ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 36 1583971 1583760 2026-05-15T12:07:36Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583971 wikitext text/x-wiki {{نیشانەی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|سەردەشت|‏سەردەشت (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەردەشت | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = سردشت | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = چەند دیمەنێک لە سەردەشت.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = لە چەپەوە بۆ ڕاست، لەسەرەوە: دیمەنی سەردەشت لە ڕێگای دەرەوەی شار، سەردەشت لە ڕێگای دەروەی شار، شەقامی ھیرۆشیما، کۆتاییی شەقامی کوردستان، گەڕەکی ئازادەگان، مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕ، ڕووبەڕووی پارکی ڕەزی جۆڵای | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = بەھەشتی کوردستان،<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ" /><ref name="تەبیان" /> شاری ئاشتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 |سەردێڕ=چالاکانی مەدەنیی کورد خوازیاری ناساندنی شاری سەردەشت وەکوو \"شاری ئاشتی\"ـن |بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108113341/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/دوای-ساڵ-کیمیاباران/-داوا-دەکرێت-سەردەشت-وەکوو-شاری-اشتی-بناسرێت |سەردێڕ=دوای ٢٨ساڵ کیمیاباران/ داوا دەکرێت سەردەشت وەکوو شاری ئاشتی بناسرێت |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=11 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''سەردەشت''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran#Middle East#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا##جێگەی لە [[ئێران]]دا##جێگەی سەردەشت لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا##جێگەی لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 36.1568| 45.4764 |region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[ئێران]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی سەردەشت|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = مێژوویی | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = شاری لەدایکبوونی [[زەردەشت]] یان شوێنک کە لەسەر دەشت ھەڵکەتووە <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = سەرۆکی شارەوانی | ناوی_سەرۆک = محەممەدڕەزا سەعیدزادە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iribnews.ir/fa/news/4161493/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=شهردار جدید سردشت منصوب شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری دەنگ و ڕەنگ|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> | سەرناوی_سەرۆک١ = ئەندامانی ئەنجومەنی شار | ناوی_سەرۆک١ = لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٤ەوە بەبێ ئەندام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1811202429|سەردێڕ=ئەندامانی ئەنجوومەنی شاری سەردەشت بە زیندانیکردن و لێدانی قامچی سزادران|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = |کورسی = ١ کورسی لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] بە ھاوبەشی لەگەڵ [[پیرانشار]]{{تێبینی|شارستانەکانی [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]]، [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] و [[شارستانی میراوە|میراوە]] خاوەنی یەک کورسین لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] (پەرلەمانی ئێران).}} <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٫٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٦،٤١٢ کەس<ref name="ئامار">[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325163822/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx |date=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref>{{ھن}}({{سەوز|+١٠٫٠٧٪}}) | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٦٤٠٠ | مەزندەی_دانیشتووان = دەوروبەری ٥٠،٠٠٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17988|سەردێڕ=آمار جمعیتی آذربایجان غربی به تفکیک شهرها در سال 1400 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاژە|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17988 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref>{{تێبینی|بەپێی ئەو بەراوردە، ژمارەی دانیشتووانی چوار شاری سەردەشت، [[ڕەبەت]]، [[نەڵاس]] و [[میراوە]]؛ ٨٤،٥٠٠ کەس بووە کە بە دەرکردنی ژمارەی بەراوردکراوی ئەو سێ شارەی دیکە و ھاوسەنگکردنیان لەگەڵ سەرژمێریییەکانی ساڵانی پێشوو، ژمارەی دانیشتووانی شاری سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١، دەوروبەری ٥٠،٠٠٠ کەس دەردەکەوێت.}} | مەزندەی_دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سەردەشتی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی ستانداردی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = کۆدی پۆستەی ١ | کۆدی_پۆستە = ٥٩٨٩١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan|سەردێڕ= کد پستی استان آذربایجان غربی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= asandid|ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210919052217/https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = کۆدی پۆستەی ٢ | کۆدی_پۆستە٢ = ٥٩٦١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = https://pishro-sms.ir/%DA%A9%D8%AF%D9%BE%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C/%DA%A9%D8%AF%D9%BE%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7/|سەردێڕ= کدپستی آذربایجان غربی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= pishro-sms|ڕێکەوت= ١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} </ref> | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- زانیاریی زیاتر --------> | ناوی_بەشی١_بەتاڵ = پلاکی ئۆتۆمۆبیل | زانیاریی_بەشی١_بەتاڵ = ٢٧ م [[پەڕگە:Non-EU-section-with-IR.svg|10px]] | ناوی_بەشی٢_بەتاڵ = [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|پۆلێنکردنی ئاووھەوا]] | زانیاریی_بەشی٢_بەتاڵ = [[ئاووھەوای کیشوەریی شێدار|Dsa (کیشوەریی شێدار و ھاوینی وشک)]] <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [http://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index# فەرمانداریی سەردەشت] | پەراوێزەکان = }} '''سەردەشت''' شارێکە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[ئێران]] کە لە باشووری ڕۆژاوای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] ھەڵکەوتووە. ئەو شارە ناوەندی [[شارستانی سەردەشت]]ە و وەک یەکێک لە شارەکانی ناوچەی [[موکریان]] ھەژمار دەکرێت. سەردەشت لە نزیکی [[سنووری ئێران و عێراق]]دا ھەڵکەوتووە و لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] ھاوسنوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86_%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5-i345682 |سەردێڕ=گەشتێک لە بەهەشتێکی بزربوو بەناوی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220122005517/https://kurdish.sahartv.ir/news/%DA%A4%DB%8C%D8%AF%DB%8C%DB%86_%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5-i345682 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ئەو شارە لە ساڵی ٢٠١٦، بەرامبەر لەگەڵ ٤٦٬٤١٢ کەس لە ١٢٬٥٥١ خێزاندا بووە.