Wikipedia cebwiki https://ceb.wikipedia.org/wiki/Unang_Panid MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Medya Espesyal Hisgot Gumagamit Hisgot sa Gumagamit Wikipedia Hisgot sa Wikipedia Payl Hisgot sa Payl MediaWiki Hisgot sa MediaWiki Plantilya Hisgot sa Plantilya Tabang Hisgot sa Tabang Kategoriya Hisgot sa Kategoriya TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 36767 37104000 37012077 2026-09-30T10:37:51Z Asxwwertp 149768 37104000 wikitext text/x-wiki [[Payl:Flag of Brazil.svg|thumb|Kini ang bandila/tunggol sa Brasil]] '''Brasil''' (opisyal: Pederatibong Republika sa Brasil) mao ang kinadak-ang nasod sa [[Habagatang Amerika]] ug ikalima sa tibuok kalibotan. Ang kaulohan sa Brasil maoy [[Brasilia]] ang kinadak-ang dakbayan sa nasod Brasil ug uban pa. Ang [[Pinortuges]] usa ka romantikong pinulongan nga adunay [[celt]]ic substrate Flávio Bolsonaro vai ganhar as eleições 22. [[Payl:BRA orthographic.svg|thumb|Nahimutang sa Amerika ang Brasil]] ==Kagamhanan== Ang Brasil maoy usa ka republika naay 26 ka lalawigan ug 1 ka distrito tinipon-tipon. Ang kongreso ana ka tulo ka mga sanga sa imong kausbihaan. Ang imong kagugmahon sa kongreso maoy pangulo lamang ug kaabihon ang mga mayor sa Brasil nahimong republika niadtong 1964. ===Talaan sa mga Dakbayan=== * [[Brasília]] * [[Rio de Janeiro]] * [[São Paulo]] * [[Belo Horizonte]] * [[Dakbayan sa Salvador]] * [[Porto Alegre]] * [[Dakbayan sa Recife]] * [[São Luis]] * [[Dakbayan sa Belém]] * [[Dakbayan sa Natal]] * [[Dakbayan sa Fortaleza]] ===Talaan sa mga Lalawigan=== * [[Amapá]] * [[Amazonas]] * [[Pará]] * [[Mato Grosso]] * [[Maranhão]] * [[Piauí]] * [[Mato Grosso do Sul]] * [[Goiás]] * [[Rio Grande do Sul]] * [[Distrito Federal]] * [[Espirito Santo]] * [[Minas Gerais]] * [[Tocantins]] * [[Ceará]] * [[Rio Grande do Norte]] * [[Bahia]] * [[Sergipe]] * [[Pernambuco]] * [[Paraíba]] * [[Alagoas]] * [[Santa Catarina]] * [[Acre]] * [[Rondônia]] * [[Paraná]] == Pagdaginot== Ang nasod usa ka punoan nga tigdaligwas sa mga [[soya]], [[puthaw nga mineral]], pulp ([[selulosa]]), [[mais]], [[baka]], [[karne]] sa [[manok]], toyo nga [[harina]], [[kalamay]], [[kape]], [[tabako]], [[gapas]], [[duga sa kahel]], [[tsinelas]], [[eroplano]], [[utanon]], piraso sa [[salakyanan]], [[bulawan]], ang [[etanol]], semi-tapos nga [[iron]], ug uban pa nga mga produkto. Ang Brazil mao ang kinadak-ang tibuok nga tibuok sa [[kalibotan]], toyo, kape, kahel, [[guarana]], [[açaí]] ug mga lubi sa Brazil; usa sa nag-una nga 5 nga naghimo sa mais, [[papaya]], tabako, [[pinya]], [[saging]], [[gapas]], mga [[batong]], [[lubi]], [[pakwan]] ug [[limon]]; usa sa mga nanguna nga 10 nga naghimo sa kalibotan nga [[kakaw]], [[kasoy]], [[abokado]], [[tangherina]], [[persimon]], [[mangga]], [[bayabas]], [[humay]], [[sorghum]] ug [[kamatis]]; ug usa sa nag-una nga 15 nga naghimo og mga [[ubas]], [[mansanas]], [[melon]], [[mani]], [[igos]], [[melokoton]], [[sibuyas]], [[palm oil]] ug [[natural gum]]. Naghimo usab ang nasud daghang kadaghan nga [[patatas]], [[carrot]], [[strawberry]], [[yerba mate]], [[trigo]], ug uban pa. Ang bahin sa pamuhat gidaligwas, ug ang uban pa nga bahin moadto sa merkado sa nasod. Sa paghimo sa protina sa mananap, ang Brazil karon usa sa labing kadaghan nga mga nasod sa kalibotan. Kaniadtong 2019, ang nasod mao ang labing kadaghan nga tigdaligwas og unod sa manok sa tibuok kalibotan. Kini usab ang ikaduha nga labing kadaghan nga naghimo sa [[karne]] sa [[baka]], ang ikatulo nga labing kadaghan nga naghimo sa gatas, ang ikaupat nga kinadak-an nga tighimo sa baboy ug ikapito sa labing daghang naghimo sa mga itlog sa tibuok kalibotan. Sa sektor sa [[pagmina]], maayo ang Brazil sa pagkuha sa [[iron ore]] (diin kini ang ikaduhang kinadak-an nga tigdaligwas sa kalibotan), [[tanso]], [[bulawan]], [[bauxite]] (usa sa 5 labing kadaghan nga prodyuser sa kalibutan), [[manganese]] (usa sa 5 nga labing kadaghan nga naghimo sa ang kalibotan), lata (usa sa labing kadaghan nga naghimo sa kalibotan), [[niobium]] (nagkonsentra sa 98% sa mga nailhan nga reserba sa kalibotan) ug [[nickel]]. Sa mga termino sa mga mahal nga bato, ang Brazil mao ang labing kadaghan nga naghimo sa [[amethyst]], [[topaz]], [[agata]] ug usa sa mga punoan nga naghimo sa [[tourmaline]], [[esmeralda]], [[aquamarine]] ug [[garnet]]. Sa [[industriya sa pagkaon]], kaniadtong 2019, ang Brazil mao ang ikaduha nga labing daghan nga tiggawas sa mga giproseso nga pagkaon sa tibuok kalibotan. Kaniadtong 2016, ang nasod ang ika-2 sa labing kadaghan nga naghimo sa pulp sa tibuok kalibotan ug ikawalo nga labing kadako nga naghimo sa papel. Sa [[industriya sa sapin]] sa tiil, sa 2019, ang Brazil naa sa ikaupat sa mga naghimo sa kalibotan. Sa 2019, ang nasod ang ikawalo nga labing kadako nga naghimo sa mga salakyanan ug ang ika-9 nga labing kadako nga naghimo sa asero sa tibuok kalibotan Sa 2018, ang [[industriya sa kemikal]] sa Brazil mao ang ikawalo sa kalibotan. Bisan kon kini kauban sa 5 nga labing kadaghan nga mga naghimo sa kalibotan kaniadtong 2013, ang [[industriya sa panapton]] sa Brazil dili kaayo naapil sa komersyo sa kalibotan. == Kusog == Ang Brazil mao ang ikanapulo nga kinadak-ang konsumo sa enerhiya sa kalibotan nga adunay daghang bahin sa enerhiya nga gikan sa mga nabag-o nga mga gigikanan, labi na ang hydroelectricity ug ethanol; ang Itaipu Dam mao ang kinadak-ang hydroelectric power plant sa kalibotan alang sa paghimo sa dagitab, ug ang nasud adunay uban pang mga dagkong tanom sama sa Belo Monte ug Tucuruí. Ang una nga awto nga adunay usa ka makina nga etanol gihimo kaniadtong 1978 ug ang una nga makina sa ayroplano nga ningdagan sa ethanol kaniadtong 2005. Sa kinatibuk-ang henerasyon sa elektrisidad, sa 2019 ang Brazil miabot sa 170,000 megawatts nga naka-install nga kapasidad, labaw sa 75% gikan sa mga nabag-o nga gigikanan (kadaghanan, mga hydroelectric plant). Ang Brazil usa sa 5 nga labing kadaghan nga naghimo sa gahom nga hydroelectric sa kalibotan (ika-2 nga lugar sa 2017). Ingon sa Septyembre 2020, pinauyon sa ONS, ang kinatibuk-ang naka-install nga kapasidad sa dagitab sa hangin mao ang 16.3 GW, nga adunay usa ka average nga factor factor nga 58%. Samtang ang kasagaran nga mga hinungdan sa kapasidad sa paghimo sa hangin nga 24.7%, adunay mga lugar sa North of Brazil, labi na sa State of Bahia, diin ang pipila nga mga farms sa hangin nagparehistro nga adunay average nga mga factor sa kapasidad nga labaw sa 60%; ang kasagaran nga hinungdan sa kapasidad sa Rehiyon sa Sidlangan nga 45% sa baybayon ug 49% sa sulud. Sa 2019, ang enerhiya sa hangin mao ang hinungdan sa 9% sa enerhiya nga nugna sa nasod. Sa 2019, gibanabana nga ang nasod adunay gibanabana nga potensyal sa paghimo og kuryente sa hangin sa palibot sa 522 GW (sa ato pa, sa yuta ra), igo nga kusog aron matubag ang tulo ka beses nga karon nga gipangayo sa nasod. Ang Brazil usa sa 10 nga labing kadaghan nga naghimo sa enerhiya sa hangin sa kalibotan (ika-8 nga lugar sa 2019, nga adunay 2.4% nga paghimo sa kalibotan). Ingon sa Septyembre 2020, pinauyon sa ONS, ang kinatibuk-ang naka-install nga kapasidad sa solar photovoltaics mao ang 6.9 GW, nga adunay average factor factor nga 23%. Ang pila sa mga labi nga gi-irradiate nga estado sa Brazil mao ang Minas Gerais, Bahia ug Goiás. Sa tuig 2019, ang enerhiya sa kuryente mikabat sa 1.27% nga enerhiya nga nugna sa nasod. Ang mga bag-o lang nakit-an nga lana sa pre-salt layer nag-ukab sa ganghaan alang sa daghang pagtaas sa produksyon sa lana. Ang mga ahensya sa gobyerno nga responsable sa palisiya sa enerhiya mao ang Ministry of Mines and Energy, ang National Council for Energy Policy, ang National Agency for Petroleum, Natural Gas ug Biofuels, ug ang National Agency for Energy. 'Elektrisidad. Sa pagsugod sa 2020, sa produksyon sa langis ug natural gas, ang nasud milapas sa 4 milyon nga baril sa katumbas sa lana matag adlaw, sa unang higayon. Kaniadtong Enero ning tuiga, 3.168 milyon nga baril sa lana matag adlaw ug 138.753 milyon nga cubic meter nga natural gas ang nakuha. == Panakyanan == * Network sa motorway: 12,000 km. * Network sa dalan: 1,700,000&nbsp;km. * Network sa riles: 31,379&nbsp;km. * Mga sulud nga agianan sa tubig: 50,000 km. Ang panakyanan sa Brazil gihimo pinaagi sa highway, ang labing naugmad sa bungto. Adunay usab daghang mga imprastraktura sa mga pantalan ug tugpahanan. Ang sektor sa riles ug ilog, bisan kon adunay potensyal kini, sagad nga gitambal ikaduha. Ang Brazil adunay labaw sa 1.7 milyon nga mga kilometro nga mga kalsada, diin 215,000 km ang aspaltado ug mga 14,000 km nga highway. Ang duha nga labing hinungdanon nga mga highway sa nasod mao ang BR-101 ug BR-116. Ang Brazil mao ang nasod sa Amihanang Amerika nga adunay daghang mga gitanom, sementado ug doble nga mga highway. Tungod sa Andes Mountains, sa Amazon River ug sa rainforest sa Amazon, kanunay adunay mga kalisod sa pagpatuman sa mga transcontinental o bioceanic nga dalan. Sa praktikal nga agianan lamang nga adunay mao ang usa nga nagkonektar sa Brazil sa Buenos Aires, Argentina ug pagkahuman sa Santiago, sa Chile. Bisan pa, sa mga ning-agi nga katuigan, sa hiniusang paningkamot sa mga nasod, nagsugod ang paggawas sa mga bag-ong ruta, sama sa Brazil-Peru (Interoceanic Highway), ug usa ka bag-ong highway sa taliwala sa Brazil, Paraguay, amihanang Argentina ug amihanang Chile (Bioceanic Corridor). Ang kini nga mga dalan nagpadali sa pagdaligwas gikan sa mga pantalan sa Pasipiko hangtod sa mga nasod sa Asya. Adunay labaw pa sa 2000 nga mga tugpahanan sa Brazil. Ang nasod adunay ikaduha nga labing kadaghan nga mga tugpahanan sa tibuok kalibotan, sa luyo ra sa Tinipong Bansa. Ang Sao Paulo-Guarulhos Airport, nga naa sa metropolitan nga bungto sa Sao Paulo, mao ang labing kadaghan ug labing kadaghan sa nasod: ang tugpahanan nagsumpay sa Sao Paulo sa hapit tanan nga mga punoan nga lungsod sa kalibotan. Ang Brazil adunay 44 nga internasyonal nga mga tugpahanan, sama sa Rio de Janeiro, Brasilia, Belo Horizonte, Porto Alegre, Florianópolis, Cuiabá, Salvador, Recife, Fortaleza, Belém ug Manaus, ug uban pa. Ang 10 ka labing ka busy sa mga tugpahanan sa South America kaniadtong 2017 mao ang: São Paulo-Guarulhos (Brazil), Bogotá (Colombia), São Paulo-Congonhas (Brazil), Santiago (Chile), Lima (Peru), Brasilia (Brazil), Rio of Janeiro (Brazil), Buenos Aires-Aeroparque (Argentina), Buenos Aires-Ezeiza (Argentina) ug Minas Gerais (Brazil). Bahin sa mga pantalan, ang Brazil adunay pipila ka mga labing kadaghan nga pantalan sa South America, sama sa Port of Santos, the Port of Rio de Janeiro, the Port of Paranaguá, the Port of Itajaí, the Port of Rio Grande ug the Port of Suape . Ang 15 ka labing aktibo nga pantalan sa South America mao ang: Port of Santos (Brazil), Port of Bahía de Cartagena (Colombia), Callao (Peru), Guayaquil (Ecuador), Buenos Aires (Argentina), San Antonio (Chile), Buenaventura ( Colombia), Itajaí (Brazil), Valparaíso (Chile), Montevideo (Uruguay), Paranaguá (Brazil), Rio Grande (Brazil), São Francisco do Sul (Brazil), Manaus (Brazil) ug Coronel (Chile). Ang network sa riles sa Brazil adunay extension nga mga 30,000 kilometros. Kasagaran gigamit kini alang sa pagdala mga mineral. Lakip sa mga punoan nga ruta sa nabigasyon sa Brazil, duha ang nagpahingawas: Paraná-Tieté watercourse (nga 2,400 km ang gitas-on, 1,600 km sa Paraná River ug 800 km sa Tieté River), nga nahurot ang produksyon sa agrikultura gikan sa mga estado sa Mato Grosso., Mato Grosso do Sul, Goiás ug bahin sa Rondônia, Tocantins ug Minas Gerais) ug Solimões-Amazonas watercourse (adunay kini duha nga mga seksyon: Solimões, nga gikan sa Tabatinga hangtod sa Manaus, nga adunay mga 1600 km, ug Amazonas, nga gikan sa Manaus hangtod, nga adunay 1650 km Halos tanan nga panakyanan sa mga mananakay gikan sa Amazon kapatagan gihimo pinaagi sa agianan sa tubig nga kini, ug hapit ang tanan nga panakyanan sa kargamento nga moadto sa punoan nga mga rehiyonal nga sentro sa Belém ug Manaus). Sa Brazil, kini nga panakyanan wala gihapon magamit: ang labing kahinungdan nga mga seksyon sa mga agianan sa tubig sa sulud, gikan sa usa ka panan-aw sa pagdaginot, naa sa habagatan ug habagatan sa nasod. Ang kompleto nga paggamit niini kanunay nga nagsalig sa pagtukod sa mga kandado, dagko nga mga dredging nga buhat ug, panguna, sa mga pantalan nga nagtugot sa intermodal nga panagsama. ==Tawo== Kugihan ang mga Brasileyro ug uban pa, ang mga taga-Brasil nga mokaon og sili ug pagkaon naay gata. Ang mga [[OFW]] nga moari sa Brasil nga mo-inom og Kape sila. ==Klima== Tropikal ang klima niini tungod kay [[Amazon]] sa Tropical Rain Forest. Ang moari nga [[Bagyo]] kay gamay kaayo parehas ang [[Bagyong Amang]] sa [[Pilipinas]]. {{Nasod-saha}} [[Kategoriya:Brasil| ]] 47cehrpqpjj7mcxkkr4dws76ek7o6e2 0 95552 37103991 35231161 2026-09-30T07:32:03Z Llez 11905 37103991 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|dawhilahila|date=2020-12}} {{Taxobox | name = ''Cerithium muscarum'' | status = | image = Cerithium muscarum 01.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Mollusca]] | classis = [[Gastropoda]] | ordo = ''[[incertae sedis]]'' | familia = [[Cerithiidae]] | genus = [[Cerithium]] | species = '''Cerithium muscarum''' | binomial = Cerithium muscarum | binomial_authority = [[Thomas Say|Say]], 1832 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | superfamilia = [[Cerithioidea]] | synonyms = }} Kaliwatan sa [[dawhilahila]] ang '''''Cerithium muscarum'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[Thomas Say]] ni adtong 1832.<ref name = "col54446200"/> Ang ''Cerithium muscarum'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Cerithium]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Cerithiidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Dagat Caribbean]] * amihanang [[Kadagatang Atlantiko]] * [[Isla sa Cayman]] * [[Mehiko]] * [[Cuba]] * [[Belize]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 54446200|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col54446200">Cole, T. C. H. (2017) ''Wörterbuch der Wirbellosen / Dictionary of Invertebrates. Latein-Deutsch-English'' , 2017. Springer Spektrum: Berlin. ISBN 978-3-662-52869-3. XII, 574 pp</ref> <ref name = "source">MolluscaBase (2019). WoRMS Mollusca: MolluscaBase (version 2019-03-06). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> <gallery> SeaSnails.ogv </gallery> [[Kategoriya:Dawhilahila]] [[Kategoriya:Dawhilahila sa Dagat Caribbean]] [[Kategoriya:Dawhilahila sa Kadagatang Atlantiko]] [[Kategoriya:Dawhilahila sa Isla sa Cayman]] [[Kategoriya:Dawhilahila sa Mehiko]] [[Kategoriya:Dawhilahila sa Cuba]] [[Kategoriya:Dawhilahila sa Belize]] [[Kategoriya:Cerithium]] 07iv2hzdr1adj4ajogk8bqfaggay2jd 0 340222 37103919 37061202 2026-09-29T20:05:21Z Couiros22 22622 37103919 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|langgam|date=2020-10}} {{Taxobox | name = ''Euplectes nigroventris'' | status = LC | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Maybukobuko (mananap)|Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Ploceidae]] | genus = [[Euplectes]] | species = '''Euplectes nigroventris''' | binomial = Euplectes nigroventris | binomial_authority = [[John Cassin|Cassin]], 1848 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Vertebrata]] | synonyms = | status_ref = <ref name = "iucn"/> | status_system = iucn3.1 }} Kaliwatan sa [[langgam]] ang '''''Euplectes nigroventris'''''<ref name = "COL"/>. Una ning gihulagway ni [[John Cassin]] ni adtong 1848.<ref name = "col35524786"/> Ang ''Euplectes nigroventris'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Euplectes]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Ploceidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Giklaseklase sa [[IUCN]] ang kaliwatan sa [[kinaminosang kalabotan]].<ref name = "iucn"/> Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 35524786|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col35524786">Gill, Frank, and Minturn Wright (2006) , Birds of the World: Recommended English Names</ref> <ref name = "source">Tom Orrell (custodian), Dave Nicolson (ed). (2019). ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> <ref name = "iucn">{{IUCN2012.2|assessors= |year= 2012|id= 106008585|title= Euplectes nigroventris|accessdate= 2012-10-24}}</ref> </references> [[Kategoriya:Langgam]] [[Kategoriya:Euplectes]] h0prbcnsbs1zqi0mzrxeoshl4h56qn2 0 1739572 37103998 36389609 2026-09-30T10:05:04Z Magnefl 12876 foto 37103998 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|bakukangon|date=2021-07}} {{Taxobox | name = ''Attagenus pellio'' | status = | image = Attagenus.pellio.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Arthropoda]] | classis = [[Insecta]] | ordo = [[Coleoptera]] | familia = [[Dermestidae]] | genus = [[Attagenus]] | species = '''Attagenus pellio''' | binomial = Attagenus pellio | binomial_authority = ([[Linnaeus (awtor)|Linnaeus]], 1758) | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | subphylum = [[Hexapoda]] | superfamilia = [[Bostrichoidea]] | synonyms = }} Kaliwatan sa [[bakukangon]] ang '''''Attagenus pellio'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni [[Linnaeus (awtor)|Linnaeus]] ni adtong 1758.<ref name = "col6940378"/> Ang ''Attagenus pellio'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Attagenus]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Dermestidae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Amihanang Amerika]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <gallery> File:Attagenus pellio (Dermestidae) - carpet beetle.jpg File:Attagenus.pellio.-.calwer.16.06.jpg File:AttagenusLatreille1802.JPG File:Attagenus pellio.jpg </gallery> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 6940378|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col6940378">Beal, R. S., Jr. (2003) ''Annotated Checklist of Nearctic Dermestidae with Revised Key to the Genera'' , The Coleopterists' Bulletin, vol. 57, no. 4</ref> <ref name = "source">Orrell T. (custodian) & Nicolson D. (ed). (2019). ITIS Regional: The Integrated Taxonomic Information System (version Jun 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> [[Kategoriya:Bakukangon]] [[Kategoriya:Bakukangon sa Amihanang Amerika]] [[Kategoriya:Attagenus]] epft1bwkcf52bwz4dyjvgprkleym560 0 1849120 37103916 35654472 2026-09-29T17:39:12Z Magnefl 12876 foto 37103916 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|uhong|date=2021-10}} {{Taxobox | name = ''Ascocorticium anomalum'' | status = | image = | image_caption = | domain = | regnum = [[Fungi]] | divisio = ''[[incertae sedis]]'' | classis = [[Leotiomycetes]] | ordo = [[Helotiales]] | familia = [[Ascocorticiaceae]] | genus = ''[[Ascocorticium]]'' | species = '''''Ascocorticium anomalum''''' | binomial = ''Ascocorticium anomalum'' | binomial_authority = ([[Job Bicknell Ellis|Ellis]] & Harkn.) [[Joseph Schröter|J. Schröt.]], 1894 | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | phylum = [[Ascomycota]] | synonyms = ''Ascocorticium anomalum juniperi'' <small>[[Walter Jülich|Jülich]] & B. de Vries, 1982</small><br>''Ascocorticium albidum aphthosum'' <small>E. Bommer, M. Rousseau & [[Pier Andrea Saccardo|Sacc.]], 1906</small><br>''Ascocorticium anomalum anomalum'' <small>([[Job Bicknell Ellis|Ellis]] & Harkn.) [[Joseph Schröter|J. Schröt.]], 1894</small><br>''Ascocorticium albidum albidum'' <small>[[Julius Oscar Brefeld|Bref.]] & [[ Rudolf Franz von Tavel|Tavel]], 1891</small><br>''Ascocorticium albidum'' <small>[[Julius Oscar Brefeld|Bref.]] & [[ Rudolf Franz von Tavel|Tavel]], 1891</small><br>''Ascocorticium anomalus'' <small>([[Job Bicknell Ellis|Ellis]] & Harkn.) [[Pier Andrea Saccardo|Sacc.]], 1889</small><br>''Ascocorticium anomalus'' <small>[[Job Bicknell Ellis|Ellis]] & Harkn., 1881</small> }} Kaliwatan sa [[uhong]] ang '''''Ascocorticium anomalum'''''.<ref name = "COL"/> sakop sa [[punoan (biolohiya)|ka-ulo]] nga [[Ascomycota]], ug Una ning gihulagway ni [[Job Bicknell Ellis]] ug Harkn., ug gihatagan sa eksakto nga ngalan ni [[Joseph Schröter]] ni adtong 1894.<ref name = "col42183085"/> Ang ''Ascocorticium anomalum'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Ascocorticium]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[Ascocorticiaceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Great Britain (pulo sa Hiniusang Gingharian)]] * [[Nasod nga Czech]] * [[Olandres]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> [[File:Ascocorticium anomalum-w.jpg|thumb|left]] <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 42183085|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col42183085">Engler & Prantl (1894) , In: <i>Nat. Pflanzenfam.</i>, Teil. <b>I</b> (Leipzig) 1:161.</ref> <ref name = "source">Kirk P.M. (2019). Species Fungorum (version Oct 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> [[Kategoriya:Abungawg-uhong]] [[Kategoriya:Abungawg-uhong sa Great Britain (pulo sa Hiniusang Gingharian)]] [[Kategoriya:Abungawg-uhong sa Nasod nga Czech]] [[Kategoriya:Abungawg-uhong sa Olandres]] [[Kategoriya:Ascocorticium]] 8ihplouwdy1sga3ntnm87wmqu8bkz0t 0 2108266 37103911 37018250 2026-09-29T12:19:45Z Magnefl 12876 foto 37103911 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|balili|date=2021-12}} {{Taxobox | name = ''Arundo donax'' | status = | image = Arundo donax 3.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Liliopsida]] | ordo = [[Tanom nga balili|Poales]] | familia = [[Balili (tanom nga balili)|Poaceae]] | genus = ''[[Arundo]]'' | species = '''''Arundo donax''''' | binomial = ''Arundo donax'' | binomial_authority = [[Carl von Linné|L.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Arundo bifaria'' <small>[[Christian Gottfried Daniel Nees von Esenbeck|Nees]] ex Steud., pro syn.</small><br>''Arundo bengalensis'' <small>([[Anders Jahan Retzius|Retz.]]) [[Ernst Gottlieb von Steudel|Steud.]]</small><br>''Arundo bengalensis'' <small>([[Anders Jahan Retzius|Retz.]]) [[Johann Friedrich Gmelin|J.F.Gmel.]]</small><br>''Arundo bifaria'' <small>[[Anders Jahan Retzius|Retz.]]</small><br>''Arundo bengalensis'' <small>[[Anders Jahan Retzius|Retz.]]</small><br>''Arundo versicolor'' <small>[[Philip Miller|Mill.]]</small><br>''Arundo triflora'' <small>[[William Roxburgh|Roxb.]]</small><br>''Arundo scriptoria'' <small>L., nom. nud.</small><br>''Arundo sativa'' <small>[[Jean-Baptiste de Lamarck|Lam.]]</small><br>''Arundo longifolia'' <small>[[Richard Anthony Salisbury|Salisb.]] ex Hook.f., pro syn.</small><br>''Arundo latifolia'' <small>Salisb., nom. superfl.</small><br>''Arundo glauca'' <small>Bubani, nom. illeg.</small><br>''Arundo donax versicolor'' <small>([[Philip Miller|Mill.]]) [[Jonathan S. Stokes|Stokes]]</small><br>''Arundo arundinacea'' <small>([[Ambroise Marie François Joseph Palisot de Beauvois|P.Beauv.]]) [[Franz Karl Carl Mertens|Mert.]] & W.D.J.Koch, nom. superfl.</small><br>''Arundo versicolor'' <small>([[Philip Miller|Mill.]]) [[Ambroise Marie François Joseph Palisot de Beauvois|P.Beauv.]]</small><br>''Arundo sativus'' <small>[[Karel Presl|C.Presl]]</small><br>''Arundo bifarius'' <small>([[Anders Jahan Retzius|Retz.]]) [[Carl Bernhard von Trinius|Trin.]] ex [[Spreng. (awtor)|Spreng.]]</small><br>''Arundo bengalensis'' <small>([[Anders Jahan Retzius|Retz.]]) [[Ambroise Marie François Joseph Palisot de Beauvois|P.Beauv.]]</small><br>''Arundo arundinaceus'' <small>[[Ambroise Marie François Joseph Palisot de Beauvois|P.Beauv.]]</small><br>''Arundo donax variegata'' <small>[[Elisa de Vilmorin|E.Vilm.]]</small><br>''Arundo donax procerior'' <small>Kunth, nom. nud.</small><br>''Arundo donax lanceolata'' <small>[[Johann es Christoph Christian Döll|Döll]]</small><br>''Arundo donax coleotricha'' <small>[[Eduard Hackel|Hack.]]</small><br>''Arundo donax barbigera'' <small>([[Masaji Masazi Honda|Honda]]) [[Jisaburo Ohwi|Ohwi]]</small><br>''Arundo donax angustifolia'' <small>[[Johann es Christoph Christian Döll|Döll]]</small><br>''Arundo donax versicolor'' <small>([[Philip Miller|Mill.]]) [[Alan Ackerman Beetle|Beetle]]</small><br>''Arundo coleotricha versicolor'' <small>([[Philip Miller|Mill.]]) [[Jonathan S. Stokes|Stokes]]</small><br>''Arundo coleotricha barbigera'' <small>[[Masaji Masazi Honda|Honda]]</small><br>''Arundo coleotricha'' <small>([[Eduard Hackel|Hack.]]) [[Masaji Masazi Honda|Honda]]</small><br>''Arundo bambusifolia'' <small>[[Joseph Dalton Hooker|Hook.f.]]</small><br>''Arundo aegyptiaca'' <small>E.Vilm., pro syn.</small><br>''Arundo aegyptia'' <small>Delile, nom. nud.</small> }} Kaliwatan sa [[balili]] ang '''''Arundo donax'''''.<ref name = "COL"/> Una ning gihulagway ni [[Carl von Linné]].<ref name = "col43309437"/> Ang ''Arundo donax'' sakop sa [[kahenera]] nga ''[[Arundo]]'', ug [[pamilya (biyolohiya)|kabanay]] nga [[balili]].<ref name = "COL"/><ref name = "source"/> Kini nga matang hayop na sabwag sa: * [[Alabama]] * [[Groupe d'Aldabra]] * [[Andaman Islands (kapuloan sa Indiya)]] * [[Arizona (estado)]] * [[Arkansas]] * [[Assam (estado)]] * [[Azores (distrito)]] * [[Baleares]] * [[California]] * [[Isla sa Cayman]] * [[Hainan Sheng]] * [[Tibet]] * [[Canary Islands (rehiyon)]] * [[Cook Islands]] * [[Corse]] * [[Cabo Verde]] * [[Delaware (estado)]] * [[Desventuradas Islands]] * sidlakang [[Aegean Islands]] * [[Easter Island (pulo sa Tśile)]] * [[Florida]] * [[Illinois]] * [[Java (pulo sa Indonesya)]] * [[Kansas]] * Kriti * [[Kentucky]] * [[Laos]] * [[Louisiana (estado)]] * [[Madeira (distrito)]] * [[Maluku]] * [[Marquesas Islands]] * [[Kapupud-ang Marshall]] * [[Maryland (estado)]] * [[Mississippi (estado)]] * [[Missouri (estado)]] * [[Province of KwaZulu-Natal]] * [[North Carolina]] * [[Nevada (estado)]] * [[Ryukyu Islands]] * [[State of New South Wales]] * [[Northern Territory]] * [[New Mexico]] * amihanang [[Nuzeland]] * habagatang [[Nuzeland]] * [[Free State]] * [[Ogasawara Islands]] * [[Oklahoma]] * [[State of Queensland]] * [[Cerdeña]] * [[South Carolina]] * [[Society Islands]] * [[Sicilia]] * [[Sinai (pagklaro)]] * [[State of South Australia]] * [[Saint Helena Island (pulo sa Santaylena)]] * [[Sumatra (pulo)]] * [[Tennessee]] * [[Texas]] * [[Trinidad ug Tobago]] * [[Turkeya]] sa [[Uropa]] * [[Tayikistan]] * [[Utah]] * [[Viyetnam]] * [[Dependencias Federales]] * [[Virginia (estado)]] * [[Wallis and Futuna]] * [[State of Western Australia]] * [[West Virginia]] * [[Christmas Island]] * [[Indya]] * [[Hapon]] * [[Surinam]] * [[Yemen]] * [[Turkmenistan]] * [[Etyopiya]] * [[Madagascar]] * amihanang [[Habagatang Aprika]] * [[Eastern Cape]], [[Western Cape]], [[Northern Cape]] * [[Peru]] * [[Ecuador]] * [[Venezuela]] * [[Costa Rica]] * [[Nicaragua]] * [[Cuba]] * [[Pilipinas]] *habagatang & habagatan-sidlakang & kasadpan-sentrong [[Brasil]] *amihanan-sidlakang & amihanan-kasadpang [[Argentina]] * [[Thayland]] * [[Kambodiya]] * [[Miyanmar]] * [[Namibya]] * [[Botswana]] * [[New Guinea (pulo)]] * [[Khasakstan]] * [[Pakistan]] * [[Somaliya]] * [[Saudinhong Arabiya]] * [[Oman]] *amihanan-sidlakang & amihanan-kasadpang & habagatan-kasadpang & habagatan-sidlakang & sentrong [[Mehiko]] * [[Dominikanhong Republika]] * [[Haiti]] * [[Jamaica]] * [[Puerto Rico]] * [[Bahamas]] * [[Leeward Islands]] * [[Palau]] ug [[Pederadong Estados sa Micronesia]] * [[Nova Kaledoniya]] * [[Gulpo sa Mehiko]] * [[Bolibiya]] * [[Guyane]] * [[Colombia]] * [[Malaysiya]] * Gulf States * [[Nasod nga Afghano]] * [[Maruwekos]] * [[Algyeriya]] * [[Tunisia]] * [[El Salvador]] *habagatan-sidlakang & habagatan-sentrong [[Pangmasang Republika sa Tsina]] * [[Mariana Islands]] * [[Samoa]] * [[Bermuda]] * [[Windward Islands]] *kasadpang & sidlakang [[Himalayas]] * [[Sri Lanka]] * [[Bangladesh]] * [[Transcaucasus]] * [[Nepal]] * [[Osbekistan]] * [[Espanya]] * [[Pransiya]] * [[Gresya]] * [[Turkeya]] * [[Italya]] * [[Guatemala]] * [[Albanya]] * [[Ostriya]] * [[Georgia (pagklaro)]] * [[Iran]] * [[Portugal]] * [[Yugoslavia]] * [[Hawaii]] * [[Tonga]] * [[Seychelles]] * [[Fiji]] * [[Vanuatu]] * [[Nauru]] * [[Niwe]] *amihanang & sentrong [[Tśile]] * [[Norfolk Island]] * [[Koreya]] * [[Palestine (pagklaro)]] * [[Libya]] * [[Ehipto]] * [[Kasadpang Sahara]] * [[Libano]] ug [[Siria]] * [[Iraq]] * [[Tsipre]] Walay nalista nga matang nga sama niini.<ref name = "COL"/> <!-- katapusan sa gisulat --> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "COL">{{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 43309437|accessdate= 2019-11-11}}</ref> <ref name = "col43309437">L. (1753) , In: Sp. Pl.: 81</ref> <ref name = "source">Govaerts R. (ed). For a full list of reviewers see: http://apps.kew.org/wcsp/compilersReviewers.do (2019). WCSP: World Checklist of Selected Plant Families (version Aug 2017). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> </references> <gallery> Arundo donax 1.jpg Illustration Arundo donax0.jpg Phyllostachys aurea - Arundo donax.jpg Starr 010419-0059 Arundo donax.jpg Arundo donax (Habitus).jpg Arundo donax 001.JPG Arundo donax-s.jpg </gallery> [[Kategoriya:Balili]] [[Kategoriya:Balili sa Alabama]] [[Kategoriya:Balili sa Groupe d'Aldabra]] [[Kategoriya:Balili sa Andaman Islands (kapuloan sa Indiya)]] [[Kategoriya:Balili sa Arkansas]] [[Kategoriya:Balili sa Assam (estado)]] [[Kategoriya:Balili sa Azores (distrito)]] [[Kategoriya:Balili sa Baleares]] [[Kategoriya:Balili sa California]] [[Kategoriya:Balili sa Isla sa Cayman]] [[Kategoriya:Balili sa Hainan Sheng]] [[Kategoriya:Balili sa Tibet]] [[Kategoriya:Balili sa Canary Islands (rehiyon)]] [[Kategoriya:Balili sa Corse]] [[Kategoriya:Balili sa Delaware (estado)]] [[Kategoriya:Balili sa Desventuradas Islands]] [[Kategoriya:Balili sa Aegean Islands]] [[Kategoriya:Balili sa Easter Island (pulo sa Tśile)]] [[Kategoriya:Balili sa Florida]] [[Kategoriya:Balili sa Illinois]] [[Kategoriya:Balili sa Java (pulo sa Indonesya)]] [[Kategoriya:Balili sa Kansas]] [[Kategoriya:Balili sa Kentucky]] [[Kategoriya:Balili sa Laos]] [[Kategoriya:Balili sa Louisiana (estado)]] [[Kategoriya:Balili sa Madeira (distrito)]] [[Kategoriya:Balili sa Maluku]] [[Kategoriya:Balili sa Marquesas Islands]] [[Kategoriya:Balili sa Kapupud-ang Marshall]] [[Kategoriya:Balili sa Maryland (estado)]] [[Kategoriya:Balili sa Mississippi (estado)]] [[Kategoriya:Balili sa Missouri (estado)]] [[Kategoriya:Balili sa Province of KwaZulu-Natal]] [[Kategoriya:Balili sa North Carolina]] [[Kategoriya:Balili sa Nevada (estado)]] [[Kategoriya:Balili sa Ryukyu Islands]] [[Kategoriya:Balili sa State of New South Wales]] [[Kategoriya:Balili sa Northern Territory]] [[Kategoriya:Balili sa New Mexico]] [[Kategoriya:Balili sa Nuzeland]] [[Kategoriya:Balili sa Free State]] [[Kategoriya:Balili sa Ogasawara Islands]] [[Kategoriya:Balili sa Oklahoma]] [[Kategoriya:Balili sa State of Queensland]] [[Kategoriya:Balili sa Cerdeña]] [[Kategoriya:Balili sa South Carolina]] [[Kategoriya:Balili sa Society Islands]] [[Kategoriya:Balili sa Sicilia]] [[Kategoriya:Balili sa Sinai (pagklaro)]] [[Kategoriya:Balili sa State of South Australia]] [[Kategoriya:Balili sa Sumatra (pulo)]] [[Kategoriya:Balili sa Tennessee]] [[Kategoriya:Balili sa Texas]] [[Kategoriya:Balili sa Trinidad ug Tobago]] [[Kategoriya:Balili sa Turkeya]] [[Kategoriya:Balili sa Utah]] [[Kategoriya:Balili sa Viyetnam]] [[Kategoriya:Balili sa Dependencias Federales]] [[Kategoriya:Balili sa Virginia (estado)]] [[Kategoriya:Balili sa Wallis and Futuna]] [[Kategoriya:Balili sa State of Western Australia]] [[Kategoriya:Balili sa West Virginia]] [[Kategoriya:Balili sa Christmas Island]] [[Kategoriya:Balili sa Hapon]] [[Kategoriya:Balili sa Surinam]] [[Kategoriya:Balili sa Yemen]] [[Kategoriya:Balili sa Turkmenistan]] [[Kategoriya:Balili sa Etyopiya]] [[Kategoriya:Balili sa Madagascar]] [[Kategoriya:Balili sa Habagatang Aprika]] [[Kategoriya:Balili sa Eastern Cape]] [[Kategoriya:Balili sa Peru]] [[Kategoriya:Balili sa Venezuela]] [[Kategoriya:Balili sa Cuba]] [[Kategoriya:Balili sa Pilipinas]] [[Kategoriya:Balili sa Brasil]] [[Kategoriya:Balili sa Argentina]] [[Kategoriya:Balili sa Thayland]] [[Kategoriya:Balili sa Kambodiya]] [[Kategoriya:Balili sa Miyanmar]] [[Kategoriya:Balili sa Namibya]] [[Kategoriya:Balili sa Botswana]] [[Kategoriya:Balili sa New Guinea (pulo)]] [[Kategoriya:Balili sa Khasakstan]] [[Kategoriya:Balili sa Pakistan]] [[Kategoriya:Balili sa Somaliya]] [[Kategoriya:Balili sa Saudinhong Arabiya]] [[Kategoriya:Balili sa Oman]] [[Kategoriya:Balili sa Mehiko]] [[Kategoriya:Balili sa Dominikanhong Republika]] [[Kategoriya:Balili sa Haiti]] [[Kategoriya:Balili sa Jamaica]] [[Kategoriya:Balili sa Puerto Rico]] [[Kategoriya:Balili sa Bahamas]] [[Kategoriya:Balili sa Leeward Islands]] [[Kategoriya:Balili sa Nova Kaledoniya]] [[Kategoriya:Balili sa Gulpo sa Mehiko]] [[Kategoriya:Balili sa Bolibiya]] [[Kategoriya:Balili sa Guyane]] [[Kategoriya:Balili sa Malaysiya]] [[Kategoriya:Balili sa Nasod nga Afghano]] [[Kategoriya:Balili sa Algyeriya]] [[Kategoriya:Balili sa Tunisia]] [[Kategoriya:Balili sa Pangmasang Republika sa Tsina]] [[Kategoriya:Balili sa Mariana Islands]] [[Kategoriya:Balili sa Bermuda]] [[Kategoriya:Balili sa Windward Islands]] [[Kategoriya:Balili sa Himalayas]] [[Kategoriya:Balili sa Sri Lanka]] [[Kategoriya:Balili sa Bangladesh]] [[Kategoriya:Balili sa Transcaucasus]] [[Kategoriya:Balili sa Nepal]] [[Kategoriya:Balili sa Osbekistan]] [[Kategoriya:Balili sa Espanya]] [[Kategoriya:Balili sa Pransiya]] [[Kategoriya:Balili sa Gresya]] [[Kategoriya:Balili sa Italya]] [[Kategoriya:Balili sa Albanya]] [[Kategoriya:Balili sa Ostriya]] [[Kategoriya:Balili sa Georgia (pagklaro)]] [[Kategoriya:Balili sa Iran]] [[Kategoriya:Balili sa Portugal]] [[Kategoriya:Balili sa Yugoslavia]] [[Kategoriya:Balili sa Hawaii]] [[Kategoriya:Balili sa Tonga]] [[Kategoriya:Balili sa Seychelles]] [[Kategoriya:Balili sa Fiji]] [[Kategoriya:Balili sa Nauru]] [[Kategoriya:Balili sa Niwe]] [[Kategoriya:Balili sa Tśile]] [[Kategoriya:Balili sa Koreya]] [[Kategoriya:Balili sa Palestine (pagklaro)]] [[Kategoriya:Balili sa Libya]] [[Kategoriya:Balili sa Ehipto]] [[Kategoriya:Balili sa Kasadpang Sahara]] [[Kategoriya:Arundo]] [[Kategoriya:Balili sa Indiya]] [[Kategoriya:Balili sa Kostarika]] [[Kategoriya:Balili sa Watemala]] [[Kategoriya:Balili sa Nikarawa]] [[Kategoriya:Balili sa Elsalbador]] [[Kategoriya:Balili sa Kaboberde]] [[Kategoriya:Balili sa Moroko]] [[Kategoriya:Balili sa Lebanon]] [[Kategoriya:Balili sa Siyeprus]] [[Kategoriya:Balili sa Tadjikistan]] [[Kategoriya:Balili sa Igwador]] [[Kategoriya:Balili sa Kolombiya]] [[Kategoriya:Balili sa Belaw]] [[Kategoriya:Balili sa Kapupud-ang Cook]] [[Kategoriya:Balili sa Pulo sa Norfolk]] [[Kategoriya:Balili sa Samowa]] [[Kategoriya:Balili sa Wanatu]] [[Kategoriya:Balili sa Irak]] [[Kategoriya:Balili sa Santaylena]] [[Kategoriya:Balili sa Arizona]] e6fz3yj2v882loh1pycwjh4ujdopxx4 0 2584354 37103949 37069316 2026-09-30T05:08:16Z LJamesCPH 147097 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377225957|Olive]]" 37103949 wikitext text/x-wiki [[File:Olive_and_Oil_etymology.svg|center|thumb| Etimolohiya sa 'Olibo' ug '(olibo) nga lana']] [[Kategoriya:Linutoang Katsila]] 5chncsx67nv3d2sfk7tjppwi57dlns8 37103950 37103949 2026-09-30T05:10:22Z LJamesCPH 147097 37103950 wikitext text/x-wiki Ang gitanom nga '''olibo''' ([[Botanical name|ngalan sa botanikal]] '''''nga Olea europaea'' subsp. ''europaea''''') usa ka [[subspecies]] sa [[Subtropics|subtropical]] evergreen nga kahoy sa pamilyang [[Oleaceae]] . Ang mga modernong [[Cultivar|kultibar]] masubay panguna nga sa [[Near East]], [[Aegean Sea]], ug [[Kipot sa Gyibraltar|Strait of Gibraltar]]. ''[[Olibo|Ang Olea europaea]]'' mao ang [[Type species|tipo nga espisye]] sa iyang [[genus]] ''[[Olea (tanom nga bulak)|nga Olea]]'', nga naghatag sa ngalan niini sa pamilya sa tanom nga [[Oleaceae]] . Ang [[Fruit|bunga]] sa olibo [[Botanical classification|giklasipikar sa botanikal]] isip usa ka [[drupe]], susama sa istruktura ug gamit sa [[seresas|cherry]] o [[Prunus persica|peach]]. Ang terminong [[Oil|lana]] sa sinugdanan susama sa [[lana sa oliba]]. Ang olibo adunay lawom nga makasaysayanong, ekonomikanhon, ug kultural nga kahulogan sa Mediteranyo. Usa kini sa mga unang [[Fruit tree|punoan sa prutas]] nga gipamuhi, nga unang gitanom sa [[Eastern Mediterranean|Sidlakang Mediteranyo]] tali sa 6,000 ug 4,000 BC. Hinay-hinay kining mikaylap sa palibot sa [[Mediterranean basin|Mediterranean Basin]] pinaagi sa pamatigayon ug migrasyon sa tawo. Ang pagtanom og olibo hinungdanon sa pagtubo ug kauswagan sa daghang sibilisasyon sa Mediteranyo. Ang bunga niini kan-on isip mga olibo sa lamesa; ang lana nga gikuha gikan niini gigamit sa pagkaon ug kaniadto gigamit isip sugnod sa lampara; ug ang kahoy gigamit alang sa mga pangdekorasyon nga butang. Ang sanga sa olibo usa ka simbolo sa kalinaw. Ang olibo usa ka kinauyokan nga sangkap sa mga linuto [[Middle Eastern cuisine|sa Tunga-tungang Sidlakan]] ug [[Mediterranean cuisine|Mediteranyo]], labi na sa porma sa lana sa oliba, ug usa ka nagpaila nga bahin sa lokal nga mga talan-awon, komersyo, ug mga tradisyon sa katawhan. Ang olibo gitanom sa tibuok Mediterranean Basin, ug sa ubang mga rehiyon nga adunay angay nga klima. Ang Espanya, Italya, ug Gresya nanguna sa kalibutan sa komersyal nga produksiyon sa olibo. Daghang mga kultibar, ang uban gigamit panguna alang sa lana, ang uban alang sa pagkaon. Gibana-bana nga 80% sa tanang naani nga olibo ang giproseso ngadto sa lana, ug ang uban [[Fermentation and curing of olives|gipauga ug gi-ferment isip mga olibo sa lamesa]]. == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Linutoang Katsila]] dneuwj4n3ept5gy15eugu93b7om6od3 0 2889268 37103951 19485039 2026-09-30T05:11:25Z LJamesCPH 147097 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376894618|Pita]]" 37103951 wikitext text/x-wiki [[File:PikiWiki_Israel_30304_Events_in_Israel.jpg|alt=Six pitas baking on a circular pan in a wood-fired oven|thumb| Pagluto og Pita sa [[Nazaret|Nazareth]]]] [[Kategoriya:Linutoang Turko]] kf3qn89icwxy3g422btpsgwcgc3btra 37103953 37103951 2026-09-30T05:34:05Z LJamesCPH 147097 37103953 wikitext text/x-wiki Ang Pita ([[/ˈpɪtə/]] or [[US: /ˈpiːtə/]]; [[Greek]]: πίτα; [[Hebrew]]: פִּיתָּה)<ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Cambridge English Pronouncing Dictionary|date=2011|publisher=Cambridge University Press|edition=18th|title=Pita}}</ref>(o pitta sa British English) ([[Griyego (katawhan)|Griyego]]: Ελληνικό ψωμί, [[romanized]]: ''Ellinikó'' ''psomí'')—nailhan usab nga '''Greek bread,''' '''Arabic bread,''' ([[Arabiko]]: خبز عربي, [[romanisado]]: ''khubz ʿArabī'') '''Syrian bread''', '''Lebanese bread,''' ug '''pocket bread'''—usa ka matang sa [[lingin ug patag nga pan]] nga gipaalsa gamit ang yeast ug gihimo gikan sa [[harina sa trigo]]; kini komon sa [[Mediterranean]], [[Middle East]], ug mga kasikbit nga lugar. Apil niini ang ilado kaayo nga klase nga adunay haw-ang nga bahin o "pocket" sa sulod. Sa [[United Kingdom]], ang termino gigamit alang niining mga klase nga adunay pocket sama sa Greek pita, nga sagad gigamit sa [[barbecue]] isip pambalot sa [[souvlaki]].