhin ngadto sa Rizal sa samang tuig. Ang Romblon nahimong regular nga probinsya niadtong 1901, apan gihimo kini nga sub-probinsya sa [[Capiz]] pag-usab niadtong 1907 ug gitukod pag-usab isip usa ka lahi nga probinsya niadtong 1918. Niadtong 1908, ang Abra gidugang sa Ilocos Sur sa pagsulay sa pagsulbad sa mga kalisud sa pinansyal sa Abra, apan kini gitukod pag-usab isip usa ka probinsya ubos sa Act 2683 niadtong Marso 9, 1917. Ang Batanes gihimo nga sub-probinsya sa Cagayan niadtong Agosto 20, 1907 pinaagi sa pag-apruba sa Act No. 1693; niadtong 1909, ang bag-ong mga awtoridad sa Amerika nag-organisar niini ngadto sa usa ka independente nga probinsya, human sa pag-apruba sa Act No. 1952. === Tan-awa usab === * [[History of the Philippines (1898–1946)|Kasaysayan sa Pilipinas (1898–1946)]] * [[United States Military Government of the Philippine Islands|Gobyerno Militar sa Estados Unidos sa mga Isla sa Pilipinas]] * [[Unang Republika sa Pilipinas]] * [[Second Philippine Republic|Ikaduhang Republika sa Pilipinas]] * [[Commonwealth of the Philippines|Komonwelt sa Pilipinas]] * [[Insular Government of Porto Rico|Gobyerno Insular sa Porto Rico]] * [[Naval Government of Guam|Gobyerno sa Naval sa Guam]] === Mga Nota === 1. Ang mga isla sa Pilipinas nahisakop sa Estados Unidos, apan dli kini kabahin sa maong nasod. Tan-awa ang panid bahin sa *Insular Cases* alang sa dugang impormasyon. 2.Lakip sa mga Chinese Filipino == Mga Reperensya == 46518e4g1r9jj4hgil5q7n9np0t0xfl 0 11355358 37025797 2026-08-13T02:22:34Z LJamesCPH 147097 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363098455|Great Depression in the United States]]" 37025797 wikitext text/x-wiki [[Payl:Unemployed_men_queued_outside_a_depression_soup_kitchen_opened_in_Chicago_by_Al_Capone,_02-1931_-_NARA_-_541927.jpg|thumb| Mga walay trabaho nga mga lalaki sa gawas sa usa ka soup kitchen sa [[Chicago]], 1931]] 19i5rnw0xmpurxvjyfuhzug6y5cz720 37025798 37025797 2026-08-13T02:28:39Z LJamesCPH 147097 37025798 wikitext text/x-wiki [[Payl:Unemployed_men_queued_outside_a_depression_soup_kitchen_opened_in_Chicago_by_Al_Capone,_02-1931_-_NARA_-_541927.jpg|thumb| Mga walay trabaho nga mga lalaki sa gawas sa usa ka soup kitchen sa [[Chicago]], 1931]]Sa [[History of the United States|Estados Unidos]], ang [[Great Depression|Dakong Depresyon]] kasagarang (bisan dili sa tanan) gipetsahan sa [[Wall Street crash of 1929|pagkahugno sa Wall Street niadtong Oktubre 1929]] . Ang labing ubos miabot niadtong 1931–1933, ug ang pagbangon miabot niadtong 1940. Ang [[Stock market crash|pagkahugno sa stock market]] nagtimaan sa pagsugod sa usa ka dekada nga taas nga [[Unemployment|kawalay trabaho]], kagutom, kakabus, ubos nga ganansya, [[deflation]], pag-ubos sa kita sa umahan, ug nawala nga mga oportunidad alang sa [[Economic growth|pagtubo sa ekonomiya]] ingon man alang sa personal nga pag-uswag. Sa kinatibuk-an, kining panahona nagrepresentar sa usa ka traumatikong pagkawala sa pagsalig sa kaugmaon sa ekonomiya. Ang kasagarang mga pagpasabot naglakip sa daghang mga hinungdan, labi na ang taas nga [[Consumer debt|utang sa mga konsumidor]], dili maayo nga regulasyon sa mga merkado nga nagtugot sa sobra nga optimistikong mga pautang sa mga bangko ug mga tigpamuhunan, ug ang kakulang sa mga bag-ong industriya nga kusog nga nagtubo. Kining tanan nag-interact aron makamugna og paubos nga ekonomiya sa pagkunhod sa paggasto, pagkunhod sa pagsalig ug pagkunhod sa produksiyon. Ang mga industriya nga labing naapektuhan naglakip sa konstruksyon, pagpadala, pagmina, pagpamutol og kahoy, ug agrikultura. Lisod usab nga naapektuhan ang paggama og mga malungtarong produkto sama sa mga awto ug appliances, kansang pagpalit mahimong i-postpone sa mga konsumidor. Ang ekonomiya niabot sa kinaubsang punto sa tingtugnaw sa 1932–1933; unya miabot ang upat ka tuig nga pagtubo hangtod nga ang [[Recession of 1937–1938|resesyon sa 1937–1938]] nagdala balik sa taas nga lebel sa kawalay trabaho. <ref>Chandler (1970); Jensen (1989); Mitchell (1964)</ref> [[Payl:Real_GDP_of_the_United_States_from_1910-1960.svg|thumb|Tinuiig nga tinuod nga GDP sa US gikan sa 1910 hangtod 1960, uban sa mga tuig sa Dakong Depresyon (1929–1939) nga gipasiugda]] [[Payl:US_Unemployment_from_1910-1960.svg|thumb|300x300px|Rate sa kawalay trabaho sa US 1910–60, uban sa mga tuig sa Dakong Depresyon (1929–39) nga gipasiugda; ang tukmang datos nagsugod niadtong 1939, nga girepresentahan sa usa ka asul nga linya.]] Ang Depresyon nakahatag ug dakong kausaban sa politika sa Amerika. Tulo ka tuig human sa depresyon, si Presidente [[Herbert Hoover]], nga kaylap nga gibasol sa wala pagbuhat og igo aron masumpo ang krisis, napildi sa [[1932 United States presidential election|eleksyon sa 1932]] batok kang [[Franklin D. Roosevelt]] pinaagi sa dakong kadaugan. Ang plano ni Roosevelt sa pagbangon sa ekonomiya, ang [[New Deal]], nagsugod sa wala pa sukad nga mga programa alang sa hinabang, pagbangon, ug reporma, ug hinungdan sa usa ka dakong pag-align sa politika sa [[Sosyoliberalismo|sosyal nga liberalismo]] ug usa ka pag-atras sa ''[[laissez-faire]]'' nga ekonomiya hangtod sa pag-usbaw sa [[Neoliberalism|neoliberalismo]] sa ulahing bahin sa ika-20 nga siglo. Adunay daghang paglalin sa mga tawo gikan sa [[Depopulation of the Great Plains|mga lugar nga grabeng naapektuhan sa Great Plains]] (ang [[Okies]] ) ug sa Habagatan ngadto sa mga lugar sama sa California ug sa mga siyudad sa Amihanan (ang [[Great Migration (African American)|Great Migration]] ). <ref>[http://memory.loc.gov/ammem/afctshtml/tsme.html The Migrant Experience] {{Webarchive}}. Memory.loc.gov (April 6, 1998). Retrieved on 2013-07-14.</ref> <ref>[http://faculty.washington.edu/gregoryj/exodus/ American Exodus The Dust Bowl Mi] {{Webarchive}}. Faculty.washington.edu. Retrieved on July 14, 2013.</ref> Misamot usab ang tensyon sa rasa niining panahona. === Mga Hinungdan === ==== Mga interpretasyon sa panalapi ==== Ang pagsusi sa [[Causes of the Great Depression|mga hinungdan sa Dakong Depresyon]] nagpatunghag daghang mga isyu: unsang butang ang nagsugod sa unang pag-ubos sa ekonomiya niadtong 1929; unsang mga kahuyang sa istruktura ug piho nga mga panghitabo ang nakapahimo niini nga usa ka dakong depresyon; giunsa pagkaylap ang pag-ubos sa ekonomiya gikan sa usa ka nasud ngadto sa lain; ug nganong ang pag-ayo sa ekonomiya nalangan pag-ayo. Daghang mga rural bank ang nagsugod sa pagkapakyas niadtong Oktubre 1930 sa dihang ang mga mag-uuma wala makabayad sa mga utang. Walay [[FDIC|federal deposit insurance]] niadtong panahona tungod kay [[Bank failure|ang pagkapakyas sa bangko]] giisip nga normal nga bahin sa kinabuhing ekonomiko. Ang nabalakang mga depositor nagsugod sa pag-withdraw sa mga tinigom, mao nga ang [[money multiplier]] nagtrabaho sa baliskad. Napugos ang mga bangko sa pag-liquidate sa mga asset (sama sa pagtawag og mga loan imbes nga paghimo og bag-ong mga loan). <ref name="Fuller 2012">Robert Fuller (2012), ''Phantom of Fear: The Banking Panic of 1933'', pp. 241–242 fn. 45</ref> Kini ang hinungdan sa pagkunhod sa [[Money supply|suplay sa kwarta]] ug pagkontrata sa ekonomiya (ang [[Great Contraction|Dakong Pagkontrata]] ), nga miresulta sa dakong pagkunhod sa kinatibuk-ang pamuhunan. Ang pagkunhod sa suplay sa kwarta dugang nga nagpalala sa [[Deflation|deflation sa presyo]], nga nagbutang ug dugang nga pressure sa mga negosyo nga naglisod na. [[Payl:US-$10-GC-1922-Fr-1173.jpg|thumb|Usa ka [[Gold certificate (United States)|sertipiko sa bulawan nga]] nagkantidad og $10 sa US. Gigamit sa US ang [[gold standard]] hangtod sa 1934 ug gikontrolar ang halos katunga sa suplay sa bulawan sa kalibutan atol sa panahon sa taliwala sa mga gubat.]] Ang pasalig sa [[Federal government of the United States|Gobyerno sa Estados Unidos]] sa [[gold standard]] nakapugong niini sa pag-apil sa [[expansionary monetary policy]] . Kinahanglan nga ipadayon ang taas nga [[Interest rate|interest rates]] aron madani ang mga internasyonal nga tigpamuhunan nga mopalit og mga langyaw nga asset gamit ang bulawan. Apan, ang taas nga interes nakapugong usab sa pagpangutang sa mga lokal nga negosy. Ang mga interest rates sa US naapektuhan usab sa desisyon sa [[Pransiya|France]] nga ipataas ang ilang mga interest rates aron madani ang bulawan sa ilang mga vault. Sa teyorya, ang US adunay duha ka posibleng tubag niana: tugotan ang [[exchange rate]] nga mo-adjust, o dugangan ang ilang kaugalingong interest rates aron mapadayon ang gold standard. Niadtong panahona, ang Estados Unidos gipasikad sa gold standard. Busa, gibaylo sa mga Amerikano ang ilang dolyar ngadto sa [[Franc|francs]] aron makapalit og dugang mga kabtangan sa Pransya, miubos ang panginahanglan alang sa [[Dolyar sa Tinipong Bansa|dolyar sa US]], ug misaka ang exchange rate. Usa sa mga butang nga mahimo sa US aron makabalik sa ekwilibriyo mao ang pagpataas sa interest rates. In the late 20th century, [[List of Nobel Memorial Prize laureates in Economics|Winner of the Swedish Central Bank Nobel Memorial Prize in Economic Sciences]] economist [[Milton Friedman]] and his fellow [[Monetarism|monetarist]] [[Anna Schwartz]] argued that the [[Criticism of the Federal Reserve|Federal Reserve]] could have stemmed the severity of the Depression, but failed to exercise its role of managing the [[monetary system]] and ameliorating [[Bank runs|banking panics]], resulting in a [[Great Contraction]] of the economy from 1929 until the [[New Deal]] began in 1933.<ref name="FriedmanSchwartz">{{Cite book}}</ref> This view was endorsed by [[Federal Reserve Board of Governors|Fed Governor]] [[Ben Bernanke]] who in 2002 said in a speech honoring Friedman and Schwartz: Tugoti ako nga tapuson ang akong pakigpulong pinaagi sa gamay nga pag-abuso sa akong kahimtang isip usa ka opisyal nga representante sa Federal Reserve. Gusto nakong isulti kang Milton ug Anna: Mahitungod sa Dakong Depresyon, husto ka. Nahuman namo. Pasayloa mi pag-ayo. Apan salamat kanimo, dili na namo kini buhaton pag-usab. <ref>Ben S. Bernanke (Nov. 8, 2002), [https://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2002/20021108/default.htm FederalReserve.gov: "Remarks by Governor Ben S. Bernanke"] {{Webarchive}} Conference to Honor Milton Friedman, University of Chicago</ref> — Ben S. Bernanke == Mga Reperensya == ncfmtersatd5fkya3q2qlqwgmofxr9h 0 11355359 37025800 2026-08-13T02:34:58Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1366388838|Organisation of Islamic Cooperation]]" 37025800 wikitext text/x-wiki [[Payl:Organisation_of_Islamic_Cooperation,_Jeddah.jpg|thumb| Organisasyon sa Islamikong Kooperasyon Hed-Opisina, Jeddah]] 4mm0uyhg0lgmgwfisb7hu7h8ukwal5u 37025801 37025800 2026-08-13T02:45:01Z RizaCPH 128040 Description 37025801 wikitext text/x-wiki [[Payl:Organisation_of_Islamic_Cooperation,_Jeddah.jpg|thumb| Organisasyon sa Islamikong Kooperasyon Hed-Opisina, Jeddah]]Ang Organisation of Islamic Cooperation (OIC; Arabo: منظمة التعاون الإسلامي; Pranses: Organisation de la coopération islamique), nga nailhan kaniadto isip Organisation of the Islamic Conference, usa ka organisasyon tali sa mga gobyerno nga natukod niadtong 1969. Gilangkuban kini sa 57 ka mga nasod nga miyembro, diin ang 48 niini adunay kadaghanan nga populasyon nga Muslim. Ang organisasyon nag-angkon nga kini ang "kolektibong tingog sa kalibutan sa mga Muslim" ug naglihok aron "bantayan ug panalipdan ang mga interes sa kalibutan sa mga Muslim subay sa diwa sa pagpasiugda sa kalinaw ug panag-uyon sa tibuok kalibotan". Ang OIC adunay permanenteng mga delegasyon ngadto sa [[Tinípong Kanasuran|Hiniusang Kanasuran]] ug sa [[Unyong Uropeyo|Unyon sa Europa]] . Ang mga opisyal nga pinulongan niini mao ang [[Inarabigo|Arabiko]], [[Iningles|Ingles]], ug [[Prinanses|Pranses]] . Kini nagpadagan [[List of Organisation of Islamic Cooperation organizations|sa mga kaubanan, espesyalisado, ug mga subsidiary nga organo]] sulod sa balangkas sa [[OIC Charter]]. Ang mga estadong miyembro adunay kinatibuk-ang populasyon nga sobra sa 1.8 bilyon sa tuig 2015, <ref name="auto">[[Pew Forum|The Pew Forum on Religion and Public Life]]. December 2012. "[https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf The Global Religious Landscape: A Report on the Size and Distribution of the World’s Major Religious Groups as of 2010] {{Webarchive}}." DC: Pew Research Center. [https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/ Article] {{Webarchive}}.</ref> nga halos usa ka quarter sa populasyon sa kalibutan. Ang kinatibuk-ang gilapdon kay 31.66 m ^km² . === Kasaysayan === Niadtong Agosto 21, 1969, human sa [[Al-Aqsa mosque fire|sunog sa Al-Aqsa mosque]] sa [[Jerusalen|Jerusalem]], [[Amin al-Husseini|si Amin al-Husseini]], ang kanhing Mufti sa Jerusalem, nanawagan alang sa usa ka summit sa tanang Muslim nga mga pangulo sa estado. Ang sunog nakaguba sa bahin sa daan nga atop nga kahoy ug usa ka 800 ka tuig nga pulpito. Ang arsonista usa ka Australian [[Christian fundamentalist]] nga si [[Denis Michael Rohan]]. Niadtong Septiyembre 25, 1969, ang mga representante sa 24 ka mga nasod nga mayoriya sa mga Muslim nagtigom sa [[Rabat (ulohang dakbayan)|Rabat]], Morocco. <ref name="EIMW">[https://web.archive.org/web/20131030064136/http://www.oic-oci.org/oicv2/page/?p_id=52&p_ref=26&lan=en About OIC]. Oic-oci.org. Retrieved 7 November 2014.</ref> Usa ka resolusyon ang gipasar nga nag-ingon nga ang mga gobyerno sa Muslim maningkamot sukad karon alang sa suod nga kooperasyon ug pagtinabangay sa usag usa sa mga paningkamot sa ekonomiya, syensya, kultura ug relihiyon. Niadtong Marso 1970, ang Unang Islamikong Kumperensya sa mga Ministro sa Langyaw gipahigayon sa [[Jeddah (lungsod sa Saudinhong Arabiya)|Jeddah]], Saudi Arabia. Niadtong 1972, natukod ang Organisasyon sa Islamikong Kumperensya.<ref name="esposito-1998-164">Esposito, 1998, p. 164.</ref> Samtang ang sunog sa [[Qibli Mosque|al-Aqsa]] giisip nga usa sa mga hinungdan, daghang [[Muslim|mga Muslim]] ang nangandoy og usa ka pan-Islamikong institusyon nga magsilbi sa komon nga politikal, ekonomikanhon, ug sosyal nga interes sa ''[[sangkamusliman|ummah]]'' (komunidad sa mga Muslim) sugod sa ika-19 nga siglo. Ilabi na, ang pagkahugno sa [[Imperyong Usmanon|Imperyong Ottoman]] ug ang [[kahëlifëan|Caliphate]] human sa [[World War I|Unang Gubat sa Kalibutan]] nagbilin ug haw-ang. Subay sa karta niini, ang OIC nagtumong sa pagpreserbar sa mga mithi sa katilingban ug ekonomiya sa Islam; pagpalambo sa panaghiusa taliwala sa mga estado nga miyembro; pagdugang sa kooperasyon sa mga natad sa katilingban, ekonomiya, kultura, syensya, ug politika; pagmintinar sa internasyonal nga kalinaw ug seguridad; ug pagpalambo sa edukasyon, labi na sa syensya ug teknolohiya. <ref name="EIMW2">[https://web.archive.org/web/20131030064136/http://www.oic-oci.org/oicv2/page/?p_id=52&p_ref=26&lan=en About OIC]. Oic-oci.org. Retrieved 7 November 2014.</ref> Ang simbolo sa OIC adunay tulo ka pangunang elemento nga nagpakita sa panan-awon ug misyon niini nga gilakip sa Karta niini: ang [[Kaaba]], ang Globe, ug ang Crescent. Niadtong Agosto 5, 1990, 45 ka mga ministro sa langyaw sa OIC ang nagsagop sa [[Cairo Declaration on Human Rights in Islam]] aron paghatag og giya sa mga butang nga may kalabutan sa tawhanong katungod basta kini nahiuyon sa [[siyërië|Sharia]] (Balaod sa Quran). Ang [[Parliamentary Union of the OIC Member States]] (PUOICM) natukod sa [[Iran]] niadtong 1999, ug ang punoang opisina niini nahimutang sa [[Dakbayan sa Teheran|Tehran]] . Ang mga miyembro sa OIC lamang ang adunay katungod nga mahimong miyembro sa unyon. Niadtong Marso 2008, gibag-o sa OIC ang karta niini aron ipasiugda ang mga tawhanong katungod, sukaranang mga kagawasan, ug maayong pagdumala sa mga estado nga miyembro. Gitangtang sa mga rebisyon ang bisan unsang paghisgot sa Deklarasyon sa Cairo. Sulod sa gibag-o nga karta, gisuportahan sa OIC ang [[Charter of the United Nations|Karta sa Hiniusang Kanasuran]] ug [[balaod internasyonal|ang internasyonal nga balaod]], nga wala maghisgot sa [[Universal Declaration of Human Rights]]. Niadtong Hunyo 28, 2011, atol sa ika-38 nga tigom sa Konseho sa mga Ministro sa Langyaw (CFM) sa Astana, Kazakhstan, giusab sa organisasyon ang ngalan niini gikan sa Organisation of the Islamic Conference (Arabiko: منظمة المؤتمر الإسلامي; Pranses: Organisation de la Conférence Islamique) ngadto sa kasamtangan niining ngalan. Giusab usab sa OIC ang logo niini niadtong panahona. [gikinahanglan ang reperensiya]. == Mga Reperensya == q9vp8mrfh73fp1inl94datmfhzn365n 0 11355360 37025802 2026-08-13T02:45:59Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369079591|Southeast Asia Treaty Organization]]" 37025802 wikitext text/x-wiki [[Payl:CongressBuilding_SEATO.jpg|alt=A picture of several SEATO nation leaders in Manila in 1966|right|thumb| Ang mga lider sa pipila ka mga nasud sa SEATO atubangan sa Congress Building sa [[Manila]], nga gi-host ni Presidente [[Ferdinand Marcos]] sa Pilipinas niadtong Oktubre 24, 1966]] bapx38zjun5k9lhs923v1lvu5ltg257 37025805 37025802 2026-08-13T02:55:29Z RizaCPH 128040 Description 37025805 wikitext text/x-wiki Ang '''Southeast Asia Treaty Organization''' ( '''SEATO''' ) usa ka [[International organization|internasyonal nga organisasyon]] alang sa [[Collective security|kolektibong depensa]] sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Southeast Asia]] nga gimugna pinaagi sa Southeast Asia Collective Defense Treaty nga gipirmahan niadtong Septyembre 1954 sa [[Manila]], Pilipinas. Ang pormal nga institusyon sa SEATO natukod niadtong Pebrero 19, 1955 sa usa ka miting sa mga kauban sa tratado sa [[Bangkok]], Thailand. Ang hedkuwarter sa organisasyon naa usab sa Bangkok. Walo ka miyembro ang miapil sa organisasyon sa tibuok kinabuhi niini. Gibuhat aron babagan ang dugang nga mga kadaugan [[Communist state|sa komunista]] sa Habagatang-Sidlakang Asya, ang SEATO sa kinatibuk-an giisip nga usa ka kapakyasan, tungod kay ang internal nga panagbangi ug panaglalis nakababag sa kinatibuk-ang paggamit sa militar sa SEATO; bisan pa, ang mga programa sa kultura ug edukasyon nga gipondohan sa SEATO nagbilin ug dugay nga mga epekto sa Habagatang-Sidlakang Asya. Ang SEATO nabungkag niadtong Hunyo 30, 1977, human daghang mga miyembro niini ang nawad-an og interes ug miatras. === Mga sinugdanan ug istruktura === [[Payl:CongressBuilding_SEATO.jpg|alt=A picture of several SEATO nation leaders in Manila in 1966|right|thumb| Ang mga lider sa pipila ka mga nasud sa SEATO atubangan sa Congress Building sa [[Manila]], nga gi-host ni Presidente [[Ferdinand Marcos]] sa Pilipinas niadtong Oktubre 24, 1966]]Ang Southeast Asia Collective Defense Treaty (SEACDT) gipirmahan niadtong 8 sa Septiyembre 1954 sa [[Manila]], isip kabahin sa American [[Truman Doctrine]] sa paghimo og mga anti-komunista nga bilateral ug collective defense treaties. Kining mga tratado ug kasabutan gituyo aron makamugna og mga alyansa nga makapugong sa mga gahum komunista ( [[Pangmasang Republika sa Tsina|Komunistang Tsina]], sa kaso sa SEATO). Kini nga palisiya giisip nga kadaghanan gipalambo sa Amerikanong diplomat nga [[George F. Kennan|si George F. Kennan]] . Ang Kalihim sa Estado ni Presidente [[Dwight D. Eisenhower]] nga [[John Foster Dulles|si John Foster Dulles]] (1953–1959) giisip nga pangunang puwersa sa luyo sa pagmugna sa SEATO, nga nagpalapad sa konsepto sa anti-komunista nga kolektibong depensa ngadto sa Habagatang-Sidlakang Asya. Gipasiugda ni Bise Presidente [[Richard Nixon]] ang usa ka katumbas sa Asya sa North Atlantic Treaty Organization ( [[NATO]] ) sa iyang pagbalik gikan sa iyang biyahe sa Asya sa ulahing bahin sa 1953, ug ang NATO mao ang modelo alang sa bag-ong organisasyon, diin ang mga pwersa militar sa matag miyembro gituyo nga i-coordinate aron mahatagan ang kolektibong depensa sa mga estado nga miyembro. Ang organisasyon, nga ang hedkuwarter anaa sa [[Bangkok]], gitukod niadtong 1955 sa unang miting sa Konseho sa mga Ministro nga gitukod sa tratado. Sukwahi kini sa gusto ni Dulles nga tawgon ang organisasyon nga "ManPac" (Manila Pact) aron malikayan ang pag-ila sa publiko sa kasabutan sa NATO. Sa organisasyon, ang SEATO gipangulohan sa Secretary General, kansang opisina gitukod niadtong 1957 sa usa ka miting sa [[Canberra (ulohang dakbayan sa Ostralya)|Canberra]], uban sa usa ka konseho sa mga representante gikan sa mga estado nga miyembro ug usa ka internasyonal nga kawani. Mitambong usab ang mga komite para sa ekonomiya, seguridad, ug impormasyon. Ang unang Kalihim-Heneral sa SEATO mao si [[Pote Sarasin]], usa ka diplomat ug politiko sa Thailand nga nagserbisyo isip embahador sa Thailand ngadto sa US tali sa 1952 ug 1957, ug isip [[Prime Minister of Thailand|Punong Ministro sa Thailand]] gikan sa Septyembre 1957 hangtod Enero 1, 1958. === Pagkamiyembro === [[Payl:President_Marcos_and_US_President_Johnson_at_the_SEATO_Conference_at_Malacañang_Palace_in_1966.jpg|alt=Picture of the 1966 SEATO conference in Manila|thumb|1966 SEATO conference sa [[Manila]]]] [[Payl:LBJ_meets_with_Ferdinand_Marcos_in_Manila_1966-10-23.JPG|thumb|Si Presidente [[Ferdinand Marcos]] sa Pilipinas, Unang Ginang [[Imelda Marcos]], ug Presidente [[Lyndon B. Johnson|Lyndon Johnson]] sa Estados Unidos nga nakigsulti sa Manila Conference sa mga miyembro sa SEATO bahin sa Gubat sa Vietnam sa Manila niadtong Oktubre 1966]] Bisan pa sa ngalan niini, ang SEATO kasagaran naglakip sa mga nasud nga nahimutang sa gawas sa rehiyon apan adunay interes sa rehiyon o sa organisasyon mismo. Kini mao ang [[Ostralya|Australia]] (nga nagdumala sa [[Territory of Papua and New Guinea|Papua New Guinea]], hangtod sa 1975), [[Pransiya|France]] (nga bag-o lang mibiya sa [[French Indochina]], niadtong 1955), [[Nuzeland|New Zealand]], [[Pakistan]] (nga, hangtod sa 1971, naglakip sa [[East Pakistan]], karon [[Bangladesh]] ), [[Pilipinas]], [[Taylandiya|Thailand]], [[Hiniusang Gingharian|United Kingdom]] (nga nagdumala sa [[British Hong Kong|Hong Kong]], [[North Borneo]] ug [[Crown Colony of Sarawak|Sarawak]] ) ug ang [[Tinípong Bánsà|Estados Unidos]]. Ang [[Pilipinas]] ug Thailand mao lamang ang mga nasod [[Habagatan-sidlakang Asya|sa Habagatang-Sidlakang Asya]] nga aktuwal nga miapil sa organisasyon. Suod ang ilang relasyon sa Estados Unidos, ilabina sa Pilipinas, ug nag-atubang sila og mga pagsugod sa mga komunistang insurhensya batok sa ilang kaugalingong mga gobyerno. Nahimong miyembro [[Taylandiya|ang Thailand]] sa dihang nadiskobrehan ang bag-ong natukod nga "Thai Autonomous Region" sa [[Yunnan Sheng|Yunnan]] (ang [[Xishuangbanna Daizu Zizhizhou|Xishuangbanna Dai Autonomous Prefecture]] sa [[Southwest China|Habagatang-kasadpang Tsina]] ) – daw gibati nga gihulga sa posibleng pag-alsa [[Mawismo|sa Maoista]] sa ilang yuta. Ang ubang mga rehiyonal nga nasud sama sa [[Post-independence Burma (1948–1962)|Burma]] ug [[Liberal democracy period in Indonesia|Indonesia]] mas mahunahunaon sa internal nga kalig-on kaysa sa bisan unsang hulga sa komunista, ug busa midumili sa pag-apil niini. [[Federation of Malaya|Ang Malaya]] (independensya niadtong 1957; lakip [[Singgapura|ang Singapore]] tali sa 1963 ug 1965) mipili usab nga dili moapil sa pormal nga paagi, bisan kung kini kanunay nga gi-update sa mga importanteng kalamboan tungod sa suod nga relasyon niini sa United Kingdom. Human sa ilang bag-ong gipamatud-an nga kagawasan gikan sa [[French Indochina]], ang mga estado sa [[North Vietnam]], [[Habagatang Biyetnam|South Vietnam]], [[Cambodia (1953–1970)|Cambodia]], ug [[Kingdom of Laos|Laos]] gidid-an sa pag-apil sa bisan unsang internasyonal nga alyansa sa militar isip resulta sa [[Geneva Agreements]], nga gipirmahan niadtong Hulyo 21, 1954, nga nagtapos sa [[First Indochina War|Unang Gubat sa Indochina]] . Apan, uban sa nagpadayong hulga gikan sa komunistang [[North Vietnam]] ug sa posibilidad nga ang [[Domino theory|teorya sa domino]] uban sa [[Indochina]] mahimong usa ka komunistang utlanan, nakuha sa SEATO kini nga mga nasud ubos sa iyang proteksyon - usa ka buhat nga giisip nga usa sa mga nag-unang katarungan sa pag-apil sa US sa [[Vietnam War|Gubat sa Vietnam]] .Apan, gisalikway sa Cambodia ang proteksyon niadtong 1956. Ang kadaghanan sa mga miyembro sa SEATO wala nahimutang sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]] . Para sa Australia ug New Zealand, ang SEATO nakita nga mas makatagbaw nga organisasyon kaysa sa [[ANZUS]] – usa ka kolektibong organisasyon sa depensa uban sa US [ 20 ] Ang United Kingdom ug France miapil tungod sa dugay nang pagmantiner sa mga kolonya sa rehiyon, ug tungod usab sa mga kabalaka sa mga kalamboan sa [[Indochina]] . Ang US, sa dihang nakita niya ang Habagatang-Sidlakang Asya nga usa ka hinungdanon nga utlanan alang sa geopolitika [[Cold War|sa Cold War]], nakakita sa pagtukod sa SEATO nga hinungdanon sa [[Containment|palisiya niini sa pagpugong]] sa Cold War. Ang mga miyembro nagpakita sa kombinasyon sa tunga-tungang bahin sa dekada 1950 sa mga kontra-komunistang estado sa Kasadpan ug sa mga susamang estado sa Habagatang-Silangang Asya. Ang United Kingdom, France ug Estados Unidos, nga ang ulahi miapil human sa pag-ratipika sa [[United States Senate|Senado sa US]] sa tratado pinaagi sa boto nga 82-1, nagrepresentar sa pinakakusgan nga mga gahom sa Kasadpan. [ 22 ] Gikonsiderar usab [[Kanada|sa Canada]] ang pag-apil, apan midumili sila aron maka-focus sa ilang mga responsibilidad sa NATO uban sa limitado nga kapasidad sa depensa. == Mga Reperensya == n0x86a81xxl2fc36i1qhktqk3mq6mei 0 11355361 37025806 2026-08-13T02:56:48Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368358009|Soft power]]" 37025806 wikitext text/x-wiki [[Payl:Soft_Power_(2004)_by_Joseph_Nye.jpg|left|thumb| Ang libro ni Joseph Nye niadtong 2004 nga naghulagway sa konsepto sa "soft power"]] [[Kategoriya:Diplomasya]] 5mnqsxph27loo74qj8yu1xl13xlgt1o 37025807 37025806 2026-08-13T03:01:27Z RizaCPH 128040 Description 37025807 wikitext text/x-wiki Sa [[politika]], ilabina sa [[relasyonang internasyonal|internasyonal nga politika]], '''ang humok nga gahum''' mao ang abilidad sa [[Sphere of influence|pag-impluwensya]] o [[Persuasion|pagdani]] sa uban pinaagi sa paggamit sa mga paagi sa pagdani, sukwahi sa paggamit sa puwersa o [[Coercion|pagpugos]], nga usa ka aspeto sa [[Hard power|gahi nga gahum]] . Kini nga proseso naglakip sa estratehikong paghulma sa mga gusto sa uban pinaagi sa paggamit sa madanihon, dili mapugos, ug madanihon nga mga paagi, gamit [[Kultura|ang kultura]], [[Value (ethics)|mga mithi]] sa politika, ug [[paaging panggawas|mga palisiya sa langyaw]] aron paghimo og mga pagbag-o. Niadtong 2012, gipasabot ni [[Joseph Nye]] sa [[Harvard University]] nga sa soft power, "ang pinakamaayong [[propaganda]] dili propaganda", ug dugang nga gipamatud-an nga atol sa [[Information Age|Panahon sa Impormasyon]], "ang kredibilidad mao ang pinakanihit nga kapanguhaan". Gipasikat ni Nye ang termino sa iyang libro niadtong 1990, ''Bound to Lead: The Changing Nature of American Power'' . Niini nga libro siya misulat: "kon ang usa ka nasud makapugos sa ubang mga nasud sa pagbuhat sa ilang gusto, kini matawag nga co-optive o soft power sukwahi sa hard o command power sa pagmando sa uban sa pagbuhat sa ilang gusto". Dugang niyang gipalambo ang konsepto sa iyang libro niadtong 2004, ''Soft Power: The Means to Success in World Politics''. === Pagpasabut sa konsepto === [[Payl:Soft_Power_(2004)_by_Joseph_Nye.jpg|left|thumb| Ang libro ni Joseph Nye niadtong 2004 nga naghulagway sa konsepto sa "soft power"]]Ang ''[[Oxford English Dictionary]]'' nagtala sa hugpong sa mga pulong nga "soft power" (nagpasabot nga "gahum (sa usa ka nasod, estado, alyansa, ug uban pa) nga naggikan sa impluwensya sa ekonomiya ug kultura, imbes nga pagpugos o kusog sa militar") gikan sa 1985. <ref>{{oed|soft power}} - "S. Boonyapratuang Mil. Control in S.E. Asia iii. 72 Musjawarah (decision by discussion) and 'soft power' became the stances of his control."</ref> Ang impluwensyal nga iskolar [[relasyonang internasyonal|sa internasyonal nga relasyon]] nga [[Joseph Nye|si Joseph Nye]] nagpasikat sa konsepto sa "soft power" sa ulahing bahin sa dekada 1980. Para kang Nye, ang gahom mao ang abilidad sa pag-impluwensya sa pamatasan sa uban aron makab-ot ang resulta nga imong gusto. Adunay daghang mga paagi aron makab-ot kini: mahimo nimong pugson ang uban pinaagi sa mga hulga; mahimo nimong aghaton sila pinaagi sa mga bayad; o mahimo nimong madani ug maimpluwensyahan sila sa pagtinguha sa iyang gusto. Kining humok nga gahom – ang pagdani sa uban nga gusto ang mga resulta nga gusto nila – mokontrolar sa mga tawo imbes nga pugson sila. Ang humok nga gahum lahi sa " [[Hard power|gahi nga gahum]] " – ang paggamit sa pagpugos ug pagbayad. Ang soft power magamit dili lang sa mga estado apan lakip na sa tanang aktor sa internasyonal nga politika, sama sa [[Non-governmental organization|mga NGO]] o internasyonal nga institusyon. Giisip usab kini sa uban nga usa ka ehemplo sa "ikaduhang nawong sa gahum" nga dili direkta nga nagtugot sa usa ka tawo nga makab-ot ang mga resulta nga gusto niya. Ang humok nga gahum sa usa ka nasud, sumala ni Nye, nagsandig sa tulo ka mga kahinguhaan: "ang kultura niini (sa mga lugar diin kini madanihon sa uban), ang mga mithi sa politika (kung kini nagkinabuhi sumala niini sa sulod ug gawas sa nasud), ug ang mga palisiya sa gawas sa nasud (kung ang uban nakakita niini nga lehitimo ug adunay awtoridad sa moral)." "Ang usa ka nasud mahimong makakuha sa mga resulta nga gusto niini sa politika sa kalibutan tungod kay ang ubang mga nasud - nga nagdayeg sa mga mithi niini, nagsundog sa ehemplo niini, nagtinguha sa lebel sa kauswagan ug pagkabukas niini - gusto nga mosunod niini. Niini nga diwa, importante usab nga ibutang ang agenda ug madani ang uban sa politika sa kalibutan, ug dili lamang ang pagpugos kanila sa pag-usab pinaagi sa pagpanghulga sa puwersa militar o mga silot sa ekonomiya. Kini nga humok nga gahum - ang pagdani sa uban nga gusto ang mga resulta nga imong gusto - nag-ilog sa mga tawo imbes nga pugson sila." Ang mga kahinguhaan sa humok nga gahum mao ang mga kabtangan nga nagmugna og atraksyon, nga kasagaran mosangpot sa pag-uyon. Si Nye nangatarungan nga, "Ang pagdani kanunay nga mas epektibo kaysa pagpugos, ug daghang mga mithi sama sa demokrasya, tawhanong katungod, ug indibidwal nga mga oportunidad ang labi ka madanihon." Naobserbahan [[Angelo Codevilla|ni Angelo Codevilla]] nga ang usa ka kanunay nga wala tagda nga hinungdanon nga aspeto sa humok nga gahum mao nga ang lainlaing mga bahin sa populasyon nadani o gisalikway sa lainlaing mga butang, ideya, imahe, o mga palaaboton. <ref name="Angelo M. Codevilla 2008">Angelo M. Codevilla, "Political Warfare: A Set of Means for Achieving Political Ends", in Waller, ed., ''Strategic Influence: Public Diplomacy, Counterpropaganda and Political Warfare'' (IWP Press, 2008).</ref> Ang humok nga gahum mababagan kon ang mga palisiya, kultura, o mga mithi magsalikway sa uban imbes nga madani sila. Sa iyang libro, si Nye nangatarungan nga ang soft power usa ka mas lisod nga instrumento para sa mga gobyerno nga gamiton kaysa hard power tungod sa duha ka rason: daghan sa mga kritikal nga kahinguhaan niini ang wala sa kontrol sa mga gobyerno, ug ang soft power lagmit nga "molihok nga dili direkta pinaagi sa paghulma sa palibot para sa palisiya, ug usahay molungtad og mga tuig aron makab-ot ang gitinguha nga mga resulta." [ 10 ] <ref name="Lord, Carnes 2008. p 59-71">Lord, Carnes, "Public Diplomacy and Soft Power", in Waller, ed., ''Strategic Influence: Public Diplomacy, Counterpropaganda and Political Warfare'' (IWP Press, 2008.) pp. 59–71.