Wikipedia cebwiki https://ceb.wikipedia.org/wiki/Unang_Panid MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Medya Espesyal Hisgot Gumagamit Hisgot sa Gumagamit Wikipedia Hisgot sa Wikipedia Payl Hisgot sa Payl MediaWiki Hisgot sa MediaWiki Plantilya Hisgot sa Plantilya Tabang Hisgot sa Tabang Kategoriya Hisgot sa Kategoriya TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 31304 37025954 27431184 2026-08-14T09:47:12Z JackyM59 135358 Photograph updated 37025954 wikitext text/x-wiki {{Komyun sa Pransiya |ngalan=Brissac-Quincé |ngalang_pranses=Brissac-Quincé |rehiyon=[[Pays-de-la-Loire]] |departamento=[[Maine-et-Loire]] |latityud= |longhitud= |gihabogon=&nbsp; |langyab=9.76 |molupyo=2,275 |tuig=1999 |densidad=233 |insee=49050 |cap= |nahimutangan=&nbsp;}} Ang '''Brissac-Quincé''' usa ka [[komyun]] sa [[Pransiya]]. Kini may 2,275 ka molupyo ug nahimutang sa departamento sa [[Maine-et-Loire]] sa rehiyon sa [[Pays-de-la-Loire]]. [[Payl:Château de Brissac - Sud Est.jpg|thumb|Château de Brissac]] {{DEFAULTSORT:Brissac-Quince}} [[Kategoriya:Mga komyun sa departamento sa Maine-et-Loire]] [[Kategoriya:Mga komyun sa rehiyon sa Pays-de-la-Loire]] 8p2dydoosjilg46ruqquqhbq76ucl96 0 38596 37025903 34910963 2026-08-14T05:23:40Z ~2026-44632-79 147554 /* */ 37025903 wikitext text/x-wiki {{cleanup|Abril 2008}} [[File:Dragon Ball manga 1st Japanese edition logo.svg|thumb|alt=Dragon Ball |Dragon Ball]] Ang '''Dragon Ball''' ([[Sinugboanon]]: ''Bola sa Dragon'') mao ang kasunudsunurang [[Hinapon]] nga [[Anime]] sa telebisyon nga gibuhat kaniadtong 1980 sa Toei Doga (Karon: [[Toei Animation]]), isip sinunod sa unang napulo'g unom nga mga ''volume'' sa [[Dragon Ball (manga)|Manga sa Dragon Ball]] nga hinimo ni [[スーパーサイヤ人の芸人悦次郎中谷はかせ（未来トランクス）]] ug gipublikar sa [[Hapon]] sa ''[[Weekly Shonen Jump]]'' (Ambak sa Semana ni Shonen) [[Manga|manga]] sa antolohiya nga [[Komiks|komiks]]. Ang mga ''volume'' nga 17-42 gisunod isip ''[[Dragon Ball Z]]'' (Bola sa Dragon Z) sa [[Estados Unidos]]. Ang anime adunay 153 ka tunga sa oras nga yugto ug gipasalida sa Hapon gikan sa [[Pebrero 26]], [[1986]] hangtud [[Abril 12]], [[1989]]. ==Hilisgutan sa Awit== * Pagbuka *# "[[Makafushigi Adventure|Makafushigi Adodencha]]" (Mistikiyosong Panimpalad) *#* Titik: Yuriko Mori, Tukar: Takeshi Ike, Husay: [[Kohel Tanaka]], Pagkahimo: [[Hiroki Takahashi]]; mao ang siyang dili sa pagkamao kang libog sa gyud kay [[Hirori Takahashi]]) *#** unang badbad: sa yugto ni 1~101 *#** ikaduhang badbad: sa yugto ni 102~153 (sa DVD nga FUNimation) * Kinutuban *# "Romatikku Ageru Yo" (Kini sa Imong Hatagan nga Gugma) *#* Titik: Takemi Yoshida, Tukar: Takeshi Ike, Husay: [[Kohel Tanaka]], Pagkahimo: Ushio Hashimoto) *#** unang badbad: sa yugto ni 1~21 (dili sa DVD nga FUNimation) *#** ikaduhang badbad: sa yugto ni 22~101 *#** ikatulong badbad: sa yugto ni 102~132 (dili sa DVD nga FUNimation) *#** ikaupat nga badbad: sa yugto ni 133~153) (dili sa DVD nga FUNimation) ==Talaan sa Tudla== '''Ang badbad sa Hinapon''' *[[Masako Nozawa]] isip [[Son Goku]] *[[Hiromi Tsuru]] isip [[Bulma]] *[[Kohei Miyauchi]] isip [[Muten Roshi]] *[[Daisuke Ghori]] isip [[Umigame]] *[[Naoki Tatsuta]] isip [[Oolong]] *[[Toru Furuya]] isip [[Yamcha]] *[[Naoko Watanabe]] isip [[Pu-eth]] *[[Mayumi Sho]] isip [[Chichi (Bola sa Dragon)|Chichi]] *[[Mayumi Tanaka]] isip [[Kuririn]] *[[Mami Koyama]] isip [[Lunch]] *[[Hirotaka Suzuoki]] isip [[Tenshinhan]] *[[Hiroko Emori]] isip [[Chaozu]] *[[Daisuke Gori]] isip [[Gyumao]] *[[Junpei Takiguchi]] isip [[Uranai Baba]] *[[Shigeru Chiba]] isip [[Pilaf]] *[[Tessho Genda]] isip [[Shu]] *[[Eiko Yamada]] isip [[Mai]] *[[Toku Nishio]] isip[[Mr. Popo]] *[[Ichiro Nagai]] isip [[Karin]] *[[Takeshi Aono]] isip [[Kami]] *[[Mayumi Tanaka]] isip [[Yajirobe]] *[[Takeshi Aono]] isip [[Piccolo Daimao]] *[[Toshio Furukawa]] isip [[Piccolo]] *[[Joji Yanami]] isip [[Doktor Briefs]] *[[Mariko Mukai]] isip [[Mrs Briefs]] *[[Osamu Saka]] isip [[Grandpa Son Gohan]] *[[Kenji Utsumi]] isip [[Shenlong]] *[[Joji Yanami]] isip [[Narrator]] '''Ang Tinigiboses sa Sinugboanon, Tinagalog ug Hiligaynon''' *[[Jefferson Utanes]] isip [[Son Goku]] *[[Lyrah Padilla]] isip [[Bulma]] *[[Bernine Malejana]] isip [[Trunks]], [[Piccolo]] ug [[Yajirobe|Yajirobi]] *[[Apollo Abraham]] isip [[Kuririn]] [[Kategoriya:Anime]] [[Kategoriya:Dragon Ball]] o166klhhvyqo13n1yoio3z4jbk3wlkh 0 3773204 37025959 37022688 2026-08-14T10:13:33Z Kontributor 2K 107579 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Brasao-Colorido.png]] → [[File:Brasão colorido de São Jorge d'Oeste, PR.png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) 37025959 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Brasil|date=2016-01}} {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = São Jorge d'Oeste | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag =Bandeira São Jorge d'Oeste.pdf | symbol = Brasão colorido de São Jorge d'Oeste, PR.png | country = {{flag|Brasil}} | country_flag = | state = [[Paraná (estado)|Paraná]] | state_type = Estado | region = | region_type = | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 379.05 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 9085 | population_date = | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Fernando de Noronha Time|FNT]] | utc_offset = -2 | timezone_DST = [[Amazon Summer Time|AMST]] | utc_offset_DST = -3 | postal_code = | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = -25.66317 | long_d = -52.94857 | elevation = 527 | population_note = ^{gikan sa eswiki} | timezone_label = America/Sao_Paulo }} <!--A.ADM2-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Brasil|Munisipyo]] ang '''São Jorge d'Oeste''' sa [[Brasil]].<ref name = "gn6322989"/> Nahimutang ni sa estado sa <!--ADM1-->[[Paraná (estado)|Paraná]], sa habagatang bahin sa nasod, {{formatnum:1200}} km sa habagatan sa [[Brasília (ulohang dakbayan)|Brasília]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:9085}} ka molupyo.<ref name = "eswiki"/> Naglangkob kin og {{formatnum:379}} ka kilometro kwadrado. Ang yuta sa São Jorge d'Oeste kay kasagaran kabungtoran, apan sa habagatan nga kini mao ang patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} {{Location map|Brazil |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa São Jorge d'Oeste sa Brasil. | label = São Jorge d'Oeste|position=right|background=white|lat=-25.66317|long=-52.94857}} Hapit nalukop sa [[kaumahan]] ang palibot sa São Jorge d'Oeste.<ref name = "nasalandcover"/> Dunay mga {{formatnum:19}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa São Jorge d'Oeste may gamay nga populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang klima [[umogon]] ug [[subtropikal]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:20}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:24}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Hulyo, sa {{formatnum:15}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:2634}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Hunyo, sa {{formatnum:500}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Agosto, sa {{formatnum:57}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | São Jorge d'Oeste | 18| 27| 199 | 18| 28| 268 | 18| 28| 197 | 17| 25| 214 | 12| 19| 205 | 12| 19| 500 | 11| 19| 125 | 14| 23| 57 | 13| 26| 242 | 16| 28| 188 | 17| 32| 173 | 17| 31| 263 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6322989">[{{Geonameslink|gnid=6322989|name=sao%20jorge%20d'oeste}} São Jorge d'Oeste] sa [{{Geonamesabout}} GeoNames.Org (cc-by)]; post updated 2011-04-21; database download sa 2015-12-29</ref> <ref name = "eswiki">(gikopiya gikan sa eswiki 2015-07-17)</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|São Jorge d'Oeste|São Jorge d'Oeste}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Paraná (estado)]] rn166uq46g9ybjssv268frib7umbw3s 0 5356369 37025961 31736292 2026-08-14T11:51:25Z Carsten Steger 80265 Aerial image of Fetovaia inserted. 37025961 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Italya|date=2016-09}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Campo nell'Elba]].'' {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Campo nell'Elba | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = Comune di Campo nell'Elba | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Aerial image of Fetovaia (view from the southeast).jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Italya}} | country_flag = | state = [[Toscana (rehiyon sa Italya)|Toscana]] | state_type = Rehiyon | region = [[Provincia di Livorno]] | region_type = Lalawigan | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 55.60 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 4553 | population_date = 2014-01-02 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = {{#property:P281}} | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 42.75 | long_d = 10.2 | elevation = 275 | population_note = <ref name = "gn3180938"/> | timezone_label = Europe/Rome | map2 = Map of comune of Campo nell'Elba (province of Livorno, region Tuscany, Italy).svg }} <!--A.ADM3-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Italya|Munisipyo]] ang '''Campo nell'Elba''' ([[Initalyano]]: '''Comune di Campo nell'Elba''') sa [[Italya]].<ref name = "gn3180938"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM2-->[[Provincia di Livorno]] ug rehiyon sa <!--ADM1-->[[Toscana (rehiyon sa Italya)|Toscana]], sa kasadpang bahin sa nasod, {{formatnum:210}} km sa kasadpan sa [[Rome (ulohang dakbayan)|Rome]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:4553}} ka molupyo.<ref name = "gn3180938"/> Naglangkob kin og {{formatnum:56}} ka kilometro kwadrado. Ang Campo nell'Elba nahimutang sa pulo sa [[Isola d'Elba]].{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Campo nell'Elba mopakigbahin sa usa ka utlanan sa [[Capoliveri (munisipyo)|Capoliveri]], [[Marciana (munisipyo)|Marciana]], ug [[Portoferraio (munisipyo)|Portoferraio]]. Ang yuta sa Campo nell'Elba kabungtoran sa amihang-kasadpan, apan sa habagatang-sidlakan nga kini mao ang patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang klima [[kasarangan]]. Ang kasarangang giiniton {{formatnum:16}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:27}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Pebrero, sa {{formatnum:8}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:980}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:170}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Agosto, sa {{formatnum:20}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Campo nell'Elba | 8| 11| 150 | 6| 11| 105 | 9| 14| 86 | 11| 16| 68 | 14| 21| 79 | 19| 26| 30 | 24| 30| 45 | 22| 28| 20 | 19| 22| 78 | 13| 17| 92 | 11| 14| 170 | 9| 12| 57 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} {{Location map|Italy |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Campo nell'Elba sa Italya. | label = Campo nell'Elba|position=right|background=white|lat=42.75|long=10.2}} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn3180938">[{{Geonameslink|gnid=3180938|name=campo%20nell'elba}} Campo nell'Elba] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2014-01-02; database download sa 2016-08-15</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M&year=2014|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Campo nell'Elba|Campo nell'Elba}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Toscana (rehiyon sa Italya)]] tfcqm096rfquippov2kj2ok0vceqnwq 0 7306914 37025874 27643273 2026-08-13T20:47:31Z PhantomFunds 144970 37025874 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Pangmasang Republika sa Tśina|date=2017-02}} {{geobox | 1 = Island <!-- *** Header *** --> | name = Chuanshan Qundao | native_name = | other_name = 川山群岛 | category = Kapuloan | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Pangmasang Republika sa Tśina}} | country_flag = true | state = [[Guangdong Sheng]] | state_type = Lalawigan | region = | region_type = | district = | district_type = | municipality = | municipality_type = <!-- *** Associated with *** --> | parent = | range = | range_type = Kapuloan | border = | part = | city = | capital = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | location = | lat_d = 21.66042 | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = 112.7039 | long_m = | long_s = | long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | height = | area = 254.30 | population = | population_date = | population_note = | population_density = | population_density_note = <!-- *** Access *** --> | public = | access = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[China Time|CT]] | utc_offset = +8 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | postal_code = | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = Chuandao_Locator.svg | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | other_name1 = | timezone_label = Asia/Shanghai }} <!--T.ISLS-->[[Kapuloan]] ang '''Chuanshan Qundao''' sa [[Pangmasang Republika sa Tśina]].<ref name = "gn6853422"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM1-->[[Guangdong Sheng]], sa habagatan-sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:2100}} km sa habagatan sa [[Beijing (ulohang dakbayan)|Beijing]] ang ulohan sa nasod. Naglangkob kin og {{formatnum:254}} ka kilometro kwadrado. Ang klima [[kasarangan]]. Ang kasarangang giiniton {{formatnum:21}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Agosto, sa {{formatnum:26}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Disyembre, sa {{formatnum:16}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:2628}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Hunyo, sa {{formatnum:391}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Enero, sa {{formatnum:29}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {| |- |{{climate chart | Chuanshan Qundao | 13| 18| 29 | 14| 19| 44 | 17| 21| 160 | 19| 24| 333 | 20| 25| 357 | 23| 25| 391 | 21| 25| 382 | 24| 27| 319 | 23| 25| 362 | 20| 24| 64 | 19| 23| 107 | 13| 18| 79 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} {{Location map|China |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Chuanshan Qundao sa Pangmasang Republika sa Tśina. | label = Chuanshan Qundao|position=right|background=white|lat=21.66042|long=112.7039}} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6853422">[{{Geonameslink|gnid=6853422|name=chuanshan%20qundao}} Chuanshan Qundao] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2012-01-20; database download sa 2017-02-07</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> [[Kategoriya:Kapuloan sa Guangdong Sheng]] [[Kategoriya:Kapuloan sa Pangmasang Republika sa Tśina nga mas dako pa kay sa 100 ka mga kilometro kwadrado]] fjaxmosra38ua50ukudpxipx6n6g22h 0 11341449 37025958 37023702 2026-08-14T10:09:53Z Cebu news 103785 added text 37025958 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Budots Media | logo = | type = Private | industry = Media production, advertising, digital marketing, augmented reality | founded = 2014 | founder = [[Bart Sakwerda]] | headquarters = [[Cebu City]], Philippines | area_served = Philippines, United Kingdom, Saudi Arabia, Europe | products = Video production, tourism marketing, 3D visualization, digital twins, photogrammetry | website = }} '''Budots Media''' usa ka ahensiya sa produksyon sa media, advertising, digital marketing ug augmented reality nga gitukod ni [[Bart Sakwerda]] sa [[Cebu City|Dakbayan sa Sugbo]] niadtong 2014. Ang kompanya adunay mga operasyon sa Sugbo ug London ug nakahimo og mga proyekto sa turismo, sports, kultura, 3D visualization, photogrammetry ug digital twins. == Kasaysayan == Gitukod ang Budots Media sa Dakbayan sa Sugbo panahon sa rehabilitasyon human sa [[Bagyong Yolanda]]. Ang unang opisina niini nahimutang sa Budlaan ug Banilad, Sugbo. Niadtong Abril 2015, narehistro ang ''Budots Media Philippines'' ug mibalhin ngadto sa Maribago, [[Lapu-Lapu]], Sugbo. Niadtong 2015, nakigtambayayong ang kompanya sa Filmocan Eskrima ug naghimo og mga music video sama sa ''BISRAP'' ni Mokz ug RENZAurUS ug ''Patalin ng Badboys'' ni EiDANM. Mitabang usab kini sa Cebu Chatbot Developers Meetup ug naghimo sa unang mga 3D nga mapa sa Pilipinas. Niadtong 2016, nagbukas ang kompanya og opisina sa London, United Kingdom. Sukad sa 2020, nahimong dakong bahin sa mga kalihokan sa Budots Media ang paghimo og tourism ug promotional content alang sa [[Department of Tourism (Philippines)|Department of Tourism]], Department of Tourism Region VII ug ubang pribadong organisasyon. Niadtong 2023, mitabang ang kompanya sa produksyon sa kapin sa 200 ka tourism videos alang sa Pilipinas ug sa pag-animate sa ''Love the Philippines'' logo. == Mga proyekto == === 2015 === * Filmocan Eskrima partnership * ''BISRAP'' music video * ''Patalin ng Badboys'' music video * Cebu Chatbot Developers Meetup coverage * Mga unang 3D nga mapa sa Pilipinas === 2017–2019 === * ''Pinoy Athlete Series'' * ''Eskirmadors'' * ''Saysay Silawan'' * Promotional video alang sa EGI Hotel * Mga 3D animation ug mapa sa Pilipinas * Tourism International Arrivals to the Philippines report === 2026 === * EPSON Cebu Branch Opening * Cinematic production shoot sa Samar * AI-native media production initiatives === 2025 === * FOUNDEVER Cebu Sportsfest 2025 * TCH ug Hadsan Beach documentary feature === 2024 === * Ironman 70.3 Lapu-Lapu race coverage * JPARK Island Resort corporate audiovisual presentations * Philippine GameDev Summit coverage * Brides at Triton Wedding Expo production * MCIA Staff and Customer Service 2024 video * Camiguin Island digital twin ug 3D model * NUSTAR Hotel digital twin development === 2023 === * ''Natsumatope'' sa Japanese idol group nga =LOVE * Official videographer sa [https://www.sunstar.com.ph/cebu/lifestyle/cebu-celebrates-bon-odori BONDORI Festival Cebu ] * Produksyon sa kapin sa 200 tourism videos alang sa Pilipinas * NUSTAR Resort & Casino digital twin * DEXCOM Philippines Yearender documentary * Saudi Arabia Border ug NEOM Trojena 3D models * Masjid Putra Jaya digital model * MV TransAsia 1 digital model === 2022 === * TCH (Trans Cebu Highway) 3D visualization project * Pagsugod sa filming alang sa ''Natsumatope'' [https://www.youtube.com/watch?v=Y1Bboo5KXL4 music video sa Japanese idol group nga =LOVE] === 2021 === * ''Chupapi Island'' original content series * Blend My Tea Bar collaboration * [https://www.facebook.com/cebu.liloan.pier88/ Pier 88 Liloan] facebook page * OC6 Expedition palibot sa Pulo sa Sugbo * ''Cleevan Alegres Swim Around Mactan Island'' * Mapping ug damage assessment human sa [[Bagyong Odette]] === 2020 === * Sirao Garden animated 3D logo * ''Farm Fork Fitness'' tourism campaign * ''FMA7'' * ''RIDE7'' * ''<ref>DIVE7</ref>'' * AKAW Surf promotional campaign * ''Paddle Forward Cebu'' == Mga Kliyente == === Gobyerno ug Turismo === * [[Department of Tourism (Philippines)]] * Department of Tourism Region VII * Camiguin Tourism * Dakbayan sa Lapu-Lapu * Mactan–Cebu International Airport === Hospitality ug Turismo === * Savoy Hotels * Crimson Resort and Spa Mactan * NUSTAR Resort & Casino * World Resorts Japan * JPARK Island Resort and Waterpark * EGI Hotel * Shangri-La Mactan === Sports ug Komersyal === * GoPro * Merrell * Pocari Sweat * Gatorade * Harley-Davidson * Philippine Outrigger Canoe Club * DEXCOM Philippines * Foundever Philippines == Tan-awa usab == * [[Bart Sakwerda]] * [[Department of Tourism (Philippines)]] * [[Sugbo]] * [[Lapu-Lapu]] * [[Mactan–Cebu International Airport]] * [[NUSTAR Resort and Casino]] * [[Jpark_Island_Resort_%26_Waterpark]] * [[Cebu–Cordova_Link_Expressway]] == Mga pakisayran == <gallery> Payl:Pier 88, Liloan City, Province of Cebu.jpg|[https://www.facebook.com/cebu.liloan.pier88 Pier 88 in Liloan] Photography by [[Budots Media]] Payl:20210615 - DRONE PHOTOS DAY4 -032.jpg|OC6 Expedition by Faye Jimera and Buzzy Budlong, organized together wiht Budots Media / Bart Sakwerda in 2021. Outrigger Canoe with its crew of volunteers paddled around Cebu Island. </gallery> ==== Mga reperensya: ==== <references /> 16oxdbg3olom9224wui4iap6w9960kl 37025960 37025958 2026-08-14T10:19:54Z Cebu news 103785 /* Mga proyekto */ 37025960 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Budots Media | logo = | type = Private | industry = Media production, advertising, digital marketing, augmented reality | founded = 2014 | founder = [[Bart Sakwerda]] | headquarters = [[Cebu City]], Philippines | area_served = Philippines, United Kingdom, Saudi Arabia, Europe | products = Video production, tourism marketing, 3D visualization, digital twins, photogrammetry | website = }} '''Budots Media''' usa ka ahensiya sa produksyon sa media, advertising, digital marketing ug augmented reality nga gitukod ni [[Bart Sakwerda]] sa [[Cebu City|Dakbayan sa Sugbo]] niadtong 2014. Ang kompanya adunay mga operasyon sa Sugbo ug London ug nakahimo og mga proyekto sa turismo, sports, kultura, 3D visualization, photogrammetry ug digital twins. == Kasaysayan == Gitukod ang Budots Media sa Dakbayan sa Sugbo panahon sa rehabilitasyon human sa [[Bagyong Yolanda]]. Ang unang opisina niini nahimutang sa Budlaan ug Banilad, Sugbo. Niadtong Abril 2015, narehistro ang ''Budots Media Philippines'' ug mibalhin ngadto sa Maribago, [[Lapu-Lapu]], Sugbo. Niadtong 2015, nakigtambayayong ang kompanya sa Filmocan Eskrima ug naghimo og mga music video sama sa ''BISRAP'' ni Mokz ug RENZAurUS ug ''Patalin ng Badboys'' ni EiDANM. Mitabang usab kini sa Cebu Chatbot Developers Meetup ug naghimo sa unang mga 3D nga mapa sa Pilipinas. Niadtong 2016, nagbukas ang kompanya og opisina sa London, United Kingdom. Sukad sa 2020, nahimong dakong bahin sa mga kalihokan sa Budots Media ang paghimo og tourism ug promotional content alang sa [[Department of Tourism (Philippines)|Department of Tourism]], Department of Tourism Region VII ug ubang pribadong organisasyon. Niadtong 2023, mitabang ang kompanya sa produksyon sa kapin sa 200 ka tourism videos alang sa Pilipinas ug sa pag-animate sa ''Love the Philippines'' logo. == Mga proyekto == === 2026 === * EPSON Cebu Branch Opening * Cinematic production shoot sa Samar * AI-native media production initiatives === 2025 === * FOUNDEVER Cebu Sportsfest 2025 * TCH ug Hadsan Beach documentary feature === 2024 === * Ironman 70.3 Lapu-Lapu race coverage * JPARK Island Resort corporate audiovisual presentations * Philippine GameDev Summit coverage * Brides at Triton Wedding Expo production * MCIA Staff and Customer Service 2024 video * Camiguin Island digital twin ug 3D model * NUSTAR Hotel digital twin development === 2023 === * ''Natsumatope'' sa Japanese idol group nga =LOVE * Official videographer sa [https://www.sunstar.com.ph/cebu/lifestyle/cebu-celebrates-bon-odori BONDORI Festival Cebu ] * Produksyon sa kapin sa 200 tourism videos alang sa Pilipinas * NUSTAR Resort & Casino digital twin * DEXCOM Philippines Yearender documentary * Saudi Arabia Border ug NEOM Trojena 3D models * Masjid Putra Jaya digital model * MV TransAsia 1 digital model === 2022 === * TCH (Trans Cebu Highway) 3D visualization project * Pagsugod sa filming alang sa ''Natsumatope'' [https://www.youtube.com/watch?v=Y1Bboo5KXL4 music video sa Japanese idol group nga =LOVE] === 2021 === * ''Chupapi Island'' original content series * Blend My Tea Bar collaboration * [https://www.facebook.com/cebu.liloan.pier88/ Pier 88 Liloan] facebook page * OC6 Expedition palibot sa Pulo sa Sugbo * ''Cleevan Alegres Swim Around Mactan Island'' * Mapping ug damage assessment human sa [[Bagyong Odette]] === 2020 === * Sirao Garden animated 3D logo * ''Farm Fork Fitness'' tourism campaign * ''FMA7'' * ''RIDE7'' * ''<ref>DIVE7</ref>'' * AKAW Surf promotional campaign * ''Paddle Forward Cebu'' === 2017–2019 === * ''Pinoy Athlete Series'' * ''Eskirmadors'' * ''Saysay Silawan'' * Promotional video alang sa EGI Hotel * Mga 3D animation ug mapa sa Pilipinas * Tourism International Arrivals to the Philippines report === 2015 === * Filmocan Eskrima partnership * ''BISRAP'' music video * ''Patalin ng Badboys'' music video * Cebu Chatbot Developers Meetup coverage * Mga unang 3D nga mapa sa Pilipinas == Mga Kliyente == === Gobyerno ug Turismo === * [[Department of Tourism (Philippines)]] * Department of Tourism Region VII * Camiguin Tourism * Dakbayan sa Lapu-Lapu * Mactan–Cebu International Airport === Hospitality ug Turismo === * Savoy Hotels * Crimson Resort and Spa Mactan * NUSTAR Resort & Casino * World Resorts Japan * JPARK Island Resort and Waterpark * EGI Hotel * Shangri-La Mactan === Sports ug Komersyal === * GoPro * Merrell * Pocari Sweat * Gatorade * Harley-Davidson * Philippine Outrigger Canoe Club * DEXCOM Philippines * Foundever Philippines == Tan-awa usab == * [[Bart Sakwerda]] * [[Department of Tourism (Philippines)]] * [[Sugbo]] * [[Lapu-Lapu]] * [[Mactan–Cebu International Airport]] * [[NUSTAR Resort and Casino]] * [[Jpark_Island_Resort_%26_Waterpark]] * [[Cebu–Cordova_Link_Expressway]] == Mga pakisayran == <gallery> Payl:Pier 88, Liloan City, Province of Cebu.jpg|[https://www.facebook.com/cebu.liloan.pier88 Pier 88 in Liloan] Photography by [[Budots Media]] Payl:20210615 - DRONE PHOTOS DAY4 -032.jpg|OC6 Expedition by Faye Jimera and Buzzy Budlong, organized together wiht Budots Media / Bart Sakwerda in 2021. Outrigger Canoe with its crew of volunteers paddled around Cebu Island. </gallery> ==== Mga reperensya: ==== <references /> 4v6vwakznez82cs8vjqlceu3hswl7al 0 11353999 37025882 37020143 2026-08-14T02:25:23Z ~2026-44620-92 147549 /* Mga Charather */ +[[Kategoriya:Mga pelikula sa France 3 Cinéma]] 37025882 wikitext text/x-wiki '''The Jungle Bunch''' usa ka Pranses nga animated adventure comedy film nga gi-direkta ni David Alaux niadtong 2017. Base sa animated series nga The Jungle Bunch, ang pelikula gipagawas sa [[Pransiya]] niadtong Hulyo 26, 2017 ug wala kaayo gidawat sa mga kritiko apan sa kinatibuk-an usa ka box office success, nga adunay kapin sa usa ka milyon nga admisyon. == Mga karakter == * Maurice * Junior * Miguel * Batricia * Gilbert * Al * Bob * Fred {{Saha-sine}} [[Kategoriya:2017 nga mga pelikula]] [[Kategoriya:Mga pelikula sa France 3 Cinéma]] [[Kategoriya:Pransiyang karton nga pelikula]] i1589n8mpwcza8aktf3u2krqgf7x12p 0 11354993 37025880 37023929 2026-08-14T02:21:57Z ~2026-44620-92 147549 /* Mga pakisayran */ +[[Kategoriya:Mga pelikula sa France 3 Cinéma]] 37025880 wikitext text/x-wiki Ang '''''Minuscule 2 : Les Mandibules du bout du monde''''' (2019) maoy Prasiyang karton nga pelikula gidirek ni Thomas Szabo ug Hélène Giraud. == Mga karakter == * Ladybug * Ant * Snail * Crab * Butterfly * Mosquito * Caterpillars * Junior * Spider == Galeriya sa hulagway == <gallery> Payl:Minuscule2-logo.png </gallery> == Internasyonal nga mga titulo == * [[Iningles]]: Minuscule 2: Mandibles from Far Away<ref>https://www.imdb.com/title/tt7296782/releaseinfo/</ref> == Tan-awa usab == * ''Minuscule : La Vie privée des insectes'' (TV-serye) ([[:fr:Minuscule : La Vie privée des insectes|fr]]) * ''Minuscule : La Vallée des fourmis perdues'' (pelikula) ([[:fr:Minuscule : La Vallée des fourmis perdues|fr]]) == Mga pakisayran == {{Reflist}} [[Kategoriya:2019 nga mga pelikula]] [[Kategoriya:Pransiyang karton nga pelikula]] [[Kategoriya:Mga pelikula sa France 3 Cinéma]] [[Kategoriya:Mga pelikula sa Futurikon]] khnvbwjf5iihhj1em9f1a29abzjwn6h 0 11355380 37025875 2026-08-14T01:46:43Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367619295|International Monetary Fund]]" 37025875 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization|logo=IMF-Seal ENG RGB.svg|logo_size=170px|logo_caption=The Seal of the International Monetary Fund|image=International Monetary Fund (IMF) (53844898894).jpg|caption=Headquarters in [[Washington, D.C.]]|name=International Monetary Fund|formation={{start date and age|1944|7|22|df=yes}}|type=[[International financial institutions|International financial institution]]|purpose=Promote international monetary co-operation, facilitate [[international trade]], foster sustainable economic growth, make resources available to members experiencing [[balance of payments]] difficulties, prevent and assist with recovery from international financial crises<ref name="about"/>|headquarters=700 [[19th Street (Washington, D.C.)|19th Street]] NW, [[Washington, D.C.]], U.S.|coordinates={{coord|38|53|56|N|77|2|39|W|type:landmark_region:US-DC|display=inline,title}}|language=[[English language|English]]<ref name="Boughton 2001 7n5">{{harvnb|Boughton|2001|p=[https://books.google.com/books?id=dY8Wm4-8yGYC&pg=PA7 7 n.5]}}.</ref>|leader_title=Managing Director|leader_name=[[Kristalina Georgieva]]|leader_title2=First Deputy Managing Director|leader_name2=[[Dan Katz]]<ref name="IMF-FDMD">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2025/09/18/pr25302-imf-md-kristalina-georgieva-proposes-the-appointment-of-daniel-katz-as-fdmd |title= IMF Managing Director Kristalina Georgieva Proposes the Appointment of Daniel Katz as First Deputy Managing Director |publisher=International Monetary Fund |access-date=18 September 2025 }}</ref>|leader_title3=Chief Economist|leader_name3=[[Pierre-Olivier Gourinchas]]<ref name="IMF-Gourinchas">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2022/01/10/pr2201-imf-managing-director-names-pierre-olivier-gourinchas-economic-counsellor-head-research-dept |title=IMF Managing Director Names Pierre-Olivier Gourinchas as IMF Economic Counsellor and Head of Research Department |website=International Monetary Fund |access-date=28 January 2022 |archive-date=11 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411172033/https://www.imf.org/en/News/Articles/2022/01/10/pr2201-imf-managing-director-names-pierre-olivier-gourinchas-economic-counsellor-head-research-dept |url-status=live }}</ref>|main_organ=[[Board of Governors]]|parent_organization=United Nations<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/np/exr/facts/imfwb.htm |title=Factsheet: The IMF and the World Bank |date=21 September 2015 |access-date=1 December 2015 |publisher=International Monetary Fund |archive-date=3 June 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040603104319/https://www.imf.org/external/np/exr/facts/imfwb.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=About the IMF Overview |url=https://www.imf.org/external/about/overview.htm |publisher=International Monetary Fund |access-date=1 August 2017 |archive-date=8 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908092937/https://www.imf.org/external/about/overview.htm |url-status=live }}</ref>|budget=$1,295 million<ref>{{cite web |title=Download the full report {{!}} IMF Annual Report 2023 |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/ar/2023/english/ |access-date=21 April 2024 |website=www.imf.org |archive-date=21 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421120351/https://www.imf.org/external/pubs/ft/ar/2023/english/ |url-status=live }}</ref>{{Rp|page=60}}|budget_year=2023|abbreviation=IMF|location=|region_served=Worldwide|num_members=191 countries (190 UN countries and Kosovo)<ref name="IMF members">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/about/executive-board/members-quotas|title=IMF Members' Quotas and Voting Power, and IMF Board of Governors|publisher=International Monetary Fund|date=21 April 2026|access-date=21 April 2026}}</ref>|num_staff=3,100<ref name="about"/>|num_volunteers=|website={{URL|https://www.imf.org/|imf.org}}}} [[Kategoriya:Coordinates not on Wikidata]] ke7y26yijcjpycxz8d9h7t7rku47o61 37025876 37025875 2026-08-14T02:01:53Z QueenCityCebu 123067 Description 37025876 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization|logo=IMF-Seal ENG RGB.svg|logo_size=170px|logo_caption=The Seal of the International Monetary Fund|image=International Monetary Fund (IMF) (53844898894).jpg|caption=Headquarters in [[Washington, D.C.]]|name=International Monetary Fund|formation={{start date and age|1944|7|22|df=yes}}|type=[[International financial institutions|International financial institution]]|purpose=Promote international monetary co-operation, facilitate [[international trade]], foster sustainable economic growth, make resources available to members experiencing [[balance of payments]] difficulties, prevent and assist with recovery from international financial crises<ref name="about"/>|headquarters=700 [[19th Street (Washington, D.C.)|19th Street]] NW, [[Washington, D.C.]], U.S.|coordinates={{coord|38|53|56|N|77|2|39|W|type:landmark_region:US-DC|display=inline,title}}|language=[[English language|English]]<ref name="Boughton 2001 7n5">{{harvnb|Boughton|2001|p=[https://books.google.com/books?id=dY8Wm4-8yGYC&pg=PA7 7 n.5]}}.</ref>|leader_title=Managing Director|leader_name=[[Kristalina Georgieva]]|leader_title2=First Deputy Managing Director|leader_name2=[[Dan Katz]]<ref name="IMF-FDMD">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2025/09/18/pr25302-imf-md-kristalina-georgieva-proposes-the-appointment-of-daniel-katz-as-fdmd |title= IMF Managing Director Kristalina Georgieva Proposes the Appointment of Daniel Katz as First Deputy Managing Director |publisher=International Monetary Fund |access-date=18 September 2025 }}</ref>|leader_title3=Chief Economist|leader_name3=[[Pierre-Olivier Gourinchas]]<ref name="IMF-Gourinchas">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/News/Articles/2022/01/10/pr2201-imf-managing-director-names-pierre-olivier-gourinchas-economic-counsellor-head-research-dept |title=IMF Managing Director Names Pierre-Olivier Gourinchas as IMF Economic Counsellor and Head of Research Department |website=International Monetary Fund |access-date=28 January 2022 |archive-date=11 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220411172033/https://www.imf.org/en/News/Articles/2022/01/10/pr2201-imf-managing-director-names-pierre-olivier-gourinchas-economic-counsellor-head-research-dept |url-status=live }}</ref>|main_organ=[[Board of Governors]]|parent_organization=United Nations<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/external/np/exr/facts/imfwb.htm |title=Factsheet: The IMF and the World Bank |date=21 September 2015 |access-date=1 December 2015 |publisher=International Monetary Fund |archive-date=3 June 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040603104319/https://www.imf.org/external/np/exr/facts/imfwb.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=About the IMF Overview |url=https://www.imf.org/external/about/overview.htm |publisher=International Monetary Fund |access-date=1 August 2017 |archive-date=8 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908092937/https://www.imf.org/external/about/overview.htm |url-status=live }}</ref>|budget=$1,295 million<ref>{{cite web |title=Download the full report {{!}} IMF Annual Report 2023 |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/ar/2023/english/ |access-date=21 April 2024 |website=www.imf.org |archive-date=21 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421120351/https://www.imf.org/external/pubs/ft/ar/2023/english/ |url-status=live }}</ref>{{Rp|page=60}}|budget_year=2023|abbreviation=IMF|location=|region_served=Worldwide|num_members=191 countries (190 UN countries and Kosovo)<ref name="IMF members">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/about/executive-board/members-quotas|title=IMF Members' Quotas and Voting Power, and IMF Board of Governors|publisher=International Monetary Fund|date=21 April 2026|access-date=21 April 2026}}</ref>|num_staff=3,100<ref name="about"/>|num_volunteers=|website={{URL|https://www.imf.org/|imf.org}}}} [[Kategoriya:Coordinates not on Wikidata]] <references />Ang '''International Monetary Fund''' ( '''IMF''' ) usa ka [[International financial institution|internasyonal nga institusyon sa panalapi]] ug usa ka [[Specialized agency of the United Nations|espesyalisadong ahensya]] sa [[Tinípong Kanasuran|United Nations]], nga ang hedkuwarter anaa sa [[Washington, D.C.|Washington, DC.]] Kini gilangkoban sa 191 ka mga nasud nga miyembro, ug ang gipahayag nga misyon niini mao ang "pagtrabaho aron mapalambo ang kooperasyon sa panalapi sa tibuok kalibutan, pagsiguro sa kalig-on sa panalapi, pagpadali [[International trade|sa internasyonal nga pamatigayon]], pagpasiugda sa taas nga trabaho ug malungtarong pagtubo sa ekonomiya, ug [[Poverty reduction|pagpakunhod sa kakabus]] sa tibuok kalibutan". Ang IMF nagsilbing [[Lender of last resort|tigpahulam sa katapusang paagi]] sa mga miyembro niini nga nakasinati og aktuwal o posibleng krisis [[Balance of payments|sa balanse sa mga bayad]]. Natukod niadtong Hulyo 1944 sa [[Bretton Woods Conference]] base sa mga ideya ni [[Harry Dexter White]] ug [[John Maynard Keynes]], ang IMF pormal nga natukod niadtong 1945 nga adunay 29 ka mga nasud nga miyembro ug ang tumong mao ang pagtukod pag-usab sa [[International monetary system|internasyonal nga sistema sa panalapi]] . Sulod sa unang tulo ka dekada niini, ang IMF ang nagdumala sa [[Bretton Woods system|sistema sa Bretton Woods]] sa mga kahikayan sa [[fixed exchange rate]] . Human sa pagkahugno niining sistema niadtong 1971, ang papel sa Pundo nabalhin ngadto sa pagdumala sa mga kalisud sa balanse sa mga bayad ug internasyonal nga krisis sa panalapi, nga nahimong usa ka importanteng institusyon sa panahon sa [[Globalization|globalisasyon]]. Pinaagi sa sistema sa quota, ang mga nasud moamot og pundo sa usa ka pundok diin sila makahulam kon makasinati sila og mga problema sa balanse sa mga bayad; ang quota sa usa ka nasud nagtino usab sa gahum sa pagboto niini. <ref name="Political Economy of IMF voting">{{Harvnb|Blomberg|Broz|2006}}.</ref> Isip usa ka kondisyon para sa mga pautang, ang IMF kanunay nga nagkinahanglan sa mga nangutang nga mga nasud sa paghimo og mga reporma sa palisiya, nga nailhan nga [[structural adjustment]] . Ang organisasyon naghatag usab og teknikal nga tabang ug ekonomikanhong pagbantay sa ekonomiya sa mga miyembro niini. Ang mga kondisyon sa pautang sa IMF gisaway tungod sa pagpahamtang sa mga lakang [[Austerity|sa pagdaginot]] nga mahimong makababag sa pagbangon sa ekonomiya ug makadaot sa labing huyang nga populasyon. <ref name="Hertz">Hertz, [[Noreena]]. ''The Debt Threat''. New York: [[Harper Collins Publishers]], 2004.</ref> Ang mga kritiko nangatarungan nga ang mga palisiya sa Pundo naglimite sa soberanya sa ekonomiya sa mga nangutang nga nasud ug nga ang istruktura sa pagdumala niini gidominar sa mga nasud sa Kasadpan, nga adunay dili patas nga bahin sa gahum sa pagboto. <ref name="People Before Profit">{{Cite book}}</ref> Ang kasamtangang managing director ug chairson mao ang Bulgarian economist nga si [[Kristalina Georgieva]], kinsa naghupot sa posisyon sukad Oktubre 1, 2019. === Kasaysayan === ==== Ika-20 nga siglo ==== [[Payl:Gold_Room_Bretton_Woods_5.jpg|thumb|Plaque nga Naghandom sa Pagkatukod sa IMF niadtong Hulyo 1944 sa Bretton Woods Conference]] [[Payl:Gold_Room,_Mount_Washington_Hotel.jpg|thumb|Ang Gold Room sulod sa [[Mount Washington Hotel]], diin ang mga nanambong sa [[Bretton Woods Conference]] mipirma sa mga kasabutan nga nagmugna sa IMF ug [[World Bank]]]] [[Payl:Articles_of_Agreement_of_the_International_Monetary_Fund.jpg|thumb|Unang panid sa Mga Artikulo sa Kasabutan sa International Monetary Fund, 1 Marso 1946, mga arkibos sa Ministri sa Langyaw nga mga Kalihokan sa Finland]] Ang IMF orihinal nga gilatid isip kabahin sa kasabutan sa pagbayloay sa [[Bretton Woods system|sistema sa Bretton Woods]] niadtong tuig 1944. Atol sa [[Great Depression|Dakong Depresyon]], ang mga nasud kusganong nagpataas sa mga babag sa pamatigayon aron mapaayo ang ilang nagkaguliyang nga ekonomiya. Kini misangpot sa [[Devaluation|pag-ubos sa bili]] sa mga nasudnong kwarta ug pagkunhod sa pangkalibutanong pamatigayon. Kining pagkahugno sa internasyonal nga kooperasyon sa panalapi nagmugna og panginahanglan alang sa pagdumala. Ang mga representante sa 45 ka gobyerno nagkita sa [[Bretton Woods Conference]] sa Mount Washington Hotel sa [[Bretton Woods, New Hampshire]], sa Estados Unidos, aron hisgutan ang usa ka balangkas alang sa internasyonal nga kooperasyon sa ekonomiya pagkahuman sa gubat ug kung giunsa pagtukod pag-usab ang Europa. Adunay duha ka panan-aw bahin sa papel nga angay dad-on sa IMF isip usa ka institusyon sa ekonomiya sa kalibutan. Ang Amerikanong delegado nga [[Harry Dexter White|si Harry Dexter White]] nakakita og usa ka IMF nga molihok sama sa usa ka bangko, nga nagsiguro nga ang mga nangutang nga estado makabayad sa ilang mga utang sa hustong panahon. Kadaghanan sa plano ni White gilakip sa katapusang mga buhat nga gisagop sa Bretton Woods. Sa laing bahin, ang ekonomistang Briton [[John Maynard Keynes|nga si John Maynard Keynes]] naghanduraw nga ang IMF usa ka kooperatiba nga pundo diin ang mga miyembrong estado makasalig aron mapadayon ang kalihokan sa ekonomiya ug trabaho bisan pa sa mga panagsang krisis. Kini nga panan-aw nagsugyot og usa ka IMF nga mitabang sa mga gobyerno ug naglihok sama sa gibuhat sa gobyerno sa Estados Unidos atol sa New Deal hangtod [[Great Depression|sa dakong depresyon sa 1930s]]. Ang kasabutan sa Bretton Woods nagpasabot nga ang IMF ug ang World Bank parehong mahimutang sa Estados Unidos. Gituyo ni US Treasury Secretary [[Henry Morgenthau Jr.]] nga ibutang kini sa [[Dakbayan sa Bag-ong York|New York]], apan ang iyang manununod nga si [[Fred M. Vinson]] mihukom nga ibutang kini sa [[Washington, D.C.|Washington, DC]], nga nag-ingon nga "ang mga institusyon madaot pag-ayo sa opinyon sa mga Amerikano kung ibutang kini sa New York, tungod kay kini maapektuhan sa 'internasyonal nga pinansya'". : 151 Ang IMF pormal nga natukod niadtong Disyembre 27, 1945, sa dihang [[Ratified|gi-ratipika]] sa unang 29 ka mga nasud ang mga Artikulo sa Kasabutan niini. Sa katapusan sa 1946 ang IMF mitubo ngadto sa 39 ka miyembro. Niadtong Marso 1, 1947, gisugdan sa IMF ang mga operasyon sa panalapi niini, ug niadtong Mayo 8, ang Pransiya nahimong unang nasod nga nangutang gikan niini. Ang IMF usa sa mga importanteng organisasyon sa internasyonal nga sistema sa ekonomiya; ang disenyo niini nagtugot sa sistema sa pagbalanse sa pagtukod pag-usab sa internasyonal nga kapitalismo uban sa pag-maximize sa nasudnong soberanya sa ekonomiya ug kaayohan sa tawo, nga nailhan usab nga [[embedded liberalism]]. Ang impluwensya sa IMF sa ekonomiya sa kalibutan padayon nga misaka samtang nagkadaghan ang mga miyembro niini. Ang pagkamiyembro niini nagsugod sa pag-uswag sa ulahing bahin sa dekada 1950 ug sa dekada 1960 samtang daghang mga nasod sa Africa ang nahimong independente ug nag-aplay alang sa pagkamiyembro. Apan ang [[Cold War]] naglimite sa pagkamiyembro sa Pundo, diin kadaghanan sa mga nasud nga naa sa impluwensya sa Sobyet wala moapil hangtod sa dekada 1970 ug 1980. <ref>[https://www.imf.org/external/np/sec/memdir/memdate.htm List of members by date] {{Webarchive}}, IMF</ref> Ang sistema sa pagbayloay og kwarta sa Bretton Woods nagpadayon hangtod sa 1971 sa dihang gisuspinde sa gobyerno sa Estados Unidos ang pagkakabig sa US$ (ug mga reserba sa dolyar nga gihuptan sa ubang mga gobyerno) ngadto sa bulawan. Kini nailhan nga [[Nixon Shock]]. Ang mga pagbag-o sa mga artikulo sa kasabutan sa IMF nga nagpakita niini nga mga pagbag-o gi-ratipikahan niadtong 1976 sa [[Jamaica Accords]] . Sa ulahing bahin sa dekada 1970, ang dagkong mga bangko sa komersyo nagsugod sa pagpahulam sa mga estado tungod kay nahurot sila sa kwarta nga gideposito sa mga tig-eksport og lana. Ang pagpahulam sa gitawag nga mga money center bank misangpot sa pag-usab sa papel sa IMF niadtong dekada 1980 human sa usa ka krisis sa ekonomiya sa kalibutan nga nagpahinabog krisis nga nagdala sa IMF balik sa pangkalibutanong pagdumala sa panalapi. Sa tunga-tunga sa dekada 1980, gibalhin sa IMF ang gamay nga pokus niini gikan sa pagpalig-on sa kuwarta ngadto sa mas lapad nga pokus sa pagpasiugda sa mga reporma sa liberalisasyon sa merkado pinaagi sa mga programa sa pag-adjust sa istruktura. Nahitabo kini nga pagbalhin nga walay pormal nga pag-usab sa negosasyon sa charter o mga giya sa operasyon sa organisasyon. Ang [[Presidency of Ronald Reagan|administrasyong Ronald Reagan]], ilabina si Treasury Secretary [[James Baker]], ang iyang assistant secretary nga si [[David C. Mulford|David Mulford]] ug ang deputy assistant secretary nga [[Charles Dallara|si Charles Dallara]], mipugos sa IMF nga ilakip ang mga reporma sa liberal nga merkado sa mga conditional loans sa organisasyon. During the 20th century, the IMF shifted its position on capital controls. Whereas the IMF permitted capital controls at its founding and throughout the 1970s, IMF staff increasingly favored free capital movement from 1980s onwards. This shift happened in the aftermath of an emerging consensus in economics on the desirability of free capital movement, retirement of IMF staff hired in the 1940s and 1950s, and the recruitment of staff exposed to new thinking in economics. === Ika-21 nga siglo === Ang IMF naghatag og duha ka dagkong pakete sa pagpahulam sa sayong bahin sa 2000s ngadto sa Argentina (atol sa [[1998–2002 Argentine great depression|dakong depresyon sa Argentina niadtong 1998–2002]] ) ug Uruguay (human sa [[2002 Uruguay banking crisis|krisis sa pagbabangko sa Uruguay niadtong 2002]] ). Apan, sa tunga-tunga sa dekada 2000, ang pagpahulam sa IMF anaa sa labing ubos nga bahin niini sa GDP sa kalibutan sukad sa dekada 1970. Niadtong Mayo 2010, ang IMF miapil, sa 3:11 nga proporsyon, sa [[Greek government-debt crisis|unang bailout sa Gresya]] nga mikabat sa €110 bilyon, aron matubag ang dakong akumulasyon sa utang publiko, nga gipahinabo sa padayon nga dagkong mga kakulangan sa sektor publiko. Isip kabahin sa bailout, ang gobyerno sa Gresya miuyon sa pagsagop sa mga lakang sa pagdaginot nga makapakunhod sa kakulangan gikan sa 11% sa 2009 ngadto sa "ubos kaayo sa 3%" sa 2014. Ang bailout wala maglakip sa mga lakang [[Debt restructuring|sa pag-usab sa istruktura sa utang]] sama sa [[Haircut (finance)|pagpagunting sa buhok]], nga nakapasuko sa mga Direktor sa IMF sa Switzerland, Brazil, Indian, Russian, ug Argentinian, diin ang mga awtoridad sa Greece mismo (niadtong panahona, si PM [[George Papandreou]] ug ang Ministro sa Pananalapi nga [[Giorgos Papakonstantinou|si Giorgos Papakonstantinou]] ) wala magtugot sa pagpagunting sa buhok. Ikaduhang bailout package nga mokabat sa kapin sa €100&#x20;bilyon ang nauyonan sulod sa pipila ka bulan gikan sa Oktubre 2011, diin niadtong panahona napugos si Papandreou sa pag-alsa sa pwesto. Ang gitawag nga [[Troika (finance)|Troika]], diin ang IMF kabahin, mao ang mga joint manager niini nga programa, nga giaprobahan sa mga executive director sa IMF niadtong Marso 15, 2012 alang sa [[Special drawing rights|XDR]] 23.8.&#x20;bilyon ug nakakita sa mga pribadong bondholder nga [[Haircut (finance)|mikunhod]] og kapin sa 50%. Tali sa Mayo 2010 ug Pebrero 2012, ang mga pribadong bangko sa Holland, France, ug Germany mikunhod sa ilang utang sa Greece gikan sa €122.&#x20;bilyon ngadto sa €66&#x20;bilyon. {{Sukad niadtong|2012|January|}} , ang pinakadakong nangutang gikan sa IMF sa han-ay mao ang Greece, Portugal, Ireland, Romania, ug Ukraine. <ref>[http://www.aljazeera.com/news/europe/2012/01/2012117101021447184.html IMF's biggest borrowers] {{Webarchive}}, ''[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]]'' (17 Jan 2012)</ref> Niadtong Marso 25, 2013, usa ka €10&#x20;bilyon nga internasyonal [[Bailout|nga bailout]] sa Cyprus ang gikasabutan sa [[Troika (finance)|Troika]], sa gasto sa mga taga-Cyprus sa ilang kasabutan: pagsira sa [[Cyprus Popular Bank|ikaduha nga pinakadako nga bangko sa nasud]] ; pagpahamtang og one-time [[bank deposit levy]] sa mga deposito nga walay insurance sa Bank of Cyprus. Walay [[Deposit insurance|deposito nga nakaseguro]] nga €100k o ubos pa ang maapektuhan ubos sa mga termino sa usa ka bag-ong [[bail-in]] scheme. Ang hilisgutan sa sovereign debt restructuring gihisgutan sa IMF niadtong Abril 2013, sa unang higayon sukad niadtong 2005, sa usa ka report nga giulohan og "Sovereign Debt Restructuring: Recent Developments and Implications for the Fund's Legal and Policy Framework". Ang papel, nga gihisgutan sa board niadtong Mayo 20, nagsumaryo sa bag-o nga mga kasinatian sa Greece, St Kitts ug Nevis, Belize, ug Jamaica. Usa ka interbyu nga nagpatin-aw uban sa deputy director nga si Hugh Bredenkamp ang gipatik pipila ka adlaw ang milabay, ingon man usa ka dekonstruksyon ni [[Matina Stevis]] sa ''[[The Wall Street Journal]]''. Sa publikasyon '''sa Fiscal Monitor''' niadtong Oktubre 2013, gisugyot sa IMF nga ang usa ka [[capital levy]] nga makahimo sa pagpakunhod sa mga ratio sa utang sa gobyerno sa Euro-area ngadto sa "mga lebel sa katapusan sa 2007" magkinahanglan og taas kaayo nga rate sa buhis nga mga 10%. Ang departamento '''sa Fiscal Affairs''' sa IMF, nga gipangulohan niadtong panahona ni Acting Director Sanjeev Gupta, naghimo og report niadtong Enero 2014 nga giulohan og "Fiscal Policy and Income Inequality" nga nag-ingon nga "Ang ubang mga buhis nga gipaningil sa bahandi, ilabina sa dili mabalhin nga kabtangan, usa usab ka kapilian alang sa mga ekonomiya nga nangita og mas [[Progressive taxation|progresibong pagbuhis]] ... Ang mga buhis sa kabtangan patas ug episyente, apan wala magamit sa daghang mga ekonomiya ... Adunay dakong gilapdon aron mapahimuslan kini nga buhis sa mas hingpit, isip tinubdan sa kita ug isip instrumento sa pag-apod-apod." Sa ulahing bahin sa 2019, gibanabana sa IMF nga ang pagtubo sa kalibutan sa 2020 moabot sa 3.4%, apan tungod sa coronavirus, niadtong Nobyembre 2020, gilauman niini nga ang ekonomiya sa kalibutan mokunhod og 4.4%. Niadtong Marso 2020, gipahibalo [[Kristalina Georgieva|ni Kristalina Georgieva]] nga ang IMF andam na nga mogahin og $1 trilyon isip tubag sa [[pandemya sa COVID-19]] . Dugang pa kini sa $50 bilyon nga pondo nga gipahibalo niini duha ka semana ang milabay, diin ang $5 bilyon gipangayo na sa [[Iran]]. Usa ka adlaw sa sayo pa niadtong Marso 11, ang UK nanawag aron mosaad og £150 milyon sa IMF catastrophe relief fund. Nabutyag niadtong Marso 27 nga "kapin sa 80 ka mga kabus ug tunga-tungang kita nga mga nasud" ang nangayo og tabang pinansyal tungod sa coronavirus. Niadtong Abril 13, 2020, ang IMF miingon nga kini "mohatag dayon og hinabang sa utang ngadto sa 25 ka mga nasud nga miyembro ubos sa programa niini nga [[Catastrophe Containment and Relief Trust]] (CCRT)". Niadtong Pebrero 2026, ang International Monetary Fund (IMF) nanawagan sa Estados Unidos nga makigtambayayong sa mga kauban niini sa pamatigayon aron mapagaan ang mga pagdili sa pamatigayon ug masulbad ang dili patas nga mga pamaagi, nga nagpasidaan nga ang halapad nga mga taripa ug mga kontrol sa pag-eksport ubos sa administrasyong Trump nakabalda sa mga kadena sa suplay ug mahimong makabalda sa kalihokan sa ekonomiya. Ang pagrepaso sa IMF nagpasiugda usab sa mga kabalaka bahin sa nagkataas nga utang publiko ug nanawagan alang sa pig-ot nga paggamit sa mga lakang sa nasudnong seguridad sa pamatigayon aron maminusan ang negatibo nga mga epekto sa cross-border isip kabahin sa tinuig nga pagtimbang-timbang niini sa ekonomiya sa US. Niadtong Abril 2026, gipaubos sa pundo ang forecast sa global growth niini alang sa 2026 tungod sa mga kakurat sa inflation ug kadaot sa imprastraktura sa enerhiya nga gipahinabo sa [[Gubat Estadounidoanon–Iranon sa 2026|panagbangi sa Middle East]] . Sa tunga-tunga sa Abril, ang IMF nagpahibalo nga gilauman niini nga labing menos usa ka dosena nga mga nasud ang mangita og bag-ong mga programa sa pautang aron masagubang ang nagkataas nga presyo sa enerhiya ug mga pagkabalda sa supply chain nga gipahinabo sa gubat. 46jb804s40qbbtyy2ghs7lujnm0na8t 0 11355381 37025877 2026-08-14T02:02:41Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369263119|Gross domestic product]]" 37025877 wikitext text/x-wiki [[Payl:Quarterly_gross_domestic_product.png|class=skin-invert-image|thumb| Rate sa pagtubo sa gross domestic product [[Tinípong Bánsà|sa US]] [[wiktionary:year-over-year|YoY]] kada kwarter]] azskgni597bbqovc50rz02y6bnf7hsi 37025883 37025877 2026-08-14T02:25:41Z QueenCityCebu 123067 Description 37025883 wikitext text/x-wiki '''Ang gross domestic product''' ( '''GDP''' ) usa ka [[Measurement in economics|sukod]] [[Kwarta|sa kwarta]] sa kinatibuk-ang [[Market value|bili sa merkado]] sa tanang [[Final good|katapusang mga produkto]] ug serbisyo nga gihimo ug gihatag sulod sa usa ka piho nga yugto sa panahon (kasagaran usa ka tuig) sa usa ka [[Nasod|nasud]] o mga nasud. Ang GDP kanunay gigamit sa pagsukod sa kalihokan sa ekonomiya sa usa ka nasud o rehiyon. Ang mga nag-unang sangkap sa GDP mao ang konsumo, paggasto sa gobyerno, net exports (exports minus imports), ug pamuhunan. Ang pag-usab sa bisan hain niini nga mga hinungdan makadugang sa gidak-on sa ekonomiya. Pananglitan, ang pagtubo sa populasyon pinaagi sa dinaghang imigrasyon mahimong makapataas sa konsumo ug panginahanglan alang sa mga serbisyo publiko, sa ingon makatampo sa pagtubo sa GDP. Apan, ang GDP dili sukdanan sa kinatibuk- [[Standard of living|ang sukdanan sa panginabuhi]] o kaayohan, tungod kay wala kini mag-isip kon giunsa pag-apod-apod ang kita sa populasyon. Ang usa ka nasud mahimong taas ang ranggo sa GDP apan makasinati gihapon og [[Jobless growth|pagtubo sa kawalay trabaho]] depende sa giplano nga istruktura ug estratehiya sa ekonomiya niini. Ang pagbahin sa kinatibuk-ang GDP sa populasyon makahatag og sukod sa [[List of countries by GDP (nominal) per capita|GDP per capita]] nga idealized. Daghang nasyonal ug internasyonal nga mga organisasyon sa ekonomiya, sama sa [[OECD]] ug [[International Monetary Fund]], ang nagmintinar sa ilang kaugalingong mga kahulugan sa GDP. Ang GDP kanunay gigamit isip sukdanan alang sa [[International comparisons|internasyonal nga mga pagtandi]] ingon man usa ka [[Broad measures of economic progress|halapad nga sukod sa pag-uswag sa ekonomiya]] . Kini nagsilbing usa ka estadistikal nga timailhan sa nasudnong kalamboan ug pag-uswag. Ang kinatibuk-ang GDP mahimo usab nga bahinon ngadto sa kontribusyon sa matag industriya o sektor sa ekonomiya. Ang nominal GDP mapuslanon kon itandi ang mga nasudnong ekonomiya sa internasyonal nga merkado gamit ang kasamtangang [[exchange rate]]. Aron itandi ang mga ekonomiya sa paglabay sa panahon, [[Inflation|ang inflation]] mahimong i-adjust pinaagi sa pagtandi sa [[Real and nominal value|tinuod nga mga kantidad imbes nga nominal nga mga kantidad]] . Para sa mga pagtandi sa lain-laing nasud, ang mga numero sa GDP kasagarang gi-adjust para sa mga kalainan sa [[Cost of living|gasto sa panginabuhi]] gamit ang [[purchasing power parity]] (PPP). [[List of countries by GDP (PPP) per capita|Ang GDP per capita sa purchasing power parity]] mahimong mapuslanon sa pagtandi sa [[Standard of living|mga sukdanan sa panginabuhi]] tali sa mga nasud. Ang GDP gikritika tungod sa wala paglakip sa mga importanteng [[Externality|eksternalidad]], sama sa [[Resource extraction|pagkuha sa mga kahinguhaan]] ,  [[Environmental impact|epekto sa kalikupan]] ug [[Unpaid work|walay bayad nga trabaho sa panimalay]]. Ang alternatibong mga indikasyon sa ekonomiya sama sa [[Doughnut (economic model)|donut economics]] migamit ug ubang mga sukod, sama sa [[Human Development Index]] o [[OECD Better Life Index|Better Life Index]], isip mas maayong mga pamaagi sa pagsukod sa epekto sa ekonomiya sa [[Human development (economics)|kalamboan]] ug [[Well-being|kaayohan]] sa tawo.[[Payl:Quarterly_gross_domestic_product.png|class=skin-invert-image|thumb| Rate sa pagtubo sa gross domestic product [[Tinípong Bánsà|sa US]] [[wiktionary:year-over-year|YoY]] kada kwarter]]Si Sir [[William Petty]] nakahunahuna og konsepto sa GDP, aron makalkulo ang [[Tax burden|palas-anon sa buhis]], ug nangatarungan nga ang mga tag-iya sa yuta dili patas nga gibuhisan atol [[Anglo-Dutch Wars|sa gubat tali sa mga Dutch ug English]] tali sa 1652 ug 1674. Gipalambo pa [[Charles Davenant|ni Charles Davenant]] ang pamaagi niadtong 1695. Ang modernong konsepto sa GDP unang gipalambo ni [[Simon Kuznets]] alang sa usa ka 1934 nga report [[United States Congress|sa Kongreso sa US]], diin siya nagpasidaan batok sa paggamit niini isip sukdanan sa kaayohan (tan-awa sa ubos ubos sa ''[[Gross domestic product#Limitations and criticisms|mga limitasyon ug mga kritisismo]]'' ). <ref name="kuznets">Congress commissioned Kuznets to create a system that would measure the nation's productivity in order to better understand how to tackle the [[Great Depression]].Simon Kuznets, 1934. "National Income, 1929–1932". 