<ref>{{cite web|url=https://www.thes.gr/gefseis/pos-na-ftiaxete-efkola-pites-gia-souvlaki-vinteo-foto/|title=How to make easy pita breads for souvlaki (video and photograph)|first=Tania|last=Vlachopoulou|work=Thes|date=9 October 2024|language=el|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241115144424/https://www.thes.gr/gefseis/pos-na-ftiaxete-efkola-pites-gia-souvlaki-vinteo-foto/|archive-date=15 November 2024}}</ref><ref name="Uvezian 2001">{{cite book|first1=Sonia|last1=Uvezian|title=Recipes and Remembrances from an Eastern Mediterranean Kitchen: A Culinary Journey Through Syria, Lebanon, and Jordan|url=https://books.google.com/books?id=E2sgAQAAMAAJ&q=%22khubz+arabi%22|publisher=Siamanto Press|date=2001|isbn=978-0-9709716-8-5|via=Google Books|page=313|quote=The best-known bread of the region is khubz arabi (or, simply, khubz), a round, flat, slightly leavened loaf about one-fourth inch thick and with a pocket inside. It is made in three different sizes: large (eight or more inches in diameter), medium (six to eight inches), and small (about five inches). In America, where it has become very popular, this bread is known as pita. A pocketless version is also available. In some Arab communities ''khubz arabi'' is called ''kmaj'' (from the Persian ''kumaj''), while in others, ''kmaj'' refers only to the pocketless type.}}</ref><ref name="Lluís">{{cite book|last1=Stewart|first1=Jean E.|last2=Tamaki|first2=Junko Alice|url=https://books.google.com/books?id=Q96OaT5HhloC|title=Composition of foods: baked products: raw, processed, prepared|volume=8|publisher=United States Department of Agriculture, Nutrition Monitoring Division|page=6|year=1992|isbn=978-0-16-038044-0|quote=Pita bread originated in the Middle East and is also known as Arabic, Syrian, and pocket bread.}}</ref><ref name="Davidson 2014">{{cite book|editor-first=Alan|editor-last=Davidson|first=Charles|last=Perry|title=The Oxford Companion to Food|url=https://books.google.com/books?id=bIIeBQAAQBAJ&pg=PA629|pages=629–630|publisher=[[Oxford University Press]]|date=21 August 2014|isbn=978-0-19-104072-6|via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=x3t2IJeFIh8C&pg=PA61|title=Little Foods of the Mediterranean: 500 Fabulous Recipes for Antipasti, Tapas, Hors D'Oeuvre, Meze, and More|author=Wright, Clifford A.|page=61|year=2003|publisher=Harvard Common Press|isbn=978-1-55832-227-1}}</ref><ref name="Roden 2008">{{cite book|first1=Claudia|last1=Roden|author-link=Claudia Roden|title=The New Book of Middle Eastern Food|url=https://books.google.com/books?id=r723owliVz8C&pg=PA393|pages=393–396|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|date=24 December 2008|isbn=978-0-307-55856-5|via=Google Books}}</ref> Ang [[Kasadpanhong]] ngalan nga ''pita'' mahimong gamiton usab usahay aron pagtumong sa ubang mga matang sa patag nga pan nga adunay lahi nga mga ngalan sa ilang lokal nga mga pinulongan, sama sa nagkalain-laing estilo sa Arabiko nga *khubz* (pulong alang sa "pan")<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oz4orP4ZOOYC&pg=PA215|title=Cereal Grains: Laboratory Reference and Procedures Manual|author=Serna-Saldivar, Sergio O.|page=215|year=2012|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4398-5565-2}}</ref> == Etimolohiya == Ang unang paghisgot sa pulong sa Ingles nga gikutlo sa [[Oxford English Dictionary]] niadtong 1936.<ref name="oed2">{{OED|pitta|id=144674}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/pls/1936/03/30/01/page/28/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1|title=Yussef, Khalil, and Abraham: The Station and its Builders|last=Lurie|first=J. Z.|date=30 March 1936|pages=28|access-date=29 November 2025|work=[[The Palestine Post]]}}</ref> Ang pulong nga Ingles gihulam gikan sa [[Modern Greek|Modernong Griyego]] {{Lang|el|πίτα}} ({{Transl|el|píta}}, '), gikan sa [[Byzantine Greek]] (gipamatud-an niadtong 1108), <ref name="oed3">{{OED|pitta|id=144674}}</ref> posible gikan sa [[Ancient Greek|Karaang Greek]] {{Lang|grc|πίττα}} ({{Transl|grc|pítta}}) or {{Lang|grc|πίσσα}} ( {{Transl|grc|píssa}} ), parehong nagpasabot og', <ref>Aristotle University of Thessaloniki, Λεξικό της κοινής Νεοελληνικής</ref><ref>{{cite book|first1=Henry George|last1=Liddell|first2=Robert|last2=Scott|first3=Henry Stuart|last3=Jones|title=[[A Greek–English Lexicon]]}}</ref> o gikan sa {{Lang|grc|πικτή}} ({{Transl|grc|piktḗ}}, '), nga mahimong nabalhin sa [[Linatin|Latin]] isip {{Lang|la|picta}} tan-awa. [[pizza]].<ref>Javna, John.</ref><ref>{{cite book|last=Babiniotis|first=Georgios|date=2005|title=Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας|trans-title=[[Dictionary of Modern Greek]]|language=el|publisher=Lexicology Centre|isbn=960-86190-1-7|page=1413}}</ref><ref>The connection between {{lang|la|picta}} and {{lang|grc|πηκτή}} is not supported by the ''[[OED]]'' ''s.v.'' 'picture' nor by [[Carl Darling Buck|Buck, Carl Darling]], ''A Dictionary of Selected Synonyms in the Principal Indo-European Languages'' (1949).</ref> Ang ubang mga pangagpas nagsubay sa Griyegong pulong balik sa [[Classical Hebrew|Klasikal nga Hebreohanong]] pulong {{Lang|hbo|פת}} ( {{Transl|hbo|patt}}, {{Literal translation|a morsel of bread}}). Kini gi-spelling sama sa [[Arameo|Aramaic]] {{Lang|arc|פיתא}} ( {{Transl|arc|pittā}} ), diin kini nadawat ngadto sa Byzantine Greek (tan-awa sa ibabaw). Adunay usab mga pangagpas alang sa mga tigpataliwala [[Germanic languages|sa Germanic]] <ref>{{cite book|author=Bracvini, G. Princi|title=Archivio Glottologico Italiano|volume=64|pages=42–89|date=1979}}</ref> o [[Illyrian language|Illyrian]]. <ref>{{cite book|author=Kramer, J.|title=Balkan-Archiv|volume=14–15|pages=220–231|date=1990}}</ref> Ang uban nag-ingon nga ang Ingles nanghulam sa pulong direkta gikan sa [[Modern Hebrew|Modernong Hebreohanon]], nga nagpabuhi sa terminong Aramaiko sa miaging mga dekada. Apan, ang lumad nga Modernong Hebreohanong mga nombre mailhan pinaagi sa katapusang stress. <ref>{{Cite web|date=2019-11-13|title=Pita|url=https://hebrew-academy.org.il/%d7%a4%d7%99%d7%aa%d7%94/|access-date=2025-07-07|website=Academy of the Hebrew Language|language=he-IL}}</ref> Ang pulong gihulam sa pinulongang [[Pinulongang Turko|Turko]] isip {{Lang|tr|pide}}, <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MBRBjBTEBHYC&q=pita|title=Cuisine and culture: a history of food and people|author=Civitello, Linda|edition=Paperback|publisher=Wiley|year=2007|isbn=978-0-471-74172-5|page=98}}</ref> ug makita sa [[Balkan languages|mga pinulongan sa Balkan]] isip [[Serbo-Croatian|Bosnian-Serbian-Croatian]] {{Lang|sh|pita}}, [[Pinulongang Rumano|Romanian]] {{Lang|ro|pită}}, [[Pinulongang Albanes|Albanian]] {{Lang|sq|pite}}, ug {{Lang|bg|pitka}} [[Pinulongang Bulgaro|sa Bulgaria]] o {{Lang|bg|pita}} ; bisan pa, sa mga pinulongan [[Serbo-Croatian|nga Serbo-Croatian]] sa mga nasud nga naglangkob sa [[Former Yugoslavia|kanhing Yugoslavia]], ang pulong nga {{Lang|sh|pita}} gigamit sa kinatibuk-ang kahulugan nga nagkahulogan [[Pie|og pie]]. Sa [[Inarabigo|Arabiko]], ang hugpong sa pulong {{Lang|ar|خبز البيتا}} ({{Transl|ar|khabaz albayta}}, {{Literal translation|pita bread}}) usahay gigamit; ang ubang mga ngalan kay {{Lang|ar|خبز}} lang. ({{Transl|ar|khubz}},'[[pan]] '), {{Lang|ar|الخبز العربي}} ( {{Transl|ar|al-khubz al-ʿarabiyy}}, ') o {{Lang|ar|خبز الكماج}} ({{Transl|ar|khabaz al-kimaj}}, [['al-kimaj nga pan]]'). <ref name="Cauvain20152">{{cite book|last=Cauvain|first=Stanley|title=Technology of Breadmaking|url=https://books.google.com/books?id=Y6q3BgAAQBAJ&pg=PA232|year=2015|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-3-319-14687-4|page=232}}</ref> Sa [[Egyptian Arabic|Ehipto]], kini gitawag nga [[eish baladi]] ( {{Lang|arz|عيش بلدي}} {{Transl|arz|ʽēš baladi}} ) o yanong eish ( {{Lang|arz|عيش}} {{Transl|arz|ʽēš}}, '), <ref name="Bard20052">{{cite book|editor-last=Bard|editor-first=Kathryn A.|editor-link=Kathryn A. Bard|title=Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt|url=https://books.google.com/books?id=AWSGAgAAQBAJ&pg=PA178|year=2005|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-1-134-66525-9|page=178}}</ref> bisan tuod ang ubang mga subtype sa "pan" komon sa Ehipto, sama sa [[eish fino]] ug [[eish merahrah]]. Sa Griyego, {{Transl|el|pita}} ({{Lang|el|πίτα}}) gisabot nga nagtumong sa mas baga ug walay bulsa nga Griyegong pita, samtang ang mas nipis nga ''khubz'' -style nga pita gitawag nga {{Transl|el|aravikí pita}} ( {{Lang|el|αραβική πίτα}}, {{Literal translation|Arabic pastry}}). == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Linutoang Turko]] n7fd42kozmkvaveiaelll9c7librem4 37103954 37103953 2026-09-30T05:35:36Z LJamesCPH 147097 37103954 wikitext text/x-wiki Ang Pita ([[/ˈpɪtə/]] or [[US: /ˈpiːtə/]]; [[Greek]]: πίτα; [[Hebrew]]: פִּיתָּה)<ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Cambridge English Pronouncing Dictionary|date=2011|publisher=Cambridge University Press|edition=18th|title=Pita}}</ref>(o pitta sa British English) ([[Griyego (katawhan)|Griyego]]: Ελληνικό ψωμί, [[romanized]]: ''Ellinikó'' ''psomí'')—nailhan usab nga '''Greek bread,''' '''Arabic bread,''' ([[Arabiko]]: خبز عربي, [[romanisado]]: ''khubz ʿArabī'') '''Syrian bread''', '''Lebanese bread,''' ug '''pocket bread'''—usa ka matang sa [[lingin ug patag nga pan]] nga gipaalsa gamit ang yeast ug gihimo gikan sa [[harina sa trigo]]; kini komon sa [[Mediterranean]], [[Middle East]], ug mga kasikbit nga lugar. Apil niini ang ilado kaayo nga klase nga adunay haw-ang nga bahin o "pocket" sa sulod. Sa [[United Kingdom]], ang termino gigamit alang niining mga klase nga adunay pocket sama sa Greek pita, nga sagad gigamit sa [[barbecue]] isip pambalot sa [[souvlaki]].<ref>{{cite web|url=https://www.thes.gr/gefseis/pos-na-ftiaxete-efkola-pites-gia-souvlaki-vinteo-foto/|title=How to make easy pita breads for souvlaki (video and photograph)|first=Tania|last=Vlachopoulou|work=Thes|date=9 October 2024|language=el|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241115144424/https://www.thes.gr/gefseis/pos-na-ftiaxete-efkola-pites-gia-souvlaki-vinteo-foto/|archive-date=15 November 2024}}</ref><ref name="Uvezian 2001">{{cite book|first1=Sonia|last1=Uvezian|title=Recipes and Remembrances from an Eastern Mediterranean Kitchen: A Culinary Journey Through Syria, Lebanon, and Jordan|url=https://books.google.com/books?id=E2sgAQAAMAAJ&q=%22khubz+arabi%22|publisher=Siamanto Press|date=2001|isbn=978-0-9709716-8-5|via=Google Books|page=313|quote=The best-known bread of the region is khubz arabi (or, simply, khubz), a round, flat, slightly leavened loaf about one-fourth inch thick and with a pocket inside. It is made in three different sizes: large (eight or more inches in diameter), medium (six to eight inches), and small (about five inches). In America, where it has become very popular, this bread is known as pita. A pocketless version is also available. In some Arab communities ''khubz arabi'' is called ''kmaj'' (from the Persian ''kumaj''), while in others, ''kmaj'' refers only to the pocketless type.}}</ref><ref name="Lluís">{{cite book|last1=Stewart|first1=Jean E.|last2=Tamaki|first2=Junko Alice|url=https://books.google.com/books?id=Q96OaT5HhloC|title=Composition of foods: baked products: raw, processed, prepared|volume=8|publisher=United States Department of Agriculture, Nutrition Monitoring Division|page=6|year=1992|isbn=978-0-16-038044-0|quote=Pita bread originated in the Middle East and is also known as Arabic, Syrian, and pocket bread.}}</ref><ref name="Davidson 2014">{{cite book|editor-first=Alan|editor-last=Davidson|first=Charles|last=Perry|title=The Oxford Companion to Food|url=https://books.google.com/books?id=bIIeBQAAQBAJ&pg=PA629|pages=629–630|publisher=[[Oxford University Press]]|date=21 August 2014|isbn=978-0-19-104072-6|via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=x3t2IJeFIh8C&pg=PA61|title=Little Foods of the Mediterranean: 500 Fabulous Recipes for Antipasti, Tapas, Hors D'Oeuvre, Meze, and More|author=Wright, Clifford A.|page=61|year=2003|publisher=Harvard Common Press|isbn=978-1-55832-227-1}}</ref><ref name="Roden 2008">{{cite book|first1=Claudia|last1=Roden|author-link=Claudia Roden|title=The New Book of Middle Eastern Food|url=https://books.google.com/books?id=r723owliVz8C&pg=PA393|pages=393–396|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|date=24 December 2008|isbn=978-0-307-55856-5|via=Google Books}}</ref> Ang [[Kasadpanhong]] ngalan nga ''pita'' mahimong gamiton usab usahay aron pagtumong sa ubang mga matang sa patag nga pan nga adunay lahi nga mga ngalan sa ilang lokal nga mga pinulongan, sama sa nagkalain-laing estilo sa Arabiko nga *khubz* (pulong alang sa "pan")<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oz4orP4ZOOYC&pg=PA215|title=Cereal Grains: Laboratory Reference and Procedures Manual|author=Serna-Saldivar, Sergio O.|page=215|year=2012|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4398-5565-2}}</ref> == Etimolohiya == Ang unang paghisgot sa pulong sa Ingles nga gikutlo sa [[Oxford English Dictionary]] niadtong 1936.<ref>{{Cite news|url=https://www.nli.org.il/en/newspapers/pls/1936/03/30/01/page/28/?e=-------en-20--1--img-txIN%7CtxTI--------------1|title=Yussef, Khalil, and Abraham: The Station and its Builders|last=Lurie|first=J. Z.|date=30 March 1936|pages=28|access-date=29 November 2025|work=[[The Palestine Post]]}}</ref> Ang pulong nga Ingles gihulam gikan sa [[Modern Greek|Modernong Griyego]] {{Lang|el|πίτα}} ({{Transl|el|píta}}, '), gikan sa [[Byzantine Greek]] (gipamatud-an niadtong 1108), posible gikan sa [[Ancient Greek|Karaang Greek]] {{Lang|grc|πίττα}} ({{Transl|grc|pítta}}) or {{Lang|grc|πίσσα}} ( {{Transl|grc|píssa}} ), parehong nagpasabot og', <ref>Aristotle University of Thessaloniki, Λεξικό της κοινής Νεοελληνικής</ref><ref>{{cite book|first1=Henry George|last1=Liddell|first2=Robert|last2=Scott|first3=Henry Stuart|last3=Jones|title=[[A Greek–English Lexicon]]}}</ref> o gikan sa {{Lang|grc|πικτή}} ({{Transl|grc|piktḗ}}, '), nga mahimong nabalhin sa [[Linatin|Latin]] isip {{Lang|la|picta}} tan-awa. [[pizza]].<ref>Javna, John.</ref><ref>{{cite book|last=Babiniotis|first=Georgios|date=2005|title=Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας|trans-title=[[Dictionary of Modern Greek]]|language=el|publisher=Lexicology Centre|isbn=960-86190-1-7|page=1413}}</ref><ref>The connection between {{lang|la|picta}} and {{lang|grc|πηκτή}} is not supported by the ''[[OED]]'' ''s.v.'' 'picture' nor by [[Carl Darling Buck|Buck, Carl Darling]], ''A Dictionary of Selected Synonyms in the Principal Indo-European Languages'' (1949).</ref> Ang ubang mga pangagpas nagsubay sa Griyegong pulong balik sa [[Classical Hebrew|Klasikal nga Hebreohanong]] pulong {{Lang|hbo|פת}} ( {{Transl|hbo|patt}}, {{Literal translation|a morsel of bread}}). Kini gi-spelling sama sa [[Arameo|Aramaic]] {{Lang|arc|פיתא}} ( {{Transl|arc|pittā}} ), diin kini nadawat ngadto sa Byzantine Greek (tan-awa sa ibabaw). Adunay usab mga pangagpas alang sa mga tigpataliwala [[Germanic languages|sa Germanic]] <ref>{{cite book|author=Bracvini, G. Princi|title=Archivio Glottologico Italiano|volume=64|pages=42–89|date=1979}}</ref> o [[Illyrian language|Illyrian]]. <ref>{{cite book|author=Kramer, J.|title=Balkan-Archiv|volume=14–15|pages=220–231|date=1990}}</ref> Ang uban nag-ingon nga ang Ingles nanghulam sa pulong direkta gikan sa [[Modern Hebrew|Modernong Hebreohanon]], nga nagpabuhi sa terminong Aramaiko sa miaging mga dekada. Apan, ang lumad nga Modernong Hebreohanong mga nombre mailhan pinaagi sa katapusang stress. <ref>{{Cite web|date=2019-11-13|title=Pita|url=https://hebrew-academy.org.il/%d7%a4%d7%99%d7%aa%d7%94/|access-date=2025-07-07|website=Academy of the Hebrew Language|language=he-IL}}</ref> Ang pulong gihulam sa pinulongang [[Pinulongang Turko|Turko]] isip {{Lang|tr|pide}}, <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MBRBjBTEBHYC&q=pita|title=Cuisine and culture: a history of food and people|author=Civitello, Linda|edition=Paperback|publisher=Wiley|year=2007|isbn=978-0-471-74172-5|page=98}}</ref> ug makita sa [[Balkan languages|mga pinulongan sa Balkan]] isip [[Serbo-Croatian|Bosnian-Serbian-Croatian]] {{Lang|sh|pita}}, [[Pinulongang Rumano|Romanian]] {{Lang|ro|pită}}, [[Pinulongang Albanes|Albanian]] {{Lang|sq|pite}}, ug {{Lang|bg|pitka}} [[Pinulongang Bulgaro|sa Bulgaria]] o {{Lang|bg|pita}} ; bisan pa, sa mga pinulongan [[Serbo-Croatian|nga Serbo-Croatian]] sa mga nasud nga naglangkob sa [[Former Yugoslavia|kanhing Yugoslavia]], ang pulong nga {{Lang|sh|pita}} gigamit sa kinatibuk-ang kahulugan nga nagkahulogan [[Pie|og pie]]. Sa [[Inarabigo|Arabiko]], ang hugpong sa pulong {{Lang|ar|خبز البيتا}} ({{Transl|ar|khabaz albayta}}, {{Literal translation|pita bread}}) usahay gigamit; ang ubang mga ngalan kay {{Lang|ar|خبز}} lang. ({{Transl|ar|khubz}},'[[pan]] '), {{Lang|ar|الخبز العربي}} ( {{Transl|ar|al-khubz al-ʿarabiyy}}, ') o {{Lang|ar|خبز الكماج}} ({{Transl|ar|khabaz al-kimaj}}, [['al-kimaj nga pan]]'). <ref name="Cauvain20152">{{cite book|last=Cauvain|first=Stanley|title=Technology of Breadmaking|url=https://books.google.com/books?id=Y6q3BgAAQBAJ&pg=PA232|year=2015|publisher=Springer|location=New York|isbn=978-3-319-14687-4|page=232}}</ref> Sa [[Egyptian Arabic|Ehipto]], kini gitawag nga [[eish baladi]] ( {{Lang|arz|عيش بلدي}} {{Transl|arz|ʽēš baladi}} ) o yanong eish ( {{Lang|arz|عيش}} {{Transl|arz|ʽēš}}, '), <ref name="Bard20052">{{cite book|editor-last=Bard|editor-first=Kathryn A.|editor-link=Kathryn A. Bard|title=Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt|url=https://books.google.com/books?id=AWSGAgAAQBAJ&pg=PA178|year=2005|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-1-134-66525-9|page=178}}</ref> bisan tuod ang ubang mga subtype sa "pan" komon sa Ehipto, sama sa [[eish fino]] ug [[eish merahrah]]. Sa Griyego, {{Transl|el|pita}} ({{Lang|el|πίτα}}) gisabot nga nagtumong sa mas baga ug walay bulsa nga Griyegong pita, samtang ang mas nipis nga ''khubz'' -style nga pita gitawag nga {{Transl|el|aravikí pita}} ( {{Lang|el|αραβική πίτα}}, {{Literal translation|Arabic pastry}}). == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Linutoang Turko]] 3ciipoa2w3gifyueaulgoj6wyakfbxt 0 3115735 37103923 6223834 2026-09-29T21:32:55Z Xqbot 3552 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Hlybačka (lanaw)]] 37103923 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hlybačka (lanaw)]] rxuhf4t66wop2jalj1jmznv48y6e10f 0 3115907 37103994 34926178 2026-09-30T08:35:02Z Red Winged Duck 17076 Red Winged Duck moved page [[Hlybokaje (lanaw sa Belarus, Vitebsk Oblast, lat 55,70, long 29,45)]] to [[Hlybokaje (lanaw sa Belarus, Polacki rajon, lat 55,70, long 29,45)]] 34926178 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Belarus|date=2015-11}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Ozero Glubokoye]].'' {{geobox | 1 = Lake <!-- *** Header *** --> | name = Glubokoye Ozero | native_name = Глубокое озеро | other_name = | category = Lanaw | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Belarus}} | country_flag = | state = [[Vitebsk Oblast]] | state_type = Voblast | region = | region_type = | district = | district_type = | municipality = | municipality_type = <!-- *** Associated with *** --> | parent = | city = | river = | landmark = <!-- *** Tributaries *** --> | tributary_left = | tributary_right = <!-- *** Source and mouth *** --> | source = | source_location = | source_region = | source_country = | source_elevation = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS = | source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW = | source_confluence = | mouth = | mouth_location = | mouth_region = | mouth_country = | mouth_elevation = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = <!-- *** Size *** --> | area = 0.23 | length = | width = | depth = | elevation = 149 | volume = | watershed = <!-- *** Flow *** --> | discharge = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 55.6951 | long_d = 29.4516 | timezone_label = Europe/Minsk | utc_offset = +3 | timezone = [[Further-eastern European Time|FET]] | geonames = 8216262 }} <!--H.LK-->[[Lanaw]] ang '''Glubokoye Ozero''' ([[Rinuso]]: '''Глубокое озеро''') sa [[Belarus]].<ref name = "gn8216262"/> Nahimutang ni sa voblast sa <!--ADM1-->[[Vitebsk Oblast]], sa amihanang bahin sa nasod, {{formatnum:230}} km sa amihanan-sidlakan sa [[Minsk (ulohang dakbayan sa Belarus)|Minsk]] ang ulohan sa nasod. {{formatnum:149}} metros ibabaw sa dagat kahaboga ang nahimutangan sa Glubokoye Ozero.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Naglangkob kin og {{formatnum:0.23}} ka kilometro kwadrado. Ang kinahabogang dapit sa palibot dunay gihabogon nga {{formatnum:178}} ka metro ug {{formatnum:1.0 }} km sa amihanan-kasadpan sa Glubokoye Ozero.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Naglukop ni og 0.6 km gikan sa amihanan ngadto sa habagatan ug 0.6 km gikan sa sidlakan ngadto sa kasadpan. {{Location map|Belarus |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Glubokoye Ozero sa Belarus. | label = Glubokoye Ozero|position=right|background=white|lat=55.6951|long=29.4516}} Hapit nalukop sa [[lasang]] nga [[sagolsagol]] ang palibot sa Glubokoye Ozero.<ref name = "nasalandcover"/> Dunay mga {{formatnum:11}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Glubokoye Ozero may gamay nga populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang klima [[klima sa kontinente]]. Ang kasarangang giiniton {{formatnum:3}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:18}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Pebrero, sa {{formatnum:-13}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn8216262">[{{Geonameslink|gnid=8216262|name=ozero%20glubokoye}} Ozero Glubokoye] sa [{{Geonamesabout}} GeoNames.Org (cc-by)]; post updated 2012-02-29; database download sa 2015-06-27</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> </references> [[Kategoriya:Mga lanaw sa Vitebsk Oblast]] {{KML|from=Biyelorusya/Ozero_Glubokoye_(lanaw_sa_Biyelorusya,_Vitebsk_Oblast,_lat_55,70,_long_29,45)}} ppyw5mps0l8fh8oqm1kd6auo21ao80u 0 3116610 37103917 24764468 2026-09-29T19:31:32Z Red Winged Duck 17076 Red Winged Duck moved page [[Ozero Glubokoye (lanaw sa Belarus, Vitebsk Oblast, lat 54,41, long 30,05)]] to [[Hlybokaje (lanaw sa Belarus, Talačynski rajon, lat 54,41, long 30,05)]] 24764467 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Belarus|date=2015-11}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Ozero Glubokoye]].'' {{geobox | 1 = Lake <!-- *** Header *** --> | name = Ozero Glubokoye | native_name = Озеро Глубокое | other_name = | category = Lanaw | etymology = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Belarus}} | country_flag = | state = [[Vitebsk Oblast]] | state_type = Voblast | region = | region_type = | district = | district_type = | municipality = | municipality_type = <!-- *** Associated with *** --> | parent = | city = | river = | landmark = <!-- *** Tributaries *** --> | tributary_left = | tributary_right = <!-- *** Source and mouth *** --> | source = | source_location = | source_region = | source_country = | source_elevation = | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS = | source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW = | source_confluence = | mouth = | mouth_location = | mouth_region = | mouth_country = | mouth_elevation = | mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS = | mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW = <!-- *** Size *** --> | area = 0.42 | length = | width = | depth = | elevation = 205 | volume = | watershed = <!-- *** Flow *** --> | discharge = | discharge_max = | discharge_min = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 54.4093 | long_d = 30.0461 | timezone_label = Europe/Minsk | utc_offset = +3 | timezone = [[Further-eastern European Time|FET]] | geonames = 8281005 }} <!--H.LK-->[[Lanaw]] ang '''Ozero Glubokoye''' ([[Rinuso]]: '''Озеро Глубокое''') sa [[Belarus]].<ref name = "gn8281005"/> Nahimutang ni sa voblast sa <!--ADM1-->[[Vitebsk Oblast]], sa amihanan-sidlakang bahin sa nasod, {{formatnum:170}} km sa sidlakan sa [[Minsk (ulohang dakbayan sa Belarus)|Minsk]] ang ulohan sa nasod. {{formatnum:205}} metros ibabaw sa dagat kahaboga ang nahimutangan sa Ozero Glubokoye.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Naglangkob kin og {{formatnum:0.42}} ka kilometro kwadrado. Ang kinahabogang dapit sa palibot dunay gihabogon nga {{formatnum:231}} ka metro ug {{formatnum:1.0 }} km sa habagatan-sidlakan sa Ozero Glubokoye.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Naglukop ni og 0.8 km gikan sa amihanan ngadto sa habagatan ug 0.8 km gikan sa sidlakan ngadto sa kasadpan. {{Location map|Belarus |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Ozero Glubokoye sa Belarus. | label = Ozero Glubokoye|position=right|background=white|lat=54.4093|long=30.0461}} Hapit nalukop sa [[kaumahan]] ang palibot sa Ozero Glubokoye.<ref name = "nasalandcover"/> Dunay mga {{formatnum:23}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Ozero Glubokoye medyo gamay nga populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang klima [[hemiboreal]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:3}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:19}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Pebrero, sa {{formatnum:-12}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> {| |- |{{climate chart | Ozero Glubokoye | -13| -12| 0 | -14| -11| 0 | -7| -4| 0 | 1| 10| 0 | 7| 18| 0 | 10| 18| 0 | 15| 23| 0 | 15| 21| 0 | 7| 16| 0 | 1| 7| 0 | -6| -1| 0 | -12| -11| 0 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn8281005">[{{Geonameslink|gnid=8281005|name=ozero%20glubokoye}} Ozero Glubokoye] sa [{{Geonamesabout}} GeoNames.Org (cc-by)]; post updated 2012-05-07; database download sa 2015-06-27</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> </references> [[Kategoriya:Mga lanaw sa Vitebsk Oblast]] {{KML|from=Biyelorusya/Ozero_Glubokoye_(lanaw_sa_Biyelorusya,_Vitebsk_Oblast,_lat_54,41,_long_30,05)}} 0u8xymnj2jxhccaq5bs733l4ya3w8v7 0 3122995 37103928 37103238 2026-09-30T03:13:32Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376837633|Rice]]" 37103928 wikitext text/x-wiki [[File:20201102.Hengnan.Hybrid_rice_Sanyou-1.6.jpg|thumb| Tanom nga humay ( ''[[Oryza sativa]]'' ) nga may mga sanga nga uhay nga adunay daghang lugas sa matag punoan]] [[File:Rice_grains_(IRRI).jpg|thumb| Mga lugas sa bugas sa lain-laing klase sa International Rice Research Institute (IRRI)]] [[Kategoriya:Humay]] bwjd4p1kxs4iqfe7fr7tmdzsp3bb4y0 37103929 37103928 2026-09-30T03:15:25Z QueenCityCebu 123067 37103929 wikitext text/x-wiki [[File:20201102.Hengnan.Hybrid_rice_Sanyou-1.6.jpg|thumb| Tanom nga humay ( ''[[Oryza sativa]]'' ) nga may mga sanga nga uhay nga adunay daghang lugas sa matag punoan]] [[File:Rice_grains_(IRRI).jpg|thumb| Mga lugas sa bugas sa lain-laing klase sa International Rice Research Institute (IRRI)]]'''Ang bugas''' usa ka [[Cereal grain|lugas nga gikan sa sereales]] ug, sa iyang pagka- [[Domestication|binuhi]], mao ang [[Staple food|pangunang pagkaon]] sa kapin sa katunga sa [[populasyon sa kalibutan]], labi na sa [[Aprika|Africa]] ug [[Asya|Asia]] . Ang humay mao ang liso sa klase sa sagbot ''[[Oryza sativa|nga Oryza sativa]]'' (bugas sa Asya)—o, dili kasagaran, ''[[Oryza glaberrima]]'' (bugas sa Africa). Ang bugas gikan sa Asya gi-amuma sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] mga 13,500 ngadto sa 8,200 ka tuig ang milabay; ang bugas gikan sa Africa gi-amuma usab nga independente sa [[West Africa]] mga 3,000 ka tuig ang milabay. Ang bugas nahimong komon sa daghang kultura sa tibuok kalibutan; niadtong 2023, 800 milyon ka tonelada ang nahimo, nga nagbutang niini sa ikatulong pwesto sunod [[Tubo|sa tubo]] ug [[Zea mays|mais]] . Mga 8% lang sa bugas ang gibaligya sa tibuok kalibutan. Ang Tsina, India, ug Indonesia mao ang pinakadakong konsumidor sa bugas. Usa ka dakong kantidad sa bugas nga giprodyus sa mga nag-uswag nga nasud ang mawala human sa pag-ani tungod sa mga hinungdan sama sa dili maayong transportasyon ug pagtipig. Ang ani sa humay mahimong mokunhod tungod sa mga peste lakip na [[Insekto|ang mga insekto]], [[Mangungutkut|ilaga]], ug [[Langgam|mga langgam]], ingon man usab sa [[Weed|mga sagbot]], ug sa [[List of rice diseases|mga sakit]] sama sa [[Pyricularia grisea|pagbuto sa bugas]] . Ang tradisyonal nga [[Rice polyculture|mga polyculture sa humay]] sama sa [[Rice-duck farming|pag-uma og rice-duck]], ug modernong [[integrated pest management]] naningkamot sa pagkontrol sa kadaot gikan sa mga peste sa [[Sustainable agriculture|malungtarong]] paagi. Ang lugas sa uga nga bugas gigaling aron makuha ang panggawas nga mga lut-od; depende kung unsa kadaghan ang matangtang, ang mga produkto gikan sa [[brown rice]] hangtod sa bugas nga adunay germ ug [[white rice]] . Ang uban [[Parboiled rice|gipabukalan og gamay]] aron sayon lutoon. Ang bugas walay [[gluten]] ; kini mohatag og [[Protina (kimika)|protina]] apan dili tanang [[Essential amino acids|importanteng amino acid]] nga gikinahanglan para sa maayong panglawas. Ang lain-laing klase sa bugas gikaon sa tibuok kalibutan. Ang komposisyon sa mga sangkap sa starch sulod sa lugas, [[amylose]] ug [[amylopectin]], naghatag niini og lain-laing mga kinaiya sa tekstura. <ref>{{cite book|last1=Rosell|first1=Cristina M.|last2=Marco|first2=Cristina|title=Gluten-Free Cereal Products and Beverages|chapter=Rice|publisher=Elsevier|year=2008|isbn=978-0-12-373739-7|doi=10.1016/b978-012373739-7.50006-x}}</ref> Ang bugas nga taas og lugas, gikan sa ''Indica'' cultivar, kasagarang magpabiling kompleto kon lutoon, ug uga ug humok. Ang mga klase [[Aromatic rice|sa humot nga bugas]], sama sa [[Basmati rice|basmati]] ug [[Bugas nga Jasmine|jasmine]], kaylap nga gigamit sa pagluto sa Asya, ug mailhan pinaagi sa ilang maisog ug lami nga nutty. <ref name="pro2">{{cite web|url=https://www.theculinarypro.com/rice-varieties|title=Rice varieties|website=The Culinery Pro}}</ref> Ang medium-grain nga bugas, gikan sa ''Japonica'' o ''Indica'' cultivar, o hybrid sa duha, basa ug humok ug lagmit magtapot. <ref>{{cite web|url=https://www.theperfectrice.com/medium-grain-rice/|title=Exploring Medium-Grain Rice Varieties|website=The Perfect Rice|date=March 28, 2024}}</ref> Ang mga klase niini naglakip [[O. s. subsp. japonica ‘Calrose’|sa Calrose]], nga nagtukod sa [[Rice production in the United States|industriya sa bugas sa California]], [[Carnaroli|ang Carnaroli]], nga giila nga ''hari sa bugas sa Italya'' tungod sa maayo kaayong mga kinaiya sa pagluto niini, <ref>{{cite book|last1=Paolini|first1=David|last2=Vuga|first2=Michela|title=From Rice to Risotto|date=1999|publisher=Cartago|isbn=978-1-900826-29-7}}</ref> ug [[Black rice|itom nga bugas]], nga morag itom nga purpura tungod sa taas nga lebel sa [[Anthocyanin|anthocyanins]], ug nailhan usab nga ''gidili nga bugas'' tungod kay kini gitagana alang sa konsumo sa harianong pamilya sa karaang Tsina. <ref name="v1612">{{cite journal|last1=Oikawa|first1=Tetsuo|last2=Maeda|first2=Hiroaki|last3=Oguchi|first3=Taichi|last4=Yamaguchi|first4=Takuya|last5=Tanabe|first5=Noriko|last6=Ebana|first6=Kaworu|last7=Yano|first7=Masahiro|last8=Ebitani|first8=Takeshi|last9=Izawa|first9=Takeshi|title=The Birth of a Black Rice Gene and Its Local Spread by Introgression|journal=The Plant Cell|publisher=Oxford University Press|volume=27|issue=9|year=2015|doi=10.1105/tpc.15.00310|doi-access=free|pages=2401–2414|pmid=26362607|pmc=4815089|bibcode=2015PlanC..27.2401O}}</ref> Ang mubo nga lugas nga bugas, kasagaran gikan sa klase ''sa Japonica'', adunay oval nga panagway ug lagkit nga tekstura. Kini kaylap nga gigamit sa mga pagluto sa Hapon sama sa sushi (uban sa bugas sama sa ''[[Koshihikari]]'', ''Hatsushimo'', ug ''[[Sasanishiki]]'', nga talagsaon sa lainlaing mga rehiyon sa klima ug heyograpiya sa Japan), <ref>{{cite web|url=https://sushiuniversity.jp/basicknowledge/rice|title=What rice to use for sushi?|publisher=Tabimori Incorporated, Japan}}</ref> tungod kay kini nagpabilin sa iyang porma kung lutoon. Gigamit usab kini alang sa mga tam-is nga putahe sama sa [[mochi]] (nga adunay [[glutinous rice]] ), ug sa [[European cuisine|mga linuto sa Europa]] sama sa [[risotto]] (nga adunay [[arborio rice]]) ug [[payelya|paella]] (nga adunay [[bomba rice]], nga sa tinuud usa ka klase sa ''Indica''). <ref name="pro3">{{cite web|url=https://www.theculinarypro.com/rice-varieties|title=Rice varieties|website=The Culinery Pro}}</ref> Ang linuto nga puti nga bugas adunay 29% [[Karbohidrat|nga carbohydrate]] ug 2% nga protina, nga adunay gamay nga [[Manganeso|manganese]] . Ang [[golden rice]] usa ka klase sa bugas nga gihimo pinaagi sa [[genetic engineering]] nga adunay [[Vitamin A|bitamina A.]] Ang produksiyon sa bugas gibanabana nga nakaingon sa kapin sa 1% sa [[Greenhouse gas emissions|mga greenhouse gas emissions]] sa tibuok kalibutan sa tuig 2022. Nagkalainlain ang mga panagna kon unsaon pag-apekto sa pagbag-o sa klima ang ani sa humay sa lainlaing mga lugar ug konteksto sa sosyoekonomiko. Sa kultura sa tawo, ang bugas adunay papel sa lainlaing mga relihiyon ug tradisyon, sama sa [[Wedding|mga kasal]] . == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Humay]] aymmwxxorfo0j704zdq5ltymkw5mvru 0 3827670 37103952 31222007 2026-09-30T05:17:51Z Gliwi 35323 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Hachelbich.png]] → [[File:DEU Hachelbich (Kyffhäuserland) COA.svg]] PNG → SVG 37103952 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Alemanya|date=2016-01}} {{geobox | 1 = Settlement <!-- *** Header *** --> | name = Hachelbich | native_name = | other_name = | category = Lungsod | etymology = | official_name = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = DEU Hachelbich (Kyffhäuserland) COA.svg | symbol_type = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Alemanya}} | country_flag = | state = [[Thuringia]] | state_type = Estado pederal | region = | region_type = | district = | district_type = | municipality = | municipality_type = <!-- *** Associated with *** --> | part = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | location = | elevation = 185 | lat_d = 51.34383 | lat_m = | lat_s = | lat_NS = | long_d = 10.96531 | long_m = | long_s = | long_EW = | highest = | highest_note = | highest_elevation = | highest_elevation_note = | lowest = | lowest_note = | lowest_elevation = | lowest_elevation_note = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = | area_decimals = | area_land = | area_land_decimals = | area_water = | area_water_decimals = | area_urban = | area_urban_decimals = | area_metro = | area_metro_decimals = | area_municipal = | area_municipal_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 630 | population_date = 2014-01-10 | population_note = <ref name = "gn2912932"/> | population_urban = | population_urban_date = | population_urban_note = | population_metro = | population_metro_date = | population_metro_note = | population_municipal = | population_municipal_date = | population_municipal_note = | population_density = | population_density_note = | population_urban_density = | population_urban_density_note = | population_metro_density = | population_metro_density_note = | population_municipal_density = | population_municipal_density_note = <!-- *** People *** --> | population1 = | population1_type = | population2 = | population2_type = | population3 = | population3_type = <!-- *** History and politics *** --> | established = | established_type = | date = | date_type = | government = | government_location = | government_region = | government_state = | mayor = | mayor_party = | leader = | leader_type = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = | postal_code_type = | area_code = | area_code_type = | code = | code_type = | code1 = | code1_type = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = | free1 = | free1_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_caption = | map_locator = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | timezone_label = Europe/Berlin }} <!--P.PPL-->[[Lungsod]] ang '''Hachelbich''' sa [[Alemanya]].<ref name = "gn2912932"/> Nahimutang ni sa estado pederal sa <!--ADM1-->[[Thuringia]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:210}} km sa habagatan-kasadpan sa [[Berlin (ulohang dakbayan)|Berlin]] ang ulohan sa nasod. {{formatnum:185}} metros ibabaw sa dagat kahaboga ang nahimutangan sa Hachelbich<ref name = "gn2912932"/>, ug adunay <!--pop-->{{formatnum:630}} ka molupyo.<ref name = "gn2912932"/> Ang yuta palibot sa Hachelbich kasagaran kabungtoran, apan sa amihang-kasadpan nga kini mao ang patag. Hachelbich nahimutang sa usa ka walog.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa pakigbingkil sa tanan nga gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas, sa sulod sa 10 ka kilometro radius.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang kinahabogang dapit sa palibot dunay gihabogon nga {{formatnum:317}} ka metro ug {{formatnum:1.1 }} km sa habagatan sa Hachelbich.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} Ang kinadul-ang mas dakong lungsod mao ang [[Sondershausen (kapital sa distrito)|Sondershausen]], {{formatnum:7.2}} km sa kasadpan sa Hachelbich. Sa rehiyon palibot sa Hachelbich, mga bungtod, ug mga lasang talagsaon komon.{{efn|group=saysay|Mas sulod sa 20 ka kilometro gilay-on itandi sa average nga densidad sa Yuta, sumala sa GeoNames.<ref name = "gn2912932"/>}} {{Location map|Germany |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Hachelbich sa Alemanya. | label = Hachelbich|position=right|background=white|lat=51.34383|long=10.96531}} Hapit nalukop sa [[kaumahan]] ang palibot sa Hachelbich.