</ref> Ang libro nag-ila sa tulo ka lapad nga kategorya sa soft power: "kultura", "mga mithi sa politika", ug "mga palisiya." Sa ''The Future of Power'' (2011), gisubli ni Nye nga ang soft power usa ka deskriptibo, imbes nga normatibo, nga konsepto. Busa, ang humok nga gahum mahimong gamiton alang sa dautang mga katuyoan. " [[Adolf Hitler|Sila si Hitler]], [[Joseph Stalin|Stalin]], ug [[Mao Zedong|Mao]] pulos adunay dakong malumong gahom sa panan-aw sa ilang mga sumusunod, apan wala kana makapahimo niini nga maayo. Dili kinahanglan nga mas maayo ang pagtuis sa mga hunahuna kaysa pagtuis sa mga bukton." Giangkon usab ni Nye nga ang soft power wala mosupak sa teorya sa [[reyalismo sa politikang internasyonal|realismo]] sa internasyonal nga relasyon. "Ang humok nga gahom dili usa ka matang sa idealismo o liberalismo. Kini usa lamang ka matang sa gahom, usa ka paagi sa pagkab-ot sa gitinguha nga mga resulta." Ang mga eskolar sa relihiyon ug internasyonal nga relasyon nagpalapad sa konsepto ngadto sa relihiyosong humok nga gahum. Si Jeffrey Haynes, usa sa mga una nga nagpalambo sa ideya lapas sa usa ka abstract nga kahulugan, nangatarungan nga ang mga aktor sa langyaw nga palisiya, sekular man o relihiyoso, naningkamot nga gamiton ang relihiyon isip usa ka kusog sa pagkab-ot sa ilang mga katuyoan. Nangatarungan si Ahmet Erdi Öztürk nga ang epektibong paggamit sa relihiyosong humok nga gahum nagpasabot ug usa ka organikong koneksyon sa kasaysayan uban sa relihiyon nga nalambigit, aron bisan ang usa ka estado kansang opisyal nga ideolohiya nausab mahimong mogamit ug relihiyon sa langyaw nga palisiya niini — ang Turkey, nga opisyal nga sekular sukad sa pagkatukod sa republika apan manununod sa papel sa Ottoman sa kalibutan sa Islam, usa ka nag-unang ehemplo. == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Diplomasya]] 9thxi6smn93pktgih23lepow4zxvga6 0 11355362 37025808 2026-08-13T03:06:02Z Iampjanz 134116 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1359233167|Pangasinan language]]" 37025808 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Pangasinan|altname=Pangasinense|nativename=''Salitan Pangasinan''|pronunciation={{IPA|pag|paŋɡasiˈnan|}}<ref name=BentonGrammar>{{cite book|last=Benton|first=Richard A.|year=1971|title=Pangasinan Reference Grammar|location=Honolulu|publisher=University of Hawaii Press|isbn=978-0-8248-7910-5}}</ref>{{rp|36}}|states=[[Philippines]]|region=[[Ilocos Region]] (entirety of [[Pangasinan]], southwestern [[La Union]])<br/>[[Central Luzon]] (northern [[Tarlac]], northwestern [[Nueva Ecija]], northern [[Zambales]])<br/>[[Cordillera Administrative Region|Cordilleras]] (southwestern [[Benguet]])<br/>[[Cagayan Valley]] (southwestern [[Nueva Vizcaya]])|ethnicity=[[Pangasinan people|Pangasinan]]|speakers={{sigfig|1.8|2}} million|ref=<ref>{{Cite web |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/PHIILIPPINES_FINAL%20PDF.pdf |title=2010 Census of Population and Housing, Report No. 2A – Demographic and Housing Characteristics (Non-Sample Variables) |language=en |access-date=2022-05-02}}</ref>{{Update span|date=July 2023}}|date=2010|speakers2=8th most spoken native language in the Philippines<ref>{{Cite web |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/PHIILIPPINES_FINAL%20PDF.pdf |title=2010 Census of Population and Housing, Report No. 2A – Demographic and Housing Characteristics (Non-Sample Variables) |language=en |access-date=2022-05-02}}</ref>|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Philippine languages|Northern Philippine]]|fam5=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam6=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam7=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam8=West Southern Cordilleran|script=[[Latin script|Latin]] ([[Abakada|Pangasinan alphabet]])<br/>Historically written in: ''[[Baybayin|Kurítan]]''|nation=[[Pangasinan]]|minority={{flag|Philippines}}<br>([[Regional language]])|agency=[[Komisyon sa Wikang Filipino]]|iso2=pag|iso3=pag|glotto=pang1290|glottorefname=Pangasinan|map=Pangasinan language maximum extent.png|mapcaption=Areas where Pangasinan is spoken in the Philippines.|mapscale=1|notice=IPA|lingua=[http://linguasphere.info/?page=linguascale&linguacode=31-CGA-f 31-CGA-f]}}Ang '''Pinulongang Pangasinan''' (''Pangasinense'' ) maoy usa ka [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongang Austronesian]], ug usa sa walo ka dagkong [[Mga pinulongan sa Pilipinas|pinulongan sa Pilipinas]]. Mao kini ang nag-una ug nag-una nga pinulongan sa tibuok lalawigan sa [[Pangasinan]] ug amihanang [[Tarlac]], sa amihanang bahin sa sentral nga kapatagan sa [[Luzon]], nga kadaghanan kanila nahisakop sa etnikong grupo [[Pangasinanon|sa Pangasinan]] . Ang Pangasinan ginasulti usab sa habagatan-kasadpang [[La Union]], ingon man sa mga lungsod sa [[Benguet]], [[Nueva Vizcaya]], [[Nueva Ecija]], ug [[Zambales]] nga utlanan sa Pangasinan. Pipila ka grupo [[Mga tawo sa Aeta|sa mga Aeta]] ug kadaghanan sa [[Sambal|mga Sambal]] sa amihanang bahin sa Central Luzon makasabot ug makasulti pa gani og Pangasinan. [[Kategoriya:Mga artikulo sa Wikipedya nga nanginahanglan bag-ohon]] p6jn8620y3w2yv2hhs0eox2coqt1r2z 37025810 37025808 2026-08-13T03:10:49Z Iampjanz 134116 nagdugang detalye 37025810 wikitext text/x-wiki Ang '''Pinulongang Pangasinan''' (''Pangasinense'' ) maoy usa ka [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongang Austronesian]], ug usa sa walo ka dagkong [[Mga pinulongan sa Pilipinas|pinulongan sa Pilipinas]]. Mao kini ang nag-una ug nag-una nga pinulongan sa tibuok lalawigan sa [[Pangasinan]] ug amihanang [[Tarlac]], sa amihanang bahin sa sentral nga kapatagan sa [[Luzon]], nga kadaghanan kanila nahisakop sa etnikong grupo [[Pangasinanon|sa Pangasinan]] . Ang Pangasinan ginasulti usab sa habagatan-kasadpang [[La Union]], ingon man sa mga lungsod sa [[Benguet]], [[Nueva Vizcaya]], [[Nueva Ecija]], ug [[Zambales]] nga utlanan sa Pangasinan. Pipila ka grupo [[Mga tawo sa Aeta|sa mga Aeta]] ug kadaghanan sa mga [[Sambal]] sa amihanang bahin sa Central Luzon makasabot ug makasulti pa gani og Pangasinan. == Klasipikasyon == Ang pinulongang Pangasinan nahisakop sa sanga sa [[Malayo-Polynesian languages|mga pinulongang Malayo-Polynesian]] sa pamilya sa [[Mga pinulongang Awstronesyo|mga pinulongang Austronesian]]. Ang Pangasinan susama sa ubang suod nga may kalabutan [[Mga Pinulongang Pilipinhon|nga mga pinulongan sa Pilipinas]], [[Pinulongang Malayo|ang Malay]] sa [[Malaysiya|Malaysia]] (isip [[Minalasyo|Malaysian]]), [[Indonesia]] (isip [[Inindonesyo|Indonesian]]), [[Brunei]], ug [[Singgapura|Singapore]], [[Pinulongang Hawayano|Hawaiian]] sa [[Hawaii]], [[Pinulongang Maori|Māori]] sa [[Nuzeland|New Zealand]], ug [[Pinulongang Malgatse|Malagasy]] sa [[Madagascar]]. Samtang suod nga may kalabutan sa mga pinulongan sa silingang [[Benguet]], ang Pangasinan mao lamang ang miyembro sa '''Pangasinic''' sub-branch. Kini usa ka igsoong pinulongan sa grupo sa '''Nuclear Southern Cordilleran'''. * '''Pangasiniko''' ** [[Pinulongang Pangasinan|Pangasinan]] * '''Nukleyar nga Habagatang Kordilyerano''' ** [[Ibaloi language|Ibaloi]] ** [[Karao language|Karao]] ** [[Iwaak language|Iwak]] ** [[Kallahan language|Kallahan]] (lakip ang Keley-i, Kayapa, ug Tinoc) == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga artikulo sa Wikipedya nga nanginahanglan bag-ohon]] jhgmro2h3r56ty41g7xywvgy2b4ypj4 0 11355363 37025809 2026-08-13T03:07:15Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368119810|Scarborough Shoal standoff]]" 37025809 wikitext text/x-wiki == Kinatibuk-ang Pagtan-aw == [[Payl:Scarborough_Shoal_Landsat.jpg|thumb| Imahe sa Landsat 7 sa Scarborough Shoal]] kwmaiuffzajtogj2eds2s9ukggxj48f 37025811 37025809 2026-08-13T03:11:53Z MaricrisCPH 147100 Description 37025811 wikitext text/x-wiki Ang '''panag-away sa Scarborough Shoal''' usa ka panaglalis tali [[Pilipinas|sa Pilipinas]] ug sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|People's Republic of China]] bahin sa [[Scarborough Shoal]] . Nagsugod ang tensyon niadtong Abril 8, 2012, human sa pagsulay sa [[Philippine Navy]] sa pagdakop sa walo ka barkong pangisda sa mainland China duol sa shoal, nga miresulta sa aktuwal nga pagkontrol sa atoll ubos sa China. == Kinatibuk-ang Pagtan-aw == [[Payl:Scarborough_Shoal_Landsat.jpg|thumb| Imahe sa Landsat 7 sa Scarborough Shoal]]Ang [[Scarborough Shoal]] usa ka [[Territorial dispute|gikuwestiyon nga]] [[atoll]] nga giangkon sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] ug [[Pilipinas]] . Niadtong Abril 8, 2012, usa ka eroplano sa pagbantay [[Philippine Navy|sa Philippine Navy]] ang nakakita og walo ka barkong pangisda sa China nga nakaangkla sa kadagatan sa baybayon. ''[[BRP Gregorio del Pilar (PF-15)|Ang BRP Gregorio del Pilar]]'' gipadala sa samang adlaw sa Philippine Navy aron sa pagsurbi sa palibot sa shoal, ug gikumpirma ang presensya sa mga barkong pangisda ug ang ilang nagpadayon nga mga kalihokan. Niadtong Abril 10, 2012, ''ang BRP Gregorio del Pilar'' miabot aron susihon ang kuha sa mga barkong pangisda. Ang Pilipinong inspection team nag-angkon nga nakadiskubre sila og ilegal nga gikolekta [[Kagaangan|nga mga coral]], [[Tridacna gigas|higanteng mga kinhason]], ug buhing [[Iho|mga iho]] sulod sa unang barko nga gisakyan sa team. ''Ang BRP Gregorio del Pilar'' nagtaho nga misulay sila sa pagdakop sa mga mangingisda nga Intsik apan gibabagan sila sa mga barkong pang-monitor sa kadagatan sa China, [[Haijian 75|ang China Marine Surveillance 75]] ( ''Zhongguo Haijian 75'' ) ug [[Haijian 84|China Marine Surveillance 84]] ( ''Zhongguo Haijian 84'' ). Sukad niadto, nagpadayon ang tensyon tali sa duha ka nasud. <ref>[http://www.wantchinatimes.com/news-subclass-cnt.aspx?id=20120510000068&cid=1101&MainCatID=11 Scarborough Shoal standoff could lead to war: Duowei｜Politics｜News｜WantChinaTimes.com]</ref> Ang kasinatian sa panaglalis sa ulahi nag-aghat sa Pilipinas sa pagsugod og [[South China Sea Arbitration|kaso sa arbitrasyon]]. === Mga reaksyon ug mga may kalabutan nga insidente === ==== 2012 ==== ===== Mga panawagan sa China alang sa boycott ===== * Usa ka wala molampos nga panawagan ang gihimo sa Pilipinas nga [[Boycott|i-boycott]] ang mga produkto [[Made in China|nga gihimo sa China]] ni Gobernador [[Joey Salceda]] [[Albay|sa Albay]] . * Sa samang tuig, ang mga Filipino-American, uban sa komunidad sa mga Vietnamese sa [[Florida|Florida,]] nanawagan usab alang sa boycott sa mga produkto sa China. ===== Mga pagbayloay og mga pag-atake sa cyber ===== Gi-deface sa mga hacker nga gidudahang gikan sa China ang website sa [[Unibersidad sa Pilipinas|University of the Philippines]] niadtong Abril 20, 2012. Ang mga hacker nagbilin ug mensahe nga nag-ingon, "Taga-China kami! Amoa ang Isla sa Huangyan". Niadtong Abril 21, ang " [[Anonymous (group)|Anonymous #Occupy Philippines]] " mibalos ug miatake sa website sa China University Media Union, nga gihugawan ang homepage niini gamit ang imahe sa maskara sa [[Guy Fawkes]] . Ang hacker miingon, "Klaro nga ang gobyerno sa China walay panimuot. Ato ang Scarborough Shoal!". Nibalik na online ang website sa Unibersidad sa Pilipinas sa samang adlaw. Human sa mga pag-atake, ang deputy spokesperson ni Presidente [[Noynoy Aquino|Benigno Aquino III]] sa Pilipinas nga si Abigail Valte miingon nga daw walay negatibong epekto ang mga pag-atake sa mga panagsultihanay sa Manila ug Beijing aron makapangita og diplomatikong solusyon sa panagbangi, ug nanawagan sa mga Pilipino ug mga Intsik nga dili na mograbe ang tensyon. Ang mga website sa Pilipinas sa Official Gazette, sa Presidential Communications Development and Strategic Planning Office, ug sa Presidential Museum and Library giguba usab niadtong Abril. Niadtong Mayo 4, giguba sa mga hacker ang mga website sa mantalaang ''[[The Philippine Star]].'' == Mga Reperensya == iiz3u7ao7tx6k0g4r0uya4mu1fb3rgj 0 11355364 37025813 2026-08-13T03:20:46Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1366135100|Philippine space program]]" 37025813 wikitext text/x-wiki [[Payl:PhilSA_Logo.png|alt=PhilSA logo|thumb| Ang Philippine Space Agency ang responsable sa programa sa kawanangan sa Pilipinas]] 58qfrsxtnj07tt5njlcmdnufycukaw9 37025814 37025813 2026-08-13T03:31:57Z JoyiCPH 147101 Description 37025814 wikitext text/x-wiki [[Payl:PhilSA_Logo.png|alt=PhilSA logo|thumb| Ang Philippine Space Agency ang responsable sa programa sa kawanangan sa Pilipinas]]Ang '''programa sa kawanangan sa Pilipinas''' karon gipadayon sa [[Philippine Space Agency]] (PhilSA) uban sa nagkalain-laing ahensya ubos sa [[Department of Science and Technology (Philippines)|Department of Science and Technology]] (DOST). Ang programa sa kawanangan naglakip sa panukiduki ug pagpalambo sa kawanangan, ug gipondohan pinaagi sa [[National Space Development Program (Philippines)|National SPACE Development Program]] (NSDP) sa DOST ug nakadawat og inisyal nga badyet nga ₱1 bilyon niadtong 2020. Ang Pilipinas misulay sa pagtukod og pormal nga programa sa kawanangan niadtong dekada 1960, atol sa termino ni Presidente [[Ferdinand Marcos]] . Usa ka hiniusang programa uban sa Estados Unidos ang gisugyot alang sa katuyoan sa pagmonitor sa mga bagyo sa Asya. Apan, ang maong mga plano wala madayon. Ang Philippine Communications Satellite natukod sa samang dekada nga naghatag og komunikasyon pinaagi sa satellite sa Asya. Nagpadayon ang kalamboan sa ulahing bahin sa dekada 80 nga gipangulohan sa pribadong sektor, uban sa unang mga satellite sa nasud, [[Agila-1|ang Agila-1]] nga orihinal nga gilunsad isip usa ka Indonesian satellite. Paglabay sa usa ka dekada, ang [[Mabuhay Satellite Corporation]] misulod sa serbisyo sa Agila-2, ang unang satellite nga gipanag-iya sa mga Pilipino nga gilunsad sa kawanangan, nga gipadala sa orbito sa Chinese [[Long March 3B|Chang Zheng 3B]] rocket ug gilunsad gikan sa [[Xichang Satellite Launch Center]] sa [[Sichuan Sheng|probinsya sa Sichuan]] niadtong Agosto 20, 1997. Halos duha ka dekada una pa molansad ang Pilipinas og laing satellite ngadto sa kawanangan sa dihang ang mga siyentista sa gobyerno gikan sa DOST ug mga tigdukiduki gikan sa [[Unibersidad sa Pilipinas]] nakig-alayon sa [[Tohoku University|Tohoku]] ug [[Hokkaido University|Hokkaido Universities]] sa Japan ubos sa [[PHL-Microsat program|programa sa PHL-microsat]] aron ilansad [[Diwata-1|ang Diwata-1]], ang unang [[Small satellite|microsatellite]] nga gidisenyo ug gitukod sa mga Pilipino ug gipadala ngadto sa orbit gikan sa [[International Space Station]] (ISS) niadtong Abril 27, 2016. Ang Pilipinas, uban sa pakigtambayayong sa mga langyaw nga ahensya sa kawanangan sama sa [[NASA]] sa [[Tinípong Bánsà|Estados Unidos]] ug [[JAXA]] sa [[Hapon|Japan,]] nakahimo sa pag-deploy sa pagpalambo ug paglansad sa duha ka dugang nga gagmay nga mga satellite, [[Diwata-2|ang Diwata-2]] ug [[Maya-1]], nga adunay mga plano nga maglansad og dugang nga mga satellite sa 2022. Ang programa sa kawanangan sa Pilipinas kasagaran desentralisado hangtod sa pagkatukod sa Philippine Space Agency niadtong 2019. === Kasaysayan === [[Payl:The_Manila_Observatory_(1923).jpg|thumb|Ang Obserbatoryo sa Manila niadtong 1923]] ==== Mga Sinugdanan ==== {{Main|Manila Observatory}}Ang [[Manila Observatory]] gitukod atol sa [[Kasaysayan sa Pilipinas (1565–1898)|panahon sa kolonyal nga Espanyol]] niadtong 1865 ug mao lamang ang pormal nga institusyon sa panukiduki ug serbisyo [[Meteorological|sa meteorolohiko]] ug astronomiya sa Pilipinas ug nagpabilin nga ingon niini hangtod sa pagkatukod sa [[Philippine Atmospheric, Geophysical, and Astronomical Services Administration|Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA)]] niadtong 1972. === Panahon ni Marcos === Ang mga paningkamot sa pagtukod og programa sa kawanangan sa Pilipinas nagsugod pa niadtong dekada 1960, sa dihang ang gobyerno nagtukod og estasyon sa pagdawat og satellite sa Yuta. Nakigsulti [[Pamuno-Nasod sa Tinipong Bansa|si Presidente]] [[Lyndon B. Johnson|Lyndon Johnson]] sa Estados Unidos kang [[Pamuno-Nasod sa Pilipinas|Presidente]] [[Ferdinand Marcos]] niadtong 1966 mahitungod sa posibilidad sa pagtukod og hiniusang programa sa kawanangan sa Estados Unidos ug Pilipinas aron mabantayan ang mga bagyo sa Asya. Kon natuman pa ang maong mga plano, kini unta ang unang higayon nga ang mga Asyano miapil sa mga kalihokan sa kawanangan. Ang [[Philippine Communications Satellite Corporation|Philippine Communications Satellite]] (Philcomsat) natukod sulod sa samang dekada sa dihang ang gobyerno ni Marcos nagtukod og estasyon sa pagdawat og satellite sa Yuta. Ang Philcomsat usa ka founding member sa [[Intelsat]], usa ka internasyonal nga satellite consortium. Kini usab adunay eksklusibong prangkisa alang sa komunikasyon sa satellite sa Habagatang-Sidlakang Asya, ingon man sa Korea ug Japan. Kini usab ang responsable sa paghatag sa mga kagamitan nga nakapahimo sa mga tawo sa Asya nga makatan-aw sa paglusad sa [[Apollo XI|Apollo 11]], nga nahitabo niadtong Hulyo 16, 1969. Ang kompanya nga hingpit nga gipanag-iya sa gobyerno nahimong pribadong korporasyon niadtong 1982. Pinaagi sa Presidential Decree No. 286, gitukod ni Marcos ang [[Philippine Aerospace Development Corporation]] (PADC), usa ka korporasyon sa teknolohiya sa aerospace ug depensa nga gipanag-iya sa estado [[Pilipinas|sa Pilipinas]] nga gilakip sa [[Department of National Defense (Philippines)|Department of National Defense]], aron magtukod og ''"kasaligan nga industriya sa abyasyon ug aerospace"'' sa Pilipinas, magdesinyo, maggama ug magbaligya sa "tanang porma" sa mga ayroplano, ingon man pagpalambo sa mga lokal nga kapabilidad sa pagmentinar, pag-ayo, ug pag-usab sa mga kagamitan sa abyasyon. Niadtong Abril 23, 1980, ang Pilipinas nahimong usa sa unang 11 ka mipirma sa [[Moon Treaty|Kasabutan sa Bulan]]. === PASI ug Mabuhay's satellite ventures === [[Payl:ABS-3_(Agila-2).jpg|alt=Artist impression of a satellite orbiting Earth|thumb|[[Agila-2|Ang Agila-2]], ang unang gilunsad nga satellite sa Pilipinas. Ang satellite karon naglihok isip ABS-3.]] Niadtong 1974, ang Pilipinas nagplano nga mogamit og mga satellite aron mapaayo ang komunikasyon. Gikonsiderar ang pag-abang sa mga satellite gikan sa [[Intelsat]] apan sa ulahi nahukman nga abangan ang kapasidad gikan sa Indonesian [[Palapa]] system. Adunay mga interes alang sa usa ka nasudnong satellite sa komunikasyon apan ang mga inisyatibo sa pagkuha niini wala magsugod hangtod sa 1994, sa dihang ang Philippine Agila Satellite Inc. (PASI), usa ka consortium sa 17 ka mga kompanya, natukod aron mo-operate ug mopalit og mga domestic satellite. Ang [[Mabuhay Satellite Corporation]] (MSC), laing consortium, giumol sa samang tuig sa [[PLDT]], nga kanhi miyembro sa PASI. Ang PLDT mao ang pinakadakong miyembro sa PASI sa wala pa kini mobiya sa consortium. Ang MSC gilangkoban sa daghang mga lokal nga kompanya sa telekomunikasyon ug pagsibya, uban sa Pasifik Satelit Nusantara nga nakabase sa Indonesia ug Everbright Group nga nakabase sa China. Dayon, gipahayag ni Presidente [[Fidel V. Ramos]] ang iyang tinguha nga ang usa ka satellite sa Pilipinas makaabot sa orbito sa dili pa ang [[APEC Philippines 1996|APEC Summit]] nga ipahigayon sa nasud sa Nobyembre 1996. Ang MSC mituman sa pag-angkon sa Indonesian satellite [[Palapa B-2P]] gikan sa Pasifik Satelit Nusantara. Ang satellite gibalhin ngadto sa bag-ong orbital slot niadtong Agosto 1, 1996. Ang satellite giilisan og ngalan nga [[Agila-1]] ug nahimong unang satellite sa orbit nga gipanag-iya sa nasud. Gilunsad sa MSC ang ikaduhang satellite sa nasud, [[Agila-2|ang Agila-2]], uban sa tabang sa China. Ang satellite sa komunikasyon gilunsad pinaagi sa [[Long March 3B]] sa [[Xichang Satellite Launch Center]] niadtong Agosto 19, 1997. Ang satellite nakuha sa [[ABS (satellite operator)|Asia Broadcast Satellite]] niadtong 2011 ug giilisan og ngalan ngadto sa ABS-3. === Mga programa sa PHL-Microsat ug Birds-2 === [[Payl:Diwata-1.jpg|alt=A cube satellite|thumb|[[Diwata-1|Ang Diwata-1]] gipakita sa dili pa ilunsad.]] [[Payl:Birds-2_on_ISS_(Iss056e100586).jpg|thumb|Maya-1 sulod sa ISS sa wala pa ang pag-deploy.]] {{Main|Philippine Scientific Earth Observation Microsatellite program|Birds-2}} Gisugdan sa DOST ang programa sa [[Philippine Scientific Earth Observation Microsatellite program|Philippine Scientific Earth Observation Microsatellite (PHL-Microsat)]] aron magpadala og duha ka microsatellites niadtong 2016 ug 2017. Ang paningkamot kabahin sa programa sa pagdumala sa risgo sa katalagman sa nasud. Usa ka estasyon sa pagdawat ang tukuron usab sa nasud. <ref>{{Cite news}}</ref> <ref>{{Cite news}}</ref> Ang mga paningkamot kabahin sa usa ka mas dako nga proyekto, uban sa pito pa ka mga nasud sa Asya gawas sa Japan ug Pilipinas, aron paghimo og network nga adunay mga 50 ka microsatellites. Ang unang satellite ubos sa programa sa PHL-Microsat [[Diwata-1|nga Diwata-1]], ang unang satellite nga gidisenyo ug gi-assemble sa mga Pilipino, uban sa kooperasyon sa [[Hokkaido University]] ug [[Tohoku University]] . <ref name="asahi">{{Cite news}}</ref> Usa sa mga nag-unang tumong sa programa sa PHL-Microsat mao ang pagpadali sa pag-uswag sa pagmugna sa [[Philippine Space Agency]] Ang satellite gipadala gikan sa [[International Space Station]] niadtong Abril 27, 2016. Kini nga satellite gipulihan niadtong Oktubre 29, 2018, sa [[Diwata-2]], nga gilunsad direkta sa orbit gikan sa [[Tanegashima Space Center]] sa Japan. [[Payl:ISS-47_Diwata-1_satellite_deployment.jpg|alt=satellite launch from ISS|thumb|Ang Diwata-1 Microsatellite gipadala gikan sa ISS]] Ang unang nanosatellite ubos sa programang Birds-2, [[Maya-1 (satellite)|ang Maya-1,]] gipadala usab gikan sa ISS sa Japanese [[Kibo (ISS module)|Kibo module]] uban sa duha pa ka satellite gikan sa Bhutan ug Malaysia niadtong Agosto 10, 2018. === Pagtukod sa Philippine Space Agency (PhilSA) === {{Main|Philippine Space Agency}}Bisan pa niining mga pag-uswag, ang programa sa kawanangan sa nasud nag-atubang gihapon og duha ka pangunang hagit: dili igo nga pondo ug ang kakulang sa usa ka sentralisadong ahensya sa kawanangan. Tungod kay walay pormal nga ahensya sa kawanangan, gipondohan sa DOST ang National Space Development Program aron matukod ang pundasyon sa usa ka umaabot nga ahensya sa kawanangan. [[Payl:Philippine_Space_Agency_establishment_PC.jpg|thumb|Usa ka press conference nga nagpahibalo sa pagkatukod sa Philippine Space Agency.]] Niadtong Pebrero 2018, gianunsyo ni Presidente [[Rodrigo Duterte]] nga ang National Space Development Office, usa ka ahensya sa kawanangan, ang tukuron. Hangtod sa Marso 2018, adunay pito ka nagpaabot nga mga balaodnon sa House of Representatives ug sa Senado nga nagtinguha sa pagtukod sa Philippine Space Agency (PhilSA). Samtang, ang DOST miuyon sa ahensya sa kawanangan sa Russia [[Roscosmos|nga Roscosmos]], "aron ipadayon ang mga negosasyon sa usa ka intergovernmental framework agreement sa kooperasyon sa kawanangan nga maglakip sa paggamit sa mga rocket sa Russia aron paglansad sa mga payload sa Pilipinas sama sa micro-ug nano-satellites ingon man ang pagtukod og usa ka estasyon sa pagdawat alang sa [[GLONASS|Global Navigation Satellite System]] " (GLONASS), ang alternatibo sa Russia sa American [[Global Positioning System|Global Positioning System (GPS)]]. Sa ulahing bahin sa Enero 2019, ang Department of Science and Technology miingon nga ang Pilipinas makahimo na sa pagtukod sa kaugalingon nga space agency bisan pa sa usa ka nagpaabot nga balaodnon nga napasar na sa House of Representatives ug ang nagpaabot nga katugbang nga balaodnon nga nagpaabot na usab sa Senado. Sukad niadtong 2010, ang departamento sa siyensya nakagasto na og ₱7.48 billion (o $144 milyon) para sa panukiduki ug pagpalambo sa kawanangan, nakatabang sa 5,500 ka mga iskolar, nagbansay og kapin sa 1,000 ka mga eksperto sa siyensya sa kawanangan, ug nagtukod og 25 ka mga pasilidad sa nagkalain-laing bahin sa Pilipinas. Ang Philippine Space Agency natukod sa dihang ang " ''Philippine Space Act'' " (Republic Act 11363) gipirmahan ni Pres. Duterte niadtong Agosto 8, 2019. Ang unang pangulo sa Philippine Space Agency, [[Joel Marciano Jr.|si Joel Marciano Jr.,]] gitudlo ni Presidente Duterte niadtong Disyembre 5, 2019. Ang ahensya karon naka-focus sa pagpalambo sa dugang nga mga micro ug nano-satellite ug wala kini gibalewala ang pagpalambo sa [[Timeline of first orbital launches by country|kapabilidad sa paglansad sa rocket]] sa dugay nga panahon. Ang satellite program sa DOST mobalhin usab ngadto sa awtoridad sa PhilSA. [[Maya-2|Ang Maya-2]], usa ka nanosatellite ubos sa programa sa Birds-4, malampusong gilunsad niadtong Pebrero 21, 2021. == Mga Reperensya == dos4624pmsp3hblj71xdxbjw6fy2qc8 0 11355365 37025815 2026-08-13T03:33:52Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363274605|Science and technology in the Philippines]]" 37025815 wikitext text/x-wiki [[Payl:Jose_Rizal_full.jpg|thumb|229x229px| Ang nasudnong bayani sa Pilipinas nga [[José Rizal|si José Rizal]], kinsa nakadiskubre og klase sa kuhol nga nakatabang sa pagbatok sa mga sakit sa tropiko, nagtuon sa lokal nga mga mananap, ug naghimo sa usa sa mga unang operasyon sa katarata sa nasud sa iyang inahan.]] h7no7fcakquuizwym41dbqwy3vl0lfn 37025819 37025815 2026-08-13T03:39:13Z JoyiCPH 147101 Description 37025819 wikitext text/x-wiki [[Payl:Jose_Rizal_full.jpg|thumb|229x229px| Ang nasudnong bayani sa Pilipinas nga [[José Rizal|si José Rizal]], kinsa nakadiskubre og klase sa kuhol nga nakatabang sa pagbatok sa mga sakit sa tropiko, nagtuon sa lokal nga mga mananap, ug naghimo sa usa sa mga unang operasyon sa katarata sa nasud sa iyang inahan.]]'''Ang siyensya ug teknolohiya sa Pilipinas''' nagtumong sa siyentipiko ug teknolohikal nga kalamboan sa nasud ug sa mga palisiya nga nagsuporta niini. Ang pangunang ahensya sa gobyerno nga responsable sa pagdumala sa mga programa sa syensya ug teknolohiya mao ang [[Department of Science and Technology (Philippines)|Department of Science and Technology]] (DOST). Gisuportahan kini sa daghang mga konseho ug ahensya sa sektor nga nagpunting sa [[Forestry|kalasangan]], [[agrikultura]] ug [[aquaculture]], [[Metalworking|industriya sa metal]], [[Nuclear physics|panukiduki sa nukleyar]], [[nutrisyon|pagkaon ug nutrisyon]], [[Panglawas|kahimsog]] ug [[Virology|virolohiya]], ingon man ang [[Earth science|mga syensya sa yuta]], lakip ang [[Meteorology|meteorolohiya]], [[Volcanology|bulkanolohiya]], ug [[Seismology|seismolohiya]]. Ang mga bantogang Pilipinong siyentista naglakip nila [[Fe del Mundo|ni Fe del Mundo]] sa [[pediatrics]], [[Eduardo Quisumbing]] sa [[plant taxonomy]], [[Gavino Trono]] sa tropical marine [[phycology]], ug [[Maria Orosa|María Orosa]] sa [[food technology]]. === Kasaysayan === [[Payl:Banaue_Rice_Terrace_Close_Up_(2).JPG|left|thumb|231x231px|Ang mga Terasang Palayan sa Banaue]] ==== Panahon sa Wala Pa ang Kolonyal ==== Ang [[Inskripsiyon sa Plate nga Tumbaga sa Laguna|Inskripsiyon sa Laguna Copperplate]] nagpakita sa paggamit sa matematika sa mga katilingbang Pilipino sa wala pa ang kolonyal nga panahon. Ang usa ka estandard nga sistema sa mga gibug-aton ug mga sukod gipakita pinaagi sa paggamit sa tukmang sukod alang sa bulawan, ug ang pagkapamilyar sa sukaranang astronomiya gipakita pinaagi sa pagtino sa tukmang adlaw sulod sa bulan kalabot sa mga hugna sa bulan. Ang paghimo og barko nagpakita sa geometric nga panghunahuna ug kahanas sa [[wiktionary:convex|convexity]], [[wiktionary:concave|concavity]], ug sa hustong proporsyon tali sa gilapdon ug gitas-on sa barko aron masiguro ang kahusayan sa paglawig. Ang praktis sa paghimo og dose ka barko ug sakayan nga mohaom sa usag usa, dili sama sa mga manyika [[Matryoshka|nga matryoshka]] nga nagkupot sa usag usa, mahimong hubaron nga dako nga tulo-ka-dimensyon nga kahoy nga demonstrasyon sa mga set, subset, volume, ug ordinality. Ang mga [[Banaue Rice Terraces]] usa sa mga sopistikado nga produkto sa inhenyeriya sa mga Pilipino sa wala pa ang panahon sa mga Espanyol. === Panahon sa Kolonyalismo sa Espanya === [[Payl:Blanko_Manuel_Fransisc-botanist.jpg|thumb|241x241px|Ang prayle ug botanista nga [[Manuel Blanco Ramos|si Manuel Blanco Ramos]] ang tagsulat sa usa sa mga unang komprehensibo nga tanom sa Pilipinas,]] [[Payl:Anacleto_del_Rosario_y_Sales_(1890s).png|left|thumb|188x188px|[[Anacleto del Rosario|Si Anacleto del Rosario]] ang nakaimbento sa pormula para sa paghimo og purong klase sa alkohol gikan sa ''tuba.'']] Ang kolonisasyon sa Pilipinas nakatampo sa pag-uswag sa syensya ug teknolohiya sa kapupud-an. Ang mga Espanyol nagpaila sa pormal nga edukasyon ug nagtukod og siyentipikong institusyon. Atol sa unang mga tuig sa pagdumala sa mga Espanyol sa Pilipinas. Gitukod ang mga eskwelahan sa parokya diin gitudlo ang relihiyon, pagbasa, pagsulat, aritmetika ug musika. Gitudlo ang sanitasyon ug mas abante nga mga pamaagi sa agrikultura sa mga lumad. Sa ulahi, ang mga Espanyol nagtukod og mga kolehiyo ug unibersidad sa kapupud-an lakip na ang [[University of Santo Tomas|Unibersidad sa Santo Tomas]]. Ang mga asoy sa mga prayleng Espanyol niadtong 1580s nagpakita nga ang astronomiya nailhan ug gipraktis na. Ang mga asoy naghatag usab sa lokal nga mga ngalan sa mga konstelasyon, sama sa Moroporo para sa [[Pleiades]] ug Balatik para [[Ursa Major|sa Ursa Major]] ug uban pa. [[Payl:Antonio_Luna_at_Institut_Pasteur_in_Paris.jpg|thumb|215x215px|[[Antonio Luna|Si Heneral Antonio Luna]] usa usab ka siyentista, kemiko ug doktor nga nagpahigayon og serye sa panukiduki bahin sa malaria ug uban pang mga sakit sa tropiko, siya ang unang Pilipino nga nakakuha og doctorate sa siyensya.]] Niadtong 1687, gilakip ni [[Isaac Newton]] ang usa ka klaro nga paghisgot sa Pilipinas sa iyang klasiko [[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|nga Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]] pinaagi sa paghisgot sa Leuconia, ang karaang Ptolemaic nga ngalan sa Pilipinas. [[Payl:Leon_Ma._Guerrero_(1908).png|left|thumb|212x212px|Botanista [[León María Guerrero (botanist)|nga si León María Guerrero]]]] Ang pagtuon sa medisina sa Pilipinas gihatagan og prayoridad sa panahon sa mga Espanyol, labi na sa ulahing mga katuigan. Ang mga Espanyol nakatampo usab sa natad sa inhenyeriya sa mga isla pinaagi sa pagtukod og mga bilding sa gobyerno, mga simbahan, mga dalan, mga tulay ug mga kuta. Ang Biyolohiya gihatagan og pokus. Ang mga botanista, Padre. Ignacio Mercado. , Dr . [[Trinidad Pardo de Tavera]] ug Dr . [[León María Guerrero (botanist)|Leon Ma Guerrero]], chemist [[Anacleto del Rosario]], ug mga eskolar sa medisina nga si Dr . [[Manuel S. Guerrero|Manuel Guerrero]], Dr . Jose Montes ug Dr . [[Eliodoro Mercado]] . Ang [[Galeon sa Manilà|Galeon Trade]] nakaimpluwensya sa kolonyal nga ekonomiya sa Pilipinas. Ang pamatigayon gihatagan ug dugang nga atensyon sa mga awtoridad sa kolonyal nga Espanyol tungod sa posibilidad nga makakuha ug dakong ganansya. Sa laing bahin, ang agrikultura ug industriyal nga kalamboan medyo gipasagdan. Ang pag-abli sa [[Suez Canal]] nakasaksi sa pagdagsa sa mga bisitang Europeo sa kolonya sa Espanya ug ang pipila ka mga Pilipino nakahimo sa pagtuon sa Europa nga lagmit naimpluwensyahan sa paspas nga pag-uswag sa mga mithi sa siyensya nga gidala sa [[Age of Enlightenment|Panahon sa Kalamdagan]]. == Mga Reperensya == ttej9xrb720754kb2e4o49y2ppbcq07 37025820 37025819 2026-08-13T03:39:27Z JoyiCPH 147101 /* Mga Reperensya */ 37025820 wikitext text/x-wiki [[Payl:Jose_Rizal_full.jpg|thumb|229x229px| Ang nasudnong bayani sa Pilipinas nga [[José Rizal|si José Rizal]], kinsa nakadiskubre og klase sa kuhol nga nakatabang sa pagbatok sa mga sakit sa tropiko, nagtuon sa lokal nga mga mananap, ug naghimo sa usa sa mga unang operasyon sa katarata sa nasud sa iyang inahan.]]'''Ang siyensya ug teknolohiya sa Pilipinas''' nagtumong sa siyentipiko ug teknolohikal nga kalamboan sa nasud ug sa mga palisiya nga nagsuporta niini. Ang pangunang ahensya sa gobyerno nga responsable sa pagdumala sa mga programa sa syensya ug teknolohiya mao ang [[Department of Science and Technology (Philippines)|Department of Science and Technology]] (DOST). Gisuportahan