73rd U.S. Congress, 2d session, Senate document no. 124, page 5–7 Simon Kuznets, 1934. "National Income, 1929–1932". 73rd U.S. Congress, 2d session, Senate document no. 124, page 5–7 Simon Kuznets, 1934. "National Income, 1929–1932". 73rd U.S. Congress, 2d session, Senate document no. 124, page 5–7. https://fraser.stlouisfed.org/title/971 {{Webarchive}}</ref> Human sa [[Bretton Woods Conference]] niadtong 1944, ang GDP nahimong pangunang himan sa pagsukod sa ekonomiya sa usa ka nasud. Niadtong panahona, [[Gross national product|ang gross national product]] (GNP) mao ang gipalabi nga banabana, nga lahi sa GDP tungod kay gisukod niini ang produksiyon sa mga lungsuranon sa usa ka nasud sa sulod ug gawas sa nasud kaysa sa "resident institutional units" niini (tan-awa ang depinisyon [[OECD|sa OECD]] sa ibabaw). Ang pagbalhin gikan sa GNP ngadto sa GDP sa Estados Unidos nahitabo niadtong 1991. Ang papel nga gidula sa mga pagsukod sa GDP sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan hinungdanon sa sunod nga pagdawat sa politika sa mga kantidad sa GDP isip mga timailhan sa nasudnong kalamboan ug pag-uswag. Usa ka importanteng papel ang gidula dinhi sa [[U.S. Department of Commerce|US Department of Commerce]] ubos ni [[Milton Gilbert]] diin ang mga ideya gikan ni Kuznets gisulod sa [[Institution|mga institusyon]] . Sumala sa usa ka 2020 opinion poll, mga 25% sa mga lungsuranon sa Estados Unidos ang nakakaplag nga ang gross domestic product mao ang pinakamaayong [[economic indicator]]. Ang kasaysayan sa konsepto sa GDP kinahanglan nga mailhan gikan sa kasaysayan sa mga pagbag-o sa daghang mga paagi sa pagbanabana niini. Ang dugang nga bili sa mga kompanya medyo dali ra kuwentahon gikan sa ilang mga kuwenta, apan ang dugang nga bili sa [[Public sector|sektor publiko]], sa mga industriya sa pinansya, ug sa pagmugna og [[Intangible asset|dili mahikap nga mga kabtangan]] mas komplikado. Kini nga mga kalihokan nagkadako ang kahinungdanon sa mga naugmad nga ekonomiya, ug ang mga internasyonal nga kombensiyon nga nagdumala sa ilang banabana ug sa ilang paglakip o pagtangtang sa GDP kanunay nga nagbag-o aron makasunod sa mga pag-uswag sa industriya. Sa mga pulong sa usa ka akademikong ekonomista, "Busa, ang tinuod nga numero sa GDP mao ang produkto sa daghang mga estadistika ug usa ka komplikado nga hugpong sa mga proseso nga gihimo sa hilaw nga datos aron ihaom kini sa konseptwal nga balangkas." Opisyal nga gisagop [[Pangmasang Republika sa Tsina|sa Tsina]] ang GDP niadtong 1993 isip timailhan sa performance sa ekonomiya. Kaniadto, ang Tsina nagsalig sa usa ka sistema sa nasudnong accounting nga inspirado sa Marxismo. Pagtino sa gross domestic product (GDP) [[Payl:How_is_GDP_calculated%3F.png|thumb|Usa ka infographic nga nagpatin-aw kon giunsa pagkalkulo ang GDP sa UK]] Ang GDP mahimong matino sa tulo ka paagi, nga ang tanan, sa teyorya, kinahanglan nga mohatag sa parehas nga resulta. Kini mao ang pamaagi sa produksiyon (o output o value added), ang pamaagi sa kita, ug ang pamaagi sa gituohang gasto. Kini nagrepresentar sa kinatibuk-ang output ug kita sulod sa usa ka ekonomiya. Ang pinakadirekta sa tulo mao ang pamaagi sa produksiyon, nga nagsumaryo sa mga output sa matag klase sa negosyo aron makaabot sa kinatibuk-an. Ang pamaagi sa paggasto naglihok base sa prinsipyo nga ang tanang produkto kinahanglan paliton sa usa ka tawo, busa ang bili sa kinatibuk-ang produkto kinahanglan nga katumbas sa kinatibuk-ang gasto sa mga tawo sa pagpalit og mga butang. Ang pamaagi sa kita naglihok base sa prinsipyo nga ang kita sa mga produktibong hinungdan ("mga prodyuser", sa kolokyal nga pagkasulti) kinahanglan nga katumbas sa bili sa ilang produkto, ug nagtino sa GDP pinaagi sa pagpangita sa sumada sa tanang kita sa mga prodyuser. ==== Pamaagi sa produksiyon ==== Nailhan usab nga Value Added Approach, kini nagkalkula kung pila ka bili ang natampo sa matag yugto sa produksiyon. Kini nga pamaagi nagsundog sa depinisyon sa [[OECD]] (Organization for Economic Co-operation and Development) nga gihatag sa ibabaw. # Banabanaa ang kinatibuk-ang bili sa domestic output gikan sa daghang lain-laing mga kalihokan sa ekonomiya; # Tinoa ang [[Intermediate consumption|intermediate nga konsumo]], i.e., ang gasto sa materyales, suplay, ug serbisyo nga gigamit sa paghimo sa katapusang mga produkto o serbisyo. # Kuhaa ang intermediate consumption gikan sa gross value aron makuha ang gross value added. [[Gross value added]] = gross value sa output – value sa intermediate consumption. Bili sa output = bili sa kinatibuk-ang halin sa mga produkto ug serbisyo dugang ang bili sa mga pagbag-o sa imbentaryo. Ang sumada sa gross value added sa nagkalain-laing mga kalihokang pang-ekonomiya nailhan nga "GDP sa gasto sa hinungdan". GDP sa gasto sa hinungdan dugang ang dili direktang buhis kuhaan sa mga subsidyo sa mga produkto = "GDP sa presyo sa prodyuser". Alang sa pagsukod sa output sa lokal nga produkto, ang mga kalihokang pang-ekonomiya (pananglitan, mga industriya) giklasipikar ngadto sa nagkalain-laing sektor. Human sa pagklasipikar sa mga kalihokang pang-ekonomiya, ang output sa matag sektor gikalkulo gamit ang bisan hain sa mosunod nga duha ka pamaagi: # Pinaagi sa pagpadaghan sa output sa matag sektor sa ilang tagsa-tagsa ka presyo sa merkado ug pagdungan niini # Pinaagi sa pagkolekta og datos sa gross sales ug imbentaryo gikan sa mga rekord sa mga kompanya ug pag-ipon niini Ang bili sa output sa tanang sektor idugang dayon aron makuha ang gross value sa output sa factor cost. Ang pag-iban sa intermediate consumption sa matag sektor gikan sa gross output value mohatag sa GVA (=GDP) sa factor cost. Ang pagdugang sa dili direktang buhis nga wala’y subsidyo sa GVA (GDP) sa gasto sa hinungdan naghatag sa "GVA (GDP) sa presyo sa prodyuser". ==== Pamaagi sa kita ==== [[Payl:U.S._GDP_Income_Basis.png|right|class=skin-invert-image|thumb|GDP sa US 2015 nga gikwenta base sa kita]] Kon ang GDP kalkulado niining paagiha, kini usahay gitawag nga gross domestic income (GDI), o GDP (I). Ang GDI kinahanglan mohatag sa samang kantidad sa pamaagi sa paggasto nga gihulagway sa ulahi. Sa depinisyon, ang GDI katumbas sa GDP. Apan, sa tinuod lang, ang mga sayop sa pagsukod makapahimo sa duha ka numero nga gamay ra ang kalainan kon ireport sa mga nasudnong ahensya sa estadistika. Kini nga pamaagi nagsukod sa GDP pinaagi sa pagdugang sa kita nga gibayad sa mga kompanya sa mga panimalay alang sa mga hinungdan sa produksiyon nga ilang gi-hire - sweldo alang sa trabaho, interes alang sa kapital, abang alang sa yuta ug ganansya alang sa pagnegosyo. Ang "National Income and Product Accounts" sa US nagbahin sa kita ngadto sa lima ka kategorya: # Suhol, sweldo, ug dugang nga kita sa trabaho # Kita sa korporasyon # Interes ug lain-laing kita sa pamuhunan # Kita nga nakuha sa mga sole proprietor ug gikan sa subsektor sa Pabahay (wala pay labot ang mga gasto) # Net nga kita gikan sa mga bayad sa pagbalhin gikan sa mga negosyo Kining lima ka sangkap sa kita mokabat sa netong kita sa nasud sa gasto sa usa ka hinungdan. Duha ka pag-adjust ang kinahanglan buhaton aron makuha ang GDP: # Ang mga buhis sa produksiyon ug mga import nga kuhaan sa mga subsidyo gidugang aron makuha ang gasto sa mga hinungdan ngadto sa mga presyo sa merkado. # Ang depreciation (o [[capital consumption allowance]] ) idugang aron makuha gikan sa net domestic product ngadto sa gross domestic product. Ang kinatibuk-ang kita mahimong bahinon sumala sa nagkalain-laing mga laraw, nga mosangpot sa nagkalain-laing mga pormula para sa GDP nga gisukod pinaagi sa pamaagi sa kita. Usa ka komon mao ang:{{Fact|date=February 2023}} : '''GDP''' = Compensation of employees COE + gross operating surplus GOS + gross mixed income GMI + taxes less subsidies on production and imports T P&M − S P&M :* '''Ang kompensasyon sa mga empleyado''' ( '''COE''' ) nagsukod sa kinatibuk-ang sweldo sa mga empleyado alang sa trabaho nga nahimo. Apil niini ang mga sweldo ug sweldo, ingon man ang mga kontribusyon sa amo sa [[social security]] ug uban pang susamang mga programa. :* '''Ang gross operating surplus''' ( '''GOS''' ) mao ang surplus nga ibayad sa mga tag-iya sa mga inkorporada nga negosyo. Kasagaran gitawag nga [[Profit (accounting)|ganansya]], bisan kung usa ra ka subset sa kinatibuk-ang gasto ang gikubkob gikan sa [[gross output]] aron makalkulo ang GOS. :* '''Ang gross mixed income''' ( '''GMI''' ) parehas ra og sukod sa GOS, apan para sa mga negosyo nga wala pa ma-incorporated. Kasagaran kini naglakip sa kadaghanan sa gagmay nga mga negosyo. : Ang sumada sa '''COE''', '''GOS''' ug '''GMI''' gitawag nga total factor income; kini ang kita sa tanang factors sa produksiyon sa katilingban. Gisukod niini ang bili sa GDP sa factor (basic) nga presyo. Ang kalainan tali sa batakang presyo ug sa katapusang presyo (kadtong gigamit sa pagkalkulo sa gasto) mao ang kinatibuk-ang buhis ug mga subsidyo nga gipangayo o gibayad sa gobyerno sa maong produksiyon. Busa ang pagdugang og buhis kuhaan og mga subsidyo sa produksiyon ug import mo-convert sa GDP(I) sa [[factor cost]] ngadto sa GDP(I) sa katapusang presyo. : Ang kinatibuk-ang kita sa factor usahay gipahayag usab ingon: :: ''Kinatibuk-ang kita sa factor'' = ''kompensasyon sa empleyado'' + ''ganansya sa korporasyon'' + ''kita sa tag-iya'' + ''kita sa abang'' + ''net interest'' <ref>United States Bureau of Economic Analysis, {{Cite web}}, page 5; retrieved November 2009. Another term, "business current transfer payments", may be added. Also, the document indicates that the capital consumption adjustment (CCAdj) and the inventory valuation adjustment (IVA) are applied to the proprietor's income and corporate profits terms; and CCAdj is applied to rental income.</ref> === Pamaagi sa paggasto === Ang ikatulong paagi sa pagbanabana sa GDP mao ang pagkalkulo sa sumada sa katapusang gamit sa mga produkto ug serbisyo (tanang gamit gawas sa intermediate nga konsumo) nga gisukod sa presyo sa mga pumapalit. Ang mga produkto sa merkado nga gihimo gipalit sa usa ka tawo. Sa kaso diin ang usa ka produkto gihimo ug wala mabaligya, ang sumbanan nga kombensiyon sa pag-ihap mao nga ang prodyuser mipalit sa produkto gikan sa ilang kaugalingon. Busa, ang pagsukod sa kinatibuk-ang gasto nga gigamit sa pagpalit og mga butang usa ka paagi sa pagsukod sa produksiyon. Kini nailhan nga pamaagi sa paggasto sa pagkalkulo sa GDP. Mga sangkap sa GDP pinaagi sa gasto [[Payl:GDP_Categories_-_United_States.png|class=skin-invert-image|thumb|GDP sa US nga gikalkulo base sa gasto]] '''Ang GDP (Y)''' mao ang sumada sa '''konsumo (C)''', '''puhunan (I)''', '''gasto sa gobyerno (G)''' ug '''net exports (X − M)''' . '''Y''' = '''C''' + '''I''' + '''G''' + '''(X − M)''' Ania ang usa ka paghulagway sa matag sangkap sa GDP: * '''Ang C (konsumo)''' kasagaran ang pinakadako nga sangkap sa GDP sa ekonomiya, nga gilangkoban sa mga pribadong gasto sa ekonomiya ( [[Household final consumption expenditure|katapusang gasto sa konsumo sa panimalay]] ). Kining mga personal nga gasto nasakop sa usa sa mosunod nga mga kategorya: [[Durable good|malungtarong mga produkto]], dili malungtarong mga produkto, ug mga serbisyo. Ang mga pananglitan naglakip sa pagkaon, abang, alahas, gasolina, ug mga galastohan sa medikal, apan dili ang pagpalit og bag-ong balay. * '''Ang I (pamuhunan)''' naglakip, pananglitan, pamuhunan sa negosyo sa mga kagamitan, apan wala maglakip sa pagbayloay sa kasamtangang mga kabtangan. Ang mga pananglitan naglakip sa pagtukod og bag-ong [[Mining|minahan]], pagpalit og software, o pagpalit og makinarya ug kagamitan para sa usa ka pabrika. Ang paggasto sa mga panimalay (dili sa gobyerno) sa mga bag-ong balay gilakip usab sa pamuhunan. Sukwahi sa kolokyal nga kahulugan niini, ang "pamuhunan" sa GDP wala magpasabot og mga pagpalit nga may kalabotan sa mga pamuhunan sa pinansyal. Ang pagpalit og [[Financial services|mga produkto sa pinansyal]] giklasipikar nga ' [[Saving|pagtipig]] ', sukwahi sa pagpamuhunan. Kini makalikay sa doble nga pag-ihap: kon ang usa mopalit og mga bahin sa usa ka kompanya, ug ang kompanya mogamit sa kwarta nga nadawat sa pagtukod og planta, pagpalit og kagamitan, ug uban pa, ang kantidad maihap ngadto sa GDP kon ang kompanya mogasto sa kwarta niining mga butanga; ang pag-ihap usab niini kon ihatag na sa kompanya mao ang pag-ihap og kaduha sa kantidad nga katumbas lamang sa usa ka grupo sa mga produkto. Ang pagpalit og [[Bond (finance)|mga bond]] o [[Share capital|equity shares]] sa mga kompanya usa ka pagbayloay og [[Deed|mga deed]], usa ka pagbalhin sa mga pag-angkon sa umaabot nga produksiyon, dili direkta nga gasto sa mga produkto; ang pagpalit og kasamtangang bilding maglakip sa positibo nga pamuhunan sa pumapalit ug negatibo nga pamuhunan sa nagbaligya, nga moresulta sa sero nga kinatibuk-ang puhunan. * '''Ang G (gasto sa gobyerno)''' mao ang sumada sa [[Government spending|mga gasto sa gobyerno]] sa [[Final good|mga pinal nga produkto]] ug serbisyo. Apil niini ang sweldo sa [[Public servants|mga sulugoon sa publiko]], pagpalit og mga armas para sa militar ug bisan unsang gasto sa pamuhunan sa gobyerno. Wala kini maglakip sa bisan unsang [[Transfer payment|mga bayad sa pagbalhin]], sama sa [[social security]] o [[Unemployment benefits|mga benepisyo sa kawalay trabaho]] . Ang mga pagtuki sa gawas sa US kasagarang magtratar sa pamuhunan sa gobyerno isip kabahin sa ''pamuhunan'' imbes nga ''paggasto sa gobyerno'' . * '''Ang X (eksport)''' nagrepresentar sa kinatibuk-ang eksport. Ang GDP nagsukod sa kantidad nga gihimo sa usa ka nasud, lakip ang mga produkto ug serbisyo nga gihimo alang sa konsumo sa ubang mga nasud, busa gidugang ang mga eksport. * '''Ang M (imports)''' nagrepresentar sa gross imports. Ang mga imported nga produkto ibawas tungod kay ang mga imported nga produkto ilakip sa mga termino nga '''C''', '''I''', ug '''G''', ug kinahanglan ibawas aron malikayan ang pag-ihap sa langyaw nga [[Supply and demand|suplay]] isip lokal. '''Ang C''', '''I''', ug '''G''' mga gasto sa [[Final good|pinal nga mga produkto]] ug serbisyo; ang mga gasto sa mga intermediate nga produkto ug serbisyo dili maihap. (Ang mga intermediate nga produkto ug serbisyo mao kadtong gigamit sa mga negosyo sa paghimo og ubang mga produkto ug serbisyo sulod sa tuig sa pag-asoy. <ref>Thayer Watkins, San José State University Department of Economics, [http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/gdp.htm "Gross Domestic Product from the Transactions Table for an Economy"] {{Webarchive}}, commentary to the first table, " Transactions Table for an Economy". (Page retrieved November 2009.)</ref>) Pananglitan, kon ang usa ka [[Car manufacturer|tiggama og sakyanan]] mopalit [[Auto parts|og mga piyesa sa sakyanan]], mo-assemble sa sakyanan ug mobaligya niini, ang katapusang sakyanan nga gibaligya lamang ang maihap sa GDP. Samtang, kon ang usa ka tawo mopalit og mga kapuli nga piyesa sa awto aron i-instalar kini sa ilang sakyanan, kana maihap sa GDP. Sumala sa US Bureau of Economic Analysis, nga responsable sa pagkalkulo sa mga nasudnong kuwenta sa Estados Unidos, "Sa kinatibuk-an, ang tinubdan sa datos para sa mga sangkap sa gasto giisip nga mas kasaligan kaysa sa mga sangkap sa kita [tan-awa ang pamaagi sa kita, sa ibabaw]." <ref>''Concepts and Methods of the United States National Income and Product Accounts'', chap. 2.</ref> Ang ''[[Encyclopædia Britannica]]'' nagtala og laing paagi sa pagsukod sa mga eksport gawas sa mga import: pag-nota niini isip usa ka variable nga NX. fst5jyr80vw1b36eug2oprhok0n6u6t 0 11355382 37025878 2026-08-14T02:16:15Z ~2026-44620-92 147549 Created page with "Ang '''''Super Why!''''' maoy usa ka animated educational superhero serye sa telebisyon sa mga bata nga gimugna ni Angela C. Santomero ug gimugna ni Santomero ug Samantha Freeman Alpert para sa [[PBS Kids]]. Ang Santomero ug Alpert nagsilbi usab nga executive producer kauban nila Steven DeNure ug Anne Loi. Ang serye gihimo sa Santomero ug Alpert's [[New York City]]-based production company Out of the Blue Enterprises sa co-production sa Decode Entertainment para sa unang..." 37025878 wikitext text/x-wiki Ang '''''Super Why!''''' maoy usa ka animated educational superhero serye sa telebisyon sa mga bata nga gimugna ni Angela C. Santomero ug gimugna ni Santomero ug Samantha Freeman Alpert para sa [[PBS Kids]]. Ang Santomero ug Alpert nagsilbi usab nga executive producer kauban nila Steven DeNure ug Anne Loi. Ang serye gihimo sa Santomero ug Alpert's [[New York City]]-based production company Out of the Blue Enterprises sa co-production sa Decode Entertainment para sa unang season ug [[WildBrain|DHX Studios Halifax]] para sa ikaduha ug ikatulo nga season. Ang animation kay gibase sa [[Toronto]] nga C.O.R.E. Toons (season 1), Gallus Entertainment (season 2) ug DHX Media (orihinal pinaagi sa Decode Entertainment division niini). Ang pangbukas ug panapos nga mga kanta sa tema gisulat sa mga kompositor ug liriko nga si Steve D'Angelo ug Terry Tompkins, uban ni D'Angelo nga naghatag usab og lead vocals alang sa duha. Ang background score para sa season 2 ug 3 gikomposo ni Lorenzo Castelli ug Jeff Morrow. Ang pasundayag orihinal nga gimugna isip usa ka stop motion nga pilot episode niadtong 1999 sa Cuppa Coffee Animation nga gibutang sa [[Nickelodeon]]/Nick Jr.<ref>{{cite web |title=Portfolio |url=http://www.cuppacoffee.com:80/portfolio/series.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20000816033018/http://www.cuppacoffee.com:80/portfolio/series.htm |archive-date=Agosto 16, 2000 |access-date=Enero 25, 2022 |website=www.cuppacoffee.com:80}}</ref> Kini sa ulahi gipakita sa 2000 Annecy Film Festival.<ref>{{Cite web |title=Film Index |url=https://www.annecy.org/about/archives:en/2000:en/award-winners/film-index:film-20000399 |access-date=Hunyo 21, 2022 |website=www.annecy.org |ne2archive-date=en=Ju20 | |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623000357/https://www.annecy.org/about/archives:en/2000:en/award-winners/film-index:film-20000399 |url-status=live }}</ref> Ang Nickelodeon sa katapusan mipili nga dili kuhaon ang pasundayag. Hinoon, ang Curious Pictures mihimo ug laing piloto ngadto sa [[PBS Kids]] niadtong 2006, ug ang [[PBS Kids]] dugang nga nagpalambo sa serye nga adunay mga pundo gikan sa United States Department of Education sa Ready to Learn grant<ref>{{cite web |title=Illustration, Concept Design, Visual {{sic|Develo|pement|nolink=y}} Curious Pictures LLC - Current client since 01/2002 |url=http://www.sallemander.com/testimonials.htm |website=EEW Books |access-date=Nobyembre 27, 2023 |language=en |archive-date=Marso 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240324071854/http://www.sallemander.com/testimonials.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Research Proves Super Why! Helps Children Learn to Read |url=https://www.pbs.org/about/about-pbs/blogs/news/research-proves-super-why-helps-children-learn-to-read-may-6-2009/ |website=About PBS - Main |access-date=October 20, 2023 |language=en |date=May 6, 2009 |archive-date=October 29, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029124119/https://www.pbs.org/about/about-pbs/blogs/news/research-proves-super-why-helps-children-learn-to-read-may-6-2009/ |url-status=live }}</ref> ug gipasalida ang premiere episode niadtong Septiyembre 3, 2007.<ref>{{cite web |title=Literacy Takes the Lead on PBS Kids ug PBS Kids Go! |url=https://www.pbs.org/about/about-pbs/blogs/news/literacy-takes-the-lead-on-pbs-kids-and-pbs-kids-go-november-14-2007/ |website=About PBS - Main |access-date=Oktubre 20, 2023 Nobiembre 20, 2023 |language=Nobyembre 14 | |archive-date=Hunyo 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607145710/https://www.pbs.org/about/about-pbs/blogs/news/literacy-takes-the-lead-on-pbs-kids-and-pbs-nove00 |url-status=live }}</ref> Ang orihinal nga run natapos niadtong Mayo 12, 2016 nga adunay total nga 103 ka yugto sa tulo ka season.<ref>{{Cite web |title=Will Super Why! Balik Alang sa Season 4 sa PBS // Gibag-o o Gikansela? |url=https://tvnextseason.com/show/2316-super-why/ |access-date=Septiyembre 22, 2022 |website=tvnextseason.com |archive-date=Septiyembre 22, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922234205/https://tvnextseason.com/show/2316-super-why/ |url-status=live }}</ref> == Mga karakter == * Ang Whyatt Beanstalk nahimong Super Why * Labing Gamay nga Baboy nahimong Alpha Baboy * Little Red Riding Hood nahimong Wonder Red * Si Princess Pea nahimong Prinsesa Presto * Ang itoy nahimong Woofster == Mga pakisayran == {{Reflist}}{{Saha-telebisyon}} [[Kategoriya:2007 nga mga seryeng pantelebisyon mga debut]] [[Kategoriya:2016 nga mga seryeng pantelebisyon mga katapusan]] [[Kategoriya:Amerikanong karton nga seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Amerikanong mga bata seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Kanadyanong karton nga seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Kanadyanong mga bata seryeng pantelebisyon]] [[Kategoriya:Mga serye sa telebisyon pinaagi sa WildBrain]] [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa PBS]] d8dk45wbkdlg79rppps73l5cn1kzw6x 14 11355383 37025879 2026-08-14T02:20:15Z ~2026-44620-92 147549 Created page with "[[Kategoriya:Pransiyang pelikula]]" 37025879 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Pransiyang pelikula]] a86h8ne31qzhx9kr6qfzqifu8drypng 14 11355384 37025881 2026-08-14T02:23:12Z ~2026-44620-92 147549 Created page with "[[Kategoriya:Pransiyang pelikula]]" 37025881 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Pransiyang pelikula]] a86h8ne31qzhx9kr6qfzqifu8drypng 0 11355385 37025884 2026-08-14T02:28:55Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368899371|Newly industrialized country]]" 37025884 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable mw-collapsible" ! style="font-size:8pt" |Country ! style="font-size:8pt; width:70px;" |GDP (nominal) (millions of USD, 2025 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]]) ! style="font-size:8pt; width:70px;" |GDP per capita (nominal)<br /><br />(USD, 2025 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]])<ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:70px;" |GDP (PPP) (millions of current Int$, 2025 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]])<ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:70px;" |GDP per capita (PPP)<br /><br /> (current Int$, 2025 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]])<ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:80px;" |Income inequality (GINI) (2011–25) ! style="font-size:8pt; width:120px;" |Human Development Index (HDI, 2023) ! style="font-size:8pt; width:60px;" |Real GDP growth rate (2025) |- |{{Flag|South Africa}} | style="background:#ffc" |'''410,341''' |6,667 | style="background:#ffc" |'''1,026,500''' |15,989 | style="background:#ffc;" |'''63 <small>(2014)</small>''' |0.741 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |1.1 |- | align="left" |{{Flag|Brazil}} |2,256,910 |10,578 |4,973,385 |23,239 |51.6 <small>(2023) </small> |0.786 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |2.4 |- | align="left" |{{Flag|Mexico}} |1,862,740 |13,967 |3,436,930 |25,463 |43.5 <small>(2022)</small> |0.789 (<span style="color:#0c0;">high</span>) | style="background:#ffc;" |'''1.0''' |- | align="left" |{{Flag|China}} | style="background:#cfc;" |'''19,398,577''' |13,806 | style="background:#cfc;" |'''41,015,824''' |29,191 |36.0 <small>(2022)</small> |0.797 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |4.8 |- | align="left" |{{Flag|India}} |4,125,213 | style="background:#ffc;" |'''2,818''' |17,714,180 | style="background:#ffc;" |'''12,132''' | style="background:#cfc;" |'''25.5 <small>(2022)</small>''' | style="background:#ffc;" |'''0.685''' (<span style="color:#fc0;">medium</span>) | style="background:#cfc;" |'''6.6''' |- | align="left" |{{Flag|Philippines}} |497,495 |4,321 |1,477,711 |12,935 |39.3 <small>(2023)</small> |0.720 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |5.4 |- | align="left" |{{Flag|Malaysia}} |444,984 |13,901 |1,478,139 |43,665 |40.7 <small>(2021)</small> |0.819 (<span style="color:#0c0;">very high</span>) |4.5 |- | align="left" |{{Flag|Indonesia}} |1,443,256 |5,074 |5,015,762 |17,612 |34.9 <small>(2024)</small> |0.728 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |4.9 |- | align="left" |{{Flag|Thailand}} |546,213 |7,942 |1,853,771 |26,359 |33.5 <small>(2023)</small> |0.798 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |2.0 |- | align="left" |{{Flag|Turkey}} |1,565,472 | style="background:#cfc;" |'''18,199''' |3,767,766 | style="background:#cfc;" |'''43,787''' |44.5 <small>(2022)</small> | style="background:#cfc;" |'''0.853''' (<span style="color:#0c0;">very high</span>) |3.5 |} {| class="wikitable sortable mw-collapsible" ! style="font-size:8pt" |Nasod ! style="font-size:8pt; width:70px;" | GDP (nominal) (minilyon nga USD, 2024 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]] ) ! style="font-size:8pt; width:70px;" | GDP kada tawo (nominal)<br /><br /><br /><br /> (USD, 2024 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]] ) <ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:70px;" | GDP (PPP) (minilyon sa kasamtangang Int$, 2024 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]] ) <ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:70px;" | GDP kada tawo (PPP)<br /><br /><br /><br /> (kasamtangang Int$, 2024 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]] ) <ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:80px;" | Dili patas nga kita (GINI) (2019–22) ! style="font-size:8pt; width:120px;" | Indeks sa Kalamboan sa Tawo ( HDI, 2023) ! style="font-size:8pt; width:60px;" | Rate sa pagtubo sa tinuod nga GDP (2025) |- | align="left" |{{Flag|Brunei}} | 16,679 | 37,023 | 42,815 | 95,039 | 36.6 <small>(2019)</small> | 0.837 ( <span style="color:#0c0;">taas kaayo</span> ) | 1.8 |- | align="left" |{{Flag|Mongolia}} | 27,242 | 7,576 | 73,764 | 20,514 | 31.4 <small>(2022)</small> | 0.747 ( <span style="color:#0c0;">taas</span> ) | 5.5 |- | align="left" |{{Flag|Vietnam}} | 514,286 | 5,026 | 1,907,948 | 18,868 | 36.1 <small>(2022)</small> | 0.766 ( <span style="color:#0c0;">taas</span> ) | 6.5 |} psukp5tto0yqx4505w1o210fvexjh7m 37025886 37025884 2026-08-14T02:40:10Z QueenCityCebu 123067 Description 37025886 wikitext text/x-wiki Ang kategorya sa '''bag-ong industriyalisadong nasod''' ( '''NIC''' ), '''bag-ong industriyalisadong ekonomiya''' ( '''NIE''' ) <ref name="factbook">{{Cite web}}</ref> o '''nasod nga may tunga-tungang kita''' usa ka [[Classification|klasipikasyon]] [[Socioeconomics|sa sosyoekonomiko]] nga gigamit sa daghang mga nasod sa tibuok kalibutan sa [[Kaalamdag sa politika|mga siyentista sa politika]] ug [[Economist|mga ekonomista]] . Sila nagrepresentar sa usa ka subset sa [[Developing countries|mga nag-uswag nga mga nasud]] kansang pagtubo sa ekonomiya mas taas kaysa sa ubang mga nag-uswag nga mga nasud; ug diin ang mga sosyal nga sangputanan sa [[Industrialization|industriyalisasyon]], sama sa [[Urbanization|urbanisasyon]], mao ang pag-organisar pag-usab sa katilingban. === Kahulugan === Ang mga NIC (Netherlands) kay mga nasod kansang ekonomiya wala pa makaabot sa estado sa usa ka [[Ugmad nga nasod|mauswagong nasod]] apan, sa macroeconomic nga diwa, milabaw na sa ilang mga katugbang nga nag-uswag nga nasod. Ang maong mga nasud giisip gihapon nga mga nag-uswag nga mga nasud ug lahi lang sa ubang nag-uswag nga mga nasud sa gikusgon diin ang pagtubo sa usa ka NIC mas taas sa mas mubo nga gitakdang panahon kon itandi sa ubang nag-uswag nga mga nasud. Laing kinaiya sa mga NIC mao ang mga nasud nga paspas [[Economic growth|nga nagtubo ang ekonomiya]] (kasagaran naka-focus [[Export|sa eksport]] ). Ang nagsugod o nagpadayon [[Industrialization|nga industriyalisasyon]] usa ka importanteng timailhan sa usa ka NIC. === Mga kinaiya sa bag-ong industriyalisadong mga nasud === Ang mga bag-ong industriyalisadong nasud makahatag og dugang kalig-on sa sosyal ug ekonomikanhong kahimtang sa usa ka nasud, nga magtugot sa mga tawo nga nagpuyo niini nga mga nasud nga makasinati og mas maayong kahimtang sa panginabuhi ug mas maayong estilo sa kinabuhi. Laing kinaiya nga makita sa bag-ong industriyalisadong mga nasud mao ang dugang nga pag-uswag sa mga istruktura sa gobyerno, sama sa demokrasya, ang pagmando sa balaod, ug pagkunhod sa korapsyon.{{Fact|date=July 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2026)">kinahanglan og citation</span>]]'' &#x5D;</sup> Ang uban pang mga ehemplo sa mas maayong estilo sa kinabuhi nga masinati sa mga tawo nga nagpuyo sa maong mga nasud mao ang mas maayong transportasyon, kuryente, ug mas maayong pag-access sa tubig, kon itandi sa ubang nag-uswag nga mga nasud ug ubos nga rate sa pagkamatay sa mga bata. === Konteksto sa kasaysayan === Ang termino gigamit niadtong mga 1970, sa dihang ang [[Four Asian Tigers|Upat ka Asian Tigers]] sa [[Republika sa Tsina|Taiwan]], [[Singgapura|Singapore]], [[Hong Kong]] ug [[Habagatang Korea|South Korea]] misaka aron mahimong globally competitive sa syensya, teknolohikal nga inobasyon ug ekonomikanhong kauswagan ingon man sa mga NIC sa mga 1970s ug 1980s, nga adunay talagsaon nga paspas nga pagtubo sa industriya sukad sa mga 1960s; ang tanang upat ka mga nasud sukad niadto migraduwar ngadto sa high-tech [[Industrialized|nga industriyalisado]] [[Ugmad nga nasod|nga naugmad nga mga nasud]] nga adunay [[World Bank high-income economy|adunahan nga mga ekonomiya nga taas og kita]] . Adunay klaro nga kalainan tali niining mga nasura ug sa mga nasura nga karon giisip nga mga NIC. Sa partikular, ang kombinasyon sa usa ka bukas nga proseso sa politika,{{Fact|date=July 2026}} taas nga [[GNI per capita]], ug usa ka mauswagon ug naka-focus sa export nga palisiya sa ekonomiya nagpakita nga kini nga mga nasud [[Four Asian Tigers|nga sama sa East Asia]] halos nakaabot sa katugbang sa [[Ugmad nga nasod|mga naugmad nga nasud]] sama sa [[Western Europe|Kasadpang Europa]] ingon man [[Kanada|sa Canada]], [[Hapon|Japan]], [[Israel]], [[Ostralya|Australia]], [[Nuzeland|New Zealand]] ug [[Tinípong Bánsà|Estados Unidos]]. Ang tanang upat ka nasod giklasipikar nga [[High-income economies|mga ekonomiya nga taas og kita]] sa [[World Bank]] ug [[Ugmad nga nasod|mga naugmad nga nasod]] sa [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|International Monetary Fund]] (IMF) ug US [[Central Intelligence Agency]] (CIA). Ang tanang [[Four Asian Tigers|Upat ka Asian Tigers]], sama sa mga nasod [[Uropa|sa Kasadpang Europa]], adunay [[Human Development Index]] nga giisip nga "taas kaayo" sa [[Tinípong Kanasuran|United Nations]]. === Karon === Ang talaan sa ubos nagpakita sa lista sa mga nasud nga gi-ranggo sa mga NIC sa lain-laing mga awtor ug eksperto. <ref name="Globalization">{{Cite book}}</ref> <ref name="Limits">{{Cite book}}</ref> <ref name="AIA">{{Cite book}}</ref> <ref name="Principles">{{Cite book}}</ref> [[Turkeya|Ang Turkey]] ug [[Habagatang Aprika|South Africa]] giklasipikar nga lakip sa 34 ka naugmad nga mga nasud (DCs) sa kalibutan sa [[CIA World Factbook]] niadtong 2008. Ang Turkey nahimong founding member sa [[OECD]] niadtong 1961 ug [[Mehiko|ang Mexico]] miapil niadtong 1994. Ang grupo [[G8+5|sa G8+5]] gilangkoban sa orihinal nga mga miyembro [[G8|sa G8]] dugang sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]], [[Indya|India]], [[Mehiko|Mexico]], [[Habagatang Aprika|South Africa]] ug [[Brasil|Brazil]] . Ang mga miyembro sa [[G20]] naglakip sa Brazil, China, India, [[Indonesia]], Mexico, South Africa ug Turkey. <small>Mubo nga sulat: Ang mga berde nga selula nagpakita sa pinakataas nga bili o pinakamaayong performance sa index, samtang ang mga dilaw nga selula nagpakita sa sukwahi.</small> {| class="wikitable sortable mw-collapsible" ! style="font-size:8pt" |Country ! style="font-size:8pt; width:70px;" |GDP (nominal) (millions of USD, 2025 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]]) ! style="font-size:8pt; width:70px;" |GDP per capita (nominal)<br /><br />(USD, 2025 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]])<ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:70px;" |GDP (PPP) (millions of current Int$, 2025 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]])<ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:70px;" |GDP per capita (PPP)<br /><br /> (current Int$, 2025 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]])<ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:80px;" |Income inequality (GINI) (2011–25) ! style="font-size:8pt; width:120px;" |Human Development Index (HDI, 2023) ! style="font-size:8pt; width:60px;" |Real GDP growth rate (2025) |- |{{Flag|South Africa}} | style="background:#ffc" |'''410,341''' |6,667 | style="background:#ffc" |'''1,026,500''' |15,989 | style="background:#ffc;" |'''63 <small>(2014)</small>''' |0.741 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |1.1 |- | align="left" |{{Flag|Brazil}} |2,256,910 |10,578 |4,973,385 |23,239 |51.6 <small>(2023) </small> |0.786 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |2.4 |- | align="left" |{{Flag|Mexico}} |1,862,740 |13,967 |3,436,930 |25,463 |43.5 <small>(2022)</small> |0.789 (<span style="color:#0c0;">high</span>) | style="background:#ffc;" |'''1.0''' |- | align="left" |{{Flag|China}} | style="background:#cfc;" |'''19,398,577''' |13,806 | style="background:#cfc;" |'''41,015,824''' |29,191 |36.0 <small>(2022)</small> |0.797 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |4.8 |- | align="left" |{{Flag|India}} |4,125,213 | style="background:#ffc;" |'''2,818''' |17,714,180 | style="background:#ffc;" |'''12,132''' | style="background:#cfc;" |'''25.5 <small>(2022)</small>''' | style="background:#ffc;" |'''0.685''' (<span style="color:#fc0;">medium</span>) | style="background:#cfc;" |'''6.6''' |- | align="left" |{{Flag|Philippines}} |497,495 |4,321 |1,477,711 |12,935 |39.3 <small>(2023)</small> |0.720 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |5.4 |- | align="left" |{{Flag|Malaysia}} |444,984 |13,901 |1,478,139 |43,665 |40.7 <small>(2021)</small> |0.819 (<span style="color:#0c0;">very high</span>) |4.5 |- | align="left" |{{Flag|Indonesia}} |1,443,256 |5,074 |5,015,762 |17,612 |34.9 <small>(2024)</small> |0.728 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |4.9 |- | align="left" |{{Flag|Thailand}} |546,213 |7,942 |1,853,771 |26,359 |33.5 <small>(2023)</small> |0.798 (<span style="color:#0c0;">high</span>) |2.0 |- | align="left" |{{Flag|Turkey}} |1,565,472 | style="background:#cfc;" |'''18,199''' |3,767,766 | style="background:#cfc;" |'''43,787''' |44.5 <small>(2022)</small> | style="background:#cfc;" |'''0.853''' (<span style="color:#0c0;">very high</span>) |3.5 |} Para sa China ug India, ang dakong populasyon niining duha ka nasod (matag usa adunay kapin sa [[List of countries and dependencies by population|1.4 bilyon nga mga tawo]] sa Mayo 2024) nagpasabot nga [[List of countries by GDP (nominal) per capita|ang kita sa matag tawo]] magpabiling ubos bisan pa kon ang bisan hain nga ekonomiya molabaw sa Estados Unidos sa kinatibuk-ang GDP. Kon ang GDP per capita gikalkulo sumala sa [[purchasing power parity]] (PPP), gikonsiderar niini ang mas ubos nga [[Cost-of-living index|gasto sa panginabuhi]] sa matag bag-ong industriyalisadong nasud. Ang nominal GDP per capita kasagaran usa usab ka timailhan sa mga sukdanan sa panginabuhi sa usa ka nasud. Ang Brazil, China, India, Mexico ug South Africa magkita matag tuig uban sa mga nasud nga sakop sa G8 aron hisgutan ang mga hilisgutan sa pinansyal ug pagbag-o sa klima, tungod sa ilang kahinungdanon sa ekonomiya sa merkado sa kalibutan karon ug epekto sa kalikopan, sa usa ka grupo nga nailhan nga [[G8+5]] . === Uban pa === Ang mga awtor nagbutang ug mga lista sa mga nasud sumala sa lainlaing mga pamaagi sa pag-analisar sa ekonomiya. Usahay ang usa ka buhat nag-ingon nga ang status sa NIC anaa sa usa ka nasud nga wala giisip sa ubang mga awtor nga NIC. Mao kini ang kaso sa mga nasud sama sa [[Brunei]], [[Mongolia]] ug [[Biyetnam|Vietnam]]. {| class="wikitable sortable mw-collapsible" ! style="font-size:8pt" |Nasod ! style="font-size:8pt; width:70px;" | GDP (nominal) (minilyon nga USD, 2024 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]] ) ! style="font-size:8pt; width:70px;" | GDP kada tawo (nominal)<br /><br /><br /><br /> (USD, 2024 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]] ) <ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:70px;" | GDP (PPP) (minilyon sa kasamtangang Int$, 2024 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]] ) <ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:70px;" | GDP kada tawo (PPP)<br /><br /><br /><br /> (kasamtangang Int$, 2024 [[Internasyonal nga Pundo sa Panalapi|IMF]] ) <ref name="GDP IMF" /> ! style="font-size:8pt; width:80px;" | Dili patas nga kita (GINI) (2019–22) ! style="font-size:8pt; width:120px;" | Indeks sa Kalamboan sa Tawo ( HDI, 2023) ! style="font-size:8pt; width:60px;" | Rate sa pagtubo sa tinuod nga GDP (2025) |- | align="left" |{{Flag|Brunei}} | 16,679 | 37,023 | 42,815 | 95,039 | 36.6 <small>(2019)</small> | 0.837 ( <span style="color:#0c0;">taas kaayo</span> ) | 1.8 |- | align="left" |{{Flag|Mongolia}} | 27,242 | 7,576 | 73,764 | 20,514 | 31.4 <small>(2022)</small> | 0.747 ( <span style="color:#0c0;">taas</span> ) | 5.5 |- | align="left" |{{Flag|Vietnam}} | 514,286 | 5,026 | 1,907,948 | 18,868 | 36.1 <small>(2022)</small> | 0.766 ( <span style="color:#0c0;">taas</span> ) | 6.5 |} <references /> === Pagsaway === Ang mga NIC kasagarang makabenepisyo gikan sa medyo ubos nga gasto sa sweldo, nga gihubad ngadto sa mas ubos nga presyo sa input para sa mga supplier. Tungod niini, mas sayon alang sa mga prodyuser sa mga NIC nga molabaw sa ilang produksiyon kaysa sa mga pabrika sa [[Ugmad nga nasod|mga naugmad nga nasud]], diin mas taas ang [[Cost of living|gasto sa panginabuhi]], ug [[Trade union|ang mga unyon sa pamuo]] ug uban pang mga organisasyon adunay mas dakong impluwensya sa politika. Kining komparatibong bentaha kanunay nga gisaway sa mga tigpasiugda sa kalihukang [[Fair trade|patas nga pamatigayon]] . === Mga Problema === Samtang ang South Africa giisip nga adunahan base sa bahandi kada tawo, [[Economic inequality|ang dili patas nga ekonomiya]] nagpadayon ug ang grabeng kakabus nagpabilin nga taas sa nasud. Ang South Africa usa ka NIC nga adunay 34% sa populasyon ang walay trabaho ug kabus. Ang ubang mga NIC nag-atubang og komon nga mga problema sama sa kaylap nga korapsyon ug kawalay kalig-on sa politika, ingon man uban pang mga kahimtang nga hinungdan nga sila nag-atubang sa [[middle income trap]]. === Tan-awa usab === * [[Real income#Real gross national income per capita by country|Talaan sa mga nasod pinaagi sa GNI (tinuod) kada tawo]] * [[Gender Development Index|Indeks sa Pag-uswag sa Gender]] * [[Nag-uswag nga merkado]] * [[Flying geese paradigm|Paradigma sa mga gansa nga naglupad]] * [[Global North and Global South|Amihanang Kalibutan ug Habagatan sa Kalibutan]] * [[Industrialisation|Industriyalisasyon]] * [[Mechanization|Mekanisasyon]] * [[Mass production|Produksyon sa kadaghanan]] * [[Science in newly industrialized countries|Siyensiya sa bag-ong industriyalisadong mga nasud]] * [[Second World|Ikaduhang Kalibutan]] === Mga grupo === * [[BRIC (economics term)|BRIC]] / [[MINT (economics)|MINT]] / [[Next Eleven|Sunod nga Onse]] * [[BRICS]] * [[CIVETS|MGA CIVETS]] * [[G8+5]] * [[G20]] * [[G20 developing nations|Mga nag-uswag nga nasud sa G20]] == Mga Reperensya == skqsomo8irn6zxm9vg0ot2e62up045h 14 11355386 37025885 2026-08-14T02:34:41Z ~2026-44620-92 147549 Created page with "[[Kategoriya:Pransiyang karton nga pelikula]]" 37025885 wikitext text/x-wiki [[Kategoriya:Pransiyang karton nga pelikula]] f2f50kge9c7a7e578vpjtvya01yzain 0 11355387 37025887 2026-08-14T02:42:22Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367286540|List of countries by unemployment rate]]" 37025887 wikitext text/x-wiki [[Payl:Unemployment_rate,_OWID.svg|thumb| Rate sa kawalay trabaho (2021) ]] {| class="wikitable sortable mw-datatable static-row-numbers sticky-header-multi col1left" style="text-align:right" |+List of countries by unemployment rate ! rowspan="2" |Country/Territory ! colspan="4" |Unemployment rate (%) |- class="static-row-header" !{{Abbr|CIA|Central Intelligence Agency}}<br /><br />(2024) !{{Abbr|WB|World Bank}}<br /><br />(2024) !{{Abbr|IMF|International Monetary Fund}}<br /><br />(2026) !{{Abbr|GE|Global Economy}}<br /><br />(2024) |- |{{flagg|us*eft|Afghanistan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |13.3 |13.3 |– |13.30 |- |{{flagg|us*eft|Albania|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.3 |10.3 |8.7 |10.25 |- |{{flagg|us*eft|Algeria|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.5 |11.4 |– |11.43 |- |{{Flag|Andorra}} |– |– |1.1 |– |- |{{flagg|us*eft|Angola|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |14.5 |14.5 |– |14.46 |- |{{flagg|us*eft|Argentina|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.9 |7.9 |7.2 |7.88 |- |{{flagg|us*eft|Armenia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |13.4 |13.3 |12.8 |13.33 |- |{{Flag|Aruba}} |– |– |4.3 |– |- |{{flagg|us*eft|Australia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.1 |4.1 |4.2 |4.07 |- |{{flagg|us*eft|Austria|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.4 |5.7 |5.44 |- |{{flagg|us*eft|Azerbaijan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.6 |5.6 |5.3 |5.59 |- |{{flagg|us*eft|Bahamas, The|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.5 |8.5 |9.4 |8.46 |- |{{flagg|us*eft|Bahrain|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.2 |1.1 |– |1.10 |- |{{flagg|us*eft|Bangladesh|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.7 |10.27 |– |5.98 |- |{{flagg|us*eft|Barbados|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.6 |7.5 |6.8 |7.53 |- |{{flagg|us*eft|Belarus|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.4 |3.4 |2.9 |3.36 |- |{{flagg|us*eft|Belgium|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |6.2 |5.49 |- |{{flagg|us*eft|Belize|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.0 |7.0 |2.6 |7.00 |- |{{flagg|us*eft|Benin|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.8 |1.7 |– |1.72 |- |{{flagg|us*eft|Bhutan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.9 |2.9 |– |2.86 |- |{{flagg|us*eft|Bolivia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.1 |3.1 |4.5 |3.09 |- |{{flagg|us*eft|Bosnia and Herzegovina|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.8 |10.7 |12.6 |10.72 |- |{{flagg|us*eft|Botswana|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |23.2 |23.1 |– |23.14 |- |{{flagg|us*eft|Brazil|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.7 |7.6 |6.8 |7.63 |- |{{flagg|us*eft|Brunei|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.2 |5.1 |4.7 |5.14 |- |{{flagg|us*eft|Bulgaria|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.2 |4.1 |3.4 |4.10 |- |{{flagg|us*eft|Burkina Faso|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.2 |5.2 |– |5.17 |- |{{flagg|us*eft|Burundi|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.0 |0.9 |– |0.90 |- |{{flagg|us*eft|Cambodia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |0.3 |0.3 |– |0.27 |- |{{flagg|us*eft|Cameroon|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |57 |57 |– |57 |- |{{flagg|us*eft|Canada|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.5 |6.5 |6.5 |6.45 |- |{{flagg|us*eft|Cabo Verde|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.9 |11.9 |8.5 |11.88 |- |{{flagg|us*eft|Central African Republic|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.9 |5.9 |– |5.90 |- |{{flagg|us*eft|Chad|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.1 |1.1 |– |1.09 |- |{{Flag|Channel Islands}} |– |6.3 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Chile|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.1 |9.1 |8.1 |9.06 |- |{{flagg|us*eft|China|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.6 |4.6 |5.1 |4.57 |- |{{flagg|us*eft|Colombia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.7 |9.6 |9.0 |9.61 |- |{{flagg|us*eft|Comoros|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.9 |3.9 |– |3.88 |- |{{flagg|us*eft|Congo, Republic of the|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |19.7 |19.7 |– |19.69 |- |{{flagg|us*eft|Costa Rica|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.9 |7.8 |7.0 |7.85 |- |{{flagg|us*eft|Croatia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.3 |5.2 |4.6 |5.24 |- |{{flagg|us*eft|Cuba|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.6 |1.5 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Cyprus|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.7 |5.6 |4.6 |5.60 |- |{{flagg|us*eft|Czechia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.6 |2.5 |3.0 |2.51 |- |{{flagg|us*eft|Denmark|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.6 |5.6 |2.9 |5.59 |- |{{flagg|us*eft|Djibouti|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |25.9 |25.9 |– |25.88 |- |{{flagg|us*eft|Dominican Republic|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |5.3 |5.47 |- |{{flagg|us*eft|Congo, Democratic Republic of the|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.6 |4.6 |– |4.56 |- |{{flagg|us*eft|Ecuador|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.8 |4.8 |3.1 |4.77 |- |{{flagg|us*eft|Egypt|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.2 |7.2 |7.4 |7.20 |- |{{flagg|us*eft|El Salvador|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.9 |2.8 |4.3 |2.84 |- |{{flagg|us*eft|Equatorial Guinea|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.9 |7.8 |– |7.82 |- |{{flagg|us*eft|Eritrea|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.6 |5.6 |– |5.55 |- |{{flagg|us*eft|Estonia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.9 |7.8 |7.3 |7.83 |- |{{flagg|us*eft|Eswatini|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |34.4 |34.4 |– |34.40 |- |{{flagg|us*eft|Ethiopia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.4 |3.4 |– |3.40 |- |{{flagg|us*eft|Fiji|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.4 |4.3 |5.0 |4.31 |- |{{flagg|us*eft|Finland|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.3 |8.3 |9.6 |8.26 |- |{{flagg|us*eft|France|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.4 |7.4 |7.9 |7.37 |- |{{flagg|us*eft|French Polynesia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.8 |11.8 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Gabon|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |20.1 |20.1 |– |20.06 |- |{{flagg|us*eft|Gambia, The|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.5 |6.5 |– |6.50 |- |{{flagg|us*eft|Georgia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.5 |11.5 |13.9 |11.48 |- |{{flagg|us*eft|Germany|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.5 |3.4 |3.9 |3.41 |- |{{flagg|us*eft|Ghana|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.1 |3.0 |– |3.01 |- |{{flagg|us*eft|Greece|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.2 |10.1 |7.4 |10.13 |- |{{flagg|us*eft|Guam|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.6 |5.6 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Guatemala|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.3 |2.2 |– |2.22 |- |{{flagg|us*eft|Guernsey|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.3 |– |– |– |- |{{flagg|us*eft|Guinea|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.3 |5.2 |– |5.23 |- |{{flagg|us*eft|Guinea-Bissau|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.7 |2.6 |– |2.62 |- |{{flagg|us*eft|Guyana|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.2 |10.2 |– |10.16 |- |{{flagg|us*eft|Haiti|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |15.1 |15.1 |– |15.06 |- |{{flagg|us*eft|Honduras|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.1 |6.1 |6.8 |6.06 |- |{{flagg|us*eft|Hong Kong|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.8 |2.8 |3.3 |2.79 |- |{{flagg|us*eft|Hungary|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.5 |4.4 |4.2 |4.43 |- |{{flagg|us*eft|Iceland|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.2 |3.1 |4.2 |3.11 |- |{{flagg|us*eft|India|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.3 |4.2 |4.9 |4.20 |- |{{flagg|us*eft|Indonesia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.3 |3.3 |4.9 |3.30 |- |{{flagg|us*eft|Iran|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.2 |9.2 |9.2 |9.19 |- |{{flagg|us*eft|Iraq|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |15.6 |15.5 |– |15.52 |- |{{flagg|us*eft|Ireland|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.4 |4.4 |4.8 |4.37 |- |{{flagg|us*eft|Israel|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.2 |3.1 |3.2 |3.15 |- |{{flagg|us*eft|Italy|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.8 |6.8 |6.0 |6.78 |- |{{flagg|us*eft|Cote d'Ivoire|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.3 |2.3 |– |2.29 |- |{{flagg|us*eft|Jamaica|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.9 |4.9 |– |4.89 |- |{{flagg|us*eft|Japan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.6 |2.6 |2.5 |2.56 |- |{{flagg|us*eft|Jersey|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.3 |– |– |– |- |{{flagg|us*eft|Jordan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |18.0 |18.0 |21.3 |18.00 |- |{{flagg|us*eft|Kazakhstan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.8 |4.8 |4.6 |4.79 |- |{{flagg|us*eft|Kenya|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.4 |– |5.43 |- |{{flagg|us*eft|Kuwait|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.2 |2.1 |– |2.14 |- |{{flagg|us*eft|Kyrgyzstan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.3 |3.3 |4.0 |3.29 |- |{{flagg|us*eft|Laos|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.3 |1.2 |– |1.22 |- |{{flagg|us*eft|Latvia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.8 |6.7 |6.7 |6.72 |- |{{flagg|us*eft|Lesotho|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |16.2 |16.1 |– |16.15 |- |{{flagg|us*eft|Liberia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.9 |2.9 |– |2.88 |- |{{flagg|us*eft|Libya|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |18.7 |18.6 |– |18.61 |- |{{Flag|Liechtenstein}} |– |– |3.9 |– |- |{{flagg|us*eft|Lithuania|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.6 |7.5 |6.5 |7.50 |- |{{flagg|us*eft|Luxembourg|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.0 |5.9 |5.9 |5.93 |- |{{flagg|us*eft|Macau|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.5 |2.4 |1.7 |2.44 |- |{{flagg|us*eft|Madagascar|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.1 |3.0 |– |3.01 |- |{{flagg|us*eft|Malawi|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.1 |5.0 |– |5.05 |- |{{flagg|us*eft|Malaysia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.9 |3.8 |3.0 |3.83 |- |{{flagg|us*eft|Maldives|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.7 |4.6 |– |4.64 |- |{{flagg|us*eft|Mali|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.1 |3.1 |– |3.06 |- |{{flagg|us*eft|Malta|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.8 |2.7 |3.0 |2.70 |- |{{flagg|us*eft|Mauritania|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.4 |10.4 |– |10.37 |- |{{flagg|us*eft|Mauritius|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |5.9 |5.48 |- |{{flagg|us*eft|Mexico|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.8 |2.7 |2.7 |2.71 |- |{{flagg|us*eft|Moldova|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.5 |1.4 |3.8 |1.43 |- |{{flagg|us*eft|Mongolia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.4 |5.0 |5.42 |- |{{flagg|us*eft|Montenegro|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |14.1 |14.1 |– |14.10 |- |{{flagg|us*eft|Morocco|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.0 |8.9 |12.2 |8.94 |- |{{flagg|us*eft|Mozambique|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.6 |3.5 |– |3.53 |- |{{flagg|us*eft|Myanmar|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.1 |3.0 |– |3.03 |- |{{flagg|us*eft|Namibia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |19.2 |19.1 |– |19.15 |- |{{flagg|us*eft|Nepal|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.8 |10.7 |– |10.71 |- |{{flagg|us*eft|Netherlands|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.6 |3.6 |4.1 |3.60 |- |{{flagg|us*eft|New Caledonia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.2 |11.2 |– |11.15 |- |{{flagg|us*eft|New Zealand|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.9 |4.9 |5.4 |4.87 |- |{{flagg|us*eft|Nicaragua|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.6 |4.6 |2.7 |4.57 |- |{{flagg|us*eft|Niger|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |0.4 |0.4 |– |0.35 |- |{{flagg|us*eft|Nigeria|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.0 |3.0 |– |2.99 |- |{{flagg|us*eft|Korea, North|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.9 |2.9 |– |2.86 |- |{{flagg|us*eft|North Macedonia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |13.5 |13.4 |11.5 |13.42 |- |{{flagg|us*eft|Norway|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.0 |4.0 |4.2 |3.97 |- |{{flagg|us*eft|Oman|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.2 |3.2 |– |3.16 |- |{{flagg|us*eft|Pakistan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |6.9 |5.47 |- |{{flagg|us*eft|Panama|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.6 |6.5 |10.4 |6.52 |- |{{flagg|us*eft|Papua New Guinea|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.8 |2.7 |– |2.74 |- |{{flagg|us*eft|Paraguay|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.1 |6.1 |5.2 |6.09 |- |{{flagg|us*eft|Peru|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.9 |4.8 |6.3 |4.83 |- |{{flagg|us*eft|Philippines|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.2 |2.2 |4.7 |2.15 |- |{{flagg|us*eft|Poland|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.5 |2.5 |3.4 |2.47 |- |{{flagg|us*eft|Portugal|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.4 |6.4 |5.9 |6.38 |- |{{flagg|us*eft|Puerto Rico|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |6.0 |5.47 |- |{{flagg|us*eft|Qatar|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |0.2 |0.1 |– |0.13 |- |{{flagg|us*eft|Romania|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.4 |5.4 |6.0 |5.38 |- |{{flagg|us*eft|Russia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.6 |2.5 |2.4 |2.53 |- |{{flagg|us*eft|Rwanda|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |12.0 |12.0 |– |11.99 |- |{{flagg|us*eft|Saint Lucia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.0 |10.9 |– |10.93 |- |{{flagg|us*eft|Saint Vincent and the Grenadines|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |18.1 |18.1 |– |18.06 |- |{{flagg|us*eft|Samoa|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.6 |4.6 |– |4.55 |- |{{Flag|San Marino}} |– |– |4.4 |– |- |{{flagg|us*eft|Sao Tome and Principe|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.2 |9.2 |– |9.17 |- |{{flagg|us*eft|Saudi Arabia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.9 |3.9 |– |3.90 |- |{{flagg|us*eft|Senegal|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.0 |3.0 |– |2.99 |- |{{flagg|us*eft|Serbia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.4 |7.4 |8.8 |7.39 |- |{{Flag|Seychelles}} |– |– |2.6 |– |- |{{flagg|us*eft|Sierra Leone|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.2 |3.1 |– |3.13 |- |{{flagg|us*eft|Singapore|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.2 |3.2 |2.0 |3.18 |- |{{flagg|us*eft|Slovakia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.3 |5.2 |5.8 |5.23 |- |{{flagg|us*eft|Slovenia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.4 |3.4 |3.9 |3.36 |- |{{flagg|us*eft|Solomon Islands|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.5 |1.5 |– |1.47 |- |{{flagg|us*eft|Somalia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |18.9 |18.9 |– |18.86 |- |{{flagg|us*eft|South Africa|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |33.2 |33.2 |32.5 |33.17 |- |{{flagg|us*eft|Korea, South|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.7 |2.6 |2.8 |2.60 |- |{{flagg|us*eft|Spain|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.93 |9.93 |9.8 |9.93 |- |{{flagg|us*eft|Sri Lanka|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.0 |5.0 |– |5.00 |- |{{Flag|Sudan}} |– |– |61.3 |– |- |{{flagg|us*eft|Suriname|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.4 |7.3 |9.0 |7.32 |- |{{flagg|us*eft|Sweden|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.6 |8.5 |8.6 |8.53 |- |{{flagg|us*eft|Switzerland|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.2 |4.1 |3.0 |4.11 |- |{{flagg|us*eft|Syria|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |13.0 |13.0 |– |12.96 |- |{{flagg|us*eft|Taiwan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.4 |– |3.4 |– |- |{{flagg|us*eft|Tajikistan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.7 |11.6 |– |11.64 |- |{{flagg|us*eft|Tanzania|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.6 |2.6 |– |2.58 |- |{{flagg|us*eft|Thailand|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |0.7 |0.7 |1.0 |0.69 |- |{{flagg|us*eft|Timor-Leste|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.7 |1.6 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Togo|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.0 |1.9 |– |1.94 |- |{{flagg|us*eft|Tonga|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.2 |2.2 |– |2.19 |- |{{flagg|us*eft|Trinidad and Tobago|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.6 |4.5 |4.2 |4.55 |- |{{flagg|us*eft|Tunisia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |16.3 |16.2 |– |16.20 |- |{{flagg|us*eft|Turkey|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.5 |8.4 |8.3 |8.45 |- |{{flagg|us*eft|Turkmenistan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.4 |4.3 |– |4.30 |- |{{flagg|us*eft|Uganda|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.0 |2.9 |– |2.94 |- |{{Flag|Ukraine}} |– |– |10.2 |– |- |{{flagg|us*eft|United Arab Emirates|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.2 |2.1 |– |2.13 |- |{{flagg|us*eft|United Kingdom|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.2 |4.1 |5.6 |4.11 |- |{{flagg|us*eft|United States|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.2 |4.1 |4.4 |4.11 |- |{{flagg|us*eft|Uruguay|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.5 |8.4 |8.0 |8.40 |- |{{flagg|us*eft|U.S. Virgin Islands|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |12.1 |12.0 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Uzbekistan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.5 |4.5 |4.3 |4.49 |- |{{flagg|us*eft|Vanuatu|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.1 |5.1 |– |5.06 |- |{{flagg|us*eft|Venezuela|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |– |5.47 |- |{{flagg|us*eft|Vietnam|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.5 |1.4 |2.1 |1.43 |- |{{flagg|us*eft|Yemen|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |17.1 |17.1 |– |17.09 |- |{{flagg|us*eft|Zambia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.0 |6.0 |– |5.96 |- |{{flagg|us*eft|Zimbabwe|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.6 |8.6 |– |8.55 |- class="static-row-header" !World !