<ref name = "nasalandcover"/> Dunay mga {{formatnum:96}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Hachelbich medyo hilabihan populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang klima [[hemiboreal]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:8}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Agosto, sa {{formatnum:20}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Disyembre, sa {{formatnum:-4}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> {| |- |{{climate chart | Hachelbich | -7| -2| 0 | -5| 4| 0 | -3| 9| 0 | 3| 19| 0 | 8| 19| 0 | 11| 22| 0 | 13| 25| 0 | 12| 28| 0 | 8| 23| 0 | 4| 12| 0 | -1| 5| 0 | -7| -2| 0 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn2912932">[{{Geonameslink|gnid=2912932|name=hachelbich}} Hachelbich] sa [{{Geonamesabout}} GeoNames.Org (cc-by)]; post updated 2014-01-10; database download sa 2015-05-23</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Category:Hachelbich|Hachelbich}} [[Kategoriya:Mga lungsod sa Thuringia]] jyc3g1ljkaz9pw65s57uwm2res7pd9x 0 3857078 37103996 31249377 2026-09-30T08:35:19Z SteveK 40740 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Kölbingen.svg]] → [[File:DEU Kölbingen COA.svg]] Renamed (Uploaders request 37103996 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Alemanya|date=2016-01}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Kölbingen]].'' {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Kölbingen | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = DEU Kölbingen COA.svg | country = {{flag|Alemanya}} | country_flag = | state = [[Rheinland-Pfalz]] | state_type = Estado pederal | region = | region_type = | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 4.07 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 1031 | population_date = 2014-01-02 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 50.549 | long_d = 7.9231 | elevation = 382 | population_note = <ref name = "gn6554229"/> | timezone_label = Europe/Berlin | map2 = Kölbingen im Westerwaldkreis.png }} <!--A.ADM4-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Alemanya|Munisipyo]] ang '''Kölbingen''' sa [[Alemanya]].<ref name = "gn6554229"/> Nahimutang ni sa estado pederal sa <!--ADM1-->[[Rheinland-Pfalz]], sa habagatan-kasadpang bahin sa nasod, {{formatnum:400}} km sa habagatan-kasadpan sa [[Berlin (ulohang dakbayan)|Berlin]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:1031}} ka molupyo.<ref name = "gn6554229"/> Naglangkob kin og {{formatnum:4.1}} ka kilometro kwadrado. Ang yuta sa Kölbingen patag.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} {{Location map|Germany |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Kölbingen sa Alemanya. | label = Kölbingen|position=right|background=white|lat=50.549|long=7.9231}} Hapit nalukop sa [[kaumahan]] ang palibot sa Kölbingen.<ref name = "nasalandcover"/> Dunay mga {{formatnum:207}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Kölbingen medyo hilabihan populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang klima [[baybayon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:8}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hulyo, sa {{formatnum:18}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:-4}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> {| |- |{{climate chart | Kölbingen | -6| -1| 0 | -4| 2| 0 | -1| 8| 0 | 4| 15| 0 | 9| 20| 0 | 13| 20| 0 | 14| 23| 0 | 11| 23| 0 | 9| 18| 0 | 7| 12| 0 | -4| 3| 0 | -6| -2| 0 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6554229">[{{Geonameslink|gnid=6554229|name=koelbingen}} Kölbingen] sa [{{Geonamesabout}} GeoNames.Org (cc-by)]; post updated 2014-01-02; database download sa 2015-05-23</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Kölbingen|Kölbingen}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Rheinland-Pfalz]] 2j5h7l9ag7389jg55tbwh0mvnf73p0q 0 3861261 37103992 31208455 2026-09-30T08:24:05Z Juan Emilio Prades Bel 27114 37103992 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Alemanya|date=2016-01}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Freudenberg]].'' {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Freudenberg | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Freudenberg Alter Flecken.jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = DEU Freudenberg (Siegerland) COA.svg | country = {{flag|Alemanya}} | country_flag = | state = [[Nordrhein-Westfalen]] | state_type = Estado pederal | region = [[Regierungsbezirk Arnsberg]] | region_type = Distrito nga gobyerno | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 54.48 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 17953 | population_date = 2014-01-02 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | other_name1 = Stadt Freudenberg | lat_d = 50.89345 | long_d = 7.88565 | elevation = 403 | population_note = <ref name = "gn6557691"/> | timezone_label = Europe/Berlin | map2 = Freudenberg in SI.svg }} [[Payl:Casas típicas de Freudenberg, Siegen-Wittgenstein, Alemania.jpg|thumb|Freudenberg, Nordrhein-Westfalen]]<!--A.ADM4--> [[administratibo nga mga dibisyon sa Alemanya|Munisipyo]] ang '''Freudenberg''' sa [[Alemanya]].<ref name = "gn6557691"/> Nahimutang ni sa distrito nga gobyerno sa <!--ADM2-->[[Regierungsbezirk Arnsberg]] ug estado pederal sa <!--ADM1-->[[Nordrhein-Westfalen]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:400}} km sa kasadpan sa [[Berlin (ulohang dakbayan)|Berlin]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:17953}} ka molupyo.<ref name = "gn6557691"/> Naglangkob kin og {{formatnum:54}} ka kilometro kwadrado. Ang yuta sa Freudenberg kasagaran patag, apan sa habagatan nga kini mao ang kabungtoran.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} {{Location map|Germany |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Freudenberg sa Alemanya. | label = Freudenberg|position=right|background=white|lat=50.89345|long=7.88565}} Hapit nalukop sa [[lasang]] nga [[sagolsagol]] ang palibot sa Freudenberg.<ref name = "nasalandcover"/> Dunay mga {{formatnum:239}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Freudenberg medyo hilabihan populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang klima [[baybayon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:7}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Agosto, sa {{formatnum:18}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:-4}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> {| |- |{{climate chart | Freudenberg | -5| -3| 0 | -4| 2| 0 | -2| 7| 0 | 5| 15| 0 | 8| 18| 0 | 12| 18| 0 | 12| 22| 0 | 14| 21| 0 | 9| 17| 0 | 6| 12| 0 | -2| 5| 0 | -6| -2| 0 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6557691">[{{Geonameslink|gnid=6557691|name=freudenberg}} Freudenberg] sa [{{Geonamesabout}} GeoNames.Org (cc-by)]; post updated 2014-01-02; database download sa 2015-05-23</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Freudenberg (Siegerland)|Freudenberg}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Nordrhein-Westfalen]] rrvqsrxrfp5sfaxo1ic8qi0agx2ij87 37103993 37103992 2026-09-30T08:24:46Z Juan Emilio Prades Bel 27114 37103993 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Alemanya|date=2016-01}} :''Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang [[Freudenberg]].'' {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Freudenberg | native_name = | other_name = | category = Munisipyo | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = Freudenberg Alter Flecken.jpg | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = DEU Freudenberg (Siegerland) COA.svg | country = {{flag|Alemanya}} | country_flag = | state = [[Nordrhein-Westfalen]] | state_type = Estado pederal | region = [[Regierungsbezirk Arnsberg]] | region_type = Distrito nga gobyerno | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = 54.48 | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = 17953 | population_date = 2014-01-02 | population_density = auto | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code = | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | other_name1 = Stadt Freudenberg | lat_d = 50.89345 | long_d = 7.88565 | elevation = 403 | population_note = <ref name = "gn6557691"/> | timezone_label = Europe/Berlin | map2 = Freudenberg in SI.svg }} [[Payl:Casas típicas de Freudenberg, Siegen-Wittgenstein, Alemania.jpg|thumb|Freudenberg, Nordrhein-Westfalen]]<!--A.ADM4--> [[administratibo nga mga dibisyon sa Alemanya|Munisipyo]] ang '''Freudenberg''' sa [[Alemanya]].<ref name = "gn6557691"/> Nahimutang ni sa distrito nga gobyerno sa <!--ADM2-->[[Regierungsbezirk Arnsberg]] ug estado pederal sa <!--ADM1-->[[Nordrhein-Westfalen]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:400}} km sa kasadpan sa [[Berlin (ulohang dakbayan)|Berlin]] ang ulohan sa nasod. Adunay <!--pop-->{{formatnum:17953}} ka molupyo.<ref name = "gn6557691"/> Naglangkob kin og {{formatnum:54}} ka kilometro kwadrado. [[Payl:Freudenberg, distrito de Siegen-Wittgenstein, en Renania del Norte-Westfalia.jpg|thumb|Freudenberg, Nordrhein-Westfalen]] Ang yuta sa Freudenberg kasagaran patag, apan sa habagatan nga kini mao ang kabungtoran.{{efn|group=saysay|Kalkulado gikan sa gitas-on data (DEM 3") gikan sa Viewfinder Panoramas.<ref name = "vp"/> Ang bug-os nga algoritmo anaa [https://sv.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Projekt_DotNetWikiBot_Framework/Lsjbot/Make-Geonames dinhi].}} {{Location map|Germany |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Freudenberg sa Alemanya. | label = Freudenberg|position=right|background=white|lat=50.89345|long=7.88565}} Hapit nalukop sa [[lasang]] nga [[sagolsagol]] ang palibot sa Freudenberg.<ref name = "nasalandcover"/> Dunay mga {{formatnum:239}} ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Freudenberg medyo hilabihan populasyon.<ref name = "nasapop"/> Ang klima [[baybayon]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:7}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Agosto, sa {{formatnum:18}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Enero, sa {{formatnum:-4}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> {| |- |{{climate chart | Freudenberg | -5| -3| 0 | -4| 2| 0 | -2| 7| 0 | 5| 15| 0 | 8| 18| 0 | 12| 18| 0 | 12| 22| 0 | 14| 21| 0 | 9| 17| 0 | 6| 12| 0 | -2| 5| 0 | -6| -2| 0 |float=left |clear=left |source = <ref name = "nasa"/> }} |} == Saysay == <references group="saysay"/> == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn6557691">[{{Geonameslink|gnid=6557691|name=freudenberg}} Freudenberg] sa [{{Geonamesabout}} GeoNames.Org (cc-by)]; post updated 2014-01-02; database download sa 2015-05-23</ref> <ref name = "vp">{{Cite web |url= {{Viewfinderlink}}|title= Viewfinder Panoramas Digital elevation Model|date= 2015-06-21|format= }}</ref> <ref name = "nasapop">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=SEDAC_POP|title= NASA Earth Observations: Population Density|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/SEDAC}}</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasalandcover">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=MCD12C1_T1|title= NASA Earth Observations: Land Cover Classification|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/MODIS}}</ref> </references> == Gikan sa gawas nga tinubdan== {{commonscat|Freudenberg (Siegerland)|Freudenberg}} [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Nordrhein-Westfalen]] r4csbbxuzjkuy8jqodaw5x6hy6yfeve 0 4856663 37103965 20019284 2026-09-30T06:28:19Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375883168|Wheat]]" 37103965 wikitext text/x-wiki [[File:Köhler's_Medizinal-Pflanzen_in_naturgetreuen_Abbildungen_mit_kurz_erläuterndem_Texte_(Plate_87)_(8231709397).jpg|thumb| A: Tanom; B hinog nga uhay sa mais; 1 ka spikelet sa dili pa mamulak; 2 parehas, namulak ug mikatap, midako; 3 ka bulak nga may mga glumes ; 4 ka stamens ; 5 ka pollen ; 6 ug 7 ka obaryo nga may duga sa mga himbis; 8 ug 9 ka bahin sa peklat; 10 ka panit sa prutas; 11, 12, 13 ka liso, natural nga gidak-on ug midako; 14 parehas nga giputol, midako.]] qbginc7mlx2j2mer46nl7kqarevqj4f 37103966 37103965 2026-09-30T06:30:09Z RizaCPH 128040 37103966 wikitext text/x-wiki '''Ang trigo''' usa ka grupo sa ihalas ug [[Crop domestication|binuhing]] [[Balili|mga sagbot]] sa '''''henero''''' / Triticum (/ ˈtrɪtɪkəm /). <ref>{{Cite Merriam-Webster|triticum}}</ref> Isip [[Cereal|mga sereales]], kini [[Agrikultura|gitanom]] alang sa ilang [[Grain|mga lugas]], nga [[Staple food|mga pangunang pagkaon]] sa tibuok kalibutan. Ang mga iladong [[Taxonomy of wheat|klase ug hybrid sa trigo]] naglakip sa labing kaylap nga gitanom nga [[Triticum aestivum|komon nga trigo]] (''T. aestivum''), [[Triticum spelta|spelt]], [[Triticum durum|durum]], [[Triticum dicoccoides|emmer]], [[Triticum monococcum|einkorn]], ug [[Triticum turanicum|Khorasan o Kamut]] . Ang [[Archaeological record|rekord sa arkeolohiya]] nagsugyot nga ang trigo unang gitanom sa mga rehiyon sa [[Fertile Crescent]] mga 9600 BC. Ang trigo gitanom sa mas lapad nga luna sa yuta kaysa bisan unsang ubang tanom nga pagkaon ( {{Convert|219.5|e6ha}} sa 2024). Ang pangkalibutanong patigayon sa trigo mas dako kay sa tanang ubang mga tanom nga gihiusa. Niadtong 2024, ang produksiyon sa trigo sa kalibutan kay {{Convert|799|e6t|e6ST}} , nga naghimo niini nga ikaduha nga labing giprodyus nga cereal sunod sa [[Zea mays|mais]] (nailhan nga mais sa North America ug Australia). <ref name="Mencken-1984">{{Cite book}}</ref> Sukad sa 1960, ang produksiyon sa trigo ug uban pang mga tanom nga lugas sa kalibutan mitriple ug gilauman nga molambo pa hangtod sa tunga-tunga sa ika-21 nga siglo. Nagkataas ang panginahanglan sa trigo sa tibuok kalibutan tungod sa kapuslanan sa [[gluten]] sa industriya sa pagkaon. Ang trigo usa ka importante nga tinubdan sa [[Karbohidrat|carbohydrates]] . Sa tibuok kalibutan, kini ang nag-unang tinubdan sa [[Utanon|protina sa utanon]] sa pagkaon sa tawo, nga adunay sulod nga protina nga mga 13%, nga medyo taas kon itandi sa ubang dagkong mga cereal apan medyo ubos sa [[Protein quality|kalidad sa protina]] (nga nagsuplay [[Essential amino acid|sa mga importanteng amino acid]] ). Kon kan-on isip [[whole grain]], ang trigo usa ka tinubdan sa daghang [[Nutrient|sustansya]] ug [[Dietary fibre|dietary fiber]] . Sa gamay nga bahin sa kinatibuk-ang populasyon, [[Gluten|ang gluten]] – nga naglangkob sa kadaghanan sa protina sa trigo – mahimong hinungdan sa [[Coeliac disease|sakit nga celiac]], [[Non-celiac gluten sensitivity|noncoeliac gluten sensitivity]], [[gluten ataxia]], ug [[dermatitis herpetiformis]], == Mga Reperensya == cppkpyh7yxcio9wrwbsk7tdpqwiub90 37103967 37103966 2026-09-30T06:30:39Z RizaCPH 128040 37103967 wikitext text/x-wiki '''Ang trigo''' usa ka grupo sa ihalas ug [[Crop domestication|binuhing]] [[Balili|mga sagbot]] sa '''''henero''''' / Triticum (/ ˈtrɪtɪkəm /). <ref>{{Cite Merriam-Webster|triticum}}</ref> Isip [[Cereal|mga sereales]], kini [[Agrikultura|gitanom]] alang sa ilang [[Grain|mga lugas]], nga [[Staple food|mga pangunang pagkaon]] sa tibuok kalibutan. Ang mga iladong [[Taxonomy of wheat|klase ug hybrid sa trigo]] naglakip sa labing kaylap nga gitanom nga [[Triticum aestivum|komon nga trigo]] (''T. aestivum''), [[Triticum spelta|spelt]], [[Triticum durum|durum]], [[Triticum dicoccoides|emmer]], [[Triticum monococcum|einkorn]], ug [[Triticum turanicum|Khorasan o Kamut]] . Ang [[Archaeological record|rekord sa arkeolohiya]] nagsugyot nga ang trigo unang gitanom sa mga rehiyon sa [[Fertile Crescent]] mga 9600 BC. Ang trigo gitanom sa mas lapad nga luna sa yuta kaysa bisan unsang ubang tanom nga pagkaon ( {{Convert|219.5|e6ha}} sa 2024). Ang pangkalibutanong patigayon sa trigo mas dako kay sa tanang ubang mga tanom nga gihiusa. Niadtong 2024, ang produksiyon sa trigo sa kalibutan kay {{Convert|799|e6t|e6ST}} , nga naghimo niini nga ikaduha nga labing giprodyus nga cereal sunod sa [[Zea mays|mais]] (nailhan nga mais sa North America ug Australia). <ref name="Mencken-19842">{{cite book|last1=Mencken|first1=H. L.|title=The American language: an inquiry into the development of English in the United States|date=1984|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|location=New York|isbn=0-394-40075-5|page=122|edition=4th|quote=Corn, in orthodox English, means grain for human consumption, especially wheat, e.g., the [[Corn Laws]].}}</ref> Sukad sa 1960, ang produksiyon sa trigo ug uban pang mga tanom nga lugas sa kalibutan mitriple ug gilauman nga molambo pa hangtod sa tunga-tunga sa ika-21 nga siglo. Nagkataas ang panginahanglan sa trigo sa tibuok kalibutan tungod sa kapuslanan sa [[gluten]] sa industriya sa pagkaon. Ang trigo usa ka importante nga tinubdan sa [[Karbohidrat|carbohydrates]] . Sa tibuok kalibutan, kini ang nag-unang tinubdan sa [[Utanon|protina sa utanon]] sa pagkaon sa tawo, nga adunay sulod nga protina nga mga 13%, nga medyo taas kon itandi sa ubang dagkong mga cereal apan medyo ubos sa [[Protein quality|kalidad sa protina]] (nga nagsuplay [[Essential amino acid|sa mga importanteng amino acid]] ). Kon kan-on isip [[whole grain]], ang trigo usa ka tinubdan sa daghang [[Nutrient|sustansya]] ug [[Dietary fibre|dietary fiber]] . Sa gamay nga bahin sa kinatibuk-ang populasyon, [[Gluten|ang gluten]] – nga naglangkob sa kadaghanan sa protina sa trigo – mahimong hinungdan sa [[Coeliac disease|sakit nga celiac]], [[Non-celiac gluten sensitivity|noncoeliac gluten sensitivity]], [[gluten ataxia]], ug [[dermatitis herpetiformis]], == Mga Reperensya == 5ndpin4g0wcasn0l5uwshsuzgjkl3wh 0 7452705 37103912 27456558 2026-09-29T12:57:46Z Vietic2 134088 Vietic2 moved page [[Thị Xã Quảng Trị]] to [[Quảng Trị (phường)]] 27456558 wikitext text/x-wiki {{paghimo ni bot|Lsjbot|Viyetnam|date=2017-03}} {{geobox | 1 = Region <!-- *** Header *** --> | name = Thị Xã Quảng Trị | native_name = | other_name = | category = Lalawigan | official_name = | etymology = | motto = | nickname = <!-- *** Image *** --> | image = | image_caption = <!-- *** Symbols *** --> | flag = | symbol = <!-- *** Admin *** --> | country = {{flag|Viyetnam}} | country_flag = | state = [[Tỉnh Quảng Trị]] | state_type = Lalawigan | region = | region_type = | district = | district_type = | economic_region = | economic_region_type = <!-- *** Associated with *** --> | border = | part = | city = | landmark = | river = <!-- *** Location *** --> | capital = | capital_type = | capital_location = | capital_region = | capital_country = | capital_elevation = | capital_lat_d = | capital_lat_m = | capital_lat_s = | capital_lat_NS = | capital_long_d = | capital_long_m = | capital_long_s = | capital_long_EW = | highest = | highest_location = | highest_region = | highest_country = | highest_elevation = | highest_lat_d = | highest_lat_m = | highest_lat_s = | highest_lat_NS = | highest_long_d = | highest_long_m = | highest_long_s = | highest_long_EW = | lowest = | lowest_location = | lowest_region = | lowest_country = | lowest_elevation = | lowest_lat_d = | lowest_lat_m = | lowest_lat_s = | lowest_lat_NS = | lowest_long_d = | lowest_long_m = | lowest_long_s = | lowest_long_EW = <!-- *** Dimensions *** --> | length = | length_orientation = | width = | width_orientation = | area = | area_decimals = <!-- *** Population *** --> | population = | population_date = | population_density = <!-- *** History and politics *** --> | established = | date = | government_location = | government_region = | government_country = | government_elevation = | government_lat_d = | government_lat_m = | government_lat_s = | government_lat_NS = | government_long_d = | government_long_m = | government_long_s = | government_long_EW = | leader = | leader_party = <!-- *** Codes *** --> | timezone = [[Indochina Time|ICT]] | utc_offset = +7 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | postal_code = | area_code = | code = <!-- *** Free *** --> | free = | free_type = <!-- *** Maps *** --> | map = | map_size = | map_caption = | map_locator_x = | map_locator_y = <!-- *** Website *** --> | website = <!-- *** Notes *** --> | footnotes = | lat_d = 16.75221 | long_d = 107.18724 | elevation = 10 | timezone_label = Asia/Ho_Chi_Minh | geonames = 1905251 }} <!--A.ADM2-->[[administratibo nga mga dibisyon sa Viyetnam|Lalawigan]] ang '''Thị Xã Quảng Trị''' sa [[Viyetnam]].<ref name = "gn1905251"/> Nahimutang ni sa lalawigan sa <!--ADM1-->[[Tỉnh Quảng Trị]], sa sentro nga bahin sa nasod, {{formatnum:500}} km sa habagatan sa [[Hanoi]] ang ulohan sa nasod. Ang klima [[habagat]].<ref name = "koppen"/> Ang kasarangang giiniton {{formatnum:24}} [[°C]]. Ang kinainitan nga bulan Hunyo, sa {{formatnum:28}}&nbsp;[[°C]], ug ang kinabugnawan Disyembre, sa {{formatnum:20}}&nbsp;°C.<ref name = "nasa"/> Ang kasarangang pag-ulan {{formatnum:2540}} milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Nobiyembre, sa {{formatnum:525}} milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Pebrero, sa {{formatnum:36}} milimetro.<ref name = "nasarain"/> {{Location map|Vietnam |float = right |width=300 | caption = Nahimutangan sa Thị Xã Quảng Trị sa Viyetnam. | label = Thị Xã Quảng Trị|position=right|background=white|lat=16.75221|long=107.18724}} == Ang mga gi basihan niini == <references> <ref name = "gn1905251">[{{Geonameslink|gnid=1905251|name=thi%20xa%20quang%20tri}} Thị Xã Quảng Trị] sa [{{Geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]; post updated 2017-01-31; database download sa 2017-02-28</ref> <ref name = "koppen">{{cite journal |last= Peel|first= M C|last2= Finlayson|first2= B L|date= |title= Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification| url = http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html |journal= Hydrology and Earth System Sciences|publisher= |volume= 11|issue= |pages= 1633-1644|doi= 10.5194/hess-11-1633-2007|access-date=30 Enero 2016}}</ref> <ref name = "nasa">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/dataset_index.php|title= NASA Earth Observations Data Set Index|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA}}</ref> <ref name = "nasarain">{{Cite web |url= http://neo.sci.gsfc.nasa.gov/view.php?datasetId=TRMM_3B43M|title= NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)|access-date = 30 Enero 2016 |publisher= NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission}}</ref> </references> [[Kategoriya:Mga subdibisyon sa Tỉnh Quảng Trị]] d7i111645szgmonzz420t3o4pf9uwei 0 7452706 37103922 13178583 2026-09-29T21:32:50Z Xqbot 3552 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Quảng Trị (phường)]] 37103922 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Quảng Trị (phường)]] 1gi6q4yg8hbqvlkdemo9cok6livv20e 0 8073907 37103943 23250830 2026-09-30T03:43:40Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377528296|Galangal]]" 37103943 wikitext text/x-wiki [[File:Galangal.web.jpg|right|thumb|321x321px| ''Kaempferia galanga'']] [[File:Koeh-156.jpg|right|thumb|268x268px| Lesser galangal ( ''Alpinia officinarum'' )]] [[File:Galangal_ready_for_preparation.png|right|thumb|300x300px| Ang rhizome sa galangal andam na alang sa pagluto]] [[Kategoriya:Linutoang Indonesyo]] [[Kategoriya:Linutoang Byetnamita]] [[Kategoriya:Linutoang Taylandes]] [[Kategoriya:Mga lamas]] [[Kategoriya:Zingiberaceae]] 59szgrymy95enmq3cl279fk9z74vpzl 37103944 37103943 2026-09-30T03:47:06Z QueenCityCebu 123067 37103944 wikitext text/x-wiki [[File:Galangal.web.jpg|right|thumb|321x321px| ''Kaempferia galanga'']] [[File:Koeh-156.jpg|right|thumb|268x268px| Lesser galangal ( ''Alpinia officinarum'' )]] [[File:Galangal_ready_for_preparation.png|right|thumb|300x300px| Ang rhizome sa galangal andam na alang sa pagluto]]'''Ang galangal''' (/ˈɡæləŋɡæl/ <ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=[[Oxford English Dictionary]]|edition=Third|title=galangal|url=http://www.oed.com/view/Entry/76220|access-date=19 December 2018|date=November 2010|publisher=Oxford University Press}}</ref>) maoy usa ka [[rhizome]] sa mga tanom sa pamilyang luya [[Luya|nga Zingiberaceae]], nga adunay gamit sa pagluto ug tambal nga naggikan sa Indonesia. <ref name=":02">{{Cite web|title=Medicinal Spices Exhibit - UCLA Biomedical Library: History & Special Collections: Galangal|url=https://unitproj.library.ucla.edu/biomed/spice/index.cfm?displayID=29|access-date=28 August 2024|website=Medicinal Spices Exhibit - UCLA Biomedical Library: History & Special Collections}}</ref> Mahimo kini nga bisan hain sa upat ka espisye nga gilista sa ubos, ug nailhan tungod sa mahait ug humot nga lami niini. [[Alpinia galanga|Ang dakong galangal]] ( ''Alpinia galanga'' ) mao ang kasagarang gigamit, ug susama kini sa [[Zingiber officinale|luya]] ug [[Duwaw|turmeric]] . Kini lumad sa Habagatang Asya ug Habagatang-Sidlakang Asya. Ang gamay nga galangal ( ''Alpinia officinarum'' ) ug uban pang mga klase gigamit usab, apan dili kanunay. Sa tradisyonal nga medisina, ang galangal gigamit sa pagtambal sa lainlaing mga sakit. Kini usa ka komon nga sangkap sa mga linutoan sa Cambodia (Khmer), Indonesian, Lao, Malaysian, Thai ug Vietnamese, ug gigamit usab sa pipila ka tradisyonal nga medisina sa China. == Pagkalainlain == Ang pulong nga ''galangal'', o ang lain nga klase niini ''nga galanga'' o sa karaang ''galingale'', mahimong magtumong sa kasagarang paggamit sa aromatic [[rhizome]] sa bisan hain sa upat ka espisye sa tanom sa pamilyang [[Luya|Zingiberaceae]] (luya), nga mao ang: * ''[[Alpinia galanga]]'', gitawag usab nga ''mas dako nga galangal'', ''lengkuas'', ''Siamese ginger'' o ''laos'' * ''[[Alpinia officinarum]]'', o ''mas gamay nga galangal'' * ''[[Boesenbergia rotunda|Ang Boesenbergia rotunda]]'', gitawag usab nga ''Chinese ginger'' o ''fingerroot'' * ''[[Kaempferia galanga]]'', gitawag usab nga ''kencur'', ''itom nga galangal'' o ''sand ginger'' Ang terminong ''galingale'' usahay gigamit usab alang sa rhizome sa walay kalabotan nga ''sweet cyperus'' ( ''[[Cyperus longus]]'' ), nga tradisyonal nga gigamit isip tambal sa Europa. == Mga Gamit == === Kulinarya === Nagkalain-laing mga rhizome sa galangal ang gigamit sa tradisyonal [[Southeast Asian cuisine|nga linutoan sa Habagatang-Sidlakang Asya]], sama sa [[Khmer cuisine|Khmer]] [[kroeung]] (Cambodian paste), mga sabaw nga [[Thai cuisine|Thai]] ug [[linutoang Law|Lao nga]] [[tom yum]] ug [[tom kha gai]], linutoan nga Vietnamese [[Huế]] (tré) ug sa tibuok [[Indonesian cuisine|linutoan sa Indonesia]], sama sa [[Soto (food)|soto]] ug [[opor]] . Ang Polish [[Wódka Żołądkowa Gorzka|nga Żołądkowa Gorzka vodka]] kay adunay lami nga galangal. Samtang ang tanang klase sa galangal suod nga may kalabutan sa ordinaryong [[Zingiber officinale|luya]], ang matag usa talagsaon sa iyang kaugalingong paagi. Tungod sa ilang talagsaong lami ug 'kainit' nga mga profile, ang tagsatagsa ka klase kasagarang mailhan gikan sa luya, ug gikan sa usag usa, sa tradisyonal nga mga putahe sa Asya. Ang lami sa galangal gihulagway nga "bulak", "sama sa luya nga adunay cardamom" ug "sama sa sili nga cinnamon". <ref name=":03">{{Cite web|title=Medicinal Spices Exhibit - UCLA Biomedical Library: History & Special Collections: Galangal|url=https://unitproj.library.ucla.edu/biomed/spice/index.cfm?displayID=29|access-date=28 August 2024|website=Medicinal Spices Exhibit - UCLA Biomedical Library: History & Special Collections}}</ref> Ang gamay nga galangal sikat sa pagluto sa mga Europeo sa medieval.<ref name=":04">{{Cite web|title=Medicinal Spices Exhibit - UCLA Biomedical Library: History & Special Collections: Galangal|url=https://unitproj.library.ucla.edu/biomed/spice/index.cfm?displayID=29|access-date=28 August 2024|website=Medicinal Spices Exhibit - UCLA Biomedical Library: History & Special Collections}}</ref> == Medikal == Sa [[Ethnobotany|etnobotany]], ang galangal gigamit tungod sa gituohang mga benepisyo niini sa pagpalambo sa panghilis ug pagpagaan sa mga sakit sa respiratoryo ug mga problema sa tiyan. Espesipikong mga benepisyo sa medisina ang gipahinungod sa matag klase sa galangal. [[Alemanya|German]] [[Tungang Panahon|medieval]] [[abbess]] and [[polymath]], [[Hildegard of Bingen]], used galangal to prevent various ailments including [[Atake sa kasingkasing|heart attacks]] and [[angina]].<ref>{{Cite journal|last=Libster|first=Martha|date=Jul-Sep 2024|title=Complementarity in nurse-herbalism: Partnering with plants for the purpose of promoting health|url=https://www.ovid.com/jnls/jinm/fulltext/10.4103/jin.jin_91_24~complementarity-in-nurse-herbalism-partnering-with-plants?context=latestarticles|journal=Journal of Integrative Nursing|volume=6|issue=3|pages=143-144}}</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Linutoang Indonesyo]] [[Kategoriya:Linutoang Byetnamita]] [[Kategoriya:Linutoang Taylandes]] [[Kategoriya:Mga lamas]] [[Kategoriya:Zingiberaceae]] i7facbkdrg0lwcaf706lgw0lotix0wl 0 9027114 37103997 37015001 2026-09-30T09:59:28Z InternetArchiveBot 28475 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 37103997 wikitext text/x-wiki {{Taxobox2 | name = ''Musa textilis'' | status = | image = AmCyc Manila Hemp.jpg | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Liliopsida]] | ordo = [[Zingiberales]] | familia = [[Musaceae]] | genus = [[Musa]] | species = '''Musa textilis''' | binomial = Musa textilis | binomial_authority = [[Luis Née|Née]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Musa tikap'' <small>[[Otto Warburg botaniker |Warb.]]</small><ref name = "col374449"/><br>''Musa abaca'' <small>Perr.</small><ref name = "col374448"/><br>''Musa amboinensis'' <small>[[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]</small><ref name = "col374446"/><br>''Musa troglodytarum var. textoria'' <small>[[Francisco Manuel Blanco|Blanco]]</small><ref name = "col374447"/><br>''Musa mindanaensis'' <small>[[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]</small><ref name = "col374446"/><br>''Musa textilis var. amboinensis'' <small>([[Friedrich Anton Wilhelm Miquel|Miq.]]) [[John Gilbert Baker|Baker]]</small><ref name = "col374445"/> }} <!-- infobox here --> <!-- katapusan sa gisulat --> Ang '''abaka''' nga gitawag pud sa Agusan nga '''lanot''' ug kansang siyentipikinhong ngalan '''Musa textilis''',  usa ka matang sa [[saging]] nga lumad sa [[Pilipinas]],<ref name="GRIN">{{harvnb|Agricultural Research Services Botanists|1995}}</ref> ug giugmad sama sa usa ka komersyal nga tanom sa Pilipinas, Ecuador, ug sa Costa Rica. Kining tanoma dunay dakong pamatigayong bili, tungod sa iyang lanot gikan sa balani niini. Ang tanom motubo sa kasarangang 3.7 metros nga gilayogon. Unang gigamit ang lanot niini sa paghimo sa linambid ug mga pisi; karon ang giniok nga unas gigamit sa nagkalainlaing kahimoan sa pinasahi nga produktong papel lakip na ang putos sa tśá, pilter nga papel ug salapi. Giisip ni ingon tuskig nga lanot, susama sa coir, [[Agave fourcroydes|henikin]] ug [[Agave sisalana|sisalana]]. == Paghulagway == Manalaha o ''stoloniferous'' nga tanom ang lanot o abaka. Paglalin sa saha ang nag-unang paagi sa pagpasanay ning tanoma, tungod kay hinay ug dugay kon liso ang saligan. <ref>[A plant grown from a shoot takes three years to maturity; while a plant grown from a seed takes 4 years to maturity.]</ref> Dunay "mini nga punoan" ning tanoma sama sa ubang ''musaceae'' ug may sukod nga 150-380 milimetros ang diyametro. Ang mga palwa sa dahon motubo gikan sa pungango (''petioles'') isip lapad nga balani ug hugot kaayong nagpunsiok aron pagporma sa mini nga punoan sa dili mobukad ang tumoy isip dahon. Dunay gikan sa 12 ngadto sa 25 ka dahon, dagtom-lunhaw diha sa ibabaw, ug luspad  sa ilawom, usahay duna puy tabonon nga mga pagkabang. Sila motubo diha sa sagunson nga daw panit sa sibuyas ug nagbukad pagawas. Ang mga balani mobukad ngadto sa dili momenos 300 milimetros kalironga. Inig kahamtong na sa tanom, motubo ang bulak sulod sa mining punoan. Ang bulak may mga 5 ka gihay, matag usa 36 milimetros ang gitas-on. Ang balani maoy nagdala sa bililhon nga lanot. Human aniha, ang wala pa giproseso nga lanot may gikan sa 1.8 ngadto sa 3.7 metros nga gitas-on. Gilangkoban ni sa selyulos, ''lignin,'' ug ''pectin.'' Dili makaon ang bunga sa abaka ug panagsa ra makita sanglit anihon na man ang tanom sa dili pa mamunga. Motubo ang bunga og 50-75 milimetros kataasa ug 25 milimetros ang diyametro. Duna niy itom nga liso nga 4.2 milimetros ang diyametro. == Panghitandi == Sakop ang tanom nga lanot o abaka sa kahenerang Musa sa kabanay nga [[Saging]] o Musaceae; kini susama ug duol nga kaliwat sa ihalas ug lisohan nga mga saging, ''[[Musa acuminata]]'' ug ''[[Musa balbisiana|Musa nga sulod]]''. Ang siyentipikanhong ngalan mao ang ''Musa textilis''. Gibutang  ni diha sa seksyon ''Callimusa'' (karon lakip na ang kanhi nga seksyon ''Australimusa''), kansang mga miyembro 2n = 20 ang gidaghanon diploid nga kromosom.<ref name="Wong02">{{harvnb|Wong|Kiew|Argent|Set|2002|p=234}}</ref> == Kaagi == [[Payl:Abaca_fiber_drying_in_Abaca_farm,_Costa_Rica.jpg|thumb|Gipamulad nga lanot sa umahan sa [[Costa Rica]]]] Sa wala pa artipisyal nga panapton, ang ''M.&#x20;textilis'' usa ka dakong tinubdan sa taas og kalidad nga lanot: humok, hamis ug nigpis.<ref name="Ploe07">{{harvnb|Ploetz|Kepler|Daniells|Nelson|2007|p=4}}</ref> Kagikanan sa mga modernong abaka gituohan nagsukad sa Silangan nga bahin sa Pilipinas diin daghan sa ulan (walay masulting uga nga panahon), ug gani ang mga ihalas nga matang sa abaka sa gihapon makita sa sulod nga kalasangan sa Isla sa Catanduanes nga sagad wala gigalam. Karon ang Catanduanes adunay daghang moderno nga mga matang abaka nga mas may bintaha. <!-- Alang sa daghang mga tuig, sa breeder gikan sa nagkalain-laing research mga institusyon gihimo sa kultibado nga matang sa Catanduanes Isla bisan sa mas competitive sa mga lokal ug internasyonal nga merkado. Kini moresulta sa labing taas nga produksyon sa mga isla nga adunay usa ka makanunayon nga labing taas nga produksyon sa tibuok nga lebel.--> Unang gikahinagbo sa mga Uropenhon ang lanot sa abaka pag 1521 dihang nahidunggo si Fernando Magallanes sa kapupud-an sa Pilipinas sanglit gitanom man ni sa mga lumad ug maoy nag-unang gigikanan sa panapton. Pagka 1897, ang Pilipinas nag-eksport og hapit 100,000 ka tonelada sa abaká, diin kini usa sa tulo ka labing dinagko nga cash crops, uban sa tabako ug asukar.<ref name="dolan">{{harvnb|Seekins|1993|p=11}}</ref> Gani gikan 1850 hangtod sa katapusan sa ika-20 nga siglo, asukar o abaká ang magpulipuli ingon kinadak-ang export nga produktong pang-agrikultura sa Pilipinas. Sa ika-20 nga siglo, kasagaran tali sa Tinipong Bangsa ang pamatigayon. Ang paghimo sa pisi dito gipunsiok sa New England, hinuon sa paglabay sa panahon gipahibalik ni sa Pilipinas. Gawas sa Pilipinas, unang gibuhat ang dinagko nga plantasyon sa abaka sa Sumatra niadtong 1925 nga sakop sa nasod nga Olandres. Nasundan ni sa Tunga-tungang Amerika niadtong 1929 nga gipasiugdahan sa Departamento sa Agrikultura sa Tinipong Bangsa.<ref name="eb">{{harvnb|Hoiberg|2010|p=6}}</ref> Gipanamon sab ni ngadto sa [[Indya|India]] ug Guam. Ang komersyal nga pagtanum misugod sa 1930 sa Briton nga Amihanang Burneyo. Tungod sa pagsugod sa ika-2ng Gubat sa Kalibotan  ang suplay sa abaka gikan sa Pilipinas naundang tungod kay nasakop man sa Hapon. Sa sayong 1900, may tren nga nagdagan gikan sa [[Danao]] taman Argao nga mohakot sa abaka gikan sa mga plantasyon pangadto sa [[dakbayan sa Sugbo]] aron i export.<ref>{{cite web|last1=Tampos|first1=Nikki|title=What happened to Cebu's old train?|url=http://www.everythingcebu.com/lifestyle/what-happened-to-cebus-old-train/|website=www.everythingcebu.com|publisher=Everything Cebu|accessdate=18 November 2016}}</ref> Ang riles gilaglag sa panahon sa Ikaduhang gubat sa kalibutan, apan mga plantasyon sa abaka padayon ug karon gidala sa Sugbo pinaagi sa trak.<ref>{{cite web|last1=Palmera|first1=Erica Jean|title=The Sugbo railway|url=http://www.rafi.org.ph/news-highlights/sugbo-railway/|website=www.rafi.org.ph|publisher=RAFI|accessdate=18 November 2016}}</ref> Human sa gubat, nagsugod ang produksyon sa [[Panama]], [[Costa Rica]], [[Honduras]], ug sa [[Guatemala]]. Pagkakaron, nag-una ang Pilipinas ug Ecuador sa produksyon sa abaka.<ref>{{Cite web|url=http://www.fao.org/economic/futurefibres/fibres/abaca0/en/|title=Future Fibres: Abaca|website=www.fao.org|language=en|access-date=2017-02-16}}</ref> Sa Pilipinas ang bali og 85% ngadto sa 95% sa  produksyon sa abaka sa kalibotan, ug mipatrabaho ni og 1.5 ka milyon ka tawo. Mikunhodron  ang produksyon tungod sa gidala sa virus nga mga sakit.<ref name="NIMBB">{{harvnb|Anon|2013a}}</ref> [[Payl:Abacá_Mat.jpg|thumb|Banig nga gihimo gikan sa hinabol lanot sa abaka gikan sa [[Pilipinas]]]] == Pagagamitan == Tungod sa iyang kalig-on, mao niy pinangitang produkto ug maoy kinalig-onan sa mga kinaiyahanong lanot. mao Kiniy gamiton sa mga papel sa industriya alang sa mga pinsahing gamit sama sa putos sa tśá, salapi ug pangdekorasyon mga papel. Kini mahimong gamiton sa paghimo og handcrafts sama sa bag, mga alpombra, mga sinina, ug kasangkapan. Ang pisi sa abaka  lig-on  kaayo, malubaylubayon ug mas makasugakod sa kadaot dala sa parat nga tubig, diin nagtugot sa iyang paggamit sa isip gaod sa barko ug linya ug sa pukot. Ang {{Convert|1|in|cm}} nga pisi nagkinahanglan og {{Convert|4|MT|lb}} aron mabugto.<ref name="Colliers">{{harvnb|Borneman, Jr.|1997|p=4}}</ref> Sa sinugdan ang abaka gigamit lang isip pisi, apan dili na ni karoy bulto sa iyang pulos. Ang lupis maoy labing maayo nga kalidad sa abaka.<ref name="bab1">{{harvnb|Gove|1976|p=1347}}</ref> Ang sinamay maoy hinabol nga gikan sa abaka.<ref name="bab2">{{harvnb|Gove|1976a|p=2122}}</ref> === Panapton === Ang lanot gigamit sa paghimo sa mga kalo, duyanan, habol, hukot, pisi ug nagkadaiyang matang sa luna. Gitawag ni sa internasyonal nga merkado isip Manila hemp, ug nailhan usab nga ingon sa Cebu hemp ug Davao hemp. Ang panapton nga abaka makita diha sa mga koleksyon sa mga museyo sa tibuok kalibutan, sama sa Boston Museum sa Fine Arts ug mga Museyo sa Panapton sa Canada.<ref>{{Cite web|title=Abaca cloth|url=http://www.mfa.org/collections/object/abaca-cloth-73450|accessdate=2015-09-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=Textile Museum of Canada Collection and Exhibitions {{!