kini sa daghang mga konseho ug ahensya sa sektor nga nagpunting sa [[Forestry|kalasangan]], [[agrikultura]] ug [[aquaculture]], [[Metalworking|industriya sa metal]], [[Nuclear physics|panukiduki sa nukleyar]], [[nutrisyon|pagkaon ug nutrisyon]], [[Panglawas|kahimsog]] ug [[Virology|virolohiya]], ingon man ang [[Earth science|mga syensya sa yuta]], lakip ang [[Meteorology|meteorolohiya]], [[Volcanology|bulkanolohiya]], ug [[Seismology|seismolohiya]]. Ang mga bantogang Pilipinong siyentista naglakip nila [[Fe del Mundo|ni Fe del Mundo]] sa [[pediatrics]], [[Eduardo Quisumbing]] sa [[plant taxonomy]], [[Gavino Trono]] sa tropical marine [[phycology]], ug [[Maria Orosa|María Orosa]] sa [[food technology]]. === Kasaysayan === [[Payl:Banaue_Rice_Terrace_Close_Up_(2).JPG|left|thumb|231x231px|Ang mga Terasang Palayan sa Banaue]] ==== Panahon sa Wala Pa ang Kolonyal ==== Ang [[Inskripsiyon sa Plate nga Tumbaga sa Laguna|Inskripsiyon sa Laguna Copperplate]] nagpakita sa paggamit sa matematika sa mga katilingbang Pilipino sa wala pa ang kolonyal nga panahon. Ang usa ka estandard nga sistema sa mga gibug-aton ug mga sukod gipakita pinaagi sa paggamit sa tukmang sukod alang sa bulawan, ug ang pagkapamilyar sa sukaranang astronomiya gipakita pinaagi sa pagtino sa tukmang adlaw sulod sa bulan kalabot sa mga hugna sa bulan. Ang paghimo og barko nagpakita sa geometric nga panghunahuna ug kahanas sa [[wiktionary:convex|convexity]], [[wiktionary:concave|concavity]], ug sa hustong proporsyon tali sa gilapdon ug gitas-on sa barko aron masiguro ang kahusayan sa paglawig. Ang praktis sa paghimo og dose ka barko ug sakayan nga mohaom sa usag usa, dili sama sa mga manyika [[Matryoshka|nga matryoshka]] nga nagkupot sa usag usa, mahimong hubaron nga dako nga tulo-ka-dimensyon nga kahoy nga demonstrasyon sa mga set, subset, volume, ug ordinality. Ang mga [[Banaue Rice Terraces]] usa sa mga sopistikado nga produkto sa inhenyeriya sa mga Pilipino sa wala pa ang panahon sa mga Espanyol. === Panahon sa Kolonyalismo sa Espanya === [[Payl:Blanko_Manuel_Fransisc-botanist.jpg|thumb|241x241px|Ang prayle ug botanista nga [[Manuel Blanco Ramos|si Manuel Blanco Ramos]] ang tagsulat sa usa sa mga unang komprehensibo nga tanom sa Pilipinas,]] [[Payl:Anacleto_del_Rosario_y_Sales_(1890s).png|left|thumb|188x188px|[[Anacleto del Rosario|Si Anacleto del Rosario]] ang nakaimbento sa pormula para sa paghimo og purong klase sa alkohol gikan sa ''tuba.'']] Ang kolonisasyon sa Pilipinas nakatampo sa pag-uswag sa syensya ug teknolohiya sa kapupud-an. Ang mga Espanyol nagpaila sa pormal nga edukasyon ug nagtukod og siyentipikong institusyon. Atol sa unang mga tuig sa pagdumala sa mga Espanyol sa Pilipinas. Gitukod ang mga eskwelahan sa parokya diin gitudlo ang relihiyon, pagbasa, pagsulat, aritmetika ug musika. Gitudlo ang sanitasyon ug mas abante nga mga pamaagi sa agrikultura sa mga lumad. Sa ulahi, ang mga Espanyol nagtukod og mga kolehiyo ug unibersidad sa kapupud-an lakip na ang [[University of Santo Tomas|Unibersidad sa Santo Tomas]]. Ang mga asoy sa mga prayleng Espanyol niadtong 1580s nagpakita nga ang astronomiya nailhan ug gipraktis na. Ang mga asoy naghatag usab sa lokal nga mga ngalan sa mga konstelasyon, sama sa Moroporo para sa [[Pleiades]] ug Balatik para [[Ursa Major|sa Ursa Major]] ug uban pa. [[Payl:Antonio_Luna_at_Institut_Pasteur_in_Paris.jpg|thumb|215x215px|[[Antonio Luna|Si Heneral Antonio Luna]] usa usab ka siyentista, kemiko ug doktor nga nagpahigayon og serye sa panukiduki bahin sa malaria ug uban pang mga sakit sa tropiko, siya ang unang Pilipino nga nakakuha og doctorate sa siyensya.]] Niadtong 1687, gilakip ni [[Isaac Newton]] ang usa ka klaro nga paghisgot sa Pilipinas sa iyang klasiko [[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|nga Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]] pinaagi sa paghisgot sa Leuconia, ang karaang Ptolemaic nga ngalan sa Pilipinas. [[Payl:Leon_Ma._Guerrero_(1908).png|left|thumb|212x212px|Botanista [[León María Guerrero (botanist)|nga si León María Guerrero]]]] Ang pagtuon sa medisina sa Pilipinas gihatagan og prayoridad sa panahon sa mga Espanyol, labi na sa ulahing mga katuigan. Ang mga Espanyol nakatampo usab sa natad sa inhenyeriya sa mga isla pinaagi sa pagtukod og mga bilding sa gobyerno, mga simbahan, mga dalan, mga tulay ug mga kuta. Ang Biyolohiya gihatagan og pokus. Ang mga botanista, Padre. Ignacio Mercado. , Dr . [[Trinidad Pardo de Tavera]] ug Dr . [[León María Guerrero (botanist)|Leon Ma Guerrero]], chemist [[Anacleto del Rosario]], ug mga eskolar sa medisina nga si Dr . [[Manuel S. Guerrero|Manuel Guerrero]], Dr . Jose Montes ug Dr . [[Eliodoro Mercado]] . Ang [[Galeon sa Manilà|Galeon Trade]] nakaimpluwensya sa kolonyal nga ekonomiya sa Pilipinas. Ang pamatigayon gihatagan ug dugang nga atensyon sa mga awtoridad sa kolonyal nga Espanyol tungod sa posibilidad nga makakuha ug dakong ganansya. Sa laing bahin, ang agrikultura ug industriyal nga kalamboan medyo gipasagdan. Ang pag-abli sa [[Suez Canal]] nakasaksi sa pagdagsa sa mga bisitang Europeo sa kolonya sa Espanya ug ang pipila ka mga Pilipino nakahimo sa pagtuon sa Europa nga lagmit naimpluwensyahan sa paspas nga pag-uswag sa mga mithi sa siyensya nga gidala sa [[Age of Enlightenment|Panahon sa Kalamdagan]]. 8kcaqco7jqgu50h8r51ocvyu02uegkc 0 11355366 37025816 2026-08-13T03:34:43Z MaridelCPH 147172 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1359233309|Ibaloi language]]" 37025816 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Ibaloi|altname=Ibaloy|nativename=''Ivadoy''|region=[[Luzon]], [[Philippines]]|ethnicity=[[Ibaloi people]]|speakers={{sigfig|116,000|2}}|date=2005 {{Update span|date=July 2023}}|ref=e25|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|iso3=ibl|glotto=ibal1244|glottorefname=Ibaloi|map=Ibaloi_language_map.png|mapcaption=Area where Ibaloi is spoken according to ''Ethnologue''}}Ang '''pinulongang Ibaloi''' ({{Lang|ibl|ësël ivadoy}}, {{IPA|/əsəl ivaˈdoj/}} ) (Filipino:Wikang Ibaloy) nasakop sa sanga sa Malayo-Polynesian sa pamilya sa mga [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongang Austronesian]]. Kini suod nga may kalabutan sa [[pinulongang Pangasinan]], nga kasagarang gisulti sa sentral ug habagatang [[Benguet]], ug sa kasadpang [[Nueva Vizcaya]] ug sidlakang [[La Union]]. Ang mga diyalekto niini naglakip sa Daklan, Kabayan, ug Bokod. [[Kategoriya:Mga artikulo sa Wikipedya nga nanginahanglan bag-ohon]] ffy8skep024hadv1psmo3unkvl6vfdo 37025818 37025816 2026-08-13T03:37:39Z MaridelCPH 147172 nagdugang detalye 37025818 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Ibaloi|altname=Ibaloy|nativename=''Ivadoy''|region=[[Luzon]], [[Philippines]]|ethnicity=[[Ibaloi people]]|speakers={{sigfig|116,000|2}}|date=2005 {{Update span|date=July 2023}}|ref=e25|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|iso3=ibl|glotto=ibal1244|glottorefname=Ibaloi|map=Ibaloi_language_map.png|mapcaption=Area where Ibaloi is spoken according to ''Ethnologue''}}Ang '''pinulongang Ibaloi''' ({{Lang|ibl|ësël ivadoy}}, {{IPA|/əsəl ivaˈdoj/}} ) (Filipino:Wikang Ibaloy) nasakop sa sanga sa Malayo-Polynesian sa pamilya sa mga [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongang Austronesian]]. Kini suod nga may kalabutan sa [[pinulongang Pangasinan]], nga kasagarang gisulti sa sentral ug habagatang [[Benguet]], ug sa kasadpang [[Nueva Vizcaya]] ug sidlakang [[La Union]]. Ang mga diyalekto niini naglakip sa Daklan, Kabayan, ug Bokod. Ang mga ponema sa Ibaloi susama sa makita sa ubang mga pinulongan sa Pilipinas gawas sa pipila ka mga eksepsiyon. Daghang mga variant sa dila sa Ibaloi ang adunay natural nga /f/, /dʒ/ ug /v/, sama sa {{Lang|ibl|sifa}} (interrogative 'who'), {{Lang|ibl|ibjag}} ('mawad-an sa pagkupot sa usa ka butang o tawo, buhian') ug {{Lang|ibl|devit}} (usa ka tradisyonal nga palda nga giputos). Ang /ʃ/ kasagarang madungog sa [[La Trinidad]] valley ug sa mga kasikbit nga lugar, sama sa {{Lang|ibl|xima}} (usa ka partikulo nga kasagaran katumbas sa mga preposisyon ''nga in'', ''on'', o ''to'' depende sa pagkagama sa sentence), apan usahay madungog nga /tʃ/ sa pipila ka mga komunidad. [[Kategoriya:Mga artikulo sa Wikipedya nga nanginahanglan bag-ohon]] 5ojq7kvay29kubkvi8vilo0enj0ups0 0 11355367 37025821 2026-08-13T03:41:08Z ~2026-44516-37 147515 Created page with "{{Taxobox | name = Tyto deroepstorffi | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=IUCN> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Strigiformes]] | familia = [[Tytonidae]] | genus = ''[[Tyto]]'' | species = '''''T. deroepstorffi''''' | binomial = ''Tyto deroepstorffi'' | binomial_authority = ([[Allan Octavian Hume|Hume]], 1875) }} Kaliwatan sa [[mangak]] ang '''''Tyto deroepstorffi'''''. Una ning gihulagway ni All..." 37025821 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Tyto deroepstorffi | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=IUCN> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Strigiformes]] | familia = [[Tytonidae]] | genus = ''[[Tyto]]'' | species = '''''T. deroepstorffi''''' | binomial = ''Tyto deroepstorffi'' | binomial_authority = ([[Allan Octavian Hume|Hume]], 1875) }} Kaliwatan sa [[mangak]] ang '''''Tyto deroepstorffi'''''. Una ning gihulagway ni Allan Octavian Hume ni adtong 1875. Ang ''Tyto deroepstorffi'' sakop sa kahenera nga [[Tyto]], ug kabanay nga [[Tytonidae]]. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan, endemiko sa arkipelago sa habagatang Andaman Islands sa India, diha sa Bay of Bengal, Kadagatang Indian. {{saha}} [[Kategoriya:Tyto]] [[Kategoriya:Tytonidae]] 3ipsb0bx2d9ovhyt21sxrknat2yb6ip 37025822 37025821 2026-08-13T03:43:03Z ~2026-44516-37 147515 37025822 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Tyto deroepstorffi | image = Andaman_Masked_Owl_SS.jpg | status = VU | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=IUCN> | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Strigiformes]] | familia = [[Tytonidae]] | genus = [[Tyto]] | species = '''T. deroepstorffi''' | binomial = ''Tyto deroepstorffi'' | binomial_authority = ([[Allan Octavian Hume|Hume]], 1875) }} Kaliwatan sa [[mangak]] ang '''''Tyto deroepstorffi'''''. Una ning gihulagway ni Allan Octavian Hume ni adtong 1875. Ang ''Tyto deroepstorffi'' sakop sa kahenera nga [[Tyto]], ug kabanay nga [[Tytonidae]]. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan, endemiko sa arkipelago sa habagatang Andaman Islands sa India, diha sa Bay of Bengal, Kadagatang Indian. {{saha}} [[Kategoriya:Tyto]] [[Kategoriya:Tytonidae]] 7k8w0gk3e60pk2x4op4ej3oj5h00cu1 0 11355368 37025824 2026-08-13T03:44:16Z Jhe098 134117 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360292187|Karao language]]" 37025824 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Karao|altname=Karaw|state=[[Philippines]]|region=[[Luzon]]|ethnicity=|speakers=2,000|date=2011|ref=e18|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|iso3=kyj|glotto=kara1487|glottorefname=Karao|map=Karao_language_map.png|mapcaption=Area where Karao is spoken according to Ethnologue}}Ang '''Karao''' (nga gisulat usab nga '''Karaw''') maoy usa ka lengguwahe sa amihanang [[Luzon]], Pilipinas. Kini gisulti sa mga lugar sa Karao, Ekip, ug [[Bokod]] sa kasadpang [[Benguet|Lalawigan sa Benguet]], ug sa habagatan-kasadpang suok sa [[Ifugao|Lalawigan sa Ifugao]] . Ang lengguwahe gihinganlan sa [[Baranggay|barangay]] Karaw sa lungsod [[Bokod|sa Bokod]], [[Benguet]] . Ang grupong etniko sa Karao sa Benguet naglungtad gihapon hangtod karon, apan ang mga tradisyon sa Karao anam-anam nga nawala sa ilang mga panumduman. == Mga Reperensya == fxm291dus2l7admhm4dorewdbaxgtxg 0 11355369 37025825 2026-08-13T03:44:40Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358737496|Coconut production in the Philippines]]" 37025825 wikitext text/x-wiki [[Payl:Sitio_Bobonao,_Dapitan_street.jpg|thumb| Usa ka plantasyon sa lubi sa [[Dapitan]]]] dbi6le52kpwa77uszzqo8ee7yfwxcm9 37025830 37025825 2026-08-13T03:52:38Z JoyiCPH 147101 Description 37025830 wikitext text/x-wiki [[Payl:Sitio_Bobonao,_Dapitan_street.jpg|thumb| Usa ka plantasyon sa lubi sa [[Dapitan]]]]'''Ang produksiyon [[lubi|sa lubi]]''' adunay importanteng papel sa nasudnong ekonomiya sa [[Pilipinas]] . Sumala sa mga numero nga gipatik niadtong Disyembre 2009 sa [[Food and Agriculture Organization]] sa [[Tinípong Kanasuran|United Nations]], ang Pilipinas mao ang [[List of countries by coconut production|ikaduha nga pinakadako nga prodyuser sa lubi sa kalibutan]], nga nakaprodyus og 19,500,000 ka tonelada niadtong 2009. <ref>[http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor Food And Agriculture Organization of the United Nations:] [http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor Economic And Social Department: The Statistical Division]</ref> Ang produksiyon sa Pilipinas kasagaran gikonsentrar sa mga medium-sized nga umahan. Sumala sa datos sa 2019 Philippine Statistics Authority, ang mga mag-uuma sa lubi nagkita og aberids nga sweldo kada adlaw nga PHP338.72. Matod sa grupo sa mga mag-uuma nga Kilusan Para sa Tunay na Repormang Agraryo sa Katarungang Panlipunan, ang mga mag-uuma sa lubi maoy usa sa pinakapobre sa sektor sa agrikultura. Ang Pilipinas mao ang nanguna nga prodyuser ug tig-eksport sa [[lana sa lubi|virgin coconut oil]] sa kalibutan. === Kasaysayan === [[Payl:Coconut_Growing_Zones.png|thumb|Mga sona sa pagtanom og lubi sa Pilipinas sumala sa [[Philippine Coconut Authority]]]] Sumala sa [[Tinípong Kanasuran|United Nations]], ang produksiyon sa lubi sa Pilipinas mitubo sa gikusgon nga 5.3 porsyento kada tuig gikan sa 1911 hangtod 1929, ug misaka sa 3.5 porsyento gikan sa 1966 hangtod 1970. Niadtong 2012, ang Pilipinas nag-eksport og sobra sa 1.5 milyon ka tonelada nga kopra, lana sa lubi, harina sa kopra, pinauga nga lubi, uling gikan sa kabhang sa lubi, activated carbon ug mga kemikal sa lubi, usa ka 1.49 porsyento nga pagtaas kon itandi sa gidaghanon nga gi-eksport niadtong 2011. [[Payl:Coconut_river_transport_in_the_Philippines.png|thumb|Mga lubi nga gidala sakay sa mga balsa paubos sa mga suba duol sa Pasuquin, sayong bahin sa ika-20 nga siglo]] [[Payl:Coconut_mill_near_the_harbor_of_Cebu_(c.1917).jpg|thumb|Galingan sa lubi duol sa pantalan sa [[Sugbo|Cebu]] ( {{Abbr|c|circa.}} 1917)]] Niadtong 1989, nakaprodyus kini og 11.8 milyon ka tonelada ug niadtong panahona mao ang ikaduha nga pinakadako nga prodyuser apan sukad niadto milabaw na sa Indonesia. Niadtong 1989, ang mga produkto sa lubi, lana sa lubi, kopra (uga nga lubi), ug uga nga lubi mikabat sa gibana-bana nga 6.7 porsyento sa mga eksport sa Pilipinas. Sa sayong bahin sa dekada 1990, mga 25 porsyento sa gitikad nga yuta ang gitamnan og mga punoan sa lubi, ug gibanabana nga tali sa 25 porsyento ug 33 porsyento sa populasyon ang labing menos nagsalig sa lubi alang sa ilang panginabuhi. Sa kasaysayan, ang mga rehiyon sa Southern Tagalog ug Bicol sa [[Luzon]] ug Eastern [[Kabisay-an|Visayas]] mao ang mga sentro sa produksiyon sa lubi. Niadtong dekada 1980, [[Lawisnong Zamboanga|ang Kasadpang Mindanao]] ug [[Rehiyon sa Davao|Habagatang Mindanao]] nahimong importanteng mga rehiyon sa pagpananom og lubi. Sa sayong bahin sa dekada 1990, ang kasagarang umahan sa lubi kay usa ka medium-sized nga yunit nga ubos sa upat ka ektarya. Ang mga tag-iya, nga kasagaran wala, kasagarang mosuhol sa mga lokal nga mag-uuma aron mangolekta og lubi imbes nga moapil sa mga relasyon sa pag-abang. Ang mga tagabaryo gibayran base sa piece-rate. Kadtong mga nagtrabaho sa industriya sa lubi kasagaran dili kaayo edukado ug mas tigulang kay sa kasagarang tawo sa rural labor force ug nakakuha og mas ubos kay sa kasagarang kita. Adunay 3.6 milyon ka kilometro nga gigahin alang sa produksiyon sa lubi sa Pilipinas, nga naglangkob sa 25 porsyento sa kinatibuk-ang yuta sa agrikultura sa nasud. Ang yuta nga gigahin alang sa pagtanom og lubi misaka og mga 6 porsyento kada tuig atol sa dekada 1960 ug 1970, usa ka tubag sa pag-ubos sa bili sa [[Piso sa Pilipinas|peso sa Pilipinas]] (PHP) niadtong 1962 ug 1970 ug sa nagkataas nga panginahanglan sa kalibutan. Agig tubag sa merkado sa kalibutan, gidasig sa gobyerno sa Pilipinas ang pagproseso sa kopra sa lokal ug naghatag og mga insentibo sa pamuhunan aron madugangan ang pagtukod og mga galingan sa lana sa lubi. Ang gidaghanon sa mga galingan misaka gikan sa 28 niadtong 1968 ngadto sa 62 niadtong 1979, nga nagmugna og dakong sobra nga kapasidad. Ang sitwasyon gipasamot sa pagkunhod sa ani tungod sa pagkatigulang sa mga punoan sa lubi sa pipila ka mga rehiyon. Niadtong 1973, ang rehimeng martial law naghiusa sa tanang operasyon sa gobyerno nga may kalabotan sa lubi sulod sa usa ka ahensya, ang [[Philippine Coconut Authority]] (PCA). Ang PCA gihatagan og gahom sa pagkolekta og buhis nga P0.55 kada 100 ka kilo sa pagbaligya og kopra nga gamiton sa pagpalig-on sa presyo sa mga produkto nga gikan sa lubi, ilabina ang lana sa pagluto. Niadtong 1974, gimugna sa gobyerno ang Coconut Industry Development Fund (CIDF) aron pondohan ang pagpalambo sa usa ka hybrid nga punoan sa lubi. Aron pondohan ang proyekto, ang buhis gipataas ngadto sa P20. Niadtong 1974 usab, ang mga magtatanom og lubi, nga gipangulohan sa Coconut Producers Federation (Cocofed), usa ka organisasyon sa dagkong mga magtatanom, mikontrol sa PCA governing board. Niadtong 1975, ang PCA nakapalit og bangko, nga giilisan og ngalan ngadto sa United Coconut Planters Bank, aron matubag ang mga panginahanglan sa mga mag-uuma og lubi, ug ang direktor sa PCA, [[Eduardo Cojuangco|si Eduardo Cojuangco]], usa ka kauban sa negosyo ni [[Ferdinand Marcos|Marcos]], nahimong presidente niini. Ang mga buhis nga gikolekta sa PCA gibutang sa bangko, sa sinugdanan walay interes. Niadtong 1978, ang [[United Coconut Planters Bank]] gihatagan og legal nga awtoridad sa pagpalit og mga galingan sa lubi, kuno isip usa ka lakang aron masulbad ang sobra nga kapasidad sa industriya. Sa samang higayon, ang mga galingan nga wala gipanag-iya sa mga mag-uuma sa lubi—nga mao, ang mga miyembro sa Cocofed o mga entidad nga gikontrol niini pinaagi sa PCA—gibalibaran sa mga bayad sa subsidy aron mabayran ang mga kontrol sa presyo sa mga produkto sa konsumidor nga hinimo gikan sa lubi. Sa sayong bahin sa 1980, gitaho sa prensa sa Pilipinas nga ang United Coconut Oil Mills, usa ka kompanya nga gipanag-iya sa PCA, ug ang presidente niini, [[Danding Cojuangco|si Cojuangco]], nagkontrolar sa 80 porsyento sa kapasidad sa paggaling sa lana sa Pilipinas. <ref name="LOC">{{Cite encyclopedia}}</ref> Si Ministro sa Depensa [[Juan Ponce Enrile|nga si Juan Ponce Enrile]] adunay usab kusog nga impluwensya sa industriya isip tsirman sa United Coconut Planters Bank ug United Coconut Oil Mills ug honorary chairman sa Cocofed. Usa ka industriya nga gilangkoban sa mga 0.5 milyon nga mga mag-uuma ug 14,000 ka mga negosyante, sa sayong bahin sa dekada 1980, hingpit nga monopolyo. Sa prinsipyo, ang mga mag-uuma sa lubi mao ang mga benepisyaryo sa buhis, nga tali sa Marso 1977 ug Septyembre 1981 nagpabilin sa P76 matag 100 ka kilo. Ang mga contingent benefits naglakip sa life insurance, educational scholarships, ug subsidy sa cooking oil, apan pipila ra ang aktuwal nga nakabenepisyo. Ang tumong sa programa sa pagtanom pag-usab, nga gikontrolar ni Cojuangco, mao ang pag-ilis sa nagkatigulang nga mga punoan sa lubi og hybrid sa Malaysian dwarf ug West African tall nga mga klase. <ref name="LOC2">{{Cite encyclopedia}}</ref> Ang bag-ong mga palma moprodyus og lima ka pilo sa gibug-aton kada tuig sa kasamtangang mga kahoy. Ang target nga pagtanom pag-usab og 60,000 ka mga kahoy kada tuig wala makab-ot. Niadtong 1983, 25 ngadto sa 30 porsyento sa mga punoan sa lubi ang gibanabana nga labing menos 60 ka tuig ang edad; sa 1988, ang proporsyon misaka ngadto sa tali sa 35 ug 40 porsyento. Sa dihang nagsugod pag-ubos ang presyo sa lubi sa sayong bahin sa dekada 1980, misaka ang presyur aron usbon ang istruktura sa industriya. Niadtong 1985, ang gobyerno sa Pilipinas miuyon sa pagbungkag sa United Coconut Oil Mills isip kabahin sa usa ka kasabutan uban sa IMF aron matabangan ang ekonomiya sa Pilipinas. Sa ulahi niadtong 1988, ang balaod sa Estados Unidos nga nagmando sa mga pagkaon nga naggamit ug tropikal nga mga lana nga markahan nga nagpakita nga ang saturated fat content adunay negatibo nga epekto sa usa ka industriya nga naglisod na ug nakahatag ug mga protesta gikan sa mga mag-uuma sa lubi nga ang susamang mga kinahanglanon wala gipahamtang sa mga lana nga gihimo sa kasarangang klima. Pag-abot sa 1995, ang produksiyon sa lubi sa [[Pilipinas]] nakasinati og 6.5% nga tinuig nga pagtubo ug sa ulahi milabaw [[Indonesia|sa Indonesia]] sa kinatibuk-ang produksiyon sa kalibutan. Niadtong 2013, atol sa [[Bagyong Yolanda|Bagyong Haiyan]] (nailhan nga Super Typhoon Yolanda sa Pilipinas), mga 44 milyon nga punoan sa lubi ang nadaot, nga nakaapekto sa 1 milyon nga mga mag-uuma sa lubi sa Pilipinas. Gikan sa 2011 hangtod 2018, ang produksiyon sa lubi ug uban pang mga pananom mikunhod sa Sidlakang Kabisay-an, usa sa mga rehiyon nga nanguna sa produksiyon sa lubi. Miubos og 33% ang produksiyon sa lubi sa Sidlakang Kabisay-an niadtong 2017. === Galeriya === <gallery widths="140" heights="140" perrow="6"> Payl:5620Farm_Ready_Seedling_Facility_East_West_Seed_Philippines_03.jpg Payl:5904Farm_Ready_Seedling_Facility_East_West_Seed_Philippines_15.jpg Payl:5620Farm_Ready_Seedling_Facility_East_West_Seed_Philippines_30.jpg Payl:5820Farm_Ready_Seedling_Facility_East_West_Seed_Philippines_22.jpg Payl:Coconut_palm_trees_on_the_beach_of_Sabang,_Palawan,_Philippines.jpg Payl:Coconut_production_in_the_Philippines4.jpg|alt=Coconut crafts|[[Crafts|Mga hinimo]] [[lubi|sa lubi]] </gallery> ==== Tan-awa usab ==== * [[Agriculture in the Philippines|Agrikultura sa Pilipinas]] * [[Coco Levy Fund scam|Pagpangilad sa Coco Levy Fund]] == Mga Reperensya == 4ow7g3o8tn1zs3n68r2qsyvmyc6tq7q 0 11355370 37025827 2026-08-13T03:51:54Z IndayLiburan 125259 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1342492831|Iwaak language]]" 37025827 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Iwaak|altname=I-wak|state=[[Philippines]]|region=[[Luzon]]|ethnicity=|speakers=3,300|date=2000|ref=e18|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|iso3=iwk|glotto=iwak1237|glottorefname=I-Wak|map=Iwaak_language_map.png|mapcaption=Area where Iwaak is spoken according to ''Ethnologue''}}'''Ang Iwaak''' (gisulat usab nga '''I-wak''' o '''I'wak''') maoy usa ka pinulongan sa Habagatang-Sentral nga Cordillera nga gisulti sa halos 3,300 ka mga tawo sa palibot sa kabukiran [[Cordillera Central Mountains|sa Cordillera Central]] sa [[Luzon]] sa [[Pilipinas]] . Ang pinulongang Iwaak kay usa ka Nuclear Southern Cordilleran nga lengguwahe nga suod nga kadugtong sa [[Pinulongang Ibaloi|Ibaloi]], Kalanguya, ug Karao. Sumala sa ''Ethnologue'', sa silangang lungsod [[Itogon|sa Itogon]], [[Benguet|Lalawigan sa Benguet]], ang I-wak gisulti sa Tojongan, Bakes, Lebeng, Domolpos, Bujasjas, ug Kayo-ko nga mga baryo. Gisulti usab kini sa baryo Salaksak, lungsod [[Kayapa|sa Kayapa]], [[Nueva Vizcaya|Lalawigan sa Nueva Vizcaya]]. == Mga Reperensya == {{Reflist}} nefu08b75tse6bphftwlkb8tgli2dxq 37025828 37025827 2026-08-13T03:52:19Z IndayLiburan 125259 37025828 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Iwaak|altname=I-wak|state=[[Philippines]]|region=[[Luzon]]|ethnicity=|speakers=3,300|date=2000|ref=e18|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|iso3=iwk|glotto=iwak1237|glottorefname=I-Wak|map=Iwaak_language_map.png|mapcaption=Area where Iwaak is spoken according to ''Ethnologue''}}'''Ang Iwaak''' (gisulat usab nga '''I-wak''' o '''I'wak''') maoy usa ka pinulongan sa Habagatang-Sentral nga Cordillera nga gisulti sa halos 3,300 ka mga tawo sa palibot sa kabukiran [[Cordillera Central Mountains|sa Cordillera Central]] sa [[Luzon]] sa [[Pilipinas]] . Ang pinulongang Iwaak kay usa ka Nuclear Southern Cordilleran nga lengguwahe nga suod nga kadugtong sa [[Pinulongang Ibaloi|Ibaloi]], Kalanguya, ug Karao. Sumala sa ''Ethnologue'', sa silangang lungsod [[Itogon|sa Itogon]], [[Benguet|Lalawigan sa Benguet]], ang I-wak gisulti sa Tojongan, Bakes, Lebeng, Domolpos, Bujasjas, ug Kayo-ko nga mga baryo. Gisulti usab kini sa baryo Salaksak, lungsod [[Kayapa|sa Kayapa]], [[Nueva Vizcaya|Lalawigan sa Nueva Vizcaya]]. == Mga Reperensya == {{Reflist}} ch1dpbqkxcfb8sgkn1wrwog7uccr9k6 37025829 37025828 2026-08-13T03:52:36Z IndayLiburan 125259 37025829 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Iwaak|altname=I-wak|state=[[Philippines]]|region=[[Luzon]]|ethnicity=|speakers=3,300|date=2000|ref=e18|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|iso3=iwk|glotto=iwak1237|glottorefname=I-Wak|map=Iwaak_language_map.png|mapcaption=Area where Iwaak is spoken according to ''Ethnologue''}}'''Ang Iwaak''' (gisulat usab nga '''I-wak''' o '''I'wak''') maoy usa ka pinulongan sa Habagatang-Sentral nga Cordillera nga gisulti sa halos 3,300 ka mga tawo sa palibot sa kabukiran [[Cordillera Central Mountains|sa Cordillera Central]] sa [[Luzon]] sa [[Pilipinas]] . Ang pinulongang Iwaak kay usa ka Nuclear Southern Cordilleran nga lengguwahe nga suod nga kadugtong sa [[Pinulongang Ibaloi|Ibaloi]], Kalanguya, ug Karao. Sumala sa ''Ethnologue'', sa silangang lungsod [[Itogon|sa Itogon]], [[Benguet|Lalawigan sa Benguet]], ang I-wak gisulti sa Tojongan, Bakes, Lebeng, Domolpos, Bujasjas, ug Kayo-ko nga mga baryo. Gisulti usab kini sa baryo Salaksak, lungsod [[Kayapa|sa Kayapa]], [[Nueva Vizcaya|Lalawigan sa Nueva Vizcaya]]. == Mga Reperensya == {{Reflist}} 7yq0kimk6o38q0atqgl4ke7kh8qard5 37025831 37025829 2026-08-13T03:52:49Z IndayLiburan 125259 37025831 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Iwaak|altname=I-wak|state=[[Philippines]]|region=[[Luzon]]|ethnicity=|speakers=3,300|date=2000|ref=e18|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|iso3=iwk|glotto=iwak1237|glottorefname=I-Wak|map=Iwaak_language_map.png|mapcaption=Area where Iwaak is spoken according to ''Ethnologue''}}'''Ang Iwaak''' (gisulat usab nga '''I-wak''' o '''I'wak''') maoy usa ka pinulongan sa Habagatang-Sentral nga Cordillera nga gisulti sa halos 3,300 ka mga tawo sa palibot sa kabukiran [[Cordillera Central Mountains|sa Cordillera Central]] sa [[Luzon]] sa [[Pilipinas]] . Ang pinulongang Iwaak kay usa ka Nuclear Southern Cordilleran nga lengguwahe nga suod nga kadugtong sa [[Pinulongang Ibaloi|Ibaloi]], Kalanguya, ug Karao. Sumala sa ''Ethnologue'', sa silangang lungsod [[Itogon|sa Itogon]], [[Benguet|Lalawigan sa Benguet]], ang I-wak gisulti sa Tojongan, Bakes, Lebeng, Domolpos, Bujasjas, ug Kayo-ko nga mga baryo. Gisulti usab kini sa baryo Salaksak, lungsod [[Kayapa|sa Kayapa]], [[Nueva Vizcaya|Lalawigan sa Nueva Vizcaya]]. == Mga Reperensya == {{Reflist}} 1icu33rsl1sovnowu3bsjgs1owtroz2 37025832 37025831 2026-08-13T03:53:15Z IndayLiburan 125259 naa lang gamayng kausaban 37025832 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Iwaak|altname=I-wak|state=[[Philippines]]|region=[[Luzon]]|ethnicity=|speakers=3,300|date=2000|ref=e18|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|iso3=iwk|glotto=iwak1237|glottorefname=I-Wak|map=Iwaak_language_map.png|mapcaption=Area where Iwaak is spoken according to ''Ethnologue''}}'''Ang Iwaak''' (gisulat usab nga '''I-wak''' o '''I'wak''') maoy usa ka pinulongan sa Habagatang-Sentral nga Cordillera nga gisulti sa halos 3,300 ka mga tawo sa palibot sa kabukiran [[Cordillera Central Mountains|sa Cordillera Central]] sa [[Luzon]] sa [[Pilipinas]] . Ang pinulongang Iwaak kay usa ka Nuclear Southern Cordilleran nga lengguwahe nga suod nga kadugtong sa [[Pinulongang Ibaloi|Ibaloi]], Kalanguya, ug Karao. Sumala sa ''Ethnologue'', sa silangang lungsod [[Itogon|sa Itogon]], [[Benguet|Lalawigan sa Benguet]], ang I-wak gisulti sa Tojongan, Bakes, Lebeng, Domolpos, Bujasjas, ug Kayo-ko nga mga baryo. Gisulti usab kini sa baryo Salaksak, lungsod [[Kayapa|sa Kayapa]], [[Nueva Vizcaya|Lalawigan sa Nueva Vizcaya]]. == Mga Reperensya == {{Reflist}} 2wqb1b07w3me5y2ovful9w08jamhmfr 0 11355371 37025833 2026-08-13T03:53:55Z ~2026-44516-37 147515 Created page with "{{Taxobox | name = Tyto longimembris | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN> | image = Tyto longimembris from Gould, Birds of Asia.jpg | image_caption = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Strigiformes]] | familia = [[Tytonidae]] | genus = [[Tyto]] | species = '''T. longimembris''' | binomial = ''Tyto longimembris'' | binomial_authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]],..." 37025833 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Tyto longimembris | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN> | image = Tyto longimembris from Gould, Birds of Asia.jpg | image_caption = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Strigiformes]] | familia = [[Tytonidae]] | genus = [[Tyto]] | species = '''T. longimembris''' | binomial = ''Tyto longimembris'' | binomial_authority = ([[Thomas C. Jerdon|Jerdon]], 1839) | synonyms = }} Kaliwatan sa [[mangak]] ang '''''Tyto longimembris'''''. Una ning gihulagway ni Thomas C. Jerdon ni adtong 1839. Ang ''Tyto longimembris'' sakop sa kahenera nga [[Tyto]], ug kabanay nga [[Tytonidae]]. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa kinaminosang kalabotan. Kasagaran sila mokaon og gagmay nga mga ilaga. {{saha}} [[Kategoriya:Tyto]] [[Kategoriya:Tytonidae]] r74zd1e7aql0rxtvdvtgub3olc5cbkl 0 11355372 37025836 2026-08-13T05:34:39Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360731299|Sarimanok]]" 37025836 wikitext text/x-wiki [[Payl:Mindanao_Bangsamoro_Islamic_Art_-_24556180573.jpg|thumb| Usa ka kinulit nga ''sarimanok'']] irts17xh7nth1w9crwsn9unbat761nj 37025838 37025836 2026-08-13T05:39:44Z JoyiCPH 147101 Description 37025838 wikitext text/x-wiki Ang '''Sarimanok''' (Paglitok: sá·ri·ma·nók), nailhan usab nga '''papanok''' sa iyang feminine nga porma, maoy usa ka maalamat nga langgam sa [[Maranaw|mga Maranao]], nga naggikan sa [[Mindanao]], usa ka isla sa [[Pilipinas]], ug kabahin sa [[Philippine mythology|mitolohiya sa Pilipinas]] . Kini gikan sa mga pulong ''nga sari'' ug ''manok'' . ''Ang Sari'' nagkahulogan og "nagkalainlain" o "nagkalainlain", samtang ''ang manok'' sa sinugdanan nagkahulogan og "langgam" sumala sa gipamatud-an sa unang mga tinubdan sa kolonyal nga Espanyol, apan sa ngadtongadto nagpasabot na lang og "manok", nga mao ang pagsabot niini karon (ie ang binuhat usa ka "langgam/manok nga lain-laing kolor"). === Deskripsyon === Ang Sarimanok usa ka maalamat nga langgam nga nahimong simbolo sa arte sa Maranao. Kini gihulagway isip usa ka langgam nga adunay mga pako nga kolor kolor ug ikog nga may balhibo, nga naggunit og isda sa iyang sungo o kuko. Ang ulo gidekorasyonan pag-ayo sa mga disenyo nga linukot, dahon, ug espiral. Giingon nga kini simbolo sa maayong kapalaran. === Sinugdanan === [[Payl:Mindanao_Bangsamoro_Islamic_Art_-_24556180573.jpg|thumb| Usa ka kinulit nga ''sarimanok'']]Ang Sarimanok gikuha gikan sa totem nga langgam sa mga Maranao, nga gitawag og ''Itotoro'' . Sumala sa mga Maranao, ang ''Itotoro'' usa ka medium ngadto sa kalibutan sa mga espiritu pinaagi sa dili makita nga kaluha nga langgam nga gitawag og ''Inikadowa''. Sumala sa ulahing sugilanon [[Islam|sa Islam]], [[Mahoma|si Muhammad]] nakakita og usa ka [[Gallus gallus domesticus|sunoy]] sa una sa pito ka langit. Dako kaayo ang langgam nga ang tumoy niini nakaabot sa ikaduhang langit. Ang uwak niini nakapukaw sa tanang buhing binuhat gawas sa tawo. Ang [[Day of Resurrection|Adlaw sa Pagkabanhaw]] moabot inig undang na sa pagtuktugaok niining langitnong manok. === Kahulugan sa kultura === [[Payl:Aliwan_2019.jpg|right|thumb|Sarimanok inspired costume sa Aliwan 2019]] Sumala sa tradisyon, ang sarimanok dili gyud ipakita sa iyang kaugalingon. Kinahanglan kini ipakita uban sa hugpong sa mga bandila, mga estandarte, ug mga vexilloid. Sa pagkakaron, dili kini hingpit nga tinuod; ang sarimanok mahimong ibutang sa ibabaw sa payong sa usa ka Sultan o dignitaryo, ug usab, gigamit kini sa [[Mindanao State University]] alang sa mga graduation exercises human sa dili tradisyonal nga paggamit. Gigamit [[Abdulmari Asia Imao|ni Abdulmari Asia Imao,]] [[National Artists of the Philippines|ang Nasudnong Artista sa Pilipinas]] para sa Sining Biswal, ang Sarimanok isip motif sa pipila sa iyang mga obra maestra nga nakatabang sa pagpasikat sa maong binuhat. Ang selyo sa [[Far Eastern University]] nagdala sa FEU Coat of Arms ug sa motif nga sarimanok. Ang eskudo sa FEU gilangkoban sa walo ka tumoy nga bulawan nga bituon nga nagrepresentar sa unang walo ka pangunang disiplina sa FEU. Ang sarimanok usa ka maalamat nga langgam nga puno sa kolor nga nagpakita sa nasyonalistikong espiritu nga maoy pundasyon sa unibersidad. Gusto sa unibersidad nga adunay Filipino touch sa tanan tungod kay usa sila sa mga unang unibersidad sa Pilipinas nga gitukod sa usa ka Pilipino, si Dr. [[Nicanor Reyes, Sr.]] <ref>Tambayan, The Official Magazine of the FEU Advocate, March 2012, Vol.8</ref> Gigamit sa [[ABS-CBN|ABS-CBN,]] ang network sa telebisyon sa Pilipinas, ang Sarimanok sa 1993 [[Station identification|station ID]] sa network ug nagsilbing mascot sa network gikan sa 1993 hangtod 2000. Una kining gigamit atol sa mga color broadcast niini niadtong Nobyembre 1966, susama sa kung giunsa paghimo [[NBC|sa NBC]] sa Estados Unidos ang ilang labing bantog nga simbolo niadtong 1956 alang sa mga color broadcast niini: ang [[Logo of NBC|peacock]], nga nagpabilin nga opisyal nga logo sa kompanya hangtod karon. Ang Sarimanok gigamit pag-usab niadtong 2004 sa mga plug sa mga rehiyonal nga sibya niini. Ang ABS-CBN News Channel orihinal usab nga gilunsad isip Sarimanok News Channel niadtong 1996 ug gigamit ang ngalan hangtod sa 1999. Ang float nga gisalmot sa Pilipinas sa 1998 [[Rose Parade|Tournament of Roses Parade]] nagpakita sa usa ka higanteng 55-ka-tiil nga Sarimanok nga nakadaog usab sa pasidungog nga "Most Beautiful Float from Outside the USA”. Ang Sarimanok mao usab ang logo sa [[Spirit of Manila Airlines]], usa ka mubo nga panahon nga airline nga milungtad lamang gikan sa 2011 hangtod 2012. === Tan-awa usab === * [[List of Philippine mythological creatures|Talaan sa mga binuhat sa mitolohiya sa Pilipinas]] ** [[Minokawa]] ** [[Garuda]] ** [[Ibong Adarna]] * [[Fenghuang]] * [[Simorq|Simurgh]] * [[Phoenix (mythology)|Phoenix]] * [[Bar Juchne]] * [[Okir]] * [[Sarimanok (vinta)]] == Mga Reperensya == c6ed8u1bjhkv8tqdn5zqz5z04b3ce95 0 11355373 37025839 2026-08-13T05:48:07Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364157895|Catálogo alfabético de apellidos]]" 37025839 wikitext text/x-wiki Ang Catálogo alfabético de apellidos (Iningles: Alphabetical Catalog of Surnames; Filipino: Alpabetikong Katalogo ng mga apelyido) maoy libro sa mga apelyido sa Pilipinas ug ubang mga isla sa Spanish East Indies nga gimantala sa tunga-tunga sa ika-19 nga siglo. Kadto maoy tubag sa usa ka Espanyol nga kolonyal nga dekreto nga nagtukod sa pag-apod-apod sa mga Espanyol nga mga ngalan sa pamilya ug lokal nga mga apelyido sa mga kolonyal nga sakop nga walay una nga apelyido. Kini usab ang hinungdan sa mga Pilipino nga nag-ambit sa pipila ka parehas nga apelyido sa daghang mga Espanyol ug uban pang mga Hispanic nga mga nasud. rnqxlptbt1u1ppmg0sv8bt2qka7w31z 37025840 37025839 2026-08-13T05:51:05Z QueenCityCebu 123067 Description 37025840 wikitext text/x-wiki Ang Catálogo alfabético de apellidos (Iningles: Alphabetical Catalog of Surnames; Filipino: Alpabetikong Katalogo ng mga apelyido) maoy libro sa mga apelyido sa Pilipinas ug ubang mga isla sa Spanish East Indies nga gimantala sa tunga-tunga sa ika-19 nga siglo. Kadto maoy tubag sa usa ka Espanyol nga kolonyal nga dekreto nga nagtukod sa pag-apod-apod sa mga Espanyol nga mga ngalan sa pamilya ug lokal nga mga apelyido sa mga kolonyal nga sakop nga walay una nga apelyido. Kini usab ang hinungdan sa mga Pilipino nga nag-ambit sa pipila ka parehas nga apelyido sa daghang mga Espanyol ug uban pang mga Hispanic nga mga nasud. Ang libro gihimo human ang gobernador-heneral sa Espanya nga [[Narciso Clavería y Zaldúa|si Narciso Clavería y Zaldúa]] nagpagawas ug mando niadtong Nobyembre 21, 1849, aron matubag ang kakulang sa usa ka estandard nga kombensiyon sa pagngalan. Ang mga bag-ong Kristiyanong Pilipino kanunay nga mipili sa mga apelyido nga karon kaylap na nila ni ''de los Santos'', ''de la Cruz'', ''del Rosario'', ug ''Bautista'' tungod sa [[Tinuohan sa Pilipinas|relihiyosong]] mga hinungdan; ang uban mas gusto ang mga ngalan sa iladong lokal nga mga magmamando sama ni [[Rajah Lakandula|Lacandola]]. Aron mas mokomplikado pa ang mga butang, ang mga kalainan sama sa mga membro sa pamilya nga naggunit og lain-laing apelyido makababag sa pipila ka mga kalihokan sa kolonyal nga gobyerno sama sa pagkuha og [[Census|sensus]] ug pagkolekta sa buhis. === Pagsabwag sa mga apelyido === Subay sa mando, usa ka kopya sa katalogo, nga adunay 61,000 ka apelyido, ang ipang-apod-apod ngadto sa mga pangulo sa probinsya sa kapupud-an. Gikan didto, usa ka piho nga gidaghanon sa mga apelyido, base sa populasyon, ang gipadala ngadto sa [[Priest|kura]] [[Parish|paroko]] sa matag [[Baranggay|barangay]]. Ang pangulo sa matag barangay, uban sa laing usa o duha ka opisyal sa lungsod, presente sa dihang ang amahan o ang labing tigulang nga tawo sa matag pamilya mopili og apelyido para sa iyang pamilya. Usa ra ka pamilya ang gihatag sa usa ka apelyido matag munisipyo aron makunhuran ang bisan unsang isyu bahin sa mga apelyido nga nalangkit sa usa ka etnikong kagikan o kaakibat nga grupo. Ang pagpakatap sa mga apelyido gibase usab sa gigikanan sa pamilya nga nakadawat. Pananglitan, ang mga apelyido nga nagsugod sa "A" giapod-apod sa mga kapital sa probinsya, ang mga apelyido nga "B" gihatag sa mga lungsod nga sekondarya, ug ang mga lungsod nga tertiary nakadawat og mga apelyido nga "C". Ang mga pamilya gihatagan sa mga apelyido o gihangyo sa pagpili gikan niini. Apan, daghang mga grupo ang wala na kinahanglana nga mopili og bag-ong mga apelyido: * Kadtong adunay apelyido nga gigamit kaniadto (lumad man o langyaw) nga naa na sa listahan o, kung wala sa listahan, wala gidili tungod sa etnikong gigikanan o kay komon ra kaayo. * Mga pamilyang migamit na og gidili nga apelyido apan makapamatuod nga gigamit sa ilang pamilya ang ngalan sulod sa labing menos upat ka sunod-sunod nga henerasyon. (Kadto ang mga ngalan nga gidili tungod kay kini komon ra kaayo, sama sa ''de los Santos'' o ''de la Cruz'' o tungod sa ubang mga hinungdan.) Ang mga ngalan nga Espanyol mao ang kadaghanan nga makita sa listahan sa mga lehitimong apelyido sa mga libro. Tungod sa kaylap nga pagpatuman sa mga apelyidong Kinatsila sa Pilipinas, ang usa ka apelyidong Kinatsila dili kinahanglan nga magpakita sa kagikan nga Kinatsila, nga mahimong makapalisod sa mga Pilipino sa pagsubay sa ilang kagikan. Ang mga apelyido gikan sa lumad nga lokal nga mga pinulongan gilista usab, lakip ang unang apelyido sa libro, ang Aacain. === Tan-awa usab === [[Filipino name|Ngalan nga Pilipino]] == Mga Reperensya == 20ledvkde455n9smogkikncmra6l674 37025841 37025840 2026-08-13T05:51:36Z QueenCityCebu 123067 /* Mga Reperensya */ 37025841 wikitext text/x-wiki Ang Catálogo alfabético de apellidos (Iningles: Alphabetical Catalog of Surnames; Filipino: Alpabetikong Katalogo ng mga apelyido) maoy libro sa mga apelyido sa Pilipinas ug ubang mga isla sa Spanish East Indies nga gimantala sa tunga-tunga sa ika-19 nga siglo. Kadto maoy tubag sa usa ka Espanyol nga kolonyal nga dekreto nga nagtukod sa pag-apod-apod sa mga Espanyol nga mga ngalan sa pamilya ug lokal nga mga apelyido sa mga kolonyal nga sakop nga walay una nga apelyido. Kini usab ang hinungdan sa mga Pilipino nga nag-ambit sa pipila ka parehas nga apelyido sa daghang mga Espanyol ug uban pang mga Hispanic nga mga nasud. Ang libro gihimo human ang gobernador-heneral sa Espanya nga [[Narciso Clavería y Zaldúa|si Narciso Clavería y Zaldúa]] nagpagawas ug mando niadtong Nobyembre 21, 1849, aron matubag ang kakulang sa usa ka estandard nga kombensiyon sa pagngalan. Ang mga bag-ong Kristiyanong Pilipino kanunay nga mipili sa mga apelyido nga karon kaylap na nila ni ''de los Santos'', ''de la Cruz'', ''del Rosario'', ug ''Bautista'' tungod sa [[Tinuohan sa Pilipinas|relihiyosong]] mga hinungdan; ang uban mas gusto ang mga ngalan sa iladong lokal nga mga magmamando sama ni [[Rajah Lakandula|Lacandola]]. Aron mas mokomplikado pa ang mga butang, ang mga kalainan sama sa mga membro sa pamilya nga naggunit og lain-laing apelyido makababag sa pipila ka mga kalihokan sa kolonyal nga gobyerno sama sa pagkuha og [[Census|sensus]] ug pagkolekta sa buhis. === Pagsabwag sa mga apelyido === Subay sa mando, usa ka kopya sa katalogo, nga adunay 61,000 ka apelyido, ang ipang-apod-apod ngadto sa mga pangulo sa probinsya sa kapupud-an. Gikan didto, usa ka piho nga gidaghanon sa mga apelyido, base sa populasyon, ang gipadala ngadto sa [[Priest|kura]] [[Parish|paroko]] sa matag [[Baranggay|barangay]]. Ang pangulo sa matag barangay, uban sa laing usa o duha ka opisyal sa lungsod, presente sa dihang ang amahan o ang labing tigulang nga tawo sa matag pamilya mopili og apelyido para sa iyang pamilya. Usa ra ka pamilya ang gihatag sa usa ka apelyido matag munisipyo aron makunhuran ang bisan unsang isyu bahin sa mga apelyido nga nalangkit sa usa ka etnikong kagikan o kaakibat nga grupo. Ang pagpakatap sa mga apelyido gibase usab sa gigikanan sa pamilya nga nakadawat. Pananglitan, ang mga apelyido nga nagsugod sa "A" giapod-apod sa mga kapital sa probinsya, ang mga apelyido nga "B" gihatag sa mga lungsod nga sekondarya, ug ang mga lungsod nga tertiary nakadawat og mga apelyido nga "C". Ang mga pamilya gihatagan sa mga apelyido o gihangyo sa pagpili gikan niini. Apan, daghang mga grupo ang wala na kinahanglana nga mopili og bag-ong mga apelyido: * Kadtong adunay apelyido nga gigamit kaniadto (lumad man o langyaw) nga naa na sa listahan o, kung wala sa listahan, wala gidili tungod sa etnikong gigikanan o kay komon ra kaayo. * Mga pamilyang migamit na og gidili nga apelyido apan makapamatuod nga gigamit sa ilang pamilya ang ngalan sulod sa labing menos upat ka sunod-sunod nga henerasyon. (Kadto ang mga ngalan nga gidili tungod kay kini komon ra kaayo, sama sa ''de los Santos'' o ''de la Cruz'' o tungod sa ubang mga hinungdan.) Ang mga ngalan nga Espanyol mao ang kadaghanan nga makita sa listahan sa mga lehitimong apelyido sa mga libro. Tungod sa kaylap nga pagpatuman sa mga apelyidong Kinatsila sa Pilipinas, ang usa ka apelyidong Kinatsila dili kinahanglan nga magpakita sa kagikan nga Kinatsila, nga mahimong makapalisod sa mga Pilipino sa pagsubay sa ilang kagikan. Ang mga apelyido gikan sa lumad nga lokal nga mga pinulongan gilista usab, lakip ang unang apelyido sa libro, ang Aacain. === Tan-awa usab === [[Filipino name|Ngalan nga Pilipino]] 0kglxcsn9sfyvjsea7m8vx3o8idm7ca 0 11355374 37025842 2026-08-13T05:57:31Z LJamesCPH 147097 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1295064427|Pakikisama]]" 37025842 wikitext text/x-wiki Ang '''''Pakikisama''''' usa ka konsepto sa sikolohiya sa kulturang [[Pilipino]] nga giisip nga usa ka mahinungdanong mithi sa katilingbanong Pilipino. Sa literal nga paghubad, ang *pakikisama* nagpasabot sa pagpakig-uban o pagpakig-uyon sa ubang mga tawo. Dugang pa, ang konsepto sa *pakikisama* sagad gihubad isip usa ka matang sa relasyon diin ang mga tawo nagpakita og pagkamahigalaon sa usag-usa.Gihulagway usab kini isip ang paghimo sa uban nga mobati nga giabi-abi, luwas, ug giatiman.[3] Ang pulong mismo nagpasabot sa kaandam nga mosunod sa desisyon sa kadaghanan aron makab-ot ang nagkahiusang desisyon sa mga miyembro sa grupo. kacr2tlvg0coxb625wv5v51r8owcl7x 37025843 37025842 2026-08-13T06:00:25Z LJamesCPH 147097 Description 37025843 wikitext text/x-wiki Ang '''''Pakikisama''''' usa ka konsepto sa sikolohiya sa kulturang [[Pilipino]] nga giisip nga usa ka mahinungdanong mithi sa katilingbanong Pilipino. Sa literal nga paghubad, ang *pakikisama* nagpasabot sa pagpakig-uban o pagpakig-uyon sa ubang mga tawo. Dugang pa, ang konsepto sa *pakikisama* sagad gihubad isip usa ka matang sa relasyon diin ang mga tawo nagpakita og pagkamahigalaon sa usag-usa.Gihulagway usab kini isip ang paghimo sa uban nga mobati nga giabi-abi, luwas, ug giatiman.[3] Ang pulong mismo nagpasabot sa kaandam nga mosunod sa desisyon sa kadaghanan aron makab-ot ang nagkahiusang desisyon sa mga miyembro sa grupo. Kini nga kinaiya kasagarang nalambigit sa panginahanglan sa mga Pilipino nga dawaton sa ilang mga kaedad, kay kon dili, makasinati sila og kaulaw tungod sa dili maayong pakig-uban sa uban. Ang pagsunod sa grupo nagpasabot sa pagka-sakop sa indibidwal sa kadaghanan ug nagpasiugda sa ilang kahimtang isip maayong kauban sa grupo mismo, nga naghimo niini nga konsepto nga usa sa labing nailhan ug gisunod nga mga kinaiya sa mga Pilipino sa tanang edad. === Kasaysayan === ''Ang Pakikisama'' unang namatikdan sa social scientist nga si Frank Lynch isip usa sa tulo ka importanteng sangkap—ang laing duha mao ang paggamit sa [[Euphemism|mga euphemism]] ug usa ka tigpataliwala—padulong sa pagdawat sa katilingban ug hapsay nga interpersonal nga relasyon taliwala sa mga Pilipino. Imbis nga hubaron kini sa literal nga kahulugan sa pagpadayon sa "maayong relasyon sa publiko", gipahayag ni Lynch kung giunsa kini mahimong mas susama sa usa ka buhat sa pagtugyan sa kaugalingon sa kabubut-on sa kadaghanan aron makab-ot ang usa ka hiniusa nga kasabutan. Pinaagi niining pag-uyon, ang usa ka tawo makahimo sa pagpresentar sa iyang kaugalingon isip usa ka maayong tawo ug makab-ot ang lebel sa pagdawat sa katilingban. [[Virgilio Enriquez|Si Virgilio Enriquez]], ang Amahan sa [[Filipino psychology|sikolohiyang Pilipino]], sa ulahi nagtuon sa psyche sa mga Pilipino sa paningkamot nga makabulag gikan sa interpretasyon sa Kasadpan sa katawhang Pilipino pinaagi sa pagtimbang-timbang niining mga mithi ug kinaiya pinaagi sa mga mata sa usa ka Pilipino. Dugang niyang gipatin-aw ang konsepto sa ''pakikisama'' pinaagi sa pagkutlo niini isip kabahin sa "surface values", nga mga bili nga dali ra mamatikdan sa mga tagagawas. Sa unang tan-aw, ang mga dili Pilipino mahimong motan-aw sa mga Pilipino nga mga conformative ug other-oriented nga grupo tungod sa pagkakita sa mga akomodative surface values ( ''pakisama'', ''hiya'' ug ''[[utang na loob]]'' ). Ang pagpasagad sa pagtan-aw niining mga mithi kalabot sa mga komprontatibong mithi sa ibabaw ( ''bahala na'', ''pakikibaka'', ug ''lakas ng loob'' ) nagpintal lamang sa hulagway sa masinugtanong mga Pilipino, nga kadaghanan gipadayon atol sa kolonyal nga pagmando. Dugang pa niini, gitumbok usab ni Enriquez ang lain-laing lebel ug paagi sa social interaction ngadto sa mga taga-gawas: pakikitungo, pakikisalamuha, pakikilahok, pakikibagay ug pakikisama. Kini nga kahikayan nagsugod sa ibabaw nga lebel sa pakiglambigit gikan sa sibilisasyon nga anaa sa pakikitungo ngadto sa pagdawat sa usa ka gipaambit nga identidad sulod sa grupo sa pakikisama, ug dugang nga mailhan pinaagi sa lain-laing mga hugpong sa mga pamatasan. === Kamahinungdanon sa kulturang Pilipino === Sa kinauyokan sa sikolohiyang Pilipino mao ang bili sa ''kapwa'', nga gihubit ni Enriquez isip usa ka gipaambit nga identidad o ang pagpaambit sa kaugalingon sa uban. Ang konsepto sa ''pakikisama'' kanunay nga gipasiugda sulod sa mga grupo sa kabatan-onan, mga trabahoan sa mga Pilipino, ug isip usa ka nasud mismo aron malikayan nga matawag nga usa ka ''mayabang'', o usa ka hambogiro nga indibidwal sulod sa grupo. Dugang pa, ang Pilipino kanunay nga makita nga usa ka tawo nga mahigalaon ug dali nga makig-uban, nga nagpasiugda sa kamahinungdanon sa pagkahimong usa ka indibidwal nga mahiligon sa sosyal nga mga kalihokan. Dugang pa niana, ang mga Pilipino kanunay nga mogamit og mga pulong nga nagtumong sa usa ka grupo sama sa "kami", "tayo", "amin", ug uban pang kolektibong mga pulong kung magsulti aron ipasiugda ang ilang panaghiusa sa grupo nga ilang giapilan. === Tan-awa usab === [[Utang na loob]] == Mga Reperensya == rtu9mk4rmd4ktwrqbpt4n9bt4ml1rg9 0 11355375 37025844 2026-08-13T06:10:23Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365936894|Breakdancing]]" 37025844 wikitext text/x-wiki [[Payl:The_guys_break_dancing_in_the_street_near_the_mall.webm|thumb| Pagpangguba sa kadalanan, 2013]] [[Payl:A_breakdancer_performing_in_Cologne,_2017_(2_of_2).jpg|thumb| Usa ka breakdancer nga nagtindog nga nagduko sa iyang ulo sa Cologne, Germany, 2017]] 64xc275iz7gkzfhjwo83mcvty4ess01 37025845 37025844 2026-08-13T06:16:35Z RizaCPH 128040 Description 37025845 wikitext text/x-wiki [[Payl:The_guys_break_dancing_in_the_street_near_the_mall.webm|thumb| Pagpangguba sa kadalanan, 2013]] [[Payl:A_breakdancer_performing_in_Cologne,_2017_(2_of_2).jpg|thumb| Usa ka breakdancer nga nagtindog nga nagduko sa iyang ulo sa Cologne, Germany, 2017]]'''Ang breakdancing''' o '''breaking''', nga gitawag usab nga '''b-boying''' (kung gihimo sa mga lalaki) o '''b-girling''' (kung gihimo sa mga babaye), usa ka estilo sa [[Street dance|sayaw sa kadalanan]] nga gipalambo sa [[African Americans|mga Aprikano-Amerikano]] ug [[Nuyorican|mga Puerto Rican]] sa [[The Bronx (kapital sa kondado sa Tinipong Bansa)|Bronx]] borough sa New York City. Ang breakdance gilangkoban sa upat ka klase sa paglihok— [[toprock]], [[Floorwork#B-boying|footwork]], [[Power move|power moves]], ug [[Freeze (b-boy move)|freezes]] —ug kasagaran gipares sa mga kanta nga adunay drum [[Break (music)|breaks]], labi na sa [[funk]], [[Soul music|soul]], ug [[hip-hop]] . Ang mga elemento sa modernong sayaw niini naggikan sa mga kabus nga batan-on sa New York atol sa dekada 1970 ug sayong bahin sa dekada 1980. Kini nalambigit sa pagkatawo sa hip-hop, kansang mga DJ nagpatugtog og mga kanta nga adunay ritmikong mga pahulay para sa mga mananayaw. Ang porma sa sayaw milapad sa tibuok kalibutan, uban sa nagkalain-laing mga organisasyon ug independente nga mga kompetisyon nga nagsuporta sa pagtubo niini. Ang breaking nahimong usa ka [[Breaking at the Summer Olympics|isport sa Olympics]] sa [[2024 Summer Olympics]] sa [[Paris]], <ref>{{Cite web}}</ref> sumala sa desisyon sa [[International Olympic Committee]] niadtong Disyembre 7, 2020, human sa usa ka sugyot sa [[World DanceSport Federation]]. === Terminolohiya === Ang breaking usahay gitawag nga "breaking", "b-boying", "b-girling", ug "breakdancing", apan daghan sa kultura ang dili mogamit sa "breakdancing." Nangatarungan sila nga ang orihinal nga mga practitioner sa sayaw migamit ''og breaking'', ug nga ang ''breakdance'' gigamit sa media aron i-komersyalisar ang sayaw. <ref name="dontcall">{{Cite web}}</ref> <ref name="freshest">{{Cite AV media}}</ref> <ref name="Cambridge">Johnson, Imani Kai. "Hip-Hop Dance." ''The Cambridge Companion to Hip-Hop''. Ed. Justin A. Williams. Cambridge: Cambridge University Press, 2015. 22–31.</ref> : 27 <ref>{{Cite web}}</ref> Apan, daghan gihapon ang naggamit sa "breakdancing" tungod sa pagkapopular niini. <ref>{{Cite web}}</ref> Ang breakdancing dili usab tukma nga gigamit isip usa ka [[Umbrella term|kinatibuk-ang termino]] aron ihulagway ang ubang mga estilo sa funk sama sa [[popping]] o [[Locking (dance)|locking]] . <ref name="best">{{Cite web}}</ref> <ref name="Schloss">{{Cite book}}</ref> <ref name="Cambridge" /> : 23 Ang mga dagkong kompetisyon sama sa [[Breaking at the 2024 Summer Olympics|The Olympics]], [[Red Bull BC One]], ug World Breaking Classic nagagamit sa terminong "breaking". Adunay ubay-ubay nga nagkasumpaki nga mga pagpasabut kung diin gikan ang termino nga "breaking". Usa sa labing komon mao nga kini nagtumong sa mga " [[Break (music)|break]] " sa tambol sa mga kanta nga kasagarang gi-loop sa breaking music. Apan, ang mga unang practitioner nag-ingon nga ang 'breaking' gikan sa usa ka slang nga termino nga gigamit sa mga Aprikano-Amerikano sa ulahing bahin sa 1960s ug sayong bahin sa 1970s. Sa The Freshest Kids, si DJ Kool Herc miingon: "Wala kini gikan sa mga 'break' sa musika. Gikan kini sa kamatuoran nga kining tawhana 'nabuak'—miabot siya sa punto nga dili na niya kaya. Nakasabot ka? Busa, gigamit lang namo ang maong pagpasobra sa maong termino diha sa sayaw." Daghang uban pang orihinal nga mga tigbungkag ang nagsuporta niining gigikanan sa termino. Ang mga termino nga "b-boy" ug "b-girl" gimugna ni DJ Kool Herc aron ihulagway ang mga mananayaw nga moadto sa iyang mga party. Kini nga mga termino nga sa ulahi mikaylap aron ihulagway ang mga breaker sa kinatibuk-an ug sa kadugayan aron ihulagway ang mga tawo nga naimpluwensyahan sa kultura sa hip hop. === Kasaysayan === [[Payl:Downrock.jpg|right|thumb|Usa ka breaker nga nagpraktis og [[downrock]] sa usa ka [[Dance studio|studio]] sa Moscow]] ==== Mga Impluwensya ==== Daghang elemento ang nabungkag dugay na sa wala pa ang dekada 1970. Si Michael Holman misulat nga ang mga sayaw sa Kasadpang Aprika nga gihimo sa mga ulipon, sama ni [[Juba Dance|Juba]], nagpaila sa cipher — usa ka sirkulo sa mga mananayaw diin ang matag mananayaw mopuli sa pagsayaw — ug usa ka malungtarong elemento sa kompetisyon ngadto sa sayong mga Aprikano-Amerikano nga sayaw. Human nagsugod pag-abot ang mga imigrante nga Irish sa Estados Unidos niadtong 1850s, gihiusa sa mga Aprikano-Amerikano ang sayaw nga Juba ug ang [[Irish Jig]] aron mapalambo [[Tap Dance|ang Tap Dance]] . Sumala ni Holman, ang Tap dance adunay "mga koneksyon sa tanang ubang mga sayaw nga sa kadugayan nahimong breaking." Sumala sa tigdukiduki sa sayaw nga si Harri Heinilä, "Klaro nga ang 'Breakdance' ug uban pang mga sayaw nga may kalabotan sa Hip Hop labing menos nahisama o napanunod gikan sa mga naunang sayaw sa mga Aprikano-Amerikano, nga gitawag nga jazz dance" Ang koneksyon sa jazz/tap gipamatud-an sa The Legendary Twins, mga unang breaker nga direktang nagkutlo sa mga jazz dance figure sama sa [[Nicholas Brothers]] isip inspirasyon sa ilang mga kalamboan ug gipasikat nga mga kalihukan sa jazz sama sa sweep. Sa dihang daghan sa mga unang Bronx breakers ang gihangyo sa pagngalan sa unang bboy, mitubag sila og " [[James Brown]] " Ang musika ug sayaw ni Brown mao ang ehemplo sa garbo sa mga itom, pagpahayag sa kaugalingon, ug pagkaindibidwal nga talagsaon sa mga pioneer sama ni Kool Herc. Sa mga interbyu, si Herc miingon nga "Naminaw ko og musikang Amerikano sa Jamaica ug ang akong paboritong artista mao si James Brown,". [[Capoeira|Ang Capoeira]] ug breaking adunay daghang mga lihok. Ang uban nag-angkon nga ang capoeira ug breaking adunay parehas nga gigikanan sa Africa, samtang ang uban nag-angkon nga direktang konektado. Apan, daghang mga sayo nga tigbungkag ang nanghimakak sa posibilidad sa direktang impluwensya. Tungod kay ang capoeira anaa na sa New York niining panahona, ang koneksyon nagpabilin nga dili klaro. [[Payl:Break_Dancer.jpg|thumb|Usa ka break dancer nga nagpasundayag sa entablado sa usa ka rap concert sa artist nga si [[Lecrae]] atol sa Alive Music Festival niadtong 2023.]] Ang mga unang nakaimpluwensya nila ni Richard "Crazy Legs" Colon ug Kenneth "Ken Swift" Gabbert naghisgot sa mga pelikulang James Brown ug Kung Fu (ilabi na ang mga pelikulang Bruce Lee). Daghan sa mga akrobatikong lihok, sama sa [[Flare (acrobatic move)|flare]], nagpakita og klarong koneksyon sa himnastiko. 6m7vstq5wot74j52e3taxfb1hz4sbis 0 11355376 37025847 2026-08-13T06:28:42Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364083927|Fernando Amorsolo]]" 37025847 wikitext text/x-wiki [[Payl:Fernando_Amorsolo_in_Madrid_1917.jpg|right|thumb| Ang batan-ong Fernando Amorsolo niadtong 1917]] [[Payl:Fernando_Amorsolo's_passport_application.jpg|left|thumb| Si Amorsolo sa iyang aplikasyon sa pasaporte sa US niadtong 1919]] [[Kategoriya:Mga namatay sa 1972]] [[Kategoriya:Mga natawo sa 1892]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] ffqddz9bc87rktcno7goxsrl3e41oo1 37025848 37025847 2026-08-13T06:59:04Z MaricrisCPH 147100 Description 37025848 wikitext text/x-wiki '''Si Fernand Amorsolo y Cueto''' (Mayo 30, 1892 – Abril 24, 1972) maoy usa ka portraitist ug pintor sa kabukiran sa Pilipinas. Gitawag nga "Grand Old Man of Philippine Art," siya ang pinakaunang giila nga [[National Artist of the Philippines|National Artist sa Pilipinas]] . Nailhan siya tungod sa iyang "pangunang paggamit sa impresyonistikong teknik" ingon man sa iyang kahanas sa paggamit sa suga ug backlighting sa iyang mga dibuho, "hinungdanon dili lamang sa pag-uswag sa arte sa Pilipinas apan lakip usab sa pagporma sa mga ideya sa [[Pilipino]] bahin sa kaugalingon ug identidad." === Sayong kinabuhi ug edukasyon === Si Fernando Amorsolo natawo niadtong Mayo 30, 1892, sa [[Gingharian sa Tondo|Manila]] Ang iyang mga ginikanan mao sila si Pedro Amorsolo ug Bonifacia Cueto. <ref name=":0">{{Cite web}}</ref> Dali ra nga nakakita og trabaho ang iyang amahan sa [[Daet|Daet, Camarines Norte]] pipila ka bulan human sa pagkatawo ni Fernando, ug ang pamilya nagpuyo didto hangtod namatay ang iyang amahan sa dihang 11 anyos pa lang si Amorsolo. Samtang nagtuon siya sa usa ka pampublikong eskwelahan sa Daet, gitudloan siya sa iyang mga ginikanan sa pagbasa ug pagsulat og Kinatsila sa balay. Human sa kamatayon sa iyang amahan, ang pamilya mibalik sa Manila, diin sila nagpuyo uban sa usa sa iyang mga uyoan, si Don [[Fabián de la Rosa]], ang ig-agaw sa iyang inahan, nga usa usab ka Pilipinong pintor. Sa edad nga 13, si Amorsolo nahimong aprentis ni De la Rosa, kinsa sa kadugayan nahimong tigpasiugda ug giya sa karera ni Amorsolo sa pagpintal. Niining panahona, ang inahan ni Amorsolo nagborda aron makakwarta, samtang si Amorsolo mitabang pinaagi sa pagbaligya og mga postcard nga water color sa usa ka lokal nga tindahan sa libro sa tag 10 [[Piso sa Pilipinas|sentimos]] matag usa. Ang iyang manghod nga lalaki, [[Pablo Amorsolo|si Pablo Amorsolo]], nahimo usab nga usa ka pintor. Ang unang kalampusan ni Amorsolo isip usa ka batan-ong pintor nahitabo niadtong 1908, sa dihang ang iyang dibuho ''nga Leyendo el periódico'' nakakuha sa ikaduhang pwesto sa ''Bazar Escolta'', usa ka kompetisyon nga giorganisar sa ''Asociacion Internacional de Artistas'' . Tali sa 1909 ug 1914, nagpalista siya sa Art School sa Liceo de Manila. Ang iyang labing talagsaong buhat isip estudyante sa ''Liceo'' mao ang iyang pagpintal sa usa ka batan-ong lalaki ug usa ka batan-ong babaye sa usa ka tanaman, nga nakadaog kaniya sa unang ganti sa eksibit sa eskwelahan sa arte atol sa iyang tuig sa gradwasyon.[[Payl:Fernando_Amorsolo_in_Madrid_1917.jpg|right|thumb| Ang batan-ong Fernando Amorsolo niadtong 1917]] [[Payl:Fernando_Amorsolo's_passport_application.jpg|left|thumb|Si Amorsolo sa iyang aplikasyon sa pasaporte sa US niadtong 1919]] Human sa iyang paggradwar sa ''Liceo'', misulod siya sa School of Fine Arts sa [[Unibersidad sa Pilipinas]], diin nagtudlo si De la Cruz niadtong panahona. Atol sa kolehiyo, ang nag-unang impluwensya ni Fernando Amorsolo mao ang Espanyol nga pintor sa korte nga si [[Diego Velázquez]], [[John Singer Sargent]], [[Anders Zorn]], [[Claude Monet]], [[Pierre-Auguste Renoir]], apan kasagaran sa iyang kontemporaryong Espanyol nga mga agalon nga [[Joaquín Sorolla Bastida|si Joaquín Sorolla Bastida]] ug [[Ignacio Zuloaga]] . Aron makakwarta sa panahon sa pagtungha, si Amorsolo miapil sa mga kompetisyon ug naghimog mga ilustrasyon para sa nagkalain-laing publikasyon sa Pilipinas, lakip ang unang nobela ni [[Severino Reyes]] sa pinulongang Tagalog, ''Parusa ng Diyos'' ("Silot sa Diyos"), [[Iñigo Ed. Regalado|Iñigo Ed.]] Ang ''Madaling Araw'' ni [[Iñigo Ed. Regalado|Regalado]] ("Kaadlawon"), ingon man mga ilustrasyon para sa mga edisyon sa ''[[Pasyon]]'' . Nigradwar si Amorsolo nga may mga medalya gikan sa Unibersidad sa Pilipinas niadtong 1914. === Karera === [[File:Antipolo_by_Fernando_Amorsolo.jpg|thumb|320x320px|''Antipolo'' ni Fernando Amorsolo, nga naghulagway sa mga Pilipino nga nagsaulog sa [[Our Lady of Peace and Good Voyage#Pilgrimage|tinuig nga panaw]] ngadto sa [[Antipolo]], uban sa [[Antipolo Cathedral|katedral]] sa wala pa ang Gubat nga gihulagway sa likod.]] Human sa iyang paggradwar sa Unibersidad sa Pilipinas, si Amorsolo nagtrabaho isip [[Technical drawing|draftsman]] sa Bureau of Public Works isip chief artist sa Pacific Commercial Company ug isip part-time instructor sa Unibersidad sa Pilipinas. Nagtudlo siya sa Unibersidad sulod sa 38 ka tuig, lakip ang 14 ka tuig isip direktor sa Departamento sa Arte. [[Payl:Fernando_Amorsolo_in_his_studio.jpg|right|thumb|Si Amorsolo sa iyang studio]] Human sa tulo ka tuig isip instruktor ug komersyal nga artista, si Amorsolo gihatagan og grant aron magtuon sa [[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando|Academia de San Fernando]] sa [[Madrid]], Espanya sa Pilipinong negosyante nga [[Enrique Zobel de Ayala|si Enrique Zóbel de Ayala]] . <ref name=":2">{{Cite web}}</ref> Sulod sa iyang pito ka bulan sa Espanya, si Amorsolo nagdrowing sa mga museyo ug sa mga kadalanan sa Madrid nga nag-eksperimento sa paggamit sa kahayag ug kolor. Pinaagi gihapon sa Zóbel grant, nakabiyahe usab si Amorsolo paingon sa New York City, <ref>Frank Castle, Castle Fine Arts, expert appraiser on the Antiques Roadshow, PBS, 2005 {{Webarchive}}</ref> diin iyang nasugatan ang postwar [[impressionism]] ug [[cubism]] nga nahimong dakong impluwensya sa iyang trabaho. [[Payl:Portrait_of_Victoria_Zóbel_de_Ayala_-_Fernando_Amorsolo.jpg|thumb|376x376px|Hulagway ni [[Zobel de Ayala|Victoria Zobel de Ayala]] sa umahan.]] Nagtukod si Amorsolo sa iyang kaugalingong studio pagbalik niya sa Manila ug nagpintal niadtong dekada 1920 ug 1930. Ang iyang ''Rice Planting'' (1922), nga makita sa mga poster ug mga brosyur sa turista, nahimong usa sa labing inila nga mga hulagway sa [[Commonwealth of the Philippines|Komonwelt sa Pilipinas]] . Sugod sa dekada 1930, ang mga buhat ni Amorsolo kaylap nga gipasundayag sa Pilipinas ug sa gawas sa nasud. Si Amorsolo gipangita sa mga impluwensyal nga Pilipino nga naglakip nila Luis Araneta, Antonio Araneta ug [[Jorge B. Vargas]]. Tungod sa iyang pagkapopular, si Amorsolo napugos sa pagkuhag litrato sa iyang mga buhat, pagpapilit ug pagbutang niini sa usa ka album nga nagtugot sa mga parokyano sa pagpili gikan niining katalogo sa iyang mga buhat. Gilikayan ni Amorsolo ang paghimo og eksaktong mga replika sa iyang mga tema nga talagsaon pinaagi sa paghimo pag-usab sa mga dibuho pinaagi sa pag-usab-usab sa pipila ka mga elemento. Ang iyang mga buhat sa ulahi migawas sa hapin ug mga panid sa mga libro sa mga bata, sa mga nobela, sa mga disenyo sa komersyo, sa mga kartun ug mga ilustrasyon para sa mga publikasyon sa Pilipinas sama sa ''The Independent'', ''Philippine Magazine'', ''Telembang'', ''El Renacimiento Filipino'', ug ''Excelsior'' . Nagserbisyo siya isip direktor sa Kolehiyo sa mga Maayong Sining sa Unibersidad sa Pilipinas gikan sa 1938 hangtod 1952. Atol sa dekada 1950 hangtod sa iyang kamatayon niadtong 1972, si Amorsolo nakahuman og aberids nga 10 ka mga dibuho kada bulan. Apan, sa iyang ulahing mga tuig, ang diabetes, katarata, arthritis, sakit sa ulo, pagkalipong ug ang kamatayon sa duha niya ka anak nga lalaki nakaapekto sa pagtuman sa iyang mga obra. Si Amorsolo gioperahan sa katarata sa dihang siya 70 anyos, usa ka operasyon nga wala makababag kaniya sa pagdrowing ug pagpintal. Si Amorsolo suod nga higala sa Pilipinong eskultor [[Guillermo Tolentino|nga si Guillermo Tolentino]], ang tigmugna sa monumento sa Pilipinong patriyot [[Andrés Bonifacio|nga si Andrés Bonifacio]] sa [[Caloocan]]. === Estilo ug mga teknik === [[File:Amorsolosketch.jpg|right|thumb|290x290px|Eskedyul sa usa ka babaye, kansang wala nahuman nga estilo nagrepresentar sa pag-eskedyul ni Amorsolo]] === Mga babaye ug mga talan-awon === Si Amorsolo, nga giila nga "Pinto sa Kahayag sa Adlaw sa Pilipinas," nailhan tungod sa iyang mga gidayandayanan nga talan-awon, <ref name="fih">"Fernando Amorsolo".