– !4.9 !– !– |} {| class="wikitable sortable static-row-numbers sticky-header" style="text-align:right;" |+OECD: Nov 2023 or latest available |- class="static-row-header" style="text-align:center;" !Country !Total !15–24<br /><br />year-olds !25–70<br /><br />year-olds |- | {{flagg|us*eft|Colombia|pref=Economy of}} |10.2 |21.6 |8.4 |- | {{flagg|us*eft|Spain|pref=Economy of}} |9.93 |23.01 |8.93 |- | {{flagg|us*eft|Greece|pref=Economy of}} |9.6 |23.7 |8.7 |- | {{flagg|us*eft|Chile|pref=Economy of}} |8.8 |21.6 |7.8 |- | {{flagg|us*eft|Turkey|pref=Economy of}} |8.5 |16.3 |7.1 |- | {{flagg|us*eft|Sweden|pref=Economy of}} |7.9 |21.7 |6.1 |- | {{flagg|us*eft|Italy|pref=Economy of}} |7.8 |24.7 |6.7 |- | {{flagg|us*eft|Costa Rica|pref=Economy of}} |7.7 |22.4 |5.6 |- | {{flagg|us*eft|Finland|pref=Economy of}} |7.5 |18.9 |6.0 |- | {{flagg|us*eft|France|pref=Economy of}} |7.3 |17.7 |6.0 |- | {{flagg|us*eft|Portugal|pref=Economy of}} |6.7 |20.8 |5.6 |- | {{flagg|us*eft|Latvia|pref=Economy of}} |6.5 |13.9 |5.9 |- | {{flagg|us*eft|Lithuania|pref=Economy of}} |6.5 |13.3 |5.9 |- | {{flagg|us*eft|Estonia|pref=Economy of}} |6.3 |20.7 |5.1 |- | {{flagg|us*eft|Slovakia|pref=Economy of}} |5.8 |20.8 |5.0 |- | {{flagg|us*eft|Canada|pref=Economy of}} |5.8 |11.6 |4.8 |- | {{flagg|us*eft|Belgium|pref=Economy of}} |5.6 |17.5 |4.3 |- | {{flagg|us*eft|Luxembourg|pref=Economy of}} |5.5 |19.3 |4.4 |- | {{flagg|us*eft|Denmark|pref=Economy of}} |5.4 |14.0 |3.9 |- | {{flagg|us*eft|Austria|pref=Economy of}} |5.1 |10.5 |4.4 |- | {{flagg|us*eft|Ireland|pref=Economy of|the=y}} |4.8 |12.5 |3.6 |- | {{flagg|us*eft|New Zealand|pref=Economy of}} |4.8 |14.1 |3.2 |- | {{flagg|us*eft|United Kingdom|pref=Economy of|the=y}} |4.3 |12.7 |3.1 |- | {{flagg|us*eft|Switzerland|pref=Economy of}} |4.3 |8.2 |3.8 |- | {{flagg|us*eft|Hungary|pref=Economy of}} |4.1 |13.5 |3.4 |- | {{flagg|us*eft|Slovenia|pref=Economy of}} |4.1 |11.8 |3.4 |- | {{flagg|us*eft|Australia|pref=Economy of}} |3.9 |9.6 |2.7 |- | {{flagg|us*eft|United States|pref=Economy of|the=y}} |3.7 |8.1 |3.1 |- | {{flagg|us*eft|Norway|pref=Economy of}} |3.6 |11.1 |2.4 |- | {{flagg|us*eft|Netherlands|pref=Economy of|the=y}} |3.6 |8.4 |2.5 |- | {{flagg|us*eft|Iceland|pref=Economy of}} |3.5 |9.1 |2.5 |- | {{flagg|us*eft|Israel|pref=Economy of}} |3.1 |6.5 |2.9 |- | {{flagg|us*eft|Germany|pref=Economy of}} |3.1 |5.6 |2.8 |- | {{flagg|us*eft|Czech Republic|pref=Economy of|the=y}} |2.9 |7.1 |2.6 |- | {{flagg|us*eft|Poland|pref=Economy of}} |2.8 |10.5 |2.3 |- | {{flagg|us*eft|South Korea|pref=Economy of}} |2.8 |6.4 |2.6 |- | {{flagg|us*eft|Mexico|pref=Economy of}} |2.7 |5.4 |2.1 |- | {{flagg|us*eft|Japan|pref=Economy of}} |2.5 |3.8 |2.4 |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" ! style="text-align:left;" |European Union (27 countries, 2020) !6.0 !14.9 !5.2 |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" ! style="text-align:left;" |OECD - Total !4.8 !10.7 !4.1 |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" ! style="text-align:left;" |G7 !4.2 !9.6 !3.5 |} a5am0lp08l4zxzb1i9bakl1onohxpsh 37025888 37025887 2026-08-14T02:45:57Z QueenCityCebu 123067 Description 37025888 wikitext text/x-wiki [[Payl:Unemployment_rate,_OWID.svg|thumb| Rate sa kawalay trabaho (2021) ]]Kini usa ka '''lista sa mga nasud pinaagi sa rate sa kawalay trabaho''' . Ang mga pamaagi sa pagkalkulo ug pagpresentar sa [[Unemployment rate|rate sa kawalay trabaho]] managlahi sa matag nasud. Ang ubang mga nasud nag-ihap sa mga nakaseguro nga walay trabaho lamang, ang uban nag-ihap lamang sa mga nakadawat sa benepisyo sa welfare, ang uban nag-ihap sa mga tawo nga adunay kakulangan ug uban pang mga tawo nga permanente nga walay trabaho, ang ubang mga nasud nag-ihap sa mga tawo nga mipili (ug makahimo sa pinansyal) nga dili magtrabaho, gisuportahan sa ilang mga kapikas ug nag-atiman sa pamilya, ang uban nag-ihap sa mga estudyante sa kolehiyo ug uban pa. Mahimong adunay usab mga kalainan sa minimum nga mga kinahanglanon ug ang uban nagkonsiderar sa mga tawo nga nagtrabaho bisan kung gamay ra ang kalabotan sa merkado sa trabaho (pananglitan, pagtrabaho lang og usa ka oras kada semana). Mahimong adunay mga kalainan sa limitasyon sa edad. Pananglitan, [[Eurostat|ang Eurostat]] migamit sa 15 hangtod 74 anyos sa pagkalkulo sa unemployment rate, ug ang [[Bureau of Labor Statistics]] migamit sa bisan kinsa nga 16 anyos pataas (sa duha ka kaso, ang mga tawo nga wala pa nakaeskwela, retirado, naa sa maternity/paternity leave, gipugngan sa pagtrabaho tungod sa panglawas, o wala nagtrabaho apan wala aktibo sa pagpangita og trabaho sa miaging upat ka semana wala iapil sa [[workforce]], ug busa dili maisip nga walay trabaho). Ang mga rate sa kawalay trabaho kasagarang [[Seasonally adjusted|gi-adjust kada panahon]] aron malikayan ang mga kalainan nga nagdepende sa panahon sa tuig. Ang [[Employment-to-population ratio|ratio sa trabaho ngadto sa populasyon]] o rate sa trabaho lahi sa rate sa kawalay trabaho. Alang sa katuyoan sa pagtandi, ang giharmonisa nga mga mithi gipatik sa [[International Labour Organization]] (ILO) ug sa [[OECD]] . Ang [https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS ILO harmonized unemployment rate] nagtumong niadtong wala pa nagtrabaho apan andam ug makahimo sa pagtrabaho nga may sweldo, kasamtangang anaa sa trabaho, ug aktibong nangita og trabaho. Ang [https://data.oecd.org/unemp/unemployment-rate.htm#indicator-chart OECD harmonized unemployment rate] naghatag sa gidaghanon sa mga walay trabaho isip porsyento sa kusog pamuo. Kadaghanan sa mga rate sa kawalay trabaho nga gihatag sa talaan sa ubos gikuha gikan sa nasudnong estadistika ug busa dili direktang ikatandi. == Listahan == {| class="wikitable sortable mw-datatable static-row-numbers sticky-header-multi col1left" style="text-align:right" |+List of countries by unemployment rate ! rowspan="2" |Country/Territory ! colspan="4" |Unemployment rate (%) |- class="static-row-header" !{{Abbr|CIA|Central Intelligence Agency}}<br /><br />(2024) !{{Abbr|WB|World Bank}}<br /><br />(2024) !{{Abbr|IMF|International Monetary Fund}}<br /><br />(2026) !{{Abbr|GE|Global Economy}}<br /><br />(2024) |- |{{flagg|us*eft|Afghanistan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |13.3 |13.3 |– |13.30 |- |{{flagg|us*eft|Albania|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.3 |10.3 |8.7 |10.25 |- |{{flagg|us*eft|Algeria|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.5 |11.4 |– |11.43 |- |{{Flag|Andorra}} |– |– |1.1 |– |- |{{flagg|us*eft|Angola|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |14.5 |14.5 |– |14.46 |- |{{flagg|us*eft|Argentina|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.9 |7.9 |7.2 |7.88 |- |{{flagg|us*eft|Armenia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |13.4 |13.3 |12.8 |13.33 |- |{{Flag|Aruba}} |– |– |4.3 |– |- |{{flagg|us*eft|Australia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.1 |4.1 |4.2 |4.07 |- |{{flagg|us*eft|Austria|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.4 |5.7 |5.44 |- |{{flagg|us*eft|Azerbaijan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.6 |5.6 |5.3 |5.59 |- |{{flagg|us*eft|Bahamas, The|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.5 |8.5 |9.4 |8.46 |- |{{flagg|us*eft|Bahrain|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.2 |1.1 |– |1.10 |- |{{flagg|us*eft|Bangladesh|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.7 |10.27 |– |5.98 |- |{{flagg|us*eft|Barbados|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.6 |7.5 |6.8 |7.53 |- |{{flagg|us*eft|Belarus|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.4 |3.4 |2.9 |3.36 |- |{{flagg|us*eft|Belgium|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |6.2 |5.49 |- |{{flagg|us*eft|Belize|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.0 |7.0 |2.6 |7.00 |- |{{flagg|us*eft|Benin|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.8 |1.7 |– |1.72 |- |{{flagg|us*eft|Bhutan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.9 |2.9 |– |2.86 |- |{{flagg|us*eft|Bolivia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.1 |3.1 |4.5 |3.09 |- |{{flagg|us*eft|Bosnia and Herzegovina|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.8 |10.7 |12.6 |10.72 |- |{{flagg|us*eft|Botswana|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |23.2 |23.1 |– |23.14 |- |{{flagg|us*eft|Brazil|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.7 |7.6 |6.8 |7.63 |- |{{flagg|us*eft|Brunei|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.2 |5.1 |4.7 |5.14 |- |{{flagg|us*eft|Bulgaria|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.2 |4.1 |3.4 |4.10 |- |{{flagg|us*eft|Burkina Faso|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.2 |5.2 |– |5.17 |- |{{flagg|us*eft|Burundi|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.0 |0.9 |– |0.90 |- |{{flagg|us*eft|Cambodia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |0.3 |0.3 |– |0.27 |- |{{flagg|us*eft|Cameroon|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |57 |57 |– |57 |- |{{flagg|us*eft|Canada|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.5 |6.5 |6.5 |6.45 |- |{{flagg|us*eft|Cabo Verde|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.9 |11.9 |8.5 |11.88 |- |{{flagg|us*eft|Central African Republic|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.9 |5.9 |– |5.90 |- |{{flagg|us*eft|Chad|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.1 |1.1 |– |1.09 |- |{{Flag|Channel Islands}} |– |6.3 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Chile|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.1 |9.1 |8.1 |9.06 |- |{{flagg|us*eft|China|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.6 |4.6 |5.1 |4.57 |- |{{flagg|us*eft|Colombia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.7 |9.6 |9.0 |9.61 |- |{{flagg|us*eft|Comoros|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.9 |3.9 |– |3.88 |- |{{flagg|us*eft|Congo, Republic of the|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |19.7 |19.7 |– |19.69 |- |{{flagg|us*eft|Costa Rica|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.9 |7.8 |7.0 |7.85 |- |{{flagg|us*eft|Croatia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.3 |5.2 |4.6 |5.24 |- |{{flagg|us*eft|Cuba|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.6 |1.5 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Cyprus|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.7 |5.6 |4.6 |5.60 |- |{{flagg|us*eft|Czechia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.6 |2.5 |3.0 |2.51 |- |{{flagg|us*eft|Denmark|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.6 |5.6 |2.9 |5.59 |- |{{flagg|us*eft|Djibouti|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |25.9 |25.9 |– |25.88 |- |{{flagg|us*eft|Dominican Republic|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |5.3 |5.47 |- |{{flagg|us*eft|Congo, Democratic Republic of the|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.6 |4.6 |– |4.56 |- |{{flagg|us*eft|Ecuador|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.8 |4.8 |3.1 |4.77 |- |{{flagg|us*eft|Egypt|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.2 |7.2 |7.4 |7.20 |- |{{flagg|us*eft|El Salvador|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.9 |2.8 |4.3 |2.84 |- |{{flagg|us*eft|Equatorial Guinea|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.9 |7.8 |– |7.82 |- |{{flagg|us*eft|Eritrea|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.6 |5.6 |– |5.55 |- |{{flagg|us*eft|Estonia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.9 |7.8 |7.3 |7.83 |- |{{flagg|us*eft|Eswatini|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |34.4 |34.4 |– |34.40 |- |{{flagg|us*eft|Ethiopia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.4 |3.4 |– |3.40 |- |{{flagg|us*eft|Fiji|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.4 |4.3 |5.0 |4.31 |- |{{flagg|us*eft|Finland|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.3 |8.3 |9.6 |8.26 |- |{{flagg|us*eft|France|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.4 |7.4 |7.9 |7.37 |- |{{flagg|us*eft|French Polynesia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.8 |11.8 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Gabon|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |20.1 |20.1 |– |20.06 |- |{{flagg|us*eft|Gambia, The|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.5 |6.5 |– |6.50 |- |{{flagg|us*eft|Georgia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.5 |11.5 |13.9 |11.48 |- |{{flagg|us*eft|Germany|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.5 |3.4 |3.9 |3.41 |- |{{flagg|us*eft|Ghana|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.1 |3.0 |– |3.01 |- |{{flagg|us*eft|Greece|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.2 |10.1 |7.4 |10.13 |- |{{flagg|us*eft|Guam|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.6 |5.6 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Guatemala|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.3 |2.2 |– |2.22 |- |{{flagg|us*eft|Guernsey|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.3 |– |– |– |- |{{flagg|us*eft|Guinea|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.3 |5.2 |– |5.23 |- |{{flagg|us*eft|Guinea-Bissau|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.7 |2.6 |– |2.62 |- |{{flagg|us*eft|Guyana|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.2 |10.2 |– |10.16 |- |{{flagg|us*eft|Haiti|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |15.1 |15.1 |– |15.06 |- |{{flagg|us*eft|Honduras|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.1 |6.1 |6.8 |6.06 |- |{{flagg|us*eft|Hong Kong|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.8 |2.8 |3.3 |2.79 |- |{{flagg|us*eft|Hungary|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.5 |4.4 |4.2 |4.43 |- |{{flagg|us*eft|Iceland|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.2 |3.1 |4.2 |3.11 |- |{{flagg|us*eft|India|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.3 |4.2 |4.9 |4.20 |- |{{flagg|us*eft|Indonesia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.3 |3.3 |4.9 |3.30 |- |{{flagg|us*eft|Iran|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.2 |9.2 |9.2 |9.19 |- |{{flagg|us*eft|Iraq|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |15.6 |15.5 |– |15.52 |- |{{flagg|us*eft|Ireland|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.4 |4.4 |4.8 |4.37 |- |{{flagg|us*eft|Israel|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.2 |3.1 |3.2 |3.15 |- |{{flagg|us*eft|Italy|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.8 |6.8 |6.0 |6.78 |- |{{flagg|us*eft|Cote d'Ivoire|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.3 |2.3 |– |2.29 |- |{{flagg|us*eft|Jamaica|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.9 |4.9 |– |4.89 |- |{{flagg|us*eft|Japan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.6 |2.6 |2.5 |2.56 |- |{{flagg|us*eft|Jersey|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.3 |– |– |– |- |{{flagg|us*eft|Jordan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |18.0 |18.0 |21.3 |18.00 |- |{{flagg|us*eft|Kazakhstan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.8 |4.8 |4.6 |4.79 |- |{{flagg|us*eft|Kenya|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.4 |– |5.43 |- |{{flagg|us*eft|Kuwait|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.2 |2.1 |– |2.14 |- |{{flagg|us*eft|Kyrgyzstan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.3 |3.3 |4.0 |3.29 |- |{{flagg|us*eft|Laos|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.3 |1.2 |– |1.22 |- |{{flagg|us*eft|Latvia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.8 |6.7 |6.7 |6.72 |- |{{flagg|us*eft|Lesotho|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |16.2 |16.1 |– |16.15 |- |{{flagg|us*eft|Liberia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.9 |2.9 |– |2.88 |- |{{flagg|us*eft|Libya|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |18.7 |18.6 |– |18.61 |- |{{Flag|Liechtenstein}} |– |– |3.9 |– |- |{{flagg|us*eft|Lithuania|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.6 |7.5 |6.5 |7.50 |- |{{flagg|us*eft|Luxembourg|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.0 |5.9 |5.9 |5.93 |- |{{flagg|us*eft|Macau|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.5 |2.4 |1.7 |2.44 |- |{{flagg|us*eft|Madagascar|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.1 |3.0 |– |3.01 |- |{{flagg|us*eft|Malawi|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.1 |5.0 |– |5.05 |- |{{flagg|us*eft|Malaysia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.9 |3.8 |3.0 |3.83 |- |{{flagg|us*eft|Maldives|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.7 |4.6 |– |4.64 |- |{{flagg|us*eft|Mali|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.1 |3.1 |– |3.06 |- |{{flagg|us*eft|Malta|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.8 |2.7 |3.0 |2.70 |- |{{flagg|us*eft|Mauritania|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.4 |10.4 |– |10.37 |- |{{flagg|us*eft|Mauritius|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |5.9 |5.48 |- |{{flagg|us*eft|Mexico|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.8 |2.7 |2.7 |2.71 |- |{{flagg|us*eft|Moldova|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.5 |1.4 |3.8 |1.43 |- |{{flagg|us*eft|Mongolia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.4 |5.0 |5.42 |- |{{flagg|us*eft|Montenegro|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |14.1 |14.1 |– |14.10 |- |{{flagg|us*eft|Morocco|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.0 |8.9 |12.2 |8.94 |- |{{flagg|us*eft|Mozambique|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.6 |3.5 |– |3.53 |- |{{flagg|us*eft|Myanmar|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.1 |3.0 |– |3.03 |- |{{flagg|us*eft|Namibia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |19.2 |19.1 |– |19.15 |- |{{flagg|us*eft|Nepal|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |10.8 |10.7 |– |10.71 |- |{{flagg|us*eft|Netherlands|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.6 |3.6 |4.1 |3.60 |- |{{flagg|us*eft|New Caledonia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.2 |11.2 |– |11.15 |- |{{flagg|us*eft|New Zealand|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.9 |4.9 |5.4 |4.87 |- |{{flagg|us*eft|Nicaragua|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.6 |4.6 |2.7 |4.57 |- |{{flagg|us*eft|Niger|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |0.4 |0.4 |– |0.35 |- |{{flagg|us*eft|Nigeria|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.0 |3.0 |– |2.99 |- |{{flagg|us*eft|Korea, North|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.9 |2.9 |– |2.86 |- |{{flagg|us*eft|North Macedonia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |13.5 |13.4 |11.5 |13.42 |- |{{flagg|us*eft|Norway|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.0 |4.0 |4.2 |3.97 |- |{{flagg|us*eft|Oman|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.2 |3.2 |– |3.16 |- |{{flagg|us*eft|Pakistan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |6.9 |5.47 |- |{{flagg|us*eft|Panama|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.6 |6.5 |10.4 |6.52 |- |{{flagg|us*eft|Papua New Guinea|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.8 |2.7 |– |2.74 |- |{{flagg|us*eft|Paraguay|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.1 |6.1 |5.2 |6.09 |- |{{flagg|us*eft|Peru|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.9 |4.8 |6.3 |4.83 |- |{{flagg|us*eft|Philippines|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.2 |2.2 |4.7 |2.15 |- |{{flagg|us*eft|Poland|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.5 |2.5 |3.4 |2.47 |- |{{flagg|us*eft|Portugal|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.4 |6.4 |5.9 |6.38 |- |{{flagg|us*eft|Puerto Rico|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |6.0 |5.47 |- |{{flagg|us*eft|Qatar|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |0.2 |0.1 |– |0.13 |- |{{flagg|us*eft|Romania|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.4 |5.4 |6.0 |5.38 |- |{{flagg|us*eft|Russia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.6 |2.5 |2.4 |2.53 |- |{{flagg|us*eft|Rwanda|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |12.0 |12.0 |– |11.99 |- |{{flagg|us*eft|Saint Lucia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.0 |10.9 |– |10.93 |- |{{flagg|us*eft|Saint Vincent and the Grenadines|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |18.1 |18.1 |– |18.06 |- |{{flagg|us*eft|Samoa|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.6 |4.6 |– |4.55 |- |{{Flag|San Marino}} |– |– |4.4 |– |- |{{flagg|us*eft|Sao Tome and Principe|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.2 |9.2 |– |9.17 |- |{{flagg|us*eft|Saudi Arabia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.9 |3.9 |– |3.90 |- |{{flagg|us*eft|Senegal|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.0 |3.0 |– |2.99 |- |{{flagg|us*eft|Serbia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.4 |7.4 |8.8 |7.39 |- |{{Flag|Seychelles}} |– |– |2.6 |– |- |{{flagg|us*eft|Sierra Leone|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.2 |3.1 |– |3.13 |- |{{flagg|us*eft|Singapore|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.2 |3.2 |2.0 |3.18 |- |{{flagg|us*eft|Slovakia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.3 |5.2 |5.8 |5.23 |- |{{flagg|us*eft|Slovenia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.4 |3.4 |3.9 |3.36 |- |{{flagg|us*eft|Solomon Islands|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.5 |1.5 |– |1.47 |- |{{flagg|us*eft|Somalia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |18.9 |18.9 |– |18.86 |- |{{flagg|us*eft|South Africa|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |33.2 |33.2 |32.5 |33.17 |- |{{flagg|us*eft|Korea, South|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.7 |2.6 |2.8 |2.60 |- |{{flagg|us*eft|Spain|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |9.93 |9.93 |9.8 |9.93 |- |{{flagg|us*eft|Sri Lanka|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.0 |5.0 |– |5.00 |- |{{Flag|Sudan}} |– |– |61.3 |– |- |{{flagg|us*eft|Suriname|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |7.4 |7.3 |9.0 |7.32 |- |{{flagg|us*eft|Sweden|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.6 |8.5 |8.6 |8.53 |- |{{flagg|us*eft|Switzerland|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.2 |4.1 |3.0 |4.11 |- |{{flagg|us*eft|Syria|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |13.0 |13.0 |– |12.96 |- |{{flagg|us*eft|Taiwan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.4 |– |3.4 |– |- |{{flagg|us*eft|Tajikistan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |11.7 |11.6 |– |11.64 |- |{{flagg|us*eft|Tanzania|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.6 |2.6 |– |2.58 |- |{{flagg|us*eft|Thailand|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |0.7 |0.7 |1.0 |0.69 |- |{{flagg|us*eft|Timor-Leste|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.7 |1.6 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Togo|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.0 |1.9 |– |1.94 |- |{{flagg|us*eft|Tonga|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.2 |2.2 |– |2.19 |- |{{flagg|us*eft|Trinidad and Tobago|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.6 |4.5 |4.2 |4.55 |- |{{flagg|us*eft|Tunisia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |16.3 |16.2 |– |16.20 |- |{{flagg|us*eft|Turkey|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.5 |8.4 |8.3 |8.45 |- |{{flagg|us*eft|Turkmenistan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.4 |4.3 |– |4.30 |- |{{flagg|us*eft|Uganda|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |3.0 |2.9 |– |2.94 |- |{{Flag|Ukraine}} |– |– |10.2 |– |- |{{flagg|us*eft|United Arab Emirates|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |2.2 |2.1 |– |2.13 |- |{{flagg|us*eft|United Kingdom|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.2 |4.1 |5.6 |4.11 |- |{{flagg|us*eft|United States|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.2 |4.1 |4.4 |4.11 |- |{{flagg|us*eft|Uruguay|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.5 |8.4 |8.0 |8.40 |- |{{flagg|us*eft|U.S. Virgin Islands|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |12.1 |12.0 |– |– |- |{{flagg|us*eft|Uzbekistan|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |4.5 |4.5 |4.3 |4.49 |- |{{flagg|us*eft|Vanuatu|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.1 |5.1 |– |5.06 |- |{{flagg|us*eft|Venezuela|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |5.5 |5.5 |– |5.47 |- |{{flagg|us*eft|Vietnam|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |1.5 |1.4 |2.1 |1.43 |- |{{flagg|us*eft|Yemen|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |17.1 |17.1 |– |17.09 |- |{{flagg|us*eft|Zambia|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |6.0 |6.0 |– |5.96 |- |{{flagg|us*eft|Zimbabwe|pref=Unemployment in|pref2=Economy of}} |8.6 |8.6 |– |8.55 |- class="static-row-header" !World !– !4.9 !– !– |} <big>'''*'''</big> nagpakita sa mga sumpay nga '''"Kawalay trabaho sa NASOD o TERITORYO"''' o '''"Ekonomiya sa NASOD o TERITORYO".''' === OECD === <big>'''*'''</big> nagpakita sa mga sumpay nga '''"Ekonomiya sa NASOD o TERITORYO"''' . {| class="wikitable sortable static-row-numbers sticky-header" style="text-align:right;" |+OECD: Nov 2023 or latest available |- class="static-row-header" style="text-align:center;" !Country !Total !15–24<br /><br />year-olds !25–70<br /><br />year-olds |- | {{flagg|us*eft|Colombia|pref=Economy of}} |10.2 |21.6 |8.4 |- | {{flagg|us*eft|Spain|pref=Economy of}} |9.93 |23.01 |8.93 |- | {{flagg|us*eft|Greece|pref=Economy of}} |9.6 |23.7 |8.7 |- | {{flagg|us*eft|Chile|pref=Economy of}} |8.8 |21.6 |7.8 |- | {{flagg|us*eft|Turkey|pref=Economy of}} |8.5 |16.3 |7.1 |- | {{flagg|us*eft|Sweden|pref=Economy of}} |7.9 |21.7 |6.1 |- | {{flagg|us*eft|Italy|pref=Economy of}} |7.8 |24.7 |6.7 |- | {{flagg|us*eft|Costa Rica|pref=Economy of}} |7.7 |22.4 |5.6 |- | {{flagg|us*eft|Finland|pref=Economy of}} |7.5 |18.9 |6.0 |- | {{flagg|us*eft|France|pref=Economy of}} |7.3 |17.7 |6.0 |- | {{flagg|us*eft|Portugal|pref=Economy of}} |6.7 |20.8 |5.6 |- | {{flagg|us*eft|Latvia|pref=Economy of}} |6.5 |13.9 |5.9 |- | {{flagg|us*eft|Lithuania|pref=Economy of}} |6.5 |13.3 |5.9 |- | {{flagg|us*eft|Estonia|pref=Economy of}} |6.3 |20.7 |5.1 |- | {{flagg|us*eft|Slovakia|pref=Economy of}} |5.8 |20.8 |5.0 |- | {{flagg|us*eft|Canada|pref=Economy of}} |5.8 |11.6 |4.8 |- | {{flagg|us*eft|Belgium|pref=Economy of}} |5.6 |17.5 |4.3 |- | {{flagg|us*eft|Luxembourg|pref=Economy of}} |5.5 |19.3 |4.4 |- | {{flagg|us*eft|Denmark|pref=Economy of}} |5.4 |14.0 |3.9 |- | {{flagg|us*eft|Austria|pref=Economy of}} |5.1 |10.5 |4.4 |- | {{flagg|us*eft|Ireland|pref=Economy of|the=y}} |4.8 |12.5 |3.6 |- | {{flagg|us*eft|New Zealand|pref=Economy of}} |4.8 |14.1 |3.2 |- | {{flagg|us*eft|United Kingdom|pref=Economy of|the=y}} |4.3 |12.7 |3.1 |- | {{flagg|us*eft|Switzerland|pref=Economy of}} |4.3 |8.2 |3.8 |- | {{flagg|us*eft|Hungary|pref=Economy of}} |4.1 |13.5 |3.4 |- | {{flagg|us*eft|Slovenia|pref=Economy of}} |4.1 |11.8 |3.4 |- | {{flagg|us*eft|Australia|pref=Economy of}} |3.9 |9.6 |2.7 |- | {{flagg|us*eft|United States|pref=Economy of|the=y}} |3.7 |8.1 |3.1 |- | {{flagg|us*eft|Norway|pref=Economy of}} |3.6 |11.1 |2.4 |- | {{flagg|us*eft|Netherlands|pref=Economy of|the=y}} |3.6 |8.4 |2.5 |- | {{flagg|us*eft|Iceland|pref=Economy of}} |3.5 |9.1 |2.5 |- | {{flagg|us*eft|Israel|pref=Economy of}} |3.1 |6.5 |2.9 |- | {{flagg|us*eft|Germany|pref=Economy of}} |3.1 |5.6 |2.8 |- | {{flagg|us*eft|Czech Republic|pref=Economy of|the=y}} |2.9 |7.1 |2.6 |- | {{flagg|us*eft|Poland|pref=Economy of}} |2.8 |10.5 |2.3 |- | {{flagg|us*eft|South Korea|pref=Economy of}} |2.8 |6.4 |2.6 |- | {{flagg|us*eft|Mexico|pref=Economy of}} |2.7 |5.4 |2.1 |- | {{flagg|us*eft|Japan|pref=Economy of}} |2.5 |3.8 |2.4 |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" ! style="text-align:left;" |European Union (27 countries, 2020) !6.0 !14.9 !5.2 |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" ! style="text-align:left;" |OECD - Total !4.8 !10.7 !4.1 |- class="static-row-header" style="text-align:center;vertical-align:bottom;" ! style="text-align:left;" |G7 !4.2 !9.6 !3.5 |} === Tan-awa usab === * [[List of sovereign states by employment rate|Listahan sa mga soberanong estado pinaagi sa rate sa panarbaho]] == Mga Reperensya == h5u92iqoa9fp73lnaxrhw55p7mepe0h 0 11355388 37025889 2026-08-14T03:28:39Z LJamesCPH 147097 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350348293|Transportation in the Philippines]]" 37025889 wikitext text/x-wiki [[Payl:MRTC_3000_trains_from_Kamuning_footbridge.jpg|thumb| Ang MRT Line 3, ug ang EDSA Carousel tupad sa [[Abenidang Epifanio de los Santos|Epifanio de los Santos Avenue]] niadtong 2024.]] 1n9oigs9wx13600w000uf2oxsyvsww3 37025895 37025889 2026-08-14T05:01:23Z LJamesCPH 147097 Description 37025895 wikitext text/x-wiki [[Payl:MRTC_3000_trains_from_Kamuning_footbridge.jpg|thumb| Ang MRT Line 3, ug ang EDSA Carousel tupad sa [[Abenidang Epifanio de los Santos|Epifanio de los Santos Avenue]] niadtong 2024.]]'''Ang transportasyon sa Pilipinas''' naglangkob sa mga pamaagi sa transportasyon sulod sa nasod [[Kapupud-an|nga arkipelago]] nga adunay kapin sa 7,600 ka mga isla. Gikan sa kaniadto wala pa kaayo mauswag nga kahimtang sa transportasyon, ang [[kagamhanan sa Pilipinas|gobyerno sa Pilipinas]] nagpauswag sa transportasyon pinaagi sa nagkalain-laing direktang proyekto sa imprastraktura, ug kini naglakip sa pagdugang sa transportasyon sa hangin, dagat, dalan, ug riles ug mga sentro sa transportasyon. Apan, kon itandi sa gidak-on sa populasyon ug lebel sa kita, ang pampublikong transportasyon nagpabilin nga wala pa kaayo mauswag sa Pilipinas. [[Payl:Kalesa_in_Manila,_-1_May_2007_a.jpg|thumb|Sa kasaysayan, ang [[Kalesa]] usa sa mga nag-unang transportasyon sa yuta sa Pilipinas atol sa panahon sa [[Kasaysayan sa Pilipinas (1565–1898)|mga Espanyol]] ug [[History of the Philippines (1898–1946)|Amerikano]] .]] [[Jeepney|Ang mga jeepney]] usa ka sikat ug iconic [[Public utility vehicle|nga pampublikong sakyanan]] ; nahimo silang simbolo sa [[kultura sa Pilipinas]]. Laing sikat nga paagi sa [[Public transportation|pampublikong transportasyon]] sa nasud mao ang [[Motorized tricycle (Philippines)|mga de-motor nga traysikol]], labi na nga komon sa gagmay nga mga urban ug rural nga mga lugar. Ang Pilipinas adunay [[Rail transportation in the Philippines|upat ka linya sa riles]] : [[Manila Light Rail Transit System Line 1|ang Manila Light Rail Transit System Line 1]] (LRT Line 1), [[Manila Light Rail Transit System Line 2|LRT Line 2]], [[Manila Metro Rail Transit System Line 3|MRT Line 3]], ug ang [[PNR Metro Commuter Line]] nga gidumala sa [[Dalamputhawng Nasodnon sa Filipinas|Philippine National Railways]] . Adunay usab mga makinang de-alisngaw nga makita sa Kabisay-an, kasagaran sa isla sa Negros, nga nagpadagan sa mga galingan sa asukal sama sa Central Azucarera. [[Taxis of the Philippines|Ang mga taksi]] ug [[List of bus companies of the Philippines|bus]] importante usab nga mga paagi sa pampublikong transportasyon sa mga urban nga lugar. Ang Pilipinas adunay [[List of airports in the Philippines|12 ka internasyonal nga mga tugpahanan]] ug kapin sa 20 ka dagkong ug gagmay nga mga domestic nga tugpahanan nga nagserbisyo sa nasud. [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Ninoy Aquino|Ang Ninoy Aquino International Airport]] mao ang pangunang tugpahanan sa nasod. === Imprastraktura sa dalan === ==== Mga dalan ==== [[Payl:Colon_Street_(Cebu_City;_01-14-2023).jpg|thumb|245x245px|[[Colon Street|Kalye Colon]] sa [[Dakbayan sa Sugbo]], [[Sugbo|Cebu]]]] Hangtod sa Oktubre 2018, ang Pilipinas adunay {{Convert|217,317|km|mi}} sa mga dalan. Ang network sa dalan gilangkoban sa: * '''Mga dalan sa nasud''' – {{Convert|33,018.25|km|mi}} (2019) * '''Mga dalan sa probinsya''' – {{Convert|31,620|km|mi}} (2018) * '''Mga dalan sa siyudad ug munisipyo''' – {{Convert|31,063|km|mi}} (2018) * '''Mga dalan sa barangay''' – {{Convert|121,702|km|mi}} (2018) Niadtong 1940, adunay {{Convert|14,270|mi|km}} sa karsada sa tibuok nasod, katunga niini anaa sa sentral ug habagatang Luzon. Ang mga dalan nagserbisyo sa 50,000 ka mga sakyanan. Ang klasipikasyon sa mga dalan gibase panguna sa mga responsibilidad sa administratibo (gawas sa mga barangay), buot ipasabot, kung unsang lebel sa gobyerno ang nagtukod ug nagpondo sa mga dalan. Kadaghanan sa mga karsada sa barangay mga dili sementadong karsada para sa mga baryo nga gitukod kaniadto sa [[Department of Public Works and Highways]] (DPWH), apan ang responsibilidad sa pagmentinar niini nga mga karsada gitugyan na ngadto sa [[Local government in the Philippines|mga local government units]] (LGUs). Ang mga dalan gikan sa uma ngadto sa merkado nasakop niini nga kategorya, ug ang pipila gipondohan sa [[Department of Agrarian Reform]] ug sa [[Department of Agriculture (Philippines)|Department of Agriculture]]. === Mga haywey === {{Main|Philippine highway network}} [[Payl:EDSA-Guadalupe_rush_hour_traffic_(Makati;_10-14-2022).jpg|thumb|[[Abenidang Epifanio de los Santos|EDSA]] sa [[Guadalupe Nuevo]], [[Makati]]]] [[Payl:Sayre_Highway_(Bukidnon;_11-27-2021).jpg|thumb|[[Sayre Highway]] sa [[Bukidnon]]]] Ang mga haywey sa Pilipinas naglakip sa mga nasudnong dalan nga giklasipikar sa tulo ka klase: nasudnong panguna, nasudnong sekondarya, ug nasudnong tertiary nga mga dalan. Ang [[Dalang Halangdon|Pan-Philippine Highway]] kay {{Convert|3517|km}} network sa mga dalan, tulay, ug mga serbisyo sa lantsa nga nagkonektar sa mga isla sa [[Luzon]], [[Samar (pulo)|Samar]], [[Leyte (pulo)|Leyte]], ug [[Mindanao]], nga nagsilbing pangunang backbone sa transportasyon sa Pilipinas. Ang amihanang tumoy sa haywey naa sa [[Laoag]], ug ang habagatang tumoy naa sa [[Dakbayan sa Zamboanga]]. Sa gawas sa Metro Manila, ang [[MacArthur Highway]] nagdugtong sa Metro Manila ngadto sa mga probinsya sa sentral ug amihanang Luzon. Kini usa ka component sa N1 (gikan sa Caloocan ngadto sa [[Guiguinto]] ) ug N2 (gikan sa Guiguinto paingon sa amihanan ngadto [[Laoag|sa Laoag]] ) sa Philippine highway network ug [[Radial Road 9]] (R-9) sa [[List of roads in Metro Manila|arterial road network sa Metro Manila]] . [[Kennon Road|Ang Kennon Road]] ug [[Aspiras–Palispis Highway]] parehong mga dagkong dalan paingon ug gikan [[Baguio|sa Baguio]] . [[Aguinaldo Highway]], [[Jose P. Laurel Highway]], Manila South Road, ug [[Calamba–Pagsanjan Road]] (bahin sa [[Manila East Road]] ) mao ang mga dagkong dalan sa rehiyon [[Calabarzon|sa Calabarzon]] . [[Andaya Highway|Ang Andaya Highway]] ( [[N68 highway (Philippines)|N68]] ) nagdugtong sa probinsya sa [[Dakbayang Quezon|Quezon]] ngadto sa [[Rehiyon sa Bikol|Rehiyon sa Bicol]] . Nahimutang sa [[Dakbayan sa Sugbo]] ang [[Colon Street]], nga giisip nga labing karaan nga dalan sa nasod. Among the major highways in Mindanao are [[Sayre Highway]], [[Butuan–Cagayan de Oro–Iligan Road]], [[Surigao–Davao Coastal Road]], [[Davao–Cotabato Road]], ug [[Maria Clara L. Lobregat Highway]]. Ang [[Strong Republic Nautical Highway]] nagkonektar sa daghang mga network sa karsada sa mga isla pinaagi sa sunod-sunod nga [[roll-on/roll-off]] nga mga ferry, ang uban gagmay nga mobiyahe og mugbong mga distansya ug ang uban mas dagkong mga barko nga mahimong mobiyahe og daghang oras o labaw pa. === Mga Expressway === [[Payl:TPLEX_-_welcome_sign_(Tarlac,_Tarlac;_04-30-2019).jpg|thumb|[[Tarlac–Pangasinan–La Union Expressway]]]] Ang [[Pilipinas]] adunay daghang mga expressway ug kadaghanan niini nahimutang sa pangunang isla sa nasud, [[Luzon|ang Luzon]] . Ang unang mga sistema sa expressway sa nasod mao ang [[North Luzon Expressway]] nga kaniadto nailhan nga North Diversion Road ug ang South Luzon Expressway, nga kaniadto nailhan nga South Super Highway. Pareho kining gitukod niadtong dekada 1970, atol sa pamunoan ni [[Ferdinand Marcos]]. Ang [[North Luzon Expressway]] (NLEX) usa ka 4 ngadto sa 8 ka linya nga limited-access toll expressway nga nagkonektar sa [[Metro Manila]] ngadto sa mga probinsya sa rehiyon sa Central Luzon. Ang expressway magsugod sa [[Dakbayang Quezon|Dakbayan sa Quezon]] sa usa ka [[cloverleaf interchange]] sa [[Abenidang Epifanio de los Santos|EDSA]] . Dayon kini moagi sa nagkalain-laing mga siyudad ug munisipyo sa mga probinsya sa [[Bulacan]] ug [[Pampanga]] . Ang expressway matapos sa Mabalacat ug mosagol sa [[MacArthur Highway]], nga nagpadayon paamihanan ngadto sa nahibiling bahin sa Sentral ug Amihanang Luzon. Ang [[South Luzon Expressway]] (SLEX) usa pa ka importanteng expressway sa nasod, kini nagserbisyo sa habagatang bahin sa Luzon. Ang expressway usa ka network sa duha ka expressway nga nagkonektar sa [[Metro Manila]] ngadto sa mga probinsya sa [[Calabarzon]] sa habagatang bahin sa [[Luzon]] . Nagsugod kini sa [[Paco, Manila|Paco District]] sa [[Manila]] unya moagi sa [[Manila]], [[Makati]], [[Pasay]], [[Parañaque]], [[Taguig]] ug [[Muntinlupa]] sa [[Metro Manila]] ; [[San Pedro]], [[Biñan]] sa [[Laguna]] ; [[Carmona]] sa [[Cavite]], unya motabok na usab sa [[Biñan]], [[Santa Rosa, Laguna|Santa Rosa]], [[Cabuyao]] ug [[Calamba]] sa probinsya sa Laguna ug motapos sa [[Santo Tomas, Batangas|Santo Tomas]], [[Batangas]]. Ang [[Subic–Clark–Tarlac Expressway]] usa pa ka expressway nga nagserbisyo sa rehiyon sa Central Luzon, ang expressway nalambigit sa North Luzon Expressway pinaagi sa Mabalacat Interchange. Ang habagatang tumoy niini anaa sa [[Subic Special Economic and Freeport Zone|Subic Bay Freeport Zone]] sa [[Zambales]], kini moagi sa [[Clark Freeport Zone]] ug ang amihanang tumoy niini anaa sa Brgy. Amucao sa [[Dakbayan sa Tarlac]] . Nagsugod ang konstruksyon sa expressway niadtong Abril 2005, ug giablihan sa publiko paglabay sa tulo ka tuig. Ang [[Manila–Cavite Expressway]] (CAVITEX), usa ka 14 ka kilometro nga expressway nga gikan sa [[Parañaque]] paingon sa [[Kawit]], Cavite, moagi usab sa [[Las Piñas|Las Pinas]] ug [[Bacoor]]. Ang [[Southern Tagalog Arterial Road]] (STAR), usa ka 41-kilometros nga expressway nga moagi sa probinsya sa Batangas, nga nagkonektar sa Santo Tomas ngadto sa [[Dakbayan sa Batangas]]. Ang [[Cavite–Laguna Expressway]] (CALAX) usa ka expressway nga nagdugtong sa Cavite, Laguna, ug Metro Manila. {{Sukad niadtong|2023}} , kini nagkonektar [[Silang|sa Silang]] ug [[Biñan]], ug ang konstruksyon nagpadayon sa nahabilin. Ang gobyerno sa Pilipinas ug uban pang pribadong sektor naghimo og dugang mga plano ug mga sugyot aron pagtukod og bag-ong mga expressway pinaagi sa [[Public–private partnership|public-private partnership]]. === Transportasyon sa dalan === Hangtod sa Mayo 2022, adunay kapin sa 5.8 milyon nga rehistradong [[Motor vehicle|mga sakyanan]] sa nasud, diin [[Motorcycle|ang mga motorsiklo]] ug [[Motorized tricycle (Philippines)|mga tricycle]] nagkantidad og 60 porsyento sa tanang rehistradong mga sakyanan, gisundan sa [[Utility vehicle|mga utility vehicle]] nga 18 porsyento, [[Sakyanan|mga awto]] ug [[Sport utility vehicle|SUV]] nga 16 porsyento, ug mga trak nga 3 porsyento. ==== Mga Sakyanan ==== {{Main|Automotive industry of the Philippines}}Ang industriya [[Sakyanan|sa awto]] sa Pilipinas nagsugod atol sa [[History of the Philippines (1898-1946)|panahon sa kolonyal nga Amerikano]] gikan sa 1898 hangtod 1946, uban sa pagpaila sa mga awto nga hinimo [[Tinípong Bánsà|sa Amerika]], nga gibaligya sa Pilipinas sukad niadto. Usa ka polisiya [[Import substitution|sa pag-ilis sa import]] ang gihimo alang sa dekada 1950, nga misangpot sa pagdili ug dayon taas kaayong mga taripa sa pag-import sa mga hingpit nga gitukod nga mga sakyanan (CBU) gikan sa 1951 hangtod 1972. Atol sa [[1973 oil crisis|krisis sa lana niadtong 1973]], [[Pamuno-Nasod sa Pilipinas|ang presidente sa Pilipinas]] [[Ferdinand Marcos|nga si Ferdinand Marcos]] mitambag sa mga Pilipino nga mopalit og mas gagmay ug mas episyente nga mga sakyanan nga adunay [[Straight-four engine|upat ka silindro]] nga makina. Sa sayong bahin sa dekada 1970, ang lokal nga tig-assemble sa Volkswagen misulay sa paghimo og lumad nga nasudnong sakyanan, ang " [[Volkswagen Country Buggy#Sakbayan|Volkswagen Sakbayan]] " (mubo sa ''sasakyangkatutubongbayan'' ), aron malikayan ang pagsalig sa mga imported nga "completely-knocked-down" o "semi-knocked-down" nga mga piyesa, apan wala kini magdugay. <ref name="eriap1">[[Transportation in the Philippines#ERIA1509|Ofreneo]], p. 1</ref> Niadtong 1972, gisugdan sa gobyerno ang Progressive Car Manufacturing Program (PCMP), usa ka sistema nga adunay naka-eskedyul nga pagtaas sa lokal nga kinahanglanon sa mga piyesa nga nagtugot usab sa mga partisipante sa programa sa pag-import sa usa ka piho nga proporsyon sa mga sakyanan nga CBU. Ang orihinal nga mga partisipante mao ang [[General Motors]], [[Ford Motor Company|Ford]], PAMCOR (usa ka joint venture sa Chrysler/Mitsubishi), [[Delta Motors Corporation]] (Toyota), ug [[Nissan Motor Philippines]]. Sukad sa Mayo 2022, ang mga sakyanan ( [[Sedan (automobile)|sedan]], [[hatchback]], pick-up trucks, [[Basic utility vehicle|"Asian Utility Vehicle"]] sama sa [[Toyota Innova]] ) naglangkob sa 9 porsyento sa tanang rehistradong mga sakyanan sa nasud, samtang ang mga SUV naglangkob sa 7 porsyento sa kinatibuk-an. === Bus === [[Payl:9339City_San_Pedro_Biñan_Laguna_Roads_Landmarks_07.jpg|thumb|Usa ka BBL Trans provincial bus sa [[Biñan]], [[Laguna]]]] Ang mga bus, sunod sa mga ferry ug airline, mao ang sunod nga pangunang paagi sa transportasyon sa lagyong distansya sa Pilipinas. Ang mga serbisyo sa pampublikong bus sa Pilipinas gibahin sa duha ka klase: '''mga bus sa probinsya''' ug '''mga bus sa siyudad''' . Ang mga bus sa probinsya gigamit para sa medium ngadto sa long-haul nga mga ruta tali sa mga siyudad ug lungsod (lakip na kadtong naglambigit og mga ferry). Adunay mga network sa bus sa siyudad sa tulo ka metropolitan areas ( [[Metro Manila]], [[Metro Cebu]], ug [[Kaulohang Dabaw|Metro Davao]] ). Ang mga serbisyo sa bus gipadagan sa mga pribadong kompanya, ug ang mga ruta, operasyon, ug pamasahe gi-regulate sa [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board]] (LTFRB). Adunay mga sistema [[Bus rapid transit|sa bus rapid transit]] (BRT) sa pipila ka mga rehiyon. Ang mga naglungtad pa nga sistema sa BRT mao ang [[EDSA Carousel]] sa Metro Manila ug ang Clark Loop sa [[Clark Freeport Zone]] . Ang [[Cebu Bus Rapid Transit|ikatulong sistema sa BRT]] gitukod karon sa [[Dakbayan sa Sugbo]] . Usa ka [[Proyekto sa Modernisasyon sa Pampublikong Transportasyon sa Davao|integrated bus transit system]] ang ipatuman usab sa [[Dakbayan sa Dabaw|Davao City]]. ==== Mga motorsiklo ==== [[Payl:8074Roads_Landmarks_Pasay_City_12.jpg|thumb|Mga nagmotorsiklo nga adunay mga nag-angkas sa likod sa Park Avenue sa [[Pasay]]]] Ang mga motorsiklo mao ang labing dominanteng porma sa pribadong transportasyon sa nasud, nga nagkantidad og 49 porsyento sa tanang rehistradong mga sakyanan sa Mayo 2022. Usa ka surbey [[Social Weather Stations|sa Social Weather Stations]] niadtong 2021 nagbutyag usab nga 36 porsyento sa mga panimalay sa tibuok nasud ang nagtaho nga nanag-iya og motorsiklo, nga nagrepresentar sa 50 porsyento sa mga tag-iya og sakyanan. Kasagaran kini gigamit alang sa mga serbisyo sa paghatud [[Package delivery|sa pakete]] ug [[Food delivery|pagkaon]] aron sa pagdala sa mga produkto ug kanunay nga giisip nga mas barato nga alternatibo sa pagpalit og pribadong sakyanan. Ang mga motorsiklo giila usab tungod sa ilang gidak-on nga nagtugot kanila sa [[Lane splitting|pagbahin sa mga linya]] sa huot nga mga agianan sa trapiko ug dali ra usab nga tipigan o i-parking. Gigamit usab kini alang sa [[Motorcycle taxi|mga serbisyo sa taksi]], nga kasagarang gitawag nga ''[[wiktionary:angkas#Tagalog|angkas]].'' Ang paggamit sa mga motorsiklo misamot ka popular sa nasud nagsugod niadtong dekada 1990 uban sa mga mahiligon sa motorsiklo nga misakay sa mga leisure rides ug mga kompanya sa delivery nga nangita og barato ug episyente nga paagi sa paghatod sa mga kargamento. Sa sinugdanan limitado lamang sa mga tatak nga Amerikano, ang pagsulod sa mga tatak sa motorsiklo nga Intsik, Hapon, ug Taiwanese nakabalda sa merkado sa sayong bahin sa 2000s ug nakapukaw sa nagkadako nga interes sa pagpanag-iya ug paggamit sa motorsiklo. Pag-abot sa 2005, ang gidaghanon sa mga rehistradong motorsiklo milabaw sa gidaghanon sa mga sakyanan. ==== Mga limousine ==== [[Payl:The_Lincoln_Continental_Presidential_limousine_used_by_the_late_Philippine_President_Ferdinand_Marcos_(17292215781).jpg|thumb|Ang Lincoln Continental Presidential limousine nga gigamit ni Presidente [[Ferdinand Marcos]], 2014 sa wala pa kini gibalhin sa [[Presidential Car Museum]] niadtong 2018.]] Ang mga limousine gigamit sa [[Pamuno-Nasod sa Pilipinas|presidente]] ug [[Vice president of the Philippines|bise presidente]] sa Pilipinas, ingon man mga serbisyo sa kasal para sa mga adunahang pamilya. Kon dili, talagsa ra kini makita sa mga dalan sa Pilipinas tungod sa mga konsiderasyon sama sa gasto ug kondisyon sa trapiko sa dalan apan kon gamiton, gamiton kini alang sa mga kalihokan sa kasal o serbisyo sa limo. Ang mga limousine naglakip sa [[Chrysler 300C]], [[Lincoln Town Car]], [[Mercedes-Benz W212|Mercedes-Benz E-Class]] ug [[Mercedes-Benz W221|S-Class]], ingon man mga limousine nga nakabase sa SUV sama sa [[Cadillac Escalade]] ug [[Hummer H2]]. === Mga Jeepney === {{Main|Jeepney}} [[Payl:Jeepney_in_Legazpi_City.JPG|thumb|Usa ka tipikal nga jeepney sa [[Legazpi|Legazpi, Albay]]]] '''Ang mga jeepney''' mao ang pinakasikat nga paagi sa [[Public transportation|pampublikong transportasyon]] sa [[Pilipinas]] . Kini orihinal nga gihimo gikan sa [[Jeep|mga jeep]] [[US military|sa militar sa US]] nga nahabilin gikan sa [[Ikaduhang Gubat Kalibotanon|Ikaduhang Gubat sa Kalibutan]] ug nailhan tungod sa ilang magarbo nga dekorasyon ug puno sa mga lingkoranan. Sila nahimong simbolo sa [[Kultura sa Pilipinas|kulturang Pilipino]] nga kaylap nga gigamit sa kadaghanan. Ang orihinal nga mga jeepney kay giayo lang nga mga military jeep sa [[Willys]] ug [[Ford Motor Company|Ford]], ang mga modernong jeepney karon gihimo na sa mga independente nga gipanag-iya nga mga workshop ug pabrika sa Pilipinas nga adunay sobra nga mga makina ug mga piyesa nga gikan sa Japan. Sa sentro nga isla sa [[Sugbo|Cebu]], ang kadaghanan sa mga jeepney gihimo gikan sa segunda-mano nga mga trak sa Hapon, nga orihinal nga gituyo alang sa kargamento. Kini nailhan sa euphemistically nga "surplus" nga mga trak. Adunay duha ka klase sa mga tighimo og jeepney sa Pilipinas. Ang mga magtutukod og mga sakyanan sa likod-balay mohimo og usa ngadto sa lima ka mga sakyanan kada bulan, mokuha sa ilang mga die-stamped nga mga piyesa gikan sa usa sa mas dagkong mga tiggama, ug mogamit og segunda-manong mga makina ug tsasis gikan sa mga salvage yard (kasagaran ang [[Isuzu]] 4BA1, 4BC2, 4BE1 series [[diesel engines]] o ang [[Mitsubishi Fuso Truck and Bus Corporation|Mitsubishi Fuso]] 4D30 diesel engines). Ang ikaduha nga tipo mao ang dagkong tiggama. Sila adunay duha ka subgroup: ang PUJ, o "public utility jeep," ug ang mga kompanya sa pag-stamp sa metal nga nagsuplay og mga piyesa ingon man kompletong mga sakyanan. Ang mga tighimo og jeepney kaniadto kasagaran nakabase sa [[Dakbayan sa Sugbo|Dakbayan sa Cebu]] ug [[Las Piñas]] . Ang MD Juan mao ang pinakadako nga tiggama og mga vintage-style nga army jeepney. Ang ubang mga tiggama naglakip sa Armak Motors ( [[San Pablo, Laguna]] ), Celestial Motors ( [[San Pablo, Laguna]] ), Hebron Motors, LGS Motors, Malagueña ( [[Imus]], [[Cavite]] ), Mega ( [[Lipa|Lipa, Batangas]] ), Morales Motors ( [[San Mateo, Rizal]] ), ug Sarao Motors ( [[Las Piñas]] ). Laing tiggama, ang PBJ Motors, naggama og mga jeepney sa [[Pampanga]] gamit ang mga teknik nga gikan sa Sarao Motors. Ang Armak namaligya og mga gi-remanufacture nga trak ug mga sakyanan isip dugang nga gamit, uban sa mga jeepney niini. === Mga tricycle nga de-motor === [[Payl:Motorized_tricycles.