}} Textile Museum of Canada Collection and Exhibitions|url=http://collections.textilemuseum.ca/index.cfm?page=collection.browse&sub=Yarn,_Fabric_and_Fabric_Finishing_Material&cat=ArtifactType&id=668|website=collections.textilemuseum.ca|accessdate=2015-09-01}}</ref> Ang mga Lumad sa Mindanao padayon gihapon nanaghabol ug mga abaka nga panapton sama sa ''t'nalak ''sa mga Tiboli sa [[Habagatang Cotabato|Habagatan]] Kotabato, ug ''dagmay ''sa mga Bagobo. <ref>https://www.flysfo.com/museum/exhibitions/philippine-basketry-luzon-cordillera {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170930085352/http://www.flysfo.com/museum/exhibitions/philippine-basketry-luzon-cordillera |date=2017-09-30 }}</ref> == Paggalam == Ang tanom kasagaran nga motubo sa maayo og patubig nga tabunok nga yuta, pinaagi sa paglalin sa saha panahon sa ting-ulan. Puyde pud magtanom pinaagi sa liso. Ang pag-ani matag tulo ngadto sa walo ka bulan human sa inisyal nga panahon sa pagtubo nga 12-25 ka bulan. Himoon ang pag-ani pinaagi sa pagtangtang sa mga balani human sa pagpamiyuos apan sa dili pa ang bunga mopakita. Ang tanom mawad-an sa kaproduktibo human sa 15 ngadto 40 ka tuig.<ref name="bail">{{harvnb|Bailey|1947|p=171}}</ref> Sa bakilid sa bulkan sa kinanindotan og tubo ang abaka. Gawas pa sa pag-ani, daghang prosesong agian alang sa balani: * pagsipak (panagbulag sa primero klase ug segunda klase nga balani) * pagguhay (sa pagkuha sa mga lanot) * pagpa-uga (sa kasagaran mosunod sa mga tradisyon sa adlaw-pa-uga). Inig ka human pagproseso, ang bantal sa lanot luspad, sinaw ug may gitas-on nga {{Convert|6|-|12|ft}}.<ref name="van">{{harvnb|Considine|Considine|1983|p=1}}</ref> Sa Costa Rica, mas modernong paagi sa pag-ani ug sa pa-uga ang giugmad sa pagpamulos sa mas maayong abot sa mga tanom didto. Matod sa Philippine sa Fiber Industry Development Authority, ang Pilipinas naghatag og 87.4% sa kalibutan og abaka sa 2014,  ug mikita ang Pilipinas og US$111.33 milyon.<ref name="Malaya2015">{{Cite news|title=PH biggest abaca exporter {{!}} Malaya Business Insight|date=June 15, 2015|url=http://www.malaya.com.ph/business-news/business/ph-biggest-abaca-exporter|work=Malaya Business Insight}}</ref> Ang panginahanglan sa mao produkto labaw pa kay sa suplay. Ang nahibilin gisuplayan sa Ecuador (12.5%) ug Costa Rica (0.1%). Ang [[Bikol|Bicol rehiyon]] sa Pilipinas nakahimo og 27,885 metriko tonelada sa abaka sa 2014, ang kinadak-an sa bisan asa nga [[Rehiyon (Pilipinas)|Philippine region]]. Ang Philippine Rural Development Program (PRDP) ug ang Department of Agriculture mitaho nga sa 2009-2013, ang Bicol Region may 39% nga pahat sa Philippine abaca producution diin 92% niini gikan sa [[Catanduanes|Isla sa Catanduanes]].  sidlakang kabisay-an ang ikaduha nga kinadak-ang producer dunay 24%. Davao Region ang ikatulo nga kinadak-ang producer may 11% sa kinatibuk-ang produksyon. Bali og 42 porsiyento sa kinatibuk-ang kargamento sa lanot sa abaka gikan sa Pilipinas nahiadto sa United Kingdom sa 2014, naghimo niini nga kinadakoang importer. Ang Germany nag-angkat og 37.1 porsyento sa abaca pulp gikan sa Pilipinas. Mokabat ni og mga 7,755 metriko toneladang (MT). Ang halin sa abaca cordage miigo sa 20 porsyento sa 2014 ngadto sa usa ka kinatibuk-an nga 5,093 MT gikan sa 4,240 MT, uban sa Estados Unidos nga naghupot sa balig 68 porsyento sa mga merkado. === Mga sakit === Namilegro ang abaka sa nagkadaiyang sakit, ilabina sa abaca bunchy top virus ug sa abaca bract mosaic virus. == Tan-awa usab == * Pinya * Batik * Fiber crop * Sa internasyonal nga Tuig sa Natural nga Fibres * Natural fiber * Manila hemp * Manila suksukanan sa papel == Galeriya sa hulagway == <gallery> File:Abaca 40x.JPG File:Abaca Fiber.jpg File:Abaca sachsenleinen 01.jpg File:Abaca sachsenleinen 02.jpg File:Abaca sachsenleinen 03.jpg </gallery> == Mubo nga mga sulat == {{reflist|group=nb}} == Ang mga gi basihan niini == <ref name = "col374444">Née (1801) , In: Anales Ci. Nat. 4: 123</ref> <ref name = "source">''WCSP: World Checklist of Selected Plant Families''. Govaerts R. (ed). For a full list of reviewers see: http://apps.kew.org/wcsp/compilersReviewers.do, 2010-12-03</ref> <ref name = "col374445">Baker (1893) , In: Ann. Bot. (Oxford) 7: 211</ref> <ref name = "col374446">Miq. (1859) , In: Fl. Ned. Ind. 3: 588</ref> <ref name = "col374447">Blanco (1837) , In: Fl. Filip. : 247</ref> <ref name = "col374448">Perr. (1825) , In: Mém. Soc. Linn. Paris 3: 130</ref> <ref name = "col374449">Warb. (1903) , In: Tropenpflanzer 7: 34</ref> {{Reflist}} == Ang mga pakisayran == * {{cite web|author=Agricultural Research Service|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?24742|title=Taxon: ''Musa textilis'' Née|website=USDA Germplasm Resources Information Network|accessdate=10 June 2014|archivedate=10 June 2014|archiveurl=http://www.webcitation.org/6QEYdgZCZ?url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?24742|date=23 May 1995|ref=harv|deadurl=no|df=}} * {{cite web|author=Anon|year=2013|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-255018|title=''Musa textilis'' Née|website=The Plant List|accessdate=4 June 2014|archivedate=4 June 2014|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Q5cNBySW?url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-255018|ref=harv|deadurl=no|df=}} * {{cite web|author=Anon|url=http://www.nimbb.upd.edu.ph/?page_id=103|title=(Research) Plant Molecular Biology and Plant Virology|website=National Institute of Molecular Biology and Biotechnology|year=2013a|archivedate=4 June 2014|accessdate=4 June 2014|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Q5do6c45?url=http://www.nimbb.upd.edu.ph/?page_id=103|ref=harv|deadurl=no|df=}} * {{cite encyclopedia|editor-last=Bailey|editor-first=L. H.|encyclopedia=The Standard Cyclopedia of Horticulture|title=Abacá|publisher=The Macmillan Company|location=New York, NY|year=1947|origyear=1900|volume=I: A-E|ref=harv}} * {{cite encyclopedia|last1=Borneman, Jr.|first1=John A.|editor-last=Johnston|editor-first=Bernard|encyclopedia=Collier's Encyclopedia|title=Abaca|edition=1st|year=1997|publisher=P. F. Collier|volume=I: A to Ameland|location=New York, NY|ref=harv}} * {{cite encyclopedia|editor1-last=Considine|editor1-first=Douglas M.|editor2-last=Considine|editor2-first=Glenn D.|encyclopedia=Van Nostrand's Scientific Encyclopedia|edition=6th|volume=I: A-H|publisher=Van Nostrand Reinhold Company|location=New York, NY|isbn=0-442-25164-5|title=Abaca|year=1983|ref=harv}} * {{cite encyclopedia|editor-last=Gove|editor-first=Philip Babcock|encyclopedia=Webster's Third New International Dictionary|edition=3rd|year=1976|publisher=G. & C. Merriam Company|location=Springfield, MA|isbn=0-87779-101-5|title=Lupis|ref=harv}} * {{cite encyclopedia|editor-last=Gove|editor-first=Philip Babcock|encyclopedia=Webster's Third New International Dictionary|edition=3rd|year=1976a|publisher=G. & C. Merriam Company|location=Springfield, MA|isbn=0-87779-101-5|title=Sinamay|ref=harv}} * {{cite encyclopedia|editor-last=Hoiberg|editor-first=Dale H.|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|year=2010|volume=1: A - ak Bayes|edition=15th|publisher=Encyclopædia Britannica Inc.|location=Chicago, Illinois|isbn=0-85229-961-3|title=Sbaca|ref=harv}} * {{Cite book|last=Ploetz|last2=Kepler|last3=Daniells|last4=Nelson|first=Randy C.|first2=Angela Kay|first3=Jeff|first4=Scot C.|year=2007|title=Species Profiles for Pacific Island Agroforestry|url=http://agroforestry.net/tti/Banana-plantain-overview.pdf|pages=1–27|chapter=Banana and Plantain: An Overview with Emphasis on Pacific Island Cultivars|location=Hōlualoa, HI|publisher=Permanent Agriculture Resources (PAR)|editor-last=Elevitch|editor-first=C. R.|format=PDF|access-date=4 June 2014|accessdate=4 June 2014|ref=harv|lastauthoramp=yes}} * {{Cite book|last=Seekins|first=Donald M.|year=1993|title=Philippines: A Country Study|url=https://archive.org/details/philippinescount00dola|location=Washington, DC|publisher=United States Government Printing Office|editor-last=Dolan|editor-first=Ronald E.|isbn=0-8444-0748-8|ISBN=0-8444-0748-8|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Wong|last2=Kiew|last3=Argent|last4=Set|last5=Lee|last6=Gan|first=Carol|first2=Ruth|first3=George|first4=Ohn|first5=Sing Kong|first6=Yik Yuen|year=2002|title=Assessment of the Validity of the Sections in ''Musa'' (Musaceae) using ALFP|journal=Annals of Botany|volume=90|issue=2|pages=231–238|doi=10.1093/aob/mcf170|DOI=10.1093/aob/mcf170|ref=harv}} * {{Cite book|last=Wood|last1=Wood|last2=Roberts|first1=Frances A.|first=Frances A.|first2=George A. F.|year=2005|title=The Cultural History of Plants|location=New York, NY|publisher=Routledge|editor-last=Prance|editor-first=Ghillean|isbn=0-415-92746-3|ISBN=0-415-92746-3|ref=harv}} * {{Cite book|last=Worcester|first=Dean C.|year=1899|origyear=1898|title=The Philippine Islands and Their People|url=https://archive.org/details/philippineisland00worc|location=New York, NY|publisher=The Macmillan Company|ref=harv}} == Gikan sa gawas nga tinubdan == {{commonscat|Musa textilis}} {{wikispecies|Musa textilis|''Musa textilis''}} * Ang Kalibutan sa Basahon ensiklopedya set, 1988. * Tan-awa sa Internasyonal nga Tuig sa Natural nga Fibres 2009 * Christenhusz, M. J. M. (2009). Typification sa ornamental nga mga tanom: ''Musa textilis'' (Saging). ''Phytotaxa'' 2: 53-54. * [http://www.univie.ac.at/Voelkerkunde/apsis/aufi/aurel/novara/nov1319.htm Abáca o Manila hemp - Kasaysayan nga mga sulat] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MUTE6 Mga tanom USDA] * [https://web.archive.org/web/20090212162352/http://filipiniana.net/ArtifactView.do?artifactID=BKJ000000001&page=1&epage=15 abacá] usa Ka komprehensibo nga pamphlet kabahin sa Philippine abacá gipresentar 1915 Panama Pacific International Pagpasabot nga gihimo didto sa San Francisco. Online publication upload sa [https://web.archive.org/web/20081217085143/http://filipiniana.net/ Filipiniana.net] [[Kategoriya:Musa]] copxtqrh22008qphm750725l61qg9yr 0 9027531 37103920 27582996 2026-09-29T20:40:29Z InternetArchiveBot 28475 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 37103920 wikitext text/x-wiki {{infobox tawo WD}} '''Olatokunbo Susan Olasobunmi Abeke "Toks" Olagundoye''' (natawo niadtong septyembre 16, 1975) mao ang usa ka Nigerian sa telebisyon ug pelikula actress, nga magsusulat ug producer.<ref name="tvg">[http://www.tvguide.com/celebrities/toks-olagundoye/bio/379001 Toks Olagundoye: Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009233222/http://www.tvguide.com/celebrities/toks-olagundoye/bio/379001 |date=2012-10-09 }} at TVGuide.com</ref> Siya mao ang nailhan alang sa iyang papel ingon nga Hayley Shipton sa ''[[Castle (TV series)|Kastilyo]]'' ug Jackie Joyner-Kersee sa ABC TV sitcom ''[[The Neighbors (2012 TV series)|Sa mga Silingan]]''. == Ang mga pakisayran == {{reflist|2}} [[Kategoriya:Mga aktor]] [[Kategoriya:Mga natawo sa 1975]] [[Kategoriya:Mga natawo sa Septiyembre 16]] 85no3gmd7hwr2ohc6vl45efcryb6zj9 0 9028586 37103938 23613725 2026-09-30T03:34:32Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1368169822|Pork]]" 37103938 wikitext text/x-wiki [[File:Schweinebauch-2.jpg|thumb| Hiwa sa tiyan sa baboy, nga nagpakita sa mga lut-od sa kaunuran ug tambok]] [[File:Roast_Pig_1.JPG|thumb| Usa ka baboy nga hinay nga giluto sa rotisserie]] d5pvmjxnwazh8t2kj8ed0ktvc0lcm2d 37103939 37103938 2026-09-30T03:36:49Z QueenCityCebu 123067 37103939 wikitext text/x-wiki [[File:Schweinebauch-2.jpg|thumb| Hiwa sa tiyan sa baboy, nga nagpakita sa mga lut-od sa kaunuran ug tambok]] [[File:Roast_Pig_1.JPG|thumb| Usa ka baboy nga hinay nga giluto sa rotisserie]]'''Ang baboy''' mao ang [[Culinary name|tawag]] sa [[Karne (pagkaon)|karne]] sa [[baboy]] (''Sus domesticus'') sa pagluto. Kini ang ikaduha nga labing kasagarang gikaon nga klase sa karne sa tibuok kalibutan, sunod [[Poultry|sa manok]], <ref>{{cite web|url=https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/07/oecd-fao-agricultural-outlook-2025-2034_3eb15914/601276cd-en.pdf|title=OECD‑FAO Agricultural Outlook (2025‑2034, Chapter 5)|access-date=27 October 2025|archive-date=15 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250915215442/https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/07/oecd-fao-agricultural-outlook-2025-2034_3eb15914/601276cd-en.pdf|url-status=live}}</ref> <ref name="fao.org2">{{cite web|url=http://www.fao.org/ag/againfo/themes/en/meat/backgr_sources.html|title=Sources of Meat|publisher=[[Food and Agriculture Organization]] (FAO)|date=25 November 2014|access-date=19 November 2016|archive-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302064207/http://www.fao.org/ag/againfo/themes/en/meat/backgr_sources.html|url-status=live}}</ref> uban ang ebidensya sa [[Animal husbandry|pag-atiman]] sa baboy nga nagsugod pa sa 8000–9000.<ref name="MacHugh Larson Orlando 20172">{{cite journal|last1=MacHugh|first1=David E.|last2=Larson|first2=Greger|last3=Orlando|first3=Ludovic|title=Taming the Past: Ancient DNA and the Study of Animal Domestication|doi=10.1146/annurev-animal-022516-022747|journal=[[Annual Review of Animal Biosciences]]|volume=5|date=2017|s2cid=21991146|pmid=27813680|pages=329–351}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Crabtree|first1=Pam J.|url=https://books.google.com/books?id=5eHoyZ0nTaoC&q=pig+husbandry+5000+bc&pg=PA15|title=Early Animal Domestication and Its Cultural Context|last2=Campana|first2=Douglas V.|last3=Ryan|first3=Kathleen|date=1989|publisher=UPenn Museum of Archaeology|isbn=978-0-924171-96-3|language=en|access-date=19 October 2020|archive-date=6 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206143622/https://books.google.com/books?id=5eHoyZ0nTaoC&q=pig+husbandry+5000+bc&pg=PA15|url-status=live}}</ref> Ang baboy kan-on nga bag-ong luto ug preserbatibo; [[Curing (food preservation)|ang pag-uga]] mopalugway sa [[Shelf life|estante sa kinabuhi]] sa mga produktong baboy. [[Ham|Ang ham]], [[Gammon (meat)|gammon]], [[bacon]], ug [[Sausage|pork sausage]] mga ehemplo sa preserbadong baboy. [[Charcuterie|Ang Charcuterie]] mao ang sanga sa [[Cooking|pagluto]] nga gipahinungod sa mga giandam nga produkto [[Karne (pagkaon)|sa karne]], kadaghanan gikan sa baboy. Ang baboy usa sa pinakasikat nga karne sa [[Western world|Kasadpang kalibutan]], labi na sa [[Central Europe|Sentral nga Europa]] . Kini sikat usab kaayo sa [[Sidlakang Asya|Sidlakan]] ug [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]] ( [[Mainland Southeast Asia|Mainland Habagatang-Sidlakang Asya]], [[Pilipinas]], [[Singgapura|Singapore]], ug [[Sidlakang Timor]]). Ang karne gipabilhan pag-ayo sa [[Asian cuisine|mga linutoang Asyano]], labi na sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] (lakip ang [[Hong Kong]]) ug [[Northeast India]], <ref>{{Cite web|last=Bhuyan|first=Austami|date=2022-08-25|title=Watch: Why does Northeast India procure pork from other states?|url=http://www.eastmojo.com/northeast-news/2022/08/25/watch-why-northeast-india-procures-pork-from-other-states/|access-date=2023-07-23|website=EastMojo|language=en-US|archive-date=23 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723052417/https://www.eastmojo.com/northeast-news/2022/08/25/watch-why-northeast-india-procures-pork-from-other-states/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Top 10 Authentic And Delicious Pork Dishes From North East|url=https://www.slurrp.com/article/top-10-authentic-and-delicious-pork-dishes-from-north-east-1679938809140|access-date=2023-07-23|website=Slurrp|language=en|archive-date=23 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723052555/https://www.slurrp.com/article/top-10-authentic-and-delicious-pork-dishes-from-north-east-1679938809140|url-status=live}}</ref> tungod sa tambok ug tekstura niini. Ang ubang mga relihiyon ug kultura [[Religious restrictions on the consumption of pork|nagdili sa pagkaon og baboy]], labi na [[Islamic dietary laws|ang Islam]] ug [[Kashrut|Hudaismo]]. == Mga Reperensya == 2fp5c04sg644cv54qbzfte17zrhubj0 0 9047521 37103921 24764469 2026-09-29T21:32:45Z Xqbot 3552 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Hlybokaje (lanaw sa Belarus, Talačynski rajon, lat 54,41, long 30,05)]] 37103921 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hlybokaje (lanaw sa Belarus, Talačynski rajon, lat 54,41, long 30,05)]] mbkf665ervm9rrweeapo5zsntfp7vlb 0 11340451 37103924 35059112 2026-09-29T22:01:56Z HannaHanni 139268 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375869237|Janine Berdin]]" 37103924 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=Janine Berdin|image=Janine Berdin in July 2024.png|caption=Berdin in July 2024|Birth_name=Patricia Janine Dusaran Berdin|birth_date={{birth date and age|2002|01|28}}|birth_place=[[Lapu-Lapu City]], [[Cebu]], Philippines|years_active=|Occupation={{Hlist|Singer|songwriter}}|module={{Infobox musical artist | embed = yes | instrument = {{Flatlist| * Vocals * [[ukulele]] * guitar}} | genre = {{Flatlist| * [[Pinoy pop|Pop]] * [[pop rock]] * [[alternative rock]]}} | years_active = 2011–present | label = [[Star Magic]] (2018–2024)<br>[[UMG_Philippines|Island Records Philippines]] (2024–present) | website = }}}}Si '''Patricia Janine Dusaran Berdin''' (natawo sa Enero 28, 2002) mao ang usa ka Pilipinong mag-aawit. Nailhan siya pag-ayo sa dihang midaog siya sa ikaduhang season sa [[Tawag ng Tanghalan]] segment sa [[It's Showtime]] (2017–2018). == Diskograpiya == * WTF I Actually Wrote These Songs (2022) * Lab Songs ng mga Tanga (2025) [[Kategoriya:Mga buhing tawo]] [[Kategoriya:Mga Pilipinhong YouTuber]] [[Kategoriya:Mga natawo sa 2002]] [[Kategoriya:Articles with hCards]] 3r2rq2ysrmgf836ylvfz95gg193gsko 37103925 37103924 2026-09-29T22:03:19Z HannaHanni 139268 37103925 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filipino singer-songwriter and actress (born 2002)}} {{Infobox musical artist|name=Janine Berdin|image=|caption=Janine para sa BNTP|birth_name=Patricia Janine Dusaran Berdin|birth_date={{birth date and age|2002|01|28}}|birth_place=Lapu-Lapu, Cebu, Philippines|othername=|homepage=|years_active=|occupation={{Hlist|Mag-aawit|Kompositor|Aktres}} |module={{Infobox musical artist | embed = yes | instrument = {{Flatlist| * ''Vocals'' * ''Ukulele * Gitara}} | genre = {{Flatlist| * ''Pop'' * ''pop rock'' * ''alternative rock''}} | years_active = 2011–present | label = Star Magic <br>(2011–2013; 2021–present)<br> TNT Records <br> Star Music | associated_acts = | website = }}}} Si '''Patricia Janine Dusaran Berdin''' (natawo sa Enero 28, 2002), nailhan sa alyas nga '''Janine Berdin''', usa ka Pilipino nga Mag-aawit, Kompositor ug Aktres. Nabantog siya dihang gikoronahan siya isip ''Grand Champion'' sa Tawag ng Tanghalan (season 2) sa ''Tawag ng Tanghalan'' sa ''It's Showtime'' . Gisugdan ni Berdin ang iyang karera isip batang artista human sa pagpakita sa Star Circle Quest|Star Circle Quest: Search for the Next Kiddie Superstars, nagpakita siya sa pipila ka teleserye sa ABS-CBN TV human sa iyang pagapil sa contest ug sa wala pa ang iyang karera sa pag-awit. Ang iyang single nga "Mahika" uban ni Adie nakaabot sa No. 1 sa [[Billboard (magazine)|Billboard]] nga tsart gipagawas kaniadtong 2022. ==Karera== Si Janine Berdin unang mipakita sa ABS-CBN TV, diin nakigsangka siya sa ikaupat nga season sa Star Circle Quest#2010-2011: Star Circle Quest: Search for the Next Kiddie Superstars (Season 4)|''Star Circle Quest : Pagpangitaa ang Sunod nga Kiddie Superstars''. Nahuman si Berdin isip ''4th female semi-finalist''. Human sa contest gi-endorso siya sa ABS-CBN Star Magic aron mahimong usa sa ilang mga batang artista. Miapil usab siya sa pipila ka mga kalihokan sa Star Magic lakip ang Star Magic Games 2012. Si Berdin misulay sa pag-audition sa ''The Voice Kids'', pero wala gipili nga mugawas sa ''show''. Niadtong 2017, misuway sab siya sa pag-''audition'' sa unang yugto sa ''Tawag ng Tanghalan,'' pero wala gihapon gidawat. Nag-audition siya pag-usab sa sunod nga season ug nakadawat sa tawag nga makigkompetensya alang sa ikaupat nga ''quarter'' sa ikaduhang yugto sa kompetesyon. of5u7pt26f5wre08hp3vye65adjb8wt 37103926 37103925 2026-09-29T22:05:24Z HannaHanni 139268 37103926 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filipino singer-songwriter and actress (born 2002)}} {{Infobox musical artist|name=Janine Berdin|image=Janine Berdin in July 2024.png|caption=Janine niadtong 2024|birth_name=Patricia Janine Dusaran Berdin|birth_date={{birth date and age|2002|01|28}}|birth_place=Lapu-Lapu, Cebu, Philippines|othername=|homepage=|years_active=|occupation={{Hlist|Mag-aawit|Kompositor|Aktres}} |module={{Infobox musical artist | embed = yes | instrument = {{Flatlist| * ''Vocals'' * ''Ukulele * Gitara}} | genre = {{Flatlist| * ''Pop'' * ''pop rock'' * ''alternative rock''}} | years_active = 2011–present | label = [[Star Magic]] <br>(2011–2013; 2021–present)<br> TNT Records <br> Star Music | associated_acts = | website = }}}} Si '''Patricia Janine Dusaran Berdin''' (natawo sa Enero 28, 2002), nailhan sa alyas nga '''Janine Berdin''', usa ka Pilipino nga Mag-aawit, Kompositor ug Aktres. Nabantog siya dihang gikoronahan siya isip ''Grand Champion'' sa Tawag ng Tanghalan (season 2) sa ''Tawag ng Tanghalan'' sa ''It's Showtime'' . Gisugdan ni Berdin ang iyang karera isip batang artista human sa pagpakita sa Star Circle Quest|Star Circle Quest: Search for the Next Kiddie Superstars, nagpakita siya sa pipila ka teleserye sa ABS-CBN TV human sa iyang pagapil sa contest ug sa wala pa ang iyang karera sa pag-awit. Ang iyang single nga "Mahika" uban ni Adie nakaabot sa No. 1 sa [[Billboard (magazine)|Billboard]] nga tsart gipagawas kaniadtong 2022. ==Karera== Si Janine Berdin unang mipakita sa ABS-CBN TV, diin nakigsangka siya sa ikaupat nga season sa Star Circle Quest#2010-2011: Star Circle Quest: Search for the Next Kiddie Superstars (Season 4)|''Star Circle Quest : Pagpangitaa ang Sunod nga Kiddie Superstars''. Nahuman si Berdin isip ''4th female semi-finalist''. Human sa contest gi-endorso siya sa ABS-CBN Star Magic aron mahimong usa sa ilang mga batang artista. Miapil usab siya sa pipila ka mga kalihokan sa Star Magic lakip ang Star Magic Games 2012. Si Berdin misulay sa pag-audition sa ''The Voice Kids'', pero wala gipili nga mugawas sa ''show''. Niadtong 2017, misuway sab siya sa pag-''audition'' sa unang yugto sa ''Tawag ng Tanghalan,'' pero wala gihapon gidawat. Nag-audition siya pag-usab sa sunod nga season ug nakadawat sa tawag nga makigkompetensya alang sa ikaupat nga ''quarter'' sa ikaduhang yugto sa kompetesyon. 4aj0i6ix2w8240y6lsnky3eug60xi54 37103931 37103926 2026-09-30T03:18:34Z ~2026-52487-80 149756 /* */ 37103931 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filipino singer-songwriter and actress (born 2002)}} {{Infobox musical artist|name=Janine Berdin|image=Janine Berdin in July 2024.png|caption=Janine niadtong 2024|birth_name=Patricia Janine Dusaran Berdin|birth_date={{birth date and age|2002|01|28}}|birth_place=Lapu-Lapu, Cebu, Philippines|othername=|homepage=|years_active=|occupation={{Hlist|Mag-aawit|Kompositor|Aktres}} |module={{Infobox musical artist | embed = yes | instrument = {{Flatlist| * ''Vocals'' * ''Ukulele * Gitara}} | genre = {{Flatlist| * ''Pop'' * ''pop rock'' * ''alternative rock''}} | years_active = 2011–present | label = [[Star Magic]] (2018–2024)<br>[[UMG_Philippines|Island Records Philippines]] (2024–present) | associated_acts = | website = }}}} Si '''Patricia Janine Dusaran Berdin''' (natawo sa Enero 28, 2002), nailhan sa alyas nga '''Janine Berdin''', usa ka Pilipino nga Mag-aawit, Kompositor ug Aktres. Nabantog siya dihang gikoronahan siya isip ''Grand Champion'' sa Tawag ng Tanghalan (season 2) sa ''Tawag ng Tanghalan'' sa ''It's Showtime'' . Gisugdan ni Berdin ang iyang karera isip batang artista human sa pagpakita sa Star Circle Quest|Star Circle Quest: Search for the Next Kiddie Superstars, nagpakita siya sa pipila ka teleserye sa ABS-CBN TV human sa iyang pagapil sa contest ug sa wala pa ang iyang karera sa pag-awit. Ang iyang single nga "Mahika" uban ni Adie nakaabot sa No. 1 sa [[Billboard (magazine)|Billboard]] nga tsart gipagawas kaniadtong 2022. ==Karera== Si Janine Berdin unang mipakita sa ABS-CBN TV, diin nakigsangka siya sa ikaupat nga season sa Star Circle Quest#2010-2011: Star Circle Quest: Search for the Next Kiddie Superstars (Season 4)|''Star Circle Quest : Pagpangitaa ang Sunod nga Kiddie Superstars''. Nahuman si Berdin isip ''4th female semi-finalist''. Human sa contest gi-endorso siya sa ABS-CBN Star Magic aron mahimong usa sa ilang mga batang artista. Miapil usab siya sa pipila ka mga kalihokan sa Star Magic lakip ang Star Magic Games 2012. Si Berdin misulay sa pag-audition sa ''The Voice Kids'', pero wala gipili nga mugawas sa ''show''. Niadtong 2017, misuway sab siya sa pag-''audition'' sa unang yugto sa ''Tawag ng Tanghalan,'' pero wala gihapon gidawat. Nag-audition siya pag-usab sa sunod nga season ug nakadawat sa tawag nga makigkompetensya alang sa ikaupat nga ''quarter'' sa ikaduhang yugto sa kompetesyon. negto8jdekcmf7y5jvnfv7hxho0cqmt 0 11354499 37103914 37021958 2026-09-29T14:18:55Z InternetArchiveBot 28475 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 37103914 wikitext text/x-wiki [[Payl:Su Airlines, C5-SUA, Airbus A320-211 (54076338176).jpg|thumb|Su Airlines Airbus A320]] Ang Su Airlines usa ka dili aktibo nga airline nga nakabase sa Gambia. Ang airline gitukod niadtong 2015 ug nagsugod sa operasyon niadtong 2021, ug kini gi-sertipikar gihapon. Espesyalisado ang airline sa mga tour operations.<ref name=":0">https://airlinehistory.co.uk/airline/su-airlines/</ref> == Flota == Ang Su Airlines nag-operate og usa ka Airbus A320, ug sukad niadtong Nobyembre 2021, ang eroplano gitagoan. Ang Airbus A320 sa Su airlines gidugang sa flota niadtong Septyembre 2022. Ang airline usab nagpadagan og usa ka Embraer ERJ 135 gikan sa 2023 hangtod sa 2024.<ref>https://www.planespotters.net/airline/Su-Airlines {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240507041626/https://www.planespotters.net/airline/Su-Airlines |date=2024-05-07 }}</ref> == Mga destinasyon ug mga kalihokan sa kompanya == Ang Su Airlines wala magpadagan og bisan unsang naka-iskedyul nga mga biyahe kondili mga biyahe para sa mga kompanya sa turismo. Ang airline usa ka pribadong airline nga wala na naglihok sukad pa niadtong 2021. Ang AOC niini narehistro gihapon ubos sa ngalan niini.<ref name=":0" /> == Tan-awa usab == [[Listahan sa mga non-operational airlines sa Gambia]] == Mga tinubdan == 493pjbtyalxwwwt9d6ploysu8pynbbk 0 11354916 37103927 37103014 2026-09-29T22:43:12Z ~2026-49240-46 149745 /* Serye sa telebisyon */ 37103927 wikitext text/x-wiki Kini usa ka lista sa mga programa nga gisibya karon ug kaniadto gipasalida sa [[PBS Kids]]. == Serye sa telebisyon == # ''Mister Rogers' Neighborhood'' # ''[[Sesame Street]]'' # ''The Electric Company'' (1971) # ''[[ZOOM!|Zoom]]'' (1972) # ''3-2-1 Contact'' # ''Powerhouse'' # ''Reading Rainbow'' # ''Newton's Apple'' # ''Square One Television'' # ''Shining Time Station'' # ''Long Ago and Far Away'' # ''Where in the World is Carmen Sandiego?'' # ''Lamb Chop's Play-Along'' # ''[[Barney & Friends]]'' # ''Ghostwriter'' # ''Storytime'' # ''[[The Magic School Bus]]'' # ''Bill Nye the Science Guy'' # ''The Puzzle Place'' # ''[[Wishbone]]'' # ''[[Kratts' Creatures]]'' # ''Adventures from the Books of Virtues'' # ''[[Arthur (TV serye)|Arthur]]'' # ''Where in Time is Carmen Sandiego?'' # ''Tots TV'' # ''Theodore Tugboat'' # ''Wimzie's House'' # ''The Charlie Horse Music Pizza'' # ''[[Teletubbies]]'' # ''Noddy'' # ''Zoom'' (1999) # ''[[Zoboomafoo]]'' # ''[[Dragon Tales]]'' # ''[[Between the Lions]]'' # ''[[Caillou]]'' # ''Clifford the Big Red Dog'' (2000) # ''Corduroy'' # ''Elliot Moose'' # ''Timothy Goes to School'' # ''Seven Little Monsters'' # ''George Shrinks'' # ''Marvin the Tap-Dancing Horse'' # ''[[Jay Jay the Jet Plane]]'' # ''Anne of Green Gables: The Animated Series'' # ''Sagwa, the Chinese Siamese Cat'' # ''DragonflyTV'' # ''[[Cyberchase]]'' # ''[[Angelina Ballerina]]'' # ''Liberty's Kids'' # ''The Berenstain Bears'' # ''Clifford's Puppy Days'' # ''[[Jakers!|Jakers! The Adventures of Piggley Winks]]'' # ''Boohbah'' # ''[[Thomas & Friends]]'' # ''Maya & Miguel'' # ''Postcards from Buster'' # ''[[Bob the Builder]]'' (2005) # ''Make Way for Noddy'' # ''It's a Big Big World'' # ''Fetch! with Ruff Ruffman'' # ''[[Franny's Feet]]'' # ''Curious George'' # ''Design Squad'' # ''Super Why!'' # ''WordWorld'' # ''WordGirl'' # ''Mama Mirabelle's Home Movies'' # ''Animalia'' # ''Betsy's Kindergarten Adventures'' # ''Martha Speaks'' # ''Sid the Science Kid'' # ''Lomax, the Hound of Music'' # ''The Electric Company'' (2009) # ''Angelina Ballerina: The Next Steps'' # ''[[Dinosaur Train]]'' # ''SciGirls'' # ''The Cat in the Hat Knows a Lot About That!'' # ''[[Wild Kratts]]'' # ''Daniel Tiger's Neighborhood'' # ''[[Peg + Cat]]'' # ''Space Racers'' # ''[[Odd Squad (TV serye)|Odd Squad]]'' # ''Bob the Builder'' (2015) # ''[[Nature Cat]]'' # ''Mack & Moxy'' # ''Ready Jet Go!'' # ''[[Splash and Bubbles|Splash & Bubbles]]'' # ''[[PBS Kids|Pinkalicious & Peterrific]]'' # ''Let's Go Luna!'' # ''[[Molly of Denali]]'' # ''Esme & Roy'' # ''Xavier Riddle and the Secret Museum'' # ''Clifford the Big Red Dog'' (2019) # ''[[Hero Elementary]]'' # ''Elinor Wonders Why'' # ''Donkey Hodie'' # ''Alma's Way'' # ''Rosie's Rules'' # ''Work It Out Wombats!'' # ''Lyla in the Loop'' # ''Carl the Collector'' # ''Skillsville'' # ''Weather Hunters'' # ''Phoebe & Jay'' # Vest the Series # ''Prudence Petitpas'' # ''South Park'' [[Kategoriya:PBS Kids]] pdpnyvoiconqlblelkl79vktrp4vhr3 0 11356322 37103913 2026-09-29T12:57:48Z Vietic2 134088 Vietic2 moved page [[Thị Xã Quảng Trị]] to [[Quảng Trị (phường)]] 37103913 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Quảng Trị (phường)]] 1gi6q4yg8hbqvlkdemo9cok6livv20e 0 11356323 37103915 2026-09-29T15:45:52Z HannaHanni 139268 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376291837|'Sang Linggo nAPO Sila]]" 37103915 wikitext text/x-wiki {{Infobox telebisyon|camera=Multicamera set-up|genre=[[Variety show]]|runtime=90 minutos (weekdays)<br />150 minutos (Saturdays)|creator=[[ABS-CBN#ABS-CBN Studios|ABS-CBN Studios]]|developer=ABS-CBN Studios|director=Danni Caparas<br>Victor de Guzman|presenter=[[Apo Hiking Society]]|country=[[Pilipinas]]|language=[[Tinagalog]]|location={{plain list| *Delta Theater, Quezon City, Philippines {{small|(1995-1997)}} *Studio 3, [[ABS-CBN Broadcasting Center]], Quezon City, Philippines {{small|(1997-1998)}}}}|network=[[ABS-CBN]]|first_aired={{start date|1995|02|04}}|last_aired={{end date|1998|11|28}}|num_episodes=1,183|related=''[[Sa Linggo nAPO Sila]]''}} Ang '''<nowiki/>'Sang Linggo nAPO Sila''' mao ang usa ka variety show sa telebisyon sa [[Pilipinas]] nga gisibya sa [[ABS-CBN]]. Gipasiugdahan sa [[Apo Hiking Society]], gipasalida kini gikan Pebrero 4, 1995 hangtod Nobiyembre 28, 1998, sa pag-ilis sa [[Eat Bulaga!]] ug gipulihan sa [[Magandang Tanghali Bayan]]. [[Kategoriya:Seryeng pantelebisyon sa ABS-CBN]] cb6j855n6gdyujykyhopqnxs89ggj3d 0 11356324 37103918 2026-09-29T19:31:33Z Red Winged Duck 17076 Red Winged Duck moved page [[Ozero Glubokoye (lanaw sa Belarus, Vitebsk Oblast, lat 54,41, long 30,05)]] to [[Hlybokaje (lanaw sa Belarus, Talačynski rajon, lat 54,41, long 30,05)]] 37103918 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hlybokaje (lanaw sa Belarus, Talačynski rajon, lat 54,41, long 30,05)]] mbkf665ervm9rrweeapo5zsntfp7vlb 0 11356325 37103930 2026-09-30T03:16:29Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377022242|Ghee]]" 37103930 wikitext text/x-wiki [[File:Cream_to_get_clarified_butter_home_made.Ghee.jpg|alt=In the cream butter method, cream separated from milk must be churned to produced butter. The butter then undergoes heat clarification.|thumb| Sa pamaagi sa cream butter, ang cream ibulag gikan sa gatas ug galingon aron mahimo nga mantikilya. Ang mantikilya unya moagi sa heat clarification.]] [[Kategoriya:Linutoang Pakistani]] [[Kategoriya:Linutoang Bombay]] [[Kategoriya:Linutoang Ehiptohanon]] [[Kategoriya:Linutoang Banggladesi]] s4t9o0u3jo3ad0ivqr20xmqvifxupm4 37103932 37103930 2026-09-30T03:21:01Z QueenCityCebu 123067 37103932 wikitext text/x-wiki '''Ghee''' ( [[Pinulongang Indi|Hindi]] : घी,{{IPA|hi|ɡʰiː|ipa}} ) usa ka klase sa [[Clarified butter|giklaro nga mantikilya]], nga naggikan sa [[Indian Subcontinent]]. <ref name="ghee4">{{Cite encyclopedia|title=Ghee|url=https://www.britannica.com/topic/ghee|access-date=18 June 2026|date=2026|encyclopedia=Britannica|quote=Ghee, clarified butter, a staple food on the Indian subcontinent. As a cooking oil, ghee is the most widely used food in India, apart from wheat and rice.}}</ref> Kini usa ka kaylap nga gigamit nga mantekilya sa pagluto labi na sa [[Indian cuisine|mga linuto sa India]] ug sa mga ritwal sa relihiyon [[Induwismo|sa Hindu]]. <ref name="ghee3">{{Cite encyclopedia|title=Ghee|url=https://www.britannica.com/topic/ghee|access-date=18 June 2026|date=2026|encyclopedia=Britannica|quote=Ghee, clarified butter, a staple food on the Indian subcontinent. As a cooking oil, ghee is the most widely used food in India, apart from wheat and rice.}}</ref> Kasagaran ginama gikan sa mantekilya [[Bos taurus|sa baka]] o mantekilya [[Bubalus bubalis|sa buffalo]], <ref name="ghee2">{{Cite encyclopedia|title=Ghee|url=https://www.britannica.com/topic/ghee|access-date=18 June 2026|date=2026|encyclopedia=Britannica|quote=Ghee, clarified butter, a staple food on the Indian subcontinent. As a cooking oil, ghee is the most widely used food in India, apart from wheat and rice.}}</ref> ang ghee gipalabi tungod sa lami niini nga nutty ug taas nga [[smoke point]] nga nagtugot niini nga ipainit sa taas nga temperatura nga dili masunog. <ref name="safety2">{{cite web|title=Ghee – Food Safety Plans|url=https://foodsafetyplans.foodsafe.ca/pdf/dairy/13-Ghee.pdf|access-date=2026-03-01|publisher=FoodSafe, Ministry of Health, Government of British Columbia, Canada|date=September 2022}}</ref> == Deskripsyon == Ang ghee kasagarang giandam pinaagi sa [[Simmering|pagpabukal]] [[Butter|sa mantikilya]], pagtangtang sa bisan unsang mga hugaw gikan sa ibabaw, dayon ibubo ug ipadayon ang tin-aw nga likido nga tambok samtang gilabay ang solidong nahabilin nga namuyo sa ilawom. <ref name="ghee5">{{Cite encyclopedia|title=Ghee|url=https://www.britannica.com/topic/ghee|access-date=18 June 2026|date=2026|encyclopedia=Britannica|quote=Ghee, clarified butter, a staple food on the Indian subcontinent. As a cooking oil, ghee is the most widely used food in India, apart from wheat and rice.}}</ref><ref name="safety3">{{cite web|title=Ghee – Food Safety Plans|url=https://foodsafetyplans.foodsafe.ca/pdf/dairy/13-Ghee.pdf|access-date=2026-03-01|publisher=FoodSafe, Ministry of Health, Government of British Columbia, Canada|date=September 2022}}</ref> Mahimong idugang [[Spice|ang mga panakot]] para sa lami. Ang tekstura, kolor, ug lami sa ghee nagdepende sa kalidad sa mantikilya, gatas nga gigamit sa proseso, ug sa gidugayon sa pagpabukal. <ref name="safety4">{{cite web|title=Ghee – Food Safety Plans|url=https://foodsafetyplans.foodsafe.ca/pdf/dairy/13-Ghee.pdf|access-date=2026-03-01|publisher=FoodSafe, Ministry of Health, Government of British Columbia, Canada|date=September 2022}}</ref> == Etimolohiya == Ang pulong ''nga ghee'' gihulam gikan sa pulong nga [[Pinulongang Indi|Hindi]] nga {{Lang|hi|घी}} (''ghī''), nga gikan sa Sanskrit (''{{IAST|ghṛta-}}'' ,{{IPA|sa|ɡʱr̩tɐ|IPA}}) 'giklaro nga mantikilya'; tradisyonal nga gikuha gikan sa gamot nga {{Lang|sa|घृ}}, {{Lang|sa-Latn|ghṛ-}}, 'sa pagsabwag', <ref>as contrasted with {{lang|sa|नवनीत}}, {{lang|sa-Latn|navanīta}} 'fresh butter': Carl Darling Buck, ''A Dictionary of Selected Synonyms in the Principal Indo-European Languages'', 1949, reprinted 1992 {{isbn|0226079376}}, p. 399, §5.89 'Butter'</ref> ug sa ingon [[Cognate|nahiuyon]] sa [[Ancient Greek|Karaang Griyego]] nga pulong {{Lang|grc|χριστός}} ( {{Lang|grc-Latn|khristós}}, 'gipahid, gidihogan'), diin gikan ang Iningles nga pulong ''[[Hesús|nga Kristo]]'' . <ref>{{cite book|url=https://tarek.kakhia.org/books_eng/ENCYCOPEDIA_OF_OILS_and_FATS.Tarek_Kakhia.pdf|title=Encyclopedia of Oils and Fats|author=Tarek I Kakhia|pages=194–195|access-date=28 October 2023|archive-date=11 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231111121829/https://tarek.kakhia.org/books_eng/ENCYCOPEDIA_OF_OILS_and_FATS.Tarek_Kakhia.pdf|url-status=live}}</ref> == Paggamit sa relihiyon == Sa tradisyonal nga paagi, ang ghee ginama gikan sa gatas [[Bovinae|sa baka]], [[Bos taurus|baka]] man o [[Bubalus bubalis|kabaw]], ug gigamit na sa mga ritwal sukad pa sa [[Vedic period|panahon sa Vedic]]. Usa ka sagrado nga kinahanglanon sa [[Vedic]] ''[[Yagna|yajña]]'' ug ''[[Homa (ritual)|homa]]'' (mga ritwal sa kalayo), pinaagi sa [[Agni]] (kalayo) ang paghalad og mga halad ngadto sa nagkalain-laing mga diyos (Tan-awa: [[Yajurveda]]). Ang mga ritwal sa kalayo gigamit alang sa mga seremonya sama sa kasal ug lubong. Gikinahanglan ang ghee sa Vedic nga pagsimba sa ''[[Murti|mga mūrtis]]'' (mga diyos nga balaan), uban sa ''[[aarti]]'' (paghalad sa lampara sa ghee) nga gitawag og ''[[Diya (light)|diyā]]'' o ''dīpa'' ug alang sa ''Pañcāmṛta'' ([[Panchamruta]]) diin ang ghee uban sa [[Rock candy#Misri|mishri]], [[Honey|dugos]], [[Gatas (pagkaon)|gatas]], ug ''[[Dahi (curd)|dahi]]'' (curd) gigamit sa pagpaligo sa mga diyos sa adlaw sa pagpakita ni [[Krishna]] sa [[Janmashtami]], ''Śiva'' ([[Shiva]]) sa ''Mahā-śivarātrī'' ([[Maha Shivaratri]]). Adunay [[Hymn|himno]] para sa ghee. <ref>''Language and Style of the Vedic Rsis'', Tatyana Jakovlevna Elizarenkova (C) 1995, p. 18.</ref> Sa ''[[Mahabharata]]'', ang ''[[Kaurava|mga Kaurava]]'' natawo gikan sa mga kolon sa ghee. <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=p9SzCuLIlQ0C&pg=PA613|title=The Mahabharata, Volume 7: Book 11: The Book of the Women Book 12 ..., Part 1|first1=James L.|last1=Fitzgerald|first2=Johannes|last2=Adrianus|first3=Bernardus|last3=Buitenen|page=613|isbn=978-0-226-25250-6|date=2003-02-15|publisher=University of Chicago Press}}</ref> Ang ghee gigamit usab sa ''[[bhang]]'' aron ipainit ang [[Cannabis (drug)|cannabis]] aron hinungdan [[Decarboxylation|sa decarboxylation]], nga makahimo sa ilimnon [[Psychoactive|nga psychoactive]]. <ref name="Gottlieb072">{{cite book|title=Cooking with Cannabis: The Most Effective Methods of Preparing Food and Drink with Marijuana, Hashish, and Hash Oil|first=Adam|last=Gottlieb|publisher=Ronin Publishing|year=1993|isbn=978-0-914171-55-3|page=[https://archive.org/details/artscienceofcook00gott/page/7 7]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/artscienceofcook00gott/page/7}}</ref><ref name="Drake0182">{{cite book|title=The Marijuana Food Handbook|first=Bill|last=Drake|page=[https://archive.org/details/marijuanafood0000drak/page/18 18]|publisher=Ronin Publishing|year=2002|isbn=978-0-914171-99-7|url=https://archive.org/details/marijuanafood0000drak/page/18}}</ref> Sa [[Budismo|kasulatan sa Budismo]], ang mga hugna sa produksiyon sa gatas gigamit isip mga metapora alang sa mga hugna sa kalamdagan. Ang produkto nga adunay pinakataas nga ang-ang, [[Sarpir-maṇḍa|ang sarpir-maṇḍa]], gituohan nga ghee o giklaro nga mantikilya. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iZH29oiIuIkC&q=sarpir-ma%E1%B9%87%E1%B8%8Da+ghee&pg=PA217|title=The Classification of Buddhism|isbn=978-3-447-03373-2|last1=Petzold|first1=Bruno|year=1995|publisher=Otto Harrassowitz Verlag}}</ref> Sa [[Ancient Mesopotamia|karaang Mesopotamia]], ang ghee gigamit sa ritwal sa [[Mîs-pî]].<ref>{{cite book|title=Uprooting and Planting: Essays on Jeremiah for Leslie Allen|chapter=The Mis-Pi Rituals and Incantations and Jeremiah 10: 1–16|author=Marilyn J. Lundberg|editor=John Goldingay|publisher=T & T Clark International|year=2007|page=211}}</ref><ref>{{cite book|last1=Walker|first1=C. B. F.|last2=Dick|first2=M. B.|year=2001|title=The Induction of the Cult Image: The Mesopotamian Mīs Pî Ritual|publisher=The Neo-Assyrian Text Corpus Project|pages=149, 151}}</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Linutoang Pakistani]] [[Kategoriya:Linutoang Bombay]] [[Kategoriya:Linutoang Ehiptohanon]] [[Kategoriya:Linutoang Banggladesi]] hrpvm9ltmt0oiy47gaj90i3pjxvaueg 0 11356326 37103933 2026-09-30T03:21:30Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1357392696|Dal bati]]" 37103933 wikitext text/x-wiki [[File:DalBati.jpg|thumb| Daal bati nga gisilbihan uban sa churma]] 4ukxn9t6z4ipirhso57gpjmimlpgeb3 37103934 37103933 2026-09-30T03:24:03Z QueenCityCebu 123067 37103934 wikitext text/x-wiki '''Ang Daal bati''' (gisulat usab nga '''daal baati''' ) usa ka [[Indian cuisine|Indian nga putahe]] sa [[dal]] (lentil) ug [[Bati (bread)|bati]] (gahi nga mga rolyo sa trigo). <ref>{{cite book|author=Dinesh Sharma & Madalsa Sharma|title=The Science and Art of Indian Cooking: Indian Cooking|url=https://books.google.com/books?id=aZPXAwAAQBAJ&pg=PP20|date=16 May 2014|isbn=978-1-4828-2215-1|pages=20|publisher=Partridge}}</ref> Popular kini sa [[State of Rājasthān|Rajasthan]], [[Madhya Pradesh]] (ilabi na sa mga rehiyon sa [[Braj]], [[Nimar]] ug [[Malwa]]), [[Khandesh]] ug [[Vidarbha]] nga rehiyon sa [[State of Mahārāshtra|Maharashtra]], [[State of Gujarāt|Gujarat]], ug [[Uttar Pradesh]]. Sa Rajasthan ug sa mga silingang rehiyon, ang daal bati kasagarang gisilbi uban sa [[churma]] isip kompletong pagkaon nga nailhang [[dal bati churma]].[[File:DalBati.jpg|thumb| Daal bati nga gisilbihan uban sa churma]]Ang daal giandam gamit ang [[Kadyos|tuvaar dal]], chana daal (giandam pinaagi sa pagtangtang sa panit sa nabuak nga [[Garbanzo|chickpeas]] ), [[Monggos|mung dal]], [[Vigna aconitifolia|moth dal]], o [[Vigna mungo|urad dal]] . Ang mga pulses o lentils giluto nga magkauban human kini ibabad sa tubig sulod sa pipila ka oras. Una, ang gamay nga [[Vegetable oil|lana sa utanon]] ipainit sa [[frying pan]] ug dayon ang panimpla nga ''rai-jeera'' (mga liso sa mustasa ug cumin) idugang sa init nga lana. Dayon idugang ang berde nga [[Chili pepper|sili]], [[Allium sativum|ahos]] ug pipila ka mga panakot lakip ang [[asafoetida]], pulang sili, [[Duwaw|turmeric]], [[kulantro]], ug [[Zingiber officinale|luya]] . Mahimong adunay tam-is ug aslom nga bersyon sa dal sa pipila ka mga rehiyon. Sa katapusan, ang linuto nga daal idugang ug lutoon. [[File:Baati_being_cooked,_Pushkar_camel_fair.jpg|thumb|Ang Batti giluto ibabaw sa uling para sa ''daal bati'', [[Pushkar Camel Fair]]]] Ang Batti usa ka gahi nga pan nga hinimo gikan sa harina [[trigo|sa trigo]] nga kasagarang nailhan nga ''aata'' . Ang harina sa trigo gimasa uban sa asin, [[Dahi (curd)|dahi]] (yogurt) ug tubig. Ang mga lingin nga bola nga sama kadako sa bola sa tennis gikan niining minasa giluto sa gipainit pag-ayo nga tradisyonal nga hurnohan o sa usa ka hudno nga yuta. Kon ang ''baati'' mahimong golden brown na, kini pahiran og [[ghee]] ug dayon isilbi uban sa daal, rava laddoo, [[Rice|bugas]], pudina [[caṭnī|chutney]], kairi (hilaw [[Mango|nga mangga]]) chutney, garlic [[caṭnī|chutney]], green [[Ensalada|salad]] nga adunay daghang [[Allium cepa|sibuyas]], ug presko nga buttermilk. == Mga Reperensya == l93mb9g5lromb9pnpw9hvze1ivyn9c7 0 11356327 37103935 2026-09-30T03:24:30Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375739232|Western world]]" 37103935 wikitext text/x-wiki [[File:Landing_of_Columbus_(2)_(cropped).jpg|thumb| Pag-abot ni [[Cristobal Colon|Christopher Columbus]] [[Panahon sa Pagdiskobre|sa Bag-ong Kalibutan]] .]] 80dad67e36s9p7wp2qd2c6wju8awh6a 37103936 37103935 2026-09-30T03:33:27Z QueenCityCebu 123067 37103936 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasadpang kalibutan''', nailhan usab nga '''Kasadpan''', pangunang nagtumong sa lainlaing [[nasod|mga nasud]] ug [[estado]] sa Europa, [[Northern America|Amihanang Amerika]], ug [[Australasia]] ; nga adunay pipila ka debate kung ang mga naa sa kanhing Unyon Sobyet ug [[Amerikang Latino|Latin Amerika]], bisan kung [[Latin American culture|ang mga kultura niini]] naggikan sa [[Ispano|mga kultura sa Iberian]] <ref name=":02">{{cite journal|last=Espinosa|first=Aurelio M.|title=The Term Latin America|journal=Hispania|volume=1|issue=3|year=1918|pages=135–143|publisher=American Association of Teachers of Spanish|jstor=331596|quote=The culture of Spanish America is at bottom Spanish.}}</ref><ref name=":0">{{cite journal|last=Espinosa|first=Aurelio M.|title=The Term Latin America|journal=Hispania|volume=1|issue=3|year=1918|pages=135–143|publisher=American Association of Teachers of Spanish|jstor=331596|quote=The culture of Spanish America is at bottom Spanish.}}</ref>, naglangkob usab sa Kasadpan. <ref>{{Cite book|last=Stearns|first=Peter N.|author-link=Peter Stearns|url=https://books.google.com/books?id=mYS23mrnqksC|title=Western Civilization in World History|date=2008|publisher=Routledge|isbn=9781134374755|language=en|pages=88–95}}</ref><ref>{{Cite web|last=Espinosa|first=Emilio Lamo de|title=Is Latin America part of the West?|url=https://www.realinstitutoelcano.org/en/work-document/is-latin-america-part-of-the-west/|access-date=2023-12-27|website=Elcano Royal Institute|language=en-US|archive-date=27 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227182131/https://www.realinstitutoelcano.org/en/work-document/is-latin-america-part-of-the-west/|url-status=live}}</ref> Ang Kasadpang kalibutan gitawag usab nga [[Occident|Kasadpan]] (from Latin mga taga-kasadpan ') sukwahi sa [[Eastern world|Sidlakang kalibutan]] nga nailhan nga [[Orient]] (from Latin mga oryen '). Ang mga kahulugan sa "Kasadpang kalibutan" managlahi sumala sa konteksto ug mga perspektibo; ang Kasadpan usa ka nag-uswag nga konsepto nga gilangkoban sa kultural, politikal, ug ekonomikanhong sinerhiya taliwala sa lainlaing mga grupo sa mga tawo, ug dili usa ka estrikto nga rehiyon nga adunay piho nga mga utlanan ug mga miyembro. <ref name="Making2">{{cite book|last1=Hunt|first1=Lynn|author-link=Lynn Hunt|last2=Martin|first2=Thomas R.|author-link2=Thomas R. Martin|last3=Rosenwein|first3=Barbara H.|author-link3=Barbara H. Rosenwein|last4=Smith|first4=Bonnie G.|author-link4=Bonnie G. Smith|title=The Making of the West: People and Cultures|isbn=978-1457681523|page=4|year=2015|publisher=Bedford/St. Martin's|quote=The making of the West depended on cultural, political, and economic interaction among diverse groups. The West remains an evolving concept, not a fixed region with unchanging borders and members.}}</ref> [[Greco-Roman world|Ang Karaang Gresya ug Roma]] kay kaylap nga giila nga mga dapit nga natawhan sa sibilisasyon sa Kasadpan. Usa ka konsepto sa heyograpiya sa Kasadpan nagsugod sa pagporma niadtong ika-4 nga siglo CE sa dihang gibahin [[Constantino ang Bantogan|ni Constantine]], ang unang Kristiyanong emperador sa Roma, ang Imperyo sa Roma tali sa [[Greek East and Latin West|Sidlakang Griyego ug Kasadpang Latino]] . Ang [[Sidlakang Imperyong Romano]], nga sa ulahi gitawag nga [[Sidlakang Imperyong Romano|Imperyong Byzantine]], nagpadayon sulod sa usa ka milenyo, samtang ang [[Kasadpang Imperyong Romano]] milungtad lamang og mga usa ka siglo ug tunga. Ang dakong mga kalainan sa teolohiya ug simbahan nagdala sa mga taga-Kasadpang Europa sa pag-isip sa mga Kristiyano sa Imperyong Byzantine isip mga erehes. Niadtong 1054 CE, sa dihang [[Excommunication|gi-ekskomunikar]] sa simbahan sa Roma ang [[Patriyarka sa Konstantinopla|patriarka sa Byzantium]], ang politikal-relihiyosong pagkabahin tali sa [[Simbahang Katoliko Romano|Kasadpang simbahan]] ug [[Eastern Orthodox Church|Sidlakang simbahan]] misangpot sa Dakong Schism o ang [[East–West Schism|East-West Schism]]. <ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/event/East-West-Schism-1054|title=East-West Schism|website=britannica.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929223220/https://www.britannica.com/event/East-West-Schism-1054|archive-date=29 September 2023}}</ref> Bisan pa man og nagpadayon ang mahigalaong relasyon tali sa duha ka bahin sa [[Christendom|Kakristiyanohan]] sulod sa pipila ka panahon, ang [[Mga Krusada|mga krusada]] naghimo sa pagkabahin-bahin nga klaro uban ang pagdumot. <ref>{{cite book|last=Ware|first=Kallistos|author-link=Kallistos Ware|title=The Orthodox Church|isbn=9780140146561|url=https://books.google.com/books?id=f7D-5Q-Q19MC|year=1993|publisher=Penguin Books|quote=But even after 1054 friendly relations between east and west continued. The two parts of Christendom were not yet conscious of a great gulf of separation between them, and people on both sides still hoped that the misunderstandings could be cleared up without too much difficulty. The dispute remained something of which ordinary Christians in east and west were largely unaware. It was the Crusades which made the schism definitive: they introduced a new spirit of hatred and bitterness, and they brought the whole issue down to the popular level.}}</ref> Atol niining mga krusada, ang Kasadpan misulay sa pag-ilog sa mga ruta sa pamatigayon paingon sa Sidlakan ug napakyas, apan nadiskobrehan hinuon niini ang [[Amerika (kontinente)|Amerika]]. <ref>{{cite book|last1=Durant|first1=Will|author-link=Will Durant|last2=Durant|first2=Ariel|author-link2=Ariel Durant|title=The Lessons of History|isbn=9781439170199|url=https://books.google.com/books?id=LWNQ2_4wkocC|year=2012|publisher=Simon and Schuster|quote=The Crusades, like the wars of Rome with Persia, were attempts of the West to capture trade routes to the East; the discovery of America was a result of the failure of the Crusades.}}</ref> Human sa [[Kolonisasyon sa Europa sa Amerika|kolonisasyon sa mga Europeo sa Amerika]], nga naglambigit sa mga gahom [[Western Europe|sa Kasadpang Europa]], usa ka ideya sa "Kasadpang" kalibutan, isip manununod sa [[Latin Church|Latin nga Kakristiyanohan]] ang mitumaw. <ref>{{cite book|last=Peterson|first=Paul Silas|title=The Decline of Established Christianity in the Western World|isbn=9780367891381|url=https://www.routledge.com/The-Decline-of-Established-Christianity-in-the-Western-World-Interpretations/Peterson/p/book/9780367891381|pages=26|year=2019|publisher=Routledge|quote=While "Western Civilization" is a common theme in the curriculum of secondary and tertiary education, there is a great deal of disagreement about what the terms "West" or "Western" world signify. I have defined it as those "religious traditions, institutions, cultures and nations, including their contemporary shared values, that together emerged as the intellectual descendants and transformers of Latin Christendom." Geographically, this entails Western Europe (including Poland and other central European countries), North America and many other parts of the world that share these traditions and histories, or have adopted them. Much of Central and South America seem to reflect these traditions and values.|access-date=29 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129162247/https://www.routledge.com/The-Decline-of-Established-Christianity-in-the-Western-World-Interpretations/Peterson/p/book/9780367891381|url-status=live}}</ref> Sumala sa ''[[Oxford English Dictionary]]'', ang pinakaunang paghisgot sa terminong "Kasadpang kalibutan" gikan sa 1586, nga makita sa mga sinulat ni [[William Warner (poet)|William Warner]].<ref name="auto2">{{cite web|title=Western world|website=www.oed.com|date=2017|url=https://www.oed.com/dictionary/western-world_n|access-date=20 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240820152615/https://www.oed.com/dictionary/western-world_n?tl=true|archive-date=20 August 2024}}</ref> Ang mga nasod nga giisip nga mga sakop sa Kasadpan managlahi sumala sa perspektibo imbes sa ilang lokasyon sa heyograpiya. Ang mga nasod sama sa Australia ug New Zealand, nga nahimutang sa [[Eastern Hemisphere|Sidlakang Hemisperyo]], nalakip sa modernong mga depinisyon sa Kasadpang kalibutan, tungod kay kini nga mga rehiyon ug uban pa nga sama niini naimpluwensyahan pag-ayo sa [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|mga British]] — nga naggikan sa [[First Fleet|kolonisasyon]], ug [[European Australians|imigrasyon sa mga Europeo]] — mga hinungdan nga nagpalig-on sa maong mga nasod sa Kasadpan. <ref>Peter N. Stearns, Western Civilization in World History, Themes in World History, Routledge, 2008, {{ISBN|1134374755}}, pp. 91–95.</ref> Depende sa konteksto ug sa makasaysayanong panahon nga gikuwestiyon, [[Rusya|ang Russia]] usahay makita nga kabahin sa Kasadpan, ug usahay gi-uban niini, ingon man nag-endorso [[antioksidentalismo|sa sentimento nga kontra-Kasadpan]].<ref name="concept2">{{Cite web|last=Bavaj|first=Riccardo|url=https://www.academia.edu/1105576|title="The West": A Conceptual Exploration|date=21 November 2011|website=academia.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802182605/https://www.academia.edu/1105576/_The_West_A_Conceptual_Exploration|archive-date=2 August 2022}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/2492370|title=Russia and the West: A Comparison and Contrast|first=Henry L.|last=Roberts|journal=Slavic Review|date=March 1964|volume=23|issue=1|pages=1–12|doi=10.2307/2492370|jstor=2492370|s2cid=153551831|access-date=27 June 2022|archive-date=27 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627013314/https://www.jstor.org/stable/2492370|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref>Alexander Lukin.</ref> Ang [[Tinípong Bánsà|Estados Unidos]] nahimong mas prominente sa mga konseptwalisasyon sa Kasadpan samtang kini mibangon isip usa ka [[Great power|dakong gahom]], taliwala sa pag-uswag sa mga teknolohiya sa komunikasyon-transportasyon sama sa [[Telegraph|telegrapo]] ug [[Rail transport|mga riles sa tren]] nga "nagpakunhod" sa gilay-on tali sa duha ka baybayon [[Kadagatang Atlantiko|sa Kadagatang Atlantiko]]. <ref name="concept3">{{Cite web|last=Bavaj|first=Riccardo|url=https://www.academia.edu/1105576|title="The West": A Conceptual Exploration|date=21 November 2011|website=academia.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802182605/https://www.academia.edu/1105576/_The_West_A_Conceptual_Exploration|archive-date=2 August 2022}}</ref> Sa pipila ka mga panahon tali sa ika-18 nga siglo ug sa tunga-tunga sa ika-20 nga siglo, ang mga prominenteng nasud sa Kasadpan, sama sa Estados Unidos, [[Kanada|Canada]], [[Brasil|Brazil]], [[Argentina]], [[Ostralya|Australia]], ug [[Nuzeland|New Zealand]], gilantaw sa uban isip [[Ethnocracy|mga etnokrasya]] alang sa [[Katawhang puti|mga Puti]].<ref name="jstor.org2">{{multiref2|{{cite book|last=Pierce|first=Jason E.|title=Making the White Man's West: Whiteness and the Creation of the American West|quote=Anglo-Americans, from Thomas Jefferson at the beginning of the nineteenth century to Joseph Pomeroy Widney at the century's end, envisioned the West as more than an ordinary place. They dreamed of it as home to a rugged, independent, white population.|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt19jcg63|year=2016|publisher=University Press of Colorado|isbn=978-1-60732-396-9|pages=123–150|jstor=j.ctt19jcg63}}|{{cite book | last=Kaufmann | first=Eric | author-link=Eric Kaufmann | title=Whiteshift: Populism, Immigration and the Future of White Majorities | quote=Between 1896 and 1928, the Republicans won seven of nine presidential contests. Immigration restriction was an important part of their platform. [...] Ethno-traditional nationalists favour slower immigration in order to permit enough immigrants to voluntarily assimilate into the ethnic majority, maintaining the white ethno-tradition. [...] rapid immigration of ethnic outsiders raises existential questions for the ethnic majority. In this case, around whether the white majority is losing predominance in 'its' perceived homeland. | url=https://books.google.com/books?id=04t1swEACAAJ | year=2018 | publisher=Penguin Books | isbn=9780241317105 }}|{{cite web | last=Kelkar | first=Kamala | url=https://www.pbs.org/newshour/nation/white-u-s-immigration-policy | date=16 September 2017 | title=How a shifting definition of 'white' helped shape U.S. immigration policy | work=PBS News | quote=By 1790, a [[Naturalization Act of 1790|Naturalization Act]] declared that "all male white inhabitants" would become citizens, a time when the country started enforcing its hierarchy of whiteness. [...] while the concept of whiteness has changed since the 18th century, they say that [[white nationalism]] has historically been a motivation behind U.S. immigration policy. | archive-url=https://web.archive.org/web/20221213232718/https://www.pbs.org/newshour/nation/white-u-s-immigration-policy | archive-date=December 13, 2022 | url-status=live }}|{{cite web |title=Defining Citizenship |work=National Museum of American History |date=9 May 2017 |quote=[[Immigration and Nationality Act of 1952#Provisions|1952: Immigration and Nationality Act]] eliminates race as a bar to immigration or citizenship. |url=https://americanhistory.si.edu/democracy-exhibition/creating-citizens/defining-citizenship |access-date=19 December 2022 |archive-date=19 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119030547/https://americanhistory.si.edu/democracy-exhibition/creating-citizens/defining-citizenship |url-status=live }}|{{cite book |last= Ward |first= Peter |title= White Canada Forever |url= https://www.mqup.ca/white-canada-forever--third-edition-products-9780773523227.php |year= 2002 |publisher= McGill-Queen's University Press - MQUP |isbn= 9780773523227 |access-date= 1 January 2023 |archive-date= 1 January 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230101095204/https://www.mqup.ca/white-canada-forever--third-edition-products-9780773523227.php |url-status= live }}}}</ref><ref name="library.brown.edu2">{{multiref2|{{cite book |last1=Green| first1=James N. | author-link1 = James N. Green |last2=Skidmore| first2=Thomas | author-link2 = Thomas Skidmore |title= Brazil: Five Centuries of Change | quote=The [[Racial whitening|whitening thesis]] called for an influx of white, preferably northern-European, blood in order for Brazilian society to achieve its goals to become an advanced nation. To the chagrin of the thesis' supporters, "nonwhite" immigrants started arriving on Brazilian shores, too. |url=https://library.brown.edu/create/fivecenturiesofchange/chapters/chapter-4/immigration/ |year=2021 |publisher= Oxford University Press |isbn=978-0190068981}}|{{cite news |last=Goñi |first=Uki |url=https://www.theguardian.com/world/2021/may/31/argentina-white-european-racism-history |title=Time to challenge Argentina's white European self-image, black history experts say|date=May 31, 2021 |work=[[The Guardian]] |quote="The [[Blanqueamiento|whitening]] project was a successful endeavor in terms of the erasure of blackness," said Edwards. [...] Argentina's pro-European immigration policy was initiated under its 1853 constitution |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221042613/https://www.theguardian.com/world/2021/may/31/argentina-white-european-racism-history |archive-date=December 21, 2022|url-status=live}}}}</ref><ref name="naa.gov.au2">{{multiref2|{{cite web|title=The Immigration Restriction Act and the White Australia policy|work=National Archives of Australia|quote=The Immigration Restriction Act 1901 was a landmark law which provided the cornerstone of the unofficial [[White Australia policy|'White Australia' policy]] and aimed to maintain Australia as a nation populated mainly by white Europeans. It included a dictation test of 50 words in a European language, which became the chief way unwanted migrants could be excluded. The policy remained in place for many decades.|url=https://www.naa.gov.au/learn/learning-resources/learning-resource-themes/society-and-culture/migration-and-multiculturalism/immigration-restriction-act-and-white-australia-policy|access-date=19 December 2022|archive-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219092420/https://www.naa.gov.au/learn/learning-resources/learning-resource-themes/society-and-culture/migration-and-multiculturalism/immigration-restriction-act-and-white-australia-policy|url-status=live}}|{{Cite web|title=White New Zealand policy introduced {{!}} NZHistory, New Zealand history online|quote=New Zealand's immigration policy in the early 20th century was strongly influenced by racial ideology. The Immigration Restriction Amendment Act 1920 required intending immigrants to apply for a permanent residence permit before they arrived in New Zealand. Permission was given at the discretion of the minister of customs. The Act enabled officials to prevent Indians and other non-white British subjects entering New Zealand.|url=https://nzhistory.govt.nz/page/white-new-zealand-policy-introduced|access-date=2021-03-08|website=nzhistory.govt.nz|archive-date=1 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301182306/https://nzhistory.govt.nz/page/white-new-zealand-policy-introduced|url-status=live}}}}</ref>[[Racism|Ang rasismo]] giangkon nga usa ka hinungdan sa [[Analysis of European colonialism and colonization|kolonisasyon sa Kasadpang Europa]] sa [[Bag-ong Kalibotan|Bag-ong Kalibutan]], nga karon naglangkob sa kadaghanan sa heyograpikal nga pagkabahin sa Kasadpang kalibutan tali [[Global North and Global South|sa Global North ug Global South]]. <ref name="Cotter 2016 122">{{cite book|last=Cotter|first=Anne-Marie Mooney|title=Culture Clash: An International Legal Perspective on Ethnic Discrimination|quote=In the western world, racism evolved, twinned with the doctrine of white supremacy, and helped fuel the European exploration, conquest and colonization of much of the rest of the world.|url=https://books.google.com/books?id=zBUpDAAAQBAJ|year=2016|publisher=Routledge|isbn=9781317155867|pages=12}}</ref><ref name="Jalata 2002 402">{{cite book|last=Jalata|first=Asafa|title=Fighting Against the Injustice of the State and Globalization|quote=Western world racism inflated the values of "Europeanness" and "Whiteness" in areas of civilization, human worth, and culture, and deflated the values of "African-ness" and "Blackness".|url=https://books.google.com/books?id=UMiHDAAAQBAJ|year=2002|publisher=Springer|isbn=9780312299071|pages=40}}</ref> Sugod sa ulahing bahin sa dekada 1960, ang pipila ka mga bahin sa Kasadpang kalibutan nahimong nailhan tungod sa ilang [[Cultural diversity|pagkalainlain]] tungod sa [[Immigration to the Western world|imigrasyon]] ug mga pagbag-o sa [[Total fertility rate|mga rate sa pertilidad]].<ref name="Spielvogel 2006 9182">{{Cite book|last=Spielvogel|first=Jackson J.|author-link=Jackson J. Spielvogel|url=https://books.google.com/books?id=ni4PSpOxb6MC|title=Western Civilization|quote=Intellectually and culturally, the Western world after 1965 was notable for its diversity and innovation.|date=2006|publisher=Wadsworth|isbn=9780534646028|language=en|pages=918}}</ref><ref name="Spielvogel 2006 918">{{Cite book|last=Spielvogel|first=Jackson J.|author-link=Jackson J. Spielvogel|url=https://books.google.com/books?id=ni4PSpOxb6MC|title=Western Civilization|quote=Intellectually and culturally, the Western world after 1965 was notable for its diversity and innovation.|date=2006|publisher=Wadsworth|isbn=9780534646028|language=en|pages=918}}</ref> Ang ideya sa "Kasadpan" sa paglabay sa panahon miuswag gikan sa usa ka direksyonal nga konsepto ngadto sa usa ka sosyo-politikal nga konsepto, nga gi-temporalize ug gihubad isip usa ka konsepto sa umaabot nga gihatagan og mga ideya sa pag-uswag ug modernidad. <ref name="concept4">{{Cite web|last=Bavaj|first=Riccardo|url=https://www.academia.edu/1105576|title="The West": A Conceptual Exploration|date=21 November 2011|website=academia.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802182605/https://www.academia.edu/1105576/_The_West_A_Conceptual_Exploration|archive-date=2 August 2022}}</ref> == Mga Reperensya == gz6fvitljng94whuaonecn19qg3zzld 37103937 37103936 2026-09-30T03:34:12Z QueenCityCebu 123067 37103937 wikitext text/x-wiki Ang '''Kasadpang kalibutan''', nailhan usab nga '''Kasadpan''', pangunang nagtumong sa lainlaing [[nasod|mga nasud]] ug [[estado]] sa Europa, [[Northern America|Amihanang Amerika]], ug [[Australasia]] ; nga adunay pipila ka debate kung ang mga naa sa kanhing Unyon Sobyet ug [[Amerikang Latino|Latin Amerika]], bisan kung [[Latin American culture|ang mga kultura niini]] naggikan sa [[Ispano|mga kultura sa Iberian]] <ref name=":02">{{cite journal|last=Espinosa|first=Aurelio M.|title=The Term Latin America|journal=Hispania|volume=1|issue=3|year=1918|pages=135–143|publisher=American Association of Teachers of Spanish|jstor=331596|quote=The culture of Spanish America is at bottom Spanish.}}</ref><ref name=":0">{{cite journal|last=Espinosa|first=Aurelio M.|title=The Term Latin America|journal=Hispania|volume=1|issue=3|year=1918|pages=135–143|publisher=American Association of Teachers of Spanish|jstor=331596|quote=The culture of Spanish America is at bottom Spanish.}}</ref>, naglangkob usab sa Kasadpan. <ref>{{Cite book|last=Stearns|first=Peter N.|author-link=Peter Stearns|url=https://books.google.com/books?id=mYS23mrnqksC|title=Western Civilization in World History|date=2008|publisher=Routledge|isbn=9781134374755|language=en|pages=88–95}}</ref><ref>{{Cite web|last=Espinosa|first=Emilio Lamo de|title=Is Latin America part of the West?|url=https://www.realinstitutoelcano.org/en/work-document/is-latin-america-part-of-the-west/|access-date=2023-12-27|website=Elcano Royal Institute|language=en-US|archive-date=27 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231227182131/https://www.realinstitutoelcano.org/en/work-document/is-latin-america-part-of-the-west/|url-status=live}}</ref> Ang Kasadpang kalibutan gitawag usab nga [[Occident|Kasadpan]] (from Latin mga taga-kasadpan ') sukwahi sa [[Eastern world|Sidlakang kalibutan]] nga nailhan nga [[Orient]] (from Latin mga oryen '). Ang mga kahulugan sa "Kasadpang kalibutan" managlahi sumala sa konteksto ug mga perspektibo; ang Kasadpan usa ka nag-uswag nga konsepto nga gilangkoban sa kultural, politikal, ug ekonomikanhong sinerhiya taliwala sa lainlaing mga grupo sa mga tawo, ug dili usa ka estrikto nga rehiyon nga adunay piho nga mga utlanan ug mga miyembro. <ref name="Making2">{{cite book|last1=Hunt|first1=Lynn|author-link=Lynn Hunt|last2=Martin|first2=Thomas R.|author-link2=Thomas R. Martin|last3=Rosenwein|first3=Barbara H.|author-link3=Barbara H. Rosenwein|last4=Smith|first4=Bonnie G.|author-link4=Bonnie G. Smith|title=The Making of the West: People and Cultures|isbn=978-1457681523|page=4|year=2015|publisher=Bedford/St. Martin's|quote=The making of the West depended on cultural, political, and economic interaction among diverse groups. The West remains an evolving concept, not a fixed region with unchanging borders and members.}}</ref> [[Greco-Roman world|Ang Karaang Gresya ug Roma]] kay kaylap nga giila nga mga dapit nga natawhan sa sibilisasyon sa Kasadpan. Usa ka konsepto sa heyograpiya sa Kasadpan nagsugod sa pagporma niadtong ika-4 nga siglo CE sa dihang gibahin [[Constantino ang Bantogan|ni Constantine]], ang unang Kristiyanong emperador sa Roma, ang Imperyo sa Roma tali sa [[Greek East and Latin West|Sidlakang Griyego ug Kasadpang Latino]] . Ang [[Sidlakang Imperyong Romano]], nga sa ulahi gitawag nga [[Sidlakang Imperyong Romano|Imperyong Byzantine]], nagpadayon sulod sa usa ka milenyo, samtang ang [[Kasadpang Imperyong Romano]] milungtad lamang og mga usa ka siglo ug tunga. Ang dakong mga kalainan sa teolohiya ug simbahan nagdala sa mga taga-Kasadpang Europa sa pag-isip sa mga Kristiyano sa Imperyong Byzantine isip mga erehes. Niadtong 1054 CE, sa dihang [[Excommunication|gi-ekskomunikar]] sa simbahan sa Roma ang [[Patriyarka sa Konstantinopla|patriarka sa Byzantium]], ang politikal-relihiyosong pagkabahin tali sa [[Simbahang Katoliko Romano|Kasadpang simbahan]] ug [[Eastern Orthodox Church|Sidlakang simbahan]] misangpot sa Dakong Schism o ang [[East–West Schism|East-West Schism]]. <ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/event/East-West-Schism-1054|title=East-West Schism|website=britannica.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230929223220/https://www.britannica.com/event/East-West-Schism-1054|archive-date=29 September 2023}}</ref> Bisan pa man og nagpadayon ang mahigalaong relasyon tali sa duha ka bahin sa [[Christendom|Kakristiyanohan]] sulod sa pipila ka panahon, ang [[Mga Krusada|mga krusada]] naghimo sa pagkabahin-bahin nga klaro uban ang pagdumot. <ref>{{cite book|last=Ware|first=Kallistos|author-link=Kallistos Ware|title=The Orthodox Church|isbn=9780140146561|url=https://books.google.com/books?id=f7D-5Q-Q19MC|year=1993|publisher=Penguin Books|quote=But even after 1054 friendly relations between east and west continued. The two parts of Christendom were not yet conscious of a great gulf of separation between them, and people on both sides still hoped that the misunderstandings could be cleared up without too much difficulty. The dispute remained something of which ordinary Christians in east and west were largely unaware. It was the Crusades which made the schism definitive: they introduced a new spirit of hatred and bitterness, and they brought the whole issue down to the popular level.}}</ref> Atol niining mga krusada, ang Kasadpan misulay sa pag-ilog sa mga ruta sa pamatigayon paingon sa Sidlakan ug napakyas, apan nadiskobrehan hinuon niini ang [[Amerika (kontinente)|Amerika]]. <ref>{{cite book|last1=Durant|first1=Will|author-link=Will Durant|last2=Durant|first2=Ariel|author-link2=Ariel Durant|title=The Lessons of History|isbn=9781439170199|url=https://books.google.com/books?id=LWNQ2_4wkocC|year=2012|publisher=Simon and Schuster|quote=The Crusades, like the wars of Rome with Persia, were attempts of the West to capture trade routes to the East; the discovery of America was a result of the failure of the Crusades.}}</ref> Human sa [[Kolonisasyon sa Europa sa Amerika|kolonisasyon sa mga Europeo sa Amerika]], nga naglambigit sa mga gahom [[Western Europe|sa Kasadpang Europa]], usa ka ideya sa "Kasadpang" kalibutan, isip manununod sa [[Latin Church|Latin nga Kakristiyanohan]] ang mitumaw. <ref>{{cite book|last=Peterson|first=Paul Silas|title=The Decline of Established Christianity in the Western World|isbn=9780367891381|url=https://www.routledge.com/The-Decline-of-Established-Christianity-in-the-Western-World-Interpretations/Peterson/p/book/9780367891381|pages=26|year=2019|publisher=Routledge|quote=While "Western Civilization" is a common theme in the curriculum of secondary and tertiary education, there is a great deal of disagreement about what the terms "West" or "Western" world signify. I have defined it as those "religious traditions, institutions, cultures and nations, including their contemporary shared values, that together emerged as the intellectual descendants and transformers of Latin Christendom." Geographically, this entails Western Europe (including Poland and other central European countries), North America and many other parts of the world that share these traditions and histories, or have adopted them. Much of Central and South America seem to reflect these traditions and values.|access-date=29 January 2023|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129162247/https://www.routledge.com/The-Decline-of-Established-Christianity-in-the-Western-World-Interpretations/Peterson/p/book/9780367891381|url-status=live}}</ref> Sumala sa ''[[Oxford English Dictionary]]'', ang pinakaunang paghisgot sa terminong "Kasadpang kalibutan" gikan sa 1586, nga makita sa mga sinulat ni [[William Warner (poet)|William Warner]].<ref name="auto2">{{cite web|title=Western world|website=www.oed.com|date=2017|url=https://www.oed.com/dictionary/western-world_n|access-date=20 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240820152615/https://www.oed.com/dictionary/western-world_n?tl=true|archive-date=20 August 2024}}</ref> Ang mga nasod nga giisip nga mga sakop sa Kasadpan managlahi sumala sa perspektibo imbes sa ilang lokasyon sa heyograpiya. Ang mga nasod sama sa Australia ug New Zealand, nga nahimutang sa [[Eastern Hemisphere|Sidlakang Hemisperyo]], nalakip sa modernong mga depinisyon sa Kasadpang kalibutan, tungod kay kini nga mga rehiyon ug uban pa nga sama niini naimpluwensyahan pag-ayo sa [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|mga British]] — nga naggikan sa [[First Fleet|kolonisasyon]], ug [[European Australians|imigrasyon sa mga Europeo]] — mga hinungdan nga nagpalig-on sa maong mga nasod sa Kasadpan. <ref>Peter N. Stearns, Western Civilization in World History, Themes in World History, Routledge, 2008, {{ISBN|1134374755}}, pp. 91–95.</ref> Depende sa konteksto ug sa makasaysayanong panahon nga gikuwestiyon, [[Rusya|ang Russia]] usahay makita nga kabahin sa Kasadpan, ug usahay gi-uban niini, ingon man nag-endorso [[antioksidentalismo|sa sentimento nga kontra-Kasadpan]].<ref name="concept2">{{Cite web|last=Bavaj|first=Riccardo|url=https://www.academia.edu/1105576|title="The West": A Conceptual Exploration|date=21 November 2011|website=academia.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802182605/https://www.academia.edu/1105576/_The_West_A_Conceptual_Exploration|archive-date=2 August 2022}}</ref><ref>{{Cite journal|url=https://www.jstor.org/stable/2492370|title=Russia and the West: A Comparison and Contrast|first=Henry L.|last=Roberts|journal=Slavic Review|date=March 1964|volume=23|issue=1|pages=1–12|doi=10.2307/2492370|jstor=2492370|s2cid=153551831|access-date=27 June 2022|archive-date=27 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627013314/https://www.jstor.org/stable/2492370|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref>Alexander Lukin.</ref> Ang [[Tinípong Bánsà|Estados Unidos]] nahimong mas prominente sa mga konseptwalisasyon sa Kasadpan samtang kini mibangon isip usa ka [[Great power|dakong gahom]], taliwala sa pag-uswag sa mga teknolohiya sa komunikasyon-transportasyon sama sa [[Telegraph|telegrapo]] ug [[Rail transport|mga riles sa tren]] nga "nagpakunhod" sa gilay-on tali sa duha ka baybayon [[Kadagatang Atlantiko|sa Kadagatang Atlantiko]]. <ref name="concept3">{{Cite web|last=Bavaj|first=Riccardo|url=https://www.academia.edu/1105576|title="The West": A Conceptual Exploration|date=21 November 2011|website=academia.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802182605/https://www.academia.edu/1105576/_The_West_A_Conceptual_Exploration|archive-date=2 August 2022}}</ref> Sa pipila ka mga panahon tali sa ika-18 nga siglo ug sa tunga-tunga sa ika-20 nga siglo, ang mga prominenteng nasud sa Kasadpan, sama sa Estados Unidos, [[Kanada|Canada]], [[Brasil|Brazil]], [[Argentina]], [[Ostralya|Australia]], ug [[Nuzeland|New Zealand]], gilantaw sa uban isip [[Ethnocracy|mga etnokrasya]] alang sa [[Katawhang puti|mga Puti]]. [[Racism|Ang rasismo]] giangkon nga usa ka hinungdan sa [[Analysis of European colonialism and colonization|kolonisasyon sa Kasadpang Europa]] sa [[Bag-ong Kalibotan|Bag-ong Kalibutan]], nga karon naglangkob sa kadaghanan sa heyograpikal nga pagkabahin sa Kasadpang kalibutan tali [[Global North and Global South|sa Global North ug Global South]]. <ref name="Cotter 2016 122">{{cite book|last=Cotter|first=Anne-Marie Mooney|title=Culture Clash: An International Legal Perspective on Ethnic Discrimination|quote=In the western world, racism evolved, twinned with the doctrine of white supremacy, and helped fuel the European exploration, conquest and colonization of much of the rest of the world.|url=https://books.google.com/books?id=zBUpDAAAQBAJ|year=2016|publisher=Routledge|isbn=9781317155867|pages=12}}</ref><ref name="Jalata 2002 402">{{cite book|last=Jalata|first=Asafa|title=Fighting Against the Injustice of the State and Globalization|quote=Western world racism inflated the values of "Europeanness" and "Whiteness" in areas of civilization, human worth, and culture, and deflated the values of "African-ness" and "Blackness".|url=https://books.google.com/books?id=UMiHDAAAQBAJ|year=2002|publisher=Springer|isbn=9780312299071|pages=40}}</ref> Sugod sa ulahing bahin sa dekada 1960, ang pipila ka mga bahin sa Kasadpang kalibutan nahimong nailhan tungod sa ilang [[Cultural diversity|pagkalainlain]] tungod sa [[Immigration to the Western world|imigrasyon]] ug mga pagbag-o sa [[Total fertility rate|mga rate sa pertilidad]].<ref name="Spielvogel 2006 9182">{{Cite book|last=Spielvogel|first=Jackson J.|author-link=Jackson J. Spielvogel|url=https://books.google.com/books?id=ni4PSpOxb6MC|title=Western Civilization|quote=Intellectually and culturally, the Western world after 1965 was notable for its diversity and innovation.|date=2006|publisher=Wadsworth|isbn=9780534646028|language=en|pages=918}}</ref><ref name="Spielvogel 2006 918">{{Cite book|last=Spielvogel|first=Jackson J.|author-link=Jackson J. Spielvogel|url=https://books.google.com/books?id=ni4PSpOxb6MC|title=Western Civilization|quote=Intellectually and culturally, the Western world after 1965 was notable for its diversity and innovation.|date=2006|publisher=Wadsworth|isbn=9780534646028|language=en|pages=918}}</ref> Ang ideya sa "Kasadpan" sa paglabay sa panahon miuswag gikan sa usa ka direksyonal nga konsepto ngadto sa usa ka sosyo-politikal nga konsepto, nga gi-temporalize ug gihubad isip usa ka konsepto sa umaabot nga gihatagan og mga ideya sa pag-uswag ug modernidad. <ref name="concept4">{{Cite web|last=Bavaj|first=Riccardo|url=https://www.academia.edu/1105576|title="The West": A Conceptual Exploration|date=21 November 2011|website=academia.