</ref> nga kanunay naghulagway sa tradisyonal nga mga kostumbre, kultura, pista, ug mga trabaho sa mga Pilipino. Ang iyang mga buhat sa pastoral nagpresentar og "usa ka hinanduraw nga pagbati sa pagka-nasod sukwahi sa kolonyal nga pagmando sa Amerika" ug importante sa pagporma sa nasudnong identidad sa mga Pilipino. Naedukar siya sa [[Classicism|tradisyong Klasikal]] ug nagtumong sa "pag-abot sa iyang bersyon sa Pilipinas sa Griyegong mithi alang sa porma sa tawo." <ref name="benesa">Benesa, Leo.</ref> Sa iyang mga dibuho sa [[Filipina women|mga babayeng Pilipina]], gisalikway ni Amorsolo ang mga ideyal sa Kasadpan bahin sa katahom ug gipaboran ang mga ideyal sa mga Pilipino <ref name="Paras">Paras-Perez, Rodriguez (1992).</ref> ug ganahan siyang ibase ang mga nawong sa iyang mga ginsakpan sa mga miyembro sa iyang pamilya. <ref name="Sylvia">Amorsolo Lazo, Sylvia.</ref> "[Ang mga babaye nga akong gipintalan angay adunay] lingin nga nawong, dili ang pormang oval nga sagad natong makita sa mga mantalaan ug mga ilustrasyon sa magasin. Ang mga mata angay nga puno sa kinabuhi ug kahayag, dili ang matang nga daw nagdamgo o katulgon nga sagad makita sa mga Mongoloid. Ang ilong angay nga dili talinis apan lig-on ug tataw ang porma. ... Busa, ang sulundon nga katahom sa Pilipina dili kinahanglan nga puti ang kutis, ni itom-itom nga brown sama sa naandang dagway sa mga Malay, kondili limpyo o presko tan-awon ang panit—sama sa atong makita sa usa ka dalaga nga namula ang mga aping tungod sa kaulaw o kahinam." — Fernando Amorsolo Gigamit ni Amorsolo ang natural nga kahayag sa iyang mga dibuho ug gipalambo ang teknik [[Backlighting (lighting design)|sa backlighting]], [[Chiaroscuro|ang Chiaroscuro]], nga nahimong iyang artistikong trademark ug ang iyang pinakadakong kontribusyon sa pagpintal sa Pilipinas. Sa usa ka tipikal nga dibuho ni Amorsolo, ang mga pigura gi-outline batok sa usa ka kinaiya nga kahayag, ug ang kusog nga kahayag sa usa ka bahin sa kanbas nagpasiugda sa duol nga mga detalye. Ang kahayag sa adlaw sa Pilipinas usa ka kanunay nga bahin sa mga buhat ni Amorsolo; gituohan nga kausa ra siya nakapintal og talan-awon sa adlaw sa ting-ulan. Niadtong 2018, opisyal nga giila sa [[National Museum of the Philippines]] ang katapusang nailhan nga dibuho ni Amorsolo sa usa ka [[Unfinished creative work|wala pa nahuman nga mamugnaong buhat]] sa namatay nga si Florencia "Nena" Singson Gonzalez-Belo (Septiyembre 29, 1927-Mayo 11, 2016), asawa ni [[Enrique Belo]] ug inahan ni [[Vicki Belo]] . Kini gidonar sa biyuda ni Amorsolo nga si Maria del Carmen Amorsolo nga gikumpirma niadtong 2016 ni [[Araneta family|Judy Araneta Roxas]] . Dugang gikumpirma ni Vicki Bello nga ang 5 ka igsoong babaye sa iyang inahan adunay mga dibuho ni Amorsolo. Ang dibuho nagpabilin sa National Museum of the Philippines' Gallery VI sukad niadtong 2015. === Mga Sketch === Si Amorsolo usa ka walay hunong nga [[Sketch (drawing)|sketch]] artist, <ref name="Paras2">Paras-Perez, Rodriguez (1992).</ref> kanunay nga nagdrowing og mga sketch sa iyang balay, sa [[Parke Rizal|Luneta Park]], ug sa kabanikanhan. <ref name="Sylvia2">Amorsolo Lazo, Sylvia.</ref> Iyang gidrowing ang mga tawo nga iyang nakita sa iyang palibot, gikan sa mga mag-uuma hangtod sa mga taga-lungsod nga nag-atubang sa [[Pagpanakop sa mga Hapones sa Pilipinas|okupasyon sa mga Hapon]] . <ref name="Paras2" /> Ang mga impresyonistikong tendensiya ni Amorsolo, nga makita usab sa iyang mga dibuho, anaa sa kinapungkayan sa iyang mga sketch. <ref name="Paras2" /> Ang iyang mga pigura wala pa hingpit nga nahuman apan mga "sugyot" lamang sa imahe. <ref name="Paras2" /> [[Payl:Unfinished_Painting_by_Fernando_Armosolo.jpg|right|thumb|200x200px|Esketsa ni Florencia "Nena" Singson Gonzalez-Belo, asawa ni [[Enrique Belo]], inahan ni [[Vicki Belo]], kansang [[Unfinished creative work|wala pa nahuman nga estilo]] nagrepresentar sa pag-esketsa ni Amorsolo.]] === Historical paintings and portraits === Nagpintal usab si Amorsolo og serye sa mga makasaysayanong dibuho bahin sa mga panghitabo sa wala pa ang Kolonyalisasyon ug sa mga Espanyol. ''Ang Making of the [[Bangyaw sa Pilipinas|Philippine Flag]]'' ni Amorsolo, sa partikular, kaylap nga gipatik. Ang iyang akda ''nga Ang Unang Bautismo sa Pilipinas'' nanginahanglan ug daghang detalyadong mga dibuho ug mga dekolor nga pagtuon sa mga elemento niini. Kining nagkalain-laing mga elemento gipahimutang pag-ayo sa artista sa wala pa kini ibalhin ngadto sa katapusang canvas. Alang sa iyang paghulagway sa Pilipinas sa wala pa ang kolonyal ug ika-16 nga siglo, si Amorsolo migamit sa mga sinulat nga asoy ni [[Antonio Pigafetta]], uban pang magamit nga mga materyales sa pagbasa, ug mga biswal nga tinubdan. Mikonsulta siya sa mga iskolar sa Pilipinas niadtong panahona, sila si H. Pardo de Tavera ug [[Epifanio de los Santos]] . <ref name="Ocampo">Ocampo, Ambeth.</ref> Ang iyang mga buhat sa mga panahon sa kasaysayan, ilabina ang iyang labing bantogan nga buhat sa kulturang popular, ''ang Confeccion de la Standarte Nacionale'' o ''Paghimo sa Bandila sa Pilipinas'' niadtong 1955, kanunay nga gipakita sa mga komersyal nga produkto ug nahimong usa ka haligi sa kulturang popular sa mga Pilipino. Gipintalan usab ni Amorsolo ang mga hulagway sa lana sa [[Pamuno-Nasod sa Pilipinas|mga Presidente]] sama ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]], [[Manuel L. Quezon]], ug [[Elpidio Quirino]], ug uban pang mga prominenteng indibidwal sama nila Don Alfredo Jacób ug Doña Pura Garchitorena Toral sa [[Camarines Sur]] . Gipintalan usab niya ang hulagway sa kasal nila ni Don [[Mariano Garchitorena]] ug Doña Caridad Pamintuan sa [[Pampanga]]. Naghimo usab siyag hulagway ni [[Senate of the United States|Senador]] [[Warren Grant Magnuson]] (1905–1989), sa [[Democratic Party (United States)|Partidong Demokratiko]] gikan sa Washington, diin ginganlan ang [[Warren G. Magnuson Health Sciences Building]] sa Unibersidad sa Washington, ug ang Warren G. Magnuson Clinical Center sa [[National Institutes of Health]] sa Bethesda, [[Maryland (estado)|Maryland]]. [[File:FernandoAmorsoloDefendingWomanHonor1a.jpg|right|thumb|343x343px|Detalye gikan sa 1945 ''nga Depensa sa Kadungganan sa Babayeng Pilipina'' ni Fernando Amorsolo, nga maoy representante sa mga dibuho sa panahon sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan ni Amorsolo. Dinhi, usa ka Pilipina ang nanalipod sa usa ka babaye, nga iyang asawa o anak, gikan sa paglugos sa usa ka wala mailhing sundalong Hapon. Matikdi ang kalo sa militar sa Hapon sa tiil sa lalaki]] === Mga obra sa panahon sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan === Human sa pagsugod sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan, ang tipikal nga mga talan-awon sa pastoral ni Amorsolo gipulihan sa mga hulagway sa usa ka nasod nga naguba sa gubat. Atol sa pag-okupar sa mga Hapon sa Pilipinas atol sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan, si Amorsolo nagpalabay sa iyang mga adlaw sa iyang balay duol sa [[Garrison|garison]] sa mga Hapon, diin siya nagdrowing og mga eksena sa gubat gikan sa mga bintana o atop sa balay. <ref name="Sylvia3">Amorsolo Lazo, Sylvia.</ref> Atol sa gubat, iyang gidokumento ang pagkaguba sa daghang mga landmark sa Manila ug ang kasakit, trahedya ug kamatayon nga nasinati sa mga Pilipino, uban sa iyang mga sakop nga naglakip sa "mga babaye nga nagbangotan sa ilang namatay nga mga bana, mga file sa mga tawo nga adunay mga kariton ug mga hinimo-himo nga bag nga mibiya sa usa ka ngitngit nga nagdilaab nga siyudad nga napuno sa pula tungod sa kalayo ug dugo." <ref name="Ocampo2">Ocampo, Ambeth.</ref> Kanunay nga gihulagway ni Amorsolo ang kinabuhi ug pag-antos sa mga babayeng Pilipina atol sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan. Ang ubang mga dibuho ni Amorsolo sa panahon sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan naglakip sa usa ka hulagway ni Heneral [[Douglas MacArthur]] ''nga wala’y presensya'', ingon man mga hulagway sa kaugalingon ug mga dibuho sa mga sundalong Hapones. Niadtong 1948, ang mga dibuho ni Amorsolo sa panahon sa gubat gipasundayag sa [[Malacañang Palace|Palasyo sa Malacañang]]. === Kritikal nga ebalwasyon === Ang mga tigpaluyo ni Amorsolo nag-isip sa iyang mga paghulagway sa kabanikanhan isip "tinuod nga mga repleksyon sa Kalag nga Pilipino." <ref name="benesa2">Benesa, Leo.</ref> Apan, giakusahan si Amorsolo nga midapig sa komersiyalismo ug naghimo lang og mga souvenir painting para sa mga sundalong Amerikano. <ref name="benesa3">Benesa, Leo.</ref> Ang kritiko nga [[Francisco Arcellana|si Francisco Arcellana]] misulat niadtong 1948 nga ang mga dibuho ni Amorsolo "walay ikasulti" ug nga kini dili lisod sabton tungod kay "walay angay sabton." <ref name="benesa3" /> Gisaway sa mga kritiko ang mga hulagway ni Amorsolo sa mga personalidad sa Philippine Commonwealth, ang iyang dagkong mga anecdotal nga buhat sa tunga-tunga sa iyang karera, ug ang iyang dagkong mga makasaysayanong dibuho. <ref name="benesa3" /> Mahitungod sa ulahi, ang mga kritiko nag-ingon nga ang iyang "artistikong kinaiya dili gyud angay sa pagmugna sa pagbati sa dramatikong tensyon nga gikinahanglan alang sa maong mga buhat." <ref name="benesa3" /> Laing kritiko, bisan pa man, namatikdan nga kadaghanan sa gibanabanang napulo ka libo nga mga buhat ni Amorsolo wala kaayo makapahingangha, kon hunahunaon ang iyang talento, nangatarungan nga ang obra ni Amorsolo angay gihapon nga husgahan pinaagi sa iyang labing maayo nga mga buhat imbes sa iyang labing daotan. <ref name="benesa4">Benesa, Leo.</ref> Ang gagmay nga mga talan-awon ni Amorsolo, labi na kadtong sa iyang sayong karera, giisip nga iyang labing maayong mga buhat, nga "nagkupot pag-ayo bisan kon plastik." <ref name="benesa4" /> Si Amorsolo mahimong "isipon nga usa ka agalon sa talan-awon sa Pilipinas isip talan-awon, gani milabaw pa kang [[Juan Luna|Luna]] ug [[Félix Resurrección Hidalgo|Hidalgo]] nga naghimo usab og pipila ka mga talan-awon sa Pilipinas nga parehas og dimensyon." <ref name="benesa4" /> === Kamatayon === [[Payl:Amorsolo_grave.jpg|left|thumb|214x214px|Ang lubnganan ni Amorsolo sa Loyola Memorial Park, Marikina hangtod sa pagpahiuli]] Human sa duha ka bulan nga pagka-confine sa [[St. Luke's Medical Center|St. Luke's Hospital]] sa Quezon City, namatay si Amorsolo tungod sa heart failure sa edad nga 79 niadtong Abril 24, 1972. <ref name="Sylvia4">Amorsolo Lazo, Sylvia.</ref> === Kabilin === Upat ka adlaw human sa iyang kamatayon, si Amorsolo gipasidunggan human sa iyang kamatayon isip unang [[National Artist of the Philippines|Nasudnong Artista sa Pilipinas]] sa [[Sentrong Pangkultura sa Pilipinas|Cultural Center of the Philippines]]. [[Payl:Fernando_Amorsolo_grave6.jpg|right|thumb|200x200px|Estatwa sa lubnganan ni Amorsolo niadtong 2023]] Ang gidaghanon sa mga dibuho, sketch, ug mga pagtuon bahin kang Amorsolo gituohan nga miabot na og kapin sa 10,000 ka mga piraso. Si Amorsolo usa ka importanteng impluwensya sa kontemporaryong arte ug mga artistang Pilipino, bisan lapas pa sa gitawag nga "Eskwelahan sa Amorsolo." <ref name="benesa5">Benesa, Leo.</ref> Ang impluwensya ni Amorsolo makita sa daghang mga dibuho sa talan-awon sa mga Pilipinong artista, lakip ang mga unang dibuho sa talan-awon sa abstract painter nga si [[Federico Aguilar Alcuaz]] . <ref name="benesa5" /> [[Payl:Amorsolo_memorial.jpg|right|thumb|Estatwa ni Amorsolo]] Niadtong 2003, gitukod sa mga anak ni Amorsolo ang Fernando C. Amorsolo Art Foundation, nga gipahinungod sa pagpreserbar sa kabilin ni Fernando Amorsolo, pagpalambo sa iyang estilo ug panan-awon, ug pagpreserbar sa usa ka nasudnong kabilin pinaagi sa pagkonserba ug pagpasiugda sa iyang mga buhat. <ref name="Foundation">[http://www.fernandocamorsolo.com/index.html "Fernando C. Amorsolo Art Foundation"].</ref> ==== Mga rekord sa subasta ==== Sukad sa dekada 2000, ang mga obra ni Amorsolo nakaabot sa rekord nga presyo sa subasta uban sa pagtubo sa merkado sa arte sa Pilipinas. Niadtong Abril 28, 2002, usa ka sayo nga obra gikan sa 1915 nga gitawag og ''Portrait of Fernanda de Jesus'' ang nabaligya sa rekord nga presyo nga PHP19.136 milyon (US$376,177) sa usa ka subasta [[Christie's|sa Christie's]] sa Hong Kong. Kini nga rekord niadtong Mayo 30, 2010, nabungkag sa ulahi kay ang usa ka obra maestra gikan sa 1923 ''nga Lavandera'' nga kaniadto gihuptan sa usa ka kolektor nga nakabase sa Amerika nabaligya sa kantidad nga PHP20.83 milyon (US$434,067) sa usa ka subasta [[Christie's|sa Christie's]] sa Hong Kong. Pag-abot sa dekada 2010, ang pagkapopular sa mga lokal nga subasta sa nasud nakapausbaw pag-ayo sa bili sa mga buhat ni Amorsolo uban sa padayon nga pagbalik sa arte sa Pilipinas. Niadtong Hunyo 9, 2018, usa ka buhat sa 1931 nga gitawag og ''Mango Gatherers'' nga mas nailhan nga ''Conde de Peracamps Amorsolo'' kay kaniadto naa kini sa koleksyon ni Antonio Méilan Zóbel, ang ika-4 nga Konde sa Peracamps, gibaligya sa usa ka subasta sa Leon Gallery sa Manila sa presyo nga PHP46.720 milyon (US$883,883) nga rekord sa kalibutan niadtong panahona. Human niini, ang ubang mga buhat ni Amorsolo milapas na sa PHP20 milyon nga marka lakip na ang usa ka buhat ni Amorsolo sa genre niadtong 1946 nga giulohan og ''Cooking under the Mango Tree'' nga kaniadto naa sa koleksyon sa [[Compañía General de Tabacos de Filipinas]] (Tabacalera) nga gibaligya sa laing subasta sa Leon Gallery sa Manila sa rekord nga [[Piso sa Pilipinas|PHP]] 23.360 milyon niadtong Pebrero 23, 2019. Bag-ohay lang, usa ka obra sa genre sa 1949 nga gitawag og ''Planting Rice'' ang nakaabot sa PHP 30.368 milyon sa usa ka [[Salcedo Auctions]] sale niadtong Marso 13, 2021, nga karon ang world record nga presyo alang sa usa ka obra sa artista human sa gubat. <ref>{{Cite Instagram|user=salcedoauctions|postid=CMd_e8BHB_Q|title=History-making auction results to commemorate 500 years of cross-cultural encounters|date=March 16, 2021}}</ref> Niadtong Septiyembre 14, 2024, ang obra ni Amorsolo niadtong 1929 ''nga "Under the Mango Tree"'' nga kaniadto naa sa koleksyon sa Amerikanong industriyalista nga si Edward J. Nell gibaligya sa rekord nga presyo nga PHP 57.676 milyon sa Leon Gallery sa Manila, nga nahimong rekord nga presyo sa kalibutan alang sa artista. === Museo === Ang [[Jorge B. Vargas Museum and Filipiniana Research Center|Jorge B. Vargas Museum ug Filipiniana Research Center]] sa Manila nagpakita sa dakong koleksiyon sa obra ni Amorsolo. === Mga mayor nga trabaho === [[Payl:El_Ciego.jpg|right|thumb|''El Ciego'', 1928]] * ''Babaeng Nagbabasa'' * ''Afternoon Meal of the Workers'' (''Noonday Meal of the Rice Workers'') (1939) * ''Assassination of Governor Bustamante'' * ''Bataan'' * ''The Bombing of the Intendencia'' (1942) * ''The Building of Intramuros'' * ''Burning of the Idol'' * ''The Burning of Manila'' (1946) * ''El Ciego'' (1928)<ref name="GlobalPinoy">{{Cite web}}</ref> * ''Confeccion de la Standarte Nacionale'' (''Making of the Philippine Flag'') (1955)<ref>{{Cite web}}</ref> * ''The Conversion of the Filipinos'' (1931) * ''Corner of Hell'' * ''Dalagang Bukid'' (1936)<ref name="GlobalPinoy" /> * ''Defense of a Filipina Woman's Honor'' (1945) * ''La destruccion de Manila por los salvajes japoneses'' (''The Destruction of Manila by the Savage Japanese'') * ''Early Filipino State Wedding'' * ''Early Sulu Wedding'' (c. 1955–1960) * ''The Explosion'' (1944) * ''The First Baptism in the Philippines'' (1949) * ''The First Mass in the Philippines'' * ''Fruit Gatherer'' (1950) * ''Fruit Pickers Harvesting Under the Mango Tree'' (1939) * ''Maiden in a Stream'' (1921) * ''Marca Demonio''/''[[Michael (archangel)|St. Michael the Archangel]]'' (1917) * ''The Mestiza'' (1943)<ref name="GlobalPinoy" /> * ''My Wife, Salud'' (1920; lost in World War II)<ref>{{Cite book}}</ref> * ''One Casualty'' * ''[[Our Lady of Light Parish#Our Lady of Light painting|Our Lady of Light]]'' (1950) * ''Planting Rice'' / ''Rice Planting'' (Multiple versions: 1921 (first version), 1922, 1946, 1949 with [[Mayon (bolkan)|Mayon]], 1951)<ref name="GlobalPinoy" /> * ''Princess Urduja'' * ''The Rape of Manila'' (1942) * ''Sale of Panay'' * ''Sikatuna'' * ''Sunday Morning Going to Town'' (1958) * ''US Senator Warren Magnuson Oil Portrait'' (1958) * ''Traders'' * ''El violinista'' (''The Violinist'') * ''Sunrise'' (1958) ==== Mga pasidungog ug mga kalampusan ==== Tinubdan: <ref name="Foundation2">[http://www.fernandocamorsolo.com/index.html "Fernando C. Amorsolo Art Foundation"].</ref> * 1908 – 2nd Prize, Bazar Escolta ( ''Asocacion Internacional de Artistas'' ), para ''sa Levendo Periodico'' * 1922 – Unang Gantimpala, Perya sa Komersyal ug Industriya sa Karnabal sa Manila * 1939 – Unang Ganti, [[1939 New York World's Fair|New York World's Fair]], para sa ''Afternoon Meal sa mga Mamumuo sa Bugas'' (nailhan usab nga ''Noonday Meal sa mga Mamumuo sa Bugas'' ) * 1940 – Talagsaong Gantimpala sa mga Alumni sa Unibersidad sa Pilipinas * 1959 – Medalyang Bulawan, [[UNESCO]] National Commission * 1961 – Rizal Pro Patria Award * 1961 – Honorary Doctorate sa [[Humanities]], gikan sa Far Eastern University * 1963 – Diploma sa Merit gikan sa Unibersidad sa Pilipinas * 1963 – ''Patnubay ng Sining at Kalinangan Award'', gikan sa Lungsod sa Manila * 1963 – Gantimpala sa Kabilin sa Kultura sa Republika * 1972 – ''Gawad CCP para sa Sining'', gikan sa Cultural Center of the Philippines Niadtong 1972, si Fernando Amorsolo nahimong unang Pilipino nga giila isip [[National Artists of the Philippines|Nasudnong Alagad sa Pagpintal sa Pilipinas]] . Ginganlan siya nga "Grand Old Man of Philippine Art" atol sa [[inawgurasyon|inagurasyon]] sa art center sa [[Hilton Hotels|Manila Hilton]], diin ang iyang mga dibuho gi-exhibit niadtong Enero 23, 1969. === Mga dagkong eksibisyon === Sa gawas sa Pilipinas, ang iyang mga eksibisyon gihimo sa Belgium, sa Exposicion de [[Panama]] niadtong 1914, sa usa ka one-man show sa [[Grand Central Art Galleries]] sa New York City niadtong 1925, ug sa [[National Museum of the Philippines|National Museum]] niadtong Nobyembre 6, 1948. Atol sa 1931 Paris Exposition, gi-exhibit ni Amorsolo ang usa sa iyang mga anekdotal nga dibuho, ''Ang Pagkakabig sa mga Pilipino'' . Ang mga salmot ni Amorsolo sa ''Exposicion'' sa Panama mao ang hulagway ni Presidente Woodrow Wilson sa Estados Unidos ug ang obra nga ''La Muerte de Socrates'' . Niadtong 1948, usa ka eksibit ni Amorsolo ang gipasiugdahan sa Art Association of the Philippines didto sa National Museum. Niadtong 1950, gi-exhibit ni Amorsolo ang duha pa ka makasaysayanong mga dibuho, ''ang Faith Among the Ruins'' ug ''ang Baptism of Rajah Humabon'' sa Missionary Art Exhibit sa Roma. Niadtong 1979, ang kabilin ni Fernando Amorsolo isip usa ka pintor gisaulog pinaagi sa usa ka eksibit sa iyang mga buhat sa Art Center sa Manila Hilton. <ref name="fih2">"Fernando Amorsolo".</ref> Ang iyang arte gipakita usab sa usa ka eksibit sa Havana niadtong 2007. <ref>[http://www.dfa.gov.ph/news/pr/pr2007/mar/pr112.htm "Havana Inaugurates Philippine Modern Exhibit."]</ref> === Personal nga kinabuhi === Niadtong 1935, si Fernando naminyo kang Maria del Carmen kinsa nakahatag kaniya og walo pa ka mga anak. Lakip sa iyang mga anak nga babaye nga kauban niya mao sila [[Sylvia Amorsolo-Lazo|si Sylvia Amorsolo-Lazo]] ug Luz. Apan samtang sila minyo ug si Maria nanganak sa mga anak ni Virginia, si Fernando nakabaton pa og tulo ka anak. Ang iyang reputasyon kusog nga nagtubo sama sa iyang mga anak ug ang iyang trabaho igo na aron masuportahan ang iyang dako nga pamilya. <ref name="Foundation3">[http://www.fernandocamorsolo.com/index.html "Fernando C. Amorsolo Art Foundation"].</ref> Unom sa mga anak ni Amorsolo ang nahimong mga artista. Ang iyang mga kaliwat naglakip nila [[Eula Valdez|ni Eula Valdez]] ug [[Paolo Ballesteros]]. === Tan-awa usab === * [[Arts of the Philippines|Mga Sining sa Pilipinas]] * [[Ginebra San Miguel]] * [[José Honorato Lozano]] * [[Juan Luna]] * [[Fabián de la Rosa]] * [[Boxer Codex]] * [[Justiniano Asuncion]] * [[Félix Resurrección Hidalgo]] == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga namatay sa 1972]] [[Kategoriya:Mga natawo sa 1892]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] 0lp1j21vsg51dq7eqxei0d6bbvlupy7 0 11355377 37025849 2026-08-13T07:05:49Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364592847|Félix Resurrección Hidalgo]]" 37025849 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=Félix Resurrección Hidalgo|image=File:Self portrait of Félix Resurrección Hidalgo.jpg|caption=''Self Portrait'' (1901), Private collection of Tony and Cecile Gutiérrez, Makati City.|birth_name={{nowrap|Félix Resurrección Hidalgo y Padilla}}|birth_date={{Birth date|1855|2|21}}|birth_place=[[Binondo, Manila|Binondo]], [[Manila]], [[Captaincy General of the Philippines]], [[Spanish Empire]]|death_date={{Death date and age|1913|3|13|1855|2|21}}|death_place=[[Barcelona]], [[Restoration (Spain)|Spain]]|resting_place=[[Cementerio del Norte, Manila]]|field=[[Painting]], [[drawing]]|movement=[[Impressionism]], [[Neoclassicism]]|works=''[[Las Virgenes Cristianas Expuestas al Populacho]]'', 1884, ''[[La barca de Aqueronte]]'', 1887 '''in museums''': *[[Metropolitan Museum of Manila]] *[[Lopez Museum]] *[[National Museum of the Philippines]]|patrons=|education=[[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando]]}} [[Kategoriya:Articles with hCards]] l9l93170ab4u6iyvautbv6rttxgvn4u 37025850 37025849 2026-08-13T07:15:18Z MaricrisCPH 147100 Description 37025850 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=Félix Resurrección Hidalgo|image=File:Self portrait of Félix Resurrección Hidalgo.jpg|caption=''Self Portrait'' (1901), Private collection of Tony and Cecile Gutiérrez, Makati City.|birth_name={{nowrap|Félix Resurrección Hidalgo y Padilla}}|birth_date={{Birth date|1855|2|21}}|birth_place=[[Binondo, Manila|Binondo]], [[Manila]], [[Captaincy General of the Philippines]], [[Spanish Empire]]|death_date={{Death date and age|1913|3|13|1855|2|21}}|death_place=[[Barcelona]], [[Restoration (Spain)|Spain]]|resting_place=[[Cementerio del Norte, Manila]]|field=[[Painting]], [[drawing]]|movement=[[Impressionism]], [[Neoclassicism]]|works=''[[Las Virgenes Cristianas Expuestas al Populacho]]'', 1884, ''[[La barca de Aqueronte]]'', 1887 '''in museums''': *[[Metropolitan Museum of Manila]] *[[Lopez Museum]] *[[National Museum of the Philippines]]|patrons=|education=[[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando]]}} [[Kategoriya:Articles with hCards]] '''Si Félix Resurrección Hidalgo y Padilla''' (Pebrero 21, 1855 – Marso 13, 1913) maoy usa ka [[Pilipino|Pilipinong]] artista. Giila siya nga usa sa labing bantugan nga Pilipinong pintor sa ulahing bahin sa ika-19 nga siglo, ug importante sa [[Philippine history|kasaysayan sa Pilipinas]] tungod sa pagkahimong kaila ug inspirasyon sa mga miyembro sa [[Ilustrado|kalihukang reporma sa Pilipinas]] nga naglakip nila ni [[José Rizal]], [[Marcelo H. del Pilar|Marcelo del Pilar]], [[Mariano Ponce]], ug [[Graciano López Jaena]], bisan wala siya direktang nalambigit sa maong kalihukan, ni sa ulahi nakig-uban sa [[Unang Republika sa Pilipinas]] ubos ni [[Emilio Aguinaldo]]. Ang iyang pagdaog sa medalyang pilak sa 1884 Madrid Exposition of Fine Arts, uban sa bulawan nga pagdaog sa kaubang Pilipinong pintor nga [[Juan Luna|si Juan Luna]], nakaaghat sa usa ka selebrasyon nga usa ka dakong highlight sa mga memoir sa mga miyembro sa kalihukang reporma sa Pilipinas, diin si Rizal nagsaulog sa maayong panglawas sa duha ka pintor ug naghisgot sa ilang kadaugan isip ebidensya nga ang mga Pilipino ug mga Espanyol managsama. <ref>Guerrero, Leon Ma. (1974). The first Filipino: A biography of Jose Rizal. National Historical Commission: Manila</ref> === Sayong kinabuhi ug edukasyon === [[Payl:Filipino_lawyer_Don_Narciso_Padilla_circa_1950s.jpg|left|thumb|Si Hidalgo sa iyang pagkabata uban sa iyang apohan nga si Don Narciso Padilla, usa ka abogado ]] Si Hidalgo natawo sa [[Binondo, Manila]] niadtong Pebrero 21, 1855. Siya ang ikatulo sa pito ka mga anak ni Eduardo Resurrección Hidalgo ug María Bárbara Padilla. Nagtuon siya og abogasya sa [[University of Santo Tomas|Unibersidad sa Santo Tomas]], bisan wala niya kini nahuman. Ang iyang mga interes sa arte nagtukmod kaniya sa pagtuon og arte sa Europa, gikan sa 1879 hangtod 1881 ubos sa usa ka scholarship nga gipundohan sa gobyerno sa Espanya sa [[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando]] sa Madrid. Na-enrol usab siya ubos sa Espanyol nga pintor nga si Agustin Saez sa Escuela de Dibujo y Pintura. [[Payl:Las_Virgenes_Cristianas_Expuestas_Al_Populacho_(The_Christian_Virgins_Being_Exposed_to_the_Populace)_by_Felix_Ressureccion_Hidalgo_1884.jpg|right|thumb|''[[Las Virgenes Cristianas Expuestas al Populacho]]'' (1884). [[Metropolitan Museum of Manila|Museo Metropolitano sa Manila]] .]] Niadtong 1876, iyang gipakita daan ang iyang mga obra, ''ang La barca'' ug ''Vendedora de lanzones'', ug uban pa, sa Teatro Circo de Bilibid sa wala pa kini ipadala sa [[Centennial Exposition]] sa [[Philadelphia]], [[Pennsylvania]] sa samang tuig. Niadtong 1878, iyang gipintalan ''ang Los mendigos.'' === Kinabuhi sa gawas sa nasud === Niadtong 1877, ang Resurrección Hidalgo nahatagan sa ikaduhang dapit [[Payl:El_Asesinato_del_Gobernador_Bustamante.jpg|thumb|''El Asesinato del Gobernador Bustamante'' (1904), nga naghulagway sa [[Fernando Manuel de Bustillo Bustamante y Rueda#Assassination|pagpatay sa gobernador-heneral]] niadtong 1719. Karon kini gitipigan sa [[National Museum of Fine Arts (Manila)|National Museum of Fine Arts]] sa Manila.]] Sa indigay alang sa pinakamaayong disenyo sa hapin para sa deluxe edition sa Fr. ''Ang Flora de Filipinas'' ni Manuel Blanco. Niadtong 1879, si Hidalgo miadto sa Espanya isip usa ka pensiyonado sa arte sa [[Ayuntamiento de Manila]] . Ang iyang ''[[Las Virgenes Cristianas Expuestas al Populacho]]'', gihatagan ug ikasiyam nga silver medal sa 1884 Exposición General de Bellas Artes sa [[Madrid]] . <ref>Ocampo, Ambeth R. (February 14, 2001). Appreciating Luna and Hidalgo's Paintings. Philippine Daily Inquirer. p. A9</ref> <ref>Ocampo, Ambeth R. (March 15, 2000). Interiors of Hidalgo's Paris Studio. Philippine Daily Inquirer. p. 9</ref> <ref>see also: [https://www.boe.es/datos/pdfs/BOE//1884/164/A00694-00694.pdf Gaceta de Madrid, no. 164, 12/06/1884, p. 694]</ref> Kini nagpakita sa usa ka grupo sa mga bastos nga lalaki nga nagbiaybiay sa mga babayeng Kristiyano nga halos hubo, usa kanila naglingkod sa atubangan, nga ang ulo nakaduko sa kasubo. Sa samang eksposisyon, ''[[Spoliarium|ang Spoliarium]]'' ni Luna gihatagan og bulawang medalya. Sa Exposición General de las Islas Filipinas sa Madrid niadtong 1887, gipresentar ni Hidalgo ''[[La barca de Aqueronte|ang La barca de Aqueronte]]'' ug ''Laguna estigia'' diin nakadawat siya og bulawang medalya. ''Ang La barca'' gipakita pag-usab sa [[Exposition Universelle (1889)|Exposition Universelle]] sa Paris ug gihatagan og medalyang pilak sa usa ka internasyonal nga hurado. Niadtong 1891, gihatagan kini ug diploma sa dungog sa Exposición General de Bellas Artes sa [[Barcelona]] . Kini nga dibuho nakadawat usab og bulawang medalya sa International Exposition of Fine Arts sa Madrid atol sa pagsaulog sa ika-400 nga anibersaryo sa [[Discovery of the Americas|pagkadiskobre sa Amerika]]. [[Payl:La_Barca_de_Aqueronte_by_Felix_Resurreccion_Hidalgo_1887.jpg|thumb|''[[La barca de Aqueronte]]'', (1887). Museo Nacional de Pintura, Madrid.]] Gipakita niya ''[[Adios del Sol|ang Adios del Sol]]'', 1891 sa Exposición Internacional de Bellas Artes sa Madrid nianang tuiga ug ''El crepusculo'' sa Universal Exposition sa Chicago. Gipakita niya pag-usab ang duha ka dibuho sa Exposición Artistica de Bilbao niadtong Agosto 1894. Sa Exposición Regional de Filipinas sa Manila niadtong Enero 1895, si Hidalgo girepresentahan sa iyang mga dibuho nga gihimo sa grand romantic nga paagi. Sa Abril sa samang tuig iyang gipakita ''ang Oedipus y Antigone'', ''El violinista'', ''Cabeza napolitana'', ''Cabeza del viejo'', ''Un religioso'', ug uban pa sa Salon sa [[Champs-Élysées]] sa Paris. [[Payl:Félix_Resurrección_Hidalgo_1915_mausoleum_CNE_04.jpg|right|thumb|Ang lubnganan ni Hidalgo sa Manila North Cemetery.]] Nakadawat si Hidalgo og bulawang medalya alang sa iyang kinatibuk-ang pag-apil sa Universal Exposition sa [[St. Louis (kapital sa kondado)|St. Louis]], [[Missouri (estado)|Missouri]] niadtong 1904. Ang iyang ''El violinista'' gihatagan og tagsa-tagsa ka bulawang medalya. Niadtong 1912, mibisita siya sa iyang mga paryente sa Manila sulod sa unom ka bulan, ug pagkahuman midali siya pagbalik sa Paris aron makita ang iyang himalatyon nga inahan. Pagkasunod tuig, namatay si Resurrección-Hidalgo sa [[Barcelona]] diin siya nagpaayo gikan sa nagkaluya nga panglawas. Ang iyang patayng lawas gidala sa Pilipinas, diin kini karon gilubong sa [[Cementerio del Norte, Manila|Cementerio del Norte]] sa Manila. === Mga libro ug publikasyon === * ''Félix Resurrección Hidalgo & the Generation of 1872'' ni Alfredo R. Roces, Eugenio López Foundation, 1998. * ''Usa ka Giya sa mga Pinta ni Luna ug Hidalgo sa López Memorial Museum'' ni [[Lopez Museum]], Eugenio López Foundation, 1979. === Mga dagkong obra maestra === * ''La barca'', 1876 * ''Vendedora de lanzones'', 1876 * ''[[Las Virgenes Cristianas Expuestas al Populacho]]'', 1884 * ''Ang Batan-ong Babaye nga Nananahi'', 1885 * ''Jesucristo'', 1887 * ''[[La barca de Aqueronte]]'', 1887 * ''[[La Laguna Estigia]]'', 1887 * ''[[La Pintura]]'', Undated (c. 1890s) * ''[[Adios del Sol]]'', 1891 * ''El crepusculo'', 1893 * ''Oedipus y Antigone'', 1895 * ''El violinista'', 1895 * ''Cabeza napolitana'', 1895 * ''Cabeza del viejo'', 1895 * ''Un religioso'', 1895 * ''Kaugalingong hulagway'', 1901 * ''Per Pacem et Libertatem'', 1903 === Kabilin === Niadtong 1988, si Hidalgo ug ang mga buhat sa iyang kontemporaryong [[Juan Luna|si Juan Luna]] gipasundayag sa usa ka dakong retrospective exhibition, ''ang First National Juan Luna ug Félix Resurrección Hidalgo Commemorative Exhibition'' sa [[Metropolitan Museum of Manila]] nga nagpakita sa mga buhat nga natipon gikan sa mga nanguna nga publiko ug pribado nga koleksyon. === Kasaysayan sa subasta === Daghang mga dibuho ni Hidalgo ang nalakip sa pinakamahal nga mga dibuho sa arte sa Pilipinas nga nabaligya sukad sa usa ka subasta. Niadtong 2016, ''ang La Inocencia'' (1901) usa ka hulagway gikan sa pribadong koleksyon sa koleksyon sa Legarda, gibaligya sa kantidad nga [[Piso sa Pilipinas|PHP]] 40.88 milyon (US$823,695.35) sa Leon Gallery sa Pilipinas. Niadtong Oktubre 2018, usa ka naunang buhat gikan sa panahon sa Pilipinas ''nga Pareja de jóvenes tagalos ante un rio'' (1879) ang gibaligya sa kantidad nga PHP51.60 milyon (US$957,863.78) sa Subastas Segre sa Espanya nga kaniadto nagsilbi nga rekord sa kalibutan. Sunod niini, niadtong Disyembre 2018, usa ka ''Untitled (Sailing off the Cliffs of Étretat in Normandy)'' (1909) ang gibaligya sa rekord nga PHP30.368 milyon (US$579,431.41) sa Leon Gallery nga nahimong unang buhat ni Hidalgo gikan sa iyang ulahing panahon nga milabaw sa PHP30 milyon nga marka. Niadtong 2019, ''[[La Pintura|ang La Pintura]]'' (1890s) nga dibuho ni Hidalgo nabaligya sa rekord nga PHP 78.256 milyon (US$1.51 milyon) sa [[Salcedo Auctions]] sa Pilipinas, nga nahimong pinakamahal nga artwork nga gibaligya sa artista sa tibuok kalibutan. === Tan-awa usab === * [[Antonio Luna]] * [[Juan Luna]] * [[José Rizal]] * [[José Honorato Lozano]] * [[Damián Domingo]] * [[Fernando Amorsolo]] * [[Fabián de la Rosa]] * [[Justiniano Asunción]] == Mga Reperensya == 5u56ntwlqk2w7sobz458hj4lq743ki7 0 11355378 37025851 2026-08-13T07:37:30Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368500820|Modernism]]" 37025851 wikitext text/x-wiki [[Payl:NYC_-_Guggenheim_Museum.jpg|left|thumb| Nahuman ang Solomon Guggenheim Museum niadtong 1959, gidisenyo sa Amerikanong arkitekto nga [[Frank Lloyd Wright|si Frank Lloyd Wright]]]] 0ull46jyg5k0tht59tdmswifdbthhyj 37025854 37025851 2026-08-13T07:47:03Z MaricrisCPH 147100 Description 37025854 wikitext text/x-wiki '''Ang Modernismo''' usa ka kalihukan sa [[Katitikan|literatura]], [[Visual arts|biswal nga arte]], [[performing arts]], ug musika sa sayong bahin sa ika-20 nga siglo nga nagpasiugda sa eksperimento, [[Abstraction|abstraksyon]], ug [[Subjectivity and objectivity (philosophy)|subhetibong]] kasinatian. Ang pilosopiya, politika, arkitektura, ug [[Social issues|mga isyu sa katilingban]] pulos mga aspeto niini nga kalihukan. Ang modernismo nakasentro sa mga gituohan sa "nagkadako [[Marx's theory of alienation|nga pagkahimulag]] " gikan sa nag-unang " [[moralidad]], [[Optimism|optimismo]], ug [[Convention (norm)|kombensiyon]] " <ref>'Modernism (art)', ''Britannica'' online</ref> ug usa ka tinguha nga usbon kung giunsa " [[Social organization|ang mga tawo sa usa ka katilingban nakig-uban ug nagpuyo nga magkauban]] ". <ref>'Social structure, ''Britannica'' online</ref> Ang modernistang kalihukan mitumaw sa ulahing bahin sa ika-19 nga siglo isip tubag sa mga hinungdanong pagbag-o sa [[Western culture|kultura sa Kasadpan]], lakip ang [[Secularization|sekularisasyon]] ug ang nagkadako nga impluwensya sa syensya. Kini gihulagway sa usa ka mahunahunaon nga pagsalikway sa tradisyon ug ang pagpangita alang sa mas bag-ong paagi sa [[Cultural expressions|pagpahayag sa kultura]] . Ang Modernismo naimpluwensyahan sa kaylap nga [[Technological innovation|inobasyon sa teknolohiya]], industriyalisasyon, ug urbanisasyon, ingon man ang mga pagbag-o sa kultura ug [[heopolitolohiya|geopolitikal]] nga nahitabo pagkahuman sa [[World War I|Unang Gubat sa Kalibutan]] . [[Art movement|Ang mga artistikong kalihukan]] ug mga teknik nga nalangkit sa modernismo naglakip sa [[abstract art]], [[Stream of consciousness|literary stream-of-consciousness]], [[Montage (filmmaking)|cinematic montage]], musical [[atonality]] ug [[Twelve-tone technique|twelve-tonality]], [[Modern dance|modernong sayaw]], [[Modern architecture|modernist nga arkitektura]], ug [[urban planning]]. Ang Modernismo mikuha og kritikal nga baruganan ngadto sa konsepto sa [[Rationalism|rasyonalismo]] sa [[Age of Enlightenment|Enlightenment]] . Gisalikway usab sa kalihukan ang konsepto sa hingpit [[Originality|nga pagka-orihinal]] — ang ideya sa "Creatio ex nihilo" nga paglalang gikan sa wala — nga gipaluyohan sa ika-19 nga siglo sa [[Realism (art movement)|realismo]] ug [[Romantisismo]], gipulihan kini sa mga teknik sa [[collage]], <ref name="Eco 1990 p. 95">Eco (1990) p. 95</ref> [[reprise]], incorporation, rewriting, [[Recapitulation (music)|rekapitulasyon]], rebisyon, ug parody. [ a ] [ b ] <ref name="Childs2000p17">Childs, Peter [https://books.google.com/books?id=x_WXXDeXqm4C&pg=PA17&lpg=PA17&dq ''Modernism'']{{Dead link|date=February 2024}} (Routledge, 2000). {{ISBN|0-415-19647-7}}</ref> Laing bahin sa modernismo mao ang [[Reflexivity (social theory)|reflexivity]] bahin sa artistikong ug sosyal nga kombensiyon, nga misangpot sa eksperimento nga nagpasiugda kung giunsa paghimo ang mga buhat sa arte ingon man ang [[Material|materyal]] nga gigikanan niini. Nagpadayon ang debate bahin sa timeline sa modernismo, diin ang pipila ka mga eskolar nangatarungan nga kini miuswag ngadto sa [[Late modernism|ulahing modernismo]] o [[High modernism|taas nga modernismo]] . <ref>Morris Dickstein, "An Outsider to His Own Life", Books, ''The New York Times'', August 3, 1997; Anthony Mellors, ''Late Modernist Poetics: From Pound to Prynne''.