(Philippines"_(27302044414).jpg|thumb|Mga tricycle nga de motor sa [[Laoag]], Ilocos Norte niadtong 2014]] Sa Pilipinas, ang mga motorized tricycle (o yano nga gitawag og *tricycle* o *trike*; Filipino: *traysikel*; Cebuano: *traysikol*) nagtumong sa usa ka matang sa sakyanan nga adunay makina, nga gilangkuban sa usa ka motorsiklo ug usa ka kabin alang sa mga pasahero (o *sidecar*) nga gilakip niini. Kauban sa jeepney, ang traysikol sa Pilipinas usa sa labing komon nga paagi sa transportasyon—publiko man o pribado—sa nasod, ilabi na sa mga lugar sa probinsya. Kining mga sakyanan nga nagserbisyo sa publiko mahimong mobiyahe sa gitakdang rota o kaha mahimong abangan (sama sa taxi). Sukad sa Mayo 2022, ang mga de-motor nga tricycle naglangkob sa 11 porsyento sa tanang rehistradong mga sakyanan sa nasud. === Taksi === {{Main|Taxis of the Philippines}} [[Payl:Toyota_Innova_2.8_Taxi_Baguio_City.jpg|thumb|Usa ka [[Toyota Innova]] nga taxi sa [[Baguio]], 2021]] Ang mga taksi usa sa mga pamaagi sa transportasyon sa nasud. Kini gi-regulate sa [[Department of Transportation (Philippines)|Department of Transportation (DOTr)]], [[Katungdanan sa Transporteng Yutanhon|Land Transportation Office (LTO)]], ug [[Land Transportation Franchising and Regulatory Board (Philippines)|Land Transportation Franchising and Regulatory Board (LTFRB)]] . Lahi-lahi ang mga taksi didto depende sa modelo ug gamit. Kadaghanan sa mga taksi adunay mga plaka sa lisensya nga kolor dilaw, mga karatula sa taksi, numero sa rehistrasyon sa LTFRB, ug [[taximeter]], nga mandatory sa matag taksi. Kasagaran anaa [[Taxis of the Philippines|ang mga taksi gikan sa]] [[Pilipinas]] sa [[Listahan sa mga metropolitan nga lugar sa Pilipinas|mga metropolitan area]]. ==== Transportasyon sa yuta nga dili de-motor ==== [[Payl:0235Baliuag,_Bulacan_Town_Proper_23.jpg|thumb|Usa ka babaye nga nagdala sa iyang bisikleta agi sa merkado sa [[Baliwag]], [[Bulacan]]]] Ang mga transportasyon nga [[Human-powered transport|gipadagan sa tawo]] ug hayop anaa sa Pilipinas sa porma sa paglakaw, [[Pagbisikleta sa Pilipinas|pagbisikleta]], [[Cycle rickshaw|mga pedicab]] (nailhan usab nga ''traysikad'' o ''padyak'' ), ug [[Kalesa|mga kalesa]] nga giguyod sa kabayo o baka. Ang United Nations ug ang mga organisasyon sama sa Clean Air Asia nagsuporta sa paghiusa sa dili-motor nga transportasyon isip kabahin sa usa ka limpyo ug "epektibo kaayo nga estratehiya sa transportasyon" nga "nagdala ug dakong benepisyo sa panglawas, ekonomiya ug sosyal, ilabina alang sa mga kabus sa siyudad." Sa [[Marikina]], ang lokal nga gobyerno nagtukod og network sa [[Cycling infrastructure|mga agi-anan sa bisikleta]] aron makatabang sa pagpakunhod sa polusyon sa hangin, [[Greenhouse gas emissions|emisyon sa greenhouse gas]], konsumo sa gasolina, ug kahuot sa trapiko sa siyudad. Ang proyekto sa mga bikeway gihatagan og award sa [[World Health Organization]] niadtong 2008 sa kategorya sa [[Effects of climate change on human health|pagbag-o sa klima ug panglawas]]. Sumala sa usa ka surbey nga gihimo sa Social Weather Stations bahin sa pagpanag-iya og bisikleta niadtong Mayo 2021, kapin sa 20 porsyento sa mga panimalay sa tibuok nasud ang nagtaho nga nanag-iya og bisikleta, nga nagrepresentar sa 27 porsyento sa mga tag-iya og sakyanan. === Transportasyon sa riles === {{Main|Rail transportation in the Philippines}} [[Payl:MRT-2_J._Ruiz_Station.jpg|thumb|Ang [[LRT Line 2|Linya 2 sa LRT]] niadtong 2009]] Ang transportasyon sa riles sa [[Pilipinas]] naglakip sa mga serbisyo nga gihatag sa tulo ka linya sa rapid transit ug usa ka linya sa commuter rail: ang [[Manila Light Rail Transit System]] (Linya 1 ug 2), [[Manila Metro Rail Transit System]] ( [[MRT Line 3 (Metro Manila)|Linya 3]] ) ug ang [[PNR Metro Commuter Line]] . Ang gobyerno adunay mga plano nga palapdan ang gilapdon sa riles sa nasud gikan sa 77 kilometros sa 2017 ngadto sa kapin sa 320 kilometros sa 2022. Kini nga mga linya sa riles nag-operate karon sa [[Metro Manila]], ingon man mga serbisyo sa commuter sa [[Calabarzon]] ug sa [[Rehiyon sa Bikol|Rehiyon sa Bicol]]. Ang [[Manila Light Rail Transit System]] (LRT) usa ka [[Rapid transit|paspas nga sistema sa transportasyon]] nga nagserbisyo sa Metro Manila, kini ang unang sistema sa metro sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]]. Ang sistema nakaserbisyo og kinatibuk-ang 928,000 ka mga pasahero kada adlaw niadtong 2012. Ang 31 ka estasyon niini mokabat sa kapin sa 31 ka kilometro (19&#x20;mi) sa kadaghanan gipataas nga riles gikan sa duha ka linya: ang orihinal nga [[LRT Line 1 (Metro Manila)|Linya 1]], ug ang mas modernong [[LRT Line 2|Linya 2]] nga moagi sa mga siyudad sa [[Caloocan]], [[Manila]], [[Marikina]], [[Pasay]], [[Dakbayan sa San Juan|San Juan]] ug [[Dakbayang Quezon|Quezon City]] . Gawas sa sistema sa LRT, ang sistema sa [[Manila Metro Rail Transit System]] (MRT) nagserbisyo usab [[Metro Manila|sa Metro Manila]] . Ang sistema nahimutang sa daplin sa [[Abenidang Epifanio de los Santos|Epifanio de los Santos Avenue]] (EDSA), usa sa mga nag-unang dalan sa Metro Manila. Kini adunay 13 ka estasyon subay sa 16.95&#x20;km nga riles moporma og usa ka linya nga mao ang Linya 3 nga moagi sa mga siyudad sa [[Makati]], [[Mandaluyong]], [[Pasay]] ug [[Dakbayang Quezon|Quezon City]] . Ang ubang mga estasyon sa sistema gi-retrofit og [[Escalator|mga escalator]] ug [[elevator]] para sa mas sayon nga pag-access, ug misaka ang mga sumasakay. Pag-abot sa 2004, ang Linya 3 ang adunay pinakataas nga pasahero sa tulo ka linya, nga adunay 400,000 ka pasahero kada adlaw. Ang [[Dalamputhawng Nasodnon sa Filipinas|Philippine National Railways]] (PNR) nagpadagan og linya sa mga pasaheroan nga nagserbisyo sa usa ka rehiyon gikan sa Metro Manila paingon sa habagatan sa Laguna. Ang PNR, usa ka sistema sa riles nga gipanag-iya sa estado sa [[Pilipinas]], uban sa [[Meralco#History|sistema sa tramway sa Manila]], natukod atol sa [[Kasaysayan sa Pilipinas (1565–1898)|panahon sa Kolonyalismo sa Espanya]]. Ang riles sa intercity kaniadto naghatag og serbisyo sa Luzon, nga nagkonektar sa amihanan ug habagatang Luzon sa Manila; sa laing bahin, ang tramway nagserbisyo sa nailhan karon nga Metro Manila. Niadtong 1988, ang linya sa tren paingon sa amihanang Luzon wala na gigamit ug sa ulahi ang mga serbisyo paingon sa Bicol nahunong bisan pa ang mga plano sa pagbuhi pag-usab sa habagatang linya anaa pa sa 2017. [[Panay Railways|Ang Panay Railways]] usa ka kompanya nga nagpadagan sa mga linya sa riles sa [[Panay]] hangtod sa 1989 ug [[Sugbo|Cebu]] hangtod sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan. Ang mga proyekto sa umaabot nga giplano, sama sa [[North–South Commuter Railway]] (NSCR), usa ka 147-km nga riles nga nagkonektar [[Clark Freeport and Special Economic Zone|sa Clark Freeport]] sa [[Pampanga]] ngadto sa [[Calamba]], [[Laguna]], mogamit sa daang PNR right of way; ang [[Metro Manila Subway]], usa ka 36-km nga underground rapid transit, magkonektar gikan sa [[East Valenzuela station|East Valenzuela]] ngadto sa [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Ninoy Aquino|NAIA Terminal 3]] o [[Bicutan station|Bicutan]] ; ang [[MRT Line 4 (Metro Manila)|MRT-4]], usa ka 12-km nga elevated railway, magkonektar sa [[Ortigas Center]] ngadto sa [[Taytay, Rizal]] ; ug ang [[MRT Line 7 (Metro Manila)|MRT-7]], usa ka 22-km nga elevated route, magkonektar gikan sa [[Estasyong Abenida Amihanan (Lineyang Dalag)|North EDSA]] ngadto sa [[San Jose del Monte|San Jose Del Monte]], [[Bulacan]]. === Transportasyon sa tubig === [[Payl:Traditional_Philippines_fishing_boat,_bangka,_banca,_El_Nido_Bay,_Palawan.jpg|thumb|Usa ka [[pump boat]] sa baybayon sa [[Palawan Island|Palawan (isla)]]]] === Mga sakayan === Ang mga sakayan nga de-motor ug dili de-motor mao ang pangunang paagi sa transportasyon sa tubig tali sa mga isla ug tabok sa katubigan sa yuta ug baybayon. Ang lumad nga [[bangka]] kasagarang gigamit usab alang sa pangisda, pagdala og mga produkto, ug paglibot sa mga isla. === Mga ferry sa suba === The [[Pasig River Ferry Service]] is a river ferry service that serves [[Metro Manila]], it is also the only water-based transportation that cruised the [[Pasig River (suba sa Pilipinas, Metro Manila)|Pasig River]]. The entire ferry network had 17 stations operational and 2 lines. The first line was the Pasig River Line which stretched from [[Plaza Mexico]] in [[Intramuros]], [[Manila]] to Nagpayong station in [[Pasig]]. The second line was the [[Marikina River]] Line which served the Guadalupe station in [[Makati]] up to Santa Elena station in [[Marikina]]. === Mga serbisyo sa lantsa === [[Payl:MV_Trisha_Kerstin_2.jpg|thumb|MV ''Trisha Kerstin 2'' sa [[Port of Zamboanga|Zamboanga International Seaport]]]] Tungod kay kini usa ka isla nga nasod, ang mga serbisyo sa lantsa usa ka importante nga paagi sa transportasyon. Nagkalain-laing mga barko ang gigamit, gikan sa dagkong mga barkong pangkargamento ngadto sa gagmay nga [[Pump boat|mga pump boat]] . Ang ubang mga biyahe molungtad og usa o duha ka adlaw sakay sa dagkong mga ferry sa tibuok gabii. Daghan kaayong mga kompanya sa pagpadala sa Pilipinas. Ang mga iladong kompanya naglakip sa [[2GO Travel]], [[Starlite Ferries]], [[Montenegro Lines]], ug [[Trans-Asia Shipping Lines]] . <ref>{{Cite web}}</ref> Ang ubang mga biyahe mahimong molungtad og wala pay 15 minutos sa gagmay, bukas nga mga pump boat sama sa mga motabok sa [[Iloilo Strait]] o tali sa [[Malay, Aklan|Caticlan jetty port]] ug [[Boracay|isla sa Boracay]]. === Mga pantalan ug pantalan === Ang pinakasibot nga pantalan mao ang [[Port of Manila|Pantalan sa Manila]], labi na ang Manila International Cargo Terminal ug ang Eva Macapagal Port Terminal, nga parehong naa sa pantalan sa [[Manila]] . Ang ubang mga siyudad nga adunay daghang mga pantalan ug mga pantalan naglakip sa [[Bacolod]], [[Dakbayan sa Batangas|Batangas City]], [[Cagayan de Oro]], [[Dakbayan sa Sugbo|Cebu City]], [[Dakbayan sa Dabaw|Davao City]], [[Butuan]], [[Iligan]], [[Dakbayan sa Iloilo|Iloilo]] City, [[Jolo Island|Jolo]], [[Legazpi]] [[Lucena|City, Lucena City]], [[Puerto Princesa]], [[San Fernando, La Union|San Fernando]], [[Subic Special Economic and Freeport Zone|Subic]], [[Dakbayan sa Zamboanga|Zamboanga City]], [[Dakbayan sa Cotabato|Cotabato City]], [[General Santos|General Santosc]], Surigao, [[Allen|Ozamo]], [[Ormoc|Tagbilaran]], [[Ozamiz|Ozamo]], ug [[Dakbayan sa Surigao|Tagbilaran]] [[Tagbilaran|.]] Kadaghanan niining mga terminal naglangkob sa [[Strong Republic Nautical Highway]], usa ka sistemang nautical nga gikonsepto ubos sa termino ni Presidente [[Gloria Macapagal-Arroyo|Gloria Macapagal Arroyo]] diin ang mga sakyanan sa yuta makagamit sa [[roll-on/roll-off]] (ro-ro) nga mga ferry aron motabok taliwala sa lainlaing mga isla. === Transportasyon sa kahanginan === {{Main|Air transportation in the Philippines}} === Mga Tugpahanan === {{Main|List of airports in the Philippines}}[[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Ninoy Aquino|Manila]], [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Iloilo|Iloilo]], [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Mactan-Sugbo|Cebu]], [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Franciso Bangoy|Davao]], [[Clark International Airport|Clark]], [[Subic Bay International Airport|Subic]], [[Zamboanga International Airport|Zamboanga]], [[Laoag International Airport|Laoag]], [[Bicol International Airport|Legazpi]] and [[Puerto Princesa (tugpahanan sa Pilipinas)|Puerto Princesa]] are the only international gateways to the country, with [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Ninoy Aquino|Ninoy Aquino International Airport]] (NAIA) in [[Metro Manila|Manila]] as the main and premier gateway of the country. [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Ninoy Aquino|Ang Ninoy Aquino International Airport]] nagsilbi nga pangunang ganghaan sa [[Pilipinas]], nagserbisyo kini sa [[Metro Manila]] ug sa mga kasikbit nga rehiyon, nga nahimutang sa utlanan sa [[Parañaque]] ug [[Pasay]] sa [[Metro Manila|National Capital Region]] . Niadtong 2012, ang NAIA nahimong ika-34 nga pinaka-busy nga tugpahanan sa kalibutan, ang gidaghanon sa mga pasahero misaka ngadto sa mga walo ka porsyento ngadto sa kinatibuk-an nga 32.1 milyon nga mga pasahero, nga naghimo niini nga usa sa pinaka-busy nga mga tugpahanan sa [[Asya]]. [[Clark International Airport|Ang Clark International Airport]] usa usab ka dakong agianan paingon sa nasod. Kini orihinal nga giplano nga mopuli sa [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Ninoy Aquino|Ninoy Aquino International Airport]] isip pangunang airport sa nasud, taliwala sa plano nga isira ang Ninoy Aquino International Airport. Ang tugpahanan kasagaran nagserbisyo sa mga low cost carrier nga nakapahimulos sa mas ubos nga landing fee kaysa sa mga gisingil sa [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Ninoy Aquino|NAIA]] . Ang ubang importante nga mga tugpahanan sa [[Pilipinas]] mao ang [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Mactan-Sugbo|Mactan–Cebu International Airport]] sa [[Dakbayan sa Lapu-Lapu|Lapu-Lapu City]], [[Sugbo|Cebu]] ; [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Iloilo|Iloilo International Airport]] sa [[Cabatuan, Iloilo]] ; [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Franciso Bangoy|Francisco Bangoy International Airport]] sa [[Dakbayan sa Dabaw|Davao City]] ; [[Zamboanga International Airport]] sa [[Dakbayan sa Zamboanga|Zamboanga City]] ; [[Puerto Princesa (tugpahanan sa Pilipinas)|Puerto Princesa International Airport]] sa [[Puerto Princesa]], [[Palawan]] ; [[General Santos International Airport]] sa [[General Santos]] ; ug [[Bicol International Airport]] sa [[Legazpi|Legazpi, Albay]]. === Mga airline === [[Payl:Philippines_Airbus_A350-900_RP-C3506.jpg|thumb|[[Philippine Airlines|Ang Philippine Airlines]], ang [[flag carrier]] sa nasod]] [[Philippine Airlines|Ang Philippine Airlines]] (PAL) mao ang nasudnong flag carrier sa [[Pilipinas]] ug mao ang unang komersyal nga airline sa [[Asya]]. {{Sukad niadtong|2013}} , [[Philippine Airlines|ang Philippine Airlines]] molupad ngadto sa 8 ka lokal ug 58 ka internasyonal nga destinasyon sa 33 ka mga nasud ug teritoryo sa tibuok [[Asya]], [[Amihanang Amerika]], ug [[Oseyaniya|Oceania]]. Ang mga airline nagpadagan og mga hub sa [[Clark International Airport|Clark]], [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Ninoy Aquino|Manila]], [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Mactan-Sugbo|Cebu]], ug [[Tugpahanang Pangkalibutanon sa Franciso Bangoy|Davao]] . Gipahibalo usab sa Philippine Airlines (PAL) ang pagbalik sa mga nonstop flights tali sa Manila ug New [[New Chitose Airport|Chitose Airport (Sapporo)]] sugod sa Nobyembre 24, 2025, nga nagpahiuli sa direktang koneksyon nga importante alang sa turismo ug pagbayloay og kultura human sa mga suspensyon sa pandemya. [[Cebu Pacific|Ang Cebu Pacific]] giisip nga [[low-cost carrier]] sa nasud ug nanguna nga domestic airline, nga molupad ngadto sa 37 ka domestic destinations. Sukad sa paglusad sa internasyonal nga operasyon niini niadtong Nobyembre 2001, kini milupad ngadto sa 27 ka destinasyon sa 15 ka mga nasud ug teritoryo sa tibuok Asya. {{Sukad niadtong|2024}} , ang airline nagpadagan og mga hub sa [[Manila]], [[Dakbayan sa Sugbo|Cebu]], [[Dakbayan sa Dabaw|Davao]], [[Clark Freeport and Special Economic Zone|Clark]], ug [[Dakbayan sa Iloilo|Iloilo]] . <ref>{{Cite press release|title=Ceb Launches Direct Flights from Iloilo to Hong Kong, Singapore, Palawan, Gensan|url=http://www.cebupacificair.com/pages/PressReleases.aspx?pid=795|access-date=October 18, 2024}}</ref> Niadtong 2026, gipahibalo sa Cebu Pacific ang pagsulod niini sa merkado sa Saudi Arabia pinaagi sa paglusad sa mga direktang biyahe tali sa Manila ug [[Riyadh (ulohang dakbayan sa Saudinhong Arabiya)|Riyadh]] . Ang serbisyo, nga gikatakdang magsugod sa Marso 1, 2026, nagtimaan sa pagpalapad sa airline ngadto sa mga operasyon sa lagyong lugar sa Middle East ug nagtumong sa pagpalambo sa koneksyon sa hangin alang sa mga overseas Filipino workers sa [[Saudinhong Arabiya|Saudi Arabia]] . Ang ruta gipadagan upat ka beses kada semana gamit ang mga eroplano nga lapad ang lawas. Ang uban pang mga low-cost carrier sa nasud naglakip sa [[Cebgo]], [[PAL Express]], ug [[Philippines AirAsia]] . Kini nga mga airline adunay mga ruta padulong sa daghang mga destinasyon sa turista sa nasud. === Mga Isyu === Uban sa paspas nga pag-uswag sa mga kalihokan sa ekonomiya ug urbanisasyon, ang mga pampublikong sakyanan, uban sa mga pribadong sakyanan, kusog nga misaka sa gidaghanon, nga miresulta sa dili maayo nga kalidad sa hangin ug kanunay nga paghuot sa trapiko sa mga siyudad. === Paghuot sa trapiko === [[Traffic|Ang kahuot sa trapiko]] usa ka isyu [[Traffic in Metro Manila|sa Metro Manila]]. Sumala ni John Forbes, usa ka senior advisor sa American Chamber of Commerce sa Pilipinas, ang pagtaas sa halin sa mga sakyanan ug kakulang sa mass transit ug mga haywey maoy hinungdan sa kadaghanan sa kahuot sa trapiko, ug gikahadlokan nga makahimo sa Metro Manila nga "dili mapuy-an" sa 2020. Usa ka report sa TomTom Traffic Index niadtong 2024 nag-ingon nga ang Metro Manila ang adunay pinakagrabe nga trapiko sa kalibutan para sa usa ka metropolitan area. Ang adlaw-adlaw nga pagkawala sa ekonomiya tungod sa kahuot sa trapiko mokabat ug mga ₱3 bilyon, sa tuig 2012. Pag-abot sa 2030, kapin sa ₱6 bilyon ang mawala kada adlaw sa ekonomiya sa nasud tungod sa kahuot sa trapiko, sumala sa [[JICA]]. === Polusyon sa hangin === {{Pagpalapad|Discussion should include comparative figures of different types of vehicles (land, air, sea) as well as figures that compare transport emissions with other sectors, i.e. electricity and industry; Also, MACE study is from 2015 and figures could be significantly different from post-pandemic figures|date=August 2023}} [[Payl:Metro_Manila_overlooking_from_Sumulong_-_Cainta-Marikina_(Antipolo,_Rizal;_10-31-2019).jpg|thumb|[[Smog|Gabon]] sa Metro Manila niadtong 2019]] Adunay mga 270,000 ka prangkisa nga mga yunit sa jeepney sa tibuok nasud, ug mga 75,000 ka yunit sa Metro Manila lamang. Uban sa paspas nga pag-uswag sa nasud ug pagtubo sa ekonomiya, ang mga daan nga modelo sa mga jeepney nahimong pangunang hinungdan sa polusyon sa hangin sa mga syudad. Sumala sa pagtuon sa Manila Aerosol Characterization Experiment (MACE 2015), ang mga jeepney nga gipadagan og [[Diesel fuel|diesel]], nga naglangkob sa 20% sa kinatibuk-ang grupo sa mga sakyanan, mao ang responsable sa 94% sa masa sa soot particle sa Metro Manila. Sumala ni Rene Pineda, ang Presidente sa Partnership for Clean Air, ang isyu naggikan sa sobra nga populasyon, tungod kay ang dugang nga mga sakyanan sa mga dalan nagdugang sa kahuot sa dalan, ug ang mga taas nga bilding ug imprastraktura nagpasabut nga ang polusyon sa hangin natanggong sa yuta imbes nga mokatap. Sumala sa World Bank, ang transportasyon sa yuta sa Pilipinas nakatampo og 25 milyon ka tonelada nga katumbas sa carbon dioxide sa 2020. === Tan-awa usab === {{Ganghaan|Transportation|Philippines}} * [[Transportation in Metro Manila|Transportasyon sa Metro Manila]] * [[Transportation in Metro Cebu|Transportasyon sa Metro Cebu]] * [[Traffic in Metro Manila|Trapiko sa Metro Manila]] * [[Department of Transportation (Philippines)|Departamento sa Transportasyon]] * [[Department of Public Works and Highways|Departamento sa mga Buluhaton Publiko ug mga Haywey]] * [[List of bus companies of the Philippines|Listahan sa mga kompanya sa bus sa Pilipinas]] * [[Taxis of the Philippines|Mga Taksi sa Pilipinas]] * [[Public Utility Vehicle Modernization Program|Programa sa Modernisasyon sa mga Sasakyan sa Publiko]] * [[Automotive industry in the Philippines|Industriya sa awto sa Pilipinas]] * [[Pagbisikleta sa Pilipinas]] == Mga Reperensya == hce5er2hjlcf5tk5khiqermjv6fgvnc 0 11355389 37025890 2026-08-14T03:31:38Z IndayLiburan 125259 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1340770745|Kalanguya language]]" 37025890 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Kalanguya|altname=Kallahan, Keley-i, Ahin, Mandekey, Mankehang, Kayapa, Hanglulaw|region=[[Luzon]], [[Philippines]]|ethnicity=|speakers=ca. 126,804|date=2020 census|ref=<ref name="PSA2020">{{cite web |author=Philippine Statistics Authority |title=Ethnicity in the Philippines (2020 Census of Population and Housing) |url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing |date=2023-07-04 |access-date=2026-02-27}}</ref>|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|lc1=kak|ld1=Kalanguya|lc2=ify|ld2=Keley-i|glotto=kall1244|glottorefname=Kalanguya|map=Kallahan_language_map.png|mapcaption=Area where Kalanguya is spoken according to Ethnologue}}Ang '''Kalanguya''', nga nailhan usab og '''Kallahan''', maoy usa ka grupo sa diyalekto nga gisulti sa mga tawo nga Kalanguya sa amihanang [[Luzon]], [[Pilipinas]]. Ang pinulongang Kalanguya suod nga kadugtong sa [[Pinulongang Ibaloi|Ibaloi]], Karao, ug Iwak ug layo sa [[Pinulongang Pangasinan|Pangasinan]] ug Ilongot. Ang Kalanguya nga lengguwahe kabahin sa Southern Cordilleran nga mga pinulongan sa Northern Luzon nga mga lengguwahe, nga sa baylo kabahin sa Malayo-Polynesian nga mga pinulongan. == Pag-apod-apod == 3kgwc0puwm2nm7az77r9xks6ulnwqqt 37025891 37025890 2026-08-14T04:49:41Z IndayLiburan 125259 nagbutang ug reperensya ug pag apod-apod 37025891 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Kalanguya|altname=Kallahan, Keley-i, Ahin, Mandekey, Mankehang, Kayapa, Hanglulaw|region=[[Luzon]], [[Philippines]]|ethnicity=|speakers=ca. 126,804|date=2020 census|ref=<ref name="PSA2020">{{cite web |author=Philippine Statistics Authority |title=Ethnicity in the Philippines (2020 Census of Population and Housing) |url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing |date=2023-07-04 |access-date=2026-02-27}}</ref>|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|lc1=kak|ld1=Kalanguya|lc2=ify|ld2=Keley-i|glotto=kall1244|glottorefname=Kalanguya|map=Kallahan_language_map.png|mapcaption=Area where Kalanguya is spoken according to Ethnologue}}Ang '''Kalanguya''', nga nailhan usab og '''Kallahan''', maoy usa ka grupo sa diyalekto nga gisulti sa mga tawo nga Kalanguya sa amihanang [[Luzon]], [[Pilipinas]]. Ang pinulongang Kalanguya suod nga kadugtong sa [[Pinulongang Ibaloi|Ibaloi]], Karao, ug Iwak ug layo sa [[Pinulongang Pangasinan|Pangasinan]] ug Ilongot. Ang Kalanguya nga lengguwahe kabahin sa Southern Cordilleran nga mga pinulongan sa Northern Luzon nga mga lengguwahe, nga sa baylo kabahin sa Malayo-Polynesian nga mga pinulongan. == Pag-apod-apod == Ang Kalanguya (gitawag usab nga Ikalahan, Kalangoya, Kalangoya-Ikalahan, Kallahan, Kayapa) ginasulti sa mosunod nga mga dapit:<ref>Ethnologue</ref> * kasadpang [[Nueva Vizcaya|lalawigan sa Nueva Vizcaya]] * [[Ifugao|Ifugao Province]] (munisipyo sa Tinoc) * [[Benguet|Benguet Province]] (munisipyo sa Bokod) * amihanan-sidlakang [[Pangasinan|Probinsya sa Pangasinan]] (munisipyo sa San Nicolas) * amihanang [[Nueva Ecija|Lalawigan sa Nueva Ecija]] (munisipyo [[Carranglan|sa Carranglan]]) == Mga Reperensya == hjltpmz256njiz5h6esvopdw3a5oc1t 37025892 37025891 2026-08-14T04:50:33Z IndayLiburan 125259 nag dugang detalye sa apod-apod 37025892 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Kalanguya|altname=Kallahan, Keley-i, Ahin, Mandekey, Mankehang, Kayapa, Hanglulaw|region=[[Luzon]], [[Philippines]]|ethnicity=|speakers=ca. 126,804|date=2020 census|ref=<ref name="PSA2020">{{cite web |author=Philippine Statistics Authority |title=Ethnicity in the Philippines (2020 Census of Population and Housing) |url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing |date=2023-07-04 |access-date=2026-02-27}}</ref>|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|lc1=kak|ld1=Kalanguya|lc2=ify|ld2=Keley-i|glotto=kall1244|glottorefname=Kalanguya|map=Kallahan_language_map.png|mapcaption=Area where Kalanguya is spoken according to Ethnologue}}Ang '''Kalanguya''', nga nailhan usab og '''Kallahan''', maoy usa ka grupo sa diyalekto nga gisulti sa mga tawo nga Kalanguya sa amihanang [[Luzon]], [[Pilipinas]]. Ang pinulongang Kalanguya suod nga kadugtong sa [[Pinulongang Ibaloi|Ibaloi]], Karao, ug Iwak ug layo sa [[Pinulongang Pangasinan|Pangasinan]] ug Ilongot. Ang Kalanguya nga lengguwahe kabahin sa Southern Cordilleran nga mga pinulongan sa Northern Luzon nga mga lengguwahe, nga sa baylo kabahin sa Malayo-Polynesian nga mga pinulongan. == Pag-apod-apod == Ang Kalanguya (gitawag usab nga Ikalahan, Kalangoya, Kalangoya-Ikalahan, Kallahan, Kayapa) ginasulti sa mosunod nga mga dapit:<ref>Ethnologue</ref> * kasadpang [[Nueva Vizcaya|lalawigan sa Nueva Vizcaya]] * [[Ifugao|Ifugao Province]] (munisipyo sa Tinoc) * [[Benguet|Benguet Province]] (munisipyo sa Bokod) * amihanan-sidlakang [[Pangasinan|Probinsya sa Pangasinan]] (munisipyo sa San Nicolas) * amihanang [[Nueva Ecija|Lalawigan sa Nueva Ecija]] (munisipyo [[Carranglan|sa Carranglan]]) Ang mga diyalekto sa Kalanguya mao ang ; [[Pinulongang Kalanguya|Kalanguya]] (KLN) :*: AHN — Ahin, Tinoc, Ifugao :*: DKY — Mandek-ey of Amlimay, Buguias, Benguet :*: HNG — Hanglulaw of Amduntog, Asipolo, Ifugao :*: KAY — Kayapa Proper, Kayapa, Nueva Vizcaya <ref name="Reid1971">{{Cite book}}</ref> :*: KEH — Mankehang of Sitio Tinudan, Poblacion, Kabayan, Benguet :*: KEL — Keley-i of Antipolo, Asipolo, Ifugao <ref name="Hohulin1971">Reid 1971; L. Hohulin 1971; and R. M. Hohulin 1971.</ref> == Mga Reperensya == tdqtzg4ynvj0smpvosep1q16i7etdkb 37025893 37025892 2026-08-14T04:52:20Z IndayLiburan 125259 nagdugang detalye sa pag apod-apod 37025893 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Kalanguya|altname=Kallahan, Keley-i, Ahin, Mandekey, Mankehang, Kayapa, Hanglulaw|region=[[Luzon]], [[Philippines]]|ethnicity=|speakers=ca. 126,804|date=2020 census|ref=<ref name="PSA2020">{{cite web |author=Philippine Statistics Authority |title=Ethnicity in the Philippines (2020 Census of Population and Housing) |url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing |date=2023-07-04 |access-date=2026-02-27}}</ref>|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|lc1=kak|ld1=Kalanguya|lc2=ify|ld2=Keley-i|glotto=kall1244|glottorefname=Kalanguya|map=Kallahan_language_map.png|mapcaption=Area where Kalanguya is spoken according to Ethnologue}}Ang '''Kalanguya''', nga nailhan usab og '''Kallahan''', maoy usa ka grupo sa diyalekto nga gisulti sa mga tawo nga Kalanguya sa amihanang [[Luzon]], [[Pilipinas]]. Ang pinulongang Kalanguya suod nga kadugtong sa [[Pinulongang Ibaloi|Ibaloi]], Karao, ug Iwak ug layo sa [[Pinulongang Pangasinan|Pangasinan]] ug Ilongot. Ang Kalanguya nga lengguwahe kabahin sa Southern Cordilleran nga mga pinulongan sa Northern Luzon nga mga lengguwahe, nga sa baylo kabahin sa Malayo-Polynesian nga mga pinulongan. == Pag-apod-apod == Ang Kalanguya (gitawag usab nga Ikalahan, Kalangoya, Kalangoya-Ikalahan, Kallahan, Kayapa) ginasulti sa mosunod nga mga dapit:<ref>Ethnologue</ref> * kasadpang [[Nueva Vizcaya|lalawigan sa Nueva Vizcaya]] * [[Ifugao|Ifugao Province]] (munisipyo sa Tinoc) * [[Benguet|Benguet Province]] (munisipyo sa Bokod) * amihanan-sidlakang [[Pangasinan|Probinsya sa Pangasinan]] (munisipyo sa San Nicolas) * amihanang [[Nueva Ecija|Lalawigan sa Nueva Ecija]] (munisipyo [[Carranglan|sa Carranglan]]) Ang mga diyalekto sa Kalanguya mao ang ; [[Pinulongang Kalanguya|Kalanguya]] (KLN) :*: AHN — Ahin, Tinoc, Ifugao :*: DKY — Mandek-ey of Amlimay, Buguias, Benguet :*: HNG — Hanglulaw of Amduntog, Asipolo, Ifugao :*: KAY — Kayapa Proper, Kayapa, Nueva Vizcaya :*: KEH — Mankehang of Sitio Tinudan, Poblacion, Kabayan, Benguet :*: KEL — Keley-i of Antipolo, Asipolo, Ifugao <ref name="Hohulin1971">Reid 1971; L. Hohulin 1971; and R. M. Hohulin 1971.</ref> Gi-report ni Himes (1998) ang mosunod nga leksikal nga relasyon sa batakang bokabularyo sa mga diyalekto sa Kalanguya sa usag usa: * Keley-i ug Hanglulaw (mga diyalekto sa Amihanan) - 94% * Kehang, Mandek-ey, ug Kayapa proper (Southern dialects)- 87% - 94% * Ahin ngadto sa mga diyalekto sa Habagatan - 80% - 86% Ang mga diyalekto sa amihanan gikataho nga nagpakita og impluwensya sa Ifugao samtang ang mga diyalekto sa habagatan nagpugong sa impluwensya gikan sa Ibaloi. Ang Ahin sa lingguwistika giisip nga ikatulong sanga, nga lahi sa duha. == Mga Reperensya == 5y6ov7o1oke4ardq9fw0a25ggowkah8 37025894 37025893 2026-08-14T04:55:40Z IndayLiburan 125259 nagbutang ug ponolohiya 37025894 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Kalanguya|altname=Kallahan, Keley-i, Ahin, Mandekey, Mankehang, Kayapa, Hanglulaw|region=[[Luzon]], [[Philippines]]|ethnicity=|speakers=ca. 126,804|date=2020 census|ref=<ref name="PSA2020">{{cite web |author=Philippine Statistics Authority |title=Ethnicity in the Philippines (2020 Census of Population and Housing) |url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing |date=2023-07-04 |access-date=2026-02-27}}</ref>|familycolor=Austronesian|fam2=[[Malayo-Polynesian languages|Malayo-Polynesian]]|fam3=[[Philippine languages|Philippine]]|fam4=[[Northern Luzon languages|Northern Luzon]]|fam5=[[Meso-Cordilleran languages|Meso-Cordilleran]]|fam6=[[Southern Cordilleran languages|Southern Cordilleran]]|fam7=West Southern Cordilleran|fam8=Nuclear Southern Cordilleran|lc1=kak|ld1=Kalanguya|lc2=ify|ld2=Keley-i|glotto=kall1244|glottorefname=Kalanguya|map=Kallahan_language_map.png|mapcaption=Area where Kalanguya is spoken according to Ethnologue}}Ang '''Kalanguya''', nga nailhan usab og '''Kallahan''', maoy usa ka grupo sa diyalekto nga gisulti sa mga tawo nga Kalanguya sa amihanang [[Luzon]], [[Pilipinas]]. Ang pinulongang Kalanguya suod nga kadugtong sa [[Pinulongang Ibaloi|Ibaloi]], Karao, ug Iwak ug layo sa [[Pinulongang Pangasinan|Pangasinan]] ug Ilongot. Ang Kalanguya nga lengguwahe kabahin sa Southern Cordilleran nga mga pinulongan sa Northern Luzon nga mga lengguwahe, nga sa baylo kabahin sa Malayo-Polynesian nga mga pinulongan. == Pag-apod-apod == Ang Kalanguya (gitawag usab nga Ikalahan, Kalangoya, Kalangoya-Ikalahan, Kallahan, Kayapa) ginasulti sa mosunod nga mga dapit:<ref>Ethnologue</ref> * kasadpang [[Nueva Vizcaya|lalawigan sa Nueva Vizcaya]] * [[Ifugao|Ifugao Province]] (munisipyo sa Tinoc) * [[Benguet|Benguet Province]] (munisipyo sa Bokod) * amihanan-sidlakang [[Pangasinan|Probinsya sa Pangasinan]] (munisipyo sa San Nicolas) * amihanang [[Nueva Ecija|Lalawigan sa Nueva Ecija]] (munisipyo [[Carranglan|sa Carranglan]]) Ang mga diyalekto sa Kalanguya mao ang ; [[Pinulongang Kalanguya|Kalanguya]] (KLN) :*: AHN — Ahin, Tinoc, Ifugao :*: DKY — Mandek-ey of Amlimay, Buguias, Benguet :*: HNG — Hanglulaw of Amduntog, Asipolo, Ifugao :*: KAY — Kayapa Proper, Kayapa, Nueva Vizcaya :*: KEH — Mankehang of Sitio Tinudan, Poblacion, Kabayan, Benguet :*: KEL — Keley-i of Antipolo, Asipolo, Ifugao <ref name="Hohulin1971">Reid 1971; L. Hohulin 1971; and R. M. Hohulin 1971.</ref> Gi-report ni Himes (1998) ang mosunod nga leksikal nga relasyon sa batakang bokabularyo sa mga diyalekto sa Kalanguya sa usag usa: * Keley-i ug Hanglulaw (mga diyalekto sa Amihanan) - 94% * Kehang, Mandek-ey, ug Kayapa proper (Southern dialects)- 87% - 94% * Ahin ngadto sa mga diyalekto sa Habagatan - 80% - 86% Ang mga diyalekto sa amihanan gikataho nga nagpakita og impluwensya sa Ifugao samtang ang mga diyalekto sa habagatan nagpugong sa impluwensya gikan sa Ibaloi. Ang Ahin sa lingguwistika giisip nga ikatulong sanga, nga lahi sa duha. == Ponolohiya == '''Mga Konsonante''' {| class="wikitable" ! ![[Bilabial consonant|Bilabial]] ![[Alveolar consonant|Ngipin/Alveolar]] ![[Palatal consonant|Palatal]] ![[Velar consonant|Belar]] ![[Uvular consonant|Uvular]] ![[Glottal consonant|Glottal]] |- |'''[[Nasal consonant|Ilong]]''' |[[Voiced bilabial nasal|m]] |[[Voiced dental and alveolar nasals|n]] | |[[Voiced velar nasal|ŋ]] | | |- |'''[[Plosive|Plosibo]]''' |[[Voiceless bilabial plosive|pb]][[Voiced bilabial plosive|​]] |[[Voiceless dental and alveolar plosives|t]] [[Voiced dental and alveolar plosives|d]] | |[[Voiced velar plosive|ɡ]] |[[Voiceless uvular plosive|q]] |[[Glottal stop|ʔ]] |- |'''[[Fricative]]''' | | | | | |[[Voiceless glottal fricative|h]] |- |'''[[Lateral consonant|Lateral]]''' | |[[Voiced dental and alveolar lateral approximants|l]] | | | | |- |'''[[Semivowel|Pag-glide]]''' | | |[[Voiced palatal approximant|j]] | | | |} == Mga Reperensya == hz1zy8bdli3fsupk1a0s6idel4t137l 0 11355390 37025896 2026-08-14T05:15:25Z Iampjanz 134116 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1361728796|Malayo-Polynesian languages]]" 37025896 wikitext text/x-wiki Ang '''mga pinulongang Malayo-Polynesian''' maoy usa ka subgrupo sa mga [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongan nga Austronesian]], nga adunay gibana-bana nga 385.5 milyon nga mga mamumulong. Ang mga pinulongang Malayo-Polynesian maoy gisulti sa mga [[Mga katawhang Austronesian|katawhang Austronesian]] sa gawas sa [[Republika sa Tsina|Taiwan]],diha sa mga isla nga nasod sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]] (Indonesia ug ang Arkipelago sa Pilipinas) ug sa [[Kadagatang Pasipiko]], nga adunay gamay nga gidaghanon sa kontinental [[Asya|nga Asya]] sa mga lugar duol sa Peninsula sa Malay, uban sa [[Kambodiya|Cambodia]], [[Biyetnam|Vietnam]] ug ang isla [[Hainan Sheng|sa Hainan]] sa Tsina isip amihanan-kasadpang heyograpikanhong outlier. [[Pinulongang Malgatse|Ang Malagasy]], nga gisulti sa isla sa [[Madagascar]] sa sidlakang baybayon sa Africa sa [[Kadagatang Indyan]], mao ang pinakalayong kasadpang outlier. [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] e6cxwip4dbzuzj9hofhi05o4q968pxo 37025897 37025896 2026-08-14T05:16:17Z Iampjanz 134116 nagdugang detalye 37025897 wikitext text/x-wiki Ang '''mga pinulongang Malayo-Polynesian''' maoy usa ka subgrupo sa mga [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongan nga Austronesian]], nga adunay gibana-bana nga 385.5 milyon nga mga mamumulong. Ang mga pinulongang Malayo-Polynesian maoy gisulti sa mga [[Mga katawhang Austronesian|katawhang Austronesian]] sa gawas sa [[Republika sa Tsina|Taiwan]],diha sa mga isla nga nasod sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]] (Indonesia ug ang Arkipelago sa Pilipinas) ug sa [[Kadagatang Pasipiko]], nga adunay gamay nga gidaghanon sa kontinental [[Asya|nga Asya]] sa mga lugar duol sa Peninsula sa Malay, uban sa [[Kambodiya|Cambodia]], [[Biyetnam|Vietnam]] ug ang isla [[Hainan Sheng|sa Hainan]] sa Tsina isip amihanan-kasadpang heyograpikanhong outlier. [[Pinulongang Malgatse|Ang Malagasy]], nga gisulti sa isla sa [[Madagascar]] sa sidlakang baybayon sa Africa sa [[Kadagatang Indyan]], mao ang pinakalayong kasadpang outlier. Daghang mga pinulongan sa pamilyang Malayo-Polynesian sa insular nga Habagatang-Sidlakang Asya ang nagpakita sa kusog nga impluwensya sa [[Pinulongang Sanskrito|Sanskrit]], [[Tamil (pinulongan)|Tamil]] ug [[Inarabigo|Arabic]], tungod kay ang kasadpang bahin sa rehiyon nahimong usa ka kuta sa [[Induwismo|Hinduismo]], [[Budismo]], ug, sa ulahi, [[Islam]]. Duha ka morpolohikal nga kinaiya sa mga pinulongang Malayo-Polynesian mao ang sistema sa [[Iglalanggikit|pagdugtong]] ug [[Reduplication|pagdoble]] (pagsubli sa tanan o bahin sa usa ka pulong, sama sa ''[[wiki-wiki]] )'' aron maporma ang mga bag-ong pulong. Sama sa ubang mga pinulongan nga Austronesyano, sila adunay gamay nga imbentaryo sa ponemika; busa ang usa ka teksto adunay pipila apan kanunay nga mga tunog. Ang kadaghanan kulang usab [[Consonant cluster|sa mga pungpong sa konsonante]] . Kadaghanan usab adunay gamay ra nga hugpong sa mga bokales, diin lima ang kasagarang numero. [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] h8j69ad8ny5k4d1cvxxzhm9l7aafa7w 37025898 37025897 2026-08-14T05:17:08Z Iampjanz 134116 nagdugang sa detalye 37025898 wikitext text/x-wiki Ang '''mga pinulongang Malayo-Polynesian''' maoy usa ka subgrupo sa mga [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongan nga Austronesian]], nga adunay gibana-bana nga 385.5 milyon nga mga mamumulong. Ang mga pinulongang Malayo-Polynesian maoy gisulti sa mga [[Mga katawhang Austronesian|katawhang Austronesian]] sa gawas sa [[Republika sa Tsina|Taiwan]],diha sa mga isla nga nasod sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]] (Indonesia ug ang Arkipelago sa Pilipinas) ug sa [[Kadagatang Pasipiko]], nga adunay gamay nga gidaghanon sa kontinental [[Asya|nga Asya]] sa mga lugar duol sa Peninsula sa Malay, uban sa [[Kambodiya|Cambodia]], [[Biyetnam|Vietnam]] ug ang isla [[Hainan Sheng|sa Hainan]] sa Tsina isip amihanan-kasadpang heyograpikanhong outlier. [[Pinulongang Malgatse|Ang Malagasy]], nga gisulti sa isla sa [[Madagascar]] sa sidlakang baybayon sa Africa sa [[Kadagatang Indyan]], mao ang pinakalayong kasadpang outlier. Daghang mga pinulongan sa pamilyang Malayo-Polynesian sa insular nga Habagatang-Sidlakang Asya ang nagpakita sa kusog nga impluwensya sa [[Pinulongang Sanskrito|Sanskrit]], [[Tamil (pinulongan)|Tamil]] ug [[Inarabigo|Arabic]], tungod kay ang kasadpang bahin sa rehiyon nahimong usa ka kuta sa [[Induwismo|Hinduismo]], [[Budismo]], ug, sa ulahi, [[Islam]]. Duha ka morpolohikal nga kinaiya sa mga pinulongang Malayo-Polynesian mao ang sistema sa [[Iglalanggikit|pagdugtong]] ug [[Reduplication|pagdoble]] (pagsubli sa tanan o bahin sa usa ka pulong, sama sa ''[[wiki-wiki]] )'' aron maporma ang mga bag-ong pulong. Sama sa ubang mga pinulongan nga Austronesyano, sila adunay gamay nga imbentaryo sa ponemika; busa ang usa ka teksto adunay pipila apan kanunay nga mga tunog. Ang kadaghanan kulang usab [[Consonant cluster|sa mga pungpong sa konsonante]] . Kadaghanan usab adunay gamay ra nga hugpong sa mga bokales, diin lima ang kasagarang numero. ==Mga mayor nga pinulongan== Ang tanang mayor ug opisyal nga mga pinulongan nga Austronesyo nahisakop sa subgrupong Malayo-Polynesian. Ang Malayo-Polynesian nga mga pinulongan nga adunay kapin sa lima ka milyon nga mga mamumulong mao ang: Indonesian, Javanese, Sundanese, Tagalog, Bikol, Malagasy, Malay, Cebuano, Madurese, Ilocano, Hiligaynon, ug Minangkabau . Lakip sa nahibiling kapin sa 1,000 ka mga pinulongan, daghan ang adunay nasudnon/opisyal nga status sa pinulongan, sama sa Tongan, Samoan, Māori, Gilbertese, Fijian, Hawaiian, Palauan, ug Chamorro. [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] lgn626nk29sbjbk34ojr6bxrs7jvw4a 37025899 37025898 2026-08-14T05:18:14Z Iampjanz 134116 nagdugang sa Terminolohiya 37025899 wikitext text/x-wiki Ang '''mga pinulongang Malayo-Polynesian''' maoy usa ka subgrupo sa mga [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongan nga Austronesian]], nga adunay gibana-bana nga 385.5 milyon nga mga mamumulong. Ang mga pinulongang Malayo-Polynesian maoy gisulti sa mga [[Mga katawhang Austronesian|katawhang Austronesian]] sa gawas sa [[Republika sa Tsina|Taiwan]],diha sa mga isla nga nasod sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]] (Indonesia ug ang Arkipelago sa Pilipinas) ug sa [[Kadagatang Pasipiko]], nga adunay gamay nga gidaghanon sa kontinental [[Asya|nga Asya]] sa mga lugar duol sa Peninsula sa Malay, uban sa [[Kambodiya|Cambodia]], [[Biyetnam|Vietnam]] ug ang isla [[Hainan Sheng|sa Hainan]] sa Tsina isip amihanan-kasadpang heyograpikanhong outlier. [[Pinulongang Malgatse|Ang Malagasy]], nga gisulti sa isla sa [[Madagascar]] sa sidlakang baybayon sa Africa sa [[Kadagatang Indyan]], mao ang pinakalayong kasadpang outlier. Daghang mga pinulongan sa pamilyang Malayo-Polynesian sa insular nga Habagatang-Sidlakang Asya ang nagpakita sa kusog nga impluwensya sa [[Pinulongang Sanskrito|Sanskrit]], [[Tamil (pinulongan)|Tamil]] ug [[Inarabigo|Arabic]], tungod kay ang kasadpang bahin sa rehiyon nahimong usa ka kuta sa [[Induwismo|Hinduismo]], [[Budismo]], ug, sa ulahi, [[Islam]]. Duha ka morpolohikal nga kinaiya sa mga pinulongang Malayo-Polynesian mao ang sistema sa [[Iglalanggikit|pagdugtong]] ug [[Reduplication|pagdoble]] (pagsubli sa tanan o bahin sa usa ka pulong, sama sa ''[[wiki-wiki]] )'' aron maporma ang mga bag-ong pulong. Sama sa ubang mga pinulongan nga Austronesyano, sila adunay gamay nga imbentaryo sa ponemika; busa ang usa ka teksto adunay pipila apan kanunay nga mga tunog. Ang kadaghanan kulang usab [[Consonant cluster|sa mga pungpong sa konsonante]] . Kadaghanan usab adunay gamay ra nga hugpong sa mga bokales, diin lima ang kasagarang numero. == Mga mayor nga pinulongan == Ang tanang mayor ug opisyal nga mga pinulongan nga Austronesyo nahisakop sa subgrupong Malayo-Polynesian. Ang Malayo-Polynesian nga mga pinulongan nga adunay kapin sa lima ka milyon nga mga mamumulong mao ang: Indonesian, Javanese, Sundanese, Tagalog, Bikol, Malagasy, Malay, Cebuano, Madurese, Ilocano, Hiligaynon, ug Minangkabau . Lakip sa nahibiling kapin sa 1,000 ka mga pinulongan, daghan ang adunay nasudnon/opisyal nga status sa pinulongan, sama sa Tongan, Samoan, Māori, Gilbertese, Fijian, Hawaiian, Palauan, ug Chamorro. == Terminolohiya == Ang terminong "Malayo-Polynesian" orihinal nga gimugna niadtong 1841 ni [[Franz Bopp]] isip ngalan sa tibuok pamilya sa pinulongan nga Austronesian, ug hangtod sa tunga-tunga sa ika-20 nga siglo (human sa pagpaila sa terminong "Austronesian" ni [[Wilhelm Schmidt]] niadtong 1906), ang "Malayo-Polynesian" ug "Austronesian" gigamit isip mga sinonimo. Ang kasamtangang paggamit sa "Malayo-Polynesian" nga nagpasabot sa subgrupo nga naglangkob sa tanang pinulongan nga Austronesian gawas sa Taiwan gipaila niadtong dekada 1970, ug sa kadugayan nahimong estandard nga terminolohiya sa mga pagtuon sa Austronesian.<ref name="Blust2013">{{cite book|last=Blust|first=Robert|title=The Austronesian Languages|edition=revised|publisher=Australian National University|year=2013|isbn=978-1-922185-07-5|hdl=1885/10191}}</ref> [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] t6y57s8pfujexhnbkqqhlo0pp6kqvfz 37025900 37025899 2026-08-14T05:20:37Z Iampjanz 134116 nagdugang sa klasipikasyon 37025900 wikitext text/x-wiki Ang '''mga pinulongang Malayo-Polynesian''' maoy usa ka subgrupo sa mga [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongan nga Austronesian]], nga adunay gibana-bana nga 385.5 milyon nga mga mamumulong. Ang mga pinulongang Malayo-Polynesian maoy gisulti sa mga [[Mga katawhang Austronesian|katawhang Austronesian]] sa gawas sa [[Republika sa Tsina|Taiwan]],diha sa mga isla nga nasod sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]] (Indonesia ug ang Arkipelago sa Pilipinas) ug sa [[Kadagatang Pasipiko]], nga adunay gamay nga gidaghanon sa kontinental [[Asya|nga Asya]] sa mga lugar duol sa Peninsula sa Malay, uban sa [[Kambodiya|Cambodia]], [[Biyetnam|Vietnam]] ug ang isla [[Hainan Sheng|sa Hainan]] sa Tsina isip amihanan-kasadpang heyograpikanhong outlier. [[Pinulongang Malgatse|Ang Malagasy]], nga gisulti sa isla sa [[Madagascar]] sa sidlakang baybayon sa Africa sa [[Kadagatang Indyan]], mao ang pinakalayong kasadpang outlier. Daghang mga pinulongan sa pamilyang Malayo-Polynesian sa insular nga Habagatang-Sidlakang Asya ang nagpakita sa kusog nga impluwensya sa [[Pinulongang Sanskrito|Sanskrit]], [[Tamil (pinulongan)|Tamil]] ug [[Inarabigo|Arabic]], tungod kay ang kasadpang bahin sa rehiyon nahimong usa ka kuta sa [[Induwismo|Hinduismo]], [[Budismo]], ug, sa ulahi, [[Islam]]. Duha ka morpolohikal nga kinaiya sa mga pinulongang Malayo-Polynesian mao ang sistema sa [[Iglalanggikit|pagdugtong]] ug [[Reduplication|pagdoble]] (pagsubli sa tanan o bahin sa usa ka pulong, sama sa ''[[wiki-wiki]] )'' aron maporma ang mga bag-ong pulong. Sama sa ubang mga pinulongan nga Austronesyano, sila adunay gamay nga imbentaryo sa ponemika; busa ang usa ka teksto adunay pipila apan kanunay nga mga tunog. Ang kadaghanan kulang usab [[Consonant cluster|sa mga pungpong sa konsonante]] . Kadaghanan usab adunay gamay ra nga hugpong sa mga bokales, diin lima ang kasagarang numero. == Mga mayor nga pinulongan == Ang tanang mayor ug opisyal nga mga pinulongan nga Austronesyo nahisakop sa subgrupong Malayo-Polynesian. Ang Malayo-Polynesian nga mga pinulongan nga adunay kapin sa lima ka milyon nga mga mamumulong mao ang: Indonesian, Javanese, Sundanese, Tagalog, Bikol, Malagasy, Malay, Cebuano, Madurese, Ilocano, Hiligaynon, ug Minangkabau . Lakip sa nahibiling kapin sa 1,000 ka mga pinulongan, daghan ang adunay nasudnon/opisyal nga status sa pinulongan, sama sa Tongan, Samoan, Māori, Gilbertese, Fijian, Hawaiian, Palauan, ug Chamorro. == Terminolohiya == Ang terminong "Malayo-Polynesian" orihinal nga gimugna niadtong 1841 ni [[Franz Bopp]] isip ngalan sa tibuok pamilya sa pinulongan nga Austronesian, ug hangtod sa tunga-tunga sa ika-20 nga siglo (human sa pagpaila sa terminong "Austronesian" ni [[Wilhelm Schmidt]] niadtong 1906), ang "Malayo-Polynesian" ug "Austronesian" gigamit isip mga sinonimo. Ang kasamtangang paggamit sa "Malayo-Polynesian" nga nagpasabot sa subgrupo nga naglangkob sa tanang pinulongan nga Austronesian gawas sa Taiwan gipaila niadtong dekada 1970, ug sa kadugayan nahimong estandard nga terminolohiya sa mga pagtuon sa Austronesian.<ref name="Blust2013">{{cite book|last=Blust|first=Robert|title=The Austronesian Languages|edition=revised|publisher=Australian National University|year=2013|isbn=978-1-922185-07-5|hdl=1885/10191}}</ref> == Klasipikasyon == Bisan pa sa pipila ka mga kinaiya nga parehas sa [[Eastern Formosan languages|mga pinulongan sa Sidlakang Formosan]] (sama sa paghiusa sa [[Proto-Austronesian language|proto-Austronesian]] *t, *C ngadto sa /t/), walay konklusibong ebidensya nga magkonektar sa mga pinulongan nga Malayo-Polynesian ngadto sa bisan hain sa mga pangunang sanga sa Austronesian sa Taiwan.<ref name="Blust20132">{{cite book|last=Blust|first=Robert|title=The Austronesian Languages|edition=revised|publisher=Australian National University|year=2013|isbn=978-1-922185-07-5|hdl=1885/10191}}</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] 68aud2372u3bnoog7bmxx0f921oq3lm 37025901 37025900 2026-08-14T05:21:07Z Iampjanz 134116 37025901 wikitext text/x-wiki Ang '''mga pinulongang Malayo-Polynesian''' maoy usa ka subgrupo sa mga [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongan nga Austronesian]], nga adunay gibana-bana nga 385.5 milyon nga mga mamumulong. Ang mga pinulongang Malayo-Polynesian maoy gisulti sa mga [[Mga katawhang Austronesian|katawhang Austronesian]] sa gawas sa [[Republika sa Tsina|Taiwan]],diha sa mga isla nga nasod sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]] (Indonesia ug ang Arkipelago sa Pilipinas) ug sa [[Kadagatang Pasipiko]], nga adunay gamay nga gidaghanon sa kontinental [[Asya|nga Asya]] sa mga lugar duol sa Peninsula sa Malay, uban sa [[Kambodiya|Cambodia]], [[Biyetnam|Vietnam]] ug ang isla [[Hainan Sheng|sa Hainan]] sa Tsina isip amihanan-kasadpang heyograpikanhong outlier. [[Pinulongang Malgatse|Ang Malagasy]], nga gisulti sa isla sa [[Madagascar]] sa sidlakang baybayon sa Africa sa [[Kadagatang Indyan]], mao ang pinakalayong kasadpang outlier. Daghang mga pinulongan sa pamilyang Malayo-Polynesian sa insular nga Habagatang-Sidlakang Asya ang nagpakita sa kusog nga impluwensya sa [[Pinulongang Sanskrito|Sanskrit]], [[Tamil (pinulongan)|Tamil]] ug [[Inarabigo|Arabic]], tungod kay ang kasadpang bahin sa rehiyon nahimong usa ka kuta sa [[Induwismo|Hinduismo]], [[Budismo]], ug, sa ulahi, [[Islam]]. Duha ka morpolohikal nga kinaiya sa mga pinulongang Malayo-Polynesian mao ang sistema sa [[Iglalanggikit|pagdugtong]] ug [[Reduplication|pagdoble]] (pagsubli sa tanan o bahin sa usa ka pulong, sama sa ''[[wiki-wiki]] )'' aron maporma ang mga bag-ong pulong. Sama sa ubang mga pinulongan nga Austronesyano, sila adunay gamay nga imbentaryo sa ponemika; busa ang usa ka teksto adunay pipila apan kanunay nga mga tunog. Ang kadaghanan kulang usab [[Consonant cluster|sa mga pungpong sa konsonante]] . Kadaghanan usab adunay gamay ra nga hugpong sa mga bokales, diin lima ang kasagarang numero. == Mga mayor nga pinulongan == Ang tanang mayor ug opisyal nga mga pinulongan nga Austronesyo nahisakop sa subgrupong Malayo-Polynesian. Ang Malayo-Polynesian nga mga pinulongan nga adunay kapin sa lima ka milyon nga mga mamumulong mao ang: Indonesian, Javanese, Sundanese, Tagalog, Bikol, Malagasy, Malay, Cebuano, Madurese, Ilocano, Hiligaynon, ug Minangkabau . Lakip sa nahibiling kapin sa 1,000 ka mga pinulongan, daghan ang adunay nasudnon/opisyal nga status sa pinulongan, sama sa Tongan, Samoan, Māori, Gilbertese, Fijian, Hawaiian, Palauan, ug Chamorro. == Terminolohiya == Ang terminong "Malayo-Polynesian" orihinal nga gimugna niadtong 1841 ni [[Franz Bopp]] isip ngalan sa tibuok pamilya sa pinulongan nga Austronesian, ug hangtod sa tunga-tunga sa ika-20 nga siglo (human sa pagpaila sa terminong "Austronesian" ni [[Wilhelm Schmidt]] niadtong 1906), ang "Malayo-Polynesian" ug "Austronesian" gigamit isip mga sinonimo. Ang kasamtangang paggamit sa "Malayo-Polynesian" nga nagpasabot sa subgrupo nga naglangkob sa tanang pinulongan nga Austronesian gawas sa Taiwan gipaila niadtong dekada 1970, ug sa kadugayan nahimong estandard nga terminolohiya sa mga pagtuon sa Austronesian.<ref name="Blust2013">{{cite book|last=Blust|first=Robert|title=The Austronesian Languages|edition=revised|publisher=Australian National University|year=2013|isbn=978-1-922185-07-5|hdl=1885/10191}}</ref> == Klasipikasyon == ==== Relasyon sa mga pinulongang Austronesyano sa Taiwan==== Bisan pa sa pipila ka mga kinaiya nga parehas sa [[Eastern Formosan languages|mga pinulongan sa Sidlakang Formosan]] (sama sa paghiusa sa [[Proto-Austronesian language|proto-Austronesian]] *t, *C ngadto sa /t/), walay konklusibong ebidensya nga magkonektar sa mga pinulongan nga Malayo-Polynesian ngadto sa bisan hain sa mga pangunang sanga sa Austronesian sa Taiwan.<ref name="Blust20132">{{cite book|last=Blust|first=Robert|title=The Austronesian Languages|edition=revised|publisher=Australian National University|year=2013|isbn=978-1-922185-07-5|hdl=1885/10191}}</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] o5iod9rl14fo287oefns96zauyftblc 37025902 37025901 2026-08-14T05:23:04Z Iampjanz 134116 nagdugang detalye 37025902 wikitext text/x-wiki Ang '''mga pinulongang Malayo-Polynesian''' maoy usa ka subgrupo sa mga [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongan nga Austronesian]], nga adunay gibana-bana nga 385.5 milyon nga mga mamumulong. Ang mga pinulongang Malayo-Polynesian maoy gisulti sa mga [[Mga katawhang Austronesian|katawhang Austronesian]] sa gawas sa [[Republika sa Tsina|Taiwan]],diha sa mga isla nga nasod sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]] (Indonesia ug ang Arkipelago sa Pilipinas) ug sa [[Kadagatang Pasipiko]], nga adunay gamay nga gidaghanon sa kontinental [[Asya|nga Asya]] sa mga lugar duol sa Peninsula sa Malay, uban sa [[Kambodiya|Cambodia]], [[Biyetnam|Vietnam]] ug ang isla [[Hainan Sheng|sa Hainan]] sa Tsina isip amihanan-kasadpang heyograpikanhong outlier. [[Pinulongang Malgatse|Ang Malagasy]], nga gisulti sa isla sa [[Madagascar]] sa sidlakang baybayon sa Africa sa [[Kadagatang Indyan]], mao ang pinakalayong kasadpang outlier. Daghang mga pinulongan sa pamilyang Malayo-Polynesian sa insular nga Habagatang-Sidlakang Asya ang nagpakita sa kusog nga impluwensya sa [[Pinulongang Sanskrito|Sanskrit]], [[Tamil (pinulongan)|Tamil]] ug [[Inarabigo|Arabic]], tungod kay ang kasadpang bahin sa rehiyon nahimong usa ka kuta sa [[Induwismo|Hinduismo]], [[Budismo]], ug, sa ulahi, [[Islam]]. Duha ka morpolohikal nga kinaiya sa mga pinulongang Malayo-Polynesian mao ang sistema sa [[Iglalanggikit|pagdugtong]] ug [[Reduplication|pagdoble]] (pagsubli sa tanan o bahin sa usa ka pulong, sama sa ''[[wiki-wiki]] )'' aron maporma ang mga bag-ong pulong. Sama sa ubang mga pinulongan nga Austronesyano, sila adunay gamay nga imbentaryo sa ponemika; busa ang usa ka teksto adunay pipila apan kanunay nga mga tunog. Ang kadaghanan kulang usab [[Consonant cluster|sa mga pungpong sa konsonante]] . Kadaghanan usab adunay gamay ra nga hugpong sa mga bokales, diin lima ang kasagarang numero. == Mga mayor nga pinulongan == Ang tanang mayor ug opisyal nga mga pinulongan nga Austronesyo nahisakop sa subgrupong Malayo-Polynesian. Ang Malayo-Polynesian nga mga pinulongan nga adunay kapin sa lima ka milyon nga mga mamumulong mao ang: Indonesian, Javanese, Sundanese, Tagalog, Bikol, Malagasy, Malay, Cebuano, Madurese, Ilocano, Hiligaynon, ug Minangkabau . Lakip sa nahibiling kapin sa 1,000 ka mga pinulongan, daghan ang adunay nasudnon/opisyal nga status sa pinulongan, sama sa Tongan, Samoan, Māori, Gilbertese, Fijian, Hawaiian, Palauan, ug Chamorro. == Terminolohiya == Ang terminong "Malayo-Polynesian" orihinal nga gimugna niadtong 1841 ni [[Franz Bopp]] isip ngalan sa tibuok pamilya sa pinulongan nga Austronesian, ug hangtod sa tunga-tunga sa ika-20 nga siglo (human sa pagpaila sa terminong "Austronesian" ni [[Wilhelm Schmidt]] niadtong 1906), ang "Malayo-Polynesian" ug "Austronesian" gigamit isip mga sinonimo. Ang kasamtangang paggamit sa "Malayo-Polynesian" nga nagpasabot sa subgrupo nga naglangkob sa tanang pinulongan nga Austronesian gawas sa Taiwan gipaila niadtong dekada 1970, ug sa kadugayan nahimong estandard nga terminolohiya sa mga pagtuon sa Austronesian.<ref name="Blust2013">{{cite book|last=Blust|first=Robert|title=The Austronesian Languages|edition=revised|publisher=Australian National University|year=2013|isbn=978-1-922185-07-5|hdl=1885/10191}}</ref> == Klasipikasyon == ==== Relasyon sa mga pinulongang Austronesyano sa Taiwan==== Bisan pa sa pipila ka mga kinaiya nga parehas sa [[Eastern Formosan languages|mga pinulongan sa Sidlakang Formosan]] (sama sa paghiusa sa [[Proto-Austronesian language|proto-Austronesian]] *t, *C ngadto sa /t/), walay konklusibong ebidensya nga magkonektar sa mga pinulongan nga Malayo-Polynesian ngadto sa bisan hain sa mga pangunang sanga sa Austronesian sa Taiwan.<ref name="Blust20132">{{cite book|last=Blust|first=Robert|title=The Austronesian Languages|edition=revised|publisher=Australian National University|year=2013|isbn=978-1-922185-07-5|hdl=1885/10191}}</ref> ==== Internal nga klasipikasyon ==== Ang Malayo-Polynesian gilangkoban sa daghang gagmay nga lokal nga mga pungpong sa pinulongan, gawas lang sa [[Oceanic languages|Oceanic]], ang bugtong dakong grupo nga gidawat sa tanan; ang ginikanang pinulongan niini [[Proto-Oceanic language|nga Proto-Oceanic]] giayo pag-usab sa tanang aspeto sa istruktura niini (phonology, lexicon, morphology ug syntax). Kontrobersyal ang tanang ubang dagkong grupo sulod sa Malayo-Polynesian. Ang labing impluwensyal nga sugyot alang sa internal nga subgrouping sa mga pinulongan nga Malayo-Polynesian gihimo ni [[Robert Blust]] kinsa nagpresentar og daghang mga papel nga nagpasiugda sa pagbahin sa duha ka dagkong sanga, nga mao ang '''Western Malayo-Polynesian''' ug '''Central-Eastern Malayo-Polynesian'''.<ref>Blust, R. (1993). [https://www.jstor.org/stable/3623195 Central and Central-Eastern Malayo-Polynesian.] ''Oceanic Linguistics, 32''(2), 241–293.</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] nl1eho2t9pke2i23i2risc8t9tc9pyr 37025905 37025902 2026-08-14T05:26:52Z Iampjanz 134116 37025905 wikitext text/x-wiki Ang '''mga pinulongang Malayo-Polynesian''' maoy usa ka subgrupo sa mga [[Mga pinulongang Awstronesyo|pinulongan nga Austronesian]], nga adunay gibana-bana nga 385.5 milyon nga mga mamumulong. Ang mga pinulongang Malayo-Polynesian maoy gisulti sa mga [[Mga katawhang Austronesian|katawhang Austronesian]] sa gawas sa [[Republika sa Tsina|Taiwan]],diha sa mga isla nga nasod sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]] (Indonesia ug ang Arkipelago sa Pilipinas) ug sa [[Kadagatang Pasipiko]], nga adunay gamay nga gidaghanon sa kontinental [[Asya|nga Asya]] sa mga lugar duol sa Peninsula sa Malay, uban sa [[Kambodiya|Cambodia]], [[Biyetnam|Vietnam]] ug ang isla [[Hainan Sheng|sa Hainan]] sa Tsina isip amihanan-kasadpang heyograpikanhong outlier. [[Pinulongang Malgatse|Ang Malagasy]], nga gisulti sa isla sa [[Madagascar]] sa sidlakang baybayon sa Africa sa [[Kadagatang Indyan]], mao ang pinakalayong kasadpang outlier. Daghang mga pinulongan sa pamilyang Malayo-Polynesian sa insular nga Habagatang-Sidlakang Asya ang nagpakita sa kusog nga impluwensya sa [[Pinulongang Sanskrito|Sanskrit]], [[Tamil (pinulongan)|Tamil]] ug [[Inarabigo|Arabic]], tungod kay ang kasadpang bahin sa rehiyon nahimong usa ka kuta sa [[Induwismo|Hinduismo]], [[Budismo]], ug, sa ulahi, [[Islam]]. Duha ka morpolohikal nga kinaiya sa mga pinulongang Malayo-Polynesian mao ang sistema sa [[Iglalanggikit|pagdugtong]] ug [[Reduplication|pagdoble]] (pagsubli sa tanan o bahin sa usa ka pulong, sama sa ''[[wiki-wiki]])'' aron maporma ang mga bag-ong pulong. Sama sa ubang mga pinulongan nga Austronesyano, sila adunay gamay nga imbentaryo sa ponemika; busa ang usa ka teksto adunay pipila apan kanunay nga mga tunog. Ang kadaghanan kulang usab [[Consonant cluster|sa mga pungpong sa konsonante]]. Kadaghanan usab adunay gamay ra nga hugpong sa mga bokales, diin lima ang kasagarang numero. == Mga mayor nga pinulongan == Ang tanang mayor ug opisyal nga mga pinulongan nga Austronesyo nahisakop sa subgrupong Malayo-Polynesian. Ang Malayo-Polynesian nga mga pinulongan nga adunay kapin sa lima ka milyon nga mga mamumulong mao ang: Indonesian, Javanese, Sundanese, Tagalog, Bikol, Malagasy, Malay, Cebuano, Madurese, Ilocano, Hiligaynon, ug Minangkabau . Lakip sa nahibiling kapin sa 1,000 ka mga pinulongan, daghan ang adunay nasudnon/opisyal nga status sa pinulongan, sama sa Tongan, Samoan, Māori, Gilbertese, Fijian, Hawaiian, Palauan, ug Chamorro. == Terminolohiya == Ang terminong "Malayo-Polynesian" orihinal nga gimugna niadtong 1841 ni [[Franz Bopp]] isip ngalan sa tibuok pamilya sa pinulongan nga Austronesian, ug hangtod sa tunga-tunga sa ika-20 nga siglo (human sa pagpaila sa terminong "Austronesian" ni [[Wilhelm Schmidt]] niadtong 1906), ang "Malayo-Polynesian" ug "Austronesian" gigamit isip mga sinonimo. Ang kasamtangang paggamit sa "Malayo-Polynesian" nga nagpasabot sa subgrupo nga naglangkob sa tanang pinulongan nga Austronesian gawas sa Taiwan gipaila niadtong dekada 1970, ug sa kadugayan nahimong estandard nga terminolohiya sa mga pagtuon sa Austronesian.<ref name="Blust2013">{{cite book|last=Blust|first=Robert|title=The Austronesian Languages|edition=revised|publisher=Australian National University|year=2013|isbn=978-1-922185-07-5|hdl=1885/10191}}</ref> == Klasipikasyon == ==== Relasyon sa mga pinulongang Austronesyano sa Taiwan==== Bisan pa sa pipila ka mga kinaiya nga parehas sa [[Eastern Formosan languages|mga pinulongan sa Sidlakang Formosan]] (sama sa paghiusa sa [[Proto-Austronesian language|proto-Austronesian]] *t, *C ngadto sa /t/), walay konklusibong ebidensya nga magkonektar sa mga pinulongan nga Malayo-Polynesian ngadto sa bisan hain sa mga pangunang sanga sa Austronesian sa Taiwan.<ref name="Blust20132">{{cite book|last=Blust|first=Robert|title=The Austronesian Languages|edition=revised|publisher=Australian National University|year=2013|isbn=978-1-922185-07-5|hdl=1885/10191}}</ref> ==== Internal nga klasipikasyon ==== Ang Malayo-Polynesian gilangkoban sa daghang gagmay nga lokal nga mga pungpong sa pinulongan, gawas lang sa [[Oceanic languages|Oceanic]], ang bugtong dakong grupo nga gidawat sa tanan; ang ginikanang pinulongan niini [[Proto-Oceanic language|nga Proto-Oceanic]] giayo pag-usab sa tanang aspeto sa istruktura niini (phonology, lexicon, morphology ug syntax). Kontrobersyal ang tanang ubang dagkong grupo sulod sa Malayo-Polynesian. Ang labing impluwensyal nga sugyot alang sa internal nga subgrouping sa mga pinulongan nga Malayo-Polynesian gihimo ni [[Robert Blust]] kinsa nagpresentar og daghang mga papel nga nagpasiugda sa pagbahin sa duha ka dagkong sanga, nga mao ang '''Western Malayo-Polynesian''' ug '''Central-Eastern Malayo-Polynesian'''.<ref>Blust, R. (1993). [https://www.jstor.org/stable/3623195 Central and Central-Eastern Malayo-Polynesian.] ''Oceanic Linguistics, 32''(2), 241–293.</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] deypmcbbf9h14iryxmm71wfwodbp0yp 0 11355391 37025904 2026-08-14T05:26:46Z LJamesCPH 147097 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367545713|Philippine National Police]]" 37025904 wikitext text/x-wiki [[Payl:US_Navy_070517-N-8391L-015_Two_Armed_Forces_of_the_Philippines_(AFP)_soldiers_descend_a_repel_tower_during_a_joint_U.S.-AFP-Philippine_National_Police_(PNP)_Subject_Matter_Expert_Exchange_(SMEE).jpg|right|thumb| Duha ka miyembro sa PNP ang nanaog sa usa ka tore atol sa hiniusang US-AFP-PNP Subject Matter Expert Exchange (SMEE).]] fgmgbhtgtjo833x5ucoxxy6sck37hsb 37025913 37025904 2026-08-14T06:01:48Z LJamesCPH 147097 Description 37025913 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |- id="7" ! colspan="2" id="8" class="infobox-above" |Philippine National Police ''Pambansang Pulisya ng Pilipinas'' |- id="10" | colspan="2" id="11" class="infobox-image" |[[File:Philippine_National_Police_seal.svg|alt=Insignia and uniform patch|196x196px]]<div id="12" class="infobox-caption">Insignia and uniform patch</div> |- id="14" | colspan="2" id="15" class="infobox-image" |[[File:Badge_of_the_Philippine_National_Police.svg|alt=Badge|201x201px]]<div id="16" class="infobox-caption">Badge</div> |- id="18" ! scope="row" id="19" class="infobox-label" |Abbreviation | id="21" class="infobox-data" |PNP |- id="23" ! scope="row" id="24" class="infobox-label" |Motto | id="26" class="infobox-data" |To Serve and Protect. Service, Honor, Justice. |- id="29" ! colspan="2" id="30" class="infobox-header" |Agency overview |- id="32" ! scope="row" id="33" class="infobox-label" |Formed | id="35" class="infobox-data" |January&nbsp;29, 1991<span class="noprint">&#x3B;&#x20;35 years ago</span>&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">1991-01-29</span>) <ref name="about">{{cite web|url=http://www.pnp.gov.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=46:about-the-philippine-national-police&catid=25:organization&Itemid=56|title=About the Philippine National police|date=|author=|publisher=Philippine Government|access-date=19 June 2026|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326192226/http://www.pnp.gov.