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802182605/https://www.academia.edu/1105576/_The_West_A_Conceptual_Exploration|archive-date=2 August 2022}}</ref> == Mga Reperensya == edpi45dovyf4xxvdc4gzcbxprtey6hv 0 11356328 37103940 2026-09-30T03:37:24Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373911973|Fish sauce]]" 37103940 wikitext text/x-wiki [[File:Phu_quoc_fabication_de_nuoc_mam.jpg|left|thumb| Mga sudlanan sa pag-ferment sa sarsa sa isda sa [[Phu Quoc Island|Phú Quốc]], Vietnam]] [[Kategoriya:Linutoang Byetnamita]] [[Kategoriya:Linutoang Taylandes]] [[Kategoriya:Mga salsa]] [[Kategoriya:Linutoang Kamboyano]] ra3eyo9yu6m8k61oz5xsoixkiiohfqd 37103941 37103940 2026-09-30T03:42:21Z QueenCityCebu 123067 37103941 wikitext text/x-wiki '''Ang patis''' usa ka likido [[Condiment|nga panakot]] nga hinimo gikan sa isda o [[Euphausiacea|krill]] nga giputos sa [[Alasinon|asin]] ug gi-ferment hangtod sa duha ka tuig. <ref name="McGee2">{{Cite book|last=McGee|first=Harold|title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen|publisher=Scribners|edition=Kindle}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Abe|first1=Kenji|last2=Suzuki|first2=Kenji|last3=Hashimoto|first3=Kanehisa|date=1979|title=Utilization of Krill as a Fish Sauce Material|journal=Nippon Suisan Gakkaishi|volume=45|issue=8|pages=1013–1017|doi=10.2331/suisan.45.1013|doi-access=free}}</ref> Gigamit kini isip pangunang panakot sa [[East Asian cuisine|mga linuto sa Sidlakang Asya]] ug [[Southeast Asian cuisine|Habagatang-Sidlakang Asya]], ilabina [[Burmese cuisine|sa Myanmar]], [[Cambodian cuisine|Cambodia]], [[linutoang Law|Laos]], [[linutoang Filipinhon|Pilipinas]], [[Thai cuisine|Thailand]], ug [[Vietnamese cuisine|Vietnam]] . Ang ubang mga sarsa sa isda nga may kalabotan [[Garum|sa garum]] gigamit na sa Kasadpan sukad pa sa [[Karaang Roma|panahon sa mga Romano]]. Tungod sa abilidad niini nga makadugang og lamiang [[umami]] sa mga putahe, kini gidawat sa tibuok kalibutan sa mga chef ug mga lutong-bahay. Ang lami sa umami sa patis tungod sa sulod [[Glutamate|sa glutamate]] niini. <ref>{{Cite web|title=Seashore Foraging & Fishing Study: From Poot-Poot to Fish Sauce to Umami to MSG|url=http://www.coconutstudio.com/Fish%20Sauce.htm|url-status=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218145531/http://coconutstudio.com/Fish%20Sauce.htm|archive-date=18 February 2009|access-date=2009-09-06}}</ref> Ang patis gigamit isip panimpla atol o human sa pagluto, ug isip basehan sa [[sawsaw|mga sawsawan nga ituslob]] . [[Soy sauce|Ang toyo]] giisip sa pipila sa Kasadpan isip usa ka vegetarian nga alternatibo sa patis bisan pa man og lahi kaayo ang ilang lami. <ref name="McGee3">{{Cite book|last=McGee|first=Harold|title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen|publisher=Scribners|edition=Kindle}}</ref> {{RP|234}} == Kasaysayan == === Asya === Ang mga sarsa nga adunay mga parte sa isda nga gi-ferment uban sa ubang mga sangkap sama sa karne ug soybean natala sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]], 2300 ka tuig na ang milabay. <ref name="history">{{Cite web}}</ref> Atol sa [[Zhou dynasty|dinastiyang Zhou]] sa karaang Tsina, ang isda nga gi-ferment uban sa soybeans ug asin gigamit isip panimpla. <ref name="web12">{{Cite web|title=调料文化：酱油的由来|url=http://big5.xinhuanet.com/gate/big5/www.godpp.gov.cn/wmzh/2007-10/11/content_11376810.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130171757/http://big5.xinhuanet.com/gate/big5/www.godpp.gov.cn/wmzh/2007-10/11/content_11376810.htm|url-status=dead|archive-date=30 January 2012|access-date=2018-06-21|publisher=Big5.xinhuanet.com}}</ref><ref>For example, the [[Book of Rites]] ({{lang-zh|t=禮記|s=礼记|p=Lǐjì|j=Lai5 gei3}}) mentions both {{wikt-lang|zh|醢}} and [[:zh:酱|酱]], including fish-based {{wikt-lang|zh|魚}}{{wikt-lang|zh|醢}}, in its chapter on the [https://ctext.org/liji/nei-ze 'Pattern of the Family'] ({{lang-zh|t=內則|s=内则|p=Nèizé|j=Noi6 zak1}}).</ref> Sa panahon sa [[Han dynasty]], ang mga soybeans gi-ferment nga walay isda ngadto sa [[soy paste]] ug sa iyang by-product [[Soy sauce|nga toyo]], <ref name="needham20002">{{Cite book|pages=346, 358-9|author=Huang Hsing-Tsung|title=[[Joseph Needham]]'s [[Science and Civilisation in China]]|volume=6 part 5|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=0521652707}}</ref> uban sa fermented fish-based nga mga sarsa nga gilain nga naugmad ngadto sa patis. <ref>{{Cite book|last=Kurlansky|first=Mark|url=https://books.google.com/books?id=kK7ec92n5x8C|title=Salt: A World History|publisher=Walker and Co.|year=2002|isbn=978-0-8027-1373-5|location=New York|page=20}}</ref> Usa ka patis nga gitawag ''og kôechiap'' ({{Lang-zh|膎汁}} ) sa [[Ho̍h-ló-oē|Hokkien]] Chinese, mahimong mao ang sinugdanan sa [[ketchup]] . <ref>{{Cite news|last=Gandhi|first=Lakshmi|date=2013-12-03|title=Ketchup: The All-American Condiment That Comes From Asia|work=[[Code Switch]]|publisher=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/sections/codeswitch/2013/12/02/248195661/ketchup-the-all-american-condiment-that-comes-from-asia|access-date=2017-04-04}}</ref> <ref name="McGee4">{{Cite book|last=McGee|first=Harold|title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen|publisher=Scribners|edition=Kindle}}</ref> {{RP|233}} Kini nga pulong nagpabilin sa [[Pinulongang Malayo|Malay]] kecap o kicap, ang duha ka termino sa ilang kaugalingon apan [[Semantic change|ang semantiko nga kahulugan gipakunhod]] sa naandan nga pinulongan nga nagkahulogang " [[Soy sauce|toyo]] " (pananglitan ''[[kecap manis]]'' lit. 'sweet ''kicap''' ) samtang ang likido sa isda nga gigamit gihapon karon gitawag nga {{Lang|ms|kicap ikan}} ie "fish ''kicap'' ".<ref>{{Cite book|url=https://www.google.com.my/books/edition/Traditional_Foods_and_Their_Processing_i/h4laAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22kicap+ikan%22&dq=%22kicap+ikan%22&printsec=frontcover|title=Traditional Foods and Their Processing in Asia|date=1987|publisher=[[Tokyo University of Agriculture]] Research Institute|page=214}}</ref><ref>{{Cite book|last=Steinkraus|first=Keith H.|url=https://www.google.com.my/books/edition/Fish_Fermentation_Technology/Gt_QnYUQbWcC?hl=en&gbpv=1&dq=%22kicap+ikan%22&pg=PA101&printsec=frontcover|title=Fish Fermentation Technology|last2=Reilly|first2=P. J. Alan|date=1993|publisher=United Nations University Press|isbn=978-89-7053-003-1|page=101}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.com.my/books/edition/Annual_Report/qegtAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22kicap+ikan%22+sauce&dq=%22kicap+ikan%22+sauce&printsec=frontcover|title=1984 Annual Report|date=1984|publisher=[[Malaysian Agricultural Research and Development Institute]]|pages=106|language=en}}</ref> Pag-abot sa 50–100 BC, ang panginahanglan alang sa mga sarsa sa isda ug [[Fish paste|mga pasta sa isda]] sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] miubos pag-ayo, diin ang mga produkto sa fermented bean nahimong usa ka mayor nga baligya. Apan, ang patis nakaangkon og dakong popularidad sa Habagatang-Sidlakang Asya. Ang mga iskolar sa pagkaon tradisyonal nga nagbahin sa Sidlakang Asya ngadto sa duha ka managlahing rehiyon sa mga panakot, nga gibulag sa usa ka bahin sa beans ug isda: Habagatang-Sidlakang Asya gamit ang fermented fish (Vietnam, Thailand, Cambodia), ug Amihanang-Sidlakang Asya gamit ang fermented beans (China, [[Korea]], Japan). Nibalik sa China ang patis sa ika-17 ug ika-18 nga siglo, nga gidala gikan sa Vietnam ug Cambodia sa mga negosyanteng Intsik paingon sa baybayon sa habagatang mga probinsya, [[Guangdong Sheng|ang Guangdong]] ug [[Fujian Sheng|Fujian]]. <ref>{{Cite magazine|last=Lim|first=Lisa|date=2017-07-21|title=Language Matters: When China invented ketchup in 300BC, and how it morphed from a preserved fish sauce to sweet tomato gloop|magazine=Post Magazine|publisher=[[South China Morning Post|SCMP Group]]|url=https://www.scmp.com/magazines/post-magazine/article/2103418/when-china-invented-ketchup-300bc-and-how-it-morphed|access-date=2018-11-25}}</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Linutoang Byetnamita]] [[Kategoriya:Linutoang Taylandes]] [[Kategoriya:Mga salsa]] [[Kategoriya:Linutoang Kamboyano]] 7hhk8v8653w5yk3m0h9j9tu8kr98piv 37103942 37103941 2026-09-30T03:43:08Z QueenCityCebu 123067 37103942 wikitext text/x-wiki '''Ang patis''' usa ka likido [[Condiment|nga panakot]] nga hinimo gikan sa isda o [[Euphausiacea|krill]] nga giputos sa [[Alasinon|asin]] ug gi-ferment hangtod sa duha ka tuig. <ref name="McGee2">{{Cite book|last=McGee|first=Harold|title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen|publisher=Scribners|edition=Kindle}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Abe|first1=Kenji|last2=Suzuki|first2=Kenji|last3=Hashimoto|first3=Kanehisa|date=1979|title=Utilization of Krill as a Fish Sauce Material|journal=Nippon Suisan Gakkaishi|volume=45|issue=8|pages=1013–1017|doi=10.2331/suisan.45.1013|doi-access=free}}</ref> Gigamit kini isip pangunang panakot sa [[East Asian cuisine|mga linuto sa Sidlakang Asya]] ug [[Southeast Asian cuisine|Habagatang-Sidlakang Asya]], ilabina [[Burmese cuisine|sa Myanmar]], [[Cambodian cuisine|Cambodia]], [[linutoang Law|Laos]], [[linutoang Filipinhon|Pilipinas]], [[Thai cuisine|Thailand]], ug [[Vietnamese cuisine|Vietnam]] . Ang ubang mga sarsa sa isda nga may kalabotan [[Garum|sa garum]] gigamit na sa Kasadpan sukad pa sa [[Karaang Roma|panahon sa mga Romano]]. Tungod sa abilidad niini nga makadugang og lamiang [[umami]] sa mga putahe, kini gidawat sa tibuok kalibutan sa mga chef ug mga lutong-bahay. Ang lami sa umami sa patis tungod sa sulod [[Glutamate|sa glutamate]] niini. <ref>{{Cite web|title=Seashore Foraging & Fishing Study: From Poot-Poot to Fish Sauce to Umami to MSG|url=http://www.coconutstudio.com/Fish%20Sauce.htm|url-status=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218145531/http://coconutstudio.com/Fish%20Sauce.htm|archive-date=18 February 2009|access-date=2009-09-06}}</ref> Ang patis gigamit isip panimpla atol o human sa pagluto, ug isip basehan sa [[sawsaw|mga sawsawan nga ituslob]] . [[Soy sauce|Ang toyo]] giisip sa pipila sa Kasadpan isip usa ka vegetarian nga alternatibo sa patis bisan pa man og lahi kaayo ang ilang lami. <ref name="McGee3">{{Cite book|last=McGee|first=Harold|title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen|publisher=Scribners|edition=Kindle}}</ref> {{RP|234}} == Kasaysayan == === Asya === Ang mga sarsa nga adunay mga parte sa isda nga gi-ferment uban sa ubang mga sangkap sama sa karne ug soybean natala sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]], 2300 ka tuig na ang milabay. <ref name="history2">{{Cite web|last=Butler|first=Stephanie|date=2012-07-20|title=Ketchup: A Saucy History|url=http://www.history.com/news/hungry-history/ketchup-a-saucy-history|access-date=2017-04-04|website=History|archive-date=2013-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524000248/http://www.history.com/news/hungry-history/ketchup-a-saucy-history}}</ref> Atol sa [[Zhou dynasty|dinastiyang Zhou]] sa karaang Tsina, ang isda nga gi-ferment uban sa soybeans ug asin gigamit isip panimpla. <ref name="web12">{{Cite web|title=调料文化：酱油的由来|url=http://big5.xinhuanet.com/gate/big5/www.godpp.gov.cn/wmzh/2007-10/11/content_11376810.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130171757/http://big5.xinhuanet.com/gate/big5/www.godpp.gov.cn/wmzh/2007-10/11/content_11376810.htm|url-status=dead|archive-date=30 January 2012|access-date=2018-06-21|publisher=Big5.xinhuanet.com}}</ref><ref>For example, the [[Book of Rites]] ({{lang-zh|t=禮記|s=礼记|p=Lǐjì|j=Lai5 gei3}}) mentions both {{wikt-lang|zh|醢}} and [[:zh:酱|酱]], including fish-based {{wikt-lang|zh|魚}}{{wikt-lang|zh|醢}}, in its chapter on the [https://ctext.org/liji/nei-ze 'Pattern of the Family'] ({{lang-zh|t=內則|s=内则|p=Nèizé|j=Noi6 zak1}}).</ref> Sa panahon sa [[Han dynasty]], ang mga soybeans gi-ferment nga walay isda ngadto sa [[soy paste]] ug sa iyang by-product [[Soy sauce|nga toyo]], <ref name="needham20002">{{Cite book|pages=346, 358-9|author=Huang Hsing-Tsung|title=[[Joseph Needham]]'s [[Science and Civilisation in China]]|volume=6 part 5|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=0521652707}}</ref> uban sa fermented fish-based nga mga sarsa nga gilain nga naugmad ngadto sa patis. <ref>{{Cite book|last=Kurlansky|first=Mark|url=https://books.google.com/books?id=kK7ec92n5x8C|title=Salt: A World History|publisher=Walker and Co.|year=2002|isbn=978-0-8027-1373-5|location=New York|page=20}}</ref> Usa ka patis nga gitawag ''og kôechiap'' ({{Lang-zh|膎汁}} ) sa [[Ho̍h-ló-oē|Hokkien]] Chinese, mahimong mao ang sinugdanan sa [[ketchup]] . <ref>{{Cite news|last=Gandhi|first=Lakshmi|date=2013-12-03|title=Ketchup: The All-American Condiment That Comes From Asia|work=[[Code Switch]]|publisher=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/sections/codeswitch/2013/12/02/248195661/ketchup-the-all-american-condiment-that-comes-from-asia|access-date=2017-04-04}}</ref> <ref name="McGee4">{{Cite book|last=McGee|first=Harold|title=On Food and Cooking: The Science and Lore of the Kitchen|publisher=Scribners|edition=Kindle}}</ref> {{RP|233}} Kini nga pulong nagpabilin sa [[Pinulongang Malayo|Malay]] kecap o kicap, ang duha ka termino sa ilang kaugalingon apan [[Semantic change|ang semantiko nga kahulugan gipakunhod]] sa naandan nga pinulongan nga nagkahulogang " [[Soy sauce|toyo]] " (pananglitan ''[[kecap manis]]'' lit. 'sweet ''kicap''' ) samtang ang likido sa isda nga gigamit gihapon karon gitawag nga {{Lang|ms|kicap ikan}} ie "fish ''kicap'' ".<ref>{{Cite book|url=https://www.google.com.my/books/edition/Traditional_Foods_and_Their_Processing_i/h4laAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22kicap+ikan%22&dq=%22kicap+ikan%22&printsec=frontcover|title=Traditional Foods and Their Processing in Asia|date=1987|publisher=[[Tokyo University of Agriculture]] Research Institute|page=214}}</ref><ref>{{Cite book|last=Steinkraus|first=Keith H.|url=https://www.google.com.my/books/edition/Fish_Fermentation_Technology/Gt_QnYUQbWcC?hl=en&gbpv=1&dq=%22kicap+ikan%22&pg=PA101&printsec=frontcover|title=Fish Fermentation Technology|last2=Reilly|first2=P. J. Alan|date=1993|publisher=United Nations University Press|isbn=978-89-7053-003-1|page=101}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.com.my/books/edition/Annual_Report/qegtAAAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=%22kicap+ikan%22+sauce&dq=%22kicap+ikan%22+sauce&printsec=frontcover|title=1984 Annual Report|date=1984|publisher=[[Malaysian Agricultural Research and Development Institute]]|pages=106|language=en}}</ref> Pag-abot sa 50–100 BC, ang panginahanglan alang sa mga sarsa sa isda ug [[Fish paste|mga pasta sa isda]] sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|China]] miubos pag-ayo, diin ang mga produkto sa fermented bean nahimong usa ka mayor nga baligya. Apan, ang patis nakaangkon og dakong popularidad sa Habagatang-Sidlakang Asya. Ang mga iskolar sa pagkaon tradisyonal nga nagbahin sa Sidlakang Asya ngadto sa duha ka managlahing rehiyon sa mga panakot, nga gibulag sa usa ka bahin sa beans ug isda: Habagatang-Sidlakang Asya gamit ang fermented fish (Vietnam, Thailand, Cambodia), ug Amihanang-Sidlakang Asya gamit ang fermented beans (China, [[Korea]], Japan). Nibalik sa China ang patis sa ika-17 ug ika-18 nga siglo, nga gidala gikan sa Vietnam ug Cambodia sa mga negosyanteng Intsik paingon sa baybayon sa habagatang mga probinsya, [[Guangdong Sheng|ang Guangdong]] ug [[Fujian Sheng|Fujian]]. <ref>{{Cite magazine|last=Lim|first=Lisa|date=2017-07-21|title=Language Matters: When China invented ketchup in 300BC, and how it morphed from a preserved fish sauce to sweet tomato gloop|magazine=Post Magazine|publisher=[[South China Morning Post|SCMP Group]]|url=https://www.scmp.com/magazines/post-magazine/article/2103418/when-china-invented-ketchup-300bc-and-how-it-morphed|access-date=2018-11-25}}</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Linutoang Byetnamita]] [[Kategoriya:Linutoang Taylandes]] [[Kategoriya:Mga salsa]] [[Kategoriya:Linutoang Kamboyano]] b8e85f9ff6z5h80sobep2uxhva69io5 0 11356329 37103945 2026-09-30T03:47:28Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374971920|Stir frying]]" 37103945 wikitext text/x-wiki [[File:Making_Stir-Fry_(3286445383).jpg|alt=Ingredients being fried in a wok|thumb| Broccoli, uhong, toge ug uban pang sangkap nga gi-stir-fry sa wok]] [[Kategoriya:Linutoang Intsik]] gy2ltqs2z93t4u53ekit4mmf3jub0c4 37103946 37103945 2026-09-30T03:54:23Z QueenCityCebu 123067 37103946 wikitext text/x-wiki [[File:Making_Stir-Fry_(3286445383).jpg|alt=Ingredients being fried in a wok|thumb| Broccoli, uhong, toge ug uban pang sangkap nga gi-stir-fry sa wok]]'''Pagprito''' ([[Inintsik]]:炒 ;[[pinyin]]:''chǎo; [[Wade--Giles]]:ch'ao3, [[Cantonese Yale]]:cháau'') usa ka [[List of cooking techniques|teknik sa pagluto]] diin ang mga sangkap giprito sa gamay nga init kaayo nga mantika samtang gikutaw o gisagol sa [[wok]] . Ang teknik naggikan sa [[Pangmasang Republika sa Tsina|Tsina]] ug sa bag-ohay nga mga siglo mikaylap sa ubang mga bahin sa Asya ug Kasadpan. Kini susama sa [[Sauté|pag-sauté]] sa teknik sa pagluto sa Kasadpan. Ang pagprito gamit ang wok mahimong gigamit na sukad pa sa [[Han dynasty|Han Dynasty]] (206 BC).&#x20;– 220 AD), bisan tuod sa sinugdanan alang sa pagpauga sa lugas, dili alang sa pagluto. Niadtong panahon sa [[Ming dynasty|Dinastiyang Ming]] (1368–1644) pa nga ang wok nakaabot sa modernong porma niini ug nagtugot sa dali nga pagluto sa init nga mantika. Apan, ang panukiduki nagpakita nga ang mga metal wok ug ang pag-stir-fry sa mga putahe sikat na sa [[Dinastiyang Song|Song dynasty]] (960–1279),<ref name="shine2">{{cite web|last1=Anlan|first1=Li|title=Ancient utensils were not just for cooking food|url=https://www.shine.cn/feature/taste/1809142143/|website=SHINE|access-date=21 November 2023|language=en|date=14 September 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://ctee.com.tw/bookstore/selection/186576.html|title=叫外賣、逛夜市 宋朝人一日三餐|date=8 December 2019}}</ref> ug ang pag-stir-fry isip teknik sa pagluto nahisgotan sa ika-6 nga siglo AD [[Qimin Yaoshu|nga si Qimin Yaoshu]]. <ref>{{Cite web|url=https://zh.wikisource.org/zh-hant/%E9%BD%8A%E6%B0%91%E8%A6%81%E8%A1%93/%E5%8D%B7%E7%AC%AC%E5%85%AD|title=齊民要術/卷第六 - 維基文庫，自由的圖書館|website=zh.wikisource.org|accessdate=11 March 2023}}</ref> Ang pag-stir-fry girekomendar isip usa ka himsog ug madanihon nga pamaagi sa pag-andam sa mga utanon, karne, ug isda, basta ang mga kaloriya magpabilin sa makatarunganon nga lebel. <ref>Foreword, [[Paul Dudley White]] in {{harvnb|Chen|1962|p=}}</ref> Ang termino sa Iningles nga "stir fry" gimugna ug gipaila sa ''[[How to Cook and Eat in Chinese]]'' ni [[Buwei Yang Chao]], nga unang gipatik niadtong 1945, isip iyang hubad sa pulong nga Intsik ''nga chǎo''炒. <ref>{{harvnb|Chao|1945|pp=43–44}}</ref> Bisan tuod komon ang paggamit sa "stir-fry" isip nombre sa Iningles, sa Intsik, ''ang chǎo'' gigamit lamang isip berbo o adhetibo.<ref name=":12">{{Cite web|title=辭典檢視 - 教育部《國語辭典簡編本》2021|url=https://dict.concised.moe.edu.tw/dictView.jsp?ID=31802&q=1|access-date=2021-12-31|website=dict.concised.moe.edu.tw}}</ref><ref name=":22">{{Cite web|title=What is 炒 in English Translation? Mandarin Chinese-English Dictionary & Thesaurus - YellowBridge|url=https://www.yellowbridge.com/chinese/dictionary.php?word=%E7%82%92|access-date=2021-12-31|website=www.yellowbridge.com}}</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Linutoang Intsik]] onsgg0je1oehjnidple50bydbvmphj3 0 11356330 37103947 2026-09-30T03:54:47Z QueenCityCebu 123067 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1370150706|South Asian cuisine]]" 37103947 wikitext text/x-wiki [[File:South_Asia_(orthographic_projection)_without_national_boundaries,_with_ambiguities_indicated.svg|thumb| Proyeksyon nga ortograpiko sa Habagatang Asya.]] [[File:Indianspicesherbs.jpg|thumb| Usa ka klase sa mga panakot ug mga utanon. Ang mga panakot usa ka kinahanglanon nga sangkap sa pagkaon sa kadaghanan sa subkontinente sa India.]] m7wpl8c7dchjgsxerw8jxirpvqwfpzv 37103948 37103947 2026-09-30T03:57:06Z QueenCityCebu 123067 37103948 wikitext text/x-wiki [[File:South_Asia_(orthographic_projection)_without_national_boundaries,_with_ambiguities_indicated.svg|thumb| Proyeksyon nga ortograpiko sa Habagatang Asya.]]'''Ang linutoan sa Habagatang Asya''' naglakip sa tradisyonal nga [[Cuisine|mga linutoan]] gikan sa modernong mga republika [[habagatang Asya|sa Habagatang Asya]] sa [[Bangladesh]], [[Indya|India]], [[Maldives]], [[Nepal]], [[Pakistan]] ug [[Sri Lanka]], usahay naglakip usab sa gingharian sa [[Bhutan]] ug sa emirate sa [[Nasod nga Afghano|Afghanistan]] . Usahay nailhan usab nga '''lutuing Desi''', kini naimpluwensyahan ug nakaimpluwensya usab sa ubang [[Asian cuisine|mga linutoang Asyano]] lapas sa [[Indian Subcontinent|subkontinente sa India]]. == Mga staple ug komon nga mga sangkap == [[File:Indianspicesherbs.jpg|thumb|Usa ka klase sa mga panakot ug mga utanon. Ang mga panakot usa ka kinahanglanon nga sangkap sa pagkaon sa kadaghanan sa subkontinente sa India.]] [[Chapati|Ang chapati]], usa ka klase sa [[Flat bread|patag nga pan]], usa ka komon nga bahin sa mga pagkaon nga makita sa daghang bahin sa subkontinente sa India. Ang ubang mga pangunang pagkaon gikan sa daghang mga linutoan naglakip sa bugas, [[roti]] nga hinimo gikan sa [[Atta flour|harina sa atta]], ug beans. Ang mga pagkaon niining dapita sa kalibutan gipalami og lain-laing klase sa sili, itom nga paminta, klabo, ug uban pang kusgan nga mga tanom ug mga panakot, uban sa lamian nga butter [[ghee]] . Ang luya usa ka sangkap nga magamit sa lamian ug tam-is nga mga resipe sa mga linutoan gikan sa subkontinente. Ang tinadtad nga luya giprito uban sa karne, ug ang adobong luya sagad iuban sa linuto nga bugas. Ang duga sa luya ug luya nga giluto sa syrup gigamit sa paghimo og mga panghimagas. Ang turmeric ug cumin kasagarang gigamit sa paghimo og mga curry. Ang kasagarang mga karne naglakip sa kanding, isda, manok ug [[Karne sa baka|baka]] . Ang karne sa baka dili kaayo komon sa [[Indya|India]] kaysa sa ubang mga linutoan sa Habagatang Asya tungod kay ang mga baka adunay espesyal nga lugar sa [[Induwismo|Hinduismo]] . Ang mga pagdili batok sa karne sa baka naglakip usab sa karne sa (tubig) [[Bubalus bubalis|kabaw]] ug [[Bos grunniens|mga yaks]] sa pipila ka sukod. Komon ang karnero sa pipila ka mga rehiyon apan dili kanunay prominente. [[Pork|Ang baboy]] giisip nga usa ka [[Taboo food and drink|bawal nga pagkaon]] sa tanang Muslim. Apan kini gilikayan sa mga Hindu bisan dili kini bawal, bisan kung kini kasagarang gikaon sa pipila ka mga rehiyon sama sa [[Northeast India|Amihanang-Sidlakang India]] ug [[Goa (estado)|Goa]] . Makita usab sa mga linutoan sa subkontinente sa India ang nagkalain-laing mga tam-is kaayo nga panghimagas nga naggamit [[Dairy product|og mga produkto gikan sa gatas]] . Ang mga pangunang sangkap sa mga panghimagas sa subkontinente sa India mao ang gatas nga gikunhoran og gamay, giniling nga almendras, harina sa lentil, ghee ug asukal. [[Kheer|Ang Kheer]], usa ka rice pudding nga hinimo gikan sa gatas, usa ka komon nga panghimagas. 6usw19bnj41o0cyvl7lgvfafqbtyedk 0 11356331 37103955 2026-09-30T05:36:01Z LJamesCPH 147097 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376892170|Honey]]" 37103955 wikitext text/x-wiki [[File:Miels_d'Alsace_agriculture_biologique.jpg|thumb| Dugos sa Pransya gikan sa lain-laing tinubdan sa bulak, nga adunay makita nga mga kalainan sa kolor ug tekstura]] 2tlc37e2cfvmbcbhufkx6l6fbtb30iq 37103956 37103955 2026-09-30T05:38:09Z LJamesCPH 147097 37103956 wikitext text/x-wiki '''Ang dugos''' usa ka tam-is ug [[Viscosity|lapot nga]] substansiya nga gihimo sa daghang mga klase sa [[Putyokan|mga putyokan]], ang labing nailhan mao ang [[Apis|mga putyokan sa dugos]]. <ref name="Crane19902">{{cite journal|last=Crane|first=Eva|author-link=Eva Crane|title=Honey from honeybees and other insects|journal=[[Ethology Ecology & Evolution]]|volume=3|issue=sup1|pages=100–105|year=1990|doi=10.1080/03949370.1991.10721919|issn=0394-9370}}</ref><ref name="Grüter2">{{Cite book|last=Grüter|first=Christoph|title=Stingless Bees: Their Behaviour, Ecology and Evolution|publisher=Springer New York|date=2020|isbn=978-3-030-60089-1|doi=10.1007/978-3-030-60090-7|series=Fascinating Life Sciences|s2cid=227250633|url=https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-030-60090-7#toc|url-access=limited|access-date=27 May 2021|archive-date=20 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420072205/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-60090-7#toc|url-status=live}}</ref> Ang dugos gihimo ug gitipigan aron mapakaon [[Colony (biology)|ang mga kolonya]] sa putyokan. Ang mga putyukan mohimo og dugos pinaagi sa pagkolekta ug dayon pagpino sa mga tam-is [[Asukal|nga]] tinago sa mga tanom (kasagaran floral [[nectar]]) o sa [[Secretion|mga tinago]] sa ubang mga insekto, sama sa [[Honeydew (secretion)|honeydew]] sa [[Aphidoidea|mga aphid]] . Kini nga pagpino mahitabo sulod sa indibidwal nga mga putyukan, pinaagi sa [[Regurgitation (digestion)|pagsuka]] ug kalihokan [[Enzim|sa enzymatic]], ug atol sa pagtipig sa balay sa putyukan, pinaagi sa [[Evaporation|pag-alisngaw]] sa tubig nga nagkonsentrar sa asukal sa dugos hangtod nga kini mobaga ug molapot. Ang mga putyukan magtigom og dugos sa balay sa mga [[Beehive|putyukan]] . Sulod sa balay sa putyokan adunay usa ka istruktura nga hinimo gikan sa [[Beeswax|talo]] nga gitawag og [[honeycomb]] . Ang udlan sa dugos gilangkoban sa ginatos o liboan ka [[Hexagon|hexagonal]] nga mga selula, diin ang mga putyukan [[Regurgitation (digestion)|mosuka]] sa dugos alang sa pagtipig. Ang ubang mga klase sa putyokan nga nagpatunghag dugos nagtipig sa substansiya sa lainlaing mga istruktura, sama sa mga kaldero nga hinimo sa wax ug [[resin]] nga gigamit sa [[Meliponini|putyokan nga walay singot]].<ref name="Crane19903">{{cite journal|last=Crane|first=Eva|author-link=Eva Crane|title=Honey from honeybees and other insects|journal=[[Ethology Ecology & Evolution]]|volume=3|issue=sup1|pages=100–105|year=1990|doi=10.1080/03949370.1991.10721919|issn=0394-9370}}</ref><ref name="Grüter3">{{Cite book|last=Grüter|first=Christoph|title=Stingless Bees: Their Behaviour, Ecology and Evolution|publisher=Springer New York|date=2020|isbn=978-3-030-60089-1|doi=10.1007/978-3-030-60090-7|series=Fascinating Life Sciences|s2cid=227250633|url=https://link.springer.com/book/10.1007%2F978-3-030-60090-7#toc|url-access=limited|access-date=27 May 2021|archive-date=20 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420072205/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-030-60090-7#toc|url-status=live}}</ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation book cs1" id="CITEREFCraneWalkerDay1984">Crane, Eva; Walker, P.; Day, R. (1984). [https://ibra.org.uk/product/directory-of-important-world-honey-sources ''Directory of important world honey sources'']. International Bee Research Association. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-86098-141-1|<bdi>978-0-86098-141-1</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20230713201544/https://ibra.org.uk/product/directory-of-important-world-honey-sources Archived] from the original on 13 July 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2023</span>.</cite></ref> Ang dugos para sa konsumo sa tawo gikolekta gikan sa ihalas nga mga kolonya sa putyokan, o gikan sa mga balay sa mga binuhing putyokan. Ang dugos nga gihimo sa mga putyukan mao ang labing pamilyar sa mga tawo, tungod sa komersyal nga produksiyon ug pagkaanaa niini sa tibuok kalibutan. <ref name="crane19992">{{cite book|last=Crane|first=Eva|author-link=Eva Crane|title=The World History of Beekeeping and Honey Hunting|publisher=Routledge|location=New York|year=1999|isbn=9780415924672|doi=10.4324/9780203819937|oclc=41357240}}</ref> Ang [[Animal husbandry|pag-atiman]] sa mga putyokan nailhan nga [[Beekeeping|pag-atiman sa putyokan]] o apiculture, samtang ang pagtanom og mga putyokan nga walay stings kasagarang gitawag nga [[meliponiculture]]. Ang dugos tam-is tungod sa taas nga konsentrasyon sa [[Monosaccharide|monosaccharides]] [[Fructose|nga fructose]] ug [[glucose]] . Kini adunay halos parehas nga [[Sweetness|katam-is]] sa [[sucrose]] (asukal sa lamesa). <ref name="NHB carbs3">{{cite web|url=http://www.honey.com/images/downloads/carb.pdf|title=Carbohydrates and the Sweetness of Honey|author=National Honey Board|publisher=honey.com|access-date=November 11, 2025|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110701123525/http://www.honey.com/images/downloads/carb.pdf|archive-date=July 1, 2011}}</ref><ref name="Oregon State University2">Oregon State University [https://web.archive.org/web/20121101092211/http://food.oregonstate.edu/learn/faq/faq_sugar53.html "What is the relative sweetness of different sugars and sugar substitutes?"].</ref> Usa ka standard [[Tablespoon|nga kutsara]] (14&#x20;mL) sa dugos naghatag og mga {{Convert|43|kcal|kJ}} nga [[Food energy|enerhiya sa pagkaon]] . Kini adunay madanihon nga kemikal nga mga kabtangan alang sa [[Baking|pagluto]] ug usa ka lahi nga lami kung gamiton isip pangpatam-is. <ref name="NHB carbs2">{{cite web|url=http://www.honey.com/images/downloads/carb.pdf|title=Carbohydrates and the Sweetness of Honey|author=National Honey Board|publisher=honey.com|access-date=November 11, 2025|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110701123525/http://www.honey.com/images/downloads/carb.pdf|archive-date=July 1, 2011}}</ref> Tungod sa taas nga konsentrasyon sa asukal ug acidic [[PH|nga pH]] sa dugos, daghang [[Microorganism|mga mikroorganismo]] ang dili motubo niini ug, kung husto ang pagtipig, ang dugos dili [[Food spoilage|madaot]]. <ref name="Mundo2">{{cite journal|doi=10.1016/j.ijfoodmicro.2004.03.025|last=Mundo|first=Melissa A|title=Growth inhibition of foodborne pathogens and food spoilage organisms by select raw honeys|journal=Int J Food Microbiol|year=2004|volume=97|issue=1|pages=1–8|pmid=15527912}}</ref> Ang mga sampol sa dugos nga nadiskobrehan sa mga konteksto [[Arkeyolohiya|sa arkeolohiya]] napamatud-an nga makaon bisan human sa liboan ka tuig.<ref name="Geiling2">{{cite news|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-science-behind-honeys-eternal-shelf-life-1218690/?no-ist|title=The Science Behind Honey's Eternal Shelf Life|last=Geiling|first=Natasha|date=22 August 2013|newspaper=[[Smithsonian (magazine)|Smithsonian]]|access-date=9 September 2019|archive-date=10 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610150040/https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-science-behind-honeys-eternal-shelf-life-1218690/?no-ist|url-status=live}}</ref><ref name="Prescott 19992">{{cite book|author1=Prescott, Lansing|author2=Harley, John P.|author3=Klein, Donald A.|title=Microbiology|publisher=WCB/McGraw-Hill|url=https://archive.org/details/microbiology00pres|url-access=registration|location=Boston|year=1999|isbn=978-0-697-35439-6}}</ref> == Mga Reperensya == kzg5xulb4t6mx90m0kqv5xvy5ys9ar9 0 11356332 37103957 2026-09-30T05:38:26Z LJamesCPH 147097 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375485997|Kibbeh]]" 37103957 wikitext text/x-wiki [[File:Kibbeh_Nayyeh.jpg|thumb| ''Kibbeh nayyeh'']] [[Kategoriya:Linutoang Dominikano]] [[Kategoriya:Linutoang Brasilenyo]] [[Kategoriya:Linutoang Turko]] [[Kategoriya:Linutoang Siryo]] [[Kategoriya:Linutoang Palestino]] [[Kategoriya:Linutoang Libanes]] [[Kategoriya:Linutoang Israeli]] [[Kategoriya:Linutoang Iraki]] [[Kategoriya:Linutoang Irani]] hspei40ljx4pjqxaxbyitsvm7y7b6cb 37103958 37103957 2026-09-30T05:43:47Z LJamesCPH 147097 37103958 wikitext text/x-wiki '''Ang Kibbeh''' ([[/ˈkɪbi/]], nailhan usab nga kubba ug uban pang mga spelling; [[Arabic Number Seven Mine|Arabic]]: كبّة, [[romanized]]: ''kibba''; [[Egyptian Arabic]]: كبيبة, romanized: ''kobeba'') usa ka sikat nga putahe sa kalibutan sa mga Arabo ug sa partikular sa [[Levant]], nga hinimo gikan sa gipaaslom nga maniwang nga giniling nga karne ug [[Bulgur wheat|trigo nga bulgur]] . Ang Kibbeh giisip nga usa ka [[National dish|nasudnong putahe]] sa [[Libano|Lebanon]] ug [[Siria|Syria]].<ref name="nationalgeographic.com2">{{Cite web|date=2011-09-13|title=Top 10 National Dishes -- National Geographic|url=https://www.nationalgeographic.com/travel/top-10/national-food-dishes/|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014060413/http://www.nationalgeographic.com/travel/top-10/national-food-dishes/|url-status=dead|archive-date=October 14, 2016|access-date=2020-08-08|website=Travel|language=en}}</ref><ref>George, Maria. ''Mediterranean Cuisine: Flavors for a Healthier You'', Christian Faith Publishing, Inc. 2019, Page 301</ref><ref name="Marks 2010:Kibbeh2">{{cite book|first1=Gil|last1=Marks|title=Encyclopedia of Jewish Food|url=https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT954|publisher=HMH|date=17 November 2010|isbn=978-0-544-18631-6|via=Google Books}}</ref><ref name="Davidson-p444-4452">{{Cite book|last=Perry|first=Charles|authorlink=Charles Perry (food writer)|editor-last=Davidson|editor-first=Alan|year=2014|title=The Oxford Companion to Food|url=https://books.google.com/books?id=bIIeBQAAQBAJ&pg=PA444|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0191040726|pages=244, 444–445}}</ref><ref>{{cite book|first1=Sally|last1=Howell|title=Arab Detroit: From Margin to Mainstream|url=https://books.google.com/books?id=5cw3WKvVt4MC&pg=PA530|publisher=Wayne State University Press|year=2000|isbn=9780814328125|via=Google Books}}</ref><ref name="helou20002">{{cite book|first1=Anissa|last1=Helou|title=Feast: Food of the Islamic World|url=https://books.google.com/books?id=z6dvDwAAQBAJ&pg=PT245|publisher=Bloomsbury Publishing|date=4 October 2018|isbn=9781526605566|via=Google Books}}</ref> Sa [[Levantine cuisine|linutoan sa Levantine]], ang kibbeh gihimo pinaagi sa pagdugmok sa trigo nga bulgur uban sa karne ngadto sa pino nga pasta ug pagporma niini nga porma nga ovoid, uban sa toasted pine nuts ug mga panakot. Mahimo usab kini nga ipatong-patong ug lutoon sa tray, [[Pagprito og lawom|iprito]], i-ihaw, o [[Kibbeh nayyeh|isilbi nga hilaw]] . <ref>{{Citation|last=Perry|first=Charles PerryCharles|editor1-first=Tom|editor1-last=Jaine|chapter=kibbeh|date=2006|chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192806819.001.0001/acref-9780192806819-e-1327|title=The Oxford Companion to Food|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/acref/9780192806819.001.0001|isbn=978-0-19-280681-9|access-date=2021-02-11|chapter-url-access=subscription|archive-date=28 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128082801/https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780192806819.001.0001/acref-9780192806819-e-1327|url-status=live}}</ref> Ang siyudad sa Aleppo sa Syria makaangkon og labing menos 17 ka klase sa kibbeh. <ref>{{Cite web|last=Khalaf|first=Hala|date=2018-08-09|title=A guide to kibbeh|url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/food/a-guide-to-kibbeh-1.758435|access-date=2024-04-24|website=The National|language=en|archive-date=19 February 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260219202348/https://www.thenationalnews.com/lifestyle/food/a-guide-to-kibbeh-1.758435|url-status=live}}</ref> Sa [[Mesopotamian cuisine|mga linuto sa Mesopotamia]], makita ang mga bersyon nga adunay bugas o [[Farina (food)|farina]] . <ref name="Ciezadlo 20122">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HlKBpvoVq-QC&pg=PA361|isbn=978-1-4391-5753-4|page=361|author=Annia Ciezadlo|year=2012|title=Day of Honey: A Memoir of Food, Love, and War|publisher=Simon and Schuster}}</ref> Gawas sa Lebanon ug Syria, <ref name="nationalgeographic.com3">{{Cite web|date=2011-09-13|title=Top 10 National Dishes -- National Geographic|url=https://www.nationalgeographic.com/travel/top-10/national-food-dishes/|archive-url=https://web.archive.org/web/20161014060413/http://www.nationalgeographic.com/travel/top-10/national-food-dishes/|url-status=dead|archive-date=October 14, 2016|access-date=2020-08-08|website=Travel|language=en}}</ref> ang mga bersyon makita sa [[Tsipre|Cyprus]], [[Ehipto|Egypt]], [[Israel]], [[Palestina|Palestine]], [[Arab states of the Persian Gulf|Persian Gulf]], [[Armenya|Armenia]], ug [[Turkeya|Turkey]], <ref name="Davidson-p444-4453">{{Cite book|last=Perry|first=Charles|authorlink=Charles Perry (food writer)|editor-last=Davidson|editor-first=Alan|year=2014|title=The Oxford Companion to Food|url=https://books.google.com/books?id=bIIeBQAAQBAJ&pg=PA444|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0191040726|pages=244, 444–445}}</ref> ug taliwala sa [[Assyrian people|mga Asirianhon]]. <ref>{{cite book|title=Food, Cuisine, and Cultural Competency for Culinary, Hospitality, and Nutrition Professionals|first=Sari|last=Edelstein|year=2010|isbn=9781449618117|page=594|publisher=Jones & Bartlett Publishers|quote=}}</ref> Makita usab kini sa tibuok mga nasod [[Amerikang Latino|sa Latin America]] nga nakadawat og daghang mga imigrante gikan sa Levant sa ulahing bahin sa ika-19 ug sayong bahin sa ika-20 nga siglo, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_eP7DwAAQBAJ&q=kibbeh+latin+american&pg=PA11|title=Meatballs: The Ultimate Cookbook|isbn=9781646430147|last1=Brown|first1=Ellen|date=6 October 2020|publisher=Simon and Schuster}}</ref> ingon man sa mga bahin sa Amihanang Amerika. <ref name="npr.org2">{{cite web|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=18547399|title=Kibbe at the Crossroads: A Lebanese Kitchen Story|website=npr.org|access-date=13 November 2017|archive-date=29 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029065801/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=18547399|url-status=live}}</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Linutoang Dominikano]] [[Kategoriya:Linutoang Brasilenyo]] [[Kategoriya:Linutoang Turko]] [[Kategoriya:Linutoang Siryo]] [[Kategoriya:Linutoang Palestino]] [[Kategoriya:Linutoang Libanes]] [[Kategoriya:Linutoang Israeli]] [[Kategoriya:Linutoang Iraki]] [[Kategoriya:Linutoang Irani]] bzycpz7aaocvwsji1mi3wp9l6t2r8m4 0 11356333 37103959 2026-09-30T05:44:11Z LJamesCPH 147097 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375383968|Shawarma]]" 37103959 wikitext text/x-wiki [[File:Restauranthouder_bij_zijn_shoarma_spit,_Bestanddeelnr_255-6509.jpg|thumb| Pag-andam sa Shawarma sa [[Libano|Lebanon]], 1950]] [[Kategoriya:Linutoang Siryo]] [[Kategoriya:Linutoang Palestino]] [[Kategoriya:Linutoang Libanes]] [[Kategoriya:Linutoang Israeli]] [[Kategoriya:Linutoang Iraki]] [[Kategoriya:Linutoang Heyorhyano]] 2s86yf5410n0sbew2ce7q5y47yiq98d 37103960 37103959 2026-09-30T05:49:09Z LJamesCPH 147097 37103960 wikitext text/x-wiki '''Shawarma''' ([[/ʃəˈwɑːrmə/]]; [[Arabiko]]: شاورما)usa ka sikat nga pagkaon sa kadalanan sa Tunga-tungang Sidlakan nga naggikan sa [[Levant]] atol sa [[Imperyong Usmanon|Imperyong Ottoman]].