</ref> Samtang, [[Postmodernism|ang postmodernismo]] nagsalikway sa daghang mga prinsipyo sa modernismo. <ref>Ruth Reichl, Cook's November 1989; [https://ahdictionary.com/word/search.html?q=postmodernism American Heritage Dictionary's definition of "Postmodern"] {{Webarchive}}</ref> === Kinatibuk-ang Pagtan-aw ug Depinisyon === [[Payl:NYC_-_Guggenheim_Museum.jpg|left|thumb| Nahuman ang Solomon Guggenheim Museum niadtong 1959, gidisenyo sa Amerikanong arkitekto nga [[Frank Lloyd Wright|si Frank Lloyd Wright]]]]Ang Modernismo usa ka kalihukang kultural nga nakaimpluwensya sa arte ingon man sa mas lapad nga ''[[Zeitgeist]]'' . Kasagaran kini gihulagway nga usa ka sistema sa panghunahuna ug pamatasan nga gimarkahan sa [[Self-consciousness|pagkahibalo sa kaugalingon]] o [[Self-reference|pagtandi sa kaugalingon]], nga kaylap sulod sa [[avant-garde]] sa lainlaing mga arte ug disiplina. <ref name="Everdell">Everdell, William, ''[[The First Moderns|The First Moderns: Profiles in the Origins of Twentieth Century Thought]]'', [[University of Chicago Press]], 1997, {{ISBN|0-226-22480-5}}.</ref> Kanunay usab kini nga giisip, labi na sa Kasadpan, isip usa ka [[Progressive movement|sosyal nga progresibong kalihukan]] nga nagpamatuod sa gahum sa mga tawo sa pagmugna, pagpauswag, ug pag-usab sa ilang palibot pinaagi sa praktikal nga eksperimento, siyentipikong kahibalo, o teknolohiya. Gikan niini nga perspektibo, ang modernismo nagdasig sa pagsusi pag-usab sa matag aspeto sa paglungtad. Gisusi sa mga modernista ang mga hilisgutan aron makit-an ang mga hilisgutan nga ilang gituohan nga nakapugong sa [[Progress|pag-uswag]], nga gipulihan kini sa mga bag-ong paagi aron makab-ot ang parehas nga katuyoan. Sumala sa historyador nga [[Roger Griffin|si Roger Griffin]], ang modernismo mahimong ipasabot isip usa ka halapad nga kultural, sosyal, o politikal nga inisyatibo nga gipaluyohan sa [[Ethos|prinsipyo]] sa "panahon sa bag-o". <ref>Griffin, Roger.</ref> Nagtuo si Griffin nga ang modernismo nagtinguha sa pagpahiuli sa usa ka "pagbati sa halangdon nga kahusay ug katuyoan sa kontemporaryong kalibutan, sa ingon niini gisumpo ang (gituohan) nga pagkaguba sa usa ka nag-unang ' [[Nomos (sociology)|nomos]] ', o 'sagradong canopy', ubos sa nagkabungkag ug sekular nga epekto sa modernidad". Busa, ang mga panghitabo nga daw walay kalabotan sa usag usa sama sa " [[Expressionism|Ekspresyonismo]], [[Futurism|Futurismo]], [[Vitalism|Vitalismo]], [[Theosophy|Teosopia]], [[Psychoanalysis|Saykoanalisis]], [[Nudism|Nudismo]], [[ewhenesya|Eugenika]], Utopian nga pagplano ug arkitektura sa lungsod, [[Modern dance|modernong sayaw]], [[Bolsheviks|Bolshevismo]], [[Romantic Nationalism|Organikong Nasyonalismo]] — ug bisan ang kulto sa [[Self-sacrifice|pagsakripisyo sa kaugalingon]] nga nagsustento sa [[Hecatomb]] sa Unang Gubat sa Kalibutan — nagbutyag sa usa ka komon nga hinungdan ug sikolohikal nga matrix sa pakigbatok sa (gituohan) [[Decadence|nga pagkadunot]] ." Tanan sila naglangkob sa mga bid aron maka-access sa usa ka "supra-personal nga kasinatian sa realidad" diin ang mga indibidwal nagtuo nga sila makalabaw sa ilang mortalidad ug sa kadugayan mohunong na sila sa pagka-biktima sa kasaysayan aron mahimong mga tiglalang niini. [[Religion in the United Kingdom|Ang relihiyon]] naimpluwensyahan usab sa bag-ong mga kalamboan sa syensya, pilosopiya, ug politika sa ulahing bahin sa ika-19 ug sayong bahin sa ika-20 nga siglo, ug kini misangpot sa pag-uswag sa [[Modernism in the Catholic Church|modernismo sa Katoliko]] . <ref>[https://www.jstor.org/stable/3160168?seq=1#page_scan_tab_contents Bella, Julius I. "Father Tyrrell's Dogmas." ]</ref> Naimpluwensyahan si TS Eliot sa Katolikong Modernismo. <ref>Anna BUDZIAK, "Modernism and Muddle: Religious Implications of T. S. Eliot’s Use of the Term", e-Rea [En ligne], 15.2 | 2018, mis en ligne le 15 juin 2018, consulté le 12 mai 2025.</ref> Sa iyang sinulat sa ''[[Catholic Encyclopedia]]'' niadtong 1911, ang [[Kapunongan ni Jesús|Heswitang si]] Arthur Vermeersch mihatag og depinisyon sa modernismo base sa perspektibo sa Katolikong [[Heresiology|heresiolohiya]] sa iyang panahon: Sa kinatibuk-an, makaingon kita nga ang modernismo nagtumong sa radikal nga pagbag-o sa panghunahuna sa tawo kalabot sa Diyos, tawo, kalibutan, ug kinabuhi, dinhi ug sa umaabot, nga giandam sa [[Humanism|Humanismo]] ug pilosopiya sa ika-18 nga siglo, ug solemne nga giproklamar sa [[Rebolusyong Pranses]]. 468gv4b6wu00s6hoegf7gq1moh070it 0 11355379 37025855 2026-08-13T07:58:00Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1366152475|Baroque Churches of the Philippines]]" 37025855 wikitext text/x-wiki === Simbahan ni San Agustin sa Manila === [[Payl:San_agustin_facade.jpg|thumb| Simbahan ni San Agustin, Manila]] 3jlyoa4snbxg2e0s7arkild5p8pme6a 37025858 37025855 2026-08-13T08:06:32Z MaricrisCPH 147100 Description 37025858 wikitext text/x-wiki Ang '''mga Simbahang Baroque sa Pilipinas''' usa ka koleksyon sa upat ka mga simbahang baroque [[Spanish Colonial architecture|sa panahon sa Kolonyal nga Espanya]] sa [[Pilipinas]], nga gilakip sa [[UNESCO]] 's [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage List]] niadtong 1993. Ang mga simbahan giisip usab nga [[List of National Cultural Treasures in the Philippines|mga bahandi sa kultura]] sa nasud. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677 Baroque Churches of the Philippines (677)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === World Heritage Site 677 === Ang 2013 nga rebisyon sa UNESCO's World Heritage Site (WHS) 677, Mga Simbahang Baroque sa Pilipinas. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677bis Baroque Churches of the Philippines (677bis)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === Konteksto sa kasaysayan === Adunay usa ka panagtapok sa mga hinungdan nga misangpot sa presensya sa mga elemento sa Baroque sa arkitektura sa Pilipinas, ilabi na sa arkitektura sa simbahan. Atol sa [[Kasaysayan sa Pilipinas (1565–1898)|panahon sa kolonyal nga Espanyol]] (1565–1898), miabot ang mga misyonaryong Espanyol, nga nagpaambit dili lamang sa ilang relihiyon apan lakip usab sa ilang arkitektura, nga inspirado gikan sa ilang yutang natawhan. Ang mga Espanyol nagtinguha sa pagtukod og permanente ug molungtad nga mga simbahan isip pamatuod sa gahom sa Diyos, ug wala nila giisip ang kasamtangang mga istruktura sa simbahan sa Pilipinas nga angay nga mga dapit sa pagsimba. Tungod kay kadaghanan sa mga misyonaryong Espanyol wala mabansay sa arkitektura o inhenyeriya, ang lokal nga mga lungsuranon lakip ang mga Pilipino ug mga migranteng Intsik, uban sa mga prayle nga Espanyol, miapil sa pagtukod ug pagdesinyo sa mga lokal nga simbahan. Ang kombinasyon sa mga ideya gikan sa mga misyonaryo ug mga lokal epektibong naghiusa sa lumad nga mga disenyo sa Espanya ug sa talagsaon nga estilo sa Sidlakan. Ang estetika sa simbahan nahulma usab sa limitado nga pag-access sa pipila ka mga materyales, ug ang panginahanglan sa pagtukod pag-usab ug pagpahiangay sa mga natural nga katalagman lakip ang mga sunog ug linog, nga nagmugna og estilo nga usahay gitawag nga [[Earthquake Baroque]] . Ang mga Simbahang Baroque sa Pilipinas usa ka serye sa mga inskripsiyon nga gilangkoban sa upat ka mga simbahang [[Simbahang Katoliko sa Pilipinas|Romano Katoliko]] nga gitukod tali sa ika-16 ug ika-18 nga siglo sa panahon sa mga Espanyol sa Pilipinas. Nahimutang sila sa managlahing dapit sa kapupud-an sa Pilipinas, duha sa amihanang isla sa Luzon, usa sa kasingkasing sa Intramuros, Manila, ug ang usa sa sentral nga isla sa Iloilo sa Kabisay-an. Ang upat ka baroque nga simbahan sa Pilipinas giklasipikar nga UNESCO world heritage sites tungod kay kini adunay importanteng kultural nga kahulugan ug impluwensya sa umaabot nga disenyo sa arkitektura sa Pilipinas. Ang mga simbahan nagpakita og pipila ka mga kinaiya nga nagpahayag sa usa ka 'baroque sa kuta,' sama sa baga nga mga bungbong ug taas nga mga atubangan nga nagtanyag og proteksyon gikan sa mga tulisan ug natural nga mga kalamidad. Ang grupo sa mga simbahan nagtukod og estilo sa pagtukod ug disenyo nga gipahaom sa pisikal nga mga kondisyon sa Pilipinas nga adunay dakong impluwensya sa ulahing arkitektura sa simbahan sa rehiyon. Ang upat ka simbahan dugang nga nagpakita sa estilo sa baroque nga adunay detalyado nga ikonograpiya ug detalyado nga mga talan-awon gikan sa kinabuhi ni Kristo, nga naghiusa sa tradisyonal nga mga mithi sa Katoliko gikan sa Espanya uban sa mga elemento sa isla sama sa mga dahon sa palma o mga patron nga santos nga nagsul-ob sa tradisyonal nga sinina sa isla nga gikulit uban sa mga talan-awon gikan sa bibliya. Ang maluho nga dekorasyon nagpakita usab sa kinaiya sa mga Pilipino bahin sa estetika sa pagdekorasyon, nga nailhan nga ''horror vacui'', o 'kahadlok sa mga haw-ang nga luna.' Ang tinguha nga pun-on ang mga yanong luna makita sa dekorasyon sa mga simbahan, nga puno sa mga kultural nga motif gikan sa kasadpang kalibutan uban sa tradisyonal nga mga elemento sa Pilipino. === Simbahan ni San Agustin sa Manila === [[Payl:San_agustin_facade.jpg|thumb| Simbahan ni San Agustin, Manila]]Ang [[San Agustin Church (Manila)|Simbahan ni San Agustin]] sa Manila, nailhan usab nga Simbahan sa Immaculate Conception ni San Agustín, mao ang unang simbahan nga gitukod sa isla sa Luzon niadtong 1571, human dayon sa [[Battle of Manila (1570)|pagsakop sa mga Espanyol sa Manila]] . Usa ka dapit sulod sa distrito sa Intramuros ang gi-asayn sa [[Augustinian Order]], ang una nga nag-ebanghelyo sa Pilipinas. Niadtong 1587, ang labing una nga permanente nga bilding nga hinimo sa kahoy ug mga dahon sa niyog gipulihan sa usa ka simbahang bato ug monasteryo nga hinimo sa bato, ug ang ulahi nahimong balay sa mga Agustino sa Pilipinas. Duha ka tore sa kampana ang gidugang niadtong 1854, apan ang amihanang tore nabuak sa [[1880 Southern Luzon earthquakes|linog niadtong 1880]] ug kinahanglan nga gub-on. Tungod sa peligro sa natural nga mga katalagman, kadaghanan sa katahom sa simbahan kinahanglan nga isakripisyo pabor sa kalig-on ug gamit niini. Niadtong 1762, atol sa [[Seven Years' War|Pito ka Tuig nga Gubat]], gitulis sa mga pwersa sa Britanya ang simbahan. Niadtong 1898, ang Simbahan ni San Agustin nahimong lugar alang sa mga Amerikano ug mga Espanyol aron maghisgot ug mopirma sa pagsurender sa Manila ngadto sa mga Amerikano. Ang sulod sa simbahan adunay mga artwork nga nagsugod pa sa ika-19 nga siglo, nga adunay ''[[Trompe-l'œil|mga trompe-l'œil]]'' nga mga dibuho sa mga Italyanong pintor nga sila si Alberoni ug Dibella, apan kini mitabon sa orihinal nga mga tempera mural. Ang simbahan dagaya nga gisangkapan, nga adunay usa ka maayong retablo, pulpito, lectern ug mga choir-stall. Ang simbahan naglakip usab sa mga detalye sa oriental sa porma sa [[Chinese guardian lions|mga iro nga Intsik]] nga naglibot sa entrada sa bilding. Ilabi na nga makapainteres ang serye sa mga crypto-collateral chapel nga naglinya sa duha ka kilid sa nave. Ang mga bungbong nga nagbulag kanila nagsilbing mga tukod. Ang bato nga barrel vault, simboryo, ug arched vestibule talagsaon sa Pilipinas, ingon man ang dekorasyon nga kanunay nga nagkuha sa porma sa lokal nga mga tanom. Usa ka monasteryo kaniadto ang nalambigit sa simbahan pinaagi sa sunod-sunod nga mga cloister, arcade, sawang, ug mga tanaman. Ang simbahan mao lamang ang estruktura sa [[Intramuros]] nga nakalahutay sa [[Battle of Manila (1945)|Liberation of Manila]] niadtong 1945. Sa kilid nga kapilya sa simbahan nahimutang ang mga salin sa Espanyol nga [[Miguel Lopez de Legazpi|si Miguel Lopez de Legaspi]], ang nagtukod sa siyudad sa [[Manila]], nga mao ang kapital nga siyudad sa Pilipinas. === Simbahan ni Santa Maria === [[Payl:Sta._Maria_Church,_Ilocos_Sur.jpg|thumb|[[Santa Maria Church|Santa Maria Minor Basilica]], Ilocos Sur]] Ang [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Simbahan ni Santa Maria (Ilocos Sur)]], nailhan usab nga Simbahan sa Mahal nga Birhen sa Assumption, karon nailhan na nga Minor Basilica sa Mahal nga Birhen sa Assumption, nahimutang sa munisipyo sa [[Santa Maria, Ilocos Sur]] . Dili sama sa ubang mga simbahan sa lungsod sa Pilipinas, nga nagsunod sa [[Spanish architecture|tradisyon sa mga Espanyol nga naglingkod sa sentral nga plasa]], ang Minor Basilica sa Nuestra Señora de la Asuncion sa Santa Maria uban sa Convento niini nahimutang sa usa ka bungtod nga gilibutan sa usa ka depensa nga paril. Talagsaon usab ang pagkalingkod sa Convento nga tupad sa atubangan sa simbahan ug sa gilain nga kampana (timailhan sa arkitektura sa Pilipinas-Hispaniko) sa tunga-tunga sa bungbong sa nave. Kini gidikta sa bungtod diin kini nahimutang. Ang simbahang tisa nagsunod sa estandard nga disenyo sa Pilipinas, nga adunay dakong atubangan nga nagtabon sa tul-id nga atop nga nagtabon sa taas ug rektanggulo nga bilding. Giingong gitukod kini sa usa ka lig-on nga balsa isip pag-amping batok sa kadaot nga dala sa linog. Ang mga bungbong walay mga dayandayan apan adunay mga entrada sa kilid nga pino ang pagkakulit ug lig-on nga mga sandiganan. Ang Simbahan ni Santa Maria nalista sa UNESCO world heritage sites niadtong Disyembre 11, 1993, isip kabahin sa upat ka Baroque Churches sa Pilipinas. === Simbahan sa Paoay === [[Payl:Paoay_Church,_Paoay.jpg|thumb|[[Paoay Church|Simbahan sa Paoay]], Ilocos Norte]] Ang [[Paoay Church]], nailhan usab nga Simbahan ni San Agustín, nahimutang sa [[Paoay]], [[Ilocos Norte]] . Kini ang labing talagsaong ehemplo sa [[Pilipinas]] sa arkitektura nga istilo [[Earthquake Baroque|sa Earthquake Baroque]] . Napulog upat ka mga tukod ang nahimutang subay sa linya sa usa ka higanteng volute nga nagsuporta sa usa ka gamay ug gilibutan sa mga piramide nga finial. Ang usa ka parisan sa mga buttresses sa tunga-tunga sa matag bungbong sa nave adunay mga hagdanan paingon sa atop. Ang ubos nga bahin sa apse ug kadaghanan sa mga bungbong hinimo sa mga bloke sa korales, ang ibabaw nga mga lebel gihumanan og tisa, apan kini nga pagkasunod-sunod nabaliktad sa atubangan. Ang dakong coral stone bell tower, nga gidugang tunga sa siglo human nahuman ang simbahan, nagbarog nga layo sa simbahan, isip panalipod batok sa kadaot panahon sa linog. Ang simbahan sa Paoay gitukod gamit ang mga linuto nga tisa, mga batong korales, salbot (dagta sa kahoy) ug tabla, ug adunay 24 ka kinulit nga dagkong mga tukod isip suporta. Kini usa ka arkitektural nga solusyon sa mahagiton ug natural nga palibot sa lugar. Ang duha ka kilid sa nabe gilinya sa pinakabaga nga mga buttresses nga bato nga makita sa palibot sa mga isla. Dagkong mga batong korales ang gigamit para sa ubos nga bahin sa simbahan samtang ang mga tisa ang gigamit para sa ibabaw nga bahin. Ang mga bungbong may gibag-on nga 1.67 metros nga hinimo sa samang mga materyales. Ang nabulag nga kampana sa kampanaryo talagsaon nga makapainteres tungod kay ang nagkagamay nga mga lut-od nagpasiugda sa estilo sa oriental, usa ka talagsaon nga istruktura nga nagpakita sa disenyo sa usa ka pagoda. Ang gawas nga bahin sa simbahan hinimo sa batong korales ug tisa, nga gihiusa sa usa ka lusong nga hinimo gikan sa duga sa tubo, dahon sa mangga, ug uhot sa humay ug uban pang mga sangkap. Ang atubangan sa simbahan adunay usab mga timaan sa Gothic nga lami nga adunay mga pilaster nga nagsangkad gikan sa taas hangtod sa ubos, nga nagmugna og usa ka kusgan nga bertikal nga paglihok. Samtang ang gawas gidekorasyonan og mga rosette ug mga motif sa bulak nga makapahinumdom sa mga templo sa Java, ang sulod medyo hubo ug solemne kon itandi. Orihinal nga gipintalan, ang atop sa sulod sa simbahan karon nagpakita lamang og usa ka lanog sa mga dagkong talan-awon nga kaniadto nagdayandayan sa kisame. === Simbahan sa Miagao === [[Payl:Allan_Jay_Quesada_-_Miagao_Church_DSC_8612.jpg|thumb|[[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], Iloilo]] Ang [[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], nailhan usab nga Simbahan ni Santo Tomas de Villanueva, nahimutang sa kinatas-ang punto sa lungsod sa [[Miagao]], [[Iloilo]] . Ang mga tore sa simbahan nagsilbing mga bantay batok sa mga pag-atake sa mga Muslim ug giingon nga kini ang pinakamaayong nabilin nga ehemplo sa 'Fortress Baroque'. Ang maluho nga atubangan nagsimbolo sa transpigurasyon sa mga Pilipino sa mga elemento sa dekorasyon sa Kasadpan, uban sa pigura ni San Christopher sa pediment nga nagsul-ob og lumad nga mga sinina, nagpas-an sa Bata nga Kristo sa iyang likod, ug nagkupot sa lubi isip suporta. Ang tibuok nga samok nga gidekorasyonan nga atubangan gilibutan sa dagkong nagkagamay nga mga tore sa kampana nga dili parehas ang gitas-on. Ang duha ka tore sa kampana dili simetriko tungod kay kini gidisenyo sa duha ka pari sa duha ka okasyon. Ang sulod sa simbahan adunay usa ka dakong altar, nga gituohang mao ang orihinal nga altar sa 1700s nga nawala sa sunog, apan nabawi niadtong 1982. Ang altar gidayandayanan og mga Baroque motif, ug gilangkoban sa tulo ka mga alcove nga nagkupot sa mga estatwa ni San Tomas sa Villanova ug San Jose, diin ang paglansang sa krus anaa sa tunga. === Mga hulga === [[Payl:2023-01-20_Binondo_Bridge_003.jpg|thumb|[[Binondo–Intramuros Bridge|Tulay sa Binondo–Intramuros]]]] Ang [[Binondo–Intramuros Bridge|taytayan sa Binondo-Intramuros]] nahuman niadtong 2022. Bisan tuod ang taytayan mga 550 metros ang gilay-on gikan [[San Agustin Church (Manila)|sa Simbahan ni San Agustin]], posible nga kini milapas sa buffer zone nga gitakda alang sa simbahan, nga naglakip sa mga bungbong sa [[Intramuros]] ug sa mga duol nga lugar sa gawas. <ref>{{Cite web}}</ref> <ref>{{Cite web}}</ref> Kon ang San Agustin matangtang sa listahan sa UNESCO's World Heritage List, tulo pa ka simbahan sa tibuok Pilipinas — [[Paoay Church]] sa Ilocos Norte, [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Santa Maria Church]] sa Ilocos ug [[Miagao Church]] sa Iloilo — ang matangtang usab sa listahan. === Pagpalapad === [[Payl:Loboc_church_-_panoramio.jpg|thumb|[[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]], Bohol]] Ang Baroque Churches of the Philippines (Extension) nalakip sa tentative list sa UNESCO para sa [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage Site]] . Kining gisugyot nga pagpalapad nagpalapad sa kasamtangang World Heritage Site 677 pinaagi sa pagdugang og lima ka simbahan nga nagpakita sa lokal nga interpretasyon sa arkitektura sa Baroque. Kini nga mga simbahan mao ang mosunod: * [[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]] sa [[Bohol]] * [[Boljoon Church|Simbahan sa Boljoon]] sa [[Sugbo|Cebu]] * [[Guiuan Church]] sa [[Sidlakang Samar|Eastern Samar]] * [[Tumauini Church|Simbahan sa Tumauini]] sa [[Isabela]] * [[Lazi Church|Simbahan sa Lazi]] sa [[Siquijor]] === Tan-awa usab === {{Ganghaan|Philippines}} * [[Architecture of the Philippines|Arkitektura sa Pilipinas]] * [[Baroque architecture|Arkitektura nga Baroque]] ** [[Earthquake Baroque|Barok sa Linog]] * [[Church architecture|Arkitektura sa simbahan]] * [[Spanish Colonial architecture|Arkitektura sa Kolonyal nga Espanyol]] ** [[Churrigueresque]] * [[List of ruined churches in the Philippines|Listahan sa mga naguba nga simbahan sa Pilipinas]] * [[List of Baroque churches in the Philippines|Talaan sa mga simbahang Baroque sa Pilipinas]] == Mga Reperensya == 3llnsauktn411to0p17nr2op8c55aht 37025859 37025858 2026-08-13T08:08:44Z MaricrisCPH 147100 /* Tan-awa usab */ 37025859 wikitext text/x-wiki Ang '''mga Simbahang Baroque sa Pilipinas''' usa ka koleksyon sa upat ka mga simbahang baroque [[Spanish Colonial architecture|sa panahon sa Kolonyal nga Espanya]] sa [[Pilipinas]], nga gilakip sa [[UNESCO]] 's [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage List]] niadtong 1993. Ang mga simbahan giisip usab nga [[List of National Cultural Treasures in the Philippines|mga bahandi sa kultura]] sa nasud. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677 Baroque Churches of the Philippines (677)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === World Heritage Site 677 === Ang 2013 nga rebisyon sa UNESCO's World Heritage Site (WHS) 677, Mga Simbahang Baroque sa Pilipinas. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677bis Baroque Churches of the Philippines (677bis)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === Konteksto sa kasaysayan === Adunay usa ka panagtapok sa mga hinungdan nga misangpot sa presensya sa mga elemento sa Baroque sa arkitektura sa Pilipinas, ilabi na sa arkitektura sa simbahan. Atol sa [[Kasaysayan sa Pilipinas (1565–1898)|panahon sa kolonyal nga Espanyol]] (1565–1898), miabot ang mga misyonaryong Espanyol, nga nagpaambit dili lamang sa ilang relihiyon apan lakip usab sa ilang arkitektura, nga inspirado gikan sa ilang yutang natawhan. Ang mga Espanyol nagtinguha sa pagtukod og permanente ug molungtad nga mga simbahan isip pamatuod sa gahom sa Diyos, ug wala nila giisip ang kasamtangang mga istruktura sa simbahan sa Pilipinas nga angay nga mga dapit sa pagsimba. Tungod kay kadaghanan sa mga misyonaryong Espanyol wala mabansay sa arkitektura o inhenyeriya, ang lokal nga mga lungsuranon lakip ang mga Pilipino ug mga migranteng Intsik, uban sa mga prayle nga Espanyol, miapil sa pagtukod ug pagdesinyo sa mga lokal nga simbahan. Ang kombinasyon sa mga ideya gikan sa mga misyonaryo ug mga lokal epektibong naghiusa sa lumad nga mga disenyo sa Espanya ug sa talagsaon nga estilo sa Sidlakan. Ang estetika sa simbahan nahulma usab sa limitado nga pag-access sa pipila ka mga materyales, ug ang panginahanglan sa pagtukod pag-usab ug pagpahiangay sa mga natural nga katalagman lakip ang mga sunog ug linog, nga nagmugna og estilo nga usahay gitawag nga [[Earthquake Baroque]] . Ang mga Simbahang Baroque sa Pilipinas usa ka serye sa mga inskripsiyon nga gilangkoban sa upat ka mga simbahang [[Simbahang Katoliko sa Pilipinas|Romano Katoliko]] nga gitukod tali sa ika-16 ug ika-18 nga siglo sa panahon sa mga Espanyol sa Pilipinas. Nahimutang sila sa managlahing dapit sa kapupud-an sa Pilipinas, duha sa amihanang isla sa Luzon, usa sa kasingkasing sa Intramuros, Manila, ug ang usa sa sentral nga isla sa Iloilo sa Kabisay-an. Ang upat ka baroque nga simbahan sa Pilipinas giklasipikar nga UNESCO world heritage sites tungod kay kini adunay importanteng kultural nga kahulugan ug impluwensya sa umaabot nga disenyo sa arkitektura sa Pilipinas. Ang mga simbahan nagpakita og pipila ka mga kinaiya nga nagpahayag sa usa ka 'baroque sa kuta,' sama sa baga nga mga bungbong ug taas nga mga atubangan nga nagtanyag og proteksyon gikan sa mga tulisan ug natural nga mga kalamidad. Ang grupo sa mga simbahan nagtukod og estilo sa pagtukod ug disenyo nga gipahaom sa pisikal nga mga kondisyon sa Pilipinas nga adunay dakong impluwensya sa ulahing arkitektura sa simbahan sa rehiyon. Ang upat ka simbahan dugang nga nagpakita sa estilo sa baroque nga adunay detalyado nga ikonograpiya ug detalyado nga mga talan-awon gikan sa kinabuhi ni Kristo, nga naghiusa sa tradisyonal nga mga mithi sa Katoliko gikan sa Espanya uban sa mga elemento sa isla sama sa mga dahon sa palma o mga patron nga santos nga nagsul-ob sa tradisyonal nga sinina sa isla nga gikulit uban sa mga talan-awon gikan sa bibliya. Ang maluho nga dekorasyon nagpakita usab sa kinaiya sa mga Pilipino bahin sa estetika sa pagdekorasyon, nga nailhan nga ''horror vacui'', o 'kahadlok sa mga haw-ang nga luna.' Ang tinguha nga pun-on ang mga yanong luna makita sa dekorasyon sa mga simbahan, nga puno sa mga kultural nga motif gikan sa kasadpang kalibutan uban sa tradisyonal nga mga elemento sa Pilipino. === Simbahan ni San Agustin sa Manila === [[Payl:San_agustin_facade.jpg|thumb| Simbahan ni San Agustin, Manila]]Ang [[San Agustin Church (Manila)|Simbahan ni San Agustin]] sa Manila, nailhan usab nga Simbahan sa Immaculate Conception ni San Agustín, mao ang unang simbahan nga gitukod sa isla sa Luzon niadtong 1571, human dayon sa [[Battle of Manila (1570)|pagsakop sa mga Espanyol sa Manila]] . Usa ka dapit sulod sa distrito sa Intramuros ang gi-asayn sa [[Augustinian Order]], ang una nga nag-ebanghelyo sa Pilipinas. Niadtong 1587, ang labing una nga permanente nga bilding nga hinimo sa kahoy ug mga dahon sa niyog gipulihan sa usa ka simbahang bato ug monasteryo nga hinimo sa bato, ug ang ulahi nahimong balay sa mga Agustino sa Pilipinas. Duha ka tore sa kampana ang gidugang niadtong 1854, apan ang amihanang tore nabuak sa [[1880 Southern Luzon earthquakes|linog niadtong 1880]] ug kinahanglan nga gub-on. Tungod sa peligro sa natural nga mga katalagman, kadaghanan sa katahom sa simbahan kinahanglan nga isakripisyo pabor sa kalig-on ug gamit niini. Niadtong 1762, atol sa [[Seven Years' War|Pito ka Tuig nga Gubat]], gitulis sa mga pwersa sa Britanya ang simbahan. Niadtong 1898, ang Simbahan ni San Agustin nahimong lugar alang sa mga Amerikano ug mga Espanyol aron maghisgot ug mopirma sa pagsurender sa Manila ngadto sa mga Amerikano. Ang sulod sa simbahan adunay mga artwork nga nagsugod pa sa ika-19 nga siglo, nga adunay ''[[Trompe-l'œil|mga trompe-l'œil]]'' nga mga dibuho sa mga Italyanong pintor nga sila si Alberoni ug Dibella, apan kini mitabon sa orihinal nga mga tempera mural. Ang simbahan dagaya nga gisangkapan, nga adunay usa ka maayong retablo, pulpito, lectern ug mga choir-stall. Ang simbahan naglakip usab sa mga detalye sa oriental sa porma sa [[Chinese guardian lions|mga iro nga Intsik]] nga naglibot sa entrada sa bilding. Ilabi na nga makapainteres ang serye sa mga crypto-collateral chapel nga naglinya sa duha ka kilid sa nave. Ang mga bungbong nga nagbulag kanila nagsilbing mga tukod. Ang bato nga barrel vault, simboryo, ug arched vestibule talagsaon sa Pilipinas, ingon man ang dekorasyon nga kanunay nga nagkuha sa porma sa lokal nga mga tanom. Usa ka monasteryo kaniadto ang nalambigit sa simbahan pinaagi sa sunod-sunod nga mga cloister, arcade, sawang, ug mga tanaman. Ang simbahan mao lamang ang estruktura sa [[Intramuros]] nga nakalahutay sa [[Battle of Manila (1945)|Liberation of Manila]] niadtong 1945. Sa kilid nga kapilya sa simbahan nahimutang ang mga salin sa Espanyol nga [[Miguel Lopez de Legazpi|si Miguel Lopez de Legaspi]], ang nagtukod sa siyudad sa [[Manila]], nga mao ang kapital nga siyudad sa Pilipinas. === Simbahan ni Santa Maria === [[Payl:Sta._Maria_Church,_Ilocos_Sur.jpg|thumb|[[Santa Maria Church|Santa Maria Minor Basilica]], Ilocos Sur]] Ang [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Simbahan ni Santa Maria (Ilocos Sur)]], nailhan usab nga Simbahan sa Mahal nga Birhen sa Assumption, karon nailhan na nga Minor Basilica sa Mahal nga Birhen sa Assumption, nahimutang sa munisipyo sa [[Santa Maria, Ilocos Sur]] . Dili sama sa ubang mga simbahan sa lungsod sa Pilipinas, nga nagsunod sa [[Spanish architecture|tradisyon sa mga Espanyol nga naglingkod sa sentral nga plasa]], ang Minor Basilica sa Nuestra Señora de la Asuncion sa Santa Maria uban sa Convento niini nahimutang sa usa ka bungtod nga gilibutan sa usa ka depensa nga paril. Talagsaon usab ang pagkalingkod sa Convento nga tupad sa atubangan sa simbahan ug sa gilain nga kampana (timailhan sa arkitektura sa Pilipinas-Hispaniko) sa tunga-tunga sa bungbong sa nave. Kini gidikta sa bungtod diin kini nahimutang. Ang simbahang tisa nagsunod sa estandard nga disenyo sa Pilipinas, nga adunay dakong atubangan nga nagtabon sa tul-id nga atop nga nagtabon sa taas ug rektanggulo nga bilding. Giingong gitukod kini sa usa ka lig-on nga balsa isip pag-amping batok sa kadaot nga dala sa linog. Ang mga bungbong walay mga dayandayan apan adunay mga entrada sa kilid nga pino ang pagkakulit ug lig-on nga mga sandiganan. Ang Simbahan ni Santa Maria nalista sa UNESCO world heritage sites niadtong Disyembre 11, 1993, isip kabahin sa upat ka Baroque Churches sa Pilipinas. === Simbahan sa Paoay === [[Payl:Paoay_Church,_Paoay.jpg|thumb|[[Paoay Church|Simbahan sa Paoay]], Ilocos Norte]] Ang [[Paoay Church]], nailhan usab nga Simbahan ni San