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=46:about-the-philippine-national-police&catid=25:organization&Itemid=56|archive-date=26 March 2012}}</ref> |- id="37" ! scope="row" id="38" class="infobox-label" |Preceding agencies | id="40" class="infobox-data" |<div id="42" class="plainlist"> * [[Konstabularyo sa Pilipinas|Philippine Constabulary]] (August 18, 1901 – January 29, 1991)<ref name="hurley2011p60"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation book cs1" id="CITEREFHurley2011">Hurley, Vic (2011). [https://books.google.com/books?id=fAuBedlSboIC&pg=PA60 ''Jungle Patrol, the Story of the Philippine Constabulary (1901–1936)'']. Cerberus Books. p.&nbsp;60. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780983475620|<bdi>9780983475620</bdi>]] &#x2013; via [[Google Books]]. <q>Section 1. An Insular Constabulary is hereby established under the general supervision of the Civil Governor for the purpose of better maintaining peace, law, and order in the various provinces of the Philippine Islands, organized, officered and governed as hereinafter set forth, which shall be known as the Philippines Constabulary.</q></cite></ref> * [[Integrated National Police]] (August 8, 1975 – January 29, 1991) </div> |- id="50" ! scope="row" id="51" class="infobox-label" |Annual budget | id="53" class="infobox-data" |₱193.24 billion (2023)<ref name="GAAFY2023"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.dbm.gov.ph/wp-content/uploads/GAA/GAA2023/VolumeI/DILG/I.pdf "I. PHILIPPINE NATIONAL POLICE"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Republic of the Philippines Department of Budget and Management. [https://web.archive.org/web/20230527195110/https://www.dbm.gov.ph/wp-content/uploads/GAA/GAA2023/VolumeI/DILG/I.pdf Archived] <span class="cs1-format">(PDF)</span> from the original on May 27, 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">June 29,</span> 2023</span>.</cite></ref> (US$3.92 billion) |- id="55" ! colspan="2" id="56" class="infobox-header" |Jurisdictional structure |- id="58" ! scope="row" id="59" class="infobox-label" |[[Law enforcement agency#natlea|National agency]] | id="62" class="infobox-data" |Philippines |- id="64" ! scope="row" id="65" class="infobox-label" |Operations jurisdiction | id="67" class="infobox-data" |Philippines |- id="69" ! colspan="2" id="70" class="infobox-header" |Operational structure |- id="72" ! scope="row" id="73" class="infobox-label" |Headquarters | id="75" class="infobox-data" |[[Camp Crame]], [[Dakbayang Quezon|Quezon City]] |- id="79" ! scope="row" id="80" class="infobox-label" |Police officers | id="82" class="infobox-data" |218,139 (2024)<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.dbm.gov.ph/wp-content/uploads/Staffing/STAFFING2024/STAFFING-SUMMARY-2024.pdf "Staffing Summary Fiscal Year 2024"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''[[Department of Budget and Management]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 24,</span> 2025</span>.</cite></ref> |- id="84" ! scope="row" id="85" class="infobox-label" |Agency executives | id="87" class="infobox-data" |<div id="89" class="plainlist"> * [[General|PGEN]] [[Jose Melencio Nartatez|Jose Melencio C. Nartatez Jr.]], [[Chief of the Philippine National Police|Chief, PNP]] * [[Lieutenant general|PLTGEN]] [[Bernard M. Banac]], Deputy Chief for Administration * [[Major general|PMGEN]] Wilson Joseph Lopez, Officer-in-Charge, Deputy Chief for Operations * [[Lieutenant general|PLTGEN]] Neri Vincent D. Ignacio, Chief of Directorial Staff * [[Colonel|PCOL]] Marlon R. Santos, Spokesperson, Philippine National Police </div> |- id="109" ! scope="row" id="110" class="infobox-label" |Parent agency | id="112" class="infobox-data" |[[Department of the Interior and Local Government]] via [[NAPOLCOM|National Police Commission]] |- id="116" ! colspan="2" id="117" class="infobox-header" |Website |- id="119" | colspan="2" id="120" class="infobox-full-data" |<span class="url">[https://pnp.gov.ph/ pnp.gov.ph]</span> |} [[Payl:US_Navy_070517-N-8391L-015_Two_Armed_Forces_of_the_Philippines_(AFP)_soldiers_descend_a_repel_tower_during_a_joint_U.S.-AFP-Philippine_National_Police_(PNP)_Subject_Matter_Expert_Exchange_(SMEE).jpg|right|thumb| Duha ka miyembro sa PNP ang nanaog sa usa ka tore atol sa hiniusang US-AFP-PNP Subject Matter Expert Exchange (SMEE).]]Ang '''Philippine National Police''' ('''PNP''' ; Filipino Pilipinas) mao ang nasudnong pwersa sa pulisya sa Pilipinas. Ang nasudnong hedkuwarter niini nahimutang sa [[Camp Crame]] sa [[Bagong Lipunan ng Crame]], Quezon City. Sa pagkakaron, kini adunay gibana-bana nga 228,000 ka mga personahe aron mopulis sa populasyon nga sobra sa 100 milyon. Ang ahensya gidumala ug gikontrol sa [[National Police Commission (Philippines)|National Police Commission]] ug kabahin sa [[Department of the Interior and Local Government]] (DILG). Ang mga lokal nga opisyal sa pulisya gikontrolar sa operasyon sa mga mayor sa siyudad o munisipyo. <ref>Except during the 30 days immediately preceding and following any [[Elections in the Philippines|national, local]] and [[barangay elections]]. During these periods, the local police forces are under the supervision and control of the [[Commission on Elections (Philippines)|Commission on Elections]]</ref> Ang DILG, sa laing bahin, mao ang nag-organisar, nagbansay, ug nagsangkap sa PNP alang sa pagtuman sa mga gimbuhaton sa pulisya isip usa ka pwersa sa pulisya nga nasyonal ang sakup ug sibilyan ang kinaiya. Ang PNP natukod niadtong Enero 29, 1991, sa dihang ang [[Konstabularyo sa Pilipinas|Philippine Constabulary]] ug ang [[Integrated National Police]] gihiusa subay sa Republic Act 6975 sa 1990. <ref name="about2">{{cite web|url=http://www.pnp.gov.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=46:about-the-philippine-national-police&catid=25:organization&Itemid=56|title=About the Philippine National police|date=|author=|publisher=Philippine Government|access-date=19 June 2026|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326192226/http://www.pnp.gov.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=46:about-the-philippine-national-police&catid=25:organization&Itemid=56|archive-date=26 March 2012}}</ref> === Kasaysayan === ==== Pagtukod human sa balaod militar ==== {{Main|Philippine Constabulary|Integrated National Police}} Hangtod sa Enero 1991, ang Pilipinas walay sibilyan nga pwersa sa nasudnong pulisya, ug hinoon adunay [[Konstabularyo sa Pilipinas|Philippine Constabulary]] ubos sa [[Armadong Kusog sa Pilipinas|Armed Forces of the Philippines]] (AFP) ug mga pulis sa siyudad ug munisipyo nga giorganisar ubos sa [[Integrated National Police]], <ref name="about3">{{cite web|url=http://www.pnp.gov.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=46:about-the-philippine-national-police&catid=25:organization&Itemid=56|title=About the Philippine National police|date=|author=|publisher=Philippine Government|access-date=19 June 2026|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326192226/http://www.pnp.gov.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=46:about-the-philippine-national-police&catid=25:organization&Itemid=56|archive-date=26 March 2012}}</ref> nga gi-nasyonalisa usab ug gi-integrate ubos sa mando sa militar ubos sa [[Martial law under Ferdinand Marcos|balaod militar]] niadtong 1975. Ang panginahanglan sa pag-insister sa [[Civilian control of the military|sibilyan nga kontrol sa militar]] usa ka agenda sa reporma nga nagsugod sa pagtubag hapit dayon sa pagkatangtang [[Ferdinand Marcos|ni Ferdinand Marcos]] pinaagi sa 1986 [[Rebolusyon sa EDSA sa 1986|People Power Revolution]] ; sulod sa usa ka tuig human sa pagkatangtang ni Marcos, ang 1987 nga Konstitusyon sa Pilipinas nagpalig-on sa prinsipyo sa sibilyan nga labaw nga labaw sa militar. Kini tungod sa halapad nga lokal <ref name="McCoy199909202">{{Cite web}}</ref> <ref name="Abinales&Amoroso20052">{{Cite book}}</ref> <ref name="ParladeThesis">{{Cite book}}</ref> ug internasyonal nga konsensus nga " [[Human rights abuses during the presidency of Ferdinand Marcos|ang mga pag-abuso sa tawhanong katungod]] nahimong kaylap" atol sa diktadurya, diin ang mga yunit sa Philippine Constabulary <ref name="AI1975">{{Cite web}}</ref> sama sa [[Metrocom Intelligence and Security Group|Metrocom Intelligence and Security Group (MISG)]], <ref>{{Cite news}}</ref> ug ang 5th Constabulary Security Unit (5CSU), nailhan nga adunay daghang partikular nga mga kaso. Kini nga mga yunit nalambigit usab sa mga buhat sa pagpanghulga ug kapintasan, mga entidad sa media, mga tagdumala sa korporasyon, ug mga grupo sa oposisyon. Ang mga rekomendasyon sa [[Davide Commission]] niadtong 1990 naglakip sa pagbungkag sa [[Konstabularyo sa Pilipinas|Philippine Constabulary]] isip usa ka serbisyo ubos sa AFP. <ref name="about4">{{cite web|url=http://www.pnp.gov.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=46:about-the-philippine-national-police&catid=25:organization&Itemid=56|title=About the Philippine National police|date=|author=|publisher=Philippine Government|access-date=19 June 2026|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326192226/http://www.pnp.gov.ph/main/index.php?option=com_content&view=article&id=46:about-the-philippine-national-police&catid=25:organization&Itemid=56|archive-date=26 March 2012}}</ref> Nahukman nga usa ka bag-ong sibilyan nga Philippine National Police ang tukuron pinaagi sa paghiusa sa [[Integrated National Police]] ngadto sa [[Konstabularyo sa Pilipinas|Philippine Constabulary]], ug ang PC ang mahimong basehan tungod kay kini adunay mas mauswagon nga imprastraktura. Ang PC gikuha gikan sa [[Department of National Defense (Philippines)|Ministry of National Defense]] ug sa kadugayan gihimong sibilyan, isip kabahin sa [[Department of the Interior and Local Government]], pinaagi sa pagtangtang ug pagrekrut sa mga bag-ong personahe. Gipasar niadtong Disyembre 13, 1990, ''[[wikisource:Republic_Act_No._6975|Ang Republic Act No. 6975]]'', ang [[Department of the Interior and Local Government]] Act sa 1990, nagbukas sa dalan alang sa usa ka bag-ong panahon alang sa pagpatuman sa balaod sa Pilipinas samtang ang balaod nagmando sa hingpit nga paghiusa sa [[Konstabularyo sa Pilipinas|Philippine Constabulary]] ug sa [[Integrated National Police]] ug pormal nga nagmugna sa Philippine National Police. === Mga reporma ug reorganisasyon sa ulahi === ''Ang RA 6975'' gi-amyenda pa sa ''RA 8551'', ang Philippine National Police Reform and Reorganization Act sa 1998, ug sa ''RA 9708.'' ''Ang RA 8551'' naglantaw sa PNP nga mahimong usa ka ahensya nga nakasentro sa komunidad ug serbisyo ug naglakip sa pagmugna sa [[Internal Affairs Service of Philippine National Police|Internal Affairs Service sa Philippine National Police]]. Niadtong Hunyo 14, 2019, gianunsyo sa PNP nga ang Counter-Intelligence Task Force pulihan sa Integrity Monitoring and Enforcement Group. === Organisasyon === ==== Pagpangulo ==== * [[Commander-in-Chief|Kumander-in-Chief]] : [[Pamuno-Nasod sa Pilipinas|Pres.]] [[Bongbong Marcos|Ferdinand R. Marcos Jr.]] * [[Secretary of the Interior and Local Government|Kalihim sa Interior and Local Government]] (SILG) ug Chairman sa [[National Police Commission (Philippines)|National Police Commission]] (NAPOLCOM): Hon. [[Jonvic Remulla|Juanito Victor C. Remulla]] ** Undersecretary para sa Kalinaw ug Kahusayan, DILG: Nestor B. Sanares ** Bise Tsirman ug Ehekutibong Opisyal, NAPOLCOM: Atty. Rafael Vicente R. Calinisan * [[Chief of the Philippine National Police|Hepe sa Nasodnong Pulisya sa Pilipinas]] (C, PNP): PGen. [[Jose Melencio Nartatez|Jose Melencio C. Nartatez Jr.]] * Ang Deputy Chief para sa Administrasyon sa Philippine National Police (TDCA, PNP): PLtGen. [[Bernard M. Banac]] * Ang Deputy Chief para sa Operasyon sa Philippine National Police (TDCO, PNP): PMGen. Wilson Joseph F. Lopez (Pag-arte) * Ang Hepe sa Directorial Staff sa Philippine National Police (TDCS, PNP): PLtGen. Neri Vincent D. Ignacio * Ang tigpamaba sa Philippine National Police: PCol. Marlon R. Santos (Pag-arte) * Public Information Officer sa Philippine National Police (PIO, PNP): PCol. Allen Rae F. Co (Pag-arte) === Serbisyo sa Internal nga mga Kalihokan === {{Main|Internal Affairs Service of Philippine National Police}} Ang PNP nagmugna og usa ka nasudnong Internal Affairs Service (IAS) niadtong Hunyo 1999. Kini usa ka organisasyon sulod sa istruktura sa PNP ug usa sa mga buluhaton niini mao ang pagtabang sa Chief PNP sa pagpatuman sa mga reporma aron mapaayo ang imahe sa pwersa sa pulisya pinaagi sa pagtimbang-timbang, pag-analisar, ug pag-ebalwasyon sa kinaiya ug pamatasan sa mga personahe sa PNP. Kini gipangulohan sa Inspector General. ==== Nasudnong Sentro sa Operasyon (NOC) ==== Ang National Operations Center (NOC) anaa sa Camp Crame. Si Chief Superintendent Constante Azares Jr., hepe sa PNP-NOC, mipasabot nga "ang NOC mao ang sentro ug ugat niining pasilidad." <ref>[http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=124245 ABS-CBNnews.com, PNP unveils state-of-the-art operations center]{{Dead link|date=June 2020|fix-attempted=yes}}</ref> Ang National Operations Center (NOC) anaa sa Camp Crame. Si Chief Superintendent Constante Azares Jr., hepe sa PNP-NOC, mipasabot nga "ang NOC mao ang sentro ug ugat niining pasilidad." <ref>[http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=124245 ABS-CBNnews.com, PNP unveils state-of-the-art operations center]{{Dead link|date=June 2020|fix-attempted=yes}}</ref> === Mga yunit sa operasyon === * Anti-Cybercrime Group (ACG){{Spaced en dash}}responsible for the investigation of [[cybercrime]], conducting forensic analyses on seized computers and digital evidence, and for assessing vulnerabilities in public and private IT infrastructure.<ref>{{Cite web}}</ref> * Anti-Kidnapping Group (AKG){{Spaced en dash}}responsible in addressing kidnapping menace in the country and in handling hostage situations. * [[Payl:2023-05-12_PNP_H125_006.jpg|alt=AIRBUS H125 Helicopter of the Philippine National Police|thumb|AIRBUS H125 Helicopter of the Philippine National Police]][[Philippine National Police Aviation Security Group|Aviation Security Group (AVSEGROUP)]]{{Spaced en dash}}responsible for the security of Philippine airports against threats to civil aviation.<ref>{{Cite web}}</ref> * Civil Security Group (CSG){{Spaced en dash}}responsible for the regulation of all organized private detectives, watchmen, security agencies, and company guard forces. It also supervises the licensing and registration of firearms and explosives.<ref>{{Cite web}}</ref> * [[Criminal Investigation and Detection Group|Criminal Investigation and Detection Group (CIDG)]]{{Spaced en dash}}responsible for monitoring, investigating, and prosecuting all crimes involving economic sabotage, and other crimes of such magnitude and extent as to indicate their commission by highly placed or professional criminal syndicates and organizations. It also conducts organized crime control and handles all major cases involving violations of the [[Revised Penal Code|penal code]] or other laws assigned. * Drug Enforcement Group (DEG){{Spaced en dash}}responsible for the prevention and control of illegal drugs in support of the [[Philippine Drug Enforcement Agency]].<ref>{{Cite web}}</ref> It is formerly known as the PNP Anti Illegal Drugs Group. * [[Payl:PNP_Kawasaki_Ninja_650_R_No._210_(Original_Work).jpg|thumb|Highway Patrol Group's Kawasaki Ninja 650R No. 210 of PNP]]The [[Highway Patrol Group]] (HPG){{Spaced en dash}}responsible for enforcing traffic laws and motor vehicle registration and regulation and assisting the [[Katungdanan sa Transporteng Yutanhon|Land Transportation Office]] and is also part of the [[LTFRB#I-ACT!]].<ref>{{Cite web}}</ref> This group is rarely seen outside of highly urbanized areas or in any provincial areas however.{{Fact|date=July 2022}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[Wikipedia:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2022)">citation needed</span>]]''&#x5D;</sup> * Integrity Monitoring and Enforcement Group (IMEG){{Spaced en dash}}responsible for conducting intelligence build-up and law enforcement operations against PNP personnel who are involved in any illegal activities such as drug trafficking, human trafficking, financial crimes, cybercrime, malversation, graft and corrupt practices, security violations, and others. It replaced the Counter-Intelligence Task Force (CITF).<ref>{{Cite web}}</ref> * Intelligence Group (IG){{Spaced en dash}}responsible for intelligence and counter-intelligence.<ref>{{Cite web}}</ref> * [[Philippine National Police Forensic Group|Forensic Group]] (FG){{Spaced en dash}}responsible for carrying out different forensic services and scientific investigations.<ref>{{Cite web}}</ref> Known previously as the Crime Laboratory (CL),<ref>{{Cite web}}</ref> it includes the Scene of the Crime Operations (SOCO) division.<ref>{{Cite web}}</ref> * [[Payl:Philippine_National_Police_boat_in_Iloilo_River.JPG|thumb|Philippine National Police boat on the [[Iloilo River]], Iloilo City]][[Philippine National Police Maritime Group|Maritime Group (MG)]]{{Spaced en dash}}responsible for performing all police functions over Philippine territorial waters, lakes, and rivers and along coastal areas, including ports, harbors, and small islands for the security and the safety of the maritime environment.<ref>{{Cite web}}</ref> * Police Security and Protection Group (PSPG){{Spaced en dash}}responsible for the security of vital government installations, government officials, visiting dignitaries and private individuals authorized to be given protection. It also supports the [[Presidential Security Group]] in protecting the [[Pamuno-Nasod sa Pilipinas|president]] and their family.<ref>{{Cite web}}</ref> * [[Special Action Force|Special Action Force (SAF)]]{{Spaced en dash}}a mobile strike force or a reaction unit to augment regional, provincial, municipal and city police force for civil disturbance control, internal security operations, hostage-taking rescue operations, search and rescue in times of natural calamities, disasters and national emergencies and other special police operations such as anti-hijacking, anti-terrorism, and explosives and ordnance disposal. * [[Payl:Isuzu_D-Max_Special_weapons_and_Tactics_Vehicle_of_PNP_13th_RPSB.jpg|thumb|Isuzu D-Max Special weapons and Tactics Vehicle of PNP]]PNP Air Unit (AU){{Spaced en dash}}a highly specialized police unit specializing in providing air support to the entire PNP. It is staffed by a pool of professional, licensed and experienced pilots and aircraft mechanics. Once a part of Special Action Force.<ref>{{Cite web}}</ref>[[Payl:PNP_Uniforms.jpg|thumb]] === Akademiya sa Nasyonal nga Pulisya sa Pilipinas === {{Main|Philippine National Police Academy}} Ang Philippine National Police Academy nahimutang sa Camp Gen. Mariano N. Castaneda, Silang, Cavite ug mao ang nanguna nga training academy para sa Philippine National Police, [[Bureau of Jail Management and Penology|Bureau of Jail Management & Penology]] ug [[Bureau of Fire Protection]]. === Mga opisina sa rehiyon === Ang mga Police Regional Office (PRO) nagdumala ug nagdumala sa mga opisina sa distrito, mga opisina sa pulisya sa probinsya ug siyudad, mga mobile force battalions, mga national support unit, mga estasyon sa pulisya, ug mga presinto sulod sa nagkalain-laing [[Mga Rehiyon sa Pilipinas|rehiyon sa Pilipinas]] . Ang matag yunit adunay independente nga kontrol sa tanang yunit sa pulisya sulod sa ilang mga lugar sa operasyon ug ang mga gilakip nga yunit sa PNP National Headquarters gimandoan sa pagtabang niining mga Rehiyonal nga Opisina. Ang mga PRO ubos sa superbisyon sa Area Police Commands gawas sa [[National Capital Region Police Office]]. {| class="wikitable" !Current Seal !Regional Offices !Area of Responsibility !Provincial/City/District Offices !Regional Director |- |[[Payl:National_Capital_Region_Police_Office_seal.png|center|100x100px]] |[[National Capital Region Police Office]] (NCRPO) |[[Metro Manila|National Capital Region]] – [[Metro Manila]] |5 (All District Offices) |PMGEN Anthony A. Aberin |- |[[Payl:PRO_COR_Logo.png|center|frameless|100x100px]] |[[Police Regional Office Cordillera]] (PRO COR) |[[Administratibong Rehiyon sa Cordillera|Cordillera Administrative Region]] |7 (6 Provincials, 2 Cities) |PBGEN Ericson D. Dilag |- |[[Payl:Pnp_pro1_seal.png|center|100x100px]] |[[Police Regional Office 1]] (PRO1) |Region 1 – [[Rehiyon sa Ilocos|Ilocos Region]] |4 (All Provincial Offices) |PBGEN Jovencio S. Badua Jr. |- |[[Payl:Pnp_pro2_seal.png|162x162px]] |[[Police Regional Office 2]] (PRO2) |Region 2 – [[Lupot sa Cagayan|Cagayan Valley]] |6 (5 Provincials, 4 Cities) |PBGEN Mariano C. Rodriguez |- |[[Payl:PNP_PRO_3_seal.png|100x100px]] |[[Police Regional Office 3]] (PRO3) |Region 3 – [[Tunga-tungang Luzon|Central Luzon]] |9 (7 Provincials, 2 Cities) |PBGEN Jess B. Mendez |- |[[Payl:PNP_PRO_4A_seal.png|108x108px]] |[[Police Regional Office 4A]] (PRO4A) |Region IV-A – [[Calabarzon]] |5 (All Provincial Offices) |PBGEN Dominic L. Baccay |- |[[Payl:PNP_PRO_4B_seal.jpg|100x100px]] |[[Police Regional Office Mimaropa]] (PRO4B) |[[Mimaropa]] – Southwestern Tagalog Region |6 (5 Provincials, 1 City) |PBGEN Christopher R. Dela Cruz |- |[[Payl:Cropped-pro5-new-2.png|100x100px]] |[[Police Regional Office 5]] (PRO5) |Region V – [[Rehiyon sa Bikol|Bicol Region]] |7 (6 Provincials, 1 City) |PBGEN Erosito N. Miranda |- |[[Payl:PNP_PRO_6_seal.jpg|101x101px]] |[[Police Regional Office 6]] (PRO6) |Region VI – [[Kasadpang Kabisay-an|Western Visayas]] |6 (5 Provincials, 1 City) |PBGEN Randulf T. Tuaño |- |[[File:The_official_2025_logo_of_the_Philippine_National_Police_-_Negros_Island_Region.png|100x100px]] |[[Police Regional Office Negros Island Region]] (PRO NIR) |[[Rehiyon sa Isla sa Negros|Negros Island Region]] |4 (3 Provincials, 1 City) |PBGEN Romano V. Cardiño |- |[[Payl:PNP_PRO_7_seal.jpg|115x115px]] |[[Police Regional Office 7]] (PRO7) |Region VII – [[Tunga-tungang Kabisay-an|Central Visayas]] |7 (4 Provincials, 3 Cities) |PBGEN Arnold E. Abad |- |[[Payl:PNP_PRO_8_seal.jpg|136x136px]] |[[Police Regional Office 8]] (PRO8) |Region VIII – [[Sidlakang Kabisay-an|Eastern Visayas]] |8 (6 Provincials, 2 Cities) |PBGEN Jason L. Capoy |- |[[Payl:PNP_PRO_9_seal.jpg|125x125px]] |[[Police Regional Office 9]] (PRO9) |Region IX – [[Lawisnong Zamboanga|Zamboanga Peninsula]] |4 (3 Provincials, 1 City) |PBGEN Dennis A. Esguerra |- |[[Payl:PNP_PRO_10_seal.jpg|100x100px]] |[[Police Regional Office 10]] (PRO10) |Region X – [[Amihanang Mindanao|Northern Mindanao]] |7 (5 Provincials, 2 Cities) |PBGEN Christopher N. Abrahano |- |[[Payl:PNP_PRO_11_seal.jpg|100x100px]] |[[Police Regional Office 11]] (PRO11) |Region XI – [[Rehiyon sa Davao|Davao Region]] |7 (5 Provincials, 1 City, 1 District) |PBGEN Leon Victor Z. Rosete |- |[[Payl:PNP_PRO_12_seal.jpg|100x100px]] |[[Police Regional Office 12]] (PRO12) |Region XII – [[Soccsksargen]] / Bangsamoro barangays in North Cotabato<ref name="probarmm">{{Cite news}}</ref> |5 (4 Provincials, 1 City) |PBGEN Alan B. Manibog |- |[[Payl:PNP_PRO_13_seal.png|100x100px]] |[[Police Regional Office 13]] (PRO13) |Region XIII – [[Caraga]] |6 (5 Provincials, 1 City) |PBGEN Marcial Mariano P. Magistrado IV |- |[[Payl:Bangsamoro_Police_seal.png|center|100x100px]] |[[Police Regional Office Bangsamoro Autonomous Region]] (PRO BAR)<ref name="probarmm" /> |BARMM – [[Bangsamoro|Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao]] and [[Dakbayan sa Cotabato|Cotabato City]] / Excluding Bangsamoro barangays in North Cotabato |7 (6 Provincials, 1 City) |PBGEN Christopher M. Abecia |} {| class="wikitable" !Mga Opisina sa Distrito !Lugar sa Responsibilidad !Opisina sa Rehiyon !Direktor sa Distrito |- |[[Eastern Police District|Distrito sa Pulisya sa Sidlakan]] (EPD) |[[Mandaluyong]], [[Marikina]], [[Pasig]], [[Dakbayan sa San Juan|San Juan]] |NCRPO |PBGEN Melecio M. Buslig Jr. |- |[[Manila Police District|Distrito sa Pulisya sa Manila]] (MPD) |[[Manila|Dakbayan sa Manila]] |NCRPO |PBGEN Arnold C. Santiago |- |[[Northern Police District|Distrito sa Pulisya sa Amihanan]] (NPD) |[[Caloocan]], [[Malabon]], [[Navotas]], [[Valenzuela]] |NCRPO |PBGEN Benliner L. Capili |- |[[Quezon City Police District|Distrito sa Pulisya sa Dakbayan sa Quezon]] (QCPD) |[[Dakbayang Quezon|Dakbayan sa Quezon]] |NCRPO |PBGEN Randy Glenn G. Silvio |- |[[Southern Police District|Distrito sa Pulisya sa Habagatan]] (SPD) |[[Las Piñas]], [[Makati]], [[Muntinlupa]], [[Parañaque]], [[Pateros]], [[Pasay]], [[Taguig]] |NCRPO |PBGEN Glenn Olivier C. Cinco |- |Distrito sa Pulisya sa Metropolitan Davao (MDPD) |[[Kaulohang Dabaw|Metro Davao]] |Opisina sa Rehiyon sa Pulisya (PRO) 11 | |} === Istruktura sa ranggo === ==== Kompleto nga hugpong sa mga ranggo ==== Subay sa kasamtangang sistema sa ranggo (2019), ang National Police walay mga ranggo nga Second Lieutenant, Technical Sergeant, Sergeant ug Patrolman First Class. {| class="wikitable" style="display: inline-table;" ! width="30px" |Insignia !Ranggo <ref name="modifiedpnp">{{Cite news}}</ref> |- ! colspan="2" |Mga Komisyonado nga Opisyal |- |[[Payl:Philippines-Police-OF-9.svg|58x58px]] |Heneral sa Pulisya (PGEN) |- |[[Payl:Philippines-Police-OF-8.svg|58x58px]] |Tenyente Heneral sa Pulisya (PLTGEN) |- |[[Payl:Philippines-Police-OF-7.svg|58x58px]] |Major General sa Pulisya (PMGEN) |- |[[Payl:Philippines-Police-OF-6.svg|58x58px]] |Brigadier Heneral sa Pulisya (PBGEN) |- |[[Payl:Philippines-Police-OF-5.svg|58x58px]] |Koronel sa Pulis (PCOL) |- |[[Payl:Philippines-Police-OF-4.svg|58x58px]] |Police Lieutenant Colonel (PLTCOL) |- |[[Payl:Philippines-Police-OF-3.svg|58x58px]] |Major sa Pulis (PMAJ) |- |[[Payl:Philippines-Police-OF-2.svg|58x58px]] |Kapitan sa Pulis (PCPT) |- |[[Payl:Philippines-Police-OF-1.svg|58x58px]] |Tenyente sa Pulis (PLT) |- ! colspan="2" |Mga Opisyal nga Dili Komisyonado |- |[[Payl:Philippines-Police-EMS.png|75x75px]] |Ehekutibong Maestro Sergeant sa Pulisya (PEMS) |- |[[Payl:Philippines-Police-E-6.png|75x75px]] |Hepe sa Pulis nga Master Sergeant (PCMS) |- |[[Payl:Philippines-Police-E-5.png|69x69px]] |Senior Master Sergeant sa Pulis (PSMS) |- |[[Payl:Philippines-Police-E-4.png|63x63px]] |Sarhento sa Pulis (PMSg) |- |[[Payl:Philippines-Police-E-3.png|52x52px]] |Sarhento sa Kawani sa Pulisya (PSSg) |- |[[Payl:Philippines-Police-E-2.png|49x49px]] |Korporal sa Pulisya (PCpl) |- |[[Payl:Philippines-Police-E-1.png|49x49px]] |Patrolman / Patrolwoman (Pat) |} === Kagamitan === ==== Mga Reporma ==== {{Main|Security sector governance and reform in the Philippines|Women in the Philippine National Police}} Ang PNP usa sa mga "kinauyokan nga aktor sa seguridad" nga mao ang sentro sa [[Security sector governance and reform in the Philippines|pagdumala ug reporma sa sektor sa seguridad sa Pilipinas]], nga naglambigit sa sibilisasyon, propesyonalisasyon, modernisasyon, ug paghatag og kapasidad sa mga institusyon sa seguridad sa gobyerno sa Pilipinas <ref name="NDCPCruzSSR">{{Cite book}}</ref> <ref name="AteneoOretaAFPPNP">{{Cite web}}</ref> <ref name="BWOretaSEASSR">{{Cite web}}</ref> aron ipahiangay kini [[Good governance|sa maayong pagdumala]] ug sa mga prinsipyo sama sa [[tawhanong katungod]], [[Freedom of information|kagawasan sa impormasyon]], ug ang [[Rule of law|pagmando sa sibilyan nga balaod]]. Kini usa ka nagpadayon nga proseso sukad sa pagkatukod sa [[Fifth Philippine Republic|Ikalima nga Republika sa Pilipinas]] human sa 1986 [[Rebolusyon sa EDSA sa 1986|People Power Revolution]], sa wala pa hingpit nga gihubit ang konsepto sa internasyonal nga lebel niadtong dekada 1990. Ang pagmugna sa PNP mismo, ang paghiusa ug pag-ilis sa PC ug INP, usa ka sayo ug dakong lakang padulong sa sibilisasyon sa sektor sa seguridad sa Pilipinas. [[Payl:Tiger_Mk_II_-_Front_View_@_SAF_36th_Anniversary_Exhibit.jpg|thumb|Shladot Tiger Mark II All Terrain Combat Vehicle sa PNP-Special Action Force (SAF)]] 2y5y3pw77jqchqan1030k22kvskmugr 0 11355392 37025906 2026-08-14T05:40:25Z Jhe098 134117 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368902588|Border]]" 37025906 wikitext text/x-wiki Ang '''mga utlanan''' kasagarang gihubit isip mga utlanan [[Heyograpiya|sa heyograpiya]], nga gitakda pinaagi sa mga kinaiya sa yuta ug [[kadagatan]], o sa mga entidad sa politika sama sa [[Kagamhanan|mga gobyerno]], soberanong estado, pederasyon nga estado, ug uban pang mga entidad sa subnasyonal. Ang mga utlanan sa politika mahimong matukod pinaagi sa [[Gubat|pakiggubat]], kolonisasyon, o mga kasabutan tali sa mga entidad sa politika nga nagpuyo sa maong mga lugar. <ref>{{cite book|first=Terry|last=Slater|author-link=Terry Slater (geographer)|chapter=The Rise and Spread of Capitalism|editor1-first=Peter|editor1-last=Daniels|editor2-first=Michael|editor2-last=Bradshaw|editor2-link=Michael J. Bradshaw|editor3-first=Denis|editor3-last=Shaw|editor4-first=James|editor4-last=Sidaway|editor5-first=Tim|editor5-last=Hall|title=An Introduction To Human Geography|publisher=[[Pearson Education|Pearson]]|edition=5th|date=2016|page=47|isbn=978-1-292-12939-6}}</ref> [[Payl:Empty_Singapore-Malaysia_Causeway.jpg|thumb|400x400px| Johor–Singapore Causeway ug [[Johor Bahru]] skyline. Kining agianan tabok sa Kipot sa Johor usa sa pinakasibot nga tawiran sa utlanan sa kalibutan.]] [[Kategoriya:Nasyonalismo]] 8pjsqjjy8buo5ox7i3mflfzhf7q8rf1 37025907 37025906 2026-08-14T05:42:48Z Jhe098 134117 naay gidugang nga detalye 37025907 wikitext text/x-wiki Ang '''mga utlanan''' kasagarang gihubit isip mga utlanan [[Heyograpiya|sa heyograpiya]], nga gitakda pinaagi sa mga kinaiya sa yuta ug [[kadagatan]], o sa mga entidad sa politika sama sa [[Kagamhanan|mga gobyerno]], soberanong estado, pederasyon nga estado, ug uban pang mga entidad sa subnasyonal. Ang mga utlanan sa politika mahimong matukod pinaagi sa [[Gubat|pakiggubat]], kolonisasyon, o mga kasabutan tali sa mga entidad sa politika nga nagpuyo sa maong mga lugar.<ref>{{cite book|first=Terry|last=Slater|author-link=Terry Slater (geographer)|chapter=The Rise and Spread of Capitalism|editor1-first=Peter|editor1-last=Daniels|editor2-first=Michael|editor2-last=Bradshaw|editor2-link=Michael J. Bradshaw|editor3-first=Denis|editor3-last=Shaw|editor4-first=James|editor4-last=Sidaway|editor5-first=Tim|editor5-last=Hall|title=An Introduction To Human Geography|publisher=[[Pearson Education|Pearson]]|edition=5th|date=2016|page=47|isbn=978-1-292-12939-6}}</ref> [[Payl:Empty_Singapore-Malaysia_Causeway.jpg|thumb|400x400px| Johor–Singapore Causeway ug [[Johor Bahru]] skyline. Kining agianan tabok sa Kipot sa Johor usa sa pinakasibot nga tawiran sa utlanan sa kalibutan.]]Ang ubang mga utlanan—sama sa internal nga mga utlanan sa administrasyon sa kadaghanan sa mga estado, o mga utlanan sa inter-estado sulod sa [[Schengen Area]]—[[Open border|abli]] ug hingpit nga wala’y bantay.<ref>{{cite book|first=Fernand|last=Fehlen|author-link=:lb:Fernand Fehlen|chapter=Mental Barriers Replacing Nation-State Borders|editor1-first=Mats|editor1-last=Andrén|editor2-first=Thomas|editor2-last=Lindkvist|editor3-first=Ingmar|editor3-last=Söhrman|editor3-link=:sv:Ingmar Söhrman|editor4-first=Katharina|editor4-last=Vajta|editor4-link=Katharina Vajta|title=Cultural Borders of Europe: Narratives, Concepts and Practices in the Present and the Past|publisher=[[Berghahn Books]]|date=2017|page=122|isbn=978-1-78533-591-4}}</ref> Kadaghanan sa mga eksternal nga utlanang politikal partially o hingpit nga kontrolado, ug mahimo lamang nga matabok sa legal nga paagi sa gitudlo nga [[Border checkpoint|mga checkpoint sa utlanan]] ; ang kasikbit [[Border control#Border zones|nga mga sona sa utlanan]] mahimo usab nga kontrolado. Alang sa katuyoan sa [[Border control|pagkontrol sa utlanan]], [[Tugpahanan|ang mga tugpahanan]] ug [[pantalan]] giklasipikar usab nga mga utlanan. Kadaghanan sa mga nasud adunay usa ka matang sa pagkontrol sa utlanan aron makontrol o malimitahan ang paglihok sa mga tawo, hayop, ug mga butang pasulod ug gawas sa nasud. Ubos sa internasyonal nga balaod, ang matag nasud kasagarang gitugotan sa paghimo og mga balaod sa mga kondisyon nga kinahanglan matuman aron makatabok sa mga utlanan niini, ug aron mapugngan ang mga tawo sa pagtabok sa mga utlanan niini nga paglapas sa maong mga balaod. Mahimong magbutang og [[Buffer zone|mga buffer zone]] sa mga utlanan tali sa mga nagkabangi nga entidad aron makunhuran ang risgo sa pag-usbaw sa kagubot. Samtang ''ang border'' nagtumong sa utlanan mismo, ang lugar palibot sa utlanan gitawag nga [[frontier]]. == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Nasyonalismo]] 3hang9gr13p2qbygunewlzkln7rlyae 37025908 37025907 2026-08-14T05:45:21Z Jhe098 134117 nagdugang detalye 37025908 wikitext text/x-wiki Ang '''mga utlanan''' kasagarang gihubit isip mga utlanan [[Heyograpiya|sa heyograpiya]], nga gitakda pinaagi sa mga kinaiya sa yuta ug [[kadagatan]], o sa mga entidad sa politika sama sa [[Kagamhanan|mga gobyerno]], soberanong estado, pederasyon nga estado, ug uban pang mga entidad sa subnasyonal. Ang mga utlanan sa politika mahimong matukod pinaagi sa [[Gubat|pakiggubat]], kolonisasyon, o mga kasabutan tali sa mga entidad sa politika nga nagpuyo sa maong mga lugar.<ref>{{cite book|first=Terry|last=Slater|author-link=Terry Slater (geographer)|chapter=The Rise and Spread of Capitalism|editor1-first=Peter|editor1-last=Daniels|editor2-first=Michael|editor2-last=Bradshaw|editor2-link=Michael J. Bradshaw|editor3-first=Denis|editor3-last=Shaw|editor4-first=James|editor4-last=Sidaway|editor5-first=Tim|editor5-last=Hall|title=An Introduction To Human Geography|publisher=[[Pearson Education|Pearson]]|edition=5th|date=2016|page=47|isbn=978-1-292-12939-6}}</ref> [[Payl:Empty_Singapore-Malaysia_Causeway.jpg|thumb|400x400px| Johor–Singapore Causeway ug [[Johor Bahru]] skyline. Kining agianan tabok sa Kipot sa Johor usa sa pinakasibot nga tawiran sa utlanan sa kalibutan.]]Ang ubang mga utlanan—sama sa internal nga mga utlanan sa administrasyon sa kadaghanan sa mga estado, o mga utlanan sa inter-estado sulod sa [[Schengen Area]]—[[Open border|abli]] ug hingpit nga wala’y bantay.<ref>{{cite book|first=Fernand|last=Fehlen|author-link=:lb:Fernand Fehlen|chapter=Mental Barriers Replacing Nation-State Borders|editor1-first=Mats|editor1-last=Andrén|editor2-first=Thomas|editor2-last=Lindkvist|editor3-first=Ingmar|editor3-last=Söhrman|editor3-link=:sv:Ingmar Söhrman|editor4-first=Katharina|editor4-last=Vajta|editor4-link=Katharina Vajta|title=Cultural Borders of Europe: Narratives, Concepts and Practices in the Present and the Past|publisher=[[Berghahn Books]]|date=2017|page=122|isbn=978-1-78533-591-4}}</ref> Kadaghanan sa mga eksternal nga utlanang politikal partially o hingpit nga kontrolado, ug mahimo lamang nga matabok sa legal nga paagi sa gitudlo nga [[Border checkpoint|mga checkpoint sa utlanan]] ; ang kasikbit [[Border control#Border zones|nga mga sona sa utlanan]] mahimo usab nga kontrolado. Alang sa katuyoan sa [[Border control|pagkontrol sa utlanan]], [[Tugpahanan|ang mga tugpahanan]] ug [[pantalan]] giklasipikar usab nga mga utlanan. Kadaghanan sa mga nasud adunay usa ka matang sa pagkontrol sa utlanan aron makontrol o malimitahan ang paglihok sa mga tawo, hayop, ug mga butang pasulod ug gawas sa nasud. Ubos sa internasyonal nga balaod, ang matag nasud kasagarang gitugotan sa paghimo og mga balaod sa mga kondisyon nga kinahanglan matuman aron makatabok sa mga utlanan niini, ug aron mapugngan ang mga tawo sa pagtabok sa mga utlanan niini nga paglapas sa maong mga balaod. Mahimong magbutang og [[Buffer zone|mga buffer zone]] sa mga utlanan tali sa mga nagkabangi nga entidad aron makunhuran ang risgo sa pag-usbaw sa kagubot. Samtang ''ang border'' nagtumong sa utlanan mismo, ang lugar palibot sa utlanan gitawag nga [[frontier]]. == Kasaysayan == [[Payl:CIA,_Conrad_Schumanns_Sprung_in_die_Freiheit,_August_1961_(cropped)_1.jpg|thumb|[[Konrad Schumann|Si Konrad Schumann]], usa ka [[Border Troops of the German Democratic Republic|guwardiya sa utlanan sa Sidlakang Alemanya]], nga mikalagiw gikan [[East Alemanya|sa Sidlakang Alemanya]] padulong [[West Germany|sa Kasadpang Alemanya]] niadtong 1962]] Sa [[Human history#Modern history|pre-modernong]] kalibutan, ang terminong ''border'' dili klaro ug mahimong magtumong sa bisan asa nga kilid sa utlanan, busa gikinahanglan nga ipiho ang bahin niini gamit ang ''borderline'' o ''borderland'' . Atol sa panahon sa [[Tungang Panahon|medyebal nga panahon,]] ang kontrol sa gobyerno kanunay nga mikunhod samtang nagkalayo ang mga tawo gikan sa [[Kapital|kaulohan]]. Busa ang utlanan sa yuta (ilabi na ang dili maagian nga yuta) nakadani sa daghang [[Outlaw|mga tulisan]], tungod kay kanunay silang makakita og mga simpatiya.<ref>{{cite book|last1=Jones|first1=T.|url=https://books.google.com/books?id=7cjHAAAAQBAJ|title=Outlaw in Medieval Literature|date=2010|publisher=Springer|isbn=9780230114685|page=51|language=en|via=[[Google Books]]}}</ref> Kaniadto, daghang mga utlanan ang dili klaro nga gihubit nga mga linya; hinoon adunay mga lugar nga nag-interbenir nga kanunay giangkon ug giilogan sa duha ka kilid, usahay gitawag nga [[March (territory)|marchlands]]. Ang mga espesyal nga kaso sa modernong panahon mao ang [[Saudi Arabian–Iraqi neutral zone]] gikan sa 1922 hangtod 1991 ug ang [[Saudi Arabian–Kuwaiti neutral zone]] gikan sa 1922 hangtod 1970. Sa modernong panahon, ang mga marchland gipulihan na sa klaro ug gitakdang mga utlanan. == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Nasyonalismo]] g0cyzehxmdh8z0ghl8n9ynx1982my89 0 11355393 37025909 2026-08-14T05:57:37Z MaridelCPH 147172 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367126197|Independence of Singapore Agreement 1965]]" 37025909 wikitext text/x-wiki [[Payl:ST10August1965.jpg|thumb| "Wala na ang Singapore." Ang ulohang balita sa panid 1 sa mantalaang ''The Straits Times'' niadtong Agosto 10, 1965.]] Ang '''Kasabutan sa Kagawasan sa Singapore niadtong 1965''' usa ka hinungdanon nga kasabutan nga gipirmahan tali sa mga gobyerno sa [[Malaysiya|Malaysia]] ug [[Singgapura|Singapore]] niadtong ika-7 sa Agosto 1965. Naghatag kini sa legal ug konstitusyonal nga gambalay alang sa porma nga pagbulag sa Singapore gikan sa Malaysia, diin kini mihunong na sa pagkahimong kabahin nga estado ug misagop sa estado isip usa ka independente ug soberanong nasud. Ang mga termino sa kasabutan naglangkob sa usa ka Proklamasyon nga ipagawas ni Punong Ministro sa Malaysia nga si Tunku Abdul Rahman, samtang usa ka lahi nga Proklamasyon sa Singapore ang gihatag ni Punong Ministro sa Singapore nga si Lee Kuan Yew. Apil usab niini ang usa ka draft para sa Konstitusyon ug Malaysia (Singapore Amendment) Act 1965, usa ka amendment sa konstitusyon nga ipasa sa Parlamento sa Malaysia aron ibulag ang Singapore gikan sa Malaysia. bo4ug907pae6posc27koy65e3sxf4v7 37025910 37025909 2026-08-14T05:59:11Z MaridelCPH 147172 nagdugang detalye ug reperensya 37025910 wikitext text/x-wiki [[Payl:ST10August1965.jpg|thumb| "Wala na ang Singapore." Ang ulohang balita sa panid 1 sa mantalaang ''The Straits Times'' niadtong Agosto 10, 1965.]] Ang '''Kasabutan sa Kagawasan sa Singapore niadtong 1965''' usa ka hinungdanon nga kasabutan nga gipirmahan tali sa mga gobyerno sa [[Malaysiya|Malaysia]] ug [[Singgapura|Singapore]] niadtong ika-7 sa Agosto 1965. Naghatag kini sa legal ug konstitusyonal nga gambalay alang sa porma nga pagbulag sa Singapore gikan sa Malaysia, diin kini mihunong na sa pagkahimong kabahin nga estado ug misagop sa estado isip usa ka independente ug soberanong nasud. Ang mga termino sa kasabutan naglangkob sa usa ka Proklamasyon nga ipagawas ni Punong Ministro sa Malaysia nga si Tunku Abdul Rahman, samtang usa ka lahi nga Proklamasyon sa Singapore ang gihatag ni Punong Ministro sa Singapore nga si Lee Kuan Yew. Apil usab niini ang usa ka draft para sa Konstitusyon ug Malaysia (Singapore Amendment) Act 1965, usa ka amendment sa konstitusyon nga ipasa sa Parlamento sa Malaysia aron ibulag ang Singapore gikan sa Malaysia. Subay niining kasabutan, ang Singapore hingpit nga gibulag gikan sa Malaysia sugod niadtong Agosto 9, 1965, sa ingon naghimo sa [[Malaysia Agreement|Kasabutan sa Malaysia]] nga dili magamit kung kini may kalabotan sa Singapore. Sunod niini, ang Singapore miuyon sa pagkamiyembro sa [[Singapore and the United Nations|United Nations]] niadtong Septiyembre 20, 1965, human sa usa ka resolusyon sa General Assembly nga giuyonan sa tanan.<ref>{{cite web|title=(Chapter VII) Practices Relative to Recommendations to the General Assembly Regarding the Admission of New Members|url=https://www.un.org/en/sc/repertoire/64-65/64-65_07.pdf|website=un.org|publisher=[[United Nations]]|access-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20090809173705/https://www.un.org/en/sc/repertoire/64-65/64-65_07.pdf|archive-date=9 August 2009|location=[[Headquarters of the United Nations]]|date=20 September 1965}}</ref> Ang [[Singapore Act 1966]], nga gipasar sa [[Parliament of the United Kingdom|Parlamento sa United Kingdom]] paglabay sa usa ka tuig, naghatag ug statutory recognition sa kasabutan ug midawat sa Singapore ngadto sa [[Commonwealth of Nations]] nga adunay retrospective effect gikan sa petsa sa kagawasan.<ref>{{cite web|title=Singapore Act 1966 (1966 C 29)|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/29/pdfs/ukpga_19660029_en.pdf|website=legislation.gov.uk|publisher=[[Parliament of the United Kingdom]]|access-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20101218014329/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/29/pdfs/ukpga_19660029_en.pdf|archive-date=18 December 2010|location=London|language=English|date=9 August 1966}}</ref> == Mga Reperensya == 2wjmhbxmzhoadsrd8jie3qv17hn3pbj 37025911 37025910 2026-08-14T06:00:24Z MaridelCPH 147172 nagdugang detalye sa mga kaagi 37025911 wikitext text/x-wiki [[Payl:ST10August1965.jpg|thumb| "Wala na ang Singapore." Ang ulohang balita sa panid 1 sa mantalaang ''The Straits Times'' niadtong Agosto 10, 1965.]] Ang '''Kasabutan sa Kagawasan sa Singapore niadtong 1965''' usa ka hinungdanon nga kasabutan nga gipirmahan tali sa mga gobyerno sa [[Malaysiya|Malaysia]] ug [[Singgapura|Singapore]] niadtong ika-7 sa Agosto 1965. Naghatag kini sa legal ug konstitusyonal nga gambalay alang sa porma nga pagbulag sa Singapore gikan sa Malaysia, diin kini mihunong na sa pagkahimong kabahin nga estado ug misagop sa estado isip usa ka independente ug soberanong nasud. Ang mga termino sa kasabutan naglangkob sa usa ka Proklamasyon nga ipagawas ni Punong Ministro sa Malaysia nga si Tunku Abdul Rahman, samtang usa ka lahi nga Proklamasyon sa Singapore ang gihatag ni Punong Ministro sa Singapore nga si Lee Kuan Yew. Apil usab niini ang usa ka draft para sa Konstitusyon ug Malaysia (Singapore Amendment) Act 1965, usa ka amendment sa konstitusyon nga ipasa sa Parlamento sa Malaysia aron ibulag ang Singapore gikan sa Malaysia. Subay niining kasabutan, ang Singapore hingpit nga gibulag gikan sa Malaysia sugod niadtong Agosto 9, 1965, sa ingon naghimo sa [[Malaysia Agreement|Kasabutan sa Malaysia]] nga dili magamit kung kini may kalabotan sa Singapore. Sunod niini, ang Singapore miuyon sa pagkamiyembro sa [[Singapore and the United Nations|United Nations]] niadtong Septiyembre 20, 1965, human sa usa ka resolusyon sa General Assembly nga giuyonan sa tanan.<ref>{{cite web|title=(Chapter VII) Practices Relative to Recommendations to the General Assembly Regarding the Admission of New Members|url=https://www.un.org/en/sc/repertoire/64-65/64-65_07.pdf|website=un.org|publisher=[[United Nations]]|access-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20090809173705/https://www.un.org/en/sc/repertoire/64-65/64-65_07.pdf|archive-date=9 August 2009|location=[[Headquarters of the United Nations]]|date=20 September 1965}}</ref> Ang [[Singapore Act 1966]], nga gipasar sa [[Parliament of the United Kingdom|Parlamento sa United Kingdom]] paglabay sa usa ka tuig, naghatag ug statutory recognition sa kasabutan ug midawat sa Singapore ngadto sa [[Commonwealth of Nations]] nga adunay retrospective effect gikan sa petsa sa kagawasan.<ref>{{cite web|title=Singapore Act 1966 (1966 C 29)|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/29/pdfs/ukpga_19660029_en.pdf|website=legislation.gov.uk|publisher=[[Parliament of the United Kingdom]]|access-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20101218014329/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/29/pdfs/ukpga_19660029_en.pdf|archive-date=18 December 2010|location=London|language=English|date=9 August 1966}}</ref> == Kaagi == Nakab-ot sa Singapore ang soberanya niadtong Hunyo 3, 1959 gikan sa [[Hiniusang Gingharian|United Kingdom]], nga nahimong usa ka kaugalingong gobyerno nga adunay hingpit nga internal nga awtonomiya. Bisan pa man, ang kontrol sa mga kalihokan sa gawas niini nagpabilin nga anaa sa administrasyong kolonyal sa Britanya, nga nagpakita sa usa ka konstitusyonal nga kahikayan nga susama sa [[Irish Free State]] . Tali sa 1959 ug 1963, ang Singapore naglihok isip usa ka ''[[de facto]]'' nga estado sa tanang domestikong mga butang. Niadtong Septiyembre 16, 1963, ang [[Proclamation of Malaysia|Proklamasyon sa Malaysia]] giproklamar, nga nagpasabot sa pagkaporma sa usa ka bag-ong pederasyon nga naglangkob sa upat ka mga teritoryo: ang [[Federation of Malaya|Pederasyon sa Malaya]], [[North Borneo]] (karon Sabah), [[Crown Colony of Sarawak|Sarawak]] ug [[Crown Colony of Singapore|Singapore]] . Niining panahona, ang Sarawak, Sabah ug Singapore pulos [[Self-governing colonies|mga kolonya nga nagdumala sa kaugalingon]], ug sa pag-apil sa pederasyon, ang Singapore nahimong usa ka [[Autonomous state|autonomous nga estado]], nga susama sa duha pa ka entidad sa Borneo. == Mga Reperensya == td260a89su9fngy4cwxqv67l5glgkk8 37025912 37025911 2026-08-14T06:01:17Z MaridelCPH 147172 nagdugang detalye sa kaagi 37025912 wikitext text/x-wiki [[Payl:ST10August1965.jpg|thumb| "Wala na ang Singapore." Ang ulohang balita sa panid 1 sa mantalaang ''The Straits Times'' niadtong Agosto 10, 1965.]] Ang '''Kasabutan sa Kagawasan sa Singapore niadtong 1965''' usa ka hinungdanon nga kasabutan nga gipirmahan tali sa mga gobyerno sa [[Malaysiya|Malaysia]] ug [[Singgapura|Singapore]] niadtong ika-7 sa Agosto 1965. Naghatag kini sa legal ug konstitusyonal nga gambalay alang sa porma nga pagbulag sa Singapore gikan sa Malaysia, diin kini mihunong na sa pagkahimong kabahin nga estado ug misagop sa estado isip usa ka independente ug soberanong nasud. Ang mga termino sa kasabutan naglangkob sa usa ka Proklamasyon nga ipagawas ni Punong Ministro sa Malaysia nga si Tunku Abdul Rahman, samtang usa ka lahi nga Proklamasyon sa Singapore ang gihatag ni Punong Ministro sa Singapore nga si Lee Kuan Yew. Apil usab niini ang usa ka draft para sa Konstitusyon ug Malaysia (Singapore Amendment) Act 1965, usa ka amendment sa konstitusyon nga ipasa sa Parlamento sa Malaysia aron ibulag ang Singapore gikan sa Malaysia. Subay niining kasabutan, ang Singapore hingpit nga gibulag gikan sa Malaysia sugod niadtong Agosto 9, 1965, sa ingon naghimo sa [[Malaysia Agreement|Kasabutan sa Malaysia]] nga dili magamit kung kini may kalabotan sa Singapore. Sunod niini, ang Singapore miuyon sa pagkamiyembro sa [[Singapore and the United Nations|United Nations]] niadtong Septiyembre 20, 1965, human sa usa ka resolusyon sa General Assembly nga giuyonan sa tanan.<ref>{{cite web|title=(Chapter VII) Practices Relative to Recommendations to the General Assembly Regarding the Admission of New Members|url=https://www.un.org/en/sc/repertoire/64-65/64-65_07.pdf|website=un.org|publisher=[[United Nations]]|access-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20090809173705/https://www.un.org/en/sc/repertoire/64-65/64-65_07.pdf|archive-date=9 August 2009|location=[[Headquarters of the United Nations]]|date=20 September 1965}}</ref> Ang [[Singapore Act 1966]], nga gipasar sa [[Parliament of the United Kingdom|Parlamento sa United Kingdom]] paglabay sa usa ka tuig, naghatag ug statutory recognition sa kasabutan ug midawat sa Singapore ngadto sa [[Commonwealth of Nations]] nga adunay retrospective effect gikan sa petsa sa kagawasan.<ref>{{cite web|title=Singapore Act 1966 (1966 C 29)|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/29/pdfs/ukpga_19660029_en.pdf|website=legislation.gov.uk|publisher=[[Parliament of the United Kingdom]]|access-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20101218014329/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/29/pdfs/ukpga_19660029_en.pdf|archive-date=18 December 2010|location=London|language=English|date=9 August 1966}}</ref> == Kaagi == Nakab-ot sa Singapore ang soberanya niadtong Hunyo 3, 1959 gikan sa [[Hiniusang Gingharian|United Kingdom]], nga nahimong usa ka kaugalingong gobyerno nga adunay hingpit nga internal nga awtonomiya. Bisan pa man, ang kontrol sa mga kalihokan sa gawas niini nagpabilin nga anaa sa administrasyong kolonyal sa Britanya, nga nagpakita sa usa ka konstitusyonal nga kahikayan nga susama sa [[Irish Free State]] . Tali sa 1959 ug 1963, ang Singapore naglihok isip usa ka ''[[de facto]]'' nga estado sa tanang domestikong mga butang. Niadtong Septiyembre 16, 1963, ang [[Proclamation of Malaysia|Proklamasyon sa Malaysia]] giproklamar, nga nagpasabot sa pagkaporma sa usa ka bag-ong pederasyon nga naglangkob sa upat ka mga teritoryo: ang [[Federation of Malaya|Pederasyon sa Malaya]], [[North Borneo]] (karon Sabah), [[Crown Colony of Sarawak|Sarawak]] ug [[Crown Colony of Singapore|Singapore]] . Niining panahona, ang Sarawak, Sabah ug Singapore pulos [[Self-governing colonies|mga kolonya nga nagdumala sa kaugalingon]], ug sa pag-apil sa pederasyon, ang Singapore nahimong usa ka [[Autonomous state|autonomous nga estado]], nga susama sa duha pa ka entidad sa Borneo. Sa wala pa ang katapusang kasabotan, usa ka alternatibong modelo sa konstitusyon sa porma sa usa ka mas luag [[Confederation|nga kompederasyon]] ang gisugyot. Ubos niining laraw, ang Singapore mobalik sa estado sa pagdumala sa kaugalingon nga natagamtaman niini tali sa 1959 ug 1963, apan sulod sa mas lapad nga balangkas sa Malaysia. Ang Singapore mopataas og pwersa kon gikinahanglan alang sa depensa sa Singapore ug ibutang kini sa pagbuot sa Gobyerno sa Malaysia sa mga panahon sa nasudnong panginahanglan. Ang palisiya alang sa depensa ug eksternal nga depensa hisgutan sa usa ka Konseho sa mga Ministro gikan sa duha ka habig ug ang Punong Ministro sa Malaysia ang adunay boto kung adunay dili pag-uyon. Labaw sa tanan, ang kita sa buhis sa Singapore ipadala ngadto sa gobyerno federal. Apan, mawad-an kini sa representasyon sa lehislatura sa [[Malaysian Parliament|Parlamento sa Malaysia]]. Kini nakapukaw ug dakong pagsupak, labi na gikan ni [[Lee Kuan Yew]], kinsa nangatarungan kang [[Tunku Abdul Rahman]] nga "ang Singapore dili mahimong kolonya sa Malaysia", nga naggamit sa prinsipyo nga [[No taxation without representation|walay pagbuhis kung walay representasyon]]. Misupak usab ang mga awtoridad sa Britanya sa sugyot, nahadlok nga ang usa ka natunaw nga istruktura sa pederal mahimong magpahinabog kawalay kalig-on sa panahon nga taas ang tensyon sa rehiyon tungod sa ''[[Konfrontasi]]'' sa [[Indonesia]].<ref>{{cite web|author1=[[Janadas Devan]]|title=Singapore could have become 'one country, two systems' within Malaysia, not sovereign country|url=https://www.straitstimes.com/opinion/singapore-could-have-become-one-country-two-systems-within-malaysia-not-sovereign-country|website=The Straits Times|access-date=5 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241224130147/https://www.straitstimes.com/opinion/singapore-could-have-become-one-country-two-systems-within-malaysia-not-sovereign-country|archive-date=24 December 2024|language=en|date=28 January 2015}}</ref> == Mga Reperensya == emwzoeyzusikyq6d4rgayp21bh2uten 37025914 37025912 2026-08-14T06:02:34Z MaridelCPH 147172 nagbutang ug Kabilin 37025914 wikitext text/x-wiki [[Payl:ST10August1965.jpg|thumb| "Wala na ang Singapore." Ang ulohang balita sa panid 1 sa mantalaang ''The Straits Times'' niadtong Agosto 10, 1965.]] Ang '''Kasabutan sa Kagawasan sa Singapore niadtong 1965''' usa ka hinungdanon nga kasabutan nga gipirmahan tali sa mga gobyerno sa [[Malaysiya|Malaysia]] ug [[Singgapura|Singapore]] niadtong ika-7 sa Agosto 1965. Naghatag kini sa legal ug konstitusyonal nga gambalay alang sa porma nga pagbulag sa Singapore gikan sa Malaysia, diin kini mihunong na sa pagkahimong kabahin nga estado ug misagop sa estado isip usa ka independente ug soberanong nasud. Ang mga termino sa kasabutan naglangkob sa usa ka Proklamasyon nga ipagawas ni Punong Ministro sa Malaysia nga si Tunku Abdul Rahman, samtang usa ka lahi nga Proklamasyon sa Singapore ang gihatag ni Punong Ministro sa Singapore nga si Lee Kuan Yew. Apil usab niini ang usa ka draft para sa Konstitusyon ug Malaysia (Singapore Amendment) Act 1965, usa ka amendment sa konstitusyon nga ipasa sa Parlamento sa Malaysia aron ibulag ang Singapore gikan sa Malaysia. Subay niining kasabutan, ang Singapore hingpit nga gibulag gikan sa Malaysia sugod niadtong Agosto 9, 1965, sa ingon naghimo sa [[Malaysia Agreement|Kasabutan sa Malaysia]] nga dili magamit kung kini may kalabotan sa Singapore. Sunod niini, ang Singapore miuyon sa pagkamiyembro sa [[Singapore and the United Nations|United Nations]] niadtong Septiyembre 20, 1965, human sa usa ka resolusyon sa General Assembly nga giuyonan sa tanan.<ref>{{cite web|title=(Chapter VII) Practices Relative to Recommendations to the General Assembly Regarding the Admission of New Members|url=https://www.un.org/en/sc/repertoire/64-65/64-65_07.pdf|website=un.org|publisher=[[United Nations]]|access-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20090809173705/https://www.un.org/en/sc/repertoire/64-65/64-65_07.pdf|archive-date=9 August 2009|location=[[Headquarters of the United Nations]]|date=20 September 1965}}</ref> Ang [[Singapore Act 1966]], nga gipasar sa [[Parliament of the United Kingdom|Parlamento sa United Kingdom]] paglabay sa usa ka tuig, naghatag ug statutory recognition sa kasabutan ug midawat sa Singapore ngadto sa [[Commonwealth of Nations]] nga adunay retrospective effect gikan sa petsa sa kagawasan.<ref>{{cite web|title=Singapore Act 1966 (1966 C 29)|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/29/pdfs/ukpga_19660029_en.pdf|website=legislation.gov.uk|publisher=[[Parliament of the United Kingdom]]|access-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20101218014329/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/29/pdfs/ukpga_19660029_en.pdf|archive-date=18 December 2010|location=London|language=English|date=9 August 1966}}</ref> == Kaagi == Nakab-ot sa Singapore ang soberanya niadtong Hunyo 3, 1959 gikan sa [[Hiniusang Gingharian|United Kingdom]], nga nahimong usa ka kaugalingong gobyerno nga adunay hingpit nga internal nga awtonomiya. Bisan pa man, ang kontrol sa mga kalihokan sa gawas niini nagpabilin nga anaa sa administrasyong kolonyal sa Britanya, nga nagpakita sa usa ka konstitusyonal nga kahikayan nga susama sa [[Irish Free State]] . Tali sa 1959 ug 1963, ang Singapore naglihok isip usa ka ''[[de facto]]'' nga estado sa tanang domestikong mga butang. Niadtong Septiyembre 16, 1963, ang [[Proclamation of Malaysia|Proklamasyon sa Malaysia]] giproklamar, nga nagpasabot sa pagkaporma sa usa ka bag-ong pederasyon nga naglangkob sa upat ka mga teritoryo: ang [[Federation of Malaya|Pederasyon sa Malaya]], [[North Borneo]] (karon Sabah), [[Crown Colony of Sarawak|Sarawak]] ug [[Crown Colony of Singapore|Singapore]] . Niining panahona, ang Sarawak, Sabah ug Singapore pulos [[Self-governing colonies|mga kolonya nga nagdumala sa kaugalingon]], ug sa pag-apil sa pederasyon, ang Singapore nahimong usa ka [[Autonomous state|autonomous nga estado]], nga susama sa duha pa ka entidad sa Borneo. Sa wala pa ang katapusang kasabotan, usa ka alternatibong modelo sa konstitusyon sa porma sa usa ka mas luag [[Confederation|nga kompederasyon]] ang gisugyot. Ubos niining laraw, ang Singapore mobalik sa estado sa pagdumala sa kaugalingon nga natagamtaman niini tali sa 1959 ug 1963, apan sulod sa mas lapad nga balangkas sa Malaysia. Ang Singapore mopataas og pwersa kon gikinahanglan alang sa depensa sa Singapore ug ibutang kini sa pagbuot sa Gobyerno sa Malaysia sa mga panahon sa nasudnong panginahanglan. Ang palisiya alang sa depensa ug eksternal nga depensa hisgutan sa usa ka Konseho sa mga Ministro gikan sa duha ka habig ug ang Punong Ministro sa Malaysia ang adunay boto kung adunay dili pag-uyon. Labaw sa tanan, ang kita sa buhis sa Singapore ipadala ngadto sa gobyerno federal. Apan, mawad-an kini sa representasyon sa lehislatura sa [[Malaysian Parliament|Parlamento sa Malaysia]]. Kini nakapukaw ug dakong pagsupak, labi na gikan ni [[Lee Kuan Yew]], kinsa nangatarungan kang [[Tunku Abdul Rahman]] nga "ang Singapore dili mahimong kolonya sa Malaysia", nga naggamit sa prinsipyo nga [[No taxation without representation|walay pagbuhis kung walay representasyon]]. Misupak usab ang mga awtoridad sa Britanya sa sugyot, nahadlok nga ang usa ka natunaw nga istruktura sa pederal mahimong magpahinabog kawalay kalig-on sa panahon nga taas ang tensyon sa rehiyon tungod sa ''[[Konfrontasi]]'' sa [[Indonesia]].