<ref name="ئامار" /> شارەکە لە سەردەمی [[کۆماری کوردستان]] و ھەروەھا لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]] بۆ ماوەیەک لەژێر دەستەڵاتی کورداندا بووە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /><ref name="گۆڤاری تیشک" /> سەردەشت بەپێی ژمارەی دانیشتووان، ١١ەمین شاری پارێزگای ورمێ، ٢٣ەمین شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ١٩٧ەمین شاری ئێرانە. خەڵکی سەردەشت [[کورد]]ن و بە [[زمانی کوردی|کوردی]]ی [[سۆرانی]] و شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. ھەروەھا زۆربەی خەڵکی شارەکە پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]] و مەزھەبی [[سوننە]]ی [[شافعی]]ن.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/178176/1/شهرستان-سردشت در مورد سردشت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107164118/https://www.tabnak.ir/fa/tags/178176/1/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> سەردەشت لە تەنیشتی کێوی [[کێوی گردەسوور|گردەسوور]]، لەسەر زنجیرەچیاکانی [[زاگرۆس]] و لە نزیکی سەرچاوەیەکی ئاوی ھەڵکەوتووە. بەشێکی زۆری [[ئاوی خواردنەوە]] و ئاوی جووتیاریی شار لەو سەرچاوەیە دابین دەبێت کە ئاوەکەی لە کێوی گردەسوور و کێوە سنوورییەکانەوە دێتە خوار.<ref>ئیبراھی ئەفخەمی، مێژوو و ئەدەب و فەرھەنگی موکریان-بەشی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٤، ١٣٧٣ی ھەتاوی</ref> سەردەشت خاوەنی ژینگە و سروشتێکی بەرچاوە کە بووەتە ھۆی ئەوەی کە نازناوی ''بەھەشتی کوردستان''ی پێبدرێت.<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ" /><ref name="تەبیان" /> ئەو شارە بە کەشوھەوایەکی تاڕادەیەک سارد و فێنک، لە درێژەی ساڵدا بەفر و بارانبارینێکی زۆر دەیگرێتەوە و زۆر جاران لە ڕیزی یەکەمی بارینی پارێزگادا جێ دەگرێت.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١" /> سەردەشت خاوەنی مێژووێکی کۆن و دێرینە کە کۆنترین ئاسەواری دۆزراو لەو شارە، مێژووکەی بۆ ٦ ھەزار ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="مێژوو١ (ک. ک)" /><ref name="مێژوو٢ (ک. ک)" /><ref name="مێژوو٣ (ک. ک)" /> ئەو شارە لە ساڵی ١٩٨٧ی زایینی لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ەوە کیمیاباران کرا. شاری سەردەشت کەوتووەتە باشووری شارەکانی [[پیرانشار]] و [[مەھاباد]] و ھەروەھا دەکەوێتە ڕۆژاوای [[بانە]] و باشووری ڕۆژاوای [[بۆکان]]. ھەروەھا سەردەشت دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[قەڵادزێ]] و [[پارێزگای سلێمانی]] لە ھەرێمی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://raprsi.com/so/shar/sardasht |سەردێڕ=سەردەشت |بڵاوکەرەوە=ڕاپرسی |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> شاری سەردەشت ١٢٠ کیلۆمەتر لە مەھاباد، ٢٢٥ کیلۆمەتر لە ورمێ، ٧٤٠ کیلۆمەتر لە [[تاران]]، ١٨٩ کیلۆمەتر لە [[ھەولێر]] و ٣٥ کیلۆمەتر لە قەڵادزێ دوورە.<ref>ئیبراھی ئەفخەمی، مێژوو و ئەدەب و فەرھەنگی موکریان-بەشی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٦، ١٣٧٣ی ھەتاوی</ref> سەردەشت سەرەتا وەکوو ناوەندی ناوچەی سەردەشت بەشێک لە [[شارستانی مەھاباد]] بوو، بەڵام دواتر بەھۆی ھەندێک بواری سیاسی و سەربازییەوە لە ساڵی ١٩٤٣ و ھاوکات لەگەڵ [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، چووە ناو سنوورەکانی [[شارستانی سنە]] لە [[پارێزگای کوردستان]]. لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا، ناوچەی سەردەشت لە شارستانی سنە جیا کرایەوە و خۆی بووە شارستانێکی سەربەخۆ کە ناوەندەکەی ھەتا ئێستا شاری سەردەشتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/23666/1/tabnak.ir/fa/tag/1/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF|سەردێڕ=مورد مهاباد در ویکی تابناک بیشتر بخوانید (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تابناک|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/23666/1/tabnak.ir/fa/tag/1/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == وشەڕەتناسی == لەلایەن ھەندێک سەرچاوە دەگوترێت کە سەردەشت شوێنی لەدایکبوونی [[زەردەشت]]ە و لەو ناوەوە وەرگیراوە و دوای ھێرشی عەرەبە موسڵمانەکان لە زەردەشتەوە بۆ سەردەشت گۆڕاوە.<ref>ئیبراھیم ئەفخەمی، ساڵی ١٣٧٣ی ھەتاوی، مێژووی فەرھەنگ و وێژەی موکریان–بەرگی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٦</ref><ref name="ایسنا ۲">[https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16429841014661&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8209-07642%2F%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2585-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D8%25A7-%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AA%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D9%2585%25D9%258A-%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2586%25D8%25AF خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): ''مردم كردستان سردشت را زادگاه زرتشت مي‌دانند'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۹ آذر ۱۳۸۲؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124003313/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16429841014661&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8209-07642%2F%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2585-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D8%25A7-%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AA%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D9%2585%25D9%258A-%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2586%25D8%25AF |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ بهمن ۱۴۰۰.</ref> ھەندێکی دیکەش پێیان وایە ناوی سەردەشت لە دوو بەشی «سەر» و «دەشت» وەرگیرابێت، کە بە مانای دەشتێکە ھەتا [[زێی بچووک]] درێژەی ھەیە.<ref name="Bukan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141129032201/http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشان=http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |سەردێڕ=ناساندنی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=بۆکان موکری |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|fa}} |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ایسنا ۲" /> == مێژوو == === سەردەمی دێرین === سەردەشت لە سەردەمی پێش ئیسلامدا، لە باکووری ڕۆژاوای شوێنی ئێستای ھەڵکەوتبوو و نزیک بە سەرچاوەیەکی گەورە بوو. ناوێکی تری ئەم شارە ''نێزەڕۆ'' بوو کە خاوەنی پێنج بورج بوو. سەردەشت ناوچەیەکی مێژوویییە کە کۆمەڵێک شوێنی دێرینی پێش ئیسلام، ئێستاش لە ناوچەکە بوونیان ھەیە. لە نزیکی سەردەشت قەڵایەکی لێیە کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived copy |ناونیشان=http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141129032201/http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> بەپێی ئاسەوارە دۆزراوەکان، سەردەشت و ناوچەکانی دەوروبەری لەژێر حوکمڕانیی [[مانناکان]]دا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i242767|سەردێڕ=دۆزرانەوەی خشتی ڕووکێش‌داری مانایی لە سەردەشت|بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240115095735/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i242767|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە نزیک چەند گوندی سەر بە سەردەشت، چەندین ئاسەواری مێژوویی دۆزراونەوە کە کۆنترینیان ئاسەواری دەستھاتوو لە پێنج ناوچەی پشکنینکراو لە تەپۆڵکەی باغی سەر بە سەردەشت بووە کە مێژووەکەی بۆ ٦ ھەزار ساڵی پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="مێژوو١ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=11536 |سەردێڕ=دۆزرانەوە هەندێ بەڵگە و ئاسەواری هەزارەی یەکەمی پێش زایین لە ناوچەی باڵانی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanukurd.com/?p=11536 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref name="مێژوو٢ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=5551 |سەردێڕ=لە سەردەشت ئاسەواری ٦ هەزار ساڵ لەوە پێش دۆزرایەوە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220410112537/https://kurdistanukurd.com/?p=5551 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="مێژوو٣ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=5575 |سەردێڕ=دۆزرانه‌وه‌ی شوێنەواری ٨ هەزار ساڵە له سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanukurd.com/?p=5575 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ھێرشی عوسمانییەکان === [[پەڕگە:Kurdistan-mukri-Jacques de Morgan-1893-map.jpg|وێنۆک|نەخشەی کوردستانی موکری لەلایەن [[ژاک دێ مۆرگان]] لە ساڵی ١٨٩٣، کە سەردەشت (سردشت) لە باشووری ڕۆژاوای نەخشەکەدا ھەڵکەوتووە.]] [[پەڕگە:Osmanli Ortadogu (Mukrian).jpg|وێنۆک|نەخشەی ناوچەی موکریان لە ساڵی ١٨٩٣، سەردەشت (سردشت) لە باشووری نەخشەکە و لە نزیکی سنووری دەوڵەتی عوسمانیدا ھەڵکەوتووە.]] [[پەڕگە:Ottoman Middle East in 1900, Edward Stanford (Ardalan).jpg|وێنۆک|نەخشەی [[میرنشینی ئەردەڵان]] لە ساڵی ١٩٠٠، سەردەشت (Sardasht) لە باکووری ڕۆژاوای نەخشەکەدا ھەڵکەوتووە.]] لە ساڵی ١٩٠٦ ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] سەردەشتیان داگیرکرد و دواتر لە تشرینی دووەمی ١٩١٢، دوای [[ھێرشی عوسمانی بۆ سەر وڵاتی فارس (١٩٠٦)|داگیرکارییەکی شەش ساڵە]] لە شارەکە چوونە دەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=File 3154/1912 Pt 1-2 'Turco-Persian frontier: the position of Hawizeh; miscellaneous prints' |ناونیشان=https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Qatar Digital Library |زمان=English |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220501204402/https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خەڵکی سەردەشت ھەر وەک سەرجەم کوردەکان بەھۆی بیروڕای مەزھەبییەوە پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ عوسمانییەکان ھەبووە، بەڵام پێیان خۆش نەبووە شارەکەیان بچێتە ژێر خاکی دەوڵەتی عوسمانی. بۆیە ھەندێک لە خەڵکی ئەو شارە نامەیەکیان بۆ ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی نووسی کە دژایەتیی خۆیان بۆ چوونە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی دەردەبڕی.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١" /> === ھێرشی ڕووسەکان === [[پەڕگە:M 115 carte de la Perse front Caucase (Mukrian Region).jpg|وێنۆک|زۆرترین پێشڕەویی بەرەی ڕووسەکان لە جەنگی جیھانیی یەکەم بە ھێڵی سەوز نیشان دراوە کە سەردەشت (Serdecht) دەگرێتەوە.]] لە دەستپێکی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ئەگەرچی دەوڵەتی ئێران بێلایەنیی خۆی ڕاگەیاند، بەڵام بەھۆی لاوازیی سیستەمی حوکمڕانی و ھێزی دەوڵەتی دانی پێنەدرا. لە دوای [[ڕێککەوتننامەی ئەنگلۆ-ڕووسی|ڕێککەوتننامەی سەنت پیتەرزبورگ]]، ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]ا و [[شانشینی یەکگرتوو]] وڵاتی ئێرانیان لە باکوور، باشوور و ڕۆژاواوە داگیر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/29174/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-سردشت-در-وادی-فراموشی-عثمان-عباسی/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی/عثمان عباسی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھێرشی ڕووسەکان [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]] و بەشێک لە [[کوردستان]]ی گرتەوە کە یەکێک لەو شوێنانەی لەلایەن ڕووسەکانەوە داگیر کرا، سەردەشت بوو. ھێرش بۆ سەر ناوچەی سەردەشت لە دەوروبەری ساڵی ١٩١٦ ڕوویدا. ئەگەرچی لە ناوچەکانی [[وەتماناوێ]] و [[نەڵاس]] ھەندێک بەرگری لە بەرامبەر ڕووسەکانەوە کرا، بەڵام سەرئەنجام ھێزە ڕووسەکان دەگەنە ناو شار و داگیری دەکەن. ژمارەیەک لە خەڵکی شار بە گومانی ئەوەی کە شەڕێکی نێوان ڕووسەکان و عوسمانییەکانە و ئەوان لە کوشتاری ڕووسەکان بەدوورن، شارەکەیان بەجێنەھێشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://avaymarz.ir/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-س/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئاوای مەرز |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://avaymarz.ir/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ڕووسەکان کە ئەو کات لە ناوچەدا بە «عەرووس» ناسرابوون، کاتی چوون بۆ شار ٥١ کەس لە خەڵکی ئاسایییان کوشت. یەکێک لەو کەسانە بە ناوی ''عەبدولکەریم قازی'' کە دادوەر بوو، لەلایەن ڕووسەکانەوە لەبەردەم ماڵەکەی بە شێوەیەکی نالەبار کوشترا. ئێستا گۆڕی عەبدولکەریم قازی تەنیا گۆڕە کە لەو کارەساتەوە ماوەتەوە و مەترسیی لەناوچوونی بەھۆی بیناسازی لەسەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sardashtpress.ir/2022/04/03/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-س/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=سەردەشت پرێس |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://sardashtpress.ir/2022/04/03/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ھێرشی پشدەرییەکان === [[پەڕگە:خارطة المملكة العراقية.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[شانشینی عێراق]] لە ساڵی ١٩٢١، لە سەرەوەی [[پارێزگای سلێمانی]] (السليمانيه) لە باکووری ڕۆژھەڵاتی نەخشەکەدا ناوی سەردەشت (سردشت) نووسراوە.]] لە سەرەتای حکومڕانی [[ڕەزا شا]]، کاتێک کە ھۆزەکان تووشی بەڕێوەچوونی یاسای توند لەلایەن حکوومەتەوە بوون، دژایەتییان کرد و لە بەڕێوەبردنی یاساکان کشانەوە. ھەندێک لە ھۆزەکان لەبەر ڕاوەستان لە بەرامبەر حکوومەتدا، داوای یارمەتییان لە [[پشدەر]]ییەکان ویست. لە ساڵی ١٩١٩، ژمارەیەک لە مەنگوڕەکان بە یارمەتی و پاڵپشتیی پشدەرییەکان بە بیانووی خاوەن قەرزی لە ھەندێکان، ھاتنە شاری سەردەشت. لەو کاتدا ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی سەردەشت کوشتران، بریندار بوون و شارەکە بە تەواوی لە ئاگردا سووتا. فەرماندەی سەربازیی ئەو کاتی سەردەشت، ''عەلی ئەسغەرخانی پزیشکیان'' بوو کە نەیتوانی لە بەرامبەر پشدەرییەکاندا بەرگری بکات و ژمارەیەکی زۆر لە ھێزە سەربازییەکان کوشتران و ئەوانەی زیندووش مانەوە ناچار بە بەجێھێشتنی شارەکە بوون. لەو شەڕەدا لە ناوچەی مەرگی لە باشووری کوردستان ھەتا ناوچەی ئالانی سەردەشت بەشدارییان ھەبوو. پشدەرییەکان نزیکی یەک مانگ سەردەشتیان لەژێر دەستدا بوو. دوای ماوەیەک ڕەزا شا زانی کە بە زۆرەملی ناتوانێت پشدەرییەکان بدۆڕێنێت، بۆیە ڕێگای دانوستانی ھەڵبژارد کە پشدەرییەکان قبووڵیان کرد و ڕەزا شاش ''جێنەراڵ سەرتیپ سەیف ئەفشار''ی بە نوێنەرایەتیی خۆی ناردە ناوچەکە. دوای چەند ڕۆژان وتووێژ، حکوومەتی ئێران لە بەرامبەر زەوی و گوندەکانی پشدەرییەکان لە ئێران، پارەیەکی زۆری لیرە دانێ و مافی بەکارھێنانییان لە کوێستانەکانی ئێران لە ھاویندا پێدرا.