Agustín, nahimutang sa [[Paoay]], [[Ilocos Norte]] . Kini ang labing talagsaong ehemplo sa [[Pilipinas]] sa arkitektura nga istilo [[Earthquake Baroque|sa Earthquake Baroque]] . Napulog upat ka mga tukod ang nahimutang subay sa linya sa usa ka higanteng volute nga nagsuporta sa usa ka gamay ug gilibutan sa mga piramide nga finial. Ang usa ka parisan sa mga buttresses sa tunga-tunga sa matag bungbong sa nave adunay mga hagdanan paingon sa atop. Ang ubos nga bahin sa apse ug kadaghanan sa mga bungbong hinimo sa mga bloke sa korales, ang ibabaw nga mga lebel gihumanan og tisa, apan kini nga pagkasunod-sunod nabaliktad sa atubangan. Ang dakong coral stone bell tower, nga gidugang tunga sa siglo human nahuman ang simbahan, nagbarog nga layo sa simbahan, isip panalipod batok sa kadaot panahon sa linog. Ang simbahan sa Paoay gitukod gamit ang mga linuto nga tisa, mga batong korales, salbot (dagta sa kahoy) ug tabla, ug adunay 24 ka kinulit nga dagkong mga tukod isip suporta. Kini usa ka arkitektural nga solusyon sa mahagiton ug natural nga palibot sa lugar. Ang duha ka kilid sa nabe gilinya sa pinakabaga nga mga buttresses nga bato nga makita sa palibot sa mga isla. Dagkong mga batong korales ang gigamit para sa ubos nga bahin sa simbahan samtang ang mga tisa ang gigamit para sa ibabaw nga bahin. Ang mga bungbong may gibag-on nga 1.67 metros nga hinimo sa samang mga materyales. Ang nabulag nga kampana sa kampanaryo talagsaon nga makapainteres tungod kay ang nagkagamay nga mga lut-od nagpasiugda sa estilo sa oriental, usa ka talagsaon nga istruktura nga nagpakita sa disenyo sa usa ka pagoda. Ang gawas nga bahin sa simbahan hinimo sa batong korales ug tisa, nga gihiusa sa usa ka lusong nga hinimo gikan sa duga sa tubo, dahon sa mangga, ug uhot sa humay ug uban pang mga sangkap. Ang atubangan sa simbahan adunay usab mga timaan sa Gothic nga lami nga adunay mga pilaster nga nagsangkad gikan sa taas hangtod sa ubos, nga nagmugna og usa ka kusgan nga bertikal nga paglihok. Samtang ang gawas gidekorasyonan og mga rosette ug mga motif sa bulak nga makapahinumdom sa mga templo sa Java, ang sulod medyo hubo ug solemne kon itandi. Orihinal nga gipintalan, ang atop sa sulod sa simbahan karon nagpakita lamang og usa ka lanog sa mga dagkong talan-awon nga kaniadto nagdayandayan sa kisame. === Simbahan sa Miagao === [[Payl:Allan_Jay_Quesada_-_Miagao_Church_DSC_8612.jpg|thumb|[[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], Iloilo]] Ang [[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], nailhan usab nga Simbahan ni Santo Tomas de Villanueva, nahimutang sa kinatas-ang punto sa lungsod sa [[Miagao]], [[Iloilo]] . Ang mga tore sa simbahan nagsilbing mga bantay batok sa mga pag-atake sa mga Muslim ug giingon nga kini ang pinakamaayong nabilin nga ehemplo sa 'Fortress Baroque'. Ang maluho nga atubangan nagsimbolo sa transpigurasyon sa mga Pilipino sa mga elemento sa dekorasyon sa Kasadpan, uban sa pigura ni San Christopher sa pediment nga nagsul-ob og lumad nga mga sinina, nagpas-an sa Bata nga Kristo sa iyang likod, ug nagkupot sa lubi isip suporta. Ang tibuok nga samok nga gidekorasyonan nga atubangan gilibutan sa dagkong nagkagamay nga mga tore sa kampana nga dili parehas ang gitas-on. Ang duha ka tore sa kampana dili simetriko tungod kay kini gidisenyo sa duha ka pari sa duha ka okasyon. Ang sulod sa simbahan adunay usa ka dakong altar, nga gituohang mao ang orihinal nga altar sa 1700s nga nawala sa sunog, apan nabawi niadtong 1982. Ang altar gidayandayanan og mga Baroque motif, ug gilangkoban sa tulo ka mga alcove nga nagkupot sa mga estatwa ni San Tomas sa Villanova ug San Jose, diin ang paglansang sa krus anaa sa tunga. === Mga hulga === [[Payl:2023-01-20_Binondo_Bridge_003.jpg|thumb|[[Binondo–Intramuros Bridge|Tulay sa Binondo–Intramuros]]]] Ang [[Binondo–Intramuros Bridge|taytayan sa Binondo-Intramuros]] nahuman niadtong 2022. Bisan tuod ang taytayan mga 550 metros ang gilay-on gikan [[San Agustin Church (Manila)|sa Simbahan ni San Agustin]], posible nga kini milapas sa buffer zone nga gitakda alang sa simbahan, nga naglakip sa mga bungbong sa [[Intramuros]] ug sa mga duol nga lugar sa gawas. <ref></ref> <ref></ref> Kon ang San Agustin matangtang sa listahan sa UNESCO's World Heritage List, tulo pa ka simbahan sa tibuok Pilipinas — [[Paoay Church]] sa Ilocos Norte, [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Santa Maria Church]] sa Ilocos ug [[Miagao Church]] sa Iloilo — ang matangtang usab sa listahan. === Pagpalapad === [[Payl:Loboc_church_-_panoramio.jpg|thumb|[[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]], Bohol]] Ang Baroque Churches of the Philippines (Extension) nalakip sa tentative list sa UNESCO para sa [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage Site]] . Kining gisugyot nga pagpalapad nagpalapad sa kasamtangang World Heritage Site 677 pinaagi sa pagdugang og lima ka simbahan nga nagpakita sa lokal nga interpretasyon sa arkitektura sa Baroque. Kini nga mga simbahan mao ang mosunod: * [[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]] sa [[Bohol]] * [[Boljoon Church|Simbahan sa Boljoon]] sa [[Sugbo|Cebu]] * [[Guiuan Church]] sa [[Sidlakang Samar|Eastern Samar]] * [[Tumauini Church|Simbahan sa Tumauini]] sa [[Isabela]] * [[Lazi Church|Simbahan sa Lazi]] sa [[Siquijor]] === Tan-awa usab === {{Ganghaan|Philippines}} * [[Architecture of the Philippines|Arkitektura sa Pilipinas]] * [[Baroque architecture|Arkitektura nga Baroque]] ** [[Earthquake Baroque|Barok sa Linog]] * [[Church architecture|Arkitektura sa simbahan]] * [[Spanish Colonial architecture|Arkitektura sa Kolonyal nga Espanyol]] ** [[Churrigueresque]] * [[List of ruined churches in the Philippines|Listahan sa mga naguba nga simbahan sa Pilipinas]] * [[List of Baroque churches in the Philippines|Talaan sa mga simbahang Baroque sa Pilipinas]] == Mga Reperensya == qhsdn85sgfb9p6vbop5pyq0aw62i00z 37025860 37025859 2026-08-13T08:09:36Z MaricrisCPH 147100 37025860 wikitext text/x-wiki Ang '''mga Simbahang Baroque sa Pilipinas''' usa ka koleksyon sa upat ka mga simbahang baroque [[Spanish Colonial architecture|sa panahon sa Kolonyal nga Espanya]] sa [[Pilipinas]], nga gilakip sa [[UNESCO]] 's [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage List]] niadtong 1993. Ang mga simbahan giisip usab nga [[List of National Cultural Treasures in the Philippines|mga bahandi sa kultura]] sa nasud. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677 Baroque Churches of the Philippines (677)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === World Heritage Site 677 === Ang 2013 nga rebisyon sa UNESCO's World Heritage Site (WHS) 677, Mga Simbahang Baroque sa Pilipinas. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677bis Baroque Churches of the Philippines (677bis)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === Konteksto sa kasaysayan === Adunay usa ka panagtapok sa mga hinungdan nga misangpot sa presensya sa mga elemento sa Baroque sa arkitektura sa Pilipinas, ilabi na sa arkitektura sa simbahan. Atol sa [[Kasaysayan sa Pilipinas (1565–1898)|panahon sa kolonyal nga Espanyol]] (1565–1898), miabot ang mga misyonaryong Espanyol, nga nagpaambit dili lamang sa ilang relihiyon apan lakip usab sa ilang arkitektura, nga inspirado gikan sa ilang yutang natawhan. Ang mga Espanyol nagtinguha sa pagtukod og permanente ug molungtad nga mga simbahan isip pamatuod sa gahom sa Diyos, ug wala nila giisip ang kasamtangang mga istruktura sa simbahan sa Pilipinas nga angay nga mga dapit sa pagsimba. Tungod kay kadaghanan sa mga misyonaryong Espanyol wala mabansay sa arkitektura o inhenyeriya, ang lokal nga mga lungsuranon lakip ang mga Pilipino ug mga migranteng Intsik, uban sa mga prayle nga Espanyol, miapil sa pagtukod ug pagdesinyo sa mga lokal nga simbahan. Ang kombinasyon sa mga ideya gikan sa mga misyonaryo ug mga lokal epektibong naghiusa sa lumad nga mga disenyo sa Espanya ug sa talagsaon nga estilo sa Sidlakan. Ang estetika sa simbahan nahulma usab sa limitado nga pag-access sa pipila ka mga materyales, ug ang panginahanglan sa pagtukod pag-usab ug pagpahiangay sa mga natural nga katalagman lakip ang mga sunog ug linog, nga nagmugna og estilo nga usahay gitawag nga [[Earthquake Baroque]] . Ang mga Simbahang Baroque sa Pilipinas usa ka serye sa mga inskripsiyon nga gilangkoban sa upat ka mga simbahang [[Simbahang Katoliko sa Pilipinas|Romano Katoliko]] nga gitukod tali sa ika-16 ug ika-18 nga siglo sa panahon sa mga Espanyol sa Pilipinas. Nahimutang sila sa managlahing dapit sa kapupud-an sa Pilipinas, duha sa amihanang isla sa Luzon, usa sa kasingkasing sa Intramuros, Manila, ug ang usa sa sentral nga isla sa Iloilo sa Kabisay-an. Ang upat ka baroque nga simbahan sa Pilipinas giklasipikar nga UNESCO world heritage sites tungod kay kini adunay importanteng kultural nga kahulugan ug impluwensya sa umaabot nga disenyo sa arkitektura sa Pilipinas. Ang mga simbahan nagpakita og pipila ka mga kinaiya nga nagpahayag sa usa ka 'baroque sa kuta,' sama sa baga nga mga bungbong ug taas nga mga atubangan nga nagtanyag og proteksyon gikan sa mga tulisan ug natural nga mga kalamidad. Ang grupo sa mga simbahan nagtukod og estilo sa pagtukod ug disenyo nga gipahaom sa pisikal nga mga kondisyon sa Pilipinas nga adunay dakong impluwensya sa ulahing arkitektura sa simbahan sa rehiyon. Ang upat ka simbahan dugang nga nagpakita sa estilo sa baroque nga adunay detalyado nga ikonograpiya ug detalyado nga mga talan-awon gikan sa kinabuhi ni Kristo, nga naghiusa sa tradisyonal nga mga mithi sa Katoliko gikan sa Espanya uban sa mga elemento sa isla sama sa mga dahon sa palma o mga patron nga santos nga nagsul-ob sa tradisyonal nga sinina sa isla nga gikulit uban sa mga talan-awon gikan sa bibliya. Ang maluho nga dekorasyon nagpakita usab sa kinaiya sa mga Pilipino bahin sa estetika sa pagdekorasyon, nga nailhan nga ''horror vacui'', o 'kahadlok sa mga haw-ang nga luna.' Ang tinguha nga pun-on ang mga yanong luna makita sa dekorasyon sa mga simbahan, nga puno sa mga kultural nga motif gikan sa kasadpang kalibutan uban sa tradisyonal nga mga elemento sa Pilipino. === Simbahan ni San Agustin sa Manila === [[Payl:San_agustin_facade.jpg|thumb| Simbahan ni San Agustin, Manila]]Ang [[San Agustin Church (Manila)|Simbahan ni San Agustin]] sa Manila, nailhan usab nga Simbahan sa Immaculate Conception ni San Agustín, mao ang unang simbahan nga gitukod sa isla sa Luzon niadtong 1571, human dayon sa [[Battle of Manila (1570)|pagsakop sa mga Espanyol sa Manila]] . Usa ka dapit sulod sa distrito sa Intramuros ang gi-asayn sa [[Augustinian Order]], ang una nga nag-ebanghelyo sa Pilipinas. Niadtong 1587, ang labing una nga permanente nga bilding nga hinimo sa kahoy ug mga dahon sa niyog gipulihan sa usa ka simbahang bato ug monasteryo nga hinimo sa bato, ug ang ulahi nahimong balay sa mga Agustino sa Pilipinas. Duha ka tore sa kampana ang gidugang niadtong 1854, apan ang amihanang tore nabuak sa [[1880 Southern Luzon earthquakes|linog niadtong 1880]] ug kinahanglan nga gub-on. Tungod sa peligro sa natural nga mga katalagman, kadaghanan sa katahom sa simbahan kinahanglan nga isakripisyo pabor sa kalig-on ug gamit niini. Niadtong 1762, atol sa [[Seven Years' War|Pito ka Tuig nga Gubat]], gitulis sa mga pwersa sa Britanya ang simbahan. Niadtong 1898, ang Simbahan ni San Agustin nahimong lugar alang sa mga Amerikano ug mga Espanyol aron maghisgot ug mopirma sa pagsurender sa Manila ngadto sa mga Amerikano. Ang sulod sa simbahan adunay mga artwork nga nagsugod pa sa ika-19 nga siglo, nga adunay ''[[Trompe-l'œil|mga trompe-l'œil]]'' nga mga dibuho sa mga Italyanong pintor nga sila si Alberoni ug Dibella, apan kini mitabon sa orihinal nga mga tempera mural. Ang simbahan dagaya nga gisangkapan, nga adunay usa ka maayong retablo, pulpito, lectern ug mga choir-stall. Ang simbahan naglakip usab sa mga detalye sa oriental sa porma sa [[Chinese guardian lions|mga iro nga Intsik]] nga naglibot sa entrada sa bilding. Ilabi na nga makapainteres ang serye sa mga crypto-collateral chapel nga naglinya sa duha ka kilid sa nave. Ang mga bungbong nga nagbulag kanila nagsilbing mga tukod. Ang bato nga barrel vault, simboryo, ug arched vestibule talagsaon sa Pilipinas, ingon man ang dekorasyon nga kanunay nga nagkuha sa porma sa lokal nga mga tanom. Usa ka monasteryo kaniadto ang nalambigit sa simbahan pinaagi sa sunod-sunod nga mga cloister, arcade, sawang, ug mga tanaman. Ang simbahan mao lamang ang estruktura sa [[Intramuros]] nga nakalahutay sa [[Battle of Manila (1945)|Liberation of Manila]] niadtong 1945. Sa kilid nga kapilya sa simbahan nahimutang ang mga salin sa Espanyol nga [[Miguel Lopez de Legazpi|si Miguel Lopez de Legaspi]], ang nagtukod sa siyudad sa [[Manila]], nga mao ang kapital nga siyudad sa Pilipinas. === Simbahan ni Santa Maria === [[Payl:Sta._Maria_Church,_Ilocos_Sur.jpg|thumb|[[Santa Maria Church|Santa Maria Minor Basilica]], Ilocos Sur]] Ang [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Simbahan ni Santa Maria (Ilocos Sur)]], nailhan usab nga Simbahan sa Mahal nga Birhen sa Assumption, karon nailhan na nga Minor Basilica sa Mahal nga Birhen sa Assumption, nahimutang sa munisipyo sa [[Santa Maria, Ilocos Sur]] . Dili sama sa ubang mga simbahan sa lungsod sa Pilipinas, nga nagsunod sa [[Spanish architecture|tradisyon sa mga Espanyol nga naglingkod sa sentral nga plasa]], ang Minor Basilica sa Nuestra Señora de la Asuncion sa Santa Maria uban sa Convento niini nahimutang sa usa ka bungtod nga gilibutan sa usa ka depensa nga paril. Talagsaon usab ang pagkalingkod sa Convento nga tupad sa atubangan sa simbahan ug sa gilain nga kampana (timailhan sa arkitektura sa Pilipinas-Hispaniko) sa tunga-tunga sa bungbong sa nave. Kini gidikta sa bungtod diin kini nahimutang. Ang simbahang tisa nagsunod sa estandard nga disenyo sa Pilipinas, nga adunay dakong atubangan nga nagtabon sa tul-id nga atop nga nagtabon sa taas ug rektanggulo nga bilding. Giingong gitukod kini sa usa ka lig-on nga balsa isip pag-amping batok sa kadaot nga dala sa linog. Ang mga bungbong walay mga dayandayan apan adunay mga entrada sa kilid nga pino ang pagkakulit ug lig-on nga mga sandiganan. Ang Simbahan ni Santa Maria nalista sa UNESCO world heritage sites niadtong Disyembre 11, 1993, isip kabahin sa upat ka Baroque Churches sa Pilipinas. === Simbahan sa Paoay === [[Payl:Paoay_Church,_Paoay.jpg|thumb|[[Paoay Church|Simbahan sa Paoay]], Ilocos Norte]] Ang [[Paoay Church]], nailhan usab nga Simbahan ni San Agustín, nahimutang sa [[Paoay]], [[Ilocos Norte]] . Kini ang labing talagsaong ehemplo sa [[Pilipinas]] sa arkitektura nga istilo [[Earthquake Baroque|sa Earthquake Baroque]] . Napulog upat ka mga tukod ang nahimutang subay sa linya sa usa ka higanteng volute nga nagsuporta sa usa ka gamay ug gilibutan sa mga piramide nga finial. Ang usa ka parisan sa mga buttresses sa tunga-tunga sa matag bungbong sa nave adunay mga hagdanan paingon sa atop. Ang ubos nga bahin sa apse ug kadaghanan sa mga bungbong hinimo sa mga bloke sa korales, ang ibabaw nga mga lebel gihumanan og tisa, apan kini nga pagkasunod-sunod nabaliktad sa atubangan. Ang dakong coral stone bell tower, nga gidugang tunga sa siglo human nahuman ang simbahan, nagbarog nga layo sa simbahan, isip panalipod batok sa kadaot panahon sa linog. Ang simbahan sa Paoay gitukod gamit ang mga linuto nga tisa, mga batong korales, salbot (dagta sa kahoy) ug tabla, ug adunay 24 ka kinulit nga dagkong mga tukod isip suporta. Kini usa ka arkitektural nga solusyon sa mahagiton ug natural nga palibot sa lugar. Ang duha ka kilid sa nabe gilinya sa pinakabaga nga mga buttresses nga bato nga makita sa palibot sa mga isla. Dagkong mga batong korales ang gigamit para sa ubos nga bahin sa simbahan samtang ang mga tisa ang gigamit para sa ibabaw nga bahin. Ang mga bungbong may gibag-on nga 1.67 metros nga hinimo sa samang mga materyales. Ang nabulag nga kampana sa kampanaryo talagsaon nga makapainteres tungod kay ang nagkagamay nga mga lut-od nagpasiugda sa estilo sa oriental, usa ka talagsaon nga istruktura nga nagpakita sa disenyo sa usa ka pagoda. Ang gawas nga bahin sa simbahan hinimo sa batong korales ug tisa, nga gihiusa sa usa ka lusong nga hinimo gikan sa duga sa tubo, dahon sa mangga, ug uhot sa humay ug uban pang mga sangkap. Ang atubangan sa simbahan adunay usab mga timaan sa Gothic nga lami nga adunay mga pilaster nga nagsangkad gikan sa taas hangtod sa ubos, nga nagmugna og usa ka kusgan nga bertikal nga paglihok. Samtang ang gawas gidekorasyonan og mga rosette ug mga motif sa bulak nga makapahinumdom sa mga templo sa Java, ang sulod medyo hubo ug solemne kon itandi. Orihinal nga gipintalan, ang atop sa sulod sa simbahan karon nagpakita lamang og usa ka lanog sa mga dagkong talan-awon nga kaniadto nagdayandayan sa kisame. === Simbahan sa Miagao === [[Payl:Allan_Jay_Quesada_-_Miagao_Church_DSC_8612.jpg|thumb|[[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], Iloilo]] Ang [[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], nailhan usab nga Simbahan ni Santo Tomas de Villanueva, nahimutang sa kinatas-ang punto sa lungsod sa [[Miagao]], [[Iloilo]] . Ang mga tore sa simbahan nagsilbing mga bantay batok sa mga pag-atake sa mga Muslim ug giingon nga kini ang pinakamaayong nabilin nga ehemplo sa 'Fortress Baroque'. Ang maluho nga atubangan nagsimbolo sa transpigurasyon sa mga Pilipino sa mga elemento sa dekorasyon sa Kasadpan, uban sa pigura ni San Christopher sa pediment nga nagsul-ob og lumad nga mga sinina, nagpas-an sa Bata nga Kristo sa iyang likod, ug nagkupot sa lubi isip suporta. Ang tibuok nga samok nga gidekorasyonan nga atubangan gilibutan sa dagkong nagkagamay nga mga tore sa kampana nga dili parehas ang gitas-on. Ang duha ka tore sa kampana dili simetriko tungod kay kini gidisenyo sa duha ka pari sa duha ka okasyon. Ang sulod sa simbahan adunay usa ka dakong altar, nga gituohang mao ang orihinal nga altar sa 1700s nga nawala sa sunog, apan nabawi niadtong 1982. Ang altar gidayandayanan og mga Baroque motif, ug gilangkoban sa tulo ka mga alcove nga nagkupot sa mga estatwa ni San Tomas sa Villanova ug San Jose, diin ang paglansang sa krus anaa sa tunga. === Mga hulga === [[Payl:2023-01-20_Binondo_Bridge_003.jpg|thumb|[[Binondo–Intramuros Bridge|Tulay sa Binondo–Intramuros]]]] Ang [[Binondo–Intramuros Bridge|taytayan sa Binondo-Intramuros]] nahuman niadtong 2022. Bisan tuod ang taytayan mga 550 metros ang gilay-on gikan [[San Agustin Church (Manila)|sa Simbahan ni San Agustin]], posible nga kini milapas sa buffer zone nga gitakda alang sa simbahan, nga naglakip sa mga bungbong sa [[Intramuros]] ug sa mga duol nga lugar sa gawas. <ref></ref> <ref></ref> Kon ang San Agustin matangtang sa listahan sa UNESCO's World Heritage List, tulo pa ka simbahan sa tibuok Pilipinas — [[Paoay Church]] sa Ilocos Norte, [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Santa Maria Church]] sa Ilocos ug [[Miagao Church]] sa Iloilo — ang matangtang usab sa listahan. === Pagpalapad === [[Payl:Loboc_church_-_panoramio.jpg|thumb|[[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]], Bohol]] Ang Baroque Churches of the Philippines (Extension) nalakip sa tentative list sa UNESCO para sa [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage Site]] . Kining gisugyot nga pagpalapad nagpalapad sa kasamtangang World Heritage Site 677 pinaagi sa pagdugang og lima ka simbahan nga nagpakita sa lokal nga interpretasyon sa arkitektura sa Baroque. Kini nga mga simbahan mao ang mosunod: * [[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]] sa [[Bohol]] * [[Boljoon Church|Simbahan sa Boljoon]] sa [[Sugbo|Cebu]] * [[Guiuan Church]] sa [[Sidlakang Samar|Eastern Samar]] * [[Tumauini Church|Simbahan sa Tumauini]] sa [[Isabela]] * [[Lazi Church|Simbahan sa Lazi]] sa [[Siquijor]] === Tan-awa usab === {{Ganghaan|Philippines}} * [[Architecture of the Philippines|Arkitektura sa Pilipinas]] * [[Baroque architecture|Arkitektura nga Baroque]] ** [[Earthquake Baroque|Barok sa Linog]] * [[Church architecture|Arkitektura sa simbahan]] * [[Spanish Colonial architecture|Arkitektura sa Kolonyal nga Espanyol]] ** [[Churrigueresque]] * [[List of ruined churches in the Philippines|Listahan sa mga naguba nga simbahan sa Pilipinas]] * [[List of Baroque churches in the Philippines|Talaan sa mga simbahang Baroque sa Pilipinas]] ifz19oxz8lvldvhbwccb72uwnuj52rd 37025861 37025860 2026-08-13T08:11:09Z MaricrisCPH 147100 Description 37025861 wikitext text/x-wiki Ang '''mga Simbahang Baroque sa Pilipinas''' usa ka koleksyon sa upat ka mga simbahang baroque [[Spanish Colonial architecture|sa panahon sa Kolonyal nga Espanya]] sa [[Pilipinas]], nga gilakip sa [[UNESCO]] 's [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage List]] niadtong 1993. Ang mga simbahan giisip usab nga [[List of National Cultural Treasures in the Philippines|mga bahandi sa kultura]] sa nasud. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677 Baroque Churches of the Philippines (677)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === World Heritage Site 677 === Ang 2013 nga rebisyon sa UNESCO's World Heritage Site (WHS) 677, Mga Simbahang Baroque sa Pilipinas. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677bis Baroque Churches of the Philippines (677bis)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === Konteksto sa kasaysayan === Adunay usa ka panagtapok sa mga hinungdan nga misangpot sa presensya sa mga elemento sa Baroque sa arkitektura sa Pilipinas, ilabi na sa arkitektura sa simbahan. Atol sa [[Kasaysayan sa Pilipinas (1565–1898)|panahon sa kolonyal nga Espanyol]] (1565–1898), miabot ang mga misyonaryong Espanyol, nga nagpaambit dili lamang sa ilang relihiyon apan lakip usab sa ilang arkitektura, nga inspirado gikan sa ilang yutang natawhan. Ang mga Espanyol nagtinguha sa pagtukod og permanente ug molungtad nga mga simbahan isip pamatuod sa gahom sa Diyos, ug wala nila giisip ang kasamtangang mga istruktura sa simbahan sa Pilipinas nga angay nga mga dapit sa pagsimba. Tungod kay kadaghanan sa mga misyonaryong Espanyol wala mabansay sa arkitektura o inhenyeriya, ang lokal nga mga lungsuranon lakip ang mga Pilipino ug mga migranteng Intsik, uban sa mga prayle nga Espanyol, miapil sa pagtukod ug pagdesinyo sa mga lokal nga simbahan. Ang kombinasyon sa mga ideya gikan sa mga misyonaryo ug mga lokal epektibong naghiusa sa lumad nga mga disenyo sa Espanya ug sa talagsaon nga estilo sa Sidlakan. Ang estetika sa simbahan nahulma usab sa limitado nga pag-access sa pipila ka mga materyales, ug ang panginahanglan sa pagtukod pag-usab ug pagpahiangay sa mga natural nga katalagman lakip ang mga sunog ug linog, nga nagmugna og estilo nga usahay gitawag nga [[Earthquake Baroque]] . Ang mga Simbahang Baroque sa Pilipinas usa ka serye sa mga inskripsiyon nga gilangkoban sa upat ka mga simbahang [[Simbahang Katoliko sa Pilipinas|Romano Katoliko]] nga gitukod tali sa ika-16 ug ika-18 nga siglo sa panahon sa mga Espanyol sa Pilipinas. Nahimutang sila sa managlahing dapit sa kapupud-an sa Pilipinas, duha sa amihanang isla sa Luzon, usa sa kasingkasing sa Intramuros, Manila, ug ang usa sa sentral nga isla sa Iloilo sa Kabisay-an. Ang upat ka baroque nga simbahan sa Pilipinas giklasipikar nga UNESCO world heritage sites tungod kay kini adunay importanteng kultural nga kahulugan ug impluwensya sa umaabot nga disenyo sa arkitektura sa Pilipinas. Ang mga simbahan nagpakita og pipila ka mga kinaiya nga nagpahayag sa usa ka 'baroque sa kuta,' sama sa baga nga mga bungbong ug taas nga mga atubangan nga nagtanyag og proteksyon gikan sa mga tulisan ug natural nga mga kalamidad. Ang grupo sa mga simbahan nagtukod og estilo sa pagtukod ug disenyo nga gipahaom sa pisikal nga mga kondisyon sa Pilipinas nga adunay dakong impluwensya sa ulahing arkitektura sa simbahan sa rehiyon. Ang upat ka simbahan dugang nga nagpakita sa estilo sa baroque nga adunay detalyado nga ikonograpiya ug detalyado nga mga talan-awon gikan sa kinabuhi ni Kristo, nga naghiusa sa tradisyonal nga mga mithi sa Katoliko gikan sa Espanya uban sa mga elemento sa isla sama sa mga dahon sa palma o mga patron nga santos nga nagsul-ob sa tradisyonal nga sinina sa isla nga gikulit uban sa mga talan-awon gikan sa bibliya. Ang maluho nga dekorasyon nagpakita usab sa kinaiya sa mga Pilipino bahin sa estetika sa pagdekorasyon, nga nailhan nga ''horror vacui'', o 'kahadlok sa mga haw-ang nga luna.' Ang tinguha nga pun-on ang mga yanong luna makita sa dekorasyon sa mga simbahan, nga puno sa mga kultural nga motif gikan sa kasadpang kalibutan uban sa tradisyonal nga mga elemento sa Pilipino. === Simbahan ni San Agustin sa Manila === [[Payl:San_agustin_facade.jpg|thumb| Simbahan ni San Agustin, Manila]]Ang [[San Agustin Church (Manila)|Simbahan ni San Agustin]] sa Manila, nailhan usab nga Simbahan sa Immaculate Conception ni San Agustín, mao ang unang simbahan nga gitukod sa isla sa Luzon niadtong 1571, human dayon sa [[Battle of Manila (1570)|pagsakop sa mga Espanyol sa Manila]] . Usa ka dapit sulod sa distrito sa Intramuros ang gi-asayn sa [[Augustinian Order]], ang una nga nag-ebanghelyo sa Pilipinas. Niadtong 1587, ang labing una nga permanente nga bilding nga hinimo sa kahoy ug mga dahon sa niyog gipulihan sa usa ka simbahang bato ug monasteryo nga hinimo sa bato, ug ang ulahi nahimong balay sa mga Agustino sa Pilipinas. Duha ka tore sa kampana ang gidugang niadtong 1854, apan ang amihanang tore nabuak sa [[1880 Southern Luzon earthquakes|linog niadtong 1880]] ug kinahanglan nga gub-on. Tungod sa peligro sa natural nga mga katalagman, kadaghanan sa katahom sa simbahan kinahanglan nga isakripisyo pabor sa kalig-on ug gamit niini. Niadtong 1762, atol sa [[Seven Years' War|Pito ka Tuig nga Gubat]], gitulis sa mga pwersa sa Britanya ang simbahan. Niadtong 1898, ang Simbahan ni San Agustin nahimong lugar alang sa mga Amerikano ug mga Espanyol aron maghisgot ug mopirma sa pagsurender sa Manila ngadto sa mga Amerikano. Ang sulod sa simbahan adunay mga artwork nga nagsugod pa sa ika-19 nga siglo, nga adunay ''[[Trompe-l'œil|mga trompe-l'œil]]'' nga mga dibuho sa mga Italyanong pintor nga sila si Alberoni ug Dibella, apan kini mitabon sa orihinal nga mga tempera mural. Ang simbahan dagaya nga gisangkapan, nga adunay usa ka maayong retablo, pulpito, lectern ug mga choir-stall. Ang simbahan naglakip usab sa mga detalye sa oriental sa porma sa [[Chinese guardian lions|mga iro nga Intsik]] nga naglibot sa entrada sa bilding. Ilabi na nga makapainteres ang serye sa mga crypto-collateral chapel nga naglinya sa duha ka kilid sa nave. Ang mga bungbong nga nagbulag kanila nagsilbing mga tukod. Ang bato nga barrel vault, simboryo, ug arched vestibule talagsaon sa Pilipinas, ingon man ang dekorasyon nga kanunay nga nagkuha sa porma sa lokal nga mga tanom. Usa ka monasteryo kaniadto ang nalambigit sa simbahan pinaagi sa sunod-sunod nga mga cloister, arcade, sawang, ug mga tanaman. Ang simbahan mao lamang ang estruktura sa [[Intramuros]] nga nakalahutay sa [[Battle of Manila (1945)|Liberation of Manila]] niadtong 1945. Sa kilid nga kapilya sa simbahan nahimutang ang mga salin sa Espanyol nga [[Miguel Lopez de Legazpi|si Miguel Lopez de Legaspi]], ang nagtukod sa siyudad sa [[Manila]], nga mao ang kapital nga siyudad sa Pilipinas. === Simbahan ni Santa Maria === [[Payl:Sta._Maria_Church,_Ilocos_Sur.jpg|thumb|[[Santa Maria Church|Santa Maria Minor Basilica]], Ilocos Sur]] Ang [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Simbahan ni Santa Maria (Ilocos Sur)]], nailhan usab nga Simbahan sa Mahal nga Birhen sa Assumption, karon nailhan na nga Minor Basilica sa Mahal nga Birhen sa Assumption, nahimutang sa munisipyo sa [[Santa Maria, Ilocos Sur]] . Dili sama sa ubang mga simbahan sa lungsod sa Pilipinas, nga nagsunod sa [[Spanish architecture|tradisyon sa mga Espanyol nga naglingkod sa sentral nga plasa]], ang Minor Basilica sa Nuestra Señora de la Asuncion sa Santa Maria uban sa Convento niini nahimutang sa usa ka bungtod nga gilibutan sa usa ka depensa nga paril. Talagsaon usab ang pagkalingkod sa Convento nga tupad sa atubangan sa simbahan ug sa gilain nga kampana (timailhan sa arkitektura sa Pilipinas-Hispaniko) sa tunga-tunga sa bungbong sa nave. Kini gidikta sa bungtod diin kini nahimutang. Ang simbahang tisa nagsunod sa estandard nga disenyo sa Pilipinas, nga adunay dakong atubangan nga nagtabon sa tul-id nga atop nga nagtabon sa taas ug rektanggulo nga bilding. Giingong gitukod kini sa usa ka lig-on nga balsa isip pag-amping batok sa kadaot nga dala sa linog. Ang mga bungbong walay mga dayandayan apan adunay mga entrada sa kilid nga pino ang pagkakulit ug lig-on nga mga sandiganan. Ang Simbahan ni Santa Maria nalista sa UNESCO world heritage sites niadtong Disyembre 11, 1993, isip kabahin sa upat ka Baroque Churches sa Pilipinas. === Simbahan sa Paoay === [[Payl:Paoay_Church,_Paoay.jpg|thumb|[[Paoay Church|Simbahan sa Paoay]], Ilocos Norte]] Ang [[Paoay Church]], nailhan usab nga Simbahan ni San Agustín, nahimutang sa [[Paoay]], [[Ilocos Norte]] . Kini ang labing talagsaong ehemplo sa [[Pilipinas]] sa arkitektura nga istilo [[Earthquake Baroque|sa Earthquake Baroque]] . Napulog upat ka mga tukod ang nahimutang subay sa linya sa usa ka higanteng volute nga nagsuporta sa usa ka gamay ug gilibutan sa mga piramide nga finial. Ang usa ka parisan sa mga buttresses sa tunga-tunga sa matag bungbong sa nave adunay mga hagdanan paingon sa atop. Ang ubos nga bahin sa apse ug kadaghanan sa mga bungbong hinimo sa mga bloke sa korales, ang ibabaw nga mga lebel gihumanan og tisa, apan kini nga pagkasunod-sunod nabaliktad sa atubangan. Ang dakong coral stone bell tower, nga gidugang tunga sa siglo human nahuman ang simbahan, nagbarog nga layo sa simbahan, isip panalipod batok sa kadaot panahon sa linog. Ang simbahan sa Paoay gitukod gamit ang mga linuto nga tisa, mga batong korales, salbot (dagta sa kahoy) ug tabla, ug adunay 24 ka kinulit nga dagkong mga tukod isip suporta. Kini usa ka arkitektural nga solusyon sa mahagiton ug natural nga palibot sa lugar. Ang duha ka kilid sa nabe gilinya sa pinakabaga nga mga buttresses nga bato nga makita sa palibot sa mga isla. Dagkong mga batong korales ang gigamit para sa ubos nga bahin sa simbahan samtang ang mga tisa ang gigamit para sa ibabaw nga bahin. Ang mga bungbong may gibag-on nga 1.67 metros nga hinimo sa samang mga materyales. Ang nabulag nga kampana sa kampanaryo talagsaon nga makapainteres tungod kay ang nagkagamay nga mga lut-od nagpasiugda sa estilo sa oriental, usa ka talagsaon nga istruktura nga nagpakita sa disenyo sa usa ka pagoda. Ang gawas nga bahin sa simbahan hinimo sa batong korales ug tisa, nga gihiusa sa usa ka lusong nga hinimo gikan sa duga sa tubo, dahon sa mangga, ug uhot sa humay ug uban pang mga sangkap. Ang atubangan sa simbahan adunay usab mga timaan sa Gothic nga lami nga adunay mga pilaster nga nagsangkad gikan sa taas hangtod sa ubos, nga nagmugna og usa ka kusgan nga bertikal nga paglihok. Samtang ang gawas gidekorasyonan og mga rosette ug mga motif sa bulak nga makapahinumdom sa mga templo sa Java, ang sulod medyo hubo ug solemne kon itandi. Orihinal nga gipintalan, ang atop sa sulod sa simbahan karon nagpakita lamang og usa ka lanog sa mga dagkong talan-awon nga kaniadto nagdayandayan sa kisame. === Simbahan sa Miagao === [[Payl:Allan_Jay_Quesada_-_Miagao_Church_DSC_8612.jpg|thumb|[[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], Iloilo]] Ang [[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], nailhan usab nga Simbahan ni Santo Tomas de Villanueva, nahimutang sa kinatas-ang punto sa lungsod sa [[Miagao]], [[Iloilo]] . Ang mga tore sa simbahan nagsilbing mga bantay batok sa mga pag-atake sa mga Muslim ug giingon nga kini ang pinakamaayong nabilin nga ehemplo sa 'Fortress Baroque'. Ang maluho nga atubangan nagsimbolo sa transpigurasyon sa mga Pilipino sa mga elemento sa dekorasyon sa Kasadpan, uban sa pigura ni San Christopher sa pediment nga nagsul-ob og lumad nga mga sinina, nagpas-an sa Bata nga Kristo sa iyang likod, ug nagkupot sa lubi isip suporta. Ang tibuok nga samok nga gidekorasyonan nga atubangan gilibutan sa dagkong nagkagamay nga mga tore sa kampana nga dili parehas ang gitas-on. Ang duha ka tore sa kampana dili simetriko tungod kay kini gidisenyo sa duha ka pari sa duha ka okasyon. Ang sulod sa simbahan adunay usa ka dakong altar, nga gituohang mao ang orihinal nga altar sa 1700s nga nawala sa sunog, apan nabawi niadtong 1982. Ang altar gidayandayanan og mga Baroque motif, ug gilangkoban sa tulo ka mga alcove nga nagkupot sa mga estatwa ni San Tomas sa Villanova ug San Jose, diin ang paglansang sa krus anaa sa tunga. === Mga hulga === [[Payl:2023-01-20_Binondo_Bridge_003.jpg|thumb|[[Binondo–Intramuros Bridge|Tulay sa Binondo–Intramuros]]]] Ang [[Binondo–Intramuros Bridge|taytayan sa Binondo-Intramuros]] nahuman niadtong 2022. Bisan tuod ang taytayan mga 550 metros ang gilay-on gikan [[San Agustin Church (Manila)|sa Simbahan ni San Agustin]], posible nga kini milapas sa buffer zone nga gitakda alang sa simbahan, nga naglakip sa mga bungbong sa [[Intramuros]] ug sa mga duol nga lugar sa gawas. <ref></ref> <ref></ref> Kon ang San Agustin matangtang sa listahan sa UNESCO's World Heritage List, tulo pa ka simbahan sa tibuok Pilipinas — [[Paoay Church]] sa Ilocos Norte, [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Santa Maria Church]] sa Ilocos ug [[Miagao Church]] sa Iloilo — ang matangtang usab sa listahan. === Pagpalapad === [[Payl:Loboc_church_-_panoramio.jpg|thumb|[[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]], Bohol]] Ang Baroque Churches of the Philippines (Extension) nalakip sa tentative list sa UNESCO para sa [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage Site]] . Kining gisugyot nga pagpalapad nagpalapad sa kasamtangang World Heritage Site 677 pinaagi sa pagdugang og lima ka simbahan nga nagpakita sa lokal nga interpretasyon sa arkitektura sa Baroque. Kini nga mga simbahan mao ang mosunod: * [[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]] sa [[Bohol]] * [[Boljoon Church|Simbahan sa Boljoon]] sa [[Sugbo|Cebu]] * [[Guiuan Church]] sa [[Sidlakang Samar|Eastern Samar]] * [[Tumauini Church|Simbahan sa Tumauini]] sa [[Isabela]] * [[Lazi Church|Simbahan sa Lazi]] sa [[Siquijor]] === Tan-awa usab === {{Ganghaan|Philippines}} * [[Architecture of the Philippines|Arkitektura sa Pilipinas]] * [[Baroque architecture|Arkitektura nga Baroque]] ** [[Earthquake Baroque|Barok sa Linog]] * [[Church architecture|Arkitektura sa simbahan]] * [[Spanish Colonial architecture|Arkitektura sa Kolonyal nga Espanyol]] ** [[Churrigueresque]] * [[List of ruined churches in the Philippines|Listahan sa mga naguba nga simbahan sa Pilipinas]] * [[List of Baroque churches in the Philippines|Talaan sa mga simbahang Baroque sa Pilipinas]] == Mga Reperensya == <references group=" " /> ai6w3n649u0cnc978yvfwet9onn0ev0 37025862 37025861 2026-08-13T08:11:56Z MaricrisCPH 147100 /* Mga Reperensya */ 37025862 wikitext text/x-wiki Ang '''mga Simbahang Baroque sa Pilipinas''' usa ka koleksyon sa upat ka mga simbahang baroque [[Spanish Colonial architecture|sa panahon sa Kolonyal nga Espanya]] sa [[Pilipinas]], nga gilakip sa [[UNESCO]] 's [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage List]] niadtong 1993. Ang mga simbahan giisip usab nga [[List of National Cultural Treasures in the Philippines|mga bahandi sa kultura]] sa nasud. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677 Baroque Churches of the Philippines (677)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === World Heritage Site 677 === Ang 2013 nga rebisyon sa UNESCO's World Heritage Site (WHS) 677, Mga Simbahang Baroque sa Pilipinas. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677bis Baroque Churches of the Philippines (677bis)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === Konteksto sa kasaysayan === Adunay usa ka panagtapok sa mga hinungdan nga misangpot sa presensya sa mga elemento sa Baroque sa arkitektura sa Pilipinas, ilabi na sa arkitektura sa simbahan. Atol sa [[Kasaysayan sa Pilipinas (1565–1898)|panahon sa kolonyal nga Espanyol]] (1565–1898), miabot ang mga misyonaryong Espanyol, nga nagpaambit dili lamang sa ilang relihiyon apan lakip usab sa ilang arkitektura, nga inspirado gikan sa ilang yutang natawhan. Ang mga Espanyol nagtinguha sa pagtukod og permanente ug molungtad nga mga simbahan isip pamatuod sa gahom sa Diyos, ug wala nila giisip ang kasamtangang mga istruktura sa simbahan sa Pilipinas nga angay nga mga dapit sa pagsimba. Tungod kay kadaghanan sa mga misyonaryong Espanyol wala mabansay sa arkitektura o inhenyeriya, ang lokal nga mga lungsuranon lakip ang mga Pilipino ug mga migranteng Intsik, uban sa mga prayle nga Espanyol, miapil sa pagtukod ug pagdesinyo sa mga lokal nga simbahan. Ang kombinasyon sa mga ideya gikan sa mga misyonaryo ug mga lokal epektibong naghiusa sa lumad nga mga disenyo sa Espanya ug sa talagsaon nga estilo sa Sidlakan. Ang estetika sa simbahan nahulma usab sa limitado nga pag-access sa pipila ka mga materyales, ug ang panginahanglan sa pagtukod pag-usab ug pagpahiangay sa mga natural nga katalagman lakip ang mga sunog ug linog, nga nagmugna og estilo nga usahay gitawag nga [[Earthquake Baroque]] . Ang mga Simbahang Baroque sa Pilipinas usa ka serye sa mga inskripsiyon nga gilangkoban sa upat ka mga simbahang [[Simbahang Katoliko sa Pilipinas|Romano Katoliko]] nga gitukod tali sa ika-16 ug ika-18 nga siglo sa panahon sa mga Espanyol sa Pilipinas. Nahimutang sila sa managlahing dapit sa kapupud-an sa Pilipinas, duha sa amihanang isla sa Luzon, usa sa kasingkasing sa Intramuros, Manila, ug ang usa sa sentral nga isla sa Iloilo sa Kabisay-an. Ang upat ka baroque nga simbahan sa Pilipinas giklasipikar nga UNESCO world heritage sites tungod kay kini adunay importanteng kultural nga kahulugan ug impluwensya sa umaabot nga disenyo sa arkitektura sa Pilipinas. Ang mga simbahan nagpakita og pipila ka mga kinaiya nga nagpahayag sa usa ka 'baroque sa kuta,' sama sa baga nga mga bungbong ug taas nga mga atubangan nga nagtanyag og proteksyon gikan sa mga tulisan ug natural nga mga kalamidad. Ang grupo sa mga simbahan nagtukod og estilo sa pagtukod ug disenyo nga gipahaom sa pisikal nga mga kondisyon sa Pilipinas nga adunay dakong impluwensya sa ulahing arkitektura sa simbahan sa rehiyon. Ang upat ka simbahan dugang nga nagpakita sa estilo sa baroque nga adunay detalyado nga ikonograpiya ug detalyado nga mga talan-awon gikan sa kinabuhi ni Kristo, nga naghiusa sa tradisyonal nga mga mithi sa Katoliko gikan sa Espanya uban sa mga elemento sa isla sama sa mga dahon sa palma o mga patron nga santos nga nagsul-ob sa tradisyonal nga sinina sa isla nga gikulit uban sa mga talan-awon gikan sa bibliya. Ang maluho nga dekorasyon nagpakita usab sa kinaiya sa mga Pilipino bahin sa estetika sa pagdekorasyon, nga nailhan nga ''horror vacui'', o 'kahadlok sa mga haw-ang nga luna.' Ang tinguha nga pun-on ang mga yanong luna makita sa dekorasyon sa mga simbahan, nga puno sa mga kultural nga motif gikan sa kasadpang kalibutan uban sa tradisyonal nga mga elemento sa Pilipino. === Simbahan ni San Agustin sa Manila === [[Payl:San_agustin_facade.jpg|thumb| Simbahan ni San Agustin, Manila]]Ang [[San Agustin Church (Manila)|Simbahan ni San Agustin]] sa Manila, nailhan usab nga Simbahan sa Immaculate Conception ni San Agustín, mao ang unang simbahan nga gitukod sa isla sa Luzon niadtong 1571, human dayon sa [[Battle of Manila (1570)|pagsakop sa mga Espanyol sa Manila]] . Usa ka dapit sulod sa distrito sa Intramuros ang gi-asayn sa [[Augustinian Order]], ang una nga nag-ebanghelyo sa Pilipinas. Niadtong 1587, ang labing una nga permanente nga bilding nga hinimo sa kahoy ug mga dahon sa niyog gipulihan sa usa ka simbahang bato ug monasteryo nga hinimo sa bato, ug ang ulahi nahimong balay sa mga Agustino sa Pilipinas. Duha ka tore sa kampana ang gidugang niadtong 1854, apan ang amihanang tore nabuak sa [[1880 Southern Luzon earthquakes|linog niadtong 1880]] ug kinahanglan nga gub-on. Tungod sa peligro sa natural nga mga katalagman, kadaghanan sa katahom sa simbahan kinahanglan nga isakripisyo pabor sa kalig-on ug gamit niini. Niadtong 1762, atol sa [[Seven Years' War|Pito ka Tuig nga Gubat]], gitulis sa mga pwersa sa Britanya ang simbahan. Niadtong 1898, ang Simbahan ni San Agustin nahimong lugar alang sa mga Amerikano ug mga Espanyol aron maghisgot ug mopirma sa pagsurender sa Manila ngadto sa mga Amerikano. Ang sulod sa simbahan adunay mga artwork nga nagsugod pa sa ika-19 nga siglo, nga adunay ''[[Trompe-l'œil|mga trompe-l'œil]]'' nga mga dibuho sa mga Italyanong pintor nga sila si Alberoni ug Dibella, apan kini mitabon sa orihinal nga mga tempera mural. Ang simbahan dagaya nga gisangkapan, nga adunay usa ka maayong retablo, pulpito, lectern ug mga choir-stall. Ang simbahan naglakip usab sa mga detalye sa oriental sa porma sa [[Chinese guardian lions|mga iro nga Intsik]] nga naglibot sa entrada sa bilding. Ilabi na nga makapainteres ang serye sa mga crypto-collateral chapel nga naglinya sa duha ka kilid sa nave. Ang mga bungbong nga nagbulag kanila nagsilbing mga tukod. Ang bato nga barrel vault, simboryo, ug arched vestibule talagsaon sa Pilipinas, ingon man ang dekorasyon nga kanunay nga nagkuha sa porma sa lokal nga mga tanom. Usa ka monasteryo kaniadto ang nalambigit sa simbahan pinaagi sa sunod-sunod nga mga cloister, arcade, sawang, ug mga tanaman. Ang simbahan mao lamang ang estruktura sa [[Intramuros]] nga nakalahutay sa [[Battle of Manila (1945)|Liberation of Manila]] niadtong 1945. Sa kilid nga kapilya sa simbahan nahimutang ang mga salin sa Espanyol nga [[Miguel Lopez de Legazpi|si Miguel Lopez de Legaspi]], ang nagtukod sa siyudad sa [[Manila]], nga mao ang kapital nga siyudad sa Pilipinas. === Simbahan ni Santa Maria === [[Payl:Sta._Maria_Church,_Ilocos_Sur.jpg|thumb|[[Santa Maria Church|Santa Maria Minor Basilica]], Ilocos Sur]] Ang [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Simbahan ni Santa Maria (Ilocos Sur)]], nailhan usab nga Simbahan sa Mahal nga Birhen sa Assumption, karon nailhan na nga Minor Basilica sa Mahal nga Birhen sa Assumption, nahimutang sa munisipyo sa [[Santa Maria, Ilocos Sur]] . Dili sama sa ubang mga simbahan sa lungsod sa Pilipinas, nga nagsunod sa [[Spanish architecture|tradisyon sa mga Espanyol nga naglingkod sa sentral nga plasa]], ang Minor Basilica sa Nuestra Señora de la Asuncion sa Santa Maria uban sa Convento niini nahimutang sa usa ka bungtod nga gilibutan sa usa ka depensa nga paril. Talagsaon usab ang pagkalingkod sa Convento nga tupad sa atubangan sa simbahan ug sa gilain nga kampana (timailhan sa arkitektura sa Pilipinas-Hispaniko) sa tunga-tunga sa bungbong sa nave. Kini gidikta sa bungtod diin kini nahimutang. Ang simbahang tisa nagsunod sa estandard nga disenyo sa Pilipinas, nga adunay dakong atubangan nga nagtabon sa tul-id nga atop nga nagtabon sa taas ug rektanggulo nga bilding. Giingong gitukod kini sa usa ka lig-on nga balsa isip pag-amping batok sa kadaot nga dala sa linog. Ang mga bungbong walay mga dayandayan apan adunay mga entrada sa kilid nga pino ang pagkakulit ug lig-on nga mga sandiganan. Ang Simbahan ni Santa Maria nalista sa UNESCO world heritage sites niadtong Disyembre 11, 1993, isip kabahin sa upat ka Baroque Churches sa Pilipinas. === Simbahan sa Paoay === [[Payl:Paoay_Church,_Paoay.jpg|thumb|[[Paoay Church|Simbahan sa Paoay]], Ilocos Norte]] Ang [[Paoay Church]], nailhan usab nga Simbahan ni San Agustín, nahimutang sa [[Paoay]], [[Ilocos Norte]] . Kini ang labing talagsaong ehemplo sa [[Pilipinas]] sa arkitektura nga istilo [[Earthquake Baroque|sa Earthquake Baroque]] . Napulog upat ka mga tukod ang nahimutang subay sa linya sa usa ka higanteng volute nga nagsuporta sa usa ka gamay ug gilibutan sa mga piramide nga finial. Ang usa ka parisan sa mga buttresses sa tunga-tunga sa matag bungbong sa nave adunay mga hagdanan paingon sa atop. Ang ubos nga bahin sa apse ug kadaghanan sa mga bungbong hinimo sa mga bloke sa korales, ang ibabaw nga mga lebel gihumanan og tisa, apan kini nga pagkasunod-sunod nabaliktad sa atubangan. Ang dakong coral stone bell tower, nga gidugang tunga sa siglo human nahuman ang simbahan, nagbarog nga layo sa simbahan, isip panalipod batok sa kadaot panahon sa linog. Ang simbahan sa Paoay gitukod gamit ang mga linuto nga tisa, mga batong korales, salbot (dagta sa kahoy) ug tabla, ug adunay 24 ka kinulit nga dagkong mga tukod isip suporta. Kini usa ka arkitektural nga solusyon sa mahagiton ug natural nga palibot sa lugar. Ang duha ka kilid sa nabe gilinya sa pinakabaga nga mga buttresses nga bato nga makita sa palibot sa mga isla. Dagkong mga batong korales ang gigamit para sa ubos nga bahin sa simbahan samtang ang mga tisa ang gigamit para sa ibabaw nga bahin. Ang mga bungbong may gibag-on nga 1.67 metros nga hinimo sa samang mga materyales. Ang nabulag nga kampana sa kampanaryo talagsaon nga makapainteres tungod kay ang nagkagamay nga mga lut-od nagpasiugda sa estilo sa oriental, usa ka talagsaon nga istruktura nga nagpakita sa disenyo sa usa ka pagoda. Ang gawas nga bahin sa simbahan hinimo sa batong korales ug tisa, nga gihiusa sa usa ka lusong nga hinimo gikan sa duga sa tubo, dahon sa mangga, ug uhot sa humay ug uban pang mga sangkap. Ang atubangan sa simbahan adunay usab mga timaan sa Gothic nga lami nga adunay mga pilaster nga nagsangkad gikan sa taas hangtod sa ubos, nga nagmugna og usa ka kusgan nga bertikal nga paglihok. Samtang ang gawas gidekorasyonan og mga rosette ug mga motif sa bulak nga makapahinumdom sa mga templo sa Java, ang sulod medyo hubo ug solemne kon itandi. Orihinal nga gipintalan, ang atop sa sulod sa simbahan karon nagpakita lamang og usa ka lanog sa mga dagkong talan-awon nga kaniadto nagdayandayan sa kisame. === Simbahan sa Miagao === [[Payl:Allan_Jay_Quesada_-_Miagao_Church_DSC_8612.jpg|thumb|[[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], Iloilo]] Ang [[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], nailhan usab nga Simbahan ni Santo Tomas de Villanueva, nahimutang sa kinatas-ang punto sa lungsod sa [[Miagao]], [[Iloilo]] . Ang mga tore sa simbahan nagsilbing mga bantay batok sa mga pag-atake sa mga Muslim ug giingon nga kini ang pinakamaayong nabilin nga ehemplo sa 'Fortress Baroque'. Ang maluho nga atubangan nagsimbolo sa transpigurasyon sa mga Pilipino sa mga elemento sa dekorasyon sa Kasadpan, uban sa pigura ni San Christopher sa pediment nga nagsul-ob og lumad nga mga sinina, nagpas-an sa Bata nga Kristo sa iyang likod, ug nagkupot sa lubi isip suporta. Ang tibuok nga samok nga gidekorasyonan nga atubangan gilibutan sa dagkong nagkagamay nga mga tore sa kampana nga dili parehas ang gitas-on. Ang duha ka tore sa kampana dili simetriko tungod kay kini gidisenyo sa duha ka pari sa duha ka okasyon. Ang sulod sa simbahan adunay usa ka dakong altar, nga gituohang mao ang orihinal nga altar sa 1700s nga nawala sa sunog, apan nabawi niadtong 1982. Ang altar gidayandayanan og mga Baroque motif, ug gilangkoban sa tulo ka mga alcove nga nagkupot sa mga estatwa ni San Tomas sa Villanova ug San Jose, diin ang paglansang sa krus anaa sa tunga. === Mga hulga === [[Payl:2023-01-20_Binondo_Bridge_003.jpg|thumb|[[Binondo–Intramuros Bridge|Tulay sa Binondo–Intramuros]]]] Ang [[Binondo–Intramuros Bridge|taytayan sa Binondo-Intramuros]] nahuman niadtong 2022. Bisan tuod ang taytayan mga 550 metros ang gilay-on gikan [[San Agustin Church (Manila)|sa Simbahan ni San Agustin]], posible nga kini milapas sa buffer zone nga gitakda alang sa simbahan, nga naglakip sa mga bungbong sa [[Intramuros]] ug sa mga duol nga lugar sa gawas. <ref></ref> <ref></ref> Kon ang San Agustin matangtang sa listahan sa UNESCO's World Heritage List, tulo pa ka simbahan sa tibuok Pilipinas — [[Paoay Church]] sa Ilocos Norte, [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Santa Maria Church]] sa Ilocos ug [[Miagao Church]] sa Iloilo — ang matangtang usab sa listahan. === Pagpalapad === [[Payl:Loboc_church_-_panoramio.jpg|thumb|[[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]], Bohol]] Ang Baroque Churches of the Philippines (Extension) nalakip sa tentative list sa UNESCO para sa [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage Site]] . Kining gisugyot nga pagpalapad nagpalapad sa kasamtangang World Heritage Site 677 pinaagi sa pagdugang og lima ka simbahan nga nagpakita sa lokal nga interpretasyon sa arkitektura sa Baroque. Kini nga mga simbahan mao ang mosunod: * [[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]] sa [[Bohol]] * [[Boljoon Church|Simbahan sa Boljoon]] sa [[Sugbo|Cebu]] * [[Guiuan Church]] sa [[Sidlakang Samar|Eastern Samar]] * [[Tumauini Church|Simbahan sa Tumauini]] sa [[Isabela]] * [[Lazi Church|Simbahan sa Lazi]] sa [[Siquijor]] === Tan-awa usab === {{Ganghaan|Philippines}} * [[Architecture of the Philippines|Arkitektura sa Pilipinas]] * [[Baroque architecture|Arkitektura nga Baroque]] ** [[Earthquake Baroque|Barok sa Linog]] * [[Church architecture|Arkitektura sa simbahan]] * [[Spanish Colonial architecture|Arkitektura sa Kolonyal nga Espanyol]] ** [[Churrigueresque]] * [[List of ruined churches in the Philippines|Listahan sa mga naguba nga simbahan sa Pilipinas]] * [[List of Baroque churches in the Philippines|Talaan sa mga simbahang Baroque sa Pilipinas]] == Mga Reperensya == qhsdn85sgfb9p6vbop5pyq0aw62i00z 37025863 37025862 2026-08-13T08:12:24Z MaricrisCPH 147100 /* Mga Reperensya */ 37025863 wikitext text/x-wiki Ang '''mga Simbahang Baroque sa Pilipinas''' usa ka koleksyon sa upat ka mga simbahang baroque [[Spanish Colonial architecture|sa panahon sa Kolonyal nga Espanya]] sa [[Pilipinas]], nga gilakip sa [[UNESCO]] 's [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage List]] niadtong 1993. Ang mga simbahan giisip usab nga [[List of National Cultural Treasures in the Philippines|mga bahandi sa kultura]] sa nasud. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677 Baroque Churches of the Philippines (677)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === World Heritage Site 677 === Ang 2013 nga rebisyon sa UNESCO's World Heritage Site (WHS) 677, Mga Simbahang Baroque sa Pilipinas. <ref>[https://whc.unesco.org/en/list/677bis Baroque Churches of the Philippines (677bis)] at [[World Heritage Site]] website.</ref> === Konteksto sa kasaysayan === Adunay usa ka panagtapok sa mga hinungdan nga misangpot sa presensya sa mga elemento sa Baroque sa arkitektura sa Pilipinas, ilabi na sa arkitektura sa simbahan. Atol sa [[Kasaysayan sa Pilipinas (1565–1898)|panahon sa kolonyal nga Espanyol]] (1565–1898), miabot ang mga misyonaryong Espanyol, nga nagpaambit dili lamang sa ilang relihiyon apan lakip usab sa ilang arkitektura, nga inspirado gikan sa ilang yutang natawhan. Ang mga Espanyol nagtinguha sa pagtukod og permanente ug molungtad nga mga simbahan isip pamatuod sa gahom sa Diyos, ug wala nila giisip ang kasamtangang mga istruktura sa simbahan sa Pilipinas nga angay nga mga dapit sa pagsimba. Tungod kay kadaghanan sa mga misyonaryong Espanyol wala mabansay sa arkitektura o inhenyeriya, ang lokal nga mga lungsuranon lakip ang mga Pilipino ug mga migranteng Intsik, uban sa mga prayle nga Espanyol, miapil sa pagtukod ug pagdesinyo sa mga lokal nga simbahan. Ang kombinasyon sa mga ideya gikan sa mga misyonaryo ug mga lokal epektibong naghiusa sa lumad nga mga disenyo sa Espanya ug sa talagsaon nga estilo sa Sidlakan. Ang estetika sa simbahan nahulma usab sa limitado nga pag-access sa pipila ka mga materyales, ug ang panginahanglan sa pagtukod pag-usab ug pagpahiangay sa mga natural nga katalagman lakip ang mga sunog ug linog, nga nagmugna og estilo nga usahay gitawag nga [[Earthquake Baroque]] . Ang mga Simbahang Baroque sa Pilipinas usa ka serye sa mga inskripsiyon nga gilangkoban sa upat ka mga simbahang [[Simbahang Katoliko sa Pilipinas|Romano Katoliko]] nga gitukod tali sa ika-16 ug ika-18 nga siglo sa panahon sa mga Espanyol sa Pilipinas. Nahimutang sila sa managlahing dapit sa kapupud-an sa Pilipinas, duha sa amihanang isla sa Luzon, usa sa kasingkasing sa Intramuros, Manila, ug ang usa sa sentral nga isla sa Iloilo sa Kabisay-an. Ang upat ka baroque nga simbahan sa Pilipinas giklasipikar nga UNESCO world heritage sites tungod kay kini adunay importanteng kultural nga kahulugan ug impluwensya sa umaabot nga disenyo sa arkitektura sa Pilipinas. Ang mga simbahan nagpakita og pipila ka mga kinaiya nga nagpahayag sa usa ka 'baroque sa kuta,' sama sa baga nga mga bungbong ug taas nga mga atubangan nga nagtanyag og proteksyon gikan sa mga tulisan ug natural nga mga kalamidad. Ang grupo sa mga simbahan nagtukod og estilo sa pagtukod ug disenyo nga gipahaom sa pisikal nga mga kondisyon sa Pilipinas nga adunay dakong impluwensya sa ulahing arkitektura sa simbahan sa rehiyon. Ang upat ka simbahan dugang nga nagpakita sa estilo sa baroque nga adunay detalyado nga ikonograpiya ug detalyado nga mga talan-awon gikan sa kinabuhi ni Kristo, nga naghiusa sa tradisyonal nga mga mithi sa Katoliko gikan sa Espanya uban sa mga elemento sa isla sama sa mga dahon sa palma o mga patron nga santos nga nagsul-ob sa tradisyonal nga sinina sa isla nga gikulit uban sa mga talan-awon gikan sa bibliya. Ang maluho nga dekorasyon nagpakita usab sa kinaiya sa mga Pilipino bahin sa estetika sa pagdekorasyon, nga nailhan nga ''horror vacui'', o 'kahadlok sa mga haw-ang nga luna.' Ang tinguha nga pun-on ang mga yanong luna makita sa dekorasyon sa mga simbahan, nga puno sa mga kultural nga motif gikan sa kasadpang kalibutan uban sa tradisyonal nga mga elemento sa Pilipino. === Simbahan ni San Agustin sa Manila === [[Payl:San_agustin_facade.jpg|thumb| Simbahan ni San Agustin, Manila]]Ang [[San Agustin Church (Manila)|Simbahan ni San Agustin]] sa Manila, nailhan usab nga Simbahan sa Immaculate Conception ni San Agustín, mao ang unang simbahan nga gitukod sa isla sa Luzon niadtong 1571, human dayon sa [[Battle of Manila (1570)|pagsakop sa mga Espanyol sa Manila]] . Usa ka dapit sulod sa distrito sa Intramuros ang gi-asayn sa [[Augustinian Order]], ang una nga nag-ebanghelyo sa Pilipinas. Niadtong 1587, ang labing una nga permanente nga bilding nga hinimo sa kahoy ug mga dahon sa niyog gipulihan sa usa ka simbahang bato ug monasteryo nga hinimo sa bato, ug ang ulahi nahimong balay sa mga Agustino sa Pilipinas. Duha ka tore sa kampana ang gidugang niadtong 1854, apan ang amihanang tore nabuak sa [[1880 Southern Luzon earthquakes|linog niadtong 1880]] ug kinahanglan nga gub-on. Tungod sa peligro sa natural nga mga katalagman, kadaghanan sa katahom sa simbahan kinahanglan nga isakripisyo pabor sa kalig-on ug gamit niini. Niadtong 1762, atol sa [[Seven Years' War|Pito ka Tuig nga Gubat]], gitulis sa mga pwersa sa Britanya ang simbahan. Niadtong 1898, ang Simbahan ni San Agustin nahimong lugar alang sa mga Amerikano ug mga Espanyol aron maghisgot ug mopirma sa pagsurender sa Manila ngadto sa mga Amerikano. Ang sulod sa simbahan adunay mga artwork nga nagsugod pa sa ika-19 nga siglo, nga adunay ''[[Trompe-l'œil|mga trompe-l'œil]]'' nga mga dibuho sa mga Italyanong pintor nga sila si Alberoni ug Dibella, apan kini mitabon sa orihinal nga mga tempera mural. Ang simbahan dagaya nga gisangkapan, nga adunay usa ka maayong retablo, pulpito, lectern ug mga choir-stall. Ang simbahan naglakip usab sa mga detalye sa oriental sa porma sa [[Chinese guardian lions|mga iro nga Intsik]] nga naglibot sa entrada sa bilding. Ilabi na nga makapainteres ang serye sa mga crypto-collateral chapel nga naglinya sa duha ka kilid sa nave. Ang mga bungbong nga nagbulag kanila nagsilbing mga tukod. Ang bato nga barrel vault, simboryo, ug arched vestibule talagsaon sa Pilipinas, ingon man ang dekorasyon nga kanunay nga nagkuha sa porma sa lokal nga mga tanom. Usa ka monasteryo kaniadto ang nalambigit sa simbahan pinaagi sa sunod-sunod nga mga cloister, arcade, sawang, ug mga tanaman. Ang simbahan mao lamang ang estruktura sa [[Intramuros]] nga nakalahutay sa [[Battle of Manila (1945)|Liberation of Manila]] niadtong 1945. Sa kilid nga kapilya sa simbahan nahimutang ang mga salin sa Espanyol nga [[Miguel Lopez de Legazpi|si Miguel Lopez de Legaspi]], ang nagtukod sa siyudad sa [[Manila]], nga mao ang kapital nga siyudad sa Pilipinas. === Simbahan ni Santa Maria === [[Payl:Sta._Maria_Church,_Ilocos_Sur.jpg|thumb|[[Santa Maria Church|Santa Maria Minor Basilica]], Ilocos Sur]] Ang [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Simbahan ni Santa Maria (Ilocos Sur)]], nailhan usab nga Simbahan sa Mahal nga Birhen sa Assumption, karon nailhan na nga Minor Basilica sa Mahal nga Birhen sa Assumption, nahimutang sa munisipyo sa [[Santa Maria, Ilocos Sur]] . Dili sama sa ubang mga simbahan sa lungsod sa Pilipinas, nga nagsunod sa [[Spanish architecture|tradisyon sa mga Espanyol nga naglingkod sa sentral nga plasa]], ang Minor Basilica sa Nuestra Señora de la Asuncion sa Santa Maria uban sa Convento niini nahimutang sa usa ka bungtod nga gilibutan sa usa ka depensa nga paril. Talagsaon usab ang pagkalingkod sa Convento nga tupad sa atubangan sa simbahan ug sa gilain nga kampana (timailhan sa arkitektura sa Pilipinas-Hispaniko) sa tunga-tunga sa bungbong sa nave. Kini gidikta sa bungtod diin kini nahimutang. Ang simbahang tisa nagsunod sa estandard nga disenyo sa Pilipinas, nga adunay dakong atubangan nga nagtabon sa tul-id nga atop nga nagtabon sa taas ug rektanggulo nga bilding. Giingong gitukod kini sa usa ka lig-on nga balsa isip pag-amping batok sa kadaot nga dala sa linog. Ang mga bungbong walay mga dayandayan apan adunay mga entrada sa kilid nga pino ang pagkakulit ug lig-on nga mga sandiganan. Ang Simbahan ni Santa Maria nalista sa UNESCO world heritage sites niadtong Disyembre 11, 1993, isip kabahin sa upat ka Baroque Churches sa Pilipinas. === Simbahan sa Paoay === [[Payl:Paoay_Church,_Paoay.jpg|thumb|[[Paoay Church|Simbahan sa Paoay]], Ilocos Norte]] Ang [[Paoay Church]], nailhan usab nga Simbahan ni San Agustín, nahimutang sa [[Paoay]], [[Ilocos Norte]] . Kini ang labing talagsaong ehemplo sa [[Pilipinas]] sa arkitektura nga istilo [[Earthquake Baroque|sa Earthquake Baroque]] . Napulog upat ka mga tukod ang nahimutang subay sa linya sa usa ka higanteng volute nga nagsuporta sa usa ka gamay ug gilibutan sa mga piramide nga finial. Ang usa ka parisan sa mga buttresses sa tunga-tunga sa matag bungbong sa nave adunay mga hagdanan paingon sa atop. Ang ubos nga bahin sa apse ug kadaghanan sa mga bungbong hinimo sa mga bloke sa korales, ang ibabaw nga mga lebel gihumanan og tisa, apan kini nga pagkasunod-sunod nabaliktad sa atubangan. Ang dakong coral stone bell tower, nga gidugang tunga sa siglo human nahuman ang simbahan, nagbarog nga layo sa simbahan, isip panalipod batok sa kadaot panahon sa linog. Ang simbahan sa Paoay gitukod gamit ang mga linuto nga tisa, mga batong korales, salbot (dagta sa kahoy) ug tabla, ug adunay 24 ka kinulit nga dagkong mga tukod isip suporta. Kini usa ka arkitektural nga solusyon sa mahagiton ug natural nga palibot sa lugar. Ang duha ka kilid sa nabe gilinya sa pinakabaga nga mga buttresses nga bato nga makita sa palibot sa mga isla. Dagkong mga batong korales ang gigamit para sa ubos nga bahin sa simbahan samtang ang mga tisa ang gigamit para sa ibabaw nga bahin. Ang mga bungbong may gibag-on nga 1.67 metros nga hinimo sa samang mga materyales. Ang nabulag nga kampana sa kampanaryo talagsaon nga makapainteres tungod kay ang nagkagamay nga mga lut-od nagpasiugda sa estilo sa oriental, usa ka talagsaon nga istruktura nga nagpakita sa disenyo sa usa ka pagoda. Ang gawas nga bahin sa simbahan hinimo sa batong korales ug tisa, nga gihiusa sa usa ka lusong nga hinimo gikan sa duga sa tubo, dahon sa mangga, ug uhot sa humay ug uban pang mga sangkap. Ang atubangan sa simbahan adunay usab mga timaan sa Gothic nga lami nga adunay mga pilaster nga nagsangkad gikan sa taas hangtod sa ubos, nga nagmugna og usa ka kusgan nga bertikal nga paglihok. Samtang ang gawas gidekorasyonan og mga rosette ug mga motif sa bulak nga makapahinumdom sa mga templo sa Java, ang sulod medyo hubo ug solemne kon itandi. Orihinal nga gipintalan, ang atop sa sulod sa simbahan karon nagpakita lamang og usa ka lanog sa mga dagkong talan-awon nga kaniadto nagdayandayan sa kisame. === Simbahan sa Miagao === [[Payl:Allan_Jay_Quesada_-_Miagao_Church_DSC_8612.jpg|thumb|[[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], Iloilo]] Ang [[Miagao Church|Simbahan sa Miagao]], nailhan usab nga Simbahan ni Santo Tomas de Villanueva, nahimutang sa kinatas-ang punto sa lungsod sa [[Miagao]], [[Iloilo]] . Ang mga tore sa simbahan nagsilbing mga bantay batok sa mga pag-atake sa mga Muslim ug giingon nga kini ang pinakamaayong nabilin nga ehemplo sa 'Fortress Baroque'. Ang maluho nga atubangan nagsimbolo sa transpigurasyon sa mga Pilipino sa mga elemento sa dekorasyon sa Kasadpan, uban sa pigura ni San Christopher sa pediment nga nagsul-ob og lumad nga mga sinina, nagpas-an sa Bata nga Kristo sa iyang likod, ug nagkupot sa lubi isip suporta. Ang tibuok nga samok nga gidekorasyonan nga atubangan gilibutan sa dagkong nagkagamay nga mga tore sa kampana nga dili parehas ang gitas-on. Ang duha ka tore sa kampana dili simetriko tungod kay kini gidisenyo sa duha ka pari sa duha ka okasyon. Ang sulod sa simbahan adunay usa ka dakong altar, nga gituohang mao ang orihinal nga altar sa 1700s nga nawala sa sunog, apan nabawi niadtong 1982. Ang altar gidayandayanan og mga Baroque motif, ug gilangkoban sa tulo ka mga alcove nga nagkupot sa mga estatwa ni San Tomas sa Villanova ug San Jose, diin ang paglansang sa krus anaa sa tunga. === Mga hulga === [[Payl:2023-01-20_Binondo_Bridge_003.jpg|thumb|[[Binondo–Intramuros Bridge|Tulay sa Binondo–Intramuros]]]] Ang [[Binondo–Intramuros Bridge|taytayan sa Binondo-Intramuros]] nahuman niadtong 2022. Bisan tuod ang taytayan mga 550 metros ang gilay-on gikan [[San Agustin Church (Manila)|sa Simbahan ni San Agustin]], posible nga kini milapas sa buffer zone nga gitakda alang sa simbahan, nga naglakip sa mga bungbong sa [[Intramuros]] ug sa mga duol nga lugar sa gawas. <ref></ref> <ref></ref> Kon ang San Agustin matangtang sa listahan sa UNESCO's World Heritage List, tulo pa ka simbahan sa tibuok Pilipinas — [[Paoay Church]] sa Ilocos Norte, [[Santa Maria Church (Ilocos Sur)|Santa Maria Church]] sa Ilocos ug [[Miagao Church]] sa Iloilo — ang matangtang usab sa listahan. === Pagpalapad === [[Payl:Loboc_church_-_panoramio.jpg|thumb|[[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]], Bohol]] Ang Baroque Churches of the Philippines (Extension) nalakip sa tentative list sa UNESCO para sa [[Patrimonio de la Humanidad|World Heritage Site]] . Kining gisugyot nga pagpalapad nagpalapad sa kasamtangang World Heritage Site 677 pinaagi sa pagdugang og lima ka simbahan nga nagpakita sa lokal nga interpretasyon sa arkitektura sa Baroque. Kini nga mga simbahan mao ang mosunod: * [[Loboc Church|Simbahan sa Loboc]] sa [[Bohol]] * [[Boljoon Church|Simbahan sa Boljoon]] sa [[Sugbo|Cebu]] * [[Guiuan Church]] sa [[Sidlakang Samar|Eastern Samar]] * [[Tumauini Church|Simbahan sa Tumauini]] sa [[Isabela]] * [[Lazi Church|Simbahan sa Lazi]] sa [[Siquijor]] === Tan-awa usab === {{Ganghaan|Philippines}} * [[Architecture of the Philippines|Arkitektura sa Pilipinas]] * [[Baroque architecture|Arkitektura nga Baroque]] ** [[Earthquake Baroque|Barok sa Linog]] * [[Church architecture|Arkitektura sa simbahan]] * [[Spanish Colonial architecture|Arkitektura sa Kolonyal nga Espanyol]] ** [[Churrigueresque]] * [[List of ruined churches in the Philippines|Listahan sa mga naguba nga simbahan sa Pilipinas]] * [[List of Baroque churches in the Philippines|Talaan sa mga simbahang Baroque sa Pilipinas]] == Mga Reperensya == <references /> 25nriyo6w03n3blbnjkuwkmrhwh2bpf