<ref>{{cite web|author1=[[Janadas Devan]]|title=Singapore could have become 'one country, two systems' within Malaysia, not sovereign country|url=https://www.straitstimes.com/opinion/singapore-could-have-become-one-country-two-systems-within-malaysia-not-sovereign-country|website=The Straits Times|access-date=5 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241224130147/https://www.straitstimes.com/opinion/singapore-could-have-become-one-country-two-systems-within-malaysia-not-sovereign-country|archive-date=24 December 2024|language=en|date=28 January 2015}}</ref> ==== Kabilin ==== Ang mubo nga panaghiusa sa ngadto-ngadto mapamatud-an nga walay kasiguroan tungod sa panagtagbo sa mga hinungdan, labi na ang lawom nga mga kalainan sa politika ug ekonomiya. Nagpadayon kini sulod lang sa 1 ka tuig, 10 ka bulan ug 24 ka adlaw sa wala pa mapatuman ang mga termino sa kasabutan niadtong Agosto 9, 1965.<ref>Milne, R. S. (1 March 1966). "Singapore's Exit from Malaysia; the Consequences of Ambiguity". ''Asian Survey''. '''6''' (3). University of California Press: 175–184. doi:10.2307/2642221. JSTOR&#x20;2642221. Retrieved 8 May 2024.</ref> Sa kasukwahi, [[Sarawak|ang Sarawak]] ug [[Sabah (estado)|Sabah]] nagpabilin nga kabahin sa Malaysia. Ang pagbulag giplano sa tago tali sa mga gobyerno sa Singapore ug Malaysia: bisan pa, ang publiko sa Singapore [[State of Singapore (Malaysia)#Separation narrative|gipatuo nga]] ang buhat kalit ug gihimo sa bahin sa Malaysia. Kini nga istorya nagpadayon sa Singapore sulod sa mga dekada hangtod sa deklasipikasyon ug pagpagawas sa publiko sa [[Albatross file|file sa Albatross]] niadtong 2023.<ref name="AF23">{{cite news|last=Lim|first=Edmund|date=27 March 2023|title=Commentary: What the Release of Goh Keng Swee's Albatross File Means for Singaporeans|url=https://www.channelnewsasia.com/today/voices/commentary-what-release-goh-keng-swees-albatross-file-means-singaporeans-4867836|archive-url=https://web.archive.org/web/20250723024220/https://www.channelnewsasia.com/today/voices/commentary-what-release-goh-keng-swees-albatross-file-means-singaporeans-4867836|archive-date=23 July 2025|access-date=6 August 2025|publisher=[[Mediacorp]] [[Channel News Asia]]}}</ref> == Mga Reperensya == shw8ih9zvojnj1un7sr5xu098hm8k02 37025915 37025914 2026-08-14T06:03:24Z MaridelCPH 147172 nagbutang ug pagtan-aw 37025915 wikitext text/x-wiki [[Payl:ST10August1965.jpg|thumb| "Wala na ang Singapore." Ang ulohang balita sa panid 1 sa mantalaang ''The Straits Times'' niadtong Agosto 10, 1965.]] Ang '''Kasabutan sa Kagawasan sa Singapore niadtong 1965''' usa ka hinungdanon nga kasabutan nga gipirmahan tali sa mga gobyerno sa [[Malaysiya|Malaysia]] ug [[Singgapura|Singapore]] niadtong ika-7 sa Agosto 1965. Naghatag kini sa legal ug konstitusyonal nga gambalay alang sa porma nga pagbulag sa Singapore gikan sa Malaysia, diin kini mihunong na sa pagkahimong kabahin nga estado ug misagop sa estado isip usa ka independente ug soberanong nasud. Ang mga termino sa kasabutan naglangkob sa usa ka Proklamasyon nga ipagawas ni Punong Ministro sa Malaysia nga si Tunku Abdul Rahman, samtang usa ka lahi nga Proklamasyon sa Singapore ang gihatag ni Punong Ministro sa Singapore nga si Lee Kuan Yew. Apil usab niini ang usa ka draft para sa Konstitusyon ug Malaysia (Singapore Amendment) Act 1965, usa ka amendment sa konstitusyon nga ipasa sa Parlamento sa Malaysia aron ibulag ang Singapore gikan sa Malaysia. Subay niining kasabutan, ang Singapore hingpit nga gibulag gikan sa Malaysia sugod niadtong Agosto 9, 1965, sa ingon naghimo sa [[Malaysia Agreement|Kasabutan sa Malaysia]] nga dili magamit kung kini may kalabotan sa Singapore. Sunod niini, ang Singapore miuyon sa pagkamiyembro sa [[Singapore and the United Nations|United Nations]] niadtong Septiyembre 20, 1965, human sa usa ka resolusyon sa General Assembly nga giuyonan sa tanan.<ref>{{cite web|title=(Chapter VII) Practices Relative to Recommendations to the General Assembly Regarding the Admission of New Members|url=https://www.un.org/en/sc/repertoire/64-65/64-65_07.pdf|website=un.org|publisher=[[United Nations]]|access-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20090809173705/https://www.un.org/en/sc/repertoire/64-65/64-65_07.pdf|archive-date=9 August 2009|location=[[Headquarters of the United Nations]]|date=20 September 1965}}</ref> Ang [[Singapore Act 1966]], nga gipasar sa [[Parliament of the United Kingdom|Parlamento sa United Kingdom]] paglabay sa usa ka tuig, naghatag ug statutory recognition sa kasabutan ug midawat sa Singapore ngadto sa [[Commonwealth of Nations]] nga adunay retrospective effect gikan sa petsa sa kagawasan.<ref>{{cite web|title=Singapore Act 1966 (1966 C 29)|url=http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/29/pdfs/ukpga_19660029_en.pdf|website=legislation.gov.uk|publisher=[[Parliament of the United Kingdom]]|access-date=8 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20101218014329/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1966/29/pdfs/ukpga_19660029_en.pdf|archive-date=18 December 2010|location=London|language=English|date=9 August 1966}}</ref> == Kaagi == Nakab-ot sa Singapore ang soberanya niadtong Hunyo 3, 1959 gikan sa [[Hiniusang Gingharian|United Kingdom]], nga nahimong usa ka kaugalingong gobyerno nga adunay hingpit nga internal nga awtonomiya. Bisan pa man, ang kontrol sa mga kalihokan sa gawas niini nagpabilin nga anaa sa administrasyong kolonyal sa Britanya, nga nagpakita sa usa ka konstitusyonal nga kahikayan nga susama sa [[Irish Free State]] . Tali sa 1959 ug 1963, ang Singapore naglihok isip usa ka ''[[de facto]]'' nga estado sa tanang domestikong mga butang. Niadtong Septiyembre 16, 1963, ang [[Proclamation of Malaysia|Proklamasyon sa Malaysia]] giproklamar, nga nagpasabot sa pagkaporma sa usa ka bag-ong pederasyon nga naglangkob sa upat ka mga teritoryo: ang [[Federation of Malaya|Pederasyon sa Malaya]], [[North Borneo]] (karon Sabah), [[Crown Colony of Sarawak|Sarawak]] ug [[Crown Colony of Singapore|Singapore]] . Niining panahona, ang Sarawak, Sabah ug Singapore pulos [[Self-governing colonies|mga kolonya nga nagdumala sa kaugalingon]], ug sa pag-apil sa pederasyon, ang Singapore nahimong usa ka [[Autonomous state|autonomous nga estado]], nga susama sa duha pa ka entidad sa Borneo. Sa wala pa ang katapusang kasabotan, usa ka alternatibong modelo sa konstitusyon sa porma sa usa ka mas luag [[Confederation|nga kompederasyon]] ang gisugyot. Ubos niining laraw, ang Singapore mobalik sa estado sa pagdumala sa kaugalingon nga natagamtaman niini tali sa 1959 ug 1963, apan sulod sa mas lapad nga balangkas sa Malaysia. Ang Singapore mopataas og pwersa kon gikinahanglan alang sa depensa sa Singapore ug ibutang kini sa pagbuot sa Gobyerno sa Malaysia sa mga panahon sa nasudnong panginahanglan. Ang palisiya alang sa depensa ug eksternal nga depensa hisgutan sa usa ka Konseho sa mga Ministro gikan sa duha ka habig ug ang Punong Ministro sa Malaysia ang adunay boto kung adunay dili pag-uyon. Labaw sa tanan, ang kita sa buhis sa Singapore ipadala ngadto sa gobyerno federal. Apan, mawad-an kini sa representasyon sa lehislatura sa [[Malaysian Parliament|Parlamento sa Malaysia]]. Kini nakapukaw ug dakong pagsupak, labi na gikan ni [[Lee Kuan Yew]], kinsa nangatarungan kang [[Tunku Abdul Rahman]] nga "ang Singapore dili mahimong kolonya sa Malaysia", nga naggamit sa prinsipyo nga [[No taxation without representation|walay pagbuhis kung walay representasyon]]. Misupak usab ang mga awtoridad sa Britanya sa sugyot, nahadlok nga ang usa ka natunaw nga istruktura sa pederal mahimong magpahinabog kawalay kalig-on sa panahon nga taas ang tensyon sa rehiyon tungod sa ''[[Konfrontasi]]'' sa [[Indonesia]].<ref>{{cite web|author1=[[Janadas Devan]]|title=Singapore could have become 'one country, two systems' within Malaysia, not sovereign country|url=https://www.straitstimes.com/opinion/singapore-could-have-become-one-country-two-systems-within-malaysia-not-sovereign-country|website=The Straits Times|access-date=5 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241224130147/https://www.straitstimes.com/opinion/singapore-could-have-become-one-country-two-systems-within-malaysia-not-sovereign-country|archive-date=24 December 2024|language=en|date=28 January 2015}}</ref> ==== Kabilin ==== Ang mubo nga panaghiusa sa ngadto-ngadto mapamatud-an nga walay kasiguroan tungod sa panagtagbo sa mga hinungdan, labi na ang lawom nga mga kalainan sa politika ug ekonomiya. Nagpadayon kini sulod lang sa 1 ka tuig, 10 ka bulan ug 24 ka adlaw sa wala pa mapatuman ang mga termino sa kasabutan niadtong Agosto 9, 1965.<ref>Milne, R. S. (1 March 1966). "Singapore's Exit from Malaysia; the Consequences of Ambiguity". ''Asian Survey''. '''6''' (3). University of California Press: 175–184. doi:10.2307/2642221. JSTOR&#x20;2642221. Retrieved 8 May 2024.</ref> Sa kasukwahi, [[Sarawak|ang Sarawak]] ug [[Sabah (estado)|Sabah]] nagpabilin nga kabahin sa Malaysia. Ang pagbulag giplano sa tago tali sa mga gobyerno sa Singapore ug Malaysia: bisan pa, ang publiko sa Singapore [[State of Singapore (Malaysia)#Separation narrative|gipatuo nga]] ang buhat kalit ug gihimo sa bahin sa Malaysia. Kini nga istorya nagpadayon sa Singapore sulod sa mga dekada hangtod sa deklasipikasyon ug pagpagawas sa publiko sa [[Albatross file|file sa Albatross]] niadtong 2023.<ref name="AF23">{{cite news|last=Lim|first=Edmund|date=27 March 2023|title=Commentary: What the Release of Goh Keng Swee's Albatross File Means for Singaporeans|url=https://www.channelnewsasia.com/today/voices/commentary-what-release-goh-keng-swees-albatross-file-means-singaporeans-4867836|archive-url=https://web.archive.org/web/20250723024220/https://www.channelnewsasia.com/today/voices/commentary-what-release-goh-keng-swees-albatross-file-means-singaporeans-4867836|archive-date=23 July 2025|access-date=6 August 2025|publisher=[[Mediacorp]] [[Channel News Asia]]}}</ref> == Tan-awa usab == * [[Albatross file|File sa Albatross]] * [[Constitution and Malaysia (Singapore Amendment) Act 1965|Konstitusyon ug Malaysia (Singapore Amendment) Act 1965]] * [[Malaysia Act 1963|Balaod sa Malaysia 1963]] * [[Malaysia Agreement|Kasabutan sa Malaysia]] * [[Singapore Act 1966|Balaod sa Singapore 1966]] * [[Succession of states|Pagsunod-sunod sa mga estado]] * [[United Nations General Assembly Resolution 1514 (XV)|Resolusyon 1514 (XV) sa Kinatibuk-ang Asembliya sa Hiniusang Kanasuran]] * [[Vienna Convention on Succession of States in respect of Treaties|Kumbensyon sa Vienna sa Pagpanunod sa mga Estado kalabot sa mga Tratado]] == Mga Reperensya == a7esh9r5w6upokhmz8134r6ysubuvok 0 11355394 37025916 2026-08-14T06:31:59Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368530305|National Water Resources Board]]" 37025916 wikitext text/x-wiki Ang '''National Water Resources Board''' ( '''NWRB''' ) usa ka ahensya sa gobyerno sa Pilipinas nga nagtutuok sa mga kahinguhaan sa tubig ug mainom nga tubig . Aduna Kini adunay mga gimbuhaton sa pagmugna og palisiya, pag-regulate, ug mga gimbuhatong susama sa hudisyal (quasi-judicial). 8o89fq3xrqky78eo8pbz1d9pr8vya7t 37025917 37025916 2026-08-14T06:33:48Z RizaCPH 128040 Description 37025917 wikitext text/x-wiki Ang '''National Water Resources Board''' ( '''NWRB''' ) usa ka ahensya sa gobyerno sa Pilipinas nga nagtutuok sa mga kahinguhaan sa tubig ug mainom nga tubig . Aduna Kini adunay mga gimbuhaton sa pagmugna og palisiya, pag-regulate, ug mga gimbuhatong susama sa hudisyal (quasi-judicial). Ang NWRB usa ka gilakip nga ahensya sa [[Department of Environment and Natural Resources]] nga responsable sa pagsiguro sa pagpahimulos, paggamit, pagpalambo, pagkonserba ug pagpanalipod sa kahinguhaan sa tubig sa nasud, nga nahiuyon sa mga prinsipyo <ref>[http://www.nwrb.gov.ph/Uploads/iwrmplanframework.pdf The Integrated Water Resources Management (IWRM) Plan Framework] {{Webarchive}}, November 2006</ref> sa "Integrated Water Resource Management". Ang NWRB Board gilangkoban sa lima ka mga kalihim sa gabinete, dugang usa ka representante gikan sa akademya ug ang ehekutibong direktor sa NWRB ug gipangulohan sa Kalihim sa Kalihim sa Kalikopan ug Natural nga mga Kapanguhaan. === Kasaysayan === Ang gisundan sa NWRB mao ang '''National Water Resources Council''' (“NWRC”), nga gitukod niadtong 1974 ubos sa Presidential Decree No. 424, o nailhan usab nga “Integrated Reorganization Plan”. Kini giilisan og ngalan ngadto sa NWRB subay sa Executive Order No. 124-A. Ubos sa maong mando, ang NWRB adunay mga buluhaton, lakip sa uban, sa pag-coordinate ug pag-integrate sa mga kalihokan sa pagpalambo sa kahinguhaan sa tubig sa nasud; pagporma og kinatibuk-ang criteria, pamaagi ug mga sumbanan alang sa pagkolekta sa datos, imbestigasyon sa proyekto, pagpormula, disenyo sa pagplano ug pagtimbang-timbang sa kahimoan, ug mga lagda ug regulasyon alang sa pagpahimulos ug labing maayo nga paggamit sa mga kahinguhaan sa tubig; pagrepaso ug pag-apruba sa mga plano ug programa sa pagpalambo sa kahinguhaan sa tubig sa ubang mga ahensya; paghimo og mga survey sa river basin, imbentaryo ug appraisal, ug paghimo og komprehensibo nga mga plano sa pagtipig ug pagkontrol sa tibuok basin aron mapadako ang konserbasyon ug multipurpose nga paggamit sa tubig; ug paghimo og mga hydrologic survey ug pagtukod, pag-operate ug pagmentinar sa mga network sa observation station ug sentralisadong data center sa kahinguhaan sa tubig; ug pagpahigayon ug/o pagpasiugda sa mga espesyal nga pagtuon ug panukiduki uban sa ubang gobyerno o ahensya sa mga may kalabutan nga aspeto sa pagpalambo sa kahinguhaan sa tubig. Ang NWRB mao ang motambag sa [[National Economic and Development Authority (Philippines)|National Economic and Development Authority]] (“NEDA”) sa mga butang nga may kalabotan sa mga proyekto ug programa sa pagpalambo sa kahinguhaan sa tubig. Niadtong 1976, gipasa ang Presidential Decree No. 1067, nga nailhan usab nga [[Water Code of the Philippines]] . Base sa mga prinsipyo nga: (a) “ang tanang tubig iya sa Estado”; ug (b) ang Estado mahimong motugot sa paggamit o pagpalambo sa iyang katubigan pinaagi sa administratibong konsesyon”, ang NWRB gitukod isip usa ka “water resource regulator” nga gitahasan sa pag-regulate ug pagkontrol sa paggamit, pagpahimulos, pagpalambo, pagkonserba ug pagpanalipod sa tanang kahinguhaan sa tubig. Ang piho nga mga gimbuhaton sa NWRB, isip usa ka "Water Resource Regulator",  naglakip sa uban pa, (a) ang pag-isyu og mga permit sa tubig para sa pag-aprobar, ug paggamit sa mga tubig; ug (b) paghusay sa mga lantugi nga may kalabotan sa pag-aprobar, paggamit, pagpahimulos, pagpalambo, pagkontrol ug pagkonserba, ug pagpanalipod sa mga tubig. Niadtong 1977, ang [[Board of Power and Waterworks]] (BPW) giwagtang subay sa Presidential Decree No. 1206. Ang gimbuhaton sa BPW nga napanunod gikan sa [[Public Service Commission (Philippines)|Public Service Commission]] kalabot sa mga sistema sa tubig sa ulahi gibalhin ngadto sa NWRB, nga nagtukod sa NWRB isip usa ka "economic regulator"  sa mga sistema sa tubig. Niadtong 2002, ang pag-apruba sa mga taripa para sa mga water district gibalhin ngadto sa NWRB gikan sa [[Local Water Utilities Administration]] (LWUA), subay sa Executive Order No. 123. Sa samang executive order, ang mga miyembro sa NWRB Board giusab ngadto sa kasamtangang komposisyon niini. === Tan-awa usab === * [[Water supply and sanitation in the Philippines|Suplay sa tubig ug sanitasyon sa Pilipinas]] * [[Water privatization in the Philippines|Pribatisasyon sa tubig sa Pilipinas]] == Mga Reperensya == d3vjoz4e220wcn7bxlrtwywaejppqyk 0 11355395 37025918 2026-08-14T06:41:56Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1366072214|Heavy metal music]]" 37025918 wikitext text/x-wiki [[Payl:Judas_Priest_Retribution_2005_Tour.jpg|alt=The band Judas Priest are onstage at a concert. From left to right are the singer, two electric guitarists, the bass player, and the drummer, who is seated behind a drumkit. The singer is wearing a black trenchcoat with metal studs.|thumb| Si Judas Priest nga nagpasundayag niadtong 2005]] 41lzk9pnwrgggtyrolupomkwutl9p8v 37025919 37025918 2026-08-14T06:47:58Z JoyiCPH 147101 Description 37025919 wikitext text/x-wiki '''Ang heavy metal''' (o yanong '''metal''' ) usa ka [[Music genre|klase]] sa [[rock music]] nga naugmad sa ulahing bahin sa dekada 1960 ug sayong bahin sa dekada 1970, kasagaran sa [[Hiniusang Gingharian|United Kingdom]] ug [[Tinípong Bánsà|Estados Unidos]]. Nga naggikan sa [[blues rock]], [[psychedelic rock]], ug [[acid rock]], ang mga heavy metal band nakaugmad og baga ug dakong tunog nga mailhan sa [[Distortion (music)|distorted]] guitar, taas nga [[guitar solo]], emphatic [[Beat (music)|beats]], ug [[Loudness|kakusog]]. Niadtong 1968, tulo sa labing bantogang mga pioneer sa genre – ang mga banda sa Britanya [[Led Zeppelin|nga Led Zeppelin]], [[Black Sabbath]], ug [[Deep Purple]] – ang natukod. Bisan tuod nakadani silag daghang tumatan-aw, kanunay silang gitamay sa mga kritiko. Daghang Amerikanong banda ang nag-usab sa heavy metal ngadto sa mas sayon nga mga porma atol sa dekada 1970: ang hilaw, bastos nga tunog ug [[shock rock]] nila ni [[Alice Cooper]] ug [[Kiss]] ; ang [[blues]] -rooted rock nila ni [[Aerosmith]] ; ug ang mga flashy guitar lead ug party rock nila ni [[Van Halen]] . <ref>"[https://www.allmusic.com/subgenre/heavy-metal-ma0000002721 Heavy Metal Music Genre Overview] {{Webarchive}}".</ref> Atol sa tunga-tunga sa dekada 1970, [[Judas Priest|si Judas Priest]] mitabang sa pagdasig sa ebolusyon sa genre pinaagi sa pagsalikway sa kadaghanan sa impluwensya niini sa blues, <ref name="Walser 1993, p. 6">Walser (1993), p. 6</ref> <ref>"As much as Sabbath started it, Priest were the ones who took it out of the blues and straight into metal."</ref> samtang [[Motorhead|ang Motörhead]] nagpaila sa usa ka [[punk rock]] sensibility ug usa ka nagkadako nga paghatag gibug-aton sa katulin. Sugod sa ulahing bahin sa dekada 1970, ang mga banda sa [[New wave of British heavy metal|bag-ong wave sa British heavy metal]] sama sa [[Iron Maiden]] ug [[Saxon (band)|Saxon]] misunod sa susamang paagi. Sa katapusan sa dekada, ang mga fans sa heavy metal nailhan nga " [[Heavy metal subculture|metalheads]] " o " [[Headbanging|headbangers]] ". Ang mga liriko sa pipila ka mga genre sa metal nalambigit sa agresyon ug [[matsismo|machismo]], <ref name="fast">Fast (2005), pp. 89–91; Weinstein (2000), pp. 7, 8, 23, 36, 103, 104</ref> usa ka isyu nga usahay misangpot sa mga akusasyon sa misogyny. Atol sa dekada 1980, [[Glam metal|ang glam metal]] nahimong popular sa mga grupo sama sa [[Mötley Crüe]], [[W.A.S.P. (band)|WASP]] ug [[Quiet Riot]] . Samtang, bisan pa, [[Underground music|ang mga underground nga eksena]] nakamugna og lain-laing mas agresibo nga mga estilo: [[Thrash metal|ang thrash metal]] misulod sa mainstream uban sa mga banda sama sa [[Metallica]], [[Slayer]], [[Megadeth]] ug [[Anthrax (American band)|Anthrax]], samtang ang ubang [[Extreme metal|mga extreme subgenre]] sama sa [[death metal]] ug [[black metal]] nahimo - ug nagpabilin nga - [[Subculture|subcultural]] phenomenon. Sukad sa tunga-tunga sa dekada 1990, ang mga sikat nga estilo nagpalapad sa kahulugan sa genre. Apil niini [[Groove metal|ang groove metal]] ug [[nu metal]], ang ulahi niini kanunay nga naglakip sa mga elemento sa [[grunge]] ug [[hip-hop]] . Karon, ang "heavy metal" magamit sa kinatibuk-an isip usa ka payong termino alang sa tanang [[Heavy metal genres|sub-genre]], apan gigamit usab kini sa limitado nga paagi aron magtumong lamang sa mas tradisyonal nga mga estilo. === Mga Kinaiya === Ang heavy metal tradisyonal nga nailhan pinaagi sa kusog, hiwi nga mga gitara, kusganong ritmo, dasok nga tunog sa bass-ug-drum, ug kusgan nga mga vocal. Ang mga subgenre sa heavy metal sa lainlaing paagi nagpasiugda, nag-usab, o nagtangtang sa usa o daghan pa niini nga mga hiyas. Sa usa ka artikulo niadtong 1988, ang kritiko sa ''[[The New York Times]]'' nga [[Jon Pareles|si Jon Pareles]] misulat, "Sa taxonomy sa popular nga musika, ang heavy metal usa ka mayor nga subspecies sa hard-rock—ang lahi nga adunay gamay [[Syncopation|nga syncopation]], gamay nga blues, mas daghang showmanship ug mas daghang brute force." <ref name="JP">Pareles, Jon.</ref> Ang tipikal nga lineup sa banda naglakip sa usa ka drummer, usa ka bassist, usa ka rhythm guitarist, usa ka lead guitarist ug usa ka singer, nga mahimong usa ka instrumentalist o dili. Ang mga instrumento sa keyboard usahay gigamit aron mapalambo ang kahingpitan sa tunog. <ref name="W25">Weinstein (2000), p. 25</ref> Si [[Jon Lord]] sa [[Deep Purple]] mitugtog og usa ka overdriven nga [[Hammond organ]] . Niadtong 1970, migamit [[John Paul Jones (musician)|si John Paul Jones]] og [[Moog synthesizer]] sa ''[[Led Zeppelin III]]'' ; sa dekada 1990, ang mga synthesizer gigamit na sa "halos tanang subgenre sa heavy metal". [[Payl:Judas_Priest_Retribution_2005_Tour.jpg|alt=The band Judas Priest are onstage at a concert. From left to right are the singer, two electric guitarists, the bass player, and the drummer, who is seated behind a drumkit. The singer is wearing a black trenchcoat with metal studs.|thumb| Si Judas Priest nga nagpasundayag niadtong 2005]]Ang electric guitar ug ang kusog sa tunog nga gipasa niini pinaagi sa amplification sa kasaysayan mao ang hinungdanon nga elemento sa heavy metal. <ref name="W23">Weinstein (2000), p. 23</ref> Ang tunog sa heavy metal nga gitara naggikan sa hiniusa nga paggamit sa taas nga volume ug bug-at nga [[Fuzz (electric guitar)|fuzz]] . <ref>Walser, Robert (1993).</ref> Para sa klasiko nga heavy metal nga tono sa gitara, ang mga gitarista nagmintinar sa gain sa kasarangan nga lebel, nga walay sobra nga preamp o pedal distortion, aron mapadayon ang bukas nga mga espasyo ug hangin sa musika; ang guitar amplifier gipakusog aron makamugna og "punch and grind" nga kinaiya. Ang tono sa thrash metal guitar adunay mid-frequency ug [[Dynamic range compression|hugot nga gi-compress]] nga tunog nga adunay daghang bass frequencies. Ang mga solo sa gitara "usa ka importanteng elemento sa heavy metal code"&#x20;... nga nagpasiugda sa kamahinungdanon sa gitara" sa genre. <ref>Weinstein, p. 24</ref> Kadaghanan sa mga kanta sa heavy metal "naglangkob ug labing menos usa ka guitar solo", <ref>Walser, p. 50</ref> nga mao ang "pangunang paagi diin ang heavy metal performer nagpahayag sa iyang birtuosidad". Ang ubang mga eksepsiyon mao ang mga banda [[Nu metal|sa nu metal]] ug [[grindcore]], nga lagmit dili mogamit og mga solo sa gitara. Uban sa mga parte sa rhythm guitar, ang "heavy crunch sound sa heavy metal&#x20;... [gihimo pinaagi sa] [[Palm muting|pag-mute]] sa mga kuwerdas gamit ang kamot nga nagpili ug paggamit og distortion. <ref>{{usurped|[https://web.archive.org/web/20070819035422/http://www.marshallamps.com/images/web%20tuition/lesson4.html "Lesson four- Power chords".]}}</ref> Ang palm muting makamugna og mas hugot ug mas tukma nga tunog ug kini nagpasiugda sa ubos nga bahin. <ref>''Damage Incorporated: Metallica and the Production of Musical Identity''.</ref> Ang pangunang papel sa gitara sa heavy metal sagad mabangga sa tradisyonal nga papel sa bokalista isip "frontman" o bandleader, nga makamugna og tensiyon sa musika samtang ang duha "nag-ilog sa dominasyon" sa espiritu sa "mahigugmaong panag-indigay". <ref name="W252">Weinstein (2000), p. 25</ref> Ang heavy metal "nangayo sa pagpasakop sa tingog" sa kinatibuk-ang tunog sa banda. Nagpakita sa mga gamot sa metal sa counterculture sa dekada 1960, usa ka "klaro nga pagpasundayag sa emosyon" ang gikinahanglan gikan sa mga vocal isip timaan sa pagkatinuod. <ref>Weinstein (2000), p. 26</ref> Ang kritiko nga [[Simon Frith|si Simon Frith]] nag-ingon nga ang "tono sa tingog" sa metal singer mas importante kay sa mga liriko. <ref>Cited in Weinstein (2000), p. 26</ref> Ang prominenteng papel sa bass hinungdanon usab sa tunog sa metal, ug ang interaksyon sa bass ug gitara usa ka sentral nga elemento. Ang bass naghatag sa low-end nga tunog nga importante sa paghimo sa musika nga "bug-at". <ref name="W24">Weinstein (2000), p. 24</ref> Ang bass adunay "mas importante nga papel sa heavy metal kaysa sa bisan unsang ubang genre sa rock". <ref>Weinstein (2009), p. 24</ref> Ang mga metal basslines managlahi kaayo sa pagkakomplikado, gikan sa pagpugong sa ubos nga [[pedal point]] isip pundasyon ngadto sa pagdoble sa komplikadong [[Riff|mga riff]] ug [[Lick (music)|lick]] uban sa lead o rhythm guitars. Ang ubang mga banda naggamit sa bass isip pangunang instrumento, usa ka pamaagi nga gipasikat ni [[Cliff Burton]] sa [[Metallica]] uban sa iyang bug-at nga paghatag og gibug-aton sa mga bass solo ug paggamit sa mga chords samtang nagtugtog sa bass sa sayong bahin sa 1980s. <ref>[http://www.bassplayer.com/article/the-king-metal/Feb-05/164 "Cliff Burton's Legendary Career: The King of Metal Bass".]</ref> [[Lemmy|Si Lemmy]] sa [[Motorhead|Motörhead]] kanunay nga motugtog og overdriven [[Power chord|power chords]] sa iyang mga bass lines. <ref>Wall, Mick.</ref> Ang heavy metal drumming gihubit sa kusog ug makanunayon nga beat nga nagduso sa banda, nga nagsalig sa "trifecta sa katulin, gahum, ug katukma." <ref>Dawson, Michael.</ref> Ang heavy metal drumming "nanginahanglan ug talagsaong paglahutay", ug ang mga drummer kinahanglan nga mopalambo ug "dakong katulin, koordinasyon, ug kahanas."&#x20;... sa pagtugtog sa komplikado nga mga sumbanan" nga gigamit sa heavy metal. <ref name="Berry">Berry and Gianni (2003), p. 85</ref> Usa ka kinaiya nga teknik sa metal drumming mao ang [[cymbal choke]], nga gilangkoban sa pagpukpok sa cymbal ug dayon pagpahilom niini pinaagi sa pagkupot niini gamit ang pikas kamot (o, sa pipila ka mga kaso, sa parehas nga kamot nga nagpukpok), nga nagpatunghag pagbuto sa tunog. Ang setup sa metal drum kasagaran mas dako kay sa gigamit sa ubang mga porma sa rock music. <ref name="W242">Weinstein (2000), p. 24</ref> Ang black metal, death metal ug pipila ka "mainstream metal" nga mga banda "tanan nagsalig sa [[Double bass drumming|double-kicks]] ug [[blast beats]] ". ne1rs7tnaeczsvq194n22j4mlwicb6h 0 11355396 37025920 2026-08-14T06:55:16Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1300391904|Filipino First policy]]" 37025920 wikitext text/x-wiki [[Payl:Carlos_P_Garcia.jpg|thumb| Gipaila ni Presidente [[Carlos P. García|Carlos P. Garcia]] ang palisiyang Filipino First.]] 1ys85ef3cnh8m3q6sf6dr20hs61g2sr 37025921 37025920 2026-08-14T07:01:38Z RizaCPH 128040 Description 37025921 wikitext text/x-wiki '''Filipino Una''' ( Tagalog ) nagtumong sa usa ka [[Government policy|palisiya]] [[Protectionism|sa proteksyonista]] ngadto sa [[ekonomiyanhong nasyonalismo|ekonomikanhong nasyonalista]] nga unang gipaila ug gipatuman sa administrasyon ni kanhi [[Pamuno-Nasod sa Pilipinas|Presidente]] [[Carlos P. García|Carlos P. Garcia]] [[Pilipinas|sa Pilipinas]]. Ubos sa polisiya, ang negosyo nga gipanag-iya sa mga Pilipino gi-prioritize kaysa sa mga langyaw nga katugbang niini, ug ang pagtangkilik sa mga Pilipino sa mga produktong hinimo sa mga Pilipino gipasiugdahan usab. Gawas sa palisiya, si Garcia usa gihapon ka tigpaluyo sa [[Capitalism|kapitalismo]]. === Kasaysayan === ==== Ubos ni Presidente Carlos P. Garcia ==== [[Payl:Carlos_P_Garcia.jpg|thumb| Gipaila ni Presidente [[Carlos P. García|Carlos P. Garcia]] ang palisiyang Filipino First.]]Ang palisiya ni Garcia usa ka tubag sa epekto sa [[Free trade|gawasnon nga pamatigayon]] ug dominasyon sa ekonomiya sa Amerika sa Pilipinas sulod sa mga katuigan human sa [[Ikaduhang Gubat Kalibotanon|Ikaduhang Gubat sa Kalibutan]] . Kini gituyo aron ipasiugda ang mas dakong papel sa mga Pilipino sa ekonomiya sa nasud kon dili aron makontrol kini pinaagi sa pagpasiugda sa "pagtukod og negosyo sa mga Pilipino". Unang gipatuman ni Garcia ang palisiya uban sa pag-isyu sa Resolusyon No. 202 sa National Economic Council niadtong Agosto 28, 1958. Ang polisiya nagmando nga ang mga Pilipino mas hatagan og prayoridad kaysa mga dili Pilipino sa pagdawat [[Foreign-exchange reserves|og langyaw nga kwarta]] . Subay sa polisiya, misaad si Garcia nga ang iyang administrasyon motabang sa mga negosyanteng Pilipino nga makahimo og mga negosyo sa mga industriya nga gidominar sa mga dili Pilipino. Ang palisiya nakadawat og positibong pagdawat gikan sa mga negosyanteng Pilipino, ug adunay mga panawagan nga palapdan ang sakup sa palisiya aron maapil ang ubang mga natad sa katilingban sama sa edukasyon. Apan, nakadawat kini og negatibo nga pagdawat gikan sa [[Ethnic groups in the Philippines#Recent modern immigrants and expatriates|mga langyaw]] ug/o [[Ethnic groups in the Philippines#Historical foreign migrants and intermixed peoples|dili lumad]] nga mga negosyante, labi na ang [[American settlement in the Philippines|mga Amerikano]], [[Intsik]], uban sa ilang mga katugbang [[Chinese Filipino|nga Intsik-Pilipinao]] . [[Chinese Filipino|Ang mga Pilipinong Intsik]] ilabi na nga nag-akusar sa palisiya sa diskriminasyon tungod sa interpretasyon niini kung kinsa ang usa ka "Pilipino" ug mibati nga nahimulag sa palisiya. Gitawag sa oposisyon ang polisiya nga usa ka propaganda sa politika nga gituyo aron makakuha og suporta gikan sa publiko aron masiguro ang pagkapili pag-usab ni Garcia isip Presidente sa sunod nga eleksyon. Gitawag usab sa mga kritiko ang polisiya nga "kontra-langyaw". Si Garcia, isip tubag sa iyang mga kritiko, miingon nga ang iyang palisiya wala gituyo aron pagpalambo sa "eksklusibo" nga mga Pilipino o gituyo nga "kontra-langyaw" ug miingon nga ang Pilipinas dili mosira sa kaugalingon sa [[Foreign capital|langyaw nga kapital]] . Iyang gipasalig nga ang polisiya gituyo aron hatagan og prayoridad ang mga Pilipino kalabot sa pagkontrol sa mga batakang industriya sa nasud ug sa ilang pag-uswag.{{Fact|date=November 2019}} === Konstitusyon sa 1987 === Ang palisiya nga Filipino First mahimong magtumong usab sa usa ka hugpong sa mga probisyon nga makita sa 1987 [[Konstitusyon sa Pilipinas|nga Konstitusyon sa Pilipinas]] nga naghatag sa mga Pilipino og prayoridad sa nasudnong ekonomiya kaysa mga langyaw. ...sa paghatag og mga katungod, pribilehiyo, ug konsesyon nga naglangkob sa nasudnong ekonomiya ug patrimonya, ang Estado maghatag og prayoridad sa mga kwalipikadong Pilipino — Artikulo XII, Konstitusyon sa Pilipinas sa 1987 — Artikulo XII, Konstitusyon sa Pilipinas sa 1987 == Mga Reperensya == cs478y0dzuzvnj2agadjg8jtwo9i380 0 11355397 37025922 2026-08-14T07:07:02Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369268269|2026 Iran war]]" 37025922 wikitext text/x-wiki [[Payl:President_Donald_J._Trump_Welcomes_Israeli_Prime_Minister_Benjamin_Netanyahu_to_the_White_House_(cropped_b).jpg|thumb| Malampusong na-lobby ni Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu ang administrasyong Trump para sa interbensyong militar.]] hp8kgz045vsdpup32w4aa45nwz8q73e 37025923 37025922 2026-08-14T07:25:02Z JoyiCPH 147101 Description 37025923 wikitext text/x-wiki Sukad sa Pebrero 28, 2026, ang [[Tinípong Bánsà|Estados Unidos]] ug [[Israel]] nakiggubat sa [[Iran]] ug [[Axis of Resistance|sa mga kaalyado niini sa rehiyon]] . Miulbo ang panag-away human sa mga airstrike sa US-Israel nga nakapatay [[List of Iranian officials killed during the 2026 Iran war|sa daghang mga opisyal sa Iran]], lakip na ang Supreme Leader nga [[Assassination of Ali Khamenei|si Ali Khamenei]] . Ang mga welga gilunsad taliwala sa nagpadayon nga [[2025–2026 Iran–United States negotiations|negosasyon sa US ug Iran]] bahin sa [[Iran's nuclear program|programa sa nukleyar sa Iran]]. Ang gubat kabahin sa [[Middle Eastern crisis (2023–present)|krisis sa Middle East]] nga gisugdan sa [[Gaza war|gubat sa Gaza]] . Gisundan kini sa [[Gubat Estadounidoanon–Iranon sa 2025|Dose-ka-Adlaw nga Gubat]] ug gisundan sa pinakadako [[2026 United States military buildup in the Middle East|nga pagtukod og militar sa US]] sa rehiyon sukad sa [[2003 invasion of Iraq|pagsulong sa Iraq niadtong 2003]] . [[Rationale for the 2026 Iran war|Ang mga katarungan sa US sa pagsugod sa gubat]] naglakip sa tubag sa [[2026 Iran nga mga masaker|pagpanghimaraot]] sa [[2025–2026 Iranian protests|mga protesta batok sa gobyerno]] sa Iran, pagpugong sa Iran sa pagkuha og armas nukleyar, [[Regime change efforts in the 2026 Iran war|pag-ilis sa rehimen]], ug pagkuha [[Natural gas in Iran|sa mga kahinguhaan sa lana ug gas]] [[Iran's oil|sa Iran]] . Gisalikway [[Reactions to the 2026 Iran war|sa mga kritiko]] kini nga mga katarungan, nga nangatarungan nga ang pag-atake nagsugod sa usa ka [[War of aggression|gubat agresyon]], nga supak sa [[balaod internasyonal|internasyonal nga balaod]]. Human sa [[Mosaic defence strategy|usa ka desentralisadong estratehiya]], ang mga yunit sa Iran mitubag pinaagi sa sunod-sunod nga mga pag-atake sa missile ug drone batok sa Israel, [[Arab League–Iran relations|mga nasod nga Arabo nga kaalyado sa US]], ug [[United States foreign policy in the Middle East|mga base militar sa US sa tibuok rehiyon]], ug pinaagi sa [[2026 Strait of Hormuz crisis|pagbabag sa Strait of Hormuz]] ug pagkahuman [[Iranian sovereignty over the Strait of Hormuz|sa pag-annex sa Strait of Hormuz]] sa ulahing bahin sa Marso. Human sa mga pag-atake sa ilang teritoryo, ang [[Hiniusang Emiratong Arabo|United Arab Emirates]], [[Saudinhong Arabiya|Saudi Arabia]], ug [[Kuwait]] miatake usab sa Iran ug nakig-away batok sa [[Iranian intervention in Iraq (2014–present)|mga kaalyado niini nga dili estado sa Iraq]] . Duha ka adlaw human sa pagpatay kang Khamenei, [[2026 Lebanon war|mibalik ang gubat]] tali sa [[Hezbollah]] ug Israel. Gisugdan sa Israel [[Israeli occupation of Southern Lebanon (2026)|ang pag-okupar sa habagatang Lebanon]] niadtong Marso. Ang gubat miresulta sa [[Casualties of the 2026 Iran war|liboan ka mga sibilyan ug militar nga namatay]] . Ang [[Economic impact of the 2026 Iran war|epekto sa gubat sa ekonomiya]] naglakip sa pinakadakong [[2026 Iran war fuel crisis|pagkabalda sa suplay sa merkado sa lana sa kalibutan]], mga pagkabalda sa industriya sa natural nga gas, abono, abyasyon, ug turismo, ug pagkausab-usab sa merkado sa panalapi. {{Sukad niadtong|2026|06|df=dm}} , ang gasto sa gubat sa US gibanabana nga $113.3 bilyon, samtang ang administrasyong Trump nangayo og $1.5 trilyon para [[United States Department of Defense|sa Pentagon]] sa sunod nga tuig sa panalapi, nga nagtakda og rekord sa modernong paggasto sa militar sa US. Gikondenar sa [[Secretary-general of the United Nations|kalihim-heneral sa Hiniusang Kanasuran]] ug pipila ka mga nasud ang mga pag-atake sa US-Israel, samtang ang [[United Nations Security Council|Konseho sa Seguridad sa Hiniusang Kanasuran]] nagpasa [[United Nations Security Council Resolution 2817|ug resolusyon]] nga nagkondenar sa mga pagbalos nga pag-atake sa Iran sa mga estado sa Gulpo. Usa ka [[2026 Iran war ceasefire|duha ka semana nga hunong-buto]] nga nagsugod niadtong Abril 8 ang naapektuhan human mitubag ang Iran sa [[8 April 2026 Israeli attacks on Lebanon|mga pag-atake sa Israel sa Lebanon]] pinaagi sa pagpadayon sa pagbabag niini. Human sa kapakyasan sa [[Islamabad Talks]] niadtong Abril 12-13, gipatuman sa US [[2026 United States naval blockade of Iran|ang kaugalingon niining naval blockade]] . Usa ka [[Islamabad Memorandum|memorandum aron tapuson ang gubat]] ang gipirmahan niadtong Hunyo 17 sa mga presidente sa US ug Iran, nga nagtangtang sa dual blockade. Misamot pag-usab ang tensyon, apan niadtong Hunyo 28, ang Estados Unidos ug Iran nagkauyon nga undangon ang ilang pagbinayloay og mga pag-atake. Niadtong Hulyo 8, napakyas ang kasabutan sa hunong-buto tali sa US ug Iran human sa mga pag-atake sa duha ka habig. === Mga Ngalan === Ang Kasadpang media kasagarang nagtawag niini nga panagbangi nga gubat sa Iran. Ang unang mga pag-atake sa Iran ginganlan og Operation Epic Fury sa [[Second presidency of Donald Trump|gobyerno sa Estados Unidos]], ug Operation Roaring Lion sa [[Thirty-seventh government of Israel|gobyerno sa Israel]], <ref name="cnn-roaringlion">{{#invoke:cite |news |first=Tal |last=Shalev |date=28 February 2026 |title=Israel Names Operation Against Iran "Roaring Lion" |url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-02-28-26-hnk-intl?post-id=cmm60zpmz001v3b6pkd1t046n |access-date=28 February 2026 |work=[[CNN]] |language=en}}</ref> <ref name="ynet-lion">{{#invoke:cite |news |last=Munitz |first=Shmuel |date=6 March 2026 |title=From Ancient Israel to Modern Iran: The Enduring Symbolism of the Lion |url=https://www.ynetnews.com/culture/article/sk0ujovk11l |access-date=18 March 2026 |work=[[Ynet]] |language=en}}</ref> subay sa ilang codename nga Operation Rising Lion alang sa ilang mga pag-atake sa Iran atol sa [[Gubat Estadounidoanon–Iranon sa 2025|Twelve-Day War]] niadtong Hunyo 2025. Gi-codenamed sa Iran ang ilang tubag. Ang gubat gitawag usab sa pipila ka mga outlet nga "Ikatulong Gubat sa Gulpo" (Gubat III), human sa [[Gulf War|Gubat sa Gulpo]] (1990–1991), ug ang [[Iraq War|Gubat sa Iraq]] (2003–2011), nga gitawag usab nga "Ikaduhang Gubat sa Gulpo" (Gubat II). {{Efn|Multiple sources: <ref>{{cite news |title=The third Gulf war will scar energy markets for a long time yet |url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2026/04/08/the-third-gulf-war-will-scar-energy-markets-for-a-long-time-yet |newspaper=[[The Economist]] |date=8 April 2026 |access-date=28 July 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Hopton |first=Nicholas |title=What next in the Third Gulf War? |url=https://www.newstatesman.com/international-politics/2026/03/what-next-in-the-third-gulf-war |work=[[New Statesman]] |date=23 March 2026 |access-date=28 July 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Stein |first1=Aaron |last2=Salisbury |first2=Emma |last3=Lair |first3=Sam |last4=Petersen |first4=Michael B. |last5=Plopsky |first5=Guy |title=Understanding the Third Gulf War |url=https://www.fpri.org/article/2026/03/fpri-experts-react-understanding-the-third-gulf-war/ |work=[[Foreign Policy Research Institute]] |date=5 March 2026 |access-date=28 July 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Kacowicz |first=Arie M. |title=When and how will the third Gulf War end? |url=https://blogs.timesofisrael.com/when-and-how-will-the-third-gulf-war-end/ |work=[[The Times of Israel]] |date=11 March 2026 |access-date=28 July 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Hopper |first=Timothy |title=The "Third Gulf War" and the collapse of the oil-for-security bargain |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260416-the-third-gulf-war-and-the-collapse-of-the-oil-for-security-bargain/ |work=[[Middle East Monitor]] |date=16 April 2026 |access-date=28 July 2026}}</ref><ref>{{cite web |last1=Shelter-Jones |first1=Phillip |title=Gulf War III Is a Warning About the Effects of a 'Taiwan Straits War I' |url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/gulf-war-iii-warning-about-effects-taiwan-straits-war-i |website=[[Royal United Services Institute]] |date=11 March 2026 |access-date=28 July 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Wintour |first=Patrick |title=From Bush Sr to Trump: the risks, lessons and legacy of US interference in the Middle East |url=https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2026/mar/08/us-interference-middle-east-iraq-iran-conflict-legacy-lessons |date=8 March 2026 |access-date=28 July 2026 |work=[[The Guardian]] |quote=This is the third Gulf war{{nbsp}}...}}</ref>}} Ang media sa estado sa Iran nagtawag sa panagbangi nga "Ikatulong Gipatuman nga Gubat", uban sa [[Iran–Iraq War|Gubat sa Iran–Iraq]] (1980–1988) ug ang Gubat sa Dose ka Adlaw matag usa isip "Una" ug "Ikaduha". Tungod kay ang gubat magsugod sa bulan sa [[Ramadan]], kini usahay gitawag nga "Gubat sa Ramadan". === Kaagi === {{Further|Middle Eastern crisis (2023–present)}} === Ang relasyon sa Iran sa Estados Unidos ug Israel === {{Further|Iran–United States relations|Iran–Israel relations}} Usa ka [[1953 Iranian coup d'état|kudeta nga gisuportahan sa US ug UK niadtong 1953]] ang nagpalagpot sa napili sa demokratikong paagi nga punong ministro sa Iran nga [[Muhëmmëd Musëddik|si Mohammad Mosaddegh]] tungod sa iyang [[Nationalization of the Iranian oil industry|nasyonalisasyon sa industriya sa lana]], nga nagpalig-on sa pagmando ni [[Shah]] [[Mohammad Reza Pahlavi]] . Gipadayon sa Israel ang ilang relasyon sa Iran isip kabahin sa ilang [[Alliance of the periphery|alyansa sa estratehiya sa periphery]] . Ang pagdumot sa awtokratikong pagmando sa Shah misangpot sa [[Iranian Revolution|rebolusyon sa 1979]] diin si Pahlavi napukan ug gipulihan sa usa ka [[Islamic republic|Islamikong republika]]. Giputol sa Iran ang diplomatikong relasyon sa US ug Israel ug gi- [[Iran hostage crisis|hostage ang mga kawani sa embahada sa Amerika]], <ref name="News1828">{{#invoke:cite |news |date=28 February 2026 |title=From 1953 Coup To 2026 Strikes: The Long Road To US-Iran War |url=https://www.news18.com/world/from-1953-coup-to-2026-strikes-the-long-road-to-us-iran-war-ws-l-9935056.html |access-date=4 March 2026 |work=[[News18]]}}</ref> gibuhian sila human sa pagpirma sa [[Algiers Accords (1981)]], diin, lakip sa ubang mga butang, ang US miuyon nga dili na manghilabot sa mga kalihokan sa Iran. Atol sa [[Iran–Iraq War|Gubat sa Iran-Iraq]], [[United States support for Iraq during the Iran–Iraq War|gisuportahan sa Estados Unidos ang Iraq]] . Niadtong 1988, [[USS Samuel B. Roberts (FFG-58)#1988 deployment and mine strike|usa ka barkong iggugubat sa US ang nakaigo sa usa ka minahan sa Iran]], ug ang US mitubag pinaagi sa [[Operation Praying Mantis|pag-atake sa hukbong-dagat sa Iran]] . Pipila ka bulan ang milabay, nasayop ang US sa pagpusil sa usa ka [[Iran Air Flight 655|sibilyan nga eroplano sa Iran]]. Gisugdan sa Iran [[Ballistic missile program of Iran|ang usa ka programa sa ballistic missile]] aron mapugngan [[War of the Cities|ang mga pag-atake sa missile sa Iraq sa mga lungsod sa Iran]] atol sa 1980–88 nga Gubat sa Iran–Iraq ug aron mabawi ang kakulang niini sa usa ka modernong puwersa sa kahanginan tungod sa mga silot. Sugod sa 1985, ang Iran nagsugod sa pag-apil sa [[gubat subsidyaryo|mga proxy conflict]] sa tibuok Middle East. Kining mga proxy nga grupo nahimong kabahin sa impormal nga ' [[Axis of Resistance]] ' nga komitado panguna sa pagbatok sa impluwensya [[Iran–United States relations|sa Amerika]], [[Iran–Israel proxy conflict|Israeli]], [[Iran–Saudi Arabia proxy war|Saudi]], Emirati, ug usahay [[Iran–Turkey proxy conflict|Turko]] sa rehiyon. Niadtong 2002, unang nabutyag ang tago [[Nuclear program of Iran|nga programa sa nukleyar]] sa Iran, ug gihimakak sa Iran nga nangita sila og armas. Niadtong 2003, [[AMAD Project|ang AMAD Project]] sa Iran gihunong human sa [[Ali Khamenei's fatwa against nuclear weapons|fatwa ni Supreme Leader Ali Khamenei batok sa mga armas nukleyar]]. Niadtong 2005, gisugdan sa US ang pagpahamtang [[United States sanctions against Iran|og mga silot nga nagtumong sa programa sa nukleyar sa Iran]], ug niadtong 2006 ang [[United Nations Security Council]] (UNSC) nagpahamtang [[International sanctions against Iran#UN sanctions against Iran|og sunod-sunod nga mga silot batok sa Iran]] . Ang US ug Israel nagpahigayon [[Operation Olympic Games|og kampanya sa cyberwarfare]] batok sa mga pasilidad sa nukleyar sa Iran aron mabalda ang ilang mga operasyon, samtang ang Israel [[Assassinations of Iranian nuclear scientists|mipatay sa pipila ka mga nanguna nga siyentista sa nukleyar sa Iran]]. Ang mga kabalaka sa UNSC bahin sa programa sa nukleyar sa Iran gikan sa 2006 {{Efn|The problems indicated by the UNSC during 2006 in their first [[Resolution (law)|resolution]] were specifically "[[uranium enrichment]]<ref>{{#invoke:cite |web |author=[[UN Security Council]] |date=31 July 2006 |url=https://main.un.org/securitycouncil/en/s/res/1696-%282006%29 |title=S/Res/1696 (2006) |website=[[United Nations]] |quote=Expresses concern at the intentions of Iran's nuclear programme and demands that Iran halt its uranium enrichment programme}}</ref> and reprocessing"<ref>{{#invoke:cite |web |author=[[UN Security Council]] |url=https://docs.un.org/en/s/res/1696%20(2006) |title=Resolution 1696 (2006) |page=2 |website=[[United Nations]] |quote=2. ''Demands'', in this context, that Iran shall suspend all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA}}</ref> in the second resolution of that year; additionally use or attempted use of "[[heavy water]]".<ref>{{#invoke:cite |web |author=[[UN Security Council]] |url=https://docs.un.org/en/s/res/1737%20(2006) |title=Resolution 1737 (2006) |page=2 |website=[[United Nations]] |quote=2. ''Decides'', in this context, that Iran shall without further delay suspend the following proliferation sensitive nuclear activities: (a) all enrichment-related and reprocessing activities, including research and development, to be verified by the IAEA; and (b) work on all heavy water-related projects, including the construction of a research reactor moderated by heavy water, also to be verified by the IAEA;}}</ref>}} misangpot sa multilateral [[Joint Comprehensive Plan of Action]] (JCPOA) tali sa Iran ug sa [[P5+1]] ug sa EU niadtong 2015. Niadtong Enero 2020, gimando ni Presidente [[Donald Trump]] sa US ang [[Assassination of Qasem Soleimani|pagpatay kang Qasem Soleimani]], ang kumander sa [[Quds Force|Iranian Quds Force]] . Human sa [[October 7 attacks|mga pag-atake sa Israel niadtong Oktubre 7]] ug sa pagsugod sa [[Gaza war|gubat sa Gaza]], misamot ang tensyon sa dihang nakig-away ang Israel sa mga militia nga gisuportahan sa Iran sa tibuok Middle East, lakip [[Hamas|ang Hamas]], [[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah]], ug ang [[Red Sea crisis|mga Houthi]] . [[Israeli airstrike on the Iranian consulate in Damascus|Ang mga pag-atake sa Israel sa konsulado sa Iran sa Damascus]] ug ang [[Targeted killing by Israel|mga pagpatay]] kang [[Assassination of Ismail Haniyeh|Ismail Haniyeh]] ug [[2024 Hezbollah headquarters strike|Hassan Nasrallah]] niadtong 2024 gisugat sa mga pag-atake sa Iran sa Israel niadtong [[April 2024 Iranian strikes on Israel|Abril]] ug [[October 2024 Iranian strikes on Israel|Oktubre]]. Niadtong Hunyo 2025, gilunsad sa Israel ang [[Gubat Estadounidoanon–Iranon sa 2025|Napulog Duha ka Adlaw nga Gubat]] pinaagi sa pag-atake sa militar ug mga pasilidad nukleyar sa Iran, nga nakaaghat sa mga kontra-atake sa Iran. Miapil usab ang Estados Unidos sa pagsuporta pinaagi sa [[2025 United States strikes on Iranian nuclear sites|pag-atake sa mga pasilidad nukleyar sa Iran]] atol sa Dose-ka-Adlaw nga Gubat, nga natapos sa [[Twelve-Day War ceasefire|usa ka hunong-buto]]. Sa sayong bahin sa 2026, ang punong ministro sa Israel [[Benjamin Netanyahu|nga si Benjamin Netanyahu]] mi-lobby kang Presidente Donald Trump alang sa usa ka hiniusa nga pag-atake sa militar sa Iran, ilabi na sa pag-target sa mga lider niini. Human sa mga miting sa taas nga lebel niadtong Pebrero, gi-awtorisar ni Trump ang "Operation Epic Fury", uban sa mga report nga nagkutlo [[Israeli intelligence community|sa paniktik sa Israel]] nga gihatag ni Netanyahu isip usa ka mahinungdanong butang sa desisyon. === Programa nukleyar sa Iran === {{Main|Nuclear program of Iran}} Ang pagpayaman sa nukleyar giisip nga usa ka bahin sa mga plano sa nasudnong kalamboan sa Iran sukad sa rehimen ni Shah, sa dihang naugmad ang unang programa sa nukleyar. Gipadayon sa Iran ang programa niini sa nukleyar human sa rebolusyon sa 1979, ug dugay nang gihimakak ang pagpangita og mga armas nukleyar, nga nag-ingon nga ang mga paningkamot niini sa pagpalambo mao ang pagmugna og [[Nuclear power|gahum nukleyar]] alang sa sibilyan nga paggamit. Bisan pa sa pagsunod sa Iran sa JCPOA, [[United States withdrawal from the JCPOA|gibawi ni Trump ang US]] gikan sa kasabutan niadtong 2018, gibalik [[United States sanctions against Iran|ang mga silot]], ug gisagop ang estratehiya nga " [[Maximum pressure campaign|maximum pressure]] ". Gipadayon sa [[Biden administration|administrasyong Biden]] ang kadaghanan niining mga silot, nga dugang nakadaot sa ekonomiya sa Iran. Gipadayon ni Trump ang pamaagi sa "maximum pressure" sa iyang ikaduhang termino. Niadtong Septiyembre 2025, gibalik sa UN [[International sanctions against Iran|ang mga silot sa Iran]] gamit ang [[Snapback mechanism of sanctions against Iran|mekanismo nga "snapback"]], hinungdan sa paghuyang sa [[Iranian rial|kuwarta]], nga miresulta sa pagtaas sa presyo sa mga suplay sa pagkaon sama sa karne, bugas, ug uban pang mga pangunang pagkaon, pag-freeze sa mga kabtangan sa Iran sa gawas sa nasud, pagsuspenso sa mga transaksyon sa armas, ug pagpahamtang og mga silot nga may kalabotan sa [[Ballistic missile program of Iran|programa sa ballistic-missile]] sa nasud. Gitawag [[Secretary of the Treasury|ni Treasury Secretary]] [[Scott Bessent]] ang pagkahugno sa Iranian currency niadtong Disyembre 2025 isip "grand culmination" sa estratehiya. Sa iyang [[2026 State of the Union Address|State of the Union Address]] niadtong Pebrero 2026, giangkon ni Trump nga gisugdan pag-usab sa Iran ang programa niini sa nukleyar ug nagpalambo og mga missile nga makahimo sa pag-igo sa US. Ang mga pangangkon ni Trump supak sa iyang nangaging mga pangangkon nga ang programa sa nukleyar sa Iran "napapas" ug ang mga taho sa paniktik sa US nga ang Iran wala maghatag ug bisan unsang hulga sa US, ug kinahanglan hangtod sa 2035 aron makahimo sa ingon nga mga missile aron mahimo kini. Niadtong Hunyo 12, 2025, nakita sa [[International Atomic Energy Agency]] (IAEA) nga ang Iran [[Gubat Estadounidoanon–Iranon sa 2025|wala motuman]] sa kasabutan sa mga panalipod sa NPT niini sa unang higayon sukad niadtong 2005. <ref name="Murphy">{{Cite news}}</ref> <ref name="nuclearwatchdog">{{Cite news}}</ref> Pipila ka adlaw ang milabay, gitaho nga ang Iran nagtipig og [[highly enriched uranium]] sa usa ka pasilidad sa ilalom sa yuta nga wala madaot sa [[2025 United States strikes on Iranian nuclear sites|mga pagpamomba sa US niadtong 2025.]] <ref>{{#invoke:cite |news |last=Murphy |first=Francois |date=27 February 2026 |title=IAEA Report Says Iran Must Allow Inspections, Points at Isfahan |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-stored-highly-enriched-uranium-underground-site-iaea-report-says-2026-02-27/ |access-date=28 February 2026 |agency=[[Reuters]]}}</ref> Human niini, gibalibaran sa Iran ang IAEA sa pag-access sa mga pasilidad nukleyar nga gibombahan, apan gihatagan og access ang tanang wala maapektuhan nga mga pasilidad. [[Mohammad Eslami|Si Mohammad Eslami]], ang pangulo sa [[Atomic Energy Organization of Iran|Atomic Energy Organization sa Iran]], miingon nga ang Iran dili motugot sa mga inspeksyon sa mga pasilidad nga giatake sa US hangtod nga ang IAEA magtukod og mga lagda alang sa sitwasyon pagkahuman sa gubat, nga nag-insister sa mga kodigo nga protocol alang sa mga pasilidad nga gipanalipdan sa internasyonal nga gipailalom sa mga pag-atake sa militar, ug nga ang IAEA nagkondena sa mga pag-atake. Niadtong Pebrero 2026, gipahibalo sa Iran ang IAEA nga ang normal nga mga panalipod "dili legal nga mapadayon ug dili praktikal," tungod sa mga hulga ug "mga buhat sa agresyon," nga nagbilin sa IAEA nga dili makapamatuod kung gisuspinde ba sa Iran ang pagpayaman o gikumpirma ang kahimtang sa stockpile niini, bisan kung wala kini nakit-an nga ebidensya nga ang Iran nag-armas. Ang mga analista sa UK ug US naghulagway sa estratehiya sa Iran isip [[Nuclear latency|nuclear hedging]] . <ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation journal cs1" id="CITEREFBowenMoran2014">Bowen, Wyn; Moran, Matthew (7 March 2014). [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13523260.2014.884338 "Iran's Nuclear Programme: A Case Study in Hedging?"]. ''Contemporary Security Policy''. '''35''' (1). [[King's College London]]: [[Taylor & Francis]]: <span class="nowrap">26–</span>52. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1080/13523260.2014.884338|10.1080/13523260.2014.884338]]. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/1743-8764 1743-8764]. <q>this assessment is further complicated by Iran's domestic political context, which has engendered an approach that is as much 'hedging by default' as it is 'hedging by design'. This approach allows Tehran to reconcile restraint with domestic consensus on nuclear advancement.</q></cite></ref> Ang ''[[Bulletin of the Atomic Scientists]]'' nag-ingon nga ang Iran naggamit sa programa sa pagpayaman ug mga stockpile sa uranium alang sa pagpahimulos sa internasyonal nga mga negosasyon, ug andam nga palabnawon o i-eksport ang mas taas nga lebel nga enriched uranium baylo sa paghupay sa mga silot ug pagpugong sa mga pag-atake. === Israel ug mga armas nukleyar === === {{Further|Israel and nuclear weapons|Middle East nuclear weapon free zone}} === Ang Israel kay [[Israel and nuclear weapons|kaylap nga gituohan nga adunay mga armas nukleyar]], nga adunay gibanabana nga stockpile tali sa 90 ug 400 nga mga nuclear warhead. {{Refn|There are a wide range of estimates as to the size of the Israeli nuclear arsenal. For a compiled list of estimates, see {{#invoke:cite |book |author=[[Avner Cohen]] |title=The Worst-Kept Secret: Israel's bargain with the Bomb |publisher=Columbia University Press |year=2010 |at=Table 1, p. xxvii and p. 82}}<ref name=HK>{{#invoke:cite |journal |last1=Kristensen |first1=Hans M. |last2=Norris |first2=Robert S. |year=2014 |title=Israeli Nuclear Weapons, 2014 |url=http://bos.sagepub.com/content/70/6/97.full.pdf+html |journal=[[Bulletin of the Atomic Scientists]] |volume=70 |number=6 |pages=97–115 |doi=10.1177/0096340214555409 |bibcode=2014BuAtS..70f..97K |doi-access=free}}</ref><ref name="israelhayom.com">{{#invoke:cite |news |last1=Hirsch |first1=Yoni |date=14 April 2014 |title=Carter Says Israel Has Stockpile of over 300 Nuclear Bombs |url=http://www.israelhayom.com/site/newsletter_article.php?id=16847 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416210127/http://www.israelhayom.com/site/newsletter_article.php?id=16847 |archive-date=16 April 2014 |access-date=19 June 2024 |work=[[Israel Hayom]]}}</ref><ref name=independent-20160916>{{#invoke:cite |news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/colin-powell-leaked-emails-nuclear-weapons-israel-iran-obama-deal-a7311626.html |title=Colin Powell Leaked Emails: Israel Has '200 Nukes All Pointed at Iran', Former US Secretary of State Says |last=Revesz |first=Rachael |newspaper=[[The Independent]] |date=16 September 2016 |access-date=10 May 2018}}</ref><ref>{{#invoke:cite |journal |last=Brower |first=Kenneth S |title=A Propensity for Conflict: Potential Scenarios and Outcomes of War in the Middle East |journal=[[Jane's Intelligence Review]] |type=special report |number=14 |date=February 1997 |pages=14–15}}</ref><ref name="armscontrol.org">{{#invoke:cite |web |title=Nuclear Weapons: Who Has What at a Glance |work=Arms Control Association |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Nuclearweaponswhohaswhat |access-date=24 September 2017}}</ref><ref>{{#invoke:cite |book |title=Israel and the Bomb |place=New York |publisher=[[Columbia University Press]] |last=Cohen |first=Avner |year=1998 |isbn=978-0-231-10482-1 |url=https://archive.org/details/israelbomb00cohe |page=349}}</ref><ref>{{#invoke:cite |web |first=Mohamed |last=ElBaradei |url=http://www.iaea.org/NewsCenter/Transcripts/2004/alahram27072004.html |title=Transcript of the Director General's Interview with Al-Ahram News |author-link=Mohamed ElBaradei |website=[[International Atomic Energy Agency]] |date=27 July 2004 |access-date=3 June 2007}}</ref><ref>''My Promised Land'', by [[Ari Shavit]], (London 2014), page 188</ref><ref>{{#invoke:cite |web |title=Nuclear Weapons |website=FAS |url=https://fas.org/nuke/guide/israel/nuke/index.html |access-date=26 March 2026 |archive-date=7 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101207122117/http://www.fas.org/nuke/guide/israel/nuke/index.html}}</ref><ref name="fas.org">{{#invoke:cite |web |url=https://fas.org/initiative/status-world-nuclear-forces/ |title=Status of World Nuclear Forces |website=Federation Of American Scientists}}</ref>}} Ang Israel mao lamang ang [[List of states with nuclear weapons|nasud nga adunay armas nukleyar]] nga [[Israel and nuclear weapons#Policy|wala opisyal nga miila sa]] kapasidad niini sa mga armas nukleyar. Ang ubang mga eskolar nangatarungan nga ang mga armas nukleyar sa Israel nagdasig sa Iran sa pagpalambo sa kaugalingon nga programa sa nukleyar, nga giisip nga pagmintinar sa balanse sa [[Deterrence theory|pagpugong sa nukleyar]], o hinungdan sa usa ka rehiyonal nga [[Nuclear arms race|lumba sa armas nukleyar]]. Tungod sa mga hulga sa seguridad, gisalikway sa Israel ang mga internasyonal nga panawagan nga modawat sa [[Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons]] o moapil sa mga negosasyon sa usa ka [[Middle East nuclear weapon free zone|nuclear weapon free zone sa Middle East]] . Kini nakapapakyas sa diplomatikong paningkamot sa US ug UK sa maong sona. Gisugyot usab sa mga eskolar nga ang hilom nga pagdawat sa US sa kapabilidad sa mga armas nukleyar sa Israel giisip nga doble nga sukdanan nga nagpahuyang sa diplomatikong kredibilidad niini sa mga negosasyon [[Nonproliferation|sa dili pagdaghan sa armas nukleyar]] sa Middle East. === Pasiuna === [[Payl:President_Donald_J._Trump_Welcomes_Israeli_Prime_Minister_Benjamin_Netanyahu_to_the_White_House_(cropped_b).jpg|thumb| Malampusong na-lobby ni Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu ang administrasyong Trump para sa interbensyong militar.]] === Mga panag-away === {{Further|Timeline of the 2026 Iran war|List of attacks during the 2026 Iran war}} === Unang semana (Pebrero 28 – Marso 6) === {{Further|Assassination of Ali Khamenei|2026 Lebanon war|2026 Minab school attack|2026 Lamerd sports hall attack}} [[Payl:U_S_Forces_Launch_Operation_Epic_Fury_(9542157).jpg|thumb|Pebrero 27: Ang mga eroplano sa US naglingkod sa flight deck sa USS Abraham Lincoln]] [[Payl:President_Donald_J._Trump_on_the_United_States_Military_Major_Combat_Operations_in_Iran.webm|thumb| Pebrero 28: Namulong si Trump sa nasud bahin sa mga welga.]] Sa ika-27{{Nbsp}}Pebrero sa alas 3:38&nbsp;pm [[Eastern Time Zone#Eastern Standard Time|EST]] (11:08&nbsp;pm [[Iran Standard Time|IRST]] ), si Trump, nga nagbiyahe sakay sa [[Air Force One]] paingon sa [[Texas]], nagtugot sa Operation Epic Fury. Ang mga missile, drone, ug [[Israeli Air Force#Current inventory|Israeli fighter jet]] sa US nagsugod sa pag-atake sa Iran pagkasunod adlaw, mga alas 9:45&nbsp;am IRST (1:15&nbsp;am EST). Ang mga welga nahitabo atol sa negosasyon bahin sa programa sa nukleyar sa Iran, ug nadungan sa balaang bulan sa [[Ramadan]] . Ang operasyon ginganlan og Operation Roaring Lion sa Israel. Ang [[Israeli Air Force]] (IAF) miingon nga nakaigo kini og 500 ka mga target militar sa Iran sa pinakadakong combat sortie sa kasaysayan niini. Gitarget usab ang mga barkong pandagat sa Iran. Ang Israel miingon nga migamit kini og sobra sa 1,200&nbsp;mga bomba sa 24&nbsp;mga oras. Estados Unidos{{Nbsp}}Ang mga welga gihimo sa mga eroplano nga nakabase sa Middle East ug gikan sa mga aircraft carrier. Ang inisyal nga mga pag-atake nakapatay sa supreme leader sa Iran nga si Ali Khamenei ug [[List of Iranian officials killed during the 2026 Iran war|uban pang mga taas nga opisyal sa Iran]], ug gatusan ka mga Iranian ang namatay o nasamdan. Ang [[Iranian Red Crescent]] miingon nga 24 ka probinsya ang naapektuhan. Ang mga welga giubanan sa mga cyberattack sa imprastraktura, media, ug mga app sa telepono sa Iran, uban ang mga mensahe nga nanawagan sa mga Iranian nga moalsa batok sa ilang gobyerno. Ang mga pag-atake sa cyber miresulta sa halos hingpit nga pagkawala sa internet sa Iran, nga milungtad og kapin sa 60 ka tuig.{{Nbsp}}mga oras nga ang koneksyon mikunhod ngadto sa 1%{{Nbsp}}sa normal nga lebel, nga makabalda sa komunikasyon sa gobyerno, media sa estado, ug mga serbisyo publiko. [[2026 Internet blackout in Iran|Gidili sa Iran ang pag-access sa internet]], nga nagtugot lamang sa pag-access sa mga tiggamit nga giaprobahan sa gobyerno hangtod sa Mayo 26. Niadtong 28{{Nbsp}}Niadtong Pebrero, nagpagawas si Trump og pahayag nga nag-ingon nga ang katuyoan sa mga welga mao ang [[Regime change|pag-ilis sa rehimen]], nga naghisgot sa suporta sa Iran alang sa mga dili-estado nga aktor sama sa [[Hamas]] ug [[Hezbollah]], [[Human rights in Iran|pagpatay sa mga nagprotesta]], mga singgit nga " [[Death to America|Kamatayon sa Amerika]] ", ug giingong kasaysayan sa pag-atake sa mga sibilyan ug sundalo sa US, ingon man ang [[Iran hostage crisis|krisis sa hostage sa Iran]]. Si Trump ug [[Benjamin Netanyahu]] nagpasidaan sa posibleng hulga sa mga armas nukleyar sa Iran ug nanawagan sa mga Iranian nga ipukan ang ilang gobyerno. Gitawag sa ministro sa depensa sa Israel [[Israel Katz|nga si Israel Katz]] ang mga pag-atake nga usa ka "pre-emptive attack" nga gituyo aron "mawala ang mga hulga sa...Israel". Gipanghimakak sa Iran nga tuyo niini nga atakehon ang US. 9q8i7eiifquzsq5ywylljz1ku88f8eb 0 11355398 37025924 2026-08-14T07:33:10Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368847295|Neolithic]]" 37025924 wikitext text/x-wiki [[Payl:Irish_National_heritage_Park_Ferrycarrig_-_geograph.org.uk_-_3358912.jpg|thumb| Pagtukod pag-usab sa usa ka Neolithic farmstead, Irish National Heritage Park . Nakita sa Neolitiko ang pag-imbento sa agrikultura .]] jx2chnrwui6iq9hr4675zagmh9qdtpc 37025925 37025924 2026-08-14T07:54:12Z JoyiCPH 147101 Description 37025925 wikitext text/x-wiki [[Payl:Irish_National_heritage_Park_Ferrycarrig_-_geograph.org.uk_-_3358912.jpg|thumb| Pagtukod pag-usab sa usa ka Neolithic farmstead, Irish National Heritage Park . Nakita sa Neolitiko ang pag-imbento sa agrikultura .]]Ang '''Neolitiko''' (gikan sa [[Ancient Greek|Greek]] {{Lang|grc|νέος}} {{Transl|grc|néos}} 'new' and {{Lang|grc|λίθος}} {{Transl|grc|líthos}} 'bato'), o '''Bag-ong Panahon sa Bato''', usa ka [[Archaeological period|arkeolohikanhong panahon]], ang kataposang dibisyon sa [[Stone Age|Panahon sa Bato]] sa [[Asya]], [[Uropa|Europa]] ug [[Aprika]] ( {{Circa|10,000 BC}} hangtod c.&#x20;2,000 BC). Nasaksihan niini ang [[Neolithic Revolution]], usa ka halapad nga hugpong sa mga kalamboan nga daw mitumaw nga independente sa daghang mga bahin sa kalibutan. Kining "Neolithic package" naglakip sa [[History of agriculture|pagpaila sa pagpanguma]], [[Domestication of animals|pag-amuma sa mga hayop]], ug pagbag-o gikan sa estilo sa kinabuhi [[Hunter-gatherer|sa mangangayam-tigpanguha]] ngadto sa [[Sedentism|pagpuyo]] . Ang terminong 'Neolithic' gimugna ni [[John Lubbock, 1st Baron Avebury|John Lubbock]] niadtong 1865 isip usa ka pagpino sa [[Three-age system|sistema sa tulo ka panahon]] . <ref>{{Cite OED|Neolithic}}</ref> Ang '''Neolitiko''' (gikan sa [[Ancient Greek|Greek]] {{Lang|grc|νέος}} {{Transl|grc|néos}} 'new' and {{Lang|grc|λίθος}} {{Transl|grc|líthos}} 'bato'), o '''Bag-ong Panahon sa Bato''', usa ka [[Archaeological period|arkeolohikanhong panahon]], ang kataposang dibisyon sa [[Stone Age|Panahon sa Bato]] sa [[Asya]], [[Uropa|Europa]] ug [[Aprika]] ( {{Circa|10,000 BC}} hangtod c.&#x20;2,000 BC). Nasaksihan niini ang [[Neolithic Revolution]], usa ka halapad nga hugpong sa mga kalamboan nga daw mitumaw nga independente sa daghang mga bahin sa kalibutan. Kining "Neolithic package" naglakip sa [[History of agriculture|pagpaila sa pagpanguma]], [[Domestication of animals|pag-amuma sa mga hayop]], ug pagbag-o gikan sa estilo sa kinabuhi [[Hunter-gatherer|sa mangangayam-tigpanguha]] ngadto sa [[Sedentism|pagpuyo]] . Ang terminong 'Neolithic' gimugna ni [[John Lubbock, 1st Baron Avebury|John Lubbock]] niadtong 1865 isip usa ka pagpino sa [[Three-age system|sistema sa tulo ka panahon]] . <ref>{{Cite OED|Neolithic}}</ref> Nagsugod ang Neolitiko mga 12,000 ka tuig ang milabay, sa dihang mitungha ang pagpanguma sa [[Epipalaeolithic]] [[kasadpang Asya|West Asia]] ug [[Mesopotamya|Mesopotamia]], ug sa ulahi sa ubang bahin sa kalibutan. Nagpadayon kini sa Kasadpang Asya hangtod sa transisyonal nga panahon sa [[Chalcolithic]] (Panahon sa Tumbaga) gikan sa mga 6,500 ka tuig ang milabay (4500 BC), nga gimarkahan sa pag-uswag sa [[Metallurgy|metalurhiya]], nga misangpot sa [[Bronze Age|Panahon sa Bronse]] ug [[Iron Age|Panahon sa Puthaw]]. Sa ubang mga dapit, ang Neolithic misunod sa [[Mesolithic]] (Tunga-tungang Panahon sa Bato) ug milungtad hangtod sa ulahi. Sa [[karaang Ehipto]], ang Neolitiko milungtad hangtod sa [[Protodynastic Period of Egypt|panahon sa Protodynastic]], {{Circa}} 3150 BC. Sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|Tsina]], kini milungtad hangtod sa mga 2000 BC uban sa pag-usbaw sa [[Erlitou culture|kultura sa Erlitou]] [[Dinastiyang Shang|sa wala pa ang Shang]], <ref>{{Cite book}}</ref> sama sa nahitabo sa [[Eskandinabya|Scandinavia]] . <ref>[https://www.britannica.com/event/Stone-Age Encyclopedia Britannica, "Stone Age"]</ref> === Sinugdanan === [[Payl:Centres_of_origin_and_spread_of_agriculture.svg|right|thumb|Gibana-bana nga mga sentro sa gigikanan sa agrikultura sa [[Neolithic Revolution]] ug ang pagkaylap niini sa prehistory: ang Fertile Crescent (12,000&#x20;[[Before Present|BP]] ), ang suba sa Yangtze ug mga basin sa Yellow River (9,000&#x20;BP) ug ang Kabukiran sa New Guinea (9,000–6,000&#x20;BP), Sentral Mehiko (5,000–4,000&#x20;BP), Amihanang Habagatang Amerika (5,000–4,000&#x20;BP), sub-Saharan Africa (5,000–4,000&#x20;BP, wala mahibal-i ang eksaktong lokasyon), sidlakang Amihanang Amerika (4,000–3,000&#x20;(BP). <ref name="DiamondandBellwood2003">{{Cite journal}}</ref>]] Subay sa [[ASPRO chronology|kronolohiya sa ASPRO]], ang Neolithic nagsugod mga 10,200 BC sa [[Levant]], nga naggikan sa [[Natufian culture|kulturang Natufian]], sa dihang ang nanguna nga paggamit sa ihalas nga [[Cereal|mga cereal]] nahimong sayo nga [[Agrikultura|pagpanguma]] . Ang panahon sa Natufian o "proto-Neolithic" milungtad gikan sa 12,500 hangtod 9,500 BC, ug gituohan nga nagsapaw sa Pre-Pottery Neolithic A (PPNA) nga 10,200–8800.&#x20;BC. Tungod kay ang mga Natufian nahimong nagsalig sa ihalas nga mga sereales sa ilang pagkaon, ug nagsugod na ang usa ka [[Sedentism|dili aktibo]] nga paagi sa kinabuhi taliwala kanila, ang mga pagbag-o sa klima nga nalangkit sa mga [[Younger Dryas]] (mga 10,000 BC) gituohan nga nagpugos sa mga tawo sa pagpalambo sa pagpanguma. Ang mga unang tanom sa [[Fertile Crescent]] mao ang [[trigo]], [[Lens culinaris|lentil]], [[Pisum sativum|gisantes]], [[Garbanzo|chickpea]], [[Vicia ervilia|bitter vetch]], ug [[Linum usitatissimum|flax]] . Lakip sa ubang mga pangunang tanom nga gipamuhi mao ang [[Rice|humay]] ug [[Millet|dawa]] . Ang mga tanom kasagarang gipamuhi sa usa lang ka lokasyon ug ang mga katigulangan nga ihalas nga mga espisye makita gihapon. Ang pagpanguma sa sayong panahon sa Neolitiko limitado sa gamay nga hanay sa mga tanom, ihalas man o binuhing hayop, nga naglakip sa [[Triticum monococcum|einkorn nga trigo]], [[Millet|dawa]] ug [[Triticum spelta|spelt]], ug ang pag-atiman sa [[Origin of the domestic dog|mga iro]] . Pag-abot sa mga 8000 BC, naglakip kini sa mga binuhing [[Ovis aries|karnero]] ug [[Capra hircus|kanding]], [[Bos taurus|baka]] ug [[baboy]]. Dili tanan niining mga elemento sa kultura nga kinaiya sa Neolithic nagpakita bisan asa sa parehas nga han-ay: ang labing una nga mga katilingban sa pagpanguma sa [[Ancient Near East|Kasadpang Asya]] wala mogamit og mga kolon. Sa ubang mga bahin sa kalibutan, sama sa [[Prehistoric North Africa|Africa]], [[South Asian Stone Age|South Asia]] ug [[List of Neolithic cultures of China|Southeast Asia]], ang independente nga mga panghitabo sa domestication misangpot sa ilang kaugalingon nga rehiyonal nga talagsaon nga mga kultura sa Neolithic, nga mitumaw nga hingpit nga independente sa mga naa sa [[Uropa|Europe]] ug [[kasadpang Asya|Southwest Asia]] . [[Jōmon period|Ang unang mga katilingban sa Hapon]] ug uban pang kultura [[Sidlakang Asya|sa Sidlakang Asya]] migamit ug mga kolon ''sa wala pa'' molambo ang agrikultura. c5jbhub3cpjpb9rmgt88g4tbb2wl7ne 0 11355399 37025926 2026-08-14T07:56:44Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1362317002|Geothermal power in the Philippines]]" 37025926 wikitext text/x-wiki [[Payl:Puhagan_geothermal_plant.jpg|right|thumb| Planta sa kuryente nga geothermal sa [[Valencia, Negros Oriental]]]] s31xepyx8a3mog0sdkfjxk0txz1kb9p 37025928 37025926 2026-08-14T08:06:35Z JoyiCPH 147101 Description 37025928 wikitext text/x-wiki [[Payl:Puhagan_geothermal_plant.jpg|right|thumb| Planta sa kuryente nga geothermal sa [[Valencia, Negros Oriental]]]]'''Ang geothermal power sa Pilipinas''' mao ang ikaduhang pinakadakong tinubdan sa renewable energy sa nasod, ug ang ikalima nga pinakadakong tinubdan sa enerhiya sa kinatibuk-an. Sa mga tinubdan sa renewable energy, ikaduha kini sa hydroelectric power, bisan pa nga ang duha ka tinubdan nalabwan sa gidaghanon sa enerhiya nga gikuha gikan sa karbon, lana, ug natural gas sa maong han-ay. Ang Pilipinas usa sa mga nanguna nga prodyuser sa geothermal power sa kalibutan, tungod sa lokasyon niini daplin sa [[Ring of Fire]] zone sa mga bulkan sa Pasipiko. Ang Geothermal Education Office ug usa ka artikulo niadtong 1980 nga giulohan og "The Philippines geothermal success story" ni Rudolph J. Birsic nga gipatik sa journal nga Geothermal Energy nag-ingon nga ang talagsaong [[Geothermal energy|geothermal resources]] sa [[Pilipinas]] . <ref>[http://geothermal.marin.org/map/phil.html Geothermal Education Office - The Philippines]</ref> <ref name="GEO">Birsic, R.J. [http://adsabs.harvard.edu/abs/1980G§eoE....8...35B The Philippines geothermal success story] ''Geothermal Energy'' (vol. 8, Aug.-Sept. 1980, p. 35-44)</ref> Atol sa World Geothermal Congress nga gipahigayon niadtong 2000 sa [[Beppu|Beppu, Ōita]] Prefecture sa Japan, gitaho nga ang Pilipinas mao ang pinakadakong konsumidor sa kuryente gikan sa geothermal sources ug gipasiugda ang potensyal nga papel sa geothermal energy sa mga nag-uswag nga nasud. Sumala sa usa ka pagtuon sa Bertani niadtong 2015, ang Pilipinas ikaduha sa [[Geothermal energy in the United States|Estados Unidos]] sa tibuok kalibutan sa pagprodyus og geothermal energy. Ang pagtuon nag-ingon nga sa 2015, ang US adunay kapasidad nga 3450 megawatts gikan sa geothermal power, samtang ang Pilipinas adunay kapasidad nga 1870 megawatts. Gisundan dayon ang Pilipinas sa Indonesia, nga adunay 1340 MWe. Ang unang mga estadistika gikan sa Institute for Green Resources and Environment nag-ingon nga ang geothermal energy sa Pilipinas naghatag og 16% sa kuryente sa nasud. Pag-abot sa 2005, ang geothermal energy nagkantidad og 17.5% sa produksiyon sa kuryente sa nasud. Ang mas bag-ong estadistika gikan sa IGA nagpakita nga ang hiniusa nga enerhiya gikan sa unom ka geothermal fields sa nasud, nga nahimutang sa mga isla sa [[Luzon]], [[Leyte (pulo)|Leyte]], [[Negros]] ug [[Mindanao]], nagkantidad gihapon og gibana-bana nga 17% sa pagmugna og kuryente sa nasud. Niadtong Septiyembre 2025, ang National Geothermal Association of the Philippines (NGAP) nagpahibalo sa ika-6 nga International Geothermal Conference nga nagtumong sa pagpalambo sa malungtarong geothermal energy development. === Mga planta sa kuryente nga geothermal sa Pilipinas === Ang isla sa Leyte mao ang dapit diin nagsugod ang operasyon sa unang geothermal power plant, usa ka 3 megawatt wellhead unit, niadtong Hulyo 1977. <ref name="GEO2">Birsic, R.J. [http://adsabs.harvard.edu/abs/1980G§eoE....8...35B The Philippines geothermal success story] ''Geothermal Energy'' (vol. 8, Aug.-Sept. 1980, p. 35-44)</ref> Ang mas dagkong komersyal nga produksiyon sa geothermal power nagsugod niadtong 1979 uban sa pag-komisyon sa usa ka 110-megawatt nga planta sa Tiwi field sa probinsya sa Albay. Ang mga numero sa IGA <ref>http://www.geothermal-energy.org/216,welcome_to_our_page_with_data_for_philippines.html {{Dead link}}</ref> hangtod sa Disyembre 2009 nagpakita nga ang na-install nga kapasidad sa geothermal sa nasud anaa sa 1904 megawatts, nga adunay gross generation nga 10,311 gigawatt-hrs sa tibuok 2009, nga nagrepresentar sa 17% sa kinatibuk-ang power generation mix sa nasud. Sa tuig 2017, ang International Renewable Energy Agency nagbanabana nga ang net installed geothermal energy capacity sa Pilipinas anaa sa 1.9 gigawatts (GW)—gikan sa global geothermal installed capacity nga 12.7 GW—nga naa sa luyo sa Estados Unidos (2.5 GW) ug nag-una sa Indonesia (1.5 GW). Sa katapusan sa 2024, ang na-install nga geothermal nga kapasidad sa Pilipinas miabot na sa mga 1,984 MW (mga 2.0 GW), apan kini mius-os ngadto sa ikatulong pwesto sa tibuok kalibutan samtang ang Indonesia (mga 2,653 MW) milabaw niini sa ikaduhang pwesto; ang Estados Unidos (mga 3,937 MW) nagpabilin nga pinakadako nga prodyuser. Ang tibuok kalibutan nga na-install nga kapasidad sa geothermal power anaa sa mga 15 GW sa katapusan sa 2024. Gibanabana usab niini nga ang nasud mahimong makamugna og 2.1 GW gikan sa geothermal nga mga tinubdan sa 2025. === Pagpanag-iya sa mga proyektong geothermal === Sa wala pa ang 2020, ang mga langyaw nga pamuhunan sa mga proyekto sa geothermal gilimitahan sa usa ka probisyon sa konstitusyon nga naglimite sa langyaw nga pagpanag-iya sa mga pampublikong utilities sa Pilipinas ngadto sa 40 porsyento. Apan, niadtong Oktubre 20, 2020, usa ka pagbag-o sa mga lagda ug regulasyon sa Renewable Energy Act of 2008 ang nagtugot sa usa ka eksepsiyon sa kaso sa mga kasabutan sa pinansyal o teknikal nga naglangkob sa dako nga eksplorasyon, pagpalambo, ug paggamit sa maong mga kahinguhaan, nga epektibong nagtugot sa 100% nga pagpanag-iya sa bisan unsang mga proyekto sa geothermal kansang inisyal nga gasto sa pamuhunan sobra sa $50 milyon. === Tan-awa usab === * [[Renewable energy in the Philippines|Mabag-o nga enerhiya sa Pilipinas]] * [[Wind power in the Philippines|Enerhiya sa hangin sa Pilipinas]] * [[List of power plants in the Philippines#Geothermal|Listahan sa mga planta sa kuryente nga geothermal sa Pilipinas]] == Mga Reperensya == hc5k8aktp4zya8ppcls6gydhem5lop1 0 11355400 37025927 2026-08-14T08:04:22Z Iampjanz 134116 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368505886|Reduplication]]" 37025927 wikitext text/x-wiki [[Payl:Reduplication.png|right|thumb|220x220px| Pagkahitabo sa reduplikasyon sa lain-laing mga pinulongan sa kalibutan]] a9xj08qgqbflcl2rnkdnz8gikicyrs5 37025929 37025927 2026-08-14T08:08:54Z Iampjanz 134116 nagbutang ug mga detalye 37025929 wikitext text/x-wiki [[Payl:Reduplication.png|right|thumb|220x220px| Pagkahitabo sa reduplikasyon sa lain-laing mga pinulongan sa kalibutan]]Sa [[Linggwistika|lingguwistika]], ang '''reduplikasyon''' mao ang usa ka prosesong [[Morphology (linguistics)|morpolohikal]] diin ang [[Root (linguistics)|lintunganay]] o [[Stem (linguistics)|punoan]] sa usa ka [[pulong]], bahin niana, o ang tibuok pulong gisubli pag-usab nga eksakto o adunay gamay nga pagbag-o. Ang klasiko nga obserbasyon sa semantika sa reduplikasyon mao ang kang [[Edward Sapir]]: "Kasagaran gigamit, uban ang klaro nga simbolismo, aron ipakita ang mga konsepto sama sa distribusyon, pluralidad, pag-balik-balik, naandan nga kalihokan, pagdugang sa gidak-on, dugang nga intensidad, pagpadayon."<ref>p. 76. Sapir, Edward. 1921. ''Language: An Introduction to the Study of Speech.'' New York: Harcourt, Brace and Company.</ref> Gigamit kini sa [[Inflection|mga inflection]] aron ipahayag ang usa ka gramatikal nga function, sama sa plurality o intensification, ug sa [[Lexicon|lexical]] [[Derivation (linguistics)|derivation]] aron makahimo og bag-ong mga pulong. Kanunay kini gigamit kung ang usa ka mamumulong mogamit sa usa ka tono nga mas ekspresyon o mahulagwayon kaysa ordinaryo nga sinultihan ug kanunay usab, apan dili eksklusibo, [[Iconicity|nga ikoniko]] ang kahulugan. Makit-an kini sa lain-laing mga pinulongan ug mga grupo sa pinulongan, bisan kung managlahi ang lebel sa [[Productivity (linguistics)|produktibidad sa pinulongan]] niini. Makita ang mga pananglitan sa pinulongan nga sama ka karaan sa [[Sumerian language|Sumerian]], diin kini gigamit sa pagporma sa pipila ka [[Color term|mga termino sa kolor]], pananglitan {{Lang|sux|babbar}} "puti", {{Lang|sux|kukku}} "itom".<ref>p. 31, Michalowski, Piotr. 2004. "Sumerian" in ''The Cambridge Encyclopedia of the World’s Ancient Languages'', edited by Roger D. Woodard, 19-59. Cambridge University Press.</ref> The most recent major contribution and reference on reduplication is by Dariush Borbor's ''Dictionary of Reduplication'' which gives a comprehensive, classified listing of reduplicates in [[:en:Arabic|Arabic]], [[:en:Armenian_language|Armenian]], [[:en:Kurdish_language|Kurdish]], [[:en:Persian_language|Persian]] and [[:en:Turkish_language|Turkish]], the major languages of the Middle East and Iran.<ref>"Book Review, Dariush Borbor, Analytical Comparative Etymological Dictionary of Reduplication in the Major Languages of the Middle East and Iran" in ''The Iran and the Caucasus'' 30 (2026), by Saloumeh Gholami, 93-100. Brill.</ref> ''Ang reduplikasyon'' mao ang estandard nga termino para niining panghitabo sa literatura sa lingguwistika. Ang ubang panagsang mga termino naglakip sa ''cloning'', ''doubling'', ''duplication'', ''repetition'', ug ''[[tautonymy]]'' (kung kini gigamit sa [[Taxonomy (biology)|biological taxonomy]], sama sa ''[[Bison bison]]''). == Mga Reperensya == a7wv596smxxux0gu7tp2dzykoa2xgsd 0 11355401 37025930 2026-08-14T08:20:06Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1338341382|Deadweight tonnage]]" 37025930 wikitext text/x-wiki [[Payl:Draft_scale_at_the_ship_bow_(PIC00110).jpg|right|thumb| Kon mas bug-at ang karga sa barko, mas ubos ang iyang pagkalubong sa tubig. Ang pinakataas nga DWT mao ang gibug-aton nga madala sa usa ka barko nga dili kaayo mahulog sa ubos nga bahin sa tubig.]] [[Payl:Echelle_Port_en_lourd.jpg|right|thumb| Sukod para sa usa ka barko nga may gibug-aton nga 6,000 ka tonelada nga DWT]] a46gx5qr69veajvraib0xd6e8bklpk3 37025932 37025930 2026-08-14T08:23:06Z JoyiCPH 147101 Description 37025932 wikitext text/x-wiki [[Payl:Draft_scale_at_the_ship_bow_(PIC00110).jpg|right|thumb| Kon mas bug-at ang karga sa barko, mas ubos ang iyang pagkalubong sa tubig. Ang pinakataas nga DWT mao ang gibug-aton nga madala sa usa ka barko nga dili kaayo mahulog sa ubos nga bahin sa tubig.]] [[Payl:Echelle_Port_en_lourd.jpg|right|thumb| Sukod para sa usa ka barko nga may gibug-aton nga 6,000 ka tonelada nga DWT]]'''Ang deadweight tonnage''' (nailhan usab nga '''deadweight''' ; gipamubo sa '''DWT''', '''DWT''', '''dwt''', o '''dwt''' ) o '''tons deadweight''' (DWT) usa ka sukod sa [[Weight|gibug-aton]] nga madala sa usa ka barko. Kini ang sumada sa mga gibug-aton sa [[Cargo|kargamento]], gasolina, [[Fresh water|tab-ang nga tubig]], [[Sailing ballast#Water ballast|balasto nga tubig]], mga probisyon, mga pasahero, ug [[Crew|mga tripulante]]. Ang DWT sagad gigamit sa pagtino sa pinakataas nga gitugot nga deadweight sa usa ka barko (ie kung kini bug-os nga kargado aron ang [[Plimsoll line]] niini naa sa lebel sa tubig), bisan kung mahimo usab kini magpasabot sa aktuwal nga DWT sa usa ka barko nga wala pa karga sa kapasidad. === Kahulugan === Ang deadweight tonnage usa ka sukod sa kapasidad sa pagdala sa gibug-aton sa usa ka barko, wala gilakip ang walay sulod nga gibug-aton sa barko. Lahi kini sa [[Displacement (ship)|displacement]] (gibug-aton sa tubig nga nabalhin), nga naglakip sa kaugalingong gibug-aton sa barko, o sa volumetric nga mga sukod sa [[gross tonnage]] o [[net tonnage]] (ug ang legacy nga mga sukod [[Gross register tonnage|sa gross register tonnage]] ug [[net register tonnage]] ). Ang deadweight tonnage kaniadto gipahayag sa [[Long ton|taas nga tonelada]], apan karon kasagaran gihatag sa internasyonal nga [[Tonne|lebel sa tonelada]] (metrikong tonelada). Sa modernong internasyonal nga mga kombensiyon sa pagpadala sama sa [[SOLAS Convention|International Convention for the Safety of Life at Sea]] ug sa [[MARPOL 73/78|International Convention for the Prevention of Pollution From Ships]], ang deadweight klaro nga gihubit isip kalainan sa tonelada tali sa displacement sa usa ka barko sa tubig nga adunay [[specific gravity]] nga 1.025 (katumbas sa average density sa [[Sea water|tubig sa dagat]] nga 1,025 . ) sa [[Draft (hull)|draft]] nga katumbas sa gi-assign nga [[Summer draft|summer freeboard]] ug ang [[light displacement]] (gaan) sa barko. === Tan-awa usab === * {{Portal-inline|Transport}} === Mga Nota === Ang usa ka long ton (LT) katumbas sa 1,016 ka kilo (2,240 ka libra). == Mga Reperensya == 5p4tsszyu0fyppigcssftbobqxgrvnu 37025933 37025932 2026-08-14T08:23:31Z JoyiCPH 147101 /* Mga Reperensya */ 37025933 wikitext text/x-wiki [[Payl:Draft_scale_at_the_ship_bow_(PIC00110).jpg|right|thumb| Kon mas bug-at ang karga sa barko, mas ubos ang iyang pagkalubong sa tubig. Ang pinakataas nga DWT mao ang gibug-aton nga madala sa usa ka barko nga dili kaayo mahulog sa ubos nga bahin sa tubig.]] [[Payl:Echelle_Port_en_lourd.jpg|right|thumb| Sukod para sa usa ka barko nga may gibug-aton nga 6,000 ka tonelada nga DWT]]'''Ang deadweight tonnage''' (nailhan usab nga '''deadweight''' ; gipamubo sa '''DWT''', '''DWT''', '''dwt''', o '''dwt''' ) o '''tons deadweight''' (DWT) usa ka sukod sa [[Weight|gibug-aton]] nga madala sa usa ka barko. Kini ang sumada sa mga gibug-aton sa [[Cargo|kargamento]], gasolina, [[Fresh water|tab-ang nga tubig]], [[Sailing ballast#Water ballast|balasto nga tubig]], mga probisyon, mga pasahero, ug [[Crew|mga tripulante]]. Ang DWT sagad gigamit sa pagtino sa pinakataas nga gitugot nga deadweight sa usa ka barko (ie kung kini bug-os nga kargado aron ang [[Plimsoll line]] niini naa sa lebel sa tubig), bisan kung mahimo usab kini magpasabot sa aktuwal nga DWT sa usa ka barko nga wala pa karga sa kapasidad. === Kahulugan === Ang deadweight tonnage usa ka sukod sa kapasidad sa pagdala sa gibug-aton sa usa ka barko, wala gilakip ang walay sulod nga gibug-aton sa barko. Lahi kini sa [[Displacement (ship)|displacement]] (gibug-aton sa tubig nga nabalhin), nga naglakip sa kaugalingong gibug-aton sa barko, o sa volumetric nga mga sukod sa [[gross tonnage]] o [[net tonnage]] (ug ang legacy nga mga sukod [[Gross register tonnage|sa gross register tonnage]] ug [[net register tonnage]] ). Ang deadweight tonnage kaniadto gipahayag sa [[Long ton|taas nga tonelada]], apan karon kasagaran gihatag sa internasyonal nga [[Tonne|lebel sa tonelada]] (metrikong tonelada). Sa modernong internasyonal nga mga kombensiyon sa pagpadala sama sa [[SOLAS Convention|International Convention for the Safety of Life at Sea]] ug sa [[MARPOL 73/78|International Convention for the Prevention of Pollution From Ships]], ang deadweight klaro nga gihubit isip kalainan sa tonelada tali sa displacement sa usa ka barko sa tubig nga adunay [[specific gravity]] nga 1.025 (katumbas sa average density sa [[Sea water|tubig sa dagat]] nga 1,025 . ) sa [[Draft (hull)|draft]] nga katumbas sa gi-assign nga [[Summer draft|summer freeboard]] ug ang [[light displacement]] (gaan) sa barko. === Tan-awa usab === * {{Portal-inline|Transport}} === Mga Nota === Ang usa ka long ton (LT) katumbas sa 1,016 ka kilo (2,240 ka libra). p064cjqgz9i6xp12ysqsh1414iyvsb2 0 11355402 37025931 2026-08-14T08:22:09Z Iampjanz 134116 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1325722966|Wilhelm Schmidt (linguist)]]" 37025931 wikitext text/x-wiki   Si '''Wilhelm Schmidt {{post-nominals|post-noms=[[Divine Word Missionaries|SVD]]}}''' (Pebrero 16, 1868 — Pebrero 10, 1954)<ref>{{cite web|title=Wilhelm Schmidt SVD|url=https://www.anthropos.eu/anthropos/heritage/schmidt.php|publisher=Anthropos|accessdate=August 2, 2020}}</ref> mao ang usa ka paring Katolikong Aleman-Austrian, [[Linggwistika|linggwista,]] ug etnolohista. Nangulo siya sa Ikaupat nga Internasyonal nga Kongreso sa Antropolohikal ug Etnolohikal nga mga Siyensya nga gipahigayon sa [[Viena|Vienna]] niadtong 1952.<ref name="MG">{{cite journal|first=Martin|last=Gusinde|editor1-first=David A.|editor1-last=Baerreis|editor2-first=James M.|editor2-last=Spuhler|editor3-first=David F.|editor3-last=Aberle|editor4-first=Malcolm|editor4-last=Collier|editor5-first=Anna M.|editor5-last=Pikelis|author-link=Martin Gusinde|editor2-link=James Spuhler|editor3-link=David Aberle|editor4-link=Malcolm Carr Collier|display-editors=4|journal=American Anthropologist|volume=56|issue=5; Part 1|date=October 1954|pages=868–870|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|title=Wilhelm Schmidt, S.V.D., 1868-1954|doi=10.1525/aa.1954.56.5.02a00110|jstor=663819|doi-access=free}}</ref> [[Kategoriya:Mga natawo sa 1868]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] 916np7vlroke7h5reyf2q9m399591c7 37025934 37025931 2026-08-14T08:24:56Z Iampjanz 134116 nagbutang ug Biograpiya 37025934 wikitext text/x-wiki Si '''Wilhelm Schmidt {{post-nominals|post-noms=[[Divine Word Missionaries|SVD]]}}''' (Pebrero 16, 1868 — Pebrero 10, 1954)<ref>{{cite web|title=Wilhelm Schmidt SVD|url=https://www.anthropos.eu/anthropos/heritage/schmidt.php|publisher=Anthropos|accessdate=August 2, 2020}}</ref> mao ang usa ka paring Katolikong Aleman-Austrian, [[Linggwistika|linggwista,]] ug etnolohista. Nangulo siya sa Ikaupat nga Internasyonal nga Kongreso sa Antropolohikal ug Etnolohikal nga mga Siyensya nga gipahigayon sa [[Viena|Vienna]] niadtong 1952.<ref name="MG">{{cite journal|first=Martin|last=Gusinde|editor1-first=David A.|editor1-last=Baerreis|editor2-first=James M.|editor2-last=Spuhler|editor3-first=David F.|editor3-last=Aberle|editor4-first=Malcolm|editor4-last=Collier|editor5-first=Anna M.|editor5-last=Pikelis|author-link=Martin Gusinde|editor2-link=James Spuhler|editor3-link=David Aberle|editor4-link=Malcolm Carr Collier|display-editors=4|journal=American Anthropologist|volume=56|issue=5; Part 1|date=October 1954|pages=868–870|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|title=Wilhelm Schmidt, S.V.D., 1868-1954|doi=10.1525/aa.1954.56.5.02a00110|jstor=663819|doi-access=free}}</ref> == Biyograpiya == Si '''Wilhelm Schmidt''', nga natawo sa [[Hörde]], Germany niadtong 1868, misulod sa [[Society of the Divine Word]] niadtong 1890 ug gi-ordinahan isip usa ka pari sa [[Simbahang Katoliko Romano|Simbahang Romano Katoliko]] niadtong 1892. Nagtuon siya og lingguwistika sa mga unibersidad sa [[Humboldt Universität|Berlin]] ug [[Universität Wien|Vienna]]. == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga natawo sa 1868]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] 0i7qd6b54ve3jznqdhouhn1oihq3sfb 37025935 37025934 2026-08-14T08:29:45Z Iampjanz 134116 nagdugang detalye sa biograpiya 37025935 wikitext text/x-wiki Si '''Wilhelm Schmidt {{post-nominals|post-noms=[[Divine Word Missionaries|SVD]]}}''' (Pebrero 16, 1868 — Pebrero 10, 1954)<ref>{{cite web|title=Wilhelm Schmidt SVD|url=https://www.anthropos.eu/anthropos/heritage/schmidt.php|publisher=Anthropos|accessdate=August 2, 2020}}</ref> mao ang usa ka paring Katolikong Aleman-Austrian, [[Linggwistika|linggwista,]] ug etnolohista. Nangulo siya sa Ikaupat nga Internasyonal nga Kongreso sa Antropolohikal ug Etnolohikal nga mga Siyensya nga gipahigayon sa [[Viena|Vienna]] niadtong 1952.<ref name="MG">{{cite journal|first=Martin|last=Gusinde|editor1-first=David A.|editor1-last=Baerreis|editor2-first=James M.|editor2-last=Spuhler|editor3-first=David F.|editor3-last=Aberle|editor4-first=Malcolm|editor4-last=Collier|editor5-first=Anna M.|editor5-last=Pikelis|author-link=Martin Gusinde|editor2-link=James Spuhler|editor3-link=David Aberle|editor4-link=Malcolm Carr Collier|display-editors=4|journal=American Anthropologist|volume=56|issue=5; Part 1|date=October 1954|pages=868–870|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|title=Wilhelm Schmidt, S.V.D., 1868-1954|doi=10.1525/aa.1954.56.5.02a00110|jstor=663819|doi-access=free}}</ref> == Biyograpiya == Si '''Wilhelm Schmidt''', nga natawo sa [[Hörde]], Germany niadtong 1868, misulod sa [[Society of the Divine Word]] niadtong 1890 ug gi-ordinahan isip usa ka pari sa [[Simbahang Katoliko Romano|Simbahang Romano Katoliko]] niadtong 1892. Nagtuon siya og lingguwistika sa mga unibersidad sa [[Humboldt Universität|Berlin]] ug [[Universität Wien|Vienna]]. Ang nag-unang hilig ni Schmidt mao ang [[Linggwistika|lingguwistika]]. Migugol siyag daghang katuigan sa pagtuon sa [[Pinulongan|mga pinulongan]] sa tibuok kalibutan. Ang iyang unang mga trabaho nagpunting sa [[Mon–Khmer languages|mga pinulongan nga Mon–Khmer]] sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]], ug sa mga pinulongan sa [[Oseyaniya|Oceania]] ug [[Ostralya|Australia]]. Ang mga konklusyon gikan niini nga pagtuon maoy nagdala kaniya sa paghimo og hypothesis bahin sa paglungtad sa usa ka mas lapad nga grupo sa mga pinulongan nga [[Austric languages|Austronesia]], nga naglakip sa grupo [[Mga pinulongang Awstronesyo|sa pinulongan nga Austronesian]]. Gikan sa 1912 hangtod sa iyang kamatayon niadtong 1954, gipatik ni Schmidt ang iyang 12 ka tomo nga obra nga ''Der Ursprung der Gottesidee'' (''Ang Sinugdanan sa Ideya sa Diyos'').<ref>''Der Ursprung der Gottesidee. ''</ref> Niini iyang gipasabot ang iyang teorya sa [[Primitive monotheism|primitibong monoteismo]]: ang pagtuo nga [[Urreligion|ang primitibong relihiyon]] taliwala sa halos tanang [[Tribal people|tribo]] nagsugod sa usa ka konsepto nga monoteistiko sa usa ka taas nga diyos&#x2014;kasagaran usa ka [[Sky god|diyos sa langit]]&#x2014;kinsa usa ka maloloy-on [[Creator deity|nga magbubuhat]]. Giteorya ni Schmidt nga ang mga tawo mituo sa usa ka Diyos nga mao ang Unang Hinungdan sa tanang mga butang ug Magmamando sa Langit ug Yuta sa wala pa magsugod ang mga lalaki ug babaye sa pagsimba sa daghang mga diyos: * "Gisugyot ni Schmidt nga adunay usa ka primitibong monoteismo sa wala pa magsugod ang mga lalaki ug babaye sa pagsimba sa daghang mga diyos. Sa sinugdanan usa ra ka Supremong Diyos ang ilang giila, kinsa naglalang sa kalibutan ug nagdumala sa mga kalihokan sa tawo gikan sa layo."<ref>[https://books.google.com/books?id=_n3cCF2I2FUC&q=schmidt Armstrong, Karen ''A History of God'' p. 3]</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga natawo sa 1868]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] 8moeg9fpgequqxf74lobfzla7bf37d7 37025936 37025935 2026-08-14T08:30:34Z Iampjanz 134116 nagdugang detalye sa biyograpiya 37025936 wikitext text/x-wiki Si '''Wilhelm Schmidt {{post-nominals|post-noms=[[Divine Word Missionaries|SVD]]}}''' (Pebrero 16, 1868 — Pebrero 10, 1954)<ref>{{cite web|title=Wilhelm Schmidt SVD|url=https://www.anthropos.eu/anthropos/heritage/schmidt.php|publisher=Anthropos|accessdate=August 2, 2020}}</ref> mao ang usa ka paring Katolikong Aleman-Austrian, [[Linggwistika|linggwista,]] ug etnolohista. Nangulo siya sa Ikaupat nga Internasyonal nga Kongreso sa Antropolohikal ug Etnolohikal nga mga Siyensya nga gipahigayon sa [[Viena|Vienna]] niadtong 1952.<ref name="MG">{{cite journal|first=Martin|last=Gusinde|editor1-first=David A.|editor1-last=Baerreis|editor2-first=James M.|editor2-last=Spuhler|editor3-first=David F.|editor3-last=Aberle|editor4-first=Malcolm|editor4-last=Collier|editor5-first=Anna M.|editor5-last=Pikelis|author-link=Martin Gusinde|editor2-link=James Spuhler|editor3-link=David Aberle|editor4-link=Malcolm Carr Collier|display-editors=4|journal=American Anthropologist|volume=56|issue=5; Part 1|date=October 1954|pages=868–870|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|title=Wilhelm Schmidt, S.V.D., 1868-1954|doi=10.1525/aa.1954.56.5.02a00110|jstor=663819|doi-access=free}}</ref> == Biyograpiya == Si '''Wilhelm Schmidt''', nga natawo sa [[Hörde]], Germany niadtong 1868, misulod sa [[Society of the Divine Word]] niadtong 1890 ug gi-ordinahan isip usa ka pari sa [[Simbahang Katoliko Romano|Simbahang Romano Katoliko]] niadtong 1892. Nagtuon siya og lingguwistika sa mga unibersidad sa [[Humboldt Universität|Berlin]] ug [[Universität Wien|Vienna]]. Ang nag-unang hilig ni Schmidt mao ang [[Linggwistika|lingguwistika]]. Migugol siyag daghang katuigan sa pagtuon sa [[Pinulongan|mga pinulongan]] sa tibuok kalibutan. Ang iyang unang mga trabaho nagpunting sa [[Mon–Khmer languages|mga pinulongan nga Mon–Khmer]] sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]], ug sa mga pinulongan sa [[Oseyaniya|Oceania]] ug [[Ostralya|Australia]]. Ang mga konklusyon gikan niini nga pagtuon maoy nagdala kaniya sa paghimo og hypothesis bahin sa paglungtad sa usa ka mas lapad nga grupo sa mga pinulongan nga [[Austric languages|Austronesia]], nga naglakip sa grupo [[Mga pinulongang Awstronesyo|sa pinulongan nga Austronesian]]. Gikan sa 1912 hangtod sa iyang kamatayon niadtong 1954, gipatik ni Schmidt ang iyang 12 ka tomo nga obra nga ''Der Ursprung der Gottesidee'' (''Ang Sinugdanan sa Ideya sa Diyos'').<ref>''Der Ursprung der Gottesidee. ''</ref> Niini iyang gipasabot ang iyang teorya sa [[Primitive monotheism|primitibong monoteismo]]: ang pagtuo nga [[Urreligion|ang primitibong relihiyon]] taliwala sa halos tanang [[Tribal people|tribo]] nagsugod sa usa ka konsepto nga monoteistiko sa usa ka taas nga diyos&#x2014;kasagaran usa ka [[Sky god|diyos sa langit]]&#x2014;kinsa usa ka maloloy-on [[Creator deity|nga magbubuhat]]. Giteorya ni Schmidt nga ang mga tawo mituo sa usa ka Diyos nga mao ang Unang Hinungdan sa tanang mga butang ug Magmamando sa Langit ug Yuta sa wala pa magsugod ang mga lalaki ug babaye sa pagsimba sa daghang mga diyos: * "Gisugyot ni Schmidt nga adunay usa ka primitibong monoteismo sa wala pa magsugod ang mga lalaki ug babaye sa pagsimba sa daghang mga diyos. Sa sinugdanan usa ra ka Supremong Diyos ang ilang giila, kinsa naglalang sa kalibutan ug nagdumala sa mga kalihokan sa tawo gikan sa layo."<ref>[https://books.google.com/books?id=_n3cCF2I2FUC&q=schmidt Armstrong, Karen ''A History of God'' p. 3]</ref> Niadtong 1906, gitukod ni Schmidt ang journal ''[[Anthropos (journal)|nga Anthropos]]'', ug niadtong 1931, ang [[Anthropos Institute]], nga parehong naglungtad gihapon hangtod karon. Niadtong 1938, si Schmidt ug ang Institute mikalagiw gikan sa Austria nga giokupar sa mga Nazi ngadto sa [[Fribourg (munisipyo)|Fribourg]], Switzerland. Namatay siya didto niadtong 1954. Ang iyang mga buhat nga mabatonan sa hubad sa Ingles mao ang: ''The Origin and Growth of Religion: Facts and Theories'' (1931), ''High Gods in North America'' (1933), ''The Culture Historical Method of Ethnology'' (1939), ug ''Primitive Revelation'' (1939). == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga natawo sa 1868]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] ie8vfbbklxu297auwtn1f4rpbhbxq6h 37025937 37025936 2026-08-14T08:31:15Z Iampjanz 134116 nagdugang detalye 37025937 wikitext text/x-wiki Si '''Wilhelm Schmidt {{post-nominals|post-noms=[[Divine Word Missionaries|SVD]]}}''' (Pebrero 16, 1868 — Pebrero 10, 1954)<ref>{{cite web|title=Wilhelm Schmidt SVD|url=https://www.anthropos.eu/anthropos/heritage/schmidt.php|publisher=Anthropos|accessdate=August 2, 2020}}</ref> mao ang usa ka paring Katolikong Aleman-Austrian, [[Linggwistika|linggwista,]] ug etnolohista. Nangulo siya sa Ikaupat nga Internasyonal nga Kongreso sa Antropolohikal ug Etnolohikal nga mga Siyensya nga gipahigayon sa [[Viena|Vienna]] niadtong 1952.<ref name="MG">{{cite journal|first=Martin|last=Gusinde|editor1-first=David A.|editor1-last=Baerreis|editor2-first=James M.|editor2-last=Spuhler|editor3-first=David F.|editor3-last=Aberle|editor4-first=Malcolm|editor4-last=Collier|editor5-first=Anna M.|editor5-last=Pikelis|author-link=Martin Gusinde|editor2-link=James Spuhler|editor3-link=David Aberle|editor4-link=Malcolm Carr Collier|display-editors=4|journal=American Anthropologist|volume=56|issue=5; Part 1|date=October 1954|pages=868–870|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|title=Wilhelm Schmidt, S.V.D., 1868-1954|doi=10.1525/aa.1954.56.5.02a00110|jstor=663819|doi-access=free}}</ref> == Biyograpiya == Si '''Wilhelm Schmidt''', nga natawo sa [[Hörde]], Germany niadtong 1868, misulod sa [[Society of the Divine Word]] niadtong 1890 ug gi-ordinahan isip usa ka pari sa [[Simbahang Katoliko Romano|Simbahang Romano Katoliko]] niadtong 1892. Nagtuon siya og lingguwistika sa mga unibersidad sa [[Humboldt Universität|Berlin]] ug [[Universität Wien|Vienna]]. Ang nag-unang hilig ni Schmidt mao ang [[Linggwistika|lingguwistika]]. Migugol siyag daghang katuigan sa pagtuon sa [[Pinulongan|mga pinulongan]] sa tibuok kalibutan. Ang iyang unang mga trabaho nagpunting sa [[Mon–Khmer languages|mga pinulongan nga Mon–Khmer]] sa [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]], ug sa mga pinulongan sa [[Oseyaniya|Oceania]] ug [[Ostralya|Australia]]. Ang mga konklusyon gikan niini nga pagtuon maoy nagdala kaniya sa paghimo og hypothesis bahin sa paglungtad sa usa ka mas lapad nga grupo sa mga pinulongan nga [[Austric languages|Austronesia]], nga naglakip sa grupo [[Mga pinulongang Awstronesyo|sa pinulongan nga Austronesian]]. Gikan sa 1912 hangtod sa iyang kamatayon niadtong 1954, gipatik ni Schmidt ang iyang 12 ka tomo nga obra nga ''Der Ursprung der Gottesidee'' (''Ang Sinugdanan sa Ideya sa Diyos'').<ref>''Der Ursprung der Gottesidee. ''</ref> Niini iyang gipasabot ang iyang teorya sa [[Primitive monotheism|primitibong monoteismo]]: ang pagtuo nga [[Urreligion|ang primitibong relihiyon]] taliwala sa halos tanang [[Tribal people|tribo]] nagsugod sa usa ka konsepto nga monoteistiko sa usa ka taas nga diyos&#x2014;kasagaran usa ka [[Sky god|diyos sa langit]]&#x2014;kinsa usa ka maloloy-on [[Creator deity|nga magbubuhat]]. Giteorya ni Schmidt nga ang mga tawo mituo sa usa ka Diyos nga mao ang Unang Hinungdan sa tanang mga butang ug Magmamando sa Langit ug Yuta sa wala pa magsugod ang mga lalaki ug babaye sa pagsimba sa daghang mga diyos: * "Gisugyot ni Schmidt nga adunay usa ka primitibong monoteismo sa wala pa magsugod ang mga lalaki ug babaye sa pagsimba sa daghang mga diyos. Sa sinugdanan usa ra ka Supremong Diyos ang ilang giila, kinsa naglalang sa kalibutan ug nagdumala sa mga kalihokan sa tawo gikan sa layo."<ref>[https://books.google.com/books?id=_n3cCF2I2FUC&q=schmidt Armstrong, Karen ''A History of God'' p. 3]</ref> Niadtong 1906, gitukod ni Schmidt ang journal ''[[Anthropos (journal)|nga Anthropos]]'', ug niadtong 1931, ang [[Anthropos Institute]], nga parehong naglungtad gihapon hangtod karon. Niadtong 1938, si Schmidt ug ang Institute mikalagiw gikan sa Austria nga giokupar sa mga Nazi ngadto sa [[Fribourg (munisipyo)|Fribourg]], Switzerland. Namatay siya didto niadtong 1954. Ang iyang mga buhat nga mabatonan sa hubad sa Ingles mao ang: ''The Origin and Growth of Religion: Facts and Theories'' (1931), ''High Gods in North America'' (1933), ''The Culture Historical Method of Ethnology'' (1939), ug ''Primitive Revelation'' (1939). Mahitungod sa ''Primitive Revelation'', si Eric J. Sharpe miingon: "Si Schmidt mituo nga ang mitumaw nga datos sa historical ethnology sukaranan nga nahiuyon sa biblical revelation—usa ka punto nga iyang gihimo sa ''Die Uroffenbarung als Anfang der Offenbarung Gottes'' (1913)... Usa ka gibag-o ug gipadako nga bersyon niining apologetical monograph ang gipatik sa usa ka hubad sa Ingles isip ''Primitive Revelation'' (Sharpe 1939)."<ref>Sharpe, Eric J. ''Comparative Religion: A History''.</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga natawo sa 1868]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] fhcmme64bwwousi3akij8cexh4jfrbq 0 11355403 37025938 2026-08-14T08:34:03Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1363730598|Moro conflict]]" 37025938 wikitext text/x-wiki [[Payl:Christian_Filipinos_under_Spanish_army_in_Mindanao_in_their_battle_against_the_Moro_Muslim,_circa_1887.jpg|left|thumb| [[Kristiyanismo|Mga Kristiyanong]] [[Pilipino]], nga nagserbisyo ubos sa Kasundalohan sa Espanya, nangita sa mga rebeldeng [[Moro (Pilipinas)|Moro]] atol sa [[panagbangi sa Espanya ug Moro]], mga 1887. Ang rebelyon sa [[Mindanao]] masubay balik sa mga 1500s, sa dihang miabot ang mga Espanyol sa kasingkasing sa mga Moro.]] s3nbuwdkf2gv2a6a04c3xg8afs941c4 37025939 37025938 2026-08-14T08:43:50Z MaricrisCPH 147100 Description 37025939 wikitext text/x-wiki Ang '''panagbangi sa mga Moro''' <ref name="IcaFernandez2017">Fernandez, Maria. (2017). Implementing Peace and Development in the Bangsamoro: Potentials and Constraints of Socio-Economic Programs for Conflict-Affected Areas in Southern Philippines (1913-2015). 10.13140/RG.2.2.14829.33763.</ref> <ref name="StevenRood2005">Steven Rood. “Forging Sustainable Peace in Mindanao: The Role of Civil Society”, Policy Studies 17, Washington: East-West Center, 2005, p.22</ref> usa ka rebelyon sa rehiyon sa [[Mindanao]] sa habagatang [[Pilipinas]] nga naglambigit sa daghang armadong grupo. Usa ka [[Bangsamoro peace process|dekada nga proseso sa kalinaw]] <ref name="IcaFernandez2017" /> <ref name="MattStephens2019">Stephens, Matthew. “Prospects for Lasting Peace in Mindanao: Peacemaking and Peacebuilding under the Aquino and Duterte Administrations.” Chapter. In From Aquino II to Duterte (2010–2018): Change, Continuity—and Rupture, edited by Imelda Deinla and Bjšrn Dressel, 207–38. Lectures, Workshops, and Proceedings of International Conferences. ISEAS–Yusof Ishak Institute, 2019.</ref> ang miresulta sa mga kasabutan sa kalinaw tali sa [[kagamhanan sa Pilipinas|gobyerno sa Pilipinas]] ug duha ka dagkong armadong grupo, ang [[MNLF|Moro National Liberation Front]] (MNLF) ug ang [[MILF|Moro Islamic Liberation Front]] (MILF), apan ang ubang gagmay nga armadong grupo nagpadayon sa paglungtad. Niadtong 2017, ang konseho sa kalinaw nakahusay og mga 138 ka panagbangi sa mga angkan. Ang gamot nga hinungdan sa panagbangi sa mga Moro nalangkit sa taas nga kasaysayan sa pagsukol sa [[Moro (Pilipinas)|katawhang Moro]] batok sa langyaw nga pagmando, diin sulod sa daghang siglo ang rehiyon ubos sa kontrol sa [[Imperyong Espanyol]] . Ang Estados Unidos adunay [[Spanish–American War|mubo nga gubat]] batok sa Espanya niadtong 1898 nga natapos sa pagbalhin sa Pilipinas ngadto sa Estados Unidos, ug kini misangpot sa [[History of the Philippines (1898–1946)|pag-okupar sa Amerika]] hangtod sa 1946. Atol sa [[Presidency of Ferdinand Marcos|administrasyon]] ni Presidente [[Ferdinand Marcos]], miulbo ang mga tensyon sa politika ug dayag nga panag-away tali sa gobyerno ug mga rebeldeng grupo sa Moro. Ang pag-alsa sa mga Moro nagsugod sa [[Jabidah massacre|masaker sa Jabidah]] niadtong Marso 18, 1968, diin 60 ka mga Pilipinong Muslim nga komando sa usa ka planong [[North Borneo dispute|operasyon aron mabawi]] ang sidlakang bahin sa estado sa [[Sabah (estado)|Sabah]] sa Malaysia ang namatay. Aron mapreserbar ang sekreto sa operasyon, gisuportahan ug gipondohan sa gobyerno sa Malaysia ang mga rebelde nga miguba sa habagatang Pilipinas, hangtod nga mihunong ang suporta niadtong 2001. Nagkalain-laing mga organisasyon nga nagduso sa kaugalingong paghukom sa mga Moro, pinaagi man sa awtonomiya o kagawasan, ang hapit dayon nga natukod isip tubag. Bisan tuod kini sa kinatibuk-an wala magdugay hangtod nga gitukod ni Propesor [[Nur Misuari]] [[Unibersidad sa Pilipinas|sa Unibersidad sa Pilipinas]] ang Moro National Liberation Front, usa ka armadong grupo sa mga rebelde nga komitado sa pagtukod og usa ka independente nga Mindanao, niadtong 1972. Sa misunod nga mga tuig, ang MNLF nabahin ngadto sa daghang lain-laing mga grupo lakip na ang Moro Islamic Liberation Front nga gitukod ni [[Salamat Hashim|Hashim Salamat]] niadtong 1977, nga nagtinguha sa pagtukod og usa ka Islamikong estado sulod sa Pilipinas. Niadtong 1991, gitigom [[Abdurajak Abubakar Janjalani|ni Abdurajak Abubakar Janjalani]] ang mga radikal nga miyembro sa daang MNLF nga gusto nga ipadayon ang armadong pakigbisog ug gitukod ang [[Abu Sayyaf]] (ASG). Sa dihang giusab sa MILF ang mga gipangayo niini gikan sa kagawasan ngadto sa awtonomiya, usa ka paksyon nga gipangulohan ni [[Ameril Umbra Kato]] ang wala mouyon, nga sa katapusan nagtukod sa [[Bangsamoro Islamic Freedom Fighters]] (BIFF) niadtong 2008. Nagkalainlain ang mga estadistika sa mga namatay sa matag panagbangi, bisan pa ang konserbatibong mga banabana sa [[Uppsala Conflict Data Program]] nagpakita nga labing menos 6,015 ka mga tawo ang namatay sa armadong panagbangi tali sa gobyerno ug ASG, BIFF, MILF, MNLF tali sa 1989 ug 2012. === Mga makasaysayanong antesedent (ika-16 nga siglo - 1946) === {{Main|Spanish–Moro conflict|Moro Rebellion|Philippine resistance against Japan#Moro resistance on Mindanao and Sulu}}[[Payl:Christian_Filipinos_under_Spanish_army_in_Mindanao_in_their_battle_against_the_Moro_Muslim,_circa_1887.jpg|left|thumb| [[Kristiyanismo|Mga Kristiyanong]] [[Pilipino]], nga nagserbisyo ubos sa Kasundalohan sa Espanya, nangita sa mga rebeldeng [[Moro (Pilipinas)|Moro]] atol sa [[panagbangi sa Espanya ug Moro]], mga 1887. Ang rebelyon sa [[Mindanao]] masubay balik sa mga 1500s, sa dihang miabot ang mga Espanyol sa kasingkasing sa mga Moro.]]Ang [[Moro (Pilipinas)|katawhang Moro]] adunay kasaysayan sa pagsukol batok sa langyaw nga pagmando sulod sa kapin sa 400 ka tuig. Atol sa [[panagbangi sa Espanya ug Moro]], balik-balik nga misulay ang Espanya sa pagsakop sa [[Sultanato sa Sulu|Sultanato sa Moro sa Sulu]], [[Sultanate of Maguindanao|Sultanato sa Maguindanao]], ug ang Konpederasyon sa mga Sultanato sa Lanao sama sa gibuhat niini sa kanhing Muslim [[Maynila|nga Rajahnate sa Maynila]] (Isip Rajah sa Manila, [[Rajah Matanda|si Rajah Matanda]] apo sa Sultan sa Brunei, "Sultan Bolkiah" ug usa ka Prinsesa sa Sulu nga "Dayang-dayang Laila Machanai"). Bisan pa man og nagmalampuson ang Espanya sa pag-ilis sa Islam sa Manila ug Mindoro, napakyas sila batok sa mga Muslim sa Habagatan. Ang armadong pakigbisog batok sa mga Espanyol, Amerikano, Hapon, ug Kristiyanong Pilipino giisip sa kasamtangang mga lider sa Moro Muslim nga kabahin sa upat ka siglo nga "nasudnong kalingkawasan nga kalihukan" sa Bangsamoro (Nasod sa Moro). <ref>[https://www.academia.edu/1921767/Al_Harakatul_Al_Islamiyyah_Essays_on_the_Abu_Sayyaf_Group_by_Rommel_Banlaoi Banlaoi 2012] {{Webarchive}}, p. 24.</ref> Ang mga pundasyon sa modernong panagbangi masubay ngadto sa mga gubat sa Espanya ug Amerika batok sa mga Moro. Human sa [[Spanish–American War|Gubat sa Espanya-Amerika]] niadtong 1898, laing panagbangi ang miulbo sa habagatang Pilipinas tali sa mga rebolusyonaryong [[Moro (Pilipinas)|Muslim sa Pilipinas]] ug sa [[United States Armed Forces|militar sa Estados Unidos]] nga nahitabo tali sa 1899 ug 1913. Niadtong Agosto 14, 1898, human mapildi ang mga pwersa sa Espanya, giangkon sa Estados Unidos ang Pilipinas isip teritoryo niini ubos sa [[Kasabotan sa Paris (1898)|Treaty of Paris niadtong 1898]], nga nagtukod og gobyerno militar ubos ni Heneral [[Wesley Merritt]] isip [[Military Governor|Gobernador Militar]]. Diha-diha dayon nga gisupak sa mga Pilipino ang langyaw nga pagmando sa Estados Unidos. Gikuha sa mga pwersa sa Amerika ang kontrol gikan sa gobyerno sa Espanya sa [[Jolo Island|Jolo]] niadtong Mayo 18, 1899, ug sa [[Dakbayan sa Zamboanga|Zamboanga]] niadtong Disyembre 1899. Gipadala si Brigadier General [[John C. Bates]] aron makigsabot sa usa ka kasabotan uban sa [[List of sultans of Sulu|Sultan sa Sulu]], si Jamalul Kiram II. Nasagmuyo si Kiram sa pag-ilog sa Amerika, kay gilauman niya nga mabawi niya ang soberanya human sa kapildihan sa mga pwersa sa Espanya sa kapupud-an. Ang pangunang tumong ni Bates mao ang paggarantiya sa neyutralidad sa mga Moro sa [[Gubat Filipinhon–Estadounidense|Gubat Pilipino-Amerikano]], ug ang pagtukod og kahusay sa habagatang Pilipinas. Human sa pipila ka negosasyon, gipirmahan ang Bates Treaty, nga gibase sa naunang tratado sa Espanya. Giseguro sa Bates Treaty ang neyutralidad sa mga Muslim sa habagatan, apan kini gitukod aron hatagan og panahon ang mga Amerikano hangtod matapos ang gubat sa amihanan. Niadtong Marso 20, 1900, si Bates gipulihan ni Brigadier General [[William August Kobbé]] ug ang Distrito sa Mindanao-Jolo gi-upgrade ngadto sa usa ka kompletong departamento. Gipalig-on ang pwersa sa mga Amerikano sa Mindanao ug mikunhod ang panag-away batok sa mga Moro, bisan pa adunay mga asoy nga ang mga Amerikano ug uban pang sibilyan giatake ug gipatay sa mga Moro. Ang pagsulong sa Amerika nagsugod niadtong 1904 ug natapos sa termino ni Major General [[John J. Pershing]], ang ikatulo ug katapusang gobernador militar sa Lalawigan sa Moro, bisan pa man nagpadayon ang dakong pagsukol sa [[Battle of Bud Bagsak|Mount Bagsak]] ug [[Second Battle of Bud Dajo|Bud Dajo]] sa [[Jolo Island|Jolo]] ; sa ulahi, ang militar sa Estados Unidos nakapatay og gatusan ka mga Moro sa [[Moro Crater massacre|masaker sa Moro Crater]]. <ref>[[Mark Twain]], ''[[Weapons of Satire]]'', pp. 168–178, Syracuse University Press, Syracuse, NY 1992</ref> Human sa gubat, niadtong 1915, gipatuman sa mga Amerikano ang Carpenter Treaty sa Sulu. Ang balik-balik nga mga rebelyon sa mga Moro batok sa pagmando sa Amerika nagpadayon bisan human natapos ang pangunang Rebelyon sa mga Moro, hangtod sa [[Pagpanakop sa mga Hapones sa Pilipinas|pag-okupar sa mga Hapon sa Pilipinas]] atol sa [[Ikaduhang Gubat Kalibotanon|Ikaduhang Gubat sa Kalibutan]] . Atol sa pagsulong sa mga Hapon, ang mga Moro [[Pagsukol sa Pilipinas batok sa Hapon|nakig-alsa batok sa mga Hapon]] sa Mindanao ug Sulu hangtod nga misurender ang mga Hapon niadtong 1945. Giatake sa mga Moro [[huramentado|Juramentados]] ang mga Espanyol, Amerikano, [[Konstabularyo sa Pilipinas]], ug mga Hapon. === Mga administrasyon sa Pilipinas human sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan (1946–1968) === Ang kolonyal nga gobyerno [[Federal government of the United States|sa Amerika]] ug ang [[kagamhanan sa Pilipinas|gobyerno sa Pilipinas]] mipadayon sa usa ka palisiya sa intra-etnikong migrasyon pinaagi sa pagbalhin sa daghang mga [[Christianity in the Philippines|Kristiyanong Pilipino]] gikan sa [[Kabisay-an]] ug [[Luzon]] ngadto sa mga luna sa yuta sa [[Mindanao]], sugod sa dekada 1920. Kining palisiya nagtugot sa mga Kristiyanong Pilipino nga modaghan pa kay sa mga Moro ug [[Lumad]] sa pag-abot sa dekada 1970, nga usa ka hinungdan sa pagpalala sa mga reklamo tali sa mga Moro ug Pilipinong Kristiyanong mga lumulupyo samtang nagkagrabe ang mga panaglalis sa yuta. Laing reklamo sa mga Moro mao ang pagkuha sa gobyerno sentral sa mga natural nga kahinguhaan sa Mindanao samtang daghang mga Moro ang nagpadayon sa pagpuyo sa kakabus. Ang mga Moro Muslim ug Lumad kadaghanan gipulihan atol sa mga programa sa kolonisasyon sa mga Espanyol ug Amerikano, diin ang mga Kristiyanong Pilipinong lumulupyo sa kadugayan mikontrol sa mga importanteng lugar daplin sa bag-ong gitukod nga mga dalan ug gibalda ang tradisyonal nga mga istrukturang administratibo sa Moro ug kontrol sa mga kahinguhaan. Mas gusto sa mga Amerikano nga ang mga Kristiyano mahimong mga administrador sa bag-ong gihubit nga mga lungsod imbes sa mga Lumad ug Moro, nga adunay pagkadaot sa kalikopan nga resulta sa dili malungtarong pagtubo sa populasyon (tungod sa pagdagsa sa mga migranteng lumulupyo) ug pagpamutol sa kahoy. === Administrasyong Ferdinand Marcos (1965–1986) === ==== Masaker sa Jabidah ==== Ang aktibong hugna sa panagbangi sa mga Moro gipahinungod sa balita bahin sa [[Jabidah massacre|masaker sa Jabidah]] niadtong Marso 1968 – padulong sa katapusan sa unang termino ni [[Pamuno-Nasod sa Pilipinas|Presidente]] [[Ferdinand Marcos]]. Usa ka pagbuyagyag sa senado nga gibase sa testimonya sa usa ka giingong nakaluwas nag-angkon nga labing menos 11 ka Pilipinong Muslim nga mga sundalong trainee ang gipatay sa [[Corregidor]] sa mga sundalo sa [[Armadong Kusog sa Pilipinas|Armed Forces of the Philippines]]. Ang mga trainee gidala sa isla sa [[Corregidor]] aron magporma og usa ka sekreto [[Commando|nga commando]] unit nga gitawag og "Jabidah," nga mosulong, moguba sa kalig-on, ug moilog sa [[Sabah (estado)|Sabah]] alang sa Sultan sa Sulu nga kaniadto tag-iya niini. Sa kadugayan gisalikway sa mga trainee ang ilang misyon, tungod sa mga hinungdan nga gidebatehan gihapon sa mga historyador hangtod karon. Usa ka nakaluwas, si Jibin Arula, miingon nga bisan unsa pa ang mga hinungdan sa ilang pagsupak, ang tanan nga mga rekrut gawas kaniya gipatay, ug siya nakalingkawas lamang pinaagi sa pagpakaaron-ingnon nga patay na. Ang balita nakamugna og kagubot sa mga Pilipinong Muslim, labi na sa mga estudyante. <ref name="MuslimPresident1994">{{Cite book}}</ref> Ang mga Muslim nga intelektwal ug ordinaryong mga tawo kalit nga nahimong politikal, nga nagdaot sa ideya sa pagpangita og integrasyon ug akomodasyon uban sa ubang bahin sa nasud, ug nagmugna og pagbati sa marginalization. === Mga unang kalihukang separatista === Nagkalain-laing mga organisasyon nga nagduso sa kaugalingong pagmando sa mga Moro, pinaagi man sa awtonomiya o kagawasan, ang natukod dayon. Nanawagan [[Lanao del Sur|si]] Congressman [[Haroun al-Rashid Lucman]] sa [[Konggreso sa Pilipinas|Kongreso]] nga sugdan ang mga proseso sa [[Impeach|pag-impeach]] kang Presidente Marcos, ug natapos sa pagtukod sa [[Bangsamoro|Bangsamoro Liberation Organization]] (BMLO) tungod sa kasagmuyo human ang paningkamot sa impeachment wala makakuha og igong suporta sa kongreso. Gitukod ni Gobernador Datu Udtog Matalam [[Cotabato|sa Cotabato]] ang [[nasyonalismong Mindanawnon|Muslim Independence Movement]] (MIM), nga dayag nga nanawagan alang sa [[Secession|pagbulag]] sa rehiyon aron makamugna og usa ka estado nga Muslim, bisan kung kini milungtad lamang hangtod nga nakigsabot si Matalam kang Marcos ug midawat og posisyon sa gabinete sa administrasyon. oft24fb7yefhanat51ljvgh1xg45qe2 0 11355404 37025940 2026-08-14T08:45:47Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368947314|Philippine drug war]]" 37025940 wikitext text/x-wiki [[Payl:President_Rodrigo_Duterte_in_Butuan_City_1.jpg|left|thumb| Gipakita ni Presidente Duterte ang listahan sa mga sindikato sa droga sa Butuan City niadtong Oktubre 2016]] gnpy43hpxe2tq8yh8syistsbvacj4sw 37025941 37025940 2026-08-14T08:50:30Z MaricrisCPH 147100 Description 37025941 wikitext text/x-wiki Ang '''gubat sa droga sa Pilipinas''', nga gitawag usab nga '''gubat sa droga sa Pilipinas''', mao ang gipakusog [[Drug policy|nga kampanya batok sa droga]] nga gisugdan atol [[Pagkapangulo ni Rodrigo Duterte|sa administrasyon]] ni [[Rodrigo Duterte]], kinsa nagserbisyo isip [[Pamuno-Nasod sa Pilipinas|Presidente sa Pilipinas]] gikan sa Hunyo 30, 2016, hangtod Hunyo 30, 2022. Ang kampanya nakapakunhod sa pagkaylap sa ilegal nga droga sa nasud, apan nadaot sa [[Extrajudicial killings|mga extrajudicial killings]] (EJK) nga giingong gihimo sa mga pulis ug wala mailhing mga mamumuno. Pag-abot sa 2022, ang gidaghanon sa mga suspek sa droga nga napatay sukad sa 2016 opisyal nga giihap sa gobyerno nga mokabat sa 6,252; ang mga organisasyon sa tawhanong katungod ug mga akademiko, bisan pa, nagbanabana nga 12,000 hangtod 30,000 ka sibilyan ang napatay sa "mga operasyon batok sa droga" nga gihimo sa [[Pulisya Nasyonal sa Pilipinas|Philippine National Police]] ug [[Vigilante|mga vigilante]]. Sa wala pa ang iyang pagka-presidente, si Duterte nagpasidaan nga ang Pilipinas nameligro nga mahimong usa ka [[narco-state]] ug nanumpa nga ang pakigbatok sa iyang gobyerno batok sa ilegal nga droga walay hunong. Giawhag niya ang publiko nga patyon ang mga adik sa droga. Ang kampanya batok sa narkotiko gikondenar sa mga organisasyon sa media ug [[Human rights group|mga grupo sa tawhanong katungod]], nga nagreport sa mga giplano nga mga eksena sa krimen diin ang mga pulis giingong nagpatay sa mga walay armas nga suspek sa droga, nga nagtanom og mga pusil ug droga isip ebidensya. Gipanghimakak sa mga awtoridad sa Pilipinas ang mga kalapasan nga nahimo sa mga pulis. Sukad niadto, giangkon ni Duterte nga iyang gipakamenos ang problema sa ilegal nga droga sa dihang misaad siya nga wagtangon ang ilegal nga droga sa nasud sulod sa unom ka bulan sa iyang pagka-presidente, nga nag-ingon nga ang mga kalisud sa pagkontrol sa utlanan batok sa pagsulod sa ilegal nga droga tungod sa taas nga baybayon sa nasud, ug gikasubo ang pagkalambigit sa mga opisyal sa gobyerno ug mga tigpatuman sa balaod sa negosyo sa droga. Niadtong 2022, giawhag ni Duterte ang iyang manununod, [[Bongbong Marcos|si Bongbong Marcos]], kinsa midaog sa [[Piniliay sa Pagka-Presidente 2022 (Pilipinas)|eleksyon sa pagkapresidente sa Pilipinas niadtong 2022]], nga ipadayon ang gubat batok sa droga sa "iyang kaugalingong paagi" aron mapanalipdan ang mga batan-on. Gipahayag ni Marcos ang iyang tuyo nga ipadayon ang kampanya batok sa narkotiko, apan mas nagpunting sa pagpugong ug [[Drug rehabilitation|rehabilitasyon]] . Niadtong 2024, gipasiugda ni Marcos nga ang iyang administrasyon nagsunod sa "8 Es" para sa epektibong estratehiya batok sa ilegal nga droga, ug nga ang "Extermination wala gyud usa niini". Sa ulahi, si Duterte miingon nga ang "walay dugo" nga gubat sa droga ni Marcos tungod sa pribilehiyo nga kagikan ni Marcos. Taliwala sa mga imbestigasyon sa kongreso niadtong 2024 bahin sa gubat sa droga, ang mga kritiko nagsugod sa pag-alegar nga ang kampanya gigamit isip usa ka pantalya ("grand budol") aron makabenepisyo ang usa ka sindikato sa droga sa [[Dakbayan sa Dabaw|Davao City]] nga konektado kang Duterte nga nagtumong sa pagwagtang sa mga kakompetensya niini. Niadtong Marso 11, 2025, si Duterte [[Pag-aresto kang Rodrigo Duterte|gidakop]] sa mga awtoridad sa pulisya base sa warrant nga gi-isyu sa [[International Criminal Court]] (ICC) nga nag-akusar kaniya sa [[Crimes against humanity|mga krimen batok sa katawhan]] tungod sa iyang sentral nga papel sa gubat sa droga; gidala siya sa [[Gemeente Den Haag|The Hague]] sa samang adlaw. Sa samang bulan, giangkon ni [[Secretary of Justice (Philippines)|Justice Secretary]] [[Jesús Crispín Remullá|Jesus Crispin Remulla]] nga ang sistema sa hustisya sa Pilipinas napakyas sa pagtabang sa mga biktima sa EJK sa gubat batok sa droga atol sa pagkapresidente ni Duterte. Niadtong Hunyo 2025, ang bag-ong natudlo nga hepe sa PNP [[Nicolás D. Torre|nga si Nicolas Torre]] mibisita sa [[Commission on Human Rights]] ug gikumpirma ang bag-ong gimbuhaton niini sa pagdumala sa ahensya sa pulisya bahin sa pagsunod sa mga tawhanong katungod.[[Payl:President_Rodrigo_Duterte_in_Butuan_City_1.jpg|left|thumb| Gipakita ni Presidente Duterte ang listahan sa mga sindikato sa droga sa Butuan City niadtong Oktubre 2016]]Tungod sa [[Geography of the Philippines|lokasyon niini sa heyograpiya]], ang mga internasyonal nga sindikato sa droga naggamit sa Pilipinas isip sentro sa pagbiyahe sa ilegal nga negosyo sa droga. Ang ubang lokal nga sindikato ug [[gang]] sa droga nalambigit usab sa narkotiko, nga naggamit [[Drug mule|sa mga drug mule]] aron magdala og gagmay nga kantidad sa ilegal nga droga ngadto sa ubang mga nasud. Sa dekada '90, ang Pilipinas nahimong temporaryong teatro sa [[War on drugs|giyera batok sa droga]] nga gipangulohan sa US; sa usa ka punto ang [[Drug Enforcement Administration]] nagpahigayon sa ilang kaugalingong mga operasyon sa nasud. Ang bag-ong milenyo nakasaksi sa pag-uswag sa industriya sa ilegal nga droga. Sa tuig 2010 lamang, usa ka report sa US International Narcotics Control Strategy ang nagbanabana nga ang [[Illegal drug trade in the Philippines|ilegal nga negosyo sa droga sa Pilipinas]] mokabat sa $6.4 ngadto sa $8.4 bilyon kada tuig. Ang gituohang pag-usbaw sa ilegal nga droga sa Pilipinas misangpot sa nominasyon ni [[Rodrigo Duterte]] sa eleksyon sa pagkapresidente sa 2016, tungod sa iyang panahon isip mayor sa [[Dakbayan sa Dabaw|Davao City]], nga giingong ika-9 nga "labing luwas nga siyudad sa kalibutan" sumala sa non-peer-reviewed crowd-sourced rating site [[Numbeo|nga Numbeo]]. Ang Numbeo gisaway tungod sa kawalay-katukma, sayop nga impormasyon ug dali nga mamanipula, kay sa tinuod lang, ang pinakadaghang bayolenteng insidente sa Pilipinas nahitabo sa [[Rehiyon sa Davao]], diin ang Davao City lamang ang naglangkob sa 45% sa mga kaso sa rehiyon. Nidaog si Duterte sa [[Piniliay sa Pagka-Presidente 2016 (Pilipinas)|eleksyon sa pagkapresidente sa Pilipinas niadtong 2016]] samtang nagsaad nga mopatay og napulo ka libo nga mga kriminal, gamit ang usa ka plataporma nga nag-awhag sa mga tawo nga patyon [[Drug addict|ang mga adik sa droga]]. Nakabenepisyo si Duterte gikan sa mga report sa nasudnong media nga iyang gihimo ang Davao nga usa sa pinakaluwas nga mga siyudad sa kalibutan, nga iyang gihisgutan isip katarungan sa iyang palisiya sa droga, bisan pa man nga ang datos sa nasudnong pulisya nagpakita nga ang siyudad adunay pinakataas nga rate sa pagpatay ug ikaduha nga pinakataas nga rate [[Rape|sa pagpanglugos]] sa Pilipinas. Isip Mayor sa [[Dakbayan sa Dabaw|Davao City]], si Duterte gisaway sa mga grupo sama sa [[Human Rights Watch]] tungod sa [[Extrajudicial killing|extrajudicial nga pagpatay]] sa gatusan ka [[Street children in the Philippines|mga bata sa kadalanan]], [[Petty criminal|mga kriminal]], ug [[Recreational drug use|mga tiggamit sa droga]] nga gihimo sa [[Davao Death Squad]], usa ka grupo sa mga vigilante nga giingong iyang nalambigit. Si Duterte balik-balik nga mikumpirma ug mihimakak sa iyang kalambigitan sa giingong mga pagpatay sa Davao Death Squad. Ang mga kaso sa extrajudicial killings dugay nang problema sa Pilipinas bisan sa wala pa ang administrasyong Duterte. Sa usa ka research report para sa [[The Asia Foundation]] nga gihimo sa abogado nga si Al A. Parreno bahin sa ngil-ad nga tradisyon sa mga pagpatay sa pulis, adunay total nga 305 ka insidente sa extrajudicial killings nga adunay 390 ka biktima sa nasud gikan sa 2001 hangtod 2010, nga adunay total nga 161 ka kaso o 56% sa mga insidente nga gisang-at alang sa prosekusyon. Nahinapos usab ni Parreno nga ang gidaghanon sa mga kaso mahimong mas taas pa. Giangkon sa mga opisyal sa Pilipinas nga kontra-narkotiko nga migamit si Duterte og sayop ug gipasobrahan nga datos aron suportahan ang iyang pangangkon nga ang Pilipinas nahimong usa ka " [[narco-state]] ". <ref name="ss">{{Cite news}}</ref> Ubos ang gidaghanon sa mga tiggamit og droga sa Pilipinas kon itandi sa aberids sa tibuok kalibutan, sumala sa [[United Nations Office on Drugs and Crime]] . <ref>{{Cite web}}</ref> Sa iyang unang [[Pakigpulong Mahitungod sa Nasodnong Kahimtang (Pilipinas)|State of the Nation Address]], giangkon ni Duterte nga ang datos gikan sa [[Philippine Drug Enforcement Agency]] (PDEA) nagpakita nga adunay 3 milyon nga mga adik sa droga duha ngadto sa tulo ka tuig ang milabay, nga iyang giingon nga posible nga misaka na ngadto sa 3.7 milyon. Apan, sumala sa Philippine [[Dangerous Drugs Board]], ang ahensya sa gobyerno nga naghimo og polisiya bahin sa droga, 1.8 milyon nga mga Pilipino ang migamit og ilegal nga droga (kasagaran [[cannabis]] ) niadtong 2015—ang tuig sa pagmantala sa pinakabag-o nga opisyal nga survey—usa ka ikatulo kanila ang migamit lang og ilegal nga droga kausa sa miaging 13 ka bulan. 3alw8ari4g2mmrrhrc2ktsrwhej1tj5 0 11355405 37025942 2026-08-14T08:58:37Z Iampjanz 134116 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1366517304|Central–Eastern Malayo-Polynesian languages]]" 37025942 wikitext text/x-wiki Ang mga pinulongang '''Central–Eastern Malayo-Polynesian''' (CEMP) naglangkob sa usa ka gisugyot nga sanga sa [[Mga pinulongang Malayo-Polynesian|mga pinulongan nga Malayo-Polynesian]] nga gilangkoban sa kapin sa 700 [[Pinulongan|ka mga pinulongan]] (Blust 1993).<ref>{{Cite journal|last=Blust|first=Robert|date=1993|title=Central and Central-Eastern Malayo-Polynesian|journal=Oceanic Linguistics|volume=32|issue=2|pages=241–293|doi=10.2307/3623195|jstor=3623195}}</ref> [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] 5cuwhn3c62w6xd9y880ue6oi5tjko2t 37025943 37025942 2026-08-14T09:00:03Z Iampjanz 134116 nagbutang ug detalye sa pag apod-apod 37025943 wikitext text/x-wiki Ang mga pinulongang '''Central–Eastern Malayo-Polynesian''' (CEMP) naglangkob sa usa ka gisugyot nga sanga sa [[Mga pinulongang Malayo-Polynesian|mga pinulongan nga Malayo-Polynesian]] nga gilangkoban sa kapin sa 700 [[Pinulongan|ka mga pinulongan]] (Blust 1993).<ref>{{Cite journal|last=Blust|first=Robert|date=1993|title=Central and Central-Eastern Malayo-Polynesian|journal=Oceanic Linguistics|volume=32|issue=2|pages=241–293|doi=10.2307/3623195|jstor=3623195}}</ref> == Pag-apod-apod == Ang mga pinulongang Central Malayo-Polynesian gisulti sa [[Lesser Sunda Islands|Lesser Sunda]] ug [[Moluccas (kapuloan sa Indonesya)|Maluku Islands]] sa [[Banda Sea]], sa usa ka lugar nga duol sa mga probinsya [[Indonesia|sa Indonesia]] sa [[Provinsi Nusa Tenggara Timur|East Nusa Tenggara]] ug [[Provinsi Maluku|Maluku]] ug sa nasod sa [[Sidlakang Timor|East Timor]] (gawas sa [[Papuan languages|mga pinulongan sa Papuan]] sa [[Timor (pulo)|Timor]] ug sa mga kasikbit nga isla), apan ang [[Bima language|pinulongan sa Bima]] miabot sa sidlakang katunga sa Isla [[Pulau Sumbawa|sa Sumbawa]] sa probinsya sa [[West Nusa Tenggara]] ug ang [[Sula languages|mga pinulongan sa Sula]] sa [[Pulau-Pulau Sula|Sula Islands]] sa habagatan-kasadpang suok sa probinsya sa [[Provinsi Maluku Utara|North Maluku]] . Ang mga pangunang isla niining rehiyon mao ang [[Pulau Sumbawa|Sumbawa]], [[Pulau Sumba|Sumba]], [[Flores (pulo)|Flores]], [[Timor (pulo)|Timor]], [[Pulau Buru (pulo sa Provinsi Maluku)|Buru]], ug [[Seram Island|Seram]]. Ang labing importanteng mga pinulongan sa gidaghanon mao ang Nggahi Mbojo ([[Bimanese language|Bimanese]]), [[Manggarai language|Manggarai]] sa kasadpang Flores, [[Uab Meto]] sa [[West Timor|Kasadpang Timor]], ug [[Tetum language|Tetum]], ang nasodnong pinulongan sa [[Sidlakang Timor]]. == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] nqqjapox48oajc2gjixbpg8urbewyt8 37025944 37025943 2026-08-14T09:01:52Z Iampjanz 134116 nagdugang detalye sa pag subgrupo 37025944 wikitext text/x-wiki Ang mga pinulongang '''Central–Eastern Malayo-Polynesian''' (CEMP) naglangkob sa usa ka gisugyot nga sanga sa [[Mga pinulongang Malayo-Polynesian|mga pinulongan nga Malayo-Polynesian]] nga gilangkoban sa kapin sa 700 [[Pinulongan|ka mga pinulongan]] (Blust 1993).<ref>{{Cite journal|last=Blust|first=Robert|date=1993|title=Central and Central-Eastern Malayo-Polynesian|journal=Oceanic Linguistics|volume=32|issue=2|pages=241–293|doi=10.2307/3623195|jstor=3623195}}</ref> == Pag-apod-apod == Ang mga pinulongang Central Malayo-Polynesian gisulti sa [[Lesser Sunda Islands|Lesser Sunda]] ug [[Moluccas (kapuloan sa Indonesya)|Maluku Islands]] sa [[Banda Sea]], sa usa ka lugar nga duol sa mga probinsya [[Indonesia|sa Indonesia]] sa [[Provinsi Nusa Tenggara Timur|East Nusa Tenggara]] ug [[Provinsi Maluku|Maluku]] ug sa nasod sa [[Sidlakang Timor|East Timor]] (gawas sa [[Papuan languages|mga pinulongan sa Papuan]] sa [[Timor (pulo)|Timor]] ug sa mga kasikbit nga isla), apan ang [[Bima language|pinulongan sa Bima]] miabot sa sidlakang katunga sa Isla [[Pulau Sumbawa|sa Sumbawa]] sa probinsya sa [[West Nusa Tenggara]] ug ang [[Sula languages|mga pinulongan sa Sula]] sa [[Pulau-Pulau Sula|Sula Islands]] sa habagatan-kasadpang suok sa probinsya sa [[Provinsi Maluku Utara|North Maluku]] . Ang mga pangunang isla niining rehiyon mao ang [[Pulau Sumbawa|Sumbawa]], [[Pulau Sumba|Sumba]], [[Flores (pulo)|Flores]], [[Timor (pulo)|Timor]], [[Pulau Buru (pulo sa Provinsi Maluku)|Buru]], ug [[Seram Island|Seram]]. Ang labing importanteng mga pinulongan sa gidaghanon mao ang Nggahi Mbojo ([[Bimanese language|Bimanese]]), [[Manggarai language|Manggarai]] sa kasadpang Flores, [[Uab Meto]] sa [[West Timor|Kasadpang Timor]], ug [[Tetum language|Tetum]], ang nasodnong pinulongan sa [[Sidlakang Timor]]. == Pag-subgrupo == [[Payl:Indonesia_Wallacea.svg|thumb|350x350px|[[Wallacea|Ang Wallacea]] mao ang grupo sa mga isla sulod sa pula nga lugar. Asul ang kolor sa [[Max Carl Wilhelm Weber|Weber Line]] . Ang mga pinulongan sa Central Malayo-Polynesian (CMP) halos nahimutang lamang sa sulod sa Wallacea. Ang ubang mga grupo sa pinulongan sa Wallacea naglakip sa mga pinulongan sa [[North Halmahera languages|North Halmahera]], [[Celebic languages|Celebic]], ug [[South Sulawesi languages|South Sulawesi]] .]] Sa orihinal nga sugyot, ang CEMP gibahin sa ''Central Malayo-Polynesian'' (CMP) ug ''Eastern Malayo-Polynesian'' (EMP). Apan, ang CMP kasagarang gisabot nga usa ka cover term para sa mga pinulongan nga dili EMP sulod sa CEMP, nga nagporma og usa ka linkage imbes nga usa ka balido nga clade. == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] ge77z2nt5uerxlpezqg9nk5jxh8m9lq 37025945 37025944 2026-08-14T09:02:34Z Iampjanz 134116 nagdugang detalye sa pag subgrupo 37025945 wikitext text/x-wiki Ang mga pinulongang '''Central–Eastern Malayo-Polynesian''' (CEMP) naglangkob sa usa ka gisugyot nga sanga sa [[Mga pinulongang Malayo-Polynesian|mga pinulongan nga Malayo-Polynesian]] nga gilangkoban sa kapin sa 700 [[Pinulongan|ka mga pinulongan]] (Blust 1993).<ref>{{Cite journal|last=Blust|first=Robert|date=1993|title=Central and Central-Eastern Malayo-Polynesian|journal=Oceanic Linguistics|volume=32|issue=2|pages=241–293|doi=10.2307/3623195|jstor=3623195}}</ref> == Pag-apod-apod == Ang mga pinulongang Central Malayo-Polynesian gisulti sa [[Lesser Sunda Islands|Lesser Sunda]] ug [[Moluccas (kapuloan sa Indonesya)|Maluku Islands]] sa [[Banda Sea]], sa usa ka lugar nga duol sa mga probinsya [[Indonesia|sa Indonesia]] sa [[Provinsi Nusa Tenggara Timur|East Nusa Tenggara]] ug [[Provinsi Maluku|Maluku]] ug sa nasod sa [[Sidlakang Timor|East Timor]] (gawas sa [[Papuan languages|mga pinulongan sa Papuan]] sa [[Timor (pulo)|Timor]] ug sa mga kasikbit nga isla), apan ang [[Bima language|pinulongan sa Bima]] miabot sa sidlakang katunga sa Isla [[Pulau Sumbawa|sa Sumbawa]] sa probinsya sa [[West Nusa Tenggara]] ug ang [[Sula languages|mga pinulongan sa Sula]] sa [[Pulau-Pulau Sula|Sula Islands]] sa habagatan-kasadpang suok sa probinsya sa [[Provinsi Maluku Utara|North Maluku]] . Ang mga pangunang isla niining rehiyon mao ang [[Pulau Sumbawa|Sumbawa]], [[Pulau Sumba|Sumba]], [[Flores (pulo)|Flores]], [[Timor (pulo)|Timor]], [[Pulau Buru (pulo sa Provinsi Maluku)|Buru]], ug [[Seram Island|Seram]]. Ang labing importanteng mga pinulongan sa gidaghanon mao ang Nggahi Mbojo ([[Bimanese language|Bimanese]]), [[Manggarai language|Manggarai]] sa kasadpang Flores, [[Uab Meto]] sa [[West Timor|Kasadpang Timor]], ug [[Tetum language|Tetum]], ang nasodnong pinulongan sa [[Sidlakang Timor]]. == Pag-subgrupo == [[Payl:Indonesia_Wallacea.svg|thumb|350x350px|[[Wallacea|Ang Wallacea]] mao ang grupo sa mga isla sulod sa pula nga lugar. Asul ang kolor sa [[Max Carl Wilhelm Weber|Weber Line]] . Ang mga pinulongan sa Central Malayo-Polynesian (CMP) halos nahimutang lamang sa sulod sa Wallacea. Ang ubang mga grupo sa pinulongan sa Wallacea naglakip sa mga pinulongan sa [[North Halmahera languages|North Halmahera]], [[Celebic languages|Celebic]], ug [[South Sulawesi languages|South Sulawesi]] .]] Sa orihinal nga sugyot, ang CEMP gibahin sa ''Central Malayo-Polynesian'' (CMP) ug ''Eastern Malayo-Polynesian'' (EMP). Apan, ang CMP kasagarang gisabot nga usa ka cover term para sa mga pinulongan nga dili EMP sulod sa CEMP, nga nagporma og usa ka linkage imbes nga usa ka balido nga clade. Ang Central Malayo-Polynesian nga mga lengguwahe mahimong usa ka [[Linkage (linguistics)|sumpay]] . Kasagaran sila kulang sa pagpamatuod, apan daw wala sila maglangkob sa usa ka nagkahiusang grupo. Daghan sa gisugyot nga mga kinaiya sa CMP ang dili makita sa mga kinatumyang heyograpikanhon sa lugar. Busa, ang ubang mga lingguwista nag-isip niini nga usa ka [[Linkage (linguistics)|sumpay]]; ang usa ka konserbatibo nga klasipikasyon mahimong mag-isip sa CMP nga usa ka kombenyente nga termino alang sa mga pinulongan sa Sentral-Sidlakan nga dili Sidlakang Malayo-Polynesian (Grimes 1991). == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] a1enm4k9ubb34xetu038rp6t8badpr5 37025946 37025945 2026-08-14T09:03:36Z Iampjanz 134116 nagdugang detalye sa pag subgrupo 37025946 wikitext text/x-wiki Ang mga pinulongang '''Central–Eastern Malayo-Polynesian''' (CEMP) naglangkob sa usa ka gisugyot nga sanga sa [[Mga pinulongang Malayo-Polynesian|mga pinulongan nga Malayo-Polynesian]] nga gilangkoban sa kapin sa 700 [[Pinulongan|ka mga pinulongan]] (Blust 1993).<ref>{{Cite journal|last=Blust|first=Robert|date=1993|title=Central and Central-Eastern Malayo-Polynesian|journal=Oceanic Linguistics|volume=32|issue=2|pages=241–293|doi=10.2307/3623195|jstor=3623195}}</ref> == Pag-apod-apod == Ang mga pinulongang Central Malayo-Polynesian gisulti sa [[Lesser Sunda Islands|Lesser Sunda]] ug [[Moluccas (kapuloan sa Indonesya)|Maluku Islands]] sa [[Banda Sea]], sa usa ka lugar nga duol sa mga probinsya [[Indonesia|sa Indonesia]] sa [[Provinsi Nusa Tenggara Timur|East Nusa Tenggara]] ug [[Provinsi Maluku|Maluku]] ug sa nasod sa [[Sidlakang Timor|East Timor]] (gawas sa [[Papuan languages|mga pinulongan sa Papuan]] sa [[Timor (pulo)|Timor]] ug sa mga kasikbit nga isla), apan ang [[Bima language|pinulongan sa Bima]] miabot sa sidlakang katunga sa Isla [[Pulau Sumbawa|sa Sumbawa]] sa probinsya sa [[West Nusa Tenggara]] ug ang [[Sula languages|mga pinulongan sa Sula]] sa [[Pulau-Pulau Sula|Sula Islands]] sa habagatan-kasadpang suok sa probinsya sa [[Provinsi Maluku Utara|North Maluku]] . Ang mga pangunang isla niining rehiyon mao ang [[Pulau Sumbawa|Sumbawa]], [[Pulau Sumba|Sumba]], [[Flores (pulo)|Flores]], [[Timor (pulo)|Timor]], [[Pulau Buru (pulo sa Provinsi Maluku)|Buru]], ug [[Seram Island|Seram]]. Ang labing importanteng mga pinulongan sa gidaghanon mao ang Nggahi Mbojo ([[Bimanese language|Bimanese]]), [[Manggarai language|Manggarai]] sa kasadpang Flores, [[Uab Meto]] sa [[West Timor|Kasadpang Timor]], ug [[Tetum language|Tetum]], ang nasodnong pinulongan sa [[Sidlakang Timor]]. == Pag-subgrupo == [[Payl:Indonesia_Wallacea.svg|thumb|350x350px|[[Wallacea|Ang Wallacea]] mao ang grupo sa mga isla sulod sa pula nga lugar. Asul ang kolor sa [[Max Carl Wilhelm Weber|Weber Line]] . Ang mga pinulongan sa Central Malayo-Polynesian (CMP) halos nahimutang lamang sa sulod sa Wallacea. Ang ubang mga grupo sa pinulongan sa Wallacea naglakip sa mga pinulongan sa [[North Halmahera languages|North Halmahera]], [[Celebic languages|Celebic]], ug [[South Sulawesi languages|South Sulawesi]] .]] Sa orihinal nga sugyot, ang CEMP gibahin sa ''Central Malayo-Polynesian'' (CMP) ug ''Eastern Malayo-Polynesian'' (EMP). Apan, ang CMP kasagarang gisabot nga usa ka cover term para sa mga pinulongan nga dili EMP sulod sa CEMP, nga nagporma og usa ka linkage imbes nga usa ka balido nga clade. Ang Central Malayo-Polynesian nga mga pinulongan mahimong usa ka [[Linkage (linguistics)|sumpay]] . Kasagaran sila kulang sa pagpamatuod, apan daw wala sila maglangkob sa usa ka nagkahiusang grupo. Daghan sa gisugyot nga mga kinaiya sa CMP ang dili makita sa mga kinatumyang heyograpikanhon sa lugar. Busa, ang ubang mga lingguwista nag-isip niini nga usa ka [[Linkage (linguistics)|sumpay]]; ang usa ka konserbatibo nga klasipikasyon mahimong mag-isip sa CMP nga usa ka kombenyente nga termino alang sa mga pinulongan sa Sentral-Sidlakan nga dili Sidlakang Malayo-Polynesian (Grimes 1991). Ang mga pinulongan sa Sidlakang Malayo-Polynesian naggikan sa mga baybayon sa Halmahera tabok sa Pasipiko. Kini nga subgroup kontrobersyal gihapon tungod kay kini gibase lamang sa lexical evidence, nga walay gipaambit nga phonological innovations.<ref>[[Malcolm Ross (linguist)|Ross, Malcolm]] (2005), "Some current issues in Austronesian linguistics", in D.T. Tryon, ed., ''Comparative Austronesian Dictionary'', 1, 45–120. Berlin: Mouton de Gruyter.</ref> Sa kasukwahi, ang duha ka indibidwal nga sanga, [[South Halmahera–West New Guinea languages|ang South Halmahera–West New Guinea]] ug [[Oceanic languages|Oceanic]], ang matag usa klaro nga gihubit sa [[Lexical Innovation|mga inobasyon sa ponolohiya ug leksiko]], ug gidawat sa tanan isip balido nga mga subgrupo. == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] 0jbmm4gd6kn4ustrdom644c2otleftf 37025947 37025946 2026-08-14T09:04:38Z Iampjanz 134116 nagdugang detalye sa pag subgrupo 37025947 wikitext text/x-wiki Ang mga pinulongang '''Central–Eastern Malayo-Polynesian''' (CEMP) naglangkob sa usa ka gisugyot nga sanga sa [[Mga pinulongang Malayo-Polynesian|mga pinulongan nga Malayo-Polynesian]] nga gilangkoban sa kapin sa 700 [[Pinulongan|ka mga pinulongan]] (Blust 1993).<ref>{{Cite journal|last=Blust|first=Robert|date=1993|title=Central and Central-Eastern Malayo-Polynesian|journal=Oceanic Linguistics|volume=32|issue=2|pages=241–293|doi=10.2307/3623195|jstor=3623195}}</ref> == Pag-apod-apod == Ang mga pinulongang Central Malayo-Polynesian gisulti sa [[Lesser Sunda Islands|Lesser Sunda]] ug [[Moluccas (kapuloan sa Indonesya)|Maluku Islands]] sa [[Banda Sea]], sa usa ka lugar nga duol sa mga probinsya [[Indonesia|sa Indonesia]] sa [[Provinsi Nusa Tenggara Timur|East Nusa Tenggara]] ug [[Provinsi Maluku|Maluku]] ug sa nasod sa [[Sidlakang Timor|East Timor]] (gawas sa [[Papuan languages|mga pinulongan sa Papuan]] sa [[Timor (pulo)|Timor]] ug sa mga kasikbit nga isla), apan ang [[Bima language|pinulongan sa Bima]] miabot sa sidlakang katunga sa Isla [[Pulau Sumbawa|sa Sumbawa]] sa probinsya sa [[West Nusa Tenggara]] ug ang [[Sula languages|mga pinulongan sa Sula]] sa [[Pulau-Pulau Sula|Sula Islands]] sa habagatan-kasadpang suok sa probinsya sa [[Provinsi Maluku Utara|North Maluku]] . Ang mga pangunang isla niining rehiyon mao ang [[Pulau Sumbawa|Sumbawa]], [[Pulau Sumba|Sumba]], [[Flores (pulo)|Flores]], [[Timor (pulo)|Timor]], [[Pulau Buru (pulo sa Provinsi Maluku)|Buru]], ug [[Seram Island|Seram]]. Ang labing importanteng mga pinulongan sa gidaghanon mao ang Nggahi Mbojo ([[Bimanese language|Bimanese]]), [[Manggarai language|Manggarai]] sa kasadpang Flores, [[Uab Meto]] sa [[West Timor|Kasadpang Timor]], ug [[Tetum language|Tetum]], ang nasodnong pinulongan sa [[Sidlakang Timor]]. == Pag-subgrupo == [[Payl:Indonesia_Wallacea.svg|thumb|350x350px|[[Wallacea|Ang Wallacea]] mao ang grupo sa mga isla sulod sa pula nga lugar. Asul ang kolor sa [[Max Carl Wilhelm Weber|Weber Line]] . Ang mga pinulongan sa Central Malayo-Polynesian (CMP) halos nahimutang lamang sa sulod sa Wallacea. Ang ubang mga grupo sa pinulongan sa Wallacea naglakip sa mga pinulongan sa [[North Halmahera languages|North Halmahera]], [[Celebic languages|Celebic]], ug [[South Sulawesi languages|South Sulawesi]] .]] Sa orihinal nga sugyot, ang CEMP gibahin sa ''Central Malayo-Polynesian'' (CMP) ug ''Eastern Malayo-Polynesian'' (EMP). Apan, ang CMP kasagarang gisabot nga usa ka cover term para sa mga pinulongan nga dili EMP sulod sa CEMP, nga nagporma og usa ka linkage imbes nga usa ka balido nga clade. Ang Central Malayo-Polynesian nga mga pinulongan mahimong usa ka [[Linkage (linguistics)|sumpay]] . Kasagaran sila kulang sa pagpamatuod, apan daw wala sila maglangkob sa usa ka nagkahiusang grupo. Daghan sa gisugyot nga mga kinaiya sa CMP ang dili makita sa mga kinatumyang heyograpikanhon sa lugar. Busa, ang ubang mga lingguwista nag-isip niini nga usa ka [[Linkage (linguistics)|sumpay]]; ang usa ka konserbatibo nga klasipikasyon mahimong mag-isip sa CMP nga usa ka kombenyente nga termino alang sa mga pinulongan sa Sentral-Sidlakan nga dili Sidlakang Malayo-Polynesian (Grimes 1991). Ang mga pinulongan sa Sidlakang Malayo-Polynesian naggikan sa mga baybayon sa Halmahera tabok sa Pasipiko. Kini nga subgroup kontrobersyal gihapon tungod kay kini gibase lamang sa lexical evidence, nga walay gipaambit nga phonological innovations.<ref>[[Malcolm Ross (linguist)|Ross, Malcolm]] (2005), "Some current issues in Austronesian linguistics", in D.T. Tryon, ed., ''Comparative Austronesian Dictionary'', 1, 45–120. Berlin: Mouton de Gruyter.</ref> Sa kasukwahi, ang duha ka indibidwal nga sanga, [[South Halmahera–West New Guinea languages|ang South Halmahera–West New Guinea]] ug [[Oceanic languages|Oceanic]], ang matag usa klaro nga gihubit sa [[Lexical Innovation|mga inobasyon sa ponolohiya ug leksiko]], ug gidawat sa tanan isip balido nga mga subgrupo. === Pagsaway === Ang CEMP gisalikway isip balido nga clade ni Donohue & Grimes (2008), kinsa wala gani mag-isip sa CEMP nga usa ka [[Linkage (linguistics)|linkage]]. Si Donohue & Grimes (2008) nangatarungan nga daghang mga bahin nga giangkon nga naghubit sa CMP o CEMP makita usab sa pipila sa mas konserbatibo nga mga pinulongan sa Kasadpang Malayo-Polynesian ug bisan sa mga pinulongan sa Formosan. Wala usab giisip ni Edwards & Grimes (2021) ang CEMP nga usa ka makanunayong sanga. == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga pinulongang Malayo-Polinesyo]] bu2rid0binv1crpnlh1xegx8c3zm0xf 0 11355406 37025948 2026-08-14T09:14:49Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369002674|Sinosphere]]" 37025948 wikitext text/x-wiki [[Payl:Chinese_Dragon_2012.jpg|thumb| Mga dragon nga Intsik, mga maalamat nga binuhat sa mitolohiya ug kultura sa Sinosphere]] [[Payl:Character-sphere.png|thumb| Usa ka mapa sa mga pamilya sa mga sistema sa pagsulat sa Sidlakang Asya, Habagatang-Sidlakang Asya, ug Habagatang Asya. Pula: [[Sinulatang Ininsik|Mga karakter nga Intsik]] ; Berde: Iskriptong Brahmi ; Asul: Aramaic ( Iskriptong Mongolian, alpabetong Manchu, Karaang alpabetong Uyghur, ug iskriptong Arabiko ).]] [[Payl:China,_Vietnam,_Korea_and_Japan_in_1100_AD.svg|thumb| Mapa sa mga nasod sa Sinosphere (Hapon, Korea, Tsina ug Vietnam) sa ika-11 nga siglo]] [[Kategoriya:Kulturang Asyanhon]] [[Kategoriya:Kultura sa Byetnam]] [[Kategoriya:Kultura sa Koreya]] [[Kategoriya:Kultura sa Hapon]] [[Kategoriya:Habagatang-sidlakang Asya]] [[Kategoriya:Kultura sa Tsina]] aceve5fvghid27kggueknnr5vdkqm7t 37025949 37025948 2026-08-14T09:17:51Z RizaCPH 128040 nag-usab sa detalye sa pagsulat 37025949 wikitext text/x-wiki [[Payl:Chinese_Dragon_2012.jpg|thumb| Mga dragon nga Intsik, mga maalamat nga binuhat sa mitolohiya ug kultura sa Sinosphere]] [[Payl:Character-sphere.png|thumb| Usa ka mapa sa mga pamilya sa mga sistema sa pagsulat sa Sidlakang Asya, Habagatang-Sidlakang Asya, ug Habagatang Asya. Pula: [[Sinulatang Ininsik|Mga karakter nga Intsik]] ; Berde: Iskriptong Brahmi ; Asul: Aramaic ( Iskriptong Mongolian, alpabetong Manchu, Karaang alpabetong Uyghur, ug iskriptong Arabiko ).]] [[Payl:China,_Vietnam,_Korea_and_Japan_in_1100_AD.svg|thumb| Mapa sa mga nasod sa Sinosphere (Hapon, Korea, Tsina ug Vietnam) sa ika-11 nga siglo]]Ang '''Sinosphere''', nailhan usab nga '''Chinese cultural sphere''', <ref name="CCS">{{Cite journal}}</ref> '''East Asian cultural sphere''', o ang '''Sinic world''', naglangkob sa daghang mga nasud sa [[Sidlakang Asya|East Asia]] ug [[Habagatan-sidlakang Asya|Southeast Asia]] nga sa kasaysayan naimpluwensyahan pag-ayo sa [[Chinese culture|kulturang Tsino]]. <ref name="Fuchs">Wang Hui, "'Modernity and 'Asia' in the Study of Chinese History," in Eckhardt Fuchs, Benedikt Stuchtey, eds.,''Across cultural borders: historiography in global perspective'' (Rowman & Littlefield, 2002 {{ISBN|978-0-7425-1768-4}}), p. 322.</ref> Ang Sinosphere gilangkoban [[Greater China|sa Greater China]], [[Hapon|Japan]], [[Korea]], ug [[Biyetnam|Vietnam]] . Sa kasaysayan, apil usab niini ang [[Ryukyu Kingdom|Gingharian sa Ryukyu]] . [ 6 ] Mahimong maapil usab [[Singgapura|ang Singapore]] tungod sa moderno nga panahon sa paglalin [[Overseas Chinese|sa mga Intsik gikan sa laing nasud]]. Lahi ang Sinosphere sa kalibutan [[Sinophone|sa Sinophone]], nga nagpakita sa mga rehiyon diin gigamit ang [[Inintsik|pinulongang Intsik]]. [[Imperial China|Ang Imperyal nga Tsina]] usa ka dakong gahom sa rehiyon sa Sidlakang Asya ug nakaimpluwensya sa mga estadong [[Sistema sa tributaryo sa Tsina|tributaryo]] ug mga silingang estado, lakip ang Japan, Korea ug Vietnam. {{Efn|Vietnam and Korea remained tributary states of China for much of their histories, while Japan only submitted fully to Chinese [[regional hegemony]] during the [[Muromachi period]].<ref>{{Cite book|last=Kang, David C. |title=East Asia before the West: five centuries of trade and tribute|year=2012|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-15319-5|edition=Paperback|location=New York}}</ref><ref>Howe, Christopher. The Origins of Japanese Trade Supremacy: Development and Technology in Asia. p. 337</ref>}} Kining mga interaksyon nagdala og mga impluwensya sa ideolohiya ug kultura nga nakagamot sa [[Confucianism|Confucianismo]], [[Taoism|Taoismo]] ug [[East Asian Buddhism|Budismo sa Sidlakang Asya]] . Ang upat ka kultura gimandoan sa ilang tagsatagsa ka emperador ubos sa susamang mga sistema sa administrasyon, dugang pa, ang pagsagop sa sistema [[Imperial examination|sa eksaminasyon sa imperyo]] nga gibase sa Confucian nakaimpluwensya pag-ayo sa burukrasya ug istruktura sa katilingban sa Korea ug Vietnam. [[List of Chinese inventions|Ang mga imbensyon sa mga Intsik]] nakaimpluwensya, ug sa baylo naimpluwensyahan sa, mga inobasyon sa ubang mga kultura sa pagdumala, pilosopiya, syensya, ug arte. <ref><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles>{{multiref|{{Cite book |title=Confucius in East Asia: Confucianism's History in China, Korea, Japan, and Vietnam |publisher=Association for Asian Studies |author1=Jeffrey L. Richey|year=2013 |isbn=978-0-924-30473-6}}|{{cite book |title=East Asian Confucianism: Interactions and Innovations |publisher=Rutgers University |editor1=Ching-I Tu |year=2010 |isbn=978-0-615-38932-5}}|{{Cite book |title=East Asian Confucianisms: Texts in Contexts |publisher=National Taiwan University Press |editor1-first=Chun-chieh |editor1-last=Huang |year=2015 |isbn=978-3-847-10408-7}}}}</ref> [[Literary Chinese|Ang literary Chinese]] nahimong sinulat nga [[lingua franca]] para sa burukrasya ug komunikasyon, ug [[Sinulatang Ininsik|ang mga karakter nga Intsik]] gi-adapt sa lokal isip [[kanji]] sa Japan, [[hanja]] sa Korea, ug [[Chữ Nho|chữ Hán]] sa Vietnam. Ang kahinungdanon sa literatura sa klasikal nga Intsik gipakunhod samtang ang Japan, Korea, ug Vietnam nag-imbento sa ilang kaugalingong mga sistema sa pagsulat [[Phonogram (linguistics)|sa ponograpo]], diin ang Japan nagpalambo sa [[katakana]] ug [[hiragana]] script, ang Korea nagmugna sa [[hangul]], ug ang Vietnam sa sinugdanan nagpalambo chữ Nôm apan gipulihan kini sa [[Alpabetong Latin|Latin nga alpabeto]] nga gibase sa [[Vietnamese alphabet|Vietnamese nga alpabeto]] sukad sa 1910s tungod sa [[French Indochina|kolonisasyon sa Pransya]] . Apan ang Klasikong Intsik o giusab nga mga bersyon niini  sama sa [[kanbun]] ug ang [[Idu script]] nagpabilin nga opisyal nga gigamit hangtod sa modernong panahon. Sa ika-21 nga siglo, ang mga impluwensya sa ideolohiya ug kultura sa Taoismo, Confucianismo, ug Budismo nagpabilin nga makita sa [[High culture|taas nga kultura]] ug mga doktrina sa katilingban. [[Kategoriya:Kulturang Asyanhon]] [[Kategoriya:Kultura sa Byetnam]] [[Kategoriya:Kultura sa Koreya]] [[Kategoriya:Kultura sa Hapon]] [[Kategoriya:Habagatang-sidlakang Asya]] [[Kategoriya:Kultura sa Tsina]] tptix9uj9se1i8qqv9mt0b2ulxm5l1v 0 11355407 37025950 2026-08-14T09:22:27Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368502595|Classical antiquity]]" 37025950 wikitext text/x-wiki [[Payl:Griechischen_und_phönizischen_Kolonien.jpg|thumb| Mapa sa mga kolonya sa [[Penisya|Fenicia]] (sa dilaw) ug Gresya (sa pula) mga ika-8 hangtod ika-6 nga siglo BC.]] fjobjhyfoltnhhia0imda2akxzjeapp 37025951 37025950 2026-08-14T09:27:16Z RizaCPH 128040 nag butang sa deskripyon 37025951 wikitext text/x-wiki '''Ang klasikal nga antigo''', nailhan usab nga '''klasikal nga panahon''', '''klasikal nga panahon''', '''klasikal nga panahon''', o yano nga '''antigo''', mao ang panahon sa kultural nga [[Kasaysayan sa Uropa|kasaysayan sa Europa]] tali sa ika-8 nga siglo BC ug ika-5 nga siglo AD, {{Efn|The precise end date of this period is disputed, with estimates ranging from the 3rd–8th centuries AD. Traditionally, it is given as the late 5th century AD.}} nga nagsunod sa [[Greek Dark Ages|Griyego nga Mangitngit nga Panahon]] ug gisundan sa [[Late antiquity|ulahing antigo]] . Kini naglangkob sa nagkasumpay nga mga sibilisasyon sa [[Ancient Greece|karaang Gresya]] ug [[Karaang Roma|Roma]], nga nailhan nga [[Greco-Roman world|Greco-Roman nga kalibutan]], nga adunay dakong papel sa paghulma sa kultura sa [[Mediterranean basin|Mediteranyo]]. Kini ang panahon diin ang karaang Gresya ug Roma milambo ug adunay dakong impluwensya sa kadaghanan sa [[Uropa|Europa]], [[North Africa|Amihanang Aprika]], ug [[kasadpang Asya|Kasadpang Asya]]. Kasagaran, kini giisip nga nagsugod sa labing una nga natala nga [[Homeric Greek|Epikong Griyegong]] balak ni [[Homer]] (ika-8 hangtod ika-7 nga siglo BC) ug natapos sa [[Fall of the Western Roman Empire|pagkapukan sa Kasadpang Imperyong Romano]] niadtong 476 AD. Ang ingon ka halapad nga kasaysayan ug teritoryo naglangkob sa daghang lainlaing mga kultura ug mga panahon. ''Ang klasikal nga karaan nga panahon'' mahimo usab nga magtumong sa usa ka gihanduraw nga panan-awon taliwala sa ulahi nga mga tawo sa kung unsa ang, sa mga pulong ni [[Edgar Allan Poe]], "ang himaya nga mao ang Gresya, ug ang kahalangdon nga mao ang Roma". <ref>Poe EA (1845). "[[To Helen#Revised 1845 version]]".</ref> Ang [[kultura]] sa [[Karaang kasaysayan|karaang]] [[Greeks|mga Griyego]], uban sa pipila ka mga impluwensya gikan sa [[Ancient Near East|karaang Duol nga Sidlakan]], mao ang sukaranan sa arte, <ref>{{Interlanguage link|Helga von Heintze|de}}: Römische Kunst (''Roman art''). In: [[Walter-Herwig Schuchhardt]] (1960): Bildende Kunst I (Archäologie) (''Visual arts I – archaeology''). {{Interlanguage link|Das Fischer Lexikon|de}}. [[S. Fischer Verlag]]. p. 192. "Bestimmend blieb (...) der italisch-römische Geist, der sich der entlehnten Formen nur bediente. (...) Ohne [die] Begegnung [mit der griechischen Formenwelt, author's note] hätte der italisch-römische Geist sich wohl kaum in künstlerischen Schöpfungen ausdrücken können und wäre nicht über die Ansätze, die wir in den ''Kanopen von Chiusi'' (...), der ''kapitolinischen Wölfin'' (...), dem ''Krieger von Capestrano'' (...) erhalten haben, hinausgekommen. Auch die gleichermaßen realistische wie unkünstlerische Auffassung der ''Porträts'' im 2. und 1. J[ahr]h[undert] v[or] Chr[istus] konnte sich nur unter dem Einfluß griechischer Formen ändern." (''"Determinant remained the Italic-Roman spirit, that just availed itself of the borrowed forms. (...) Without having come across [the world of the Greek forms], the Italic–Roman spirit would hardly have been able to express itself in works of art and would not have got beyond the starts that are preserved in the canopic jars of Chiusi, the Capitoline Wolf, the Warrior of Capestrano. Also the likewise realistic and inartistic conception and production of the portraits in the second and the first centuries BC could only change under the influence of Greek forms."'')</ref> pilosopiya, katilingban, ug edukasyon sa Mediteranyo ug Duol nga Sidlakan hangtod sa [[Imperyong Romano|panahon sa imperyo sa Roma]] . Gipreserbar, gisundog, ug [[Campaign history of the Roman military|gipakaylap]] sa mga Romano kini nga kultura sa tibuok Europa, hangtod nga nakahimo sila sa pagkompetensya niini. <ref>[[Brockhaus Enzyklopädie|Der Große Brockhaus]]. 1. vol.: A-Beo. Eberhard Brockhaus, Wiesbaden 1953, p. 315. "Ihre dankbarsten und verständnisvollsten Schüler aber fanden die hellenistische Kultur in den Römern; sie wurden Mäzene, Nachahmer und schließlich Konkurrenten, indem sie die eigene Sprache wetteifernd neben die griechische setzten: so wurde die antike Kultur zweisprachig, griechisch und lateinisch. Das System dieser griechisch-hellenistisch-römischen Kultur, das sich in der römischen Kaiserzeit abschließend gestaltete, enthielt neben Elementen des Orients die griechische Wissenschaft und Philosophie, Dichtung, Geschichtsschreibung, Rhetorik und bildende Kunst." (''"The Hellenistic culture but found its most thankful and its most understanding disciples in the Romans; they became patrons, imitators, and finally rivals, when they competitively set their own language beside the Greek: thus, the antique culture became bilingual, Greek and Latin. The system of this Greco-Latin culture, that assumed its definitive shape in the Roman imperial period, contained, amongst elements of the Orient, the Greek science and philosophy, poetry, historiography, rhetoric and visual arts."'')</ref> <ref>[[Veit Valentin]]: Weltgeschichte – Völker, Männer, Ideen (''History of the world – peoples, men, ideas''). {{Interlanguage link|Allert de Lange|de|Allert de Lange Verlag}}, Amsterdam 1939, p. 113. "Es ist ein merkwürdiges Schauspiel – dieser Kampf eines bewussten Römertums gegen die geriebene Gewandtheit des Hellenismus: der römische Geschmack wehrt sich und verbohrt sich trotzig in sich selbst, aber es fällt ihm nicht genug ein, er kann nicht über seine Grenzen weg; was die Griechen bieten, hat soviel Reiz und Bequemlichkeit. In der bildenden Kunst und in der Philosophie gab das Römertum zuerst den Kampf um seine Selbständigkeit auf – Bilden um des Bildes willen, Forschen und Grübeln, theoretische Wahrheitssuche und Spekulation lagen ihm durchaus nicht." (''"It is a strange spectacle: this fight of a conscious Roman striving against the wily ingenuity of Hellenism. The Roman taste offers resistance, defiantly goes mad about itself, but there is not come enough into its mind, it is not able to overcome its limits; there is so much charm and so much comfort in what the Greeks afford. In visual arts and philosophy, Romanticism first abandoned the struggle for its independence – forming for the sake of the form, poring and investigation, theoretical speculation and hunt for truth were by no means in its line."'')</ref> Kining Greco-Roman nga pundasyon sa kultura dako kaayog impluwensya sa pinulongan, politika, balaod, sistema sa edukasyon, [[pilosopiya]], syensya, gubat, literatura, historiograpiya, etika, retorika, arte ug arkitektura sa [[Western world|Kasadpan]], ug pinaagi niini, sa modernong kalibutan. Ang nahibiling mga tipik sa klasikal nga kultura nakatabang sa pagmugna og usa ka pagkabuhi pag-usab nga nagsugod sa ika-14 nga siglo, nga sa ulahi nailhan nga [[Renasans|Renaissance]], ug lain-laing mga [[Neoclassicism|neo-klasikal]] nga pagkabuhi pag-usab ang nahitabo sa ika-18 ug ika-19 nga siglo. === Kasaysayan === Ang labing una nga panahon sa klasikal nga karaan nahitabo sa panahon sa hinay-hinay nga pagbalik sa mga tinubdan [[Kasaysayan|sa kasaysayan]] human sa [[Late Bronze Age collapse|pagkahugno sa Ulahing Panahon sa Bronse]] . Ang ika-8 ug ika-7 nga siglo BC kasagaran [[Protohistorical|protohistorikal]] gihapon, diin ang labing una nga mga inskripsiyon [[History of the Greek alphabet|sa alpabetong Griyego]] nagpakita sa unang katunga sa ika-8 nga siglo. Ang maalamat nga magbabalak nga [[Homer|si Homer]] kasagarang gituohan nga nabuhi sa ika-8 o ika-7 nga siglo BC, ug ang iyang kinabuhi kanunay nga giisip nga sinugdanan sa klasikal nga karaan. Sa samang panahon mao ang [[Traditional|tradisyonal]] nga petsa sa pagkatukod sa [[Ancient Olympic Games|Karaang Dula sa Olimpiko]], niadtong 776 BC. ===== Mga Fenicianhon, mga Carthaginian ug mga Asiryano ===== {{Main|Phoenicia|Ancient Carthage|Ancient history of Cyprus}} [[Payl:Griechischen_und_phönizischen_Kolonien.jpg|thumb| Mapa sa mga kolonya sa [[Penisya|Fenicia]] (sa dilaw) ug Gresya (sa pula) mga ika-8 hangtod ika-6 nga siglo BC.]]Ang mga Fenicianhon orihinal nga nagpalapad gikan sa [[Pantalan|mga pantalan]] sa [[Canaan]], sa ika-8 nga siglo nga nagdominar sa pamatigayon sa [[Dagat Mediteraneo|Mediteranyo]] . [[Kartago|Ang Carthage]] natukod niadtong 814 BC, ug ang mga Carthaginian sa 700 BC nagtukod og mga kuta sa [[Sicilia|Sicily]], Italy ug [[Cerdeña|Sardinia]], nga nakamugna og mga panagbangi sa interes uban sa [[Etruria]] . Usa ka [[stele]] nga nakit-an sa [[Kítion|Kition]], [[Tsipre|Cyprus]], nagsaulog sa kadaugan ni Haring [[Sargon II]] niadtong 709 BC batok sa pito ka hari sa isla, nga nagtimaan sa usa ka importanteng bahin sa pagbalhin sa Cyprus gikan sa pagmando [[Tiro|sa Tyre]] ngadto sa [[Neo-Assyrian Empire]] .<ref>Yon, M., Malbran-Labat, F. 1995: "La stèle de Sargon II à Chypre", in A. Caubet (ed.), Khorsabad, le Palais de Sargon II, Roi d'Assyrie, Paris, 159–179.</ref> <ref>Radner, K. 2010: "The Stele of Sargon II of Assyria at Kition: A focus for an emerging Cypriot identity?", in R. Rollinger, B. Gufler, M. Lang, I. Madreiter (eds), Interkulturalität in der Alten Welt: Vorderasien, Hellas, Ägypten und die vielfältigen Ebenen des Kontakts, Wiesbaden, 429–449.</ref> ==== Gresya ==== {{Main|Archaic Greece}} Ang panahon sa Archaic misunod sa [[Greek Dark Ages|Griyegong Mangitngit nga Panahon]], ug nakakita sa mga mahinungdanong pag-uswag sa [[Political theory|teorya sa politika]], ug ang pagsugod sa [[demokrasya]], [[pilosopiya]], [[Teyatro|teatro]], [[balak]], ingon man ang pagpabuhi sa sinulat nga pinulongan (nga nawala atol sa Mangitngit nga Panahon). Sa pottery, ang Archaic period nakakita sa pag-uswag sa [[Orientalizing Period|Orientalizing style]], nga nagsenyas sa usa ka pagbalhin gikan sa [[geometric style]] sa ulahing Dark Ages ug ang akumulasyon sa mga impluwensya nga gikan sa Egypt, [[Penisya|Phoenicia]] ug [[Siria|Syria]] . Ang mga estilo sa pottery nga nalangkit sa ulahing bahin sa panahon sa Archaic mao ang [[black-figure pottery]], nga naggikan sa [[Ancient Corinth (arkiyolohiyang dapit sa Gresya)|Corinto]] sa ika-7 nga siglo BC ug ang misunod niini, ang [[Red-figure pottery|red-figure style]], nga gipalambo sa [[Andokides Painter]] niadtong mga 530 BC. 633x01kpug8jq829gkrnhd8w8fyl0c9 1 11355408 37025952 2026-08-14T09:39:03Z ~2026-44423-71 147563 /* Lei que libera uso de telefone celular nas escolas do Brasil */ new section 37025952 wikitext text/x-wiki == Lei que libera uso de telefone celular nas escolas do Brasil == Uso de telefone celular nas escolas públicas privadas tão liberando agora os funcionários não poderão mais recolher os aparelhos. [[Espesyal:Mga Tampo/&#126;2026-44423-71|&#126;2026-44423-71]] ([[Hisgot sa Gumagamit:&#126;2026-44423-71|talk]]) 09:39, 14 Agosto 2026 (UTC) f4bgvu0j0z1dwr92d36tbz4opefk1r5 0 11355409 37025953 2026-08-14T09:47:01Z Iampjanz 134116 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1318222852|Robert Blust]]" 37025953 wikitext text/x-wiki Si '''Robert Andrew Blust''' (/blʌst/; Chinese: 白樂思; Mayo 9, 1940 – Enero 5, 2022) mao ang usa ka Amerikanong [[Linggwistika|lingguwista]] nga nagtrabaho sa daghang mga natad, lakip ang historical linguistics, lexicography ug etnology. Usa siya ka Propesor sa Linggwistika sa Unibersity of Hawai'i at Mānoa. Si Blust mao ang espesyalista sa [[Mga pinulongang Awstronesyo|mga pinulongang Austronesyo]] ug nakahatag ug dakong kontribusyon sa natad sa lingguwistikang Austronesyo. [[Kategoriya:Mga namatay sa 2022]] [[Kategoriya:Mga natawo sa 1940]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] b802m5s477ypihh8j25hjrjvw636tya 37025955 37025953 2026-08-14T09:51:12Z Iampjanz 134116 nagdugang ug Sayong kinabuhi 37025955 wikitext text/x-wiki Si '''Robert Andrew Blust''' (/blʌst/; Chinese: 白樂思; Mayo 9, 1940 – Enero 5, 2022) mao ang usa ka Amerikanong [[Linggwistika|lingguwista]] nga nagtrabaho sa daghang mga natad, lakip ang historical linguistics, lexicography ug etnology. Usa siya ka Propesor sa Linggwistika sa Unibersidad sa Hawai'i sa Mānoa. Si Blust mao ang espesyalista sa [[Mga pinulongang Awstronesyo|mga pinulongang Austronesyo]] ug nakahatag ug dakong kontribusyon sa natad sa lingguwistikang Austronesyo. == Sayong kinabuhi ug karera == Natawo si Blust sa [[Cincinnati (kapital sa kondado)|Cincinnati, Ohio]] niadtong Mayo 9, 1940,<ref name="Adelaar 2009">{{cite book|editor1-last=Adelaar|editor1-first=Alexander|editor1-link=K. Alexander Adelaar|editor2-last=Pawley|editor2-first=Andrew|editor2-link=Andrew Pawley|title=Austronesian historical linguistics and culture history: a festschrift for Robert Blust|date=2009|publisher=Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University|location=Canberra|isbn=9780858836013|page=3|chapter=Reflections on Bob Blust’s career|doi=10.15144/PL-601|doi-broken-date=July 12, 2025|hdl=1885/34582|doi-access=free}}</ref> ug nagdako sa [[California]]. Nakadawat siya og [[Batsilyer sa Arte|Bachelor of Arts]] sa [[antropolohiya]] niadtong 1967 ug [[Doctor of Philosophy|PhD]] sa lingguwistika niadtong 1974 gikan sa Unibersidad sa Hawaiʻi sa Mānoa.<ref>{{Cite web|title=About|url=https://blusthawaii.wixsite.com/blust/about|access-date=11 January 2021|website=Robert Blust}}</ref> Nagtudlo siya sa [[Leiden University]] sa [[Olandres|Netherlands]] gikan sa 1976 hangtod 1984, pagkahuman mibalik siya sa Departamento sa Linguistics sa Mānoa sa nahabilin sa iyang karera, nagserbisyo isip tsirman sa departamento gikan sa 2005 hangtod 2008.<ref name="Adelaar 2009" /> Usa siya ka Fellow sa [[Linguistic Society of America]].<ref>{{Cite web|archive-url=https://archive.today/20200706181740/https://www.linguisticsociety.org/content/lsa-fellows-name|archive-date=6 July 2020|url=https://www.linguisticsociety.org/content/lsa-fellows-name|title=LSA Fellows by Name|website=[[Linguistic Society of America]]}}</ref> [[Kategoriya:Mga namatay sa 2022]] [[Kategoriya:Mga natawo sa 1940]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] byyswyejc850utfo4uxlr1f80kbg5ot 37025956 37025955 2026-08-14T09:52:31Z Iampjanz 134116 nagdugang detalye sa Sayong Kinabuhi 37025956 wikitext text/x-wiki Si '''Robert Andrew Blust''' (/blʌst/; Chinese: 白樂思; Mayo 9, 1940 – Enero 5, 2022) mao ang usa ka Amerikanong [[Linggwistika|lingguwista]] nga nagtrabaho sa daghang mga natad, lakip ang historical linguistics, lexicography ug etnology. Usa siya ka Propesor sa Linggwistika sa Unibersidad sa Hawai'i sa Mānoa. Si Blust mao ang espesyalista sa [[Mga pinulongang Awstronesyo|mga pinulongang Austronesyo]] ug nakahatag ug dakong kontribusyon sa natad sa lingguwistikang Austronesyo. == Sayong kinabuhi ug karera == Natawo si Blust sa [[Cincinnati (kapital sa kondado)|Cincinnati, Ohio]] niadtong Mayo 9, 1940,<ref name="Adelaar 2009">{{cite book|editor1-last=Adelaar|editor1-first=Alexander|editor1-link=K. Alexander Adelaar|editor2-last=Pawley|editor2-first=Andrew|editor2-link=Andrew Pawley|title=Austronesian historical linguistics and culture history: a festschrift for Robert Blust|date=2009|publisher=Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University|location=Canberra|isbn=9780858836013|page=3|chapter=Reflections on Bob Blust’s career|doi=10.15144/PL-601|doi-broken-date=July 12, 2025|hdl=1885/34582|doi-access=free}}</ref> ug nagdako sa [[California]]. Nakadawat siya og [[Batsilyer sa Arte|Bachelor of Arts]] sa [[antropolohiya]] niadtong 1967 ug [[Doctor of Philosophy|PhD]] sa lingguwistika niadtong 1974 gikan sa Unibersidad sa Hawaiʻi sa Mānoa.<ref>{{Cite web|title=About|url=https://blusthawaii.wixsite.com/blust/about|access-date=11 January 2021|website=Robert Blust}}</ref> Nagtudlo siya sa [[Leiden University]] sa [[Olandres|Netherlands]] gikan sa 1976 hangtod 1984, pagkahuman mibalik siya sa Departamento sa Linguistics sa Mānoa sa nahabilin sa iyang karera, nagserbisyo isip tsirman sa departamento gikan sa 2005 hangtod 2008.<ref name="Adelaar 2009" /> Usa siya ka Fellow sa [[Linguistic Society of America]].<ref>{{Cite web|archive-url=https://archive.today/20200706181740/https://www.linguisticsociety.org/content/lsa-fellows-name|archive-date=6 July 2020|url=https://www.linguisticsociety.org/content/lsa-fellows-name|title=LSA Fellows by Name|website=[[Linguistic Society of America]]}}</ref> === Mga pinulongan nga Austronesyano === Hangtod sa 2018, nagsilbi siya isip review editor para sa ''[[Oceanic Linguistics]]'', usa ka akademikong dyurnal nga naglangkob sa [[Mga pinulongang Awstronesyo|mga pinulongang Austronesian]] . Si Blust labing nailhan tungod sa iyang trabaho niining dakong pamilya sa mga pinulongan, lakip na ang komprehensibo nga ''Austronesian Comparative Dictionary'' (1995) ug usa ka diksyonaryong [[Thao language|Thao]] -English (2003). Laing usa sa iyang mga nailhan nga buhat mao ang usa ka buhat niadtong 2009 nga gitawag og ''The Austronesian Languages'', nga mao ang unang libro nga usa ra ang awtor nga naglangkob sa tanang aspeto ([[Phonology|ponolohiya]], [[Syntax|sintaks]], [[Morphology (linguistics)|morpolohiya]], [[Sound change|mga pagbag-o sa tunog]], [[Classification|klasipikasyon]], ug uban pa) sa tibuok pamilya sa pinulongan nga Austronesian. == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga namatay sa 2022]] [[Kategoriya:Mga natawo sa 1940]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] nwthxnoxpze9ljkum212onmk3rkzono 37025957 37025956 2026-08-14T09:53:43Z Iampjanz 134116 nagbutang ug Personal nga kinabuhi ug kamatayon 37025957 wikitext text/x-wiki Si '''Robert Andrew Blust''' (/blʌst/; Chinese: 白樂思; Mayo 9, 1940 – Enero 5, 2022) mao ang usa ka Amerikanong [[Linggwistika|lingguwista]] nga nagtrabaho sa daghang mga natad, lakip ang historical linguistics, lexicography ug etnology. Usa siya ka Propesor sa Linggwistika sa Unibersidad sa Hawai'i sa Mānoa. Si Blust mao ang espesyalista sa [[Mga pinulongang Awstronesyo|mga pinulongang Austronesyo]] ug nakahatag ug dakong kontribusyon sa natad sa lingguwistikang Austronesyo. == Sayong kinabuhi ug karera == Natawo si Blust sa [[Cincinnati (kapital sa kondado)|Cincinnati, Ohio]] niadtong Mayo 9, 1940,<ref name="Adelaar 2009">{{cite book|editor1-last=Adelaar|editor1-first=Alexander|editor1-link=K. Alexander Adelaar|editor2-last=Pawley|editor2-first=Andrew|editor2-link=Andrew Pawley|title=Austronesian historical linguistics and culture history: a festschrift for Robert Blust|date=2009|publisher=Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University|location=Canberra|isbn=9780858836013|page=3|chapter=Reflections on Bob Blust’s career|doi=10.15144/PL-601|doi-broken-date=July 12, 2025|hdl=1885/34582|doi-access=free}}</ref> ug nagdako sa [[California]]. Nakadawat siya og [[Batsilyer sa Arte|Bachelor of Arts]] sa [[antropolohiya]] niadtong 1967 ug [[Doctor of Philosophy|PhD]] sa lingguwistika niadtong 1974 gikan sa Unibersidad sa Hawaiʻi sa Mānoa.<ref>{{Cite web|title=About|url=https://blusthawaii.wixsite.com/blust/about|access-date=11 January 2021|website=Robert Blust}}</ref> Nagtudlo siya sa [[Leiden University]] sa [[Olandres|Netherlands]] gikan sa 1976 hangtod 1984, pagkahuman mibalik siya sa Departamento sa Linguistics sa Mānoa sa nahabilin sa iyang karera, nagserbisyo isip tsirman sa departamento gikan sa 2005 hangtod 2008.<ref name="Adelaar 2009" /> Usa siya ka Fellow sa [[Linguistic Society of America]].<ref>{{Cite web|archive-url=https://archive.today/20200706181740/https://www.linguisticsociety.org/content/lsa-fellows-name|archive-date=6 July 2020|url=https://www.linguisticsociety.org/content/lsa-fellows-name|title=LSA Fellows by Name|website=[[Linguistic Society of America]]}}</ref> === Mga pinulongan nga Austronesyano === Hangtod sa 2018, nagsilbi siya isip review editor para sa ''[[Oceanic Linguistics]]'', usa ka akademikong dyurnal nga naglangkob sa [[Mga pinulongang Awstronesyo|mga pinulongang Austronesian]] . Si Blust labing nailhan tungod sa iyang trabaho niining dakong pamilya sa mga pinulongan, lakip na ang komprehensibo nga ''Austronesian Comparative Dictionary'' (1995) ug usa ka diksyonaryong [[Thao language|Thao]] -English (2003). Laing usa sa iyang mga nailhan nga buhat mao ang usa ka buhat niadtong 2009 nga gitawag og ''The Austronesian Languages'', nga mao ang unang libro nga usa ra ang awtor nga naglangkob sa tanang aspeto ([[Phonology|ponolohiya]], [[Syntax|sintaks]], [[Morphology (linguistics)|morpolohiya]], [[Sound change|mga pagbag-o sa tunog]], [[Classification|klasipikasyon]], ug uban pa) sa tibuok pamilya sa pinulongan nga Austronesian. == Personal nga kinabuhi ug kamatayon == Namatay si Blust sa [[Honolulu|Honolulu, Hawaii]], niadtong Enero 5, 2022, sa edad nga 81, human sa 13 ka tuig nga pakigbisog sa kanser. <ref name="auto">{{cite journal|last1=Lobel|first1=Jason William, Victoria Chen and Lani Blust-Char|title=In Memoriam: Robert A. Blust, 1940–2022|journal=Oceanic Linguistics|date=2022|volume=61|issue=2|pages=614–649|doi=10.1353/ol.2022.0010|s2cid=250269537}}</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Mga namatay sa 2022]] [[Kategoriya:Mga natawo sa 1940]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] tcq1kcwz4p0skj0cl6kfm99uic3of7y