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /> === ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)}} [[پەڕگە:Map of the Simko Shikak Revolt (1918–1922).png|وێنۆک|نەخشەی پێشڕەوییەکانی ھێزەکانی سمکۆی شکاک کە لە باشووری ڕۆژاواوە سەردەشت (Sardasht) دەگرێتەوە.]] دوای ئەوەی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] کۆتایی ھات، [[سمکۆی شکاک]] وەکوو سەرکردەیەکی سیاسی ناوی دەرکرد و لەپێناو دامەزراندنی ئیدارەیەکی کوردی لە ساڵی ١٩١٨ توانی ھێز و دەسەڵاتی خۆی لە ھەرێمی ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]]دا زیاتر بکات<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=W. G. |دوایین=Elphinston |سەردێڕ=The Kurdish Question |journal=International Affairs |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=٩١–١٠٣ [p. ٩٧]|ساڵ=١٩٤٦|doi=10.2307/3017874 |jstor=3017874}}</ref> و شۆڕشێک دەست پێ بکات کە ھەتا ١٩٢٢ درێژەی ھەبوو.<ref name=cornell>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Smith |یەکەم=B. |سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective |ناونیشان=http://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Working Paper}}</ref> سمکۆ سوپایەکی بەھێزی کوردی ڕێکخست کە زۆر بەھێزتر لە ھێزەکانی حکوومەتی ئێران بوو. لەبەر ئەوەیکە حکوومەتی ناوەندی نەیتوانی چالاکییەکانی سمکۆ کۆنتڕۆڵ بکات، ئەو بە پەرەپێدانی ھەرێمەکانی ژێر کۆنتڕۆڵی خۆی درێژەی دا و ھەتا ساڵی ١٩٢٢ شارەکانی [[بانە]] و سەردەشت ھاتنە ژێر کۆنتڕۆڵی.<ref>F. Koohi-Kamali, "Nationalism in Iranian Kurdistan" in ''The Kurds: A Contemporary Overview'', ed. P.G. Kreyenbroek, and S. Sperl, 252 pp., Routledge, 1992, {{ISBN|0-415-07265-4}} pp. 175, 176</ref> ھەرەوەھا لە کانوونی دووەمی ١٩٢٩ و ھاوکات لەگەڵ گرتنی [[مەھاباد]] لەلایەن کوردە [[مەنگوڕ]]ەکانەوە، شۆڕشگێڕە کوردەکان لە سەردەشت توانیان گەمارۆ بخەنە سەر ھێزە ئێرانییەکان. لە مانگی ئازاری ھەمان ساڵ، ھێزێکی نوێی سوپای ئێران نێردرانە سەردەشت و بە کوشتنی ٩٠ کەس لە شۆڕشگێڕە کوردەکان کە ٥ کەس لە سەرکردەکانیان لەخۆدەگرێت، توانیان گەمارۆکە تێکبشکێنن و کوردەکان ناچار بە کشانەوە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/12/06/294853/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=آغاز جنگ رضاخان علیه عشایر کردستان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تەسنیم|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> === ڕاپەڕینی مەلا خەلیل === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی مەلا خەلیل}} [[پەڕگە:Image of the mangur tribe in sardasht 1929.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی چەکدارانی ھۆزی مەنگوڕ لە سەردەشت، پاش گرتنی شارەکە لە سەردەمی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل.]] [[پەڕگە:هێزی مەنگوڕ و مامەش.jpg|وێنۆک|ھێزێک لە ھۆزەکانی سەر بە مەلا خەلیل گۆڕەمەری.]] لە ساڵەکانی ١٩٢٨ بۆ ١٩٢٩، کەسێک بە ناوی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] لە دژی قەدەغە و گۆڕینی [[جلی کوردی]] لەلایەن حکوومەتی ڕەزا شاوە ڕاپەری. ئەو لە ساڵی ١٨٨٠ لەدایکبوو و دواتر بووبە یەکێک لە دژبەرانی حکوومەتی ڕەزا شا. لە کۆتایییەکانی ١٩٢٨ لە دژی سیاسەتەکانی ڕەزا شا ڕاپەری و فتوای دەرکرد. ڕەزاشای پەھلەوی دەیھەویست لە چوارچێوەی سیاسەتی یەکنەتەوەکردن و مۆدێرنسازی، سەرجەم جلوبەرگی نەتەوەکانی ئێران یەک بخات و جۆرە جلوبەرگێکی دیاریکرد و سەپاندی، بەڵام لە کوردستاندا دژایەتیی ئەم سیاسەتە کولتوورییە کرا و مەلا خەلیل کە زانایەکی ئایینیی ناوچەی موکریان و سەردەشت بوو، بە فتوایەک دژایەتیی ئەو سیاسەتەی ڕاگەیاند و بە [[حەرام]] و کوفری لە قەڵەمدا و بەرەنگاربوونی ئەو [[سیاسەت]]ەی بە واجب ڕاگەیاند. ئەوەبوو لە ساڵی ١٩٢٨، ڕاپەڕینێکی لێکەوتەوە و چەندین ناوچەی کوردستان لە موکریان کەوتنە دەستی ڕاپەڕیوەکان کە سەرکردەکەی خودی مەلا خەلیل بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sites.google.com/univsul.edu.iq/kurdistan-car/documents/فەتوای-مەلاخەلیل-گۆڕەمەری-لە-ساڵی-١٩٢٨-دژی-سیاسەتی-قەدەغەکردنی-جلی-کوردی-ل |سەردێڕ=فەتوای مەلاخەلیل گۆڕەمەری لە ساڵی ١٩٢٨، دژی سیاسەتی قەدەغەکردنی جلی کوردی لە ئێران |بڵاوکەرەوە=زانکۆی سلێمانی |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> تەواوی ھۆزەکانی [[مەنگوڕ]] و [[گەورک]]ی مەھاباد و سەردەشت لەگەڵ مەلا خەلیل لە دژی یاسای [[کەشفی حیجاب]] و [[کڵاوی پەھلەوی]] یەکیان گرت. یەکەمین ھەنگاوی ئەوان لە دەستێکی ساڵی ١٩٢٩دا بوو کە تەلەگراف و تەلەفۆنی دەوڵەتییان لە نێوان مەھاباد و سەردەشتدا بچڕاند. دواتر لە دۆڵی «ئامێد» لە نێوان ''گوڵیار'' و ''دووسەید'' ھێرشیان کردە سەر ھێزەکانی حکوومەتی ناوەندی و شکستیان پێھێنان. دوایە مەلا خەلیل بە یارمەتیی ھێزەکانی سوارە و پیادەی مەنگوڕ و گەورک [[شەڕی سەردەشت (١٩٢٩)|ھێرشی کردە سەردەشت]]،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=Stephanie|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=Zy75pASpaHkC&pg=PA116&dq=mangur%20sauj%20bulak&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=sh/x/saves/uv/m1/5&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiGjbOpqK6OAxWvW0EAHZlOECkQ6AF6BAgGEAM&kgs=1f480c3e326c965c#v=onepage&q=mangur%20sauj%20bulak&f=false|سەردێڕ=Tribal Politics in Iran: Rural Conflict and the New State, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٣٨٠١-٢|پەڕەکان=١١٦|زمان=en}}</ref> ھێزەکانی ئێرانی لە شارەکە دەرکرد و سەردەشتی گرتە ژێر دەست.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /><ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=على|یەکەم=رزم‌آرا، حسين|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM|سەردێڕ=عملىات اورامان|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=پردىس دانش|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٢٥٠٩-١٤-٠|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250810030808/https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM#%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ژمارەی ھێزە کوردەکانی مەلا خەلیل لەم شەڕانەدا ١٠،٠٠٠ بۆ ١٥،٠٠٠ کەس بوون.<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=S.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=WPOADAAAQBAJ&pg=PA185&dq=mangur+sardasht+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjC3bj3p9GOAxXq8gIHHTprC28Q6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=mangur%20sardasht%201929&f=false|سەردێڕ=Soldiers, Shahs and Subalterns in Iran: Opposition, Protest and Revolt, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٠٩٠٣-٦|پەڕەکان=١٨٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=D. T.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ssLADwAAQBAJ&pg=PA378&dq=mangur+sardasht+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjC3bj3p9GOAxXq8gIHHTprC28Q6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=mangur%20sardasht%201929&f=false|سەردێڕ=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٣٠٨٠-٥|پەڕەکان=٣٧٨|زمان=en}}</ref> کاتێک ڕەزا شا نەیتوانی لەگەڵ مەلا خەلیل ڕێک بکەوێت، ڕێککەوتنی لەگەڵ ھەندێک لە ئاغاکانی مەنگوڕ لە دژی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل ھەڵبژارد. پاش ماوەیەک ڕاپەڕینەکە سەرکوت کرا و بنکەی ڕاپەڕیوەکان کە دەکەوێتە ناوچەی سەردەشت، کەوتە دەست سوپا و مەلا خەلیل و ھەندێک لە ھاوڕێکانی ناچار بەرەو باشووری کوردستان کشانەوە. دواتر مەلا خەلیل لە ساڵی ١٩٥٥ کۆچی دواییی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://pmnews.se/?p=29574 |سەردێڕ=ڕاپەرینی مەڵا خەلیکی میراوەو ئۆمەر پاشای قەلەرەشە، سەردار پشدەری |بڵاوکەرەوە=پی ئێم نیووز |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://pmnews.se/?p=29574 |date=شوباتی ٢٠٢٦ }}</ref> === ڕاپەڕینی حەمە ڕەشید === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی حەمە ڕەشید}} کاتێک لە ئەیلوولی ١٩٤١دا سەربازانی [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانان]] ھاتنە ناو ئێرانەوە، سوپای ئێران بە خێرایی ھەڵوەشا و تەقەمەنیەکانیان لە کوردستان لەلایەن کوردەکانەوە دەستی بەسەردا گیرا. کوڕانی سەرۆک ھۆزە کوردەکان کە بۆ [[تاران]] دوورخرابوونەوە، ئەو دەرفەتەیان بەکارھێنا و خۆیان لە تاران بەرەو کوردستان ھەڵاتن. حەمە ڕەشید، سەرۆکێکی کوردی بانەیی، سەردەشت، [[بانە]] و [[مەریوان]]ی کۆنتڕۆڵ کرد و دواجار لە پاییزی ساڵی ١٩٤٤ لەلایەن سوپای ئێرانەوە ناچار بە کشانەوە لە ناوچەکە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|سەردێڕ=The Kurdish National Movement: Its Origins and Development|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdishnationalm0000jwai|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Syracuse University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٣٠٩٣-٧|پەڕەکان=[https://archive.org/details/kurdishnationalm٠٠٠٠jwai/page/٢٤٥ ٢٤٥]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Phersu Atlas|ناونیشان=https://content.phersu-atlas.com/object/event/2214|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=content.phersu-atlas.com}}</ref><ref>{{Harvtxt|Elphinston|1946|pp=97–98}}</ref> === سەردەمی کۆماری کوردستان === {{ئەمانەش ببینە|کۆماری کوردستان}} [[پەڕگە:Map republic of mahabad and south azerbaijan 1945 topograhic.svg|وێنۆک|نەخشەی کۆماری کوردستان، سەردەشت (Sardasht) لەسەر سنووری باشووری ڕۆژاوای کۆماردا ھەڵکەوتووە.]] ھۆزەکان و خەڵکی سەردەشت بەپێی ڕووداوەکانی پێشوو، لە پێش دامەزراندنی کۆماری کوردستان ئامادە بوون ھەتا دەست بە شۆڕش بکەن و بچنە ناو ھێزەکانی دژی دەوڵەتی ناوەندی. زۆربەی گەورەکانی گەل و سەرکردەکانی ھۆزەکان بێجگە لە چەند بوارێکی تایبەت، وەفاداریی خۆیان بۆ [[قازی محەممەد]] ڕاگەیاند. خەڵکی سەردەشتیش بوونە ھاوڕای کۆمار، کە ئەو سەردەمە لە سەردەشت بە «ساڵی دیموکرات» ناسراوە. ساڵی ١٩٤٦ی زایینی، ساڵی سەرھەڵدانی خەڵکی شار لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] بوو. [[بنەماڵەی بارزانی|بارزانییەکان]] لە باشووری کوردستان لە دوای سەرنەکەوتن، لە ڕێگای سەردەشتەوە دەھاتنە ناو ڕۆژھەڵاتی کوردستان و پەیوەندییان بە قازی محەممەدەوە دەکرد. حکوومەتی ئێران نامەیەکی بۆ سەرھەنگ پزیشکیان، فەرماندەی ئەو کاتی سەردەشت نووسی کە [[مەلا مستەفا بارزانی]] لە بیری یەکگرتن لەگەڵ کۆماری کوردستان دڵسارد بکاتەوە، بەڵام بە پێچەوانە مەلا مستەفا خۆی بە شاری [[مەھاباد]] و قازی محەممەد گەیاند.<ref>قازی محەممەد و کۆمار لە ئاوێنەی بەڵگەکان - بێھزاد خۆشحاڵی - ٢٠٠١</ref> لە یەکەمین کۆنگرەی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] لە مەھاباد لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥، سەردەشت ھیچ نوێنەرێکی نەبوو. بەڵام بەشی ھۆزەکان و خەڵکی سەردەشت، ٧٠٠ بۆ ٨٠٠ کەس لە سوپای ١٢،٧٥٠ کەسیی کۆماری کوردستاندا بوو، لەوانە ھێزی گەورکی سەردەشت بە سەرکردایەتیی کاکەڵڵا لە ٢٠٠ سوار و ھێزی تێکەڵاوی خێڵەکانی سەردەشت لە ٥٠٠ سوار پێکھاتبوون.<ref>Eaglton william.jr . The Kurdish Republic of 1946, London, 1963. P.91-92</ref><ref>حکوومەتی کوردستان - نۆشیروان مستەفا، سلێمانی ٢٠٠٧، ل ١٨٢-١٨٣</ref> ھێزەکانی بنکەی سەربازیی سەردەشت بە توندی لە بەرامبەر ھێزەکانی سەر بە کۆماری کوردستان بەرگرییان کرد و تەسلیمی ئەوان نەبوون. ھێزەکانی کۆماری کوردستان گەمارۆی سەردەشتیان دا و ڕێگای پەیوەندیی ھێزەکانی حکوومەتی ئێرانیان لە نێوان بانە و سەردەشت پچڕاند و دواتر ئەو ناوچەیە چوو ژێر دەسەڵاتی کۆماری کوردستان. فەرماندەی ئەو شارە لە کۆماری کوردستاندا ''زێڕۆ بەگ ھەرکی'' بوو. ناوچەکانی دەوروبەری سەردەشت ھەتا کاتی ڕووخانی کۆماری کوردستان لە ئاخرەکانی ساڵی ١٩٤٦، لەژێر دەسەڵاتی ئەو کۆمارەدا بوو کە دواتر ھێزەکانی ئێران شارەکەیان داگیر کردەوە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.islahweb.org/ar/node/5033 |سەردێڕ=تاریخ و جغرافیای شهرستان سردشت - بخش دوم و پایانی (به فارسی) |بڵاوکەرەوە=جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220412180112/http://www.islahweb.org/ar/node/5033 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەژار]] لە [[چێشتی مجێور]]دا لەبارەی ھێزەکانی کۆماری کوردستان لە نزیک سەردەشت نووسیویەتی: «بڕیار درا سبەینێ شەو ھێرش بەرنە سەردەشت. ڕۆژێک لە بەیانییەوە ھەتا کاتی ڕۆژاوابوون بە کەڵەک چەکدارمان لە [[زێی بچووک|کەڵوێ]] پەڕاندەوە. پاش نوێژی شەوان فەرمان ھات کە دەبێ لە دەوری سەردەشت بکشێنەوە. ڕادیۆ لەندەن گوتوویەتی کوردەکان سەردەشتیان گرتووە. [[یەکێتیی سۆڤیەت|ڕووسەکان]] لەو خەبەرە نیگەرانن؛ نایانەوێ [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|ئینگلیزییەکان]] تووڕە کەن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/22661|سەردێڕ=شەڕی کۆمەڵە و دەوڵەت|بڵاوکەرەوە=ڤەژینبووکس|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ڕاپەڕینی مەلا ئاوارە === [[مەلا ئاوارە]]، شاعیر، پێشمەرگە و خەباتکاری کورد لە کاتێکدا لەدایکبووی گوندی [[شەڵماش]] لە شارستانی سەردەشت بوو، بەڵام لە سەردەمی ڕاپەڕینی کوردانی باشووری کوردستان لە دژی [[عەبدولکەریم قاسم]] چووە شاری [[سلێمانی]]. دواتر لە ساڵی ١٩٦٤، لەگەڵ [[سمایل شەریفزادە]] و چەند کەسێکی تر گەڕانەوە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و [[کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان]]یان لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] دامەزراند. ئەوان لە ناوچەی [[موکریان]]، بەتایبەت گوندەکانی [[ناوچەی ئالان]] لە دەوروبەری سەردەشت، [[بانە]] و چەند شوێنێکی تر، لە دژی دەسەڵاتی پەھلەوی چالاکیی سیاسی و خەباتی چەکدارییان ئەنجام دەدا و سەرنجی خەڵکیان بۆ خۆیان ڕادەکێشا.<ref>مێژووی ناودارانی کورد: بابە شێخ مەردۆخ ڕۆحانی "شیوا" وەرگێڕانی: ماجد مەردۆخ ڕۆحانی، بەرگی دووھەم، لاپەڕەی ٨٣١، لە کتێبەکانی [[ئەکادیمیای کوردی]]، ھەولێر، ٢٠١١ ز. چاپی یەکەم</ref> ھێزەکانی مەلا ئاوارە بۆ ماوەی چەند ساڵان خەباتیان ئەنجام دا و زۆر جاران لەگەڵ ھێزەکانی حکوومەت تووشی پێکدادان و تێکھەڵچوونی چەکداری بوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2017-09-23/25983|سەردێڕ=لە حوجرەوە ( مەلا ئاوارە)|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2017-09-23/25983 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> دواتر لە ساڵی ١٩٦٨، ھێزەکانی حکوومەتی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] بە ڕاسپاردنی [[ساواک]] و بەکارھێنانی بەکرێگیراوانی ناوچەکە توانیان ھێزەکانی سمایل شەریفزادە لە دەوروبەری بانە تێکبشکێنن و دواتر گەمارۆیان خستە سەر ھێزەکانی مەلا ئاوارە لە دەوروبەری سەردەشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdistanmedia.com/farsi/idame/14840|سەردێڕ=ملا آواره، ستارهٔ درخشان جنبش 47 ـ 46 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170421023733/http://www.kurdistanmedia.com/farsi/idame/14840|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> سەرئەنجام مەلا ئاوارە لەگەڵ دوو پێشمەرگەی تر بۆ دادگایەکی سەحرایی لە بنکەی سەربازیی سەردەشت گوازرانەوە و دوای چەند مانگ [[ئەشکەنجە]]دان لە ڕۆژی ٢ی ئەیلوولی ١٩٦٨ لە سەردەشت تیرباران کران.<ref>شەھید مەلا ئاوارە، ڕەحمان نەقشی، ئەیلوولی ٢٠١١</ref> === شۆڕشی ١٩٧٩ === {{ئەمانەش ببینە|شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران}} ''شۆڕشی ئیسلامیی ئێران''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |سەردێڕ=بەنوئەزیزی: شۆڕشی ئیسلامیی ئێران |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230127091700/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یان ''شۆڕشی گەلانی ئێران''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ساڵەی-شۆڕشی-گەلانی-ێران-لە-ڕاگەیاندنە-اڵمانییەکان |سەردێڕ=٤٠ ساڵەی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ڕاگەیاندنە ئاڵمانییەکان |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بە یەکێک لە قۆناغە گرینگ و ڕووداوە مێژوویییە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوڕاست و جیھان دادەنرێت، کە بووە ھۆی گۆڕینی باری سیاسی، [[ئابووری]]، کۆمەڵایەتی و سیستەمی حکومڕانی لە مێژووی ھاوچەرخی ئەو وڵاتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 |سەردێڕ=سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە قووڵاییی شۆڕشی ئیسلامییەوە |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220415164633/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە پاش سەرھەڵدانی شۆڕش و دروستبوونی ناڕەزایەتیی دژی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا شا]]، خەڵکی ناوچەکانی سەردەشت بە شێوەی جیاجیا بەشداریی ئەم شۆڕشەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://virgool.io/pasharok/%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85-%D8%B1%DB%8E-%D9%BE%DB%8E%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%DA%98%DB%8C-%D8%B2%DB%86%DA%B5%D9%85-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%AA%DB%86%D8%B1%DB%8C%DB%95%D8%AA-%D9%84%DB%95-%D8%B1%DB%95%D8%B2%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C-1357%D9%87%DB%95%D8%AA%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%A7-cpz5a5ccnfmj|سەردێڕ=یەکەم رێ پێوان ، خۆپێشاندانی شاری سەردەشت دژی زۆڵم و دیکتاتۆریەت لە رەزبەری ساڵی 1357هەتاوی دا|بڵاوکەرەوە=ویرگول|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> یەکێک لەو خۆپیشاندانە لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]]، خۆپیشاندانی ١٤ی سەرماوەز (٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٨) بوو کە دوو مامۆستا بە تۆمەتی ھاندانی خەڵک لە دژی حکوومەتی پەھلەوی دەستبەسەر کران و خەڵکیش لە ناڕەزایی بە دەستبەسەرکردنی ئەو دوو مامۆستایە ڕژانە ناو شەقامەکان و بە دروشمی «دەرکەی زیندان دەشکێنین، زیندانییەکان دەردێنین» خوازیاری ئازادکردنی ئەو دوو مامۆستایە بوون.<ref name="پاشەرۆک">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://virgool.io/pasharok/%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%AF%DB%95%D9%86%D8%AC-%D9%88-%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-dlw8epxy0zgn|سەردێڕ=*( - هەشت گەنج و هەشت بەهەشت - )*|بڵاوکەرەوە=ویرگول|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> تانکێک بەناو خۆپیشاندەران دەکەوێت و تەقە دەکات کە خەڵک سەرەتا وەدەزانن ئەم گوللانە مەشقی و پلاستیکین، بەڵام بە ڕژانی خوێنی ھەندێک لە خۆپیشاندەران دەزانن کە گوللەکان ڕاستین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sedayemoallem.ir/یادداشت/item/14331-14-آذر،-سردشت؛-پیشقراول-بودن-فرهنگیان-در-خلق-جنبش-های-مدنی |سەردێڕ=14 آذر، سردشت؛ پیشقراول بودن فرهنگیان در خلق جنبش های مدنی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=دەنگی مامۆستا |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لەو خۆپیشاندانەدا ھەشت کەس بەھۆی تەقەی ڕاستەوخۆ گیانیان لەدەستدا.<ref name="پاشەرۆک"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=c9eu8pfoa3|سەردێڕ=تاریخ سند: 14 آذر 1357 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ناوەندی لێکۆڵینەوەی بەڵگە مێژوویییەکان|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=c9eu8pfoa3 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا لە سەردەمی شۆڕشدا حکوومەتی پەھلەوی ژمارەیەکی زۆر لە [[ئاخووند]]ە شیعەکانی بۆ کوردستان دوورخستەوە کە سەردەشتیشی دەگرتەوە. [[عەبدولڕەحیم ڕەبانی شیرازی]]، [[ھادی باریکبین]] و [[شوکروڵڵا تاھیری خوڕەمابادی]] لە ئاخووندە دوورخراوەکان بۆ سەردەشت بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://historydocuments.ir/?page=post&id=1768|سەردێڕ=اسامی و مشخصات روحانیون تبعیدی در سال 1356 و 1357 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ناوندی لێکۆڵینەوەی بەڵگە مێژوویییەکان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://historydocuments.ir/?page=post&id=1768 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sobheqazvin.ir/news/239325/%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86-|سەردێڕ=از تبعید به سردشت کردستان تا دریافت حکم انتصاب نمایندگی ولی فقیه در قزوین (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=صبح قزوین|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> === سەرھەڵدانی ١٩٧٩ === {{ئەمانەش ببینە|سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)}} [[پەڕگە:مامۆستا ھێمن (١٩٧٩).jpg|وێنۆک|بەھاری ساڵی ١٩٧٩ (١٣٥٨ی ھەتاوی)، گەڕانەوەی خەباتکارانی رۆژھەڵات لە باشوورەوە بۆ سەردەست؛ مامۆستا [[ھێمن]] شەشەمین کەس لە ڕاستەوە.]] سەردەشت یەکێک بوو لەو ناوچانەی کە دژی دەسەڵاتی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] خەباتی چەکدرایی تێدا ئەنجامدرا. دواتر شارەکە بۆ ماوەیەک لەژێر دەسەڵاتی کورداندا بوو و لەلایەن [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] بەڕێوەدەبردرا.<ref name="گۆڤاری تیشک">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://govartishk.com/conflicts/ |سەردێڕ=کێشەی خاک لەنێوان کورد و تورکی ئازەربایجانی لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ئێراندا |بڵاوکەرەوە=گۆڤاری تیشک |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211222222913/https://govartishk.com/conflicts/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو سەردەمەدا لە سەردەشت و ناوچەکانی دەوروبەر، ١٠،٠٠٠ پێشمەرگە بوونیان ھەبوو.<ref name=ward>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Immortal: A Military History of Iran and its Armed Forces|دوایین=Ward|یەکەم=R.S.|ساڵ=٢٠٠٩|پەڕەکان=٢٣١–٢٣٣|بڵاوکەرەوە=Georgetown University Press |ژپنک=٩٧٨-١٥٨٩٠١٥٨٧٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160505064926/https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەروبەندی شکستی دانوستانەکانی نێوان کورد و حکوومەتی ناوەندیی ئێران، [[شێخ عێزەدین حوسێنی]] وەکوو یەکێک لە ڕێبەرانی شۆڕش لە کوردستان بە مەبەستی ھاندانی خەڵک سەردانی ئەم شارەی کرد.<ref name="شار١">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336|سەردێڕ=گفتوگۆکانی کورد و شەرخوازیی کۆماری ئیسلامی ئێران|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126153419/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھێزەکانی ''چریکەکانی فیداییی گەل'' ھێزێکی دیکە بوون کە لە سەردەشت و دەوروبەری نیشتەجێ ببوون و لە دژی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامی ئۆپەراسیۆنیان ئەنجام دەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://siahkal.com/%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84/|سەردێڕ=ورود خاطرات جنگل (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=سیاھکەل|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] لە سەردەشت بوونیان ھەبوو، ئەوان دوای ئەوەی لە شارە گەورەکانی ئێران شکستیان خوارد، ڕوویان لە سەردەشت و ناوچەکانی دیکەی کوردستان کرد و ھێزێکی تایبەت بە ناوچەکەیان بەناوی ''پێشمەرگەی موجاھیدی خەلق'' پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2011/06/110620_l10_30khordad60_khodabandeh|سەردێڕ=ورود سازمان مجاهدین خلق به 'فاز نظامی' و پیامدهای آن (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=بی بی سی|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای ئەوەی کە [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بەھۆی [[شەڕی پاوە]] لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، فەرمانی ناردنی ھێزی بۆ ئەو شارە دەرکرد، لە ئاکامدا شەڕێکی سێ مانگە لە سەرانسەری کوردستان ڕوویدا. بەھۆی ئەو شەڕە بەربڵاوە، زۆربەی حیزبە کوردییەکان بنکە و ھێزەکانیان بەرەو سەردەشت و ناوچە سنوورییەکانی گواستەوە. لە ٢٦ی ئابی ١٩٧٩، بنکەی سەربازیی سەردەشت بەبێ تەقەکردن لەلایەن حیزبی دێموکرات و کۆمەڵەوە دەستی بەسەردا گیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559|سەردێڕ=هەیئەتی نوێنەرایەتی گەلی كورد چۆن دامەزرا؟|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208010454/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شێخ عێزەدین حوسێنیش یەکێک لەوانە بوو کە لەبەر ئاسایشی خۆی لە گوندە سنوورییەکانی دەوروبەری سەردەشت نیشتەجێ بوو. سێ مانگ دواتر خومەینی پەیامی ئاشتی و ئاگربەستی ڕاگەیاند و دانیشتنەکان لە نێوان لایەنە کوردییەکان و لایەنی حکوومەت لە سەردەشتەوە دەستی پێکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://zagrospost.com/34087|سەردێڕ=عزالدین حسینی؛ روحانی اهل سنت که خمینی آرامش کردستان را از او خواست⁄ ھاوری یوسفی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=زاگرۆس پۆست|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان =٣ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> سەردەشت و دەوروبەری چەندین جاران شایەتی دانیشتنەکانی نێوان نێردراوانی دەوڵەتی ئێران و لایەنە کوردییەکان بوو، کە کوردەکان بەدوای چارەسەری ئاشتیخوازانەی پرسی کورد و بەدەستھێنانی بابەتی [[ئۆتۆنۆمی|خۆبەڕێوەبەری]] بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186|سەردێڕ=لەسەر بناغەی هەواڵێکی درۆ، چل ساڵ لەمەوبەر فەرمانی پەلاماردانی کوردستان دەرچوو|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240206230137/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جاری یەکەم لە ڕۆژی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، [[داریووش فرووھەر]] لەگەڵ چەند ئەفسەرێکی باڵا و نوێنەرێکی خومەینی ھاتنە سەردەشت و لە گوندی [[نشکۆڵان]] چاویان بە [[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]] و چەند عەرەبێکی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی کەوت، کە مام جەلال پێش ئەم دیدارە لەگەڵ [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]]، شێخ عێزەدین و ئەندامانی کۆمەڵە ڕاوێژی کردبوو. دواتر بۆ جاری دووەم لە ڕۆژانی ١٨ و ١٩ی تشرینی یەکەمدا، لە گوندی [[بنۆخەڵێف]]ی سەر بە سەردەشت، مام جەلال کۆبوونەوەیەکی لە نێوان داریووش فرووھەر و شێخ عێزەدین ڕێک دەخات، لە کۆبوونەوەکەدا ھەردوو لایەن داواکارییەکانی خۆیان دەخەنە ڕوو کە گرنگترینیان بابەتی ئاگربەستە لە نێوان ھێزە کوردەکان و ھێزەکانی حکوومەتی ناوەندی. دوابەدوای کۆبوونەوەی بنۆخەڵێف، جموجۆڵێکی زۆر گەرموگوڕ دەستی پێکرد بۆ پێکھێنانی «دەستەی نوێنەرانی کورد» لە نێوان شێخ عێزەدین، حیزبی دێموکرات، کۆمەڵە و لقی کوردستانی چریکەکانی فیداییی گەل. جاری سێیەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩، بە دەستپێشخەری و ئامادەبوونی مام جەلال، کۆبوونەوەیەک لە گوندی [[بێورانی خوارێ|بێوران]]ی سەردەشت لە نێوان لایەنی کوردی بە سەرۆکایەتیی شێخ عێزەدین و لایەنی حکوومەتی ناوەندی بە سەرۆکایەتیی داریووش فرووھەر ڕێکخرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=11758|سەردێڕ=فتوای جیهاد دژبە کورد، ٤٠ ساڵ لەمەوبەر درا|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان =٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> کە داخوازییەکی ھەشت خاڵی لەلایەن لایەنی کوردییەوە پێشکەشی لایەنی ئێرانی کرا و تێیدا داوای بەدەستھێنانی خوبەڕێوەبەریی کوردستان کرابوو. ئاسایشی کۆبوونەوەی بێوران لەئەستۆی پێشمەرگەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بوو و دەوترێت کە ئەوان لەو ڕۆژەدا فەرمانی مام جەلالیان پێبوو کە ڕووبەڕووی ھەڕەشەی و ھێرشی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ئەرتەشی ئێران]] ببنەوە.<ref name="شار١"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=43822&Jor=23|سەردێڕ=بۆ یەکەم جار.. وتووێژێك لەگەڵ مامۆستا شێخ عێزەدین حوسێنی بڵاودەبێتەوە|بڵاوکەرەوە=سپی میدیا|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان =٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> دواتر شاری سەردەشت بۆ ماوەی ١٤ مانگان لەلایەن ھێزە کوردەکانەوە گەمارۆ درابوو و تەواوی ڕێگاکانی سەردەشت بۆ مەھاباد، پیرانشار و بانە کەوتبوونە ژێر دەستی چەکدارە کوردەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.qudsonline.ir/news/822145/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C|سەردێڕ=اگر کردستان را از دست داده بودیم انقلاب را از دست می‌دادیم/ روایتی مستند از ۱۴ ماه محاصره طاقت فرسای شهر سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=قودس ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.qudsonline.ir/news/822145/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھێزەکانی [[عەلی سەیاد شیرازی]] لە ڕێگەی بانەوە ڕوویان کردە شاری سەردەشت تاوەکوو کۆنتڕۆڵی شارەکە بگرنە دەست. لە نزیکی سەردەشت ھێزەکانی کۆماری ئیسلامی زیانێکی بەرچاویان بەرکەوت و ژمارەیەکی زۆریان کوژران و بریندار بوون. بەوتەی لایەنی حکوومەتی ئێران، ھێزە ئێرانییەکان ٧٠ بۆ ٨٠ کوژراو و ١٠٠ بۆ ١٥٠ برینداریان لێکەوتەوە.<ref>کتێبی نەوتراوەکانی شەڕ، بیرەوەرییەکانی عەلی سەیاد شیرازی، بەشی ڕزگارکردنی سەردەشت؛ کاتێک نزیک بوو سەیاد خۆی بدۆڕێنێت</ref> ئەو پێکدادانانەی ھاوینی ١٩٨٠ لە ڕێگای بانە–سەردەشت، بە ''شەڕی [[دارساوێن]]'' ناسراوە. بەوتەی [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران لە وەڵامی پرسیارەکەی لەبارەی زیانەکانی سەردەشت و لەناوچوونی ٥٠٠ چەکداری سەر بە ئێران، سەیاد شیرازی وەڵام دەداتەوە کە ئەوان دەچنە بەھەشت و بۆ قەرەبووکردنەوەی سەرنەکەوتن خوازیاری بەکارھێنانی بۆمبی [[ناپاڵم]] دەکات کە لەگەڵ توڕەبوون و ڕەتکردنەوەی بەنیسەدر ڕووبەڕوو دەبێتەوە. ئەو ناکۆکی و کێشانە دەبێتە ھۆی ئەوەیکە دوو پلەی سەبازی لە سەیاد شیرازی بستێنرێتەوە و لە پۆستەکەی دووربخرێتەوە.<ref>نامەکانی بەنیسەر بۆ خومەینی و ئەوانەی تر، پەڕەی ١٥٧ و ٣٢١-٣</ref> بەڵام عەلی سەیاد شیرازی ھۆکارەکەی شتێکی دیکە زانیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mizanonline.ir/fa/news/452973/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B3%D8%B1-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%D9%85|سەردێڕ=ماجرای کسر ۲ درجه از شهید صیاد توسط بنی‌صدر/ من این جلسه را آلوده و ناپاک می‌بینم|بڵاوکەرەوە=میزان|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizanonline.ir/fa/news/452973/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B3%D8%B1-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%D9%85 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> فەرماندەیەکی ئەرتەش بەناوی ''محەممەدحەسەن سادقزادە''، دوای کوژرانی ''حوسێن شەھرامفەر'' لە ڕێگای بانە–سەردەشت ئەرکی گرتنی ڕێگاکەی پێدەدرێت. سادقزادە لە بیرەوەرییەکانیدا دەڵێت سەرەتا عەلی سەیاد شیرازی ھەوڵی یەکەم بۆ ڕزگارکردنی ڕێگاکە دەدات کە لە پۆستەکەی دووردەخرێتەوە و سەرناکەوێت، بۆ جاری دووەم حوسێن شەھرامفەر دەستنیشان دەکرێت بۆ ڕزگارکردنی ڕێگاکە کە دوای گرتنی ٥ بۆ ٦ کیلۆمەتر و سازکردنی ٢ بۆ ٣ بنکەی بچووکی سەربازی لە نزیک [[بانە]] دەکوژێت.<ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٠، ١١، ١٢، ١٣ و ٥٤</ref> دواتر بۆ جاری سێیەم سادقزادە خۆی دەبێتە بەرپرسی گرتنی ڕێگای بانە–سەردەشت کە ڕووبەڕووی خۆڕاگریی قورسی پێشمەرگەکانی حیزبی دێموکرات دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=29453|سەردێڕ=حەماسەکەی جادەی بانە ــ سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208013011/https://kurdistanukurd.com/?p=29453|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٤، ١٥ و ١٦</ref> سادقزادە دەڵێت کە کەشوھەوای سەردەشت لە نیوەی ساڵدا بۆ ھاتوچۆی ھەلیکۆپتەر خراپ بووە و پێویستیش بووە تەواوی ناوچە سنوورییەکان بەھۆی شەڕی ئێران و عێراقەوە لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی ئێراندا بن، بۆیە بۆ ھێزە ئێرانییەکان پێویست بوو ڕێگای چوونە ناو شاری سەردەشت کۆنترۆڵ بکەن.<ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٣</ref> [[محەممەد برووجێردی]]، یەکێک لە دامەزرێنەران و فەرماندەیەکی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] لەدوای کوژرانی [[ناسر کازمی]] و [[محەممەدعەلی گەنجیزادە]] لە ڕێگای [[پیرانشار]] بۆ سەردەشت لە ئاخرەکانی ھاوینی ١٩٨٢دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: ناصر کاظمی (۱۳۳۵–۱۳۶۱) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/216626/زندگینامه-ناصر-کاظمی-۱۳۳۵-۱۳۶۱|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یادکردی از شهید محمدعلی گنجی‌زاده (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98062310591/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەرپرسیارێتیی کۆنتڕۆڵکردنی ناوچەکانی نێوان پیرانشار و سەردەشتی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: محمد بروجردی (۱۳۳۳ - ۱۳۶۲) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/185116/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AC%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B3%DB%B3-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B2|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درباره محمد بروجردی (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84338300/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AC%D8%B1%D8%AF%DB%8C|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[مەحموود کاوە]] ڕۆڵێکی بەرچاوی لە گرتنی ڕێگاکەدا ھەبوو، ئەوەش دوای ئەوەی فەرماندەکانی سپای پاسداران لە ڕێگای پیرانشار–سەردەشت یەک لەدوای یەک دەکوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمود کاوه؛ فرزند کردستان، معجزه انقلاب (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/310106/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8|بڵاوکەرەوە=ئیبنا|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھێزەکانی ئێران بەگشتی لە ئایاری ١٩٨٢ لە پیرانشارەوە بەرەو سەردەشت ئۆپەراسیۆنێکیان دەست پێکرد کە ھەتا تشرینی دووەمی ھەمان ساڵ بۆ ماوەی ٦ مانگان درێژەی ھەبوو و سەرئەنجام مەودای ١٠٠ کیلۆمەتری نێوان پیرانشار و سەردەشتیان گرتە دەست کە کوژراو و بریندارێکی زۆر لە ھەر دوو لایەن کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2022-04-04/90732|سەردێڕ=چەند وێستگەیەکی مێژوویی حیزبی دێموکرات لە دوای هاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامی (٣ـ٢)|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2022-04-04/90732 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عبور از جاده ۱۰۰ کیلومتری در ۶ ماه! (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/968434/%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DB%B1%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%B6-%D9%85%D8%A7%D9%87|بڵاوکەرەوە=جەوان ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: محمود کاوه (۱۳۴۰-۱۳۶۵) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/219749/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%87-%DB%B1%DB%B3%DB%B4%DB%B0-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B5|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھری ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەوتەی سەرچاوەیەکی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، زیانەکان و قوربانییەکان لە ھەر دوو لادا بەرچاو بوو و تەنیا لە ڕۆژێکدا لە ڕێگاکە زیاتر لە ٥٥ پێشمەرگە کوژراو و بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://giareng.com/?p=19609|سەردێڕ=یادێک لە قارەمانەکانی لکی١ی هێزی ئاوارە