<ref name="Marks 20102">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT1682|title=Encyclopedia of Jewish Food|last=Marks|first=Gil|publisher=Wiley|year=2010|isbn=9780544186316|location=Hoboken, N.J.|oclc=849738985|via=Google Books|access-date=2018-08-10|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421034939/https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT1682|url-status=live}}</ref><ref name="Prichep 20152">{{cite web|last1=Prichep|first1=Deena|last2=Estrin|first2=Daniel|date=2015-05-07|title=Thank the Ottoman Empire for the taco al pastor|url=https://theworld.org/stories/2015/05/06/taco-youre-eating-got-its-start-middle-east|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508144455/https://www.pri.org/stories/2015-05-07/thank-ottoman-empire-taco-youre-eating|archive-date=2015-05-08|access-date=19 March 2017|website=PRI}}</ref><ref name="Salloum 20122">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=v5TTAgAAQBAJ&pg=PA66|title=The Arabian Nights Cookbook: From Lamb Kebabs to Baba Ghanouj, Delicious Homestyle Arabian Cooking|last1=Salloum|first1=Habeeb|last2=Lim|first2=Suan L.|publisher=Tuttle Pub|year=2010|isbn=9781462905249|location=Tokyo|pages=66|oclc=782879761|access-date=2019-02-16|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421034936/https://books.google.com/books?id=v5TTAgAAQBAJ&pg=PA66|url-status=live}}</ref><ref name="Mattar20042">{{cite book|author=Philip Mattar|title=Encyclopedia of the Modern Middle East & North Africa: D-K|url=https://books.google.com/books?id=yqgUAQAAIAAJ&q=%22Shawarma+is+a+popular+Levantine+Arab+specialty.%22|year=2004|publisher=Macmillan Reference USA|isbn=978-0-02-865771-4|pages=840|access-date=2015-11-14|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421034930/https://books.google.com/books?id=yqgUAQAAIAAJ&q=%22Shawarma+is+a+popular+Levantine+Arab+specialty.%22|url-status=live}}</ref><ref name="britannica2">{{Cite web|last=Lewis McNamee|first=Gregory|title=shawarma|url=https://www.britannica.com/topic/shawarmah|website=Britannica}}</ref> Kini gilangkoban sa karne nga gihiwa og nipis, gipatong-patong sa balit-ad nga kono, ug giluto sa hinay nga pagtuyok nga bertikal nga tuhog. Tradisyonal nga gihimo gamit ang karnero o karnero, mahimo usab kini buhaton gamit ang manok, karne sa pabo, baka, [[Palapel|falafel]] o veal.<ref name="Albala 20112">{{cite book|editor-first=Ken|editor-last=Albala|title=Food Cultures of the World Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=NTo6c_PJWRgC&q=shawarma|pages=197, 225, 250, 260–261, 269|publisher=[[ABC-CLIO]]|date=2011|isbn=9780313376269|via=Google Books|access-date=2020-10-20|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421034933/https://books.google.com/books?id=NTo6c_PJWRgC&q=shawarma|url-status=live}}</ref><ref name="Davidson 20142">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=bIIeBQAAQBAJ&pg=PA259|title=The Oxford Companion to Food|last=Davidson|first=Alan|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2014|isbn=9780191040726|editor-last=Jaine|editor-first=Tom|series=Oxford Companions|location=Oxford|pages=259|oclc=1119636257|via=Google Books}}</ref><ref name="Marks 20103">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT1682|title=Encyclopedia of Jewish Food|last=Marks|first=Gil|publisher=Wiley|year=2010|isbn=9780544186316|location=Hoboken, N.J.|oclc=849738985|via=Google Books|access-date=2018-08-10|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421034939/https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT1682|url-status=live}}</ref> Ang nawong sa karne sa rotisserie kanunay nga gikiskis kung kini maluto na ug andam na nga i-serve.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yqgUAQAAIAAJ&q=%22Shawarma+is+a+popular+Levantine+Arab+specialty.%22|title=Encyclopedia of the Modern Middle East & North Africa: D-K|last=Mattar|first=Philip|publisher=Macmillan Library Reference|year=2004|isbn=9780028657714|edition=Hardcover|volume=2|pages=840|oclc=469317304|quote=''Shawarma is a popular Levantine Arab specialty.''|access-date=2015-11-14|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421034930/https://books.google.com/books?id=yqgUAQAAIAAJ&q=%22Shawarma+is+a+popular+Levantine+Arab+specialty.%22|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ier6CmQ-e-kC&q=Shawarma+arab&pg=PA115|title=Around the World of Food: Adventures in Culinary History|last=La Boone, III|first=John A.|publisher=iUniverse, Inc|year=2006|isbn=0595389686|edition=Paperback|page=115|oclc=70144831|quote=''Shawarma - An Arab sandwich similar to the gyro.''|access-date=2020-10-20|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421034935/https://books.google.com/books?id=Ier6CmQ-e-kC&q=Shawarma+arab&pg=PA115|url-status=live}}</ref> Ang Shawarma usa ka sikat nga pagkaon sa kadalanan sa tibuok kalibutan.<ref>{{Cite book|last=الهواري|first=د عبد القادر|url=https://books.google.com/books?id=8zxKEAAAQBAJ&pg=PA54|title=أسلمة العالم|publisher=ببلومانيا للنشر والتوزيع|pages=54|language=ar}}</ref><ref name="Street Food2">{{Cite book|title=Street Food Around the World: An Encyclopedia of Food and Culture|last1=Kraig|first1=Bruce|last2=Sen|first2=Colleen Taylor|publisher=ABC-CLIO|year=2013|isbn=978-1598849554|location=Santa Barbara, California|pages=xxv, 18–19, 127–129, 339|oclc=864676073}}</ref><ref name=":02">{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/uae/culture/shawarma-the-arabic-fast-food-1.503641|title=Shawarma: the Arabic fast food|last=Al Khan|first=Mohammed N.|date=31 July 2009|website=Gulf News|access-date=7 January 2018|archive-date=4 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304025404/http://gulfnews.com/news/uae/culture/shawarma-the-arabic-fast-food-1.503641|url-status=live}}</ref><ref name="WalkerCarter20072">{{cite book|url=https://archive.org/details/omanuaearabianpe00walk|url-access=registration|title=Oman, UAE & Arabian Peninsula|publisher=Lonely Planet|year=2007|isbn=978-1-74104-546-8|pages=[https://archive.org/details/omanuaearabianpe00walk/page/381 381]–|author1=Jenny Walker|author2=Terry Carter|author3=Lara Dunston}}</ref><ref name="orientxxi2">{{cite news|title=Egypt: The Shawarma Dispute|url=https://orientxxi.info/egypt-the-shawarma-dispute,7281|access-date=2 June 2026|work=[[:fr:Orient XXI]]|date=25 April 2024|language=en}}</ref><ref name="indianExpress2">{{cite news|title=As shawarma snags top spot on World’s Best Sandwiches list, know all about its history and how it became a delight worldwide|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/as-shawarma-snags-top-spot-on-worlds-best-sandwiches-list-know-all-about-its-history-and-how-it-became-a-delight-worldwide-9800379/|access-date=28 July 2026|work=[[The Indian Express]]|date=2 April 2025|language=en}}</ref><ref name="makinglevcui2">{{cite book|last1=Gaul|first1=Anny|last2=Pitts|first2=Graham Auman|last3=Valosik|first3=Vicki|title=Making Levantine Cuisine: Modern Foodways of the Eastern Mediterranean|date=4 January 2022|publisher=University of Texas Press|isbn=978-1-4773-2457-8|url=https://www.google.com/books/edition/Making_Levantine_Cuisine/JjhbzgEACAAJ|access-date=28 July 2026|language=en|chapter=Introduction}}</ref> == Etimolohiya == Ang ngalang {{Transl|ar|shāwarmā}} sa [[Inarabigo|Arabiko]] usa ka hubad sa terminong {{Transl|ota|çevirme}} sa [[Pinulongang Turko|Turko]] ( {{IPA|tr|tʃeviɾˈme|}}, {{Literal translation|turning; hence, roughly synonymous to döner in this context}}), nga nagtumong sa [[rotisserie]]. <ref name=":03">{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/uae/culture/shawarma-the-arabic-fast-food-1.503641|title=Shawarma: the Arabic fast food|last=Al Khan|first=Mohammed N.|date=31 July 2009|website=Gulf News|access-date=7 January 2018|archive-date=4 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304025404/http://gulfnews.com/news/uae/culture/shawarma-the-arabic-fast-food-1.503641|url-status=live}}</ref> Ang ngalan gipamatud-an sa Ingles ug Arabiko sa sayong bahin sa ika-19 nga siglo; ang 1895 nga diksyonaryo ni [[Socrates Spiro]] sa Egyptian Arabic-English gihubad nga ''šāwirma'' ({{Lang|ar|شاورمه}}) isip "lami nga linat-an, sinugba nga karne". <ref>{{cite book|last1=Spiro|first1=Socrates|title=An Arabic-English Vocabulary of the Colloquial Arabic of Egypt: Containing the Vernacular Idioms and Expressions, Slang Phrases, Etc., Etc., Used by the Native Egyptians|date=1895|publisher=Al-Mokattam printing office|page=301|url=https://books.google.com/books?id=L6oYAAAAIAAJ&dq=cream&pg=PA301|access-date=14 December 2025|language=ar}}</ref> == Kasaysayan == [[File:Restauranthouder_bij_zijn_shoarma_spit,_Bestanddeelnr_255-6509.jpg|thumb| Pag-andam sa Shawarma sa [[Libano|Lebanon]], 1950]]Ang teknik sa shawarma &#x2014; pag-ihaw og bertikal nga pundok sa mga hiwa [[Karne (pagkaon)|sa karne]] ug pagputol niini samtang giluto &#x2014; unang mitungha atol sa Ottoman Empire sa ika-19 nga siglo sa porma sa [[Döner|döner kebab]],<ref name="Marks 20104">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT1682|title=Encyclopedia of Jewish Food|last=Marks|first=Gil|publisher=Wiley|year=2010|isbn=9780544186316|location=Hoboken, N.J.|oclc=849738985|via=Google Books|access-date=2018-08-10|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421034939/https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT1682|url-status=live}}</ref><ref name="Zeit 1996-05-102">{{cite news|author=Eberhard Seidel-Pielen|date=May 10, 1996|title=Döner-Fieber sogar in Hoyerswerda|trans-title=Doner fever even in Hoyerswerda|url=http://www.zeit.de/1996/20/Doener-Fieber_sogar_in_Hoyerswerda|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225095338/https://www.zeit.de/1996/20/Doener-Fieber_sogar_in_Hoyerswerda|archive-date=December 25, 2021|access-date=May 6, 2016|newspaper=Die Zeit|language=de|quote=Neither in the written recipes of the medieval Arab cuisine nor in the Turkish cookbooks from the first half of the 19th century are there any indications. According to research carried out by Turkish master chef Rennan Yaman, who lives in Berlin, the doner kebab is an amazingly young creation of Ottoman cuisine. (Quote translated from the German)}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vr2qnK_QOuAC&pg=PA1147|title=The Cambridge World History of Food, Volume 2|date=2000|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521402156|editor1-last=Kiple|editor1-first=Kenneth F.|pages=1147|quote=Bursa is the town that gave birth to the world-famous ''doner kebab'', meat roasted on a vertical revolving spit.|access-date=2019-07-23|editor2-last=Ornelas|editor2-first=Kriemhild Coneè|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421034934/https://books.google.com/books?id=Vr2qnK_QOuAC&pg=PA1147|archive-date=2023-04-21|url-status=live|via=Google Books}}</ref><ref name="britannica3">{{Cite web|last=Lewis McNamee|first=Gregory|title=shawarma|url=https://www.britannica.com/topic/shawarmah|website=Britannica}}</ref>diin gikan ang Greek [[gyros]] ug Levantine shawarma.<ref name="Marks 20105">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT1682|title=Encyclopedia of Jewish Food|last=Marks|first=Gil|publisher=Wiley|year=2010|isbn=9780544186316|location=Hoboken, N.J.|oclc=849738985|via=Google Books|access-date=2018-08-10|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421034939/https://books.google.com/books?id=gFK_yx7Ps7cC&pg=PT1682|url-status=live}}</ref><ref name="Prichep 20153">{{cite web|last1=Prichep|first1=Deena|last2=Estrin|first2=Daniel|date=2015-05-07|title=Thank the Ottoman Empire for the taco al pastor|url=https://theworld.org/stories/2015/05/06/taco-youre-eating-got-its-start-middle-east|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508144455/https://www.pri.org/stories/2015-05-07/thank-ottoman-empire-taco-youre-eating|archive-date=2015-05-08|access-date=19 March 2017|website=PRI}}</ref><ref name="kremezi2">{{Cite book|last=Kremezi|first=Aglaia|author-link=Aglaia Kremezi|title=Food and Language: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cooking 2009|publisher=Prospect Books|year=2010|isbn=9781903018798|editor-last=Hosking|editor-first=Richard|volume=28|location=Totnes|pages=203–204|chapter=What's in the Name of a Dish?|oclc=624419365|access-date=2019-07-23|chapter-url=https://books.google.com/books?id=3ilvBQAAQBAJ&pg=PT202|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115045842/https://books.google.com/books?id=3ilvBQAAQBAJ&pg=PT202|archive-date=2023-01-15|url-status=live}}</ref> Ang kabag-ohan niining teknik giila sa [[Encyclopedia Britannica]] ngadto sa usa ka Turko [[Butcher|nga magbabaligya og karne]] nga ginganlag Iskender sa ika-19 nga siglo, kansang tindahan sa [[Bursa (kapital sa lalawigan)|Bursa]] nagtanyag og mga sinugba nga karne nga gipatong-patong sa bertikal nga tuhog ug hinayhinay nga gihiwa-hiwa. <ref name="britannica4">{{Cite web|last=Lewis McNamee|first=Gregory|title=shawarma|url=https://www.britannica.com/topic/shawarmah|website=Britannica}}</ref> Ang Shawarma misangpot sa pag-uswag sa kontemporaryong putahe sa Mexico ''[[Al pastor|nga tacos al pastor]]'' sa sayong bahin sa ika-20 nga siglo sa dihang gidala kini didto sa [[Lebanese Mexicans|mga imigrante nga Lebanese]]. <ref name="Prichep 20154">{{cite web|last1=Prichep|first1=Deena|last2=Estrin|first2=Daniel|date=2015-05-07|title=Thank the Ottoman Empire for the taco al pastor|url=https://theworld.org/stories/2015/05/06/taco-youre-eating-got-its-start-middle-east|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508144455/https://www.pri.org/stories/2015-05-07/thank-ottoman-empire-taco-youre-eating|archive-date=2015-05-08|access-date=19 March 2017|website=PRI}}</ref> Ang putahe sikat usab kaayo sa [[Ottawa|Ottawa, Ontario]], diin adunay dakong komunidad sa mga Lebanese diaspora. <ref>{{cite news|last=Deachman|first=Bruce|date=2017-09-02|title=Shawarma: the staple of Ottawa cuisine|url=https://ottawacitizen.com/news/local-news/shawarma-the-staple-of-ottawa-cuisine|access-date=2024-02-25|work=Ottawa Citizen}}</ref><ref name="ottawalaheeb2">{{cite web|title=Dining In: Laheeb Shawarma and Laheeb Grill lifting the bar for Middle Eastern fast food|url=https://ottawacitizen.com/life/dining-in-laheeb-shawarma-and-laheeb-grill-lifting-the-bar-for-middle-eastern-fast-food|website=Ottawa Citizen|access-date=20 April 2025|language=en-CA}}</ref> Niadtong 2024, gideklara sa [[Ottawa City Council]] ang Ottawa nga "shawarma capital of Canada", human sa usa ka mosyon nga gisang-at ni [[Laura Dudas]]. <ref name="CTVN20242">{{cite news|last1=Pringle|first1=Josh|title=Ottawa is the 'Shawarma Capital of Canada,' council declares|url=https://www.ctvnews.ca/ottawa/article/ottawa-is-the-shawarma-capital-of-canada-council-declares/|access-date=28 July 2026|work=CTVNews|date=3 April 2024|language=en}}</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Linutoang Siryo]] [[Kategoriya:Linutoang Palestino]] [[Kategoriya:Linutoang Libanes]] [[Kategoriya:Linutoang Israeli]] [[Kategoriya:Linutoang Iraki]] [[Kategoriya:Linutoang Heyorhyano]] n7qvnl6fp9me8obtfa5hk0evj43nr22 0 11356334 37103961 2026-09-30T06:19:47Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1364519900|Athlete]]" 37103961 wikitext text/x-wiki [[File:Jim_Thorpe,_1912_Summer_Olympics.jpg|thumb| Si Jim Thorpe sa 1912 nga Olimpiko sa Ting-init]] aeaxo8pzpzzjk1ntbopv3nazjl1s090 37103962 37103961 2026-09-30T06:23:25Z RizaCPH 128040 37103962 wikitext text/x-wiki [[File:Jim_Thorpe,_1912_Summer_Olympics.jpg|thumb| Si Jim Thorpe sa 1912 nga Olimpiko sa Ting-init]]Ang usa ka '''atleta''' kasagaran usa ka tawo nga nakigkompetensya sa usa o daghan pang mga kalihokan sa paugnat sa kusog nga naglambigit sa pisikal nga kusog, katulin, gahum, o paglahutay. Usahay ang pulong nga "atleta" gigamit sa pagtumong ilabi na sa [[Sport of athletics|isports o mga kakompetensya sa atletika]], lakip na ang mga magdadagan sa track and field ug [[marathon]] apan dili lakip ang mga pananglitan sa mga manlalangoy, magdudula sa football o mga magdudula sa basketball. Apan, sa ubang konteksto (kasagaran sa [[Tinípong Bánsà|Estados Unidos]]) kini gigamit sa pagtumong sa tanang partisipante [[Athletics (physical culture)|sa atletika]] sa bisan unsang isport. Alang sa ulahing depinisyon, gigamit usab ang pulong '''nga sportsperson''' o ang gendered '''sportsman''' o '''sportswoman''' . Usahay gigamit usab ang ikatulong depinisyon, nga nagpasabot sa bisan kinsa nga himsog sa pisikal bisan kon nakigkompetensya sila sa usa ka isport o dili.<ref>{{Cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/athlete|website=[[Collins Dictionary]]|title=athlete in British English|date=February 13, 2020|quote=1. a person trained to compete in sports or exercises involving physical strength, speed, or endurance 2. a person who has a natural aptitude for physical activities 3. (mainly British) a competitor in track and field events}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/athlete|title=Definition of athlete noun from the Oxford Advanced Learner's Dictionary|website=[[Oxford Learner's Dictionaries]]}}</ref> Ang mga atleta mahimong [[Professional sports|mga propesyonal]] o [[Amateur sports|mga amateur]]. <ref>Collins English Dictionary, Millennium Ed. – 'athlete'</ref> Kadaghanan sa mga propesyonal nga atleta adunay maayo kaayong panglawas nga nakuha pinaagi sa halapad nga pisikal nga pagbansay ug estrikto nga ehersisyo, inubanan sa estrikto nga regimen sa pagkaon. == Mga Kahulugan == [[File:Three_runners_BM_GR_1856.10-1.1.jpg|thumb|Mga runner, seramiko, S. IV aC]] [[File:Armedforces_crosscountry_coppingerandballas.jpg|thumb|Mga atleta nga miapil sa usa ka lumba sa usa ka parke nga puno sa niyebe sa US]] Ang pulong nga "atleta" usa ka [[Romanization|romanisasyon]] sa Greek nga pulong , ''athlētēs'', nga nagkahulogang usa nga miapil sa usa ka paligsahan; gikan sa ἄθλος, ''áthlos'' o ἄθλον, ''áthlon'', nga nagkahulogang usa ka paligsahan o kalampusan. Ang pangunang depinisyon sa "sportsman" sumala sa Webster's ''Third Unabridged Dictionary'' (1960) mao ang, "usa ka tawo nga aktibo sa isports: isip (a): usa nga moapil sa mga isports sa natad ug labi na sa pagpangayam o pagpangisda." == Mga Reperensya == g8b7tkq3dikmkxal1ly61a0jdgjgczw 0 11356335 37103963 2026-09-30T06:26:01Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376897611|Asian cuisine]]" 37103963 wikitext text/x-wiki [[File:Asia_(orthographic_projection).svg|thumb| Lokasyon sa [[Asya]]]] [[Kategoriya:Linutoang Asyanhon]] 4zbk0mbo7wuue4b97lt13k7ay4im1z1 37103964 37103963 2026-09-30T06:27:50Z RizaCPH 128040 37103964 wikitext text/x-wiki [[File:Asia_(orthographic_projection).svg|thumb| Lokasyon sa [[Asya]]]]'''Ang linutoang Asyano''' naglangkob sa pipila ka importanteng rehiyonal nga estilo sa pagluto sa [[Asya]] : Sentral Asya, Sidlakang Asya, Amihanang Asya, Habagatang Asya, Habagatang-Sidlakang Asya, ug Kasadpang Asya. Ang pagluto usa ka lahi nga paagi sa mga pamaagi ug kostumbre sa pagluto, <ref>[http://www.thefreedictionary.com/cuisine "Cuisine."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130426005908/http://www.thefreedictionary.com/cuisine|date=April 26, 2013}} [http://www.thefreedictionary.com Thefreedictionary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180813004829/https://www.thefreedictionary.com/cocktail+lounge|date=August 13, 2018}}. Accessed June 2011.</ref> nga kasagaran nalangkit sa usa ka piho [[Kultura|nga kultura]] . Ang Asya, isip pinakadako ug pinakadaghang populasyon [[Kontinente|nga kontinente]], pinuy-anan sa daghang mga kultura, nga ang matag usa adunay kaugalingon nga kinaiya nga linutoan. Ang linutoang Asyano, nailhan usab nga linutoang Sidlakan, giisip nga "kultura sa pagkaon sulod sa usa ka katilingban" tungod sa mga gituohan, pamaagi sa pagluto, ug sa mga piho nga sangkap nga gigamit sa tibuok proseso. <ref name=":12">{{Cite journal|date=2015-01-01|title=Executive summary of "Practising conviviality: social uses of ethnic cuisine in an Asian multicultural environment"|url=https://doi.org/10.1108/JCM-11-2015-054|journal=Journal of Consumer Marketing|volume=32|issue=7|doi=10.1108/JCM-11-2015-054|issn=0736-3761|url-access=subscription}}</ref> Ang mga lutuing Asyano nailhan usab tungod sa ilang mga panakot. Usa ka importanteng butang nga makapalami sa mga linutoang Asyano mao ang lami nga "umami", usa ka kusog nga kalami nga makita sa mga linutoang Asyano, nga makab-ot pinaagi sa fermented food o meat extract. <ref name=":22">{{Cite journal|last1=Hajeb|first1=P.|last2=Jinap|first2=S.|date=2015-05-12|title=Umami Taste Components and Their Sources in Asian Foods|url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10408398.2012.678422|journal=Critical Reviews in Food Science and Nutrition|language=en|volume=55|issue=6|pages=778–791|doi=10.1080/10408398.2012.678422|pmid=24915349|issn=1040-8398|url-access=subscription}}</ref> Ang mga sangkap nga komon sa daghang kultura sa [[Sidlakang Asya|Sidlakan]] ug [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]] naglakip sa bugas, luya, ahos, liso sa linga, sili, pinaugang sibuyas, toyo, ug tofu. [[Pagprito|Ang pagprito]], pag-aso, ug [[Pagprito og lawom|pagprito (deep frying)]] mao ang kasagarang mga pamaagi sa pagluto. Samtang ang bugas komon sa kadaghanan sa mga linuto nga Asyano, lain-laing mga klase ang popular sa lainlaing mga rehiyon. [[Glutinous rice|Ang pilit nga bugas]] natanom na sa kultura, relihiyosong tradisyon, ug nasudnong identidad sa [[Laos]]. <ref>{{Cite journal|last=Sattaka|first=Patcha|date=2016-12-27|title=Geographical Distribution of Glutinous Rice in the Greater Mekong Sub-region|url=https://so03.tci-thaijo.org/index.php/mekongjournal/article/view/73311|journal=Journal of Mekong Societies|language=en|volume=12|issue=3|pages=27–48|issn=2697-6056|access-date=June 11, 2021|archive-date=November 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108105756/https://so03.tci-thaijo.org/index.php/mekongjournal/article/view/73311|url-status=live}}</ref> Ang bugas nga basmati sikat sa [[Indian Subcontinent|subkontinente sa India]], [[Bugas nga Jasmine|ang bugas nga jasmine]] kasagarang makita sa tibuok [[Habagatan-sidlakang Asya|Habagatang-Sidlakang Asya]], samtang ang bugas nga taas og lugas sikat sa China ug ang bugas nga mubo og lugas sikat sa Japan ug Korea. <ref name="quaker2">{{cite web|url=http://www.ricearoni.com/rar_flavorsOfTheWorld/asian/|title=The flavors of Asia|publisher=[[Quaker Oats Company]]|access-date=2008-12-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070604051405/http://www.ricearoni.com/rar_flavorsOfTheWorld/asian/|archive-date=June 4, 2007}}</ref> [[Curry|Ang curry]] usa ka komon nga putahe sa Habagatang-Sidlakang Asya, Habagatang-Sidlakang Asya, ug Sidlakang Asya. Ang mga putahe nga curry naggikan sa subkontinente sa India. Ang mga nasod sa Indochina kasagarang mogamit ug base sa gatas sa lubi sa ilang mga curry; ang mga nasod sa Kasadpang Asya kasagarang mogamit ug base sa yogurt. <ref name="kraft2">{{cite web|url=http://www.kraft.com.au/CookingSchool/CookingBasics/AsianCuisine/CuisineAreasOfAsia/|title=Cuisine Areas Of Asia|publisher=[[Kraft Foods|Kraft Foods (Australia)]]|year=2007|access-date=2008-12-20|archive-date=February 25, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225030658/http://www.kraft.com.au/CookingSchool/CookingBasics/AsianCuisine/CuisineAreasOfAsia/|url-status=dead}}</ref> == Mga Reperensya == [[Kategoriya:Linutoang Asyanhon]] r17hb64tmfk1b6v2zb9cy2s1pklxabp 0 11356336 37103968 2026-09-30T06:30:53Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376475147|1951 Asian Games]]" 37103968 wikitext text/x-wiki [[File:1st_Asian_Games_1951_stamp_of_India01.jpg|right|thumb|191x191px| Selyo sa koreyo para sa unang Asian Games nga gi-isyu niadtong India Post]] 6gertv205w4thf42bwikxmkyxhkjtx4 37103969 37103968 2026-09-30T06:35:04Z RizaCPH 128040 37103969 wikitext text/x-wiki Ang '''1951 Asian Games''', opisyal nga nailhan nga '''First Asian Games''' ([[Hindi]]:प्रथम एशियाई खेल), usa ka [[Multi-sport event|multi-sports event]] nga gisaulog sa [[New Delhi]], India gikan sa Marso 4 hangtod 11, 1951. <ref>{{Cite web|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1059784/history-of-asian-games|title=History of Asian Games|access-date=30 December 2023|website=www.insidethegames.biz|archive-date=14 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240414231945/https://www.insidethegames.biz/articles/1059784/history-of-asian-games|url-status=dead}}</ref> Ang Dula nakadawat ug mga ngalan sama sa '''First Asiad''', '''1951 Asiad''', ug '''New Delhi 1951''' ([[Hindi]]: नई दिल्ली 1951) Mikabat sa 489 ka mga atleta nga nagrepresentar sa 11 ka [[Asya|Asian]] [[National Olympic Committees]] (NOCs) ang miapil sa 57 ka mga kalihokan gikan sa walo ka [[Asian Games sports|mga isports ug disiplina]] . Ang Dula mao ang misunod sa [[Far Eastern Games|Dula sa Far Eastern]] ug ang pagpabuhi pag-usab sa [[Western Asiatic Games|Dula sa Kasadpang Asya]] . Ang 1951 Asiad orihinal nga gikatakda nga ipahigayon niadtong 1950, apan gi-postpone hangtod sa 1951 tungod sa mga pagkalangay sa mga pagpangandam. Niadtong Pebrero 13, 1949, pormal nga natukod ang [[Asian Games Federation]] sa Delhi, diin ang Delhi ang unang siyudad nga nag-host sa [[Asian Games]]. Ang mga dula gidumala sa usa ka lig-on nga Organizing Committee (tan-awa ang Organisasyon sa ubos). Ang mga nasod nga gidapit naglakip sa halos tanang independente nga mga nasod sa Asya niadtong panahona gawas [[Unyong Sobyet|sa Unyon Sobyet]] (tungod kay sila kabahin sa [[European Olympic Committees]]) ug [[Biyetnam|Vietnam]], tungod sa istruktura sa politika sa maong mga nasod. [[Dhyan Chand National Stadium|Ang National Stadium]] mao ang lugar alang sa tanang mga kalihokan. Ang opisyal nga logo sa Unang Asiad naghulagway sa usa ka hayag nga adlaw nga pula nga adunay 16 ka silaw ug usa ka puti nga lingin sa tunga sa disc sa adlaw ug onse ka singsing, nga nagrepresentar sa matag miapil nga nasud, sa usa ka puti nga background, nga nagsimbolo sa kalinaw. [[Japan at the 1951 Asian Games|Ang mga atletang Hapon]] nakadaog og 24 ka bulawan, 21 ka pilak, ug 15 ka bronse nga medalya, matag usa; samtang ang host nga nasud [[India at the 1951 Asian Games|nga India]] adunay 15 ka bulawan ug 51 ka kinatibuk-ang medalya nga adunay pinakadaghang bronse (20) ug nahuman sa ikaduhang pwesto sa talaan sa medalya. Ang sunod nga Asian Games nga giorganisar sa India mao ang [[1982 Asian Games]], mga 31 ka tuig ang milabay. <ref>{{cite web|url=http://www.sports.gov.pk/Participation/9th_Asian_Games.htm|title=IX Asian Games|work=sports.gov.pk|publisher=[[Pakistan Sports Board]]|access-date=14 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324002516/http://www.sports.gov.pk/Participation/9th_Asian_Games.htm|archive-date=24 March 2012|url-status=dead}}</ref> == Mga Reperensya == gsm7qi6vjy1iniqzw7uu5qld66mrido 0 11356337 37103970 2026-09-30T06:36:51Z RizaCPH 128040 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351073120|Asian Games Federation]]" 37103970 wikitext text/x-wiki Ang '''Asian Games Federation''' (AGF) mao ang nagdumala nga lawas sa paugnat sa kusog sa Asya gikan sa 1949 hangtod sa 1982. Gibungkag ang maong federasyon niadtong Nobyembre 16, 1982 sa [[New Delhi]] ug gipulihan sa Olympic Council of Asia . Ang AGF ang responsable sa pag-organisar sa Asian Games gikan sa 1951 hangtod 1982.<ref name="OCA HISTORY2">{{cite web|url=http://ocasia.org/Council/History.aspx|title=Council&nbsp;– OCA History|publisher=ocasia.org. Olympic Council of Asia|access-date=9 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216112714/http://www.ocasia.org/Council/History.aspx|archive-date=16 February 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="1982 Asiad2">{{cite web|url=http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?GPCode=13|title=Games&nbsp;– Asian Games&nbsp;– New Delhi 1982|publisher=ocasia.org. Olympic Council of Asia|access-date=9 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100613093727/http://ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?GPCode=13|archive-date=13 June 2010|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>Natukod ang federasyon niadtong Pebrero 13, 1949, atol sa usa ka tigom nga gipahigayon sa Patiala House sa New Delhi. 9ww4vt7pl1hh3rt7u6yhck1clch8lcc 37103971 37103970 2026-09-30T06:38:24Z RizaCPH 128040 37103971 wikitext text/x-wiki Ang '''Asian Games Federation''' (AGF) mao ang nagdumala nga lawas sa paugnat sa kusog sa Asya gikan sa 1949 hangtod sa 1982. Gibungkag ang maong federasyon niadtong Nobyembre 16, 1982 sa [[New Delhi]] ug gipulihan sa Olympic Council of Asia . Ang AGF ang responsable sa pag-organisar sa Asian Games gikan sa 1951 hangtod 1982.<ref name="OCA HISTORY2">{{cite web|url=http://ocasia.org/Council/History.aspx|title=Council&nbsp;– OCA History|publisher=ocasia.org. Olympic Council of Asia|access-date=9 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216112714/http://www.ocasia.org/Council/History.aspx|archive-date=16 February 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="1982 Asiad2">{{cite web|url=http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?GPCode=13|title=Games&nbsp;– Asian Games&nbsp;– New Delhi 1982|publisher=ocasia.org. Olympic Council of Asia|access-date=9 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100613093727/http://ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?GPCode=13|archive-date=13 June 2010|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref>Natukod ang federasyon niadtong Pebrero 13, 1949, atol sa usa ka tigom nga gipahigayon sa Patiala House sa New Delhi. == Establisemento == Niadtong Marso 1947, [[Jawaharlal Nehru|si Jawaharlal Nehru]], kinsa sa ulahi nahimong unang [[Punong Ministro sa India|punong ministro sa India]], nagpahigayon sa Asian Relations Conference sa [[New Delhi]] —usa ka miting nga adunay posibilidad nga ipahibalo sa mga partisipanteng nasud ang posibilidad sa Asian Games. <ref name="la84_short history2">{{cite web|url=http://la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1966/BDCE96/BDCE96f.pdf|title=The Asian Games: A short history&nbsp;– The beginnings|publisher=la84foundation.org. [[LA84 Foundation]]|access-date=8 January 2012|archive-date=8 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101208095442/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1966/BDCE96/BDCE96f.pdf|url-status=dead}}</ref> Sa wala pa ang komperensya, [[Guru Dutt Sondhi|si Guru Dutt Sondhi]], kinsa miyembro sa [[International Olympic Committee]] for India, midasig kang [[Yadavindra Singh]], [[Maharaja of Patiala|Maharaja sa Patiala]] ug ang presidente sa [[Indian Olympic Association]] (IOA) niadtong panahona, nga makigsulti sa mga nanambong sa miting aron matukod ang Asian Games Federation. <ref name="Pearson2">{{cite book|title=The Pearson General Knowledge Manual 2011|publisher=[[Dorling Kindersley]]|author=Thorpe, Edgar|year=2011|page=202|isbn=978-81-317-5640-9}}</ref> Ang sugyot wala gidawat sa pipila ka mga representante ug ang uban, nga miuyon, midumili sa paghimo og bisan unsang pasalig. <ref name="la84_short history3">{{cite web|url=http://la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1966/BDCE96/BDCE96f.pdf|title=The Asian Games: A short history&nbsp;– The beginnings|publisher=la84foundation.org. [[LA84 Foundation]]|access-date=8 January 2012|archive-date=8 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101208095442/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1966/BDCE96/BDCE96f.pdf|url-status=dead}}</ref> Niadtong Hulyo 1947, ang IOA, nga sa sinugdanan nagpasiugda sa pag-organisar sa mga Dula, mibawi sa ilang pagpaluyo tungod sa wala mahibal-i nga mga hinungdan. Nakakita si Sondhi og alternatibo; imbes nga mag-organisar og usa ka [[multi-sport event]], diin kinahanglan niya og pag-apruba sa IOA, mipili siya og usa lang ka event championship nga giulohan og Asian Athletic Championships—usa ka track and field event. Si Sondhi, kinsa mao usab ang presidente sa Amateur Athletic Federation of India (AAFI) (karon [[Athletics Federation of India]] ), nakadawat sa pagtugot sa pederasyon niadtong Pebrero 1948. Si Yadavindra, sa hangyo ni Sondhi, nahimong presidente sa komite sa pag-organisar alang sa Championship, ug si Sondhi mipuli sa posisyon isip tsirman. Sa sayong bahin sa Hulyo, ang pormal nga mga imbitasyon gipadala ngadto sa nagkalain-laing mga nasod sa Asya, nga gisuportahan sa sulat gikan sa AAFI. Apan ang tubag dili positibo tungod kay adunay panagbangi sa eskedyul sa [[1948 Summer Olympics]], nga gikatakda gikan sa Hulyo 29. <ref name="la84foundation_1951 Games2">{{cite web|url=http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1951/BDCE25/BDCE25j.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20100808195330/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1951/BDCE25/BDCE25j.pdf|url-status=dead|title=The First Asian Games Championships will be held in March 1951 at New Delhi|archive-date=8 August 2010|publisher=la84foundation.org. LA84 Foundation|access-date=8 January 2012}}</ref> == Mga Reperensya == 219b1wvveug1elbryqulek900phof2c 0 11356338 37103972 2026-09-30T06:45:46Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1306407486|Israel at the Asian Games]]" 37103972 wikitext text/x-wiki '''[[Israel|Ang Israel]]''' miapil sa Asian Games sa lima ka higayon, gikan sa 1954 hangtod sa 1974. pgkpuq9mwvfe4hgjazjjzqs7dlog4r6 37103973 37103972 2026-09-30T06:48:02Z MaricrisCPH 147100 37103973 wikitext text/x-wiki '''[[Israel|Ang Israel]]''' miapil sa Asian Games sa lima ka higayon, gikan sa 1954 hangtod sa 1974. == Kasaysayan == Ang Israel, human sa pagkatukod niini niadtong 1948, nagsugod sa pag-aplay alang sa pagkamiyembro sa [[International Olympic Committee]] . Kini gihatag niadtong 1952, nga nagtugot kanila sa unang pag-apil sa Asian Games niadtong 1954. Ang Israel kabahin sa [[Asian Games Federation]] ug miapil sa mga dula gikan sa 1954 hangtod 1974. Niadtong 1981, ang Asian Games Federation giorganisar isip [[Olympic Council of Asia]] ug tungod sa mga hinungdan sa politika, ang Israel wala iapil. <ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=2194&dat=19811210&id=Rr4yAAAAIBAJ&sjid=jO4FAAAAIBAJ&pg=2948,6887134&hl=en Israelis Facing Asian Ban]</ref> Human niini, niadtong 1982, gibotar ang permanente nga pagdili sa Israel sa Asian Games. <ref>{{cite web|title=Israeli Entry Doomed by Vote (Published 1982)|website=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220725223848/https://www.nytimes.com/1982/09/05/sports/israeli-entry-doomed-by-vote.html|archive-date=2022-07-25|url-status=live|url=https://www.nytimes.com/1982/09/05/sports/israeli-entry-doomed-by-vote.html}}</ref> Sa wala pa kana, ang Israel kaduha wala makaapil sa mga Dula sa [[1962 Asian Games|1962]] <ref>{{Cite web|url=http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?SYCXGjC0df+J2ChZBk5tvA==|title=JAKARTA 1962|access-date=2015-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101050016/http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?SYCXGjC0df%2BJ2ChZBk5tvA=%3D|archive-date=2016-01-01|url-status=dead}}</ref> ug [[1978 Asian Games|1978]], <ref>{{Cite web|url=http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPe5ikIBubFL4g==|title=BANGKOK 1978|access-date=2015-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620003321/http://ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPe5ikIBubFL4g==|archive-date=2012-06-20|url-status=dead}}</ref> tungod usab sa mga hinungdan sa politika. Niadtong 1962, ang nasud nga nag-host [[Indonesia|sa Indonesia]] midumili sa pagtugot sa pag-apil sa Israel tungod sa mga hinungdan sa politika, nga nag-ingon nga kini makapahinabog mga isyu sa ilang relasyon sa mga [[Arab countries|nasud nga Arabo]]. <ref>[https://www.jta.org/1958/07/10/archive/indonesian-paper-urges-exclusion-of-israel-from-asian-sport-games Indonesian Paper Urges Exclusion of Israel from Asian Sport Games]</ref> Niadtong Hulyo 1976, ang 25 ka miyembro sa Asian Games Federation gi-canvass aron tan-awon kung ang Israel angay ba nga moapil sa 1978 Games, diin ang tanang 12 ka tubag nadawat nga supak sa paglakip sa Israel. <ref>[https://news.google.com/newspapers?nid=888&dat=19760726&id=9MNaAAAAIBAJ&sjid=dl0DAAAAIBAJ&pg=2458,2075469&hl=en Asian Games Ban Israel]</ref> Sa pagkakaron, ang Israel [[Israel at the European Games|miapil]] sa [[European Games]], human sa pag-apil sa unang edisyon sa 2015. == Mga Reperensya == 71gzxggr1qcpf3syt3bqknb5q8znh7o 0 11356339 37103974 2026-09-30T06:49:12Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1324324669|1982 Asian Games]]" 37103974 wikitext text/x-wiki [[File:Obverse.jpg|thumb| Ang atubangan sa sensilyo nga nagsaulog sa 1982 Asian Games nga gipahigayon sa New Delhi]] 7peqe1uugug6o0osaqah49036atk3yp 37103975 37103974 2026-09-30T06:53:37Z MaricrisCPH 147100 37103975 wikitext text/x-wiki Ang '''[[Asian Games|9th]]''' Asian Games ([[Hindi]]: एशियाई खेल), nailhan usab nga '''Delhi 1982''' ([[Hindi]]:दिल्ली 1982), gihimo gikan sa Nobyembre 19 hangtod Disyembre 4, 1982, sa [[Delhi (kapital sa estado)|Delhi]], India. 74 ka rekord sa Asian ug Asian Games ang nabuak sa maong kalihokan. Kini usab ang unang Asiad nga gipahigayon ubos sa pagdumala sa [[Olympic Council of Asia]]. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20070702-1982-ninth-asian-games-held-in-delhi-748344-2007-07-01|title=1982 Asian Games established Rajiv Gandhi's managerial skills|date=2 July 2007|access-date=2011-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531060558/http://indiatoday.intoday.in/story/1982-ninth-asian-games-held-in-delhi/1/155614.html|archive-date=2013-05-31|url-status=live}}</ref><ref name=":02">{{Cite web|url=http://www.ocasia.org/game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPevanEkik24kQ==|title=Olympic Council of Asia : Games|website=ocasia.org|access-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006081357/http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPevanEkik24kQ==|archive-date=2015-10-06|url-status=dead}}</ref> Hangtod karon, [[Delhi (kapital sa estado)|ang Delhi]] miapil sa [[Bangkok]] isip mga siyudad nga nag-host sa daghang edisyon sa Asian Games. Sa ulahi, [[Daerah Khusus Ibukota Jakarta|ang Jakarta]] ug [[Doha (ulohang dakbayan sa Katar)|Doha]] miapil niini nga grupo. <ref name=":03">{{Cite web|url=http://www.ocasia.org/game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPevanEkik24kQ==|title=Olympic Council of Asia : Games|website=ocasia.org|access-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006081357/http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPevanEkik24kQ==|archive-date=2015-10-06|url-status=dead}}</ref> Mikabat sa 3,411 ka mga atleta gikan sa 33 ka [[National Olympic Committee|National Olympic Committees]] (NOCs) ang miapil niining mga dula, nga nakigkompetensya sa 196 ka mga kalihokan sa 21 ka isports ug 23 ka mga disiplina. Ang gidaghanon sa mga nasud nga miapil mao ang pinakataas sa kasaysayan sa Asian Games. [[Handball at the Asian Games|Ang handball]], [[Equestrian at the Asian Games|equestrian]], [[Rowing at the Asian Games|rowing]] ug [[Golf at the Asian Games|golf]] giapil sa unang higayon; [[Fencing at the Asian Games|ang fencing]] ug [[Bowling at the Asian Games|bowling]] wala giapil. <ref name="sportspak2">{{cite web|url=http://www.sports.gov.pk/Participation/9th_Asian_Games.htm|title=IX Asian Games|access-date=11 April 2011|publisher=[[Pakistan Sports Board]]'s official website|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324002516/http://www.sports.gov.pk/Participation/9th_Asian_Games.htm|archive-date=2012-03-24|url-status=dead}}</ref> == Mga Pangunang Punto == Kining mga Asian Games mao ang sinugdanan sa dominasyon sa mga Intsik sa ihap sa mga medalya. <ref name=":04">{{Cite web|url=http://www.ocasia.org/game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPevanEkik24kQ==|title=Olympic Council of Asia : Games|website=ocasia.org|access-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006081357/http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPevanEkik24kQ==|archive-date=2015-10-06|url-status=dead}}</ref> Ang Japan ang nakadaog sa pinakadaghang medalya sa miaging mga edisyon sa Palaro. Nabatyagan sa China ang presensya niini sa kalibutan sa paugnat sa kusog pinaagi sa pagpukan sa Japan isip nanguna nga mga medalista. Agig pagpangandam alang sa IX Asian Games, [[Color television|ang de-kolor nga telebisyon]] gipaila sa India sa dakong paagi, tungod kay ang mga Dula ipasalida unta sa de-kolor nga paagi. <ref>{{cite news|last1=Chandran|first1=Kannan|title=Indian TV goes colour for Games|url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19821008-1.2.221.3|access-date=26 April 2018|work=[[The Straits Times]]|date=8 October 1982|page=13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426221300/http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/straitstimes19821008-1.2.221.3|archive-date=26 April 2018|url-status=live}}</ref> Ang logo sa mga dula mao ang imahe ni [[Mishra Yantra]], usa sa upat ka managlahing instrumento sa astronomiya sa [[Jantar Mantar|Jantar Mantar, obserbatoryo sa New Delhi]] . Ang maskot sa Dula mao si Appu – usa ka batan-ong elepante, nga gibase sa usa ka tinuod nga elepante nga ginganlag Kuttinarayanan, kinsa namatay niadtong Mayo 14, 2005. <ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/world/asiad-appu-dies-of-high-fever/|title=Asiad Appu dies of high fever|website=thehimalayantimes.com|date=13 May 2005|access-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312195429/https://thehimalayantimes.com/world/asiad-appu-dies-of-high-fever/|archive-date=2017-03-12|url-status=live}}</ref> [[Seoul|Ang Seoul]], [[Habagatang Korea|South Korea,]] nga mao ang host sa sunod (ika-10) [[Asian Games|nga Asian Games]] niadtong [[1986 Asian Games|1986]], ug sa ika-24 nga [[Summer Olympic Games|Summer Olympics]] niadtong [[1988 Summer Olympics|1988]], miapil sa Delhi Asian Games uban sa 406 ka tawo nga delegasyon, lakip ang usa ka observation team aron tun-an ang mga pasilidad, pagdumala, ug mga kalihokan. <ref name=":05">{{Cite web|url=http://www.ocasia.org/game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPevanEkik24kQ==|title=Olympic Council of Asia : Games|website=ocasia.org|access-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006081357/http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPevanEkik24kQ==|archive-date=2015-10-06|url-status=dead}}</ref> Gisugdan [[Doordarshan|sa Doordarshan]] ang mga sibya sa telebisyon nga de kolor alang gyud sa Asian Games sa 1982.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/article/680435/flashback-1982-the-asian-games-that-transformed-delhi|title=Flashback 1982: The Asian Games that transformed Delhi|date=25 September 2014|access-date=2017-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150820023955/http://scroll.in/article/680435/flashback-1982-the-asian-games-that-transformed-delhi|archive-date=2015-08-20|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20091228-1982-colour-television-is-introduced-out-of-the-dark-ages-741614-2009-12-23|title=1982-Colour television is introduced: Out of the dark ages|date=24 December 2009|access-date=2017-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425205217/http://indiatoday.intoday.in/story/1982-Colour+television+is+introduced:+Out+of+the+dark+ages/1/76371.html|archive-date=2017-04-25|url-status=live}}</ref> Opisyal kining gibuksan ni [[President of India|Presidente]] [[Zail Singh]] ug ang panumpa sa atleta gihimo ni [[P.T. Usha|PT Usha]] . Ang [[Jawaharlal Nehru Stadium (Delhi)|Jawaharlal Nehru Stadium]] mao ang pangunang istadyum alang sa mga dula. <ref name=":06">{{Cite web|url=http://www.ocasia.org/game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPevanEkik24kQ==|title=Olympic Council of Asia : Games|website=ocasia.org|access-date=2017-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006081357/http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?9QoyD9QEWPevanEkik24kQ==|archive-date=2015-10-06|url-status=dead}}</ref> Usa ka sensilyo ang gihimo usab alang sa maong kalihokan. [[File:Obverse.jpg|thumb|Ang atubangan sa sensilyo nga nagsaulog sa 1982 Asian Games nga gipahigayon sa New Delhi]] [[File:Reverse_of_the_1982_Asian_games_coin.jpg|thumb|Baliktad nga sensilyo sa 1982 Asian Games]] == Mga Reperensya == lr7ue81ffxaiisurww85dmw2qcjdzkh 0 11356340 37103976 2026-09-30T06:55:16Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377559775|Olympic Council of Asia]]" 37103976 wikitext text/x-wiki Ang '''Olympic Council of Asia''' ( '''OCA''') unsa ka internasyonal nga organisasyon nga nagrepresentar sa kasamtangang 45 ka National Olympic Committee sa [[Asya]] . phm6k8cajhbr94l4g4c53bri7d0rotk 37103977 37103976 2026-09-30T06:56:32Z MaricrisCPH 147100 37103977 wikitext text/x-wiki Ang '''Olympic Council of Asia''' ( '''OCA''') unsa ka internasyonal nga organisasyon nga nagrepresentar sa kasamtangang 45 ka National Olympic Committee sa [[Asya]]. Kini kaakibat sa [[International Olympic Committee]] ug sa mga kaubang lawas niini, lakip ang [[Association of National Olympic Committees]], ug nagsilbi nga kontinental nga asosasyon sa Asya. Ang pangunang kalihokan sa organisasyon mao ang quadrennial [[Asian Games]], nga gipahigayon sukad niadtong 1951. == Kasaysayan == Niadtong 1948, atol sa [[1948 Summer Olympics]], ang Asian [[National Olympic Committees]] (NOCs) nakahukom sa pag-organisar sa [[Asian Games]], ubos sa pagdumala sa [[Asian Games Federation]] . Pagkasunod tuig, giorganisar ang Asian Games Federation. Paglabay sa mga dekada, kini giorganisar pag-usab ug ang Olympic Council of Asia (OCA) gitukod sa [[New Delhi]] niadtong Nobyembre 16, 1982. Giila sa [[International Olympic Committee]] (IOC) ang OCA sulod sa samang tuig. <ref>{{cite news|title=Olympic Council of Asia - About Us|url=http://ashgabat2017.com/oca|access-date=18 February 2018|work=Ashgabat 2017|archive-date=19 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219151055/http://ashgabat2017.com/oca|url-status=live}}</ref> Ang OCA uban sa Asian Electronic Sports Federation (AESF) nagpahibalo og bag-ong kampanya alang sa umaabot nga 2022 Asian Games. Ang kampanya, 'Road to Asian Games' opisyal nga organisahon sa AESF ug nagtumong sa pagdala sa espiritu sa Olympics ngadto sa eSports ug pagpaila sa usa ka programa sa edukasyon alang sa mga partisipanteng atleta sa eSports. <ref>{{Cite web|author=Prashasti Awasthi|date=2 March 2021|title='Road to Asian Games' campaign introduced for 2022 Asian Games|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/sports/road-to-asian-games-campaign-introduced-for-2022-asian-games/article33971916.ece|access-date=11 March 2021|archive-date=2 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302123752/http://www.thehindubusinessline.com/news/sports/road-to-asian-games-campaign-introduced-for-2022-asian-games/article33971916.ece|url-status=live|work=The Hindu}}</ref> Niadtong Hulyo 8, 2023, si Talal Fahad Al-Ahmad Al-Sabah napili isip Presidente sa OCA. <ref name=":12">{{Cite news|date=2023-07-08|title=Sheikh Talal becomes third from Al Sabah family to head OCA|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/sports/sheikh-talal-becomes-third-al-sabah-family-head-oca-2023-07-08/|access-date=2023-07-08|archive-date=8 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230708180309/https://www.reuters.com/sports/sheikh-talal-becomes-third-al-sabah-family-head-oca-2023-07-08/|url-status=live}}</ref> Apan, ang IOC midumili sa pag-ila sa eleksyon, ug niadtong Hulyo 30, 2023, ang IOC, sa usa ka sulat, mihangyo kang [[Randhir Singh (sports administrator)|Randhir Singh]], kinsa niadtong panahona mao ang Acting President sa OCA, nga magpadayon isip acting president samtang ang IOC nag-imbestiga sa 2023 OCA presidential election. <ref name=":22">{{Cite news|last=Chakraborty|first=Amlan|date=2023-07-30|title=IOC asks Singh to continue as acting head of Olympic Council of Asia|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/sports/ioc-asks-singh-continue-acting-head-olympic-council-asia-2023-07-30/|access-date=2023-08-01|archive-date=31 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230731212743/https://www.reuters.com/sports/ioc-asks-singh-continue-acting-head-olympic-council-asia-2023-07-30/|url-status=live}}</ref> Niadtong Hulyo 2024, si Singh napili isip sunod nga Presidente sa OCA, ug ang eleksyon, diin siya ra ang bugtong kandidato, giaprobahan sa Komite sa Eleksyon nga walay pagduha-duha. <ref name=":32">{{Cite web|date=22 July 2024|title=Randhir Singh set to become first Indian to head Olympic Council of Asia after September elections|url=https://www.telegraphindia.com/sports/randhir-singh-set-to-become-first-indian-to-head-olympic-council-of-asia-after-september-elections/cid/2035515|access-date=21 August 2024|website=The Telegraph}}</ref> Ang eleksyon sa pagkapresidente ni Singh gikatakda nga ipahigayon sa OCA General Assembly sa Septiyembre 8, 2024. <ref name=":33">{{Cite web|date=22 July 2024|title=Randhir Singh set to become first Indian to head Olympic Council of Asia after September elections|url=https://www.telegraphindia.com/sports/randhir-singh-set-to-become-first-indian-to-head-olympic-council-of-asia-after-september-elections/cid/2035515|access-date=21 August 2024|website=The Telegraph}}</ref> == Mga Reperensya == 52znoopdtkw9el4gyygsz4cvyj6v7o7 0 11356341 37103978 2026-09-30T06:57:42Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1371223002|International Olympic Committee]]" 37103978 wikitext text/x-wiki [[File:International_Olympic_Committee_Headquarters_(2).jpg|thumb| Ang kasamtangang hedkuwarter sa IOC anaa sa [[Lausanne (munisipyo)|Lausanne]], Switzerland]] ntmctkh115i5wb8cu84zu3e8bn1jr0z 37103979 37103978 2026-09-30T06:59:48Z MaricrisCPH 147100 37103979 wikitext text/x-wiki Ang '''International Olympic Committee''' ('''IOC''') mao ang internasyonal, [[Non-governmental organization|dili-gobyerno]], [[Sports governing body|nga nagdumala sa isports]] sa modernong [[Olympic Games]] . Gitukod niadtong 1894 ni [[Pierre de Coubertin]] ug [[Demetrios Vikelas]], kini nakabase sa [[Lausanne (munisipyo)|Lausanne]], Switzerland. Ang IOC mao ang awtoridad nga responsable sa pag-organisar sa [[Summer Olympic Games|Summer]], [[Winter Olympic Games|Winter]], ug [[Youth Olympic Games|Youth]] Olympics. <ref>Roger Bartlett, Chris Gratton, Christer G. Rolf ''Encyclopedia of International Sports Studies''.</ref> Ang IOC mao usab ang nagdumala nga lawas sa [[National Olympic Committee|National Olympic Committees]] (NOCs) ug sa tibuok kalibutan '''nga Olympic Movement''', nga naglakip sa tanang entidad ug indibidwal nga nalambigit sa Olympic Games. Sukad sa 2025, ang [[President of the International Olympic Committee|presidente sa IOC]] mao si [[Kirsty Coventry]]. <ref>{{Cite web|work=@FILuge|title=Getting to know IOC President-elect Kirsty Coventry|url=https://www.fil-luge.org/en/news/getting-to-know-ioc-president-elect-kirsty-coventry|access-date=2026-04-18|language=en}}</ref> Sa tuig 2026, adunay [[List of National Olympic Committees|206 ka mga nasud ug teritoryo]] ang opisyal nga giila sa IOC ug miapil sa Olympics. {{TOC limit}} == Misyon == Ang gipahayag nga misyon niini mao ang pagpalambo sa [[Olympism]] sa tibuok kalibutan ug pagpanguna sa Olympic Movement: <ref>{{cite web|title=Olympic Charter|url=https://stillmed.olympics.com/media/Document%20Library/OlympicOrg/General/EN-Olympic-Charter.pdf|website=Olympics.com|publisher=International Olympic Committee|access-date=11 January 2023|archive-date=19 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119013958/https://stillmed.olympics.com/media/Document%20Library/OlympicOrg/General/EN-Olympic-Charter.pdf|url-status=live}}</ref> * Aron pagdasig ug pagsuporta sa pagpalambo sa pamatasan ug maayong panggobyerno sa isports; * Pagsuporta sa edukasyon sa mga kabatan-onan pinaagi sa isports; * Aron masiguro nga ang espiritu sa patas nga pagdula mopatigbabaw ug ang kapintasan malikayan; * Pagdasig ug pagsuporta sa organisasyon, pagpalambo, ug koordinasyon sa mga isport ug mga kompetisyon sa paugnat sa kusog; * Aron masiguro ang regular nga selebrasyon sa [[Olympic Games]] ; * Mokooperar sa mga takos nga publiko o pribado nga mga organisasyon ug mga awtoridad nga naningkamot sa pagbutang sa isports sa serbisyo sa katawhan ug sa ingon niini mapalambo ang kalinaw; * Paghimo og aksyon aron mapalig-on ang panaghiusa, kagawasan, neyutralidad sa politika, ug awtonomiya sa Olympic Movement; * Aron pagdasig ug pagsuporta sa mga napili nga representante sa mga atleta, pinaagi sa pagtrabaho kauban ang IOC Athletes' Commission isip ilang opisyal nga representante; * Pagdasig ug pagsuporta sa pagpalambo sa mga babaye sa isports aron makab-ot ang patas nga partisipasyon tali sa mga lalaki ug babaye; * Aron mapanalipdan ang limpyo nga mga atleta ug ang integridad sa isports pinaagi sa pagpanguna sa pakigbatok sa doping, ug pinaagi sa paghimo og aksyon batok sa tanang matang sa manipulasyon sa mga kompetisyon ug may kalabutan nga korapsyon; * Aron pagdasig ug pagsuporta sa mga lakang nga may kalabotan sa medikal nga pag-atiman ug kahimsog sa mga atleta; * Pagsupak sa bisan unsang politikal o komersyal nga pag-abuso sa isports ug mga atleta; * Aron pagdasig ug pagsuporta sa mga paningkamot sa mga organisasyon sa isports ug mga awtoridad sa publiko aron maseguro ang sosyal ug propesyonal nga kaugmaon sa mga atleta; * Aron pagdasig ug pagsuporta sa kalamboan sa isports para sa tanan; * Aron pagdasig ug pagsuporta sa responsableng pagpakabana sa mga isyu sa kalikupan, pagpalambo sa malungtarong kalamboan sa isports ug pagkinahanglan nga ang mga Dula sa Olimpiada ipadagan sumala niana; * Aron mapalambo ang usa ka positibo nga kabilin gikan sa Olympic Games ngadto sa mga siyudad, rehiyon, ug mga nasud nga host; * Pagdasig ug pagsuporta sa mga inisyatibo nga nagsagol sa isports uban sa kultura ug edukasyon; * Aron pagdasig ug pagsuporta sa mga kalihokan sa [[International Olympic Academy]] ("IOA") ug uban pang mga institusyon nga nagpahinungod sa ilang kaugalingon sa edukasyon sa Olympics; * Aron mapalambo ang luwas nga isports ug ang pagpanalipod sa mga atleta gikan sa tanang matang sa pagpanghasi ug pag-abuso. Sumala sa gihubit sa IOC, [[Paugnat sa kusog|ang isports]] nagtumong sa usa ka porma sa kompetisyon ug organisado nga pisikal nga kalihokan o dula nga nagtumong sa paggamit o pagpalambo sa pisikal nga kahimsog ug kahanas samtang naghatag og kadasig, kooperasyon, ug kalingawan sa mga partisipante ug mga tumatan-aw. == Mga Reperensya == hxvvpr0jaimsvmx9j2qv4b2cp1cnjsa 0 11356342 37103980 2026-09-30T07:00:08Z MaricrisCPH 147100 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376486612|Olympic Games]]" 37103980 wikitext text/x-wiki [[File:Olympia-stadion.jpg|thumb| Ang Karaang estadyum sa Olympic Games sa [[Archaía Olympía|Olympia, Gresya]]]] iwihlaova86js7olydbfbh8byphsvfz 37103981 37103980 2026-09-30T07:03:33Z MaricrisCPH 147100 37103981 wikitext text/x-wiki Ang modernong '''Olympic Games''' ( '''Olympics''' ; French ) Ang {{Efn|English and French are the official languages of the Olympic Movement.}} Sumala sa gihubit sa IOC, [[Paugnat sa kusog|ang isports]] nagtumong sa usa ka porma sa kompetisyon ug organisado nga pisikal nga kalihokan o dula nga nagtumong sa paggamit o pagpalambo sa pisikal nga kahimsog ug kahanas samtang naghatag og kadasig, kooperasyon, ug kalingawan sa mga partisipante ug mga tumatan-aw. usa ka serye sa internasyonal [[Multi-sport event|nga mga kalihokan sa daghang isports]] . Giisip nga usa sa pinakadakong mga kalihokan sa paugnat sa kusog sa kalibutan, ang Olympics giorganisar ngadto sa managlahing mga Dula [[Summer Olympic Games|sa Ting-init]] ug [[Winter Olympic Games|Tingtugnaw]], nga ang matag usa adunay lain-laing mga dula. Ang Dula sa Olimpiada, [[Open (sport)|nga bukas]] sa mga amateur ug propesyonal nga mga atleta, naglambigit sa liboan ka mga atleta ug [[List of National Olympic Committees|kapin sa 200 ka mga team]], ang matag team nagrepresentar sa usa ka [[soberanong estado]] o teritoryo. Ang mga Dula kasagaran, apan dili kanunay, mopuli sa bisan unsang [[World championship|mga kampeonato sa kalibutan]] sa tuig diin kini gipahigayon. <ref name="EB2">{{cite EBO|short=yes|last1=Abrahams|first1=Harold Maurice|author1-link=Harold Maurice Abrahams|last2=Young|first2=David C.|title=Olympic Games|url=https://www.britannica.com/sports/Olympic-Games|date=4 August 2024|access-date=5 August 2024}}</ref> Ang Summer ug Winter Olympics gihimo matag upat ka tuig, ug ang ilang mga kaugalingon mahitabo duha ka tuig ang gilay-on sulod sa upat ka tuig [[Olympiad|nga Olympiad]] . Kini nga kahikayan naglungtad sukad sa [[1994 Winter Olympics]], diin sa wala pa kini gipahigayon ang Summer ug Winter Games sa samang tuig.<ref>{{cite magazine|author=[[The Associated Press]]|title=Olympics to Hold Events Every 2 Years : Winter Games to Be Split Off, Start Own 4-Year Cycle in '94|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-10-14-mn-3527-story.html|department=L.A. Times Archives|date=14 October 1986|magazine=[[Los Angeles Times]]}}</ref><ref>{{cite magazine|author=Alan Riding|title=OLYMPICS: One Year to Lillehammer; '94 Olympics Are on Schedule Now That Budget Games Are Over|url=https://www.nytimes.com/1993/02/12/sports/olympics-one-year-lillehammer-94-olympics-are-schedule-now-that-budget-games-are.html|magazine=[[The New York Times]]|date=12 February 1993|archive-url=https://web.archive.org/web/20240212184811/https://www.nytimes.com/1993/02/12/sports/olympics-one-year-lillehammer-94-olympics-are-schedule-now-that-budget-games-are.html|archive-date=12 February 2024}}</ref> Ang ilang pagmugna nadasig sa [[Ancient Olympic Games|karaang Olympic Games]], nga gipahigayon sa [[Archaía Olympía|Olympia, Gresya]], gikan sa ika-8 nga siglo BC hangtod sa ika-4 nga siglo AD. Gitukod ni [[Baron Pierre de Coubertin]] ang [[International Olympic Committee]] (IOC) niadtong 1894, nga misangpot sa unang modernong Dula sa [[Atenas|Athens]] niadtong [[1896 Summer Olympics|1896]] . Ang IOC mao ang nagdumala nga lawas sa [[Olympic Movement]], nga naglangkob sa tanang [[Entity|entidad]] ug indibidwal nga nalambigit sa Olympic Games. Ang [[Olympic Charter]] nagtino sa ilang istruktura ug awtoridad. == Mga Reperensya == i9cyyih8krkuew01yqdtqdh5kf03itm 37103982 37103981 2026-09-30T07:03:59Z MaricrisCPH 147100 37103982 wikitext text/x-wiki Ang modernong '''Olympic Games''' ( '''Olympics''' ; French ) Ang Sumala sa gihubit sa IOC, [[Paugnat sa kusog|ang isports]] nagtumong sa usa ka porma sa kompetisyon ug organisado nga pisikal nga kalihokan o dula nga nagtumong sa paggamit o pagpalambo sa pisikal nga kahimsog ug kahanas samtang naghatag og kadasig, kooperasyon, ug kalingawan sa mga partisipante ug mga tumatan-aw. usa ka serye sa internasyonal [[Multi-sport event|nga mga kalihokan sa daghang isports]] . Giisip nga usa sa pinakadakong mga kalihokan sa paugnat sa kusog sa kalibutan, ang Olympics giorganisar ngadto sa managlahing mga Dula [[Summer Olympic Games|sa Ting-init]] ug [[Winter Olympic Games|Tingtugnaw]], nga ang matag usa adunay lain-laing mga dula. Ang Dula sa Olimpiada, [[Open (sport)|nga bukas]] sa mga amateur ug propesyonal nga mga atleta, naglambigit sa liboan ka mga atleta ug [[List of National Olympic Committees|kapin sa 200 ka mga team]], ang matag team nagrepresentar sa usa ka [[soberanong estado]] o teritoryo. Ang mga Dula kasagaran, apan dili kanunay, mopuli sa bisan unsang [[World championship|mga kampeonato sa kalibutan]] sa tuig diin kini gipahigayon. Ang Summer ug Winter Olympics gihimo matag upat ka tuig, ug ang ilang mga kaugalingon mahitabo duha ka tuig ang gilay-on sulod sa upat ka tuig [[Olympiad|nga Olympiad]] . Kini nga kahikayan naglungtad sukad sa [[1994 Winter Olympics]], diin sa wala pa kini gipahigayon ang Summer ug Winter Games sa samang tuig.<ref>{{cite magazine|author=[[The Associated Press]]|title=Olympics to Hold Events Every 2 Years : Winter Games to Be Split Off, Start Own 4-Year Cycle in '94|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-10-14-mn-3527-story.html|department=L.A. Times Archives|date=14 October 1986|magazine=[[Los Angeles Times]]}}</ref><ref>{{cite magazine|author=Alan Riding|title=OLYMPICS: One Year to Lillehammer; '94 Olympics Are on Schedule Now That Budget Games Are Over|url=https://www.nytimes.com/1993/02/12/sports/olympics-one-year-lillehammer-94-olympics-are-schedule-now-that-budget-games-are.html|magazine=[[The New York Times]]|date=12 February 1993|archive-url=https://web.archive.org/web/20240212184811/https://www.nytimes.com/1993/02/12/sports/olympics-one-year-lillehammer-94-olympics-are-schedule-now-that-budget-games-are.html|archive-date=12 February 2024}}</ref> Ang ilang pagmugna nadasig sa [[Ancient Olympic Games|karaang Olympic Games]], nga gipahigayon sa [[Archaía Olympía|Olympia, Gresya]], gikan sa ika-8 nga siglo BC hangtod sa ika-4 nga siglo AD. Gitukod ni [[Baron Pierre de Coubertin]] ang [[International Olympic Committee]] (IOC) niadtong 1894, nga misangpot sa unang modernong Dula sa [[Atenas|Athens]] niadtong [[1896 Summer Olympics|1896]] . Ang IOC mao ang nagdumala nga lawas sa [[Olympic Movement]], nga naglangkob sa tanang [[Entity|entidad]] ug indibidwal nga nalambigit sa Olympic Games. Ang [[Olympic Charter]] nagtino sa ilang istruktura ug awtoridad. == Mga Reperensya == 9myqlfw93el69wdbinz560y2jnh9swz 0 11356343 37103983 2026-09-30T07:12:28Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1354952872|1974 Asian Games]]" 37103983 wikitext text/x-wiki [[File:Reverse_of_Iranian_20_Rials_coin_-_monument_of_1974_Asian_Games.jpg|thumb| Baliktad nga sensilyo sa Iran nga 20 Rials - monumento sa 1974 Asian Games]] j4p7qxmlbrskcyw0kto5lxfqdqhy33o 37103984 37103983 2026-09-30T07:16:03Z JoyiCPH 147101 37103984 wikitext text/x-wiki Ang '''7th [[Asian Games]]''' ([[Persian]]:VIIبازی‌های آسیایی ), nailhan usab nga '''Tehran 1974''' ( [[Persian]]:تهران ۱۹۷۴ ), gihimo gikan sa 1 hangtod 16 sa Septyembre 1974 sa [[Dakbayan sa Teheran|Tehran]], [[Pahlavi Iran|Iran]] . Ang [[Azadi Sport Complex|Aryamehr Sports Complex]] gitukod alang sa Dula. Kini ang unang higayon nga ang Asian Games gipahigayon sa [[Middle East]] . Ang Tehran, ang kapital sa Iran, midawat og 3,010 ka mga atleta gikan sa 25 ka mga nasud/NOC, ang pinakadaghang partisipante sukad sa pagsugod sa Palaro. [[Fencing|Ang fencing]], [[gymnastics]], ug [[Basketbol|basketball]] sa mga babaye gidugang sa kasamtangang mga disiplina. Ang mga dula nailhan tungod sa paggamit sa state-of-the-art nga teknolohiya, gikan sa synthetic track hangtod sa [[Photo finish|photo-finish]] cameras. == Kasaysayan == Sugod sa [[1962 Asian Games|1962]], ang Dula naigo sa daghang mga krisis. Una, ang nasud nga host [[Indonesia|nga Indonesia]], midumili sa pagtugot sa pag-apil sa Israel ug sa Republika sa China (Taiwan) tungod sa mga isyu sa politika ug relihiyon. Tungod niini, gitangtang sa IOC ang pag-sponsor niini sa mga Dula ug gitangtang ang Indonesia isip usa sa mga miyembro sa IOC. <ref>{{cite news|title=Track: Asian Games Dropped By Olympics|url=https://news.google.com/newspapers?id=q3cjAAAAIBAJ&sjid=ZMoEAAAAIBAJ&pg=738,3903294&dq=1962+asian+games&hl=en|access-date=2010-08-14|newspaper=Daytona Beach|date=1962-08-23}}</ref> Gitangtang usab sa [[Asian Football Confederation]] (AFC), <ref>{{cite web|title=第4届 1962年雅加达亚运会|url=http://data.sports.163.com/match/history/0005000BBQFO.html|publisher=data.sports.163.com|access-date=2010-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703111711/http://data.sports.163.com/match/history/0005000BBQFO.html|archive-date=2011-07-03|url-status=dead}}</ref> [[International Association of Athletics Federations]] (IAAF) ug [[International Weightlifting Federation]] (IWF), ang ilang pag-ila sa mga Dula. <ref>{{cite news|title=Penalty Dealt to Indonesia|url=https://news.google.com/newspapers?id=kMESAAAAIBAJ&sjid=RvcDAAAAIBAJ&pg=4386,3223549&dq=1962+asian+games+iaaf&hl=en|access-date=2010-08-14|newspaper=Spokane Daily Chronicles|date=1962-09-13}}</ref><ref>{{cite news|title=Warning|url=https://news.google.com/newspapers?id=al8RAAAAIBAJ&sjid=jJYDAAAAIBAJ&pg=1306,4815390&dq=1962+asian+games+weightlifting&hl=en|access-date=2010-08-14|newspaper=The Age|date=1962-08-30}}</ref> == Mga Reperensya == 0yln6p0t8pxw6o576me3wdmb8lwsd3h 0 11356344 37103985 2026-09-30T07:16:26Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1366842429|Asian Para Games]]" 37103985 wikitext text/x-wiki == Kasaysayan == o4zw9jkkac4scy454ejv1xf05ipkn86 37103986 37103985 2026-09-30T07:18:14Z JoyiCPH 147101 37103986 wikitext text/x-wiki Ang '''Asian Para Games''', nailhan usab nga '''Para Asiad''', usa ka multi-sport event nga gi-regulate sa [[Asian Paralympic Committee]] nga gipahigayon matag upat ka tuig human sa matag [[Asian Games]] para sa mga atleta nga adunay mga kakulangan sa pisikal. Ang duha ka kompetisyon misagop sa estratehiya nga gigamit sa Olympic ug Paralympic Games nga ang duha ka dula ipahigayon sa samang siyudad. Apan, ang pag-apil sa Asian Para Games sa kontrata sa siyudad nga mag-host sa Asian Games nagpasabot nga ang duha ka kalihokan nagdagan nga independente sa usag usa. Ang mga Dula giila sa [[International Paralympic Committee]] ug gihulagway nga ikaduha nga pinakadako nga multi-sport event sunod sa [[Paralympic Games]]. Sa kasaysayan niini, tulo ka nasod ang nag-host sa Asian Para Games ug kwarenta'y kwatro ka nasod ang miapil sa Palaro. Ang [[2022 Asian Para Games|pinakabag-o nga mga Dula]] gipahigayon sa [[Hangzhou (kapital sa lalawigan sa Pangmasang Republika sa Tśina)|Hangzhou]], China tali sa Oktubre 22 ug 28, 2023. Ang sunod nga mga Dula gikatakda nga ipahigayon sa [[Nagoya-shi|Nagoya]], Japan gikan sa Oktubre 18 hangtod 24, 2026. <ref>{{Cite web|title=Aichi-Nagoya 2026 Asian Para Games to feature 18 sports|url=https://www.paralympic.org/news/aichi-nagoya-2026-asian-para-games-feature-18-sports|access-date=2024-08-09|website=International Paralympic Committee|language=en}}</ref> == Mga Reperensya == qtfy3asmtjbl67n5p07phz2hieoseti 0 11356345 37103987 2026-09-30T07:19:45Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1377295499|Disability]]" 37103987 wikitext text/x-wiki == Kasaysayan == o4zw9jkkac4scy454ejv1xf05ipkn86 37103988 37103987 2026-09-30T07:21:51Z JoyiCPH 147101 37103988 wikitext text/x-wiki '''Ang kakulangan''' mao ang kasinatian sa bisan unsang [[Condition|kondisyon]] nga nagpalisod sa usa ka tawo sa pagbuhat sa pipila ka mga kalihokan o pagbaton og patas nga pag-access sulod sa usa ka gihatag nga katilingban. <ref>{{Cite web|date=April 3, 2024|title=Disability and Health Overview|url=https://www.cdc.gov/ncbddd/disabilityandhealth/disability.html|access-date=April 24, 2024|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref> Ang mga kakulangan mahimong [[Cognitive disability|kognitibo]], [[Developmental disability|kalamboan]], [[Intellectual disability|intelektwal]], [[Mental disorder#Disability|mental]], [[Physical disability|pisikal]], [[Sense|sensoryo]], o kombinasyon sa daghang mga hinungdan. Ang mga kakulangan mahimong [[Birth defect|anaa sukad sa pagkatawo]] o mahimong makuha sa tibuok kinabuhi sa usa ka tawo. Sa kasaysayan, ang mga kakulangan giila lamang base sa usa ka pig-ot nga hugpong sa mga sukdanan—apan, ang mga kakulangan dili binary ug mahimong magpakita nga talagsaon depende sa indibidwal. <ref name=":32">{{cite journal|last1=Francis|first1=L|last2=Silvers|first2=A|title=Perspectives on the Meaning of 'Disability'|journal=AMA Journal of Ethics|date=October 2016|volume=18|issue=10|pages=1025–1033|doi=10.1001/journalofethics.2016.18.10.pfor2-1610|pmid=27780027|doi-access=free}}</ref> Ang usa ka kapansanan mahimong dali nga makita, o [[Invisible disability|dili makita]] ang kinaiya. Ang [[Tinípong Kanasuran|United Nations]] [[Convention on the Rights of Persons with Disabilities]] naghubit sa disability isip naglakip sa: mga dugay-dugay nga kakulangan sa pisikal, mental, intelektwal, o sensorya nga, tungod sa interaksyon sa nagkalain-laing mga babag, mahimong makapugong sa hingpit ug epektibong pag-apil sa usa ka tawo sa katilingban sa patas nga basehan uban sa uban. Ang mga kakulangan lainlain ang panan-aw sa tibuok kasaysayan, pinaagi sa lainlaing mga teoretikal nga lente. Adunay duha ka pangunang modelo nga naningkamot sa pagpasabot sa kakulangan sa atong katilingban: ang [[Medical model of disability|medikal nga modelo]] ug ang [[Social model of disability|sosyal nga modelo]]. <ref>{{Cite web|title=Medical and Social Models of Disability|url=https://odpc.ucsf.edu/clinical/patient-centered-care/medical-and-social-models-of-disability|access-date=February 8, 2024|website=Office of Developmental Primary Care}}</ref> Ang medikal nga modelo nagsilbing usa ka teoretikal nga balangkas nga nag-isip sa kapansanan isip usa ka dili maayong kondisyon medikal nga nanginahanglan og espesyal nga pagtambal. Kadtong mga nagtuo nga ang medikal nga modelo lagmit nga mag-focus sa pagpangita sa gamot nga mga hinungdan sa mga kakulangan, ingon man sa bisan unsang mga tambal—sama sa teknolohiya nga makatabang. Ang sosyal nga modelo nagsentro sa kakulangan isip usa ka limitasyon nga gihimo sa katilingban sa mga indibidwal nga walay parehas nga abilidad sama sa kadaghanan sa populasyon. Kadtong mga nag-isip sa sosyal nga modelo nga mas nagpunting sa pagka-accessible ug sosyal/kultural nga mga panglantaw bahin sa kakulangan. Bisan tuod ang medikal nga modelo ug sosyal nga modelo mao ang labing komon nga mga balangkas alang sa kapansanan, adunay daghang uban pang mga modelo nga nagteorya sa kapansanan. <ref>{{cite journal|last1=Wright|first1=Kathryn M|title=Getting to Disability Justice: A Critical Conceptual Review of Disability Models in U.S. Social Work|journal=The Journal of Sociology & Social Welfare|date=2024|volume=51|issue=1|pages=70–81|doi=10.15453/0191-5096.4723}}</ref> Sama sa daghang mga kategoriya sa katilingban, ang konsepto sa "kakulangan" gikonsiderar nga usa ka dakong diskusyon taliwala sa akademya, sa kalibutan sa medisina ug legal, ug sa komunidad sa mga adunay kakulangan. Daghang mga termino nga nagpatin-aw sa mga aspeto sa kapansanan. Samtang ang ubang mga termino naglungtad aron lamang ihulagway ang mga panghitabo nga may kalabotan sa kapansanan, ang uban nakasentro sa [[Social stigma|pag-stigma]] ug pag-ostracize sa mga adunay mga kakulangan. Ang ubang mga termino adunay negatibo nga konotasyon nga kini giisip nga mga pagbiaybiay. <ref>{{cite journal|last1=Barnes|first1=Elizabeth|title=Valuing Disability, Causing Disability|journal=Ethics|date=2014|volume=125|issue=1|pages=88–113|doi=10.1086/677021|jstor=10.1086/677021}}</ref> Usa ka punto sa panaglalis mao kung angay ba nga gamiton ang pinulongan nga "person-first" (pananglitan, usa ka tawo nga adunay kakulangan) o pinulongan nga "identity-first" (pananglitan, usa ka tawo nga adunay kakulangan) kung maghisgot bahin sa kakulangan ug usa ka indibidwal. <ref>{{Cite journal|last=Best|first=Krista L.|last2=Mortenson|first2=W. Ben|last3=Lauzière-Fitzgerald|first3=Zach|last4=Smith|first4=Emma M.|date=2022-03-04|title=Language matters! The long-standing debate between identity-first language and person first language|url=https://doi.org/10.1080/10400435.2022.2058315|journal=Assistive Technology|publisher=Taylor & Francis|volume=34|issue=2|pages=127–128|doi=10.1080/10400435.2022.2058315|issn=1040-0435|pmid=35468311|url-access=subscription}}</ref> == Mga Reperensya == qjcyor14cus272pspxytm4uditlh21w 0 11356346 37103989 2026-09-30T07:22:23Z JoyiCPH 147101 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1376716534|Paralympic Games]]" 37103989 wikitext text/x-wiki [[File:RUSMARKA-1777.jpg|right|thumb| Sir Ludwig Guttmann]] rp2aifyt88h0l79tjnt2cmnuzoqpd96 37103990 37103989 2026-09-30T07:23:59Z JoyiCPH 147101 37103990 wikitext text/x-wiki Ang '''Paralympic Games''' o '''Paralympics''' usa ka panagsang serye sa internasyonal nga mga kalihokan sa multisport nga naglambigit sa mga atleta nga adunay lainlaing mga [[Disability|kakulangan]] . Adunay mga [[Winter Paralympic Games|Winter]] ug [[Summer Paralympic Games]], nga sukad sa 1988 Summer Olympics sa [[Seoul]], South Korea, gipahigayon wala madugay human sa katugbang nga [[Olympic Games]] . Ang tanang Paralympic Games gidumala sa [[International Paralympic Committee]] (IPC). Ang Paralympics nagsugod isip usa ka gamay nga panagtapok sa mga beterano [[Ikaduhang Gubat Kalibotanon|sa Ikaduhang Gubat sa Kalibutan]] sa Britanya niadtong [[Stoke Mandeville Games|1948]] . Ang [[1960 Summer Paralympics|1960 nga mga Dula]] sa Roma nakadani og 400 ka mga atleta nga adunay mga kakulangan gikan sa 23 ka mga nasud, sumala sa gisugyot ni doktor Antonio Maglio. Sa pagkakaron, kini usa sa pinakadakong internasyonal nga mga kalihokan sa paugnat sa kusog -- ang [[2020 Summer Paralympics]] adunay 4,520 ka mga atleta gikan sa 163 [[National Paralympic Committees|ka National Paralympic Committees]].<ref>{{cite journal|last1=Dehghansai|first1=Nima|last2=Lemez|first2=Srdjan|last3=Wattie|first3=Nick|last4=Baker|first4=Joseph|title=A Systematic Review of Influences on Development of Athletes With Disabilities|journal=Adapted Physical Activity Quarterly|date=January 2017|volume=34|issue=1|pages=72–90|doi=10.1123/APAQ.2016-0030|pmid=28218871|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite web|last=Vritika|date=25 April 2017|title=Difference between Olympics and Paralympics|url=http://www.differencebetween.info/difference-between-olympics-and-paralympics|access-date=8 September 2021|website=Differencebetween.info|url-status=live|archive-date=8 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908134444/http://www.differencebetween.info/difference-between-olympics-and-paralympics}}</ref> Ang Paralympic Games giorganisar dungan ug sa susamang paagi sa Olympic Games. Ang [[IOC]] -recognized [[Special Olympics World Games]] naglakip sa mga atleta nga adunay mga kakulangan sa intelektwal (bisan tuod sukad niadtong 1992, ang mga tawo nga adunay mga kakulangan sa intelektwal miapil usab sa Paralympic Games), ug ang [[Deaflympics]] nga gipahigayon sukad niadtong 1924 eksklusibo alang sa mga bungol nga atleta.<ref>[http://www.deaflympics.com/news.asp?1131 The World Games for the Deaf and the Paralympic Games] {{Webarchive|date=15 March 2014|url=https://web.archive.org/web/20140315230640/http://www.deaflympics.com/news.asp?1131}}, [[International Committee of Sports for the Deaf]] (CISS), December 1996</ref><ref name="specialolympics2">[https://web.archive.org/web/20111007041021/http://info.specialolympics.org/NR/rdonlyres/eygdoyu6qeskkk3pn56u5u62q2wo5alfxtsakkwc56svfiy3qzsgyukawqyplsdx2xxyphk24bx7nznqjvg7t4snyee/olympic_brochure.pdf Special Olympics and the Olympic Movement], Official website of the [[Special Olympics]],1669</ref> Tungod sa nagkadaiyang mga kakulangan sa [[Parasports|mga atleta sa Para]], adunay daghang mga kategorya nga ilang giapilan. Ang gitugot nga mga kakulangan gibahin sa napulo ka kwalipikado nga mga klase sa kapansanan: impaired muscle power, impaired passive range of movement, limb deficiency, leg length difference, [[short stature]], [[hypertonia]], [[ataxia]], [[athetosis]], [[vision impairment]] ug [[intellectual impairment]]. <ref>{{Cite web|url=http://www.paralympic.org/classification|title=Classification|website=Official website of the Paralympic Movement|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316004832/http://www.paralympic.org/classification|archive-date=16 March 2014|url-status=live}}</ref> Kini nga mga kategorya gibahin pa ngadto sa lain-laing mga subkategorya. == Mga Reperensya == ms3hpdec4kn6pw6uajo9unqdui4zaji 0 11356347 37103995 2026-09-30T08:35:03Z Red Winged Duck 17076 Red Winged Duck moved page [[Hlybokaje (lanaw sa Belarus, Vitebsk Oblast, lat 55,70, long 29,45)]] to [[Hlybokaje (lanaw sa Belarus, Polacki rajon, lat 55,70, long 29,45)]] 37103995 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hlybokaje (lanaw sa Belarus, Polacki rajon, lat 55,70, long 29,45)]] tqfno48x9f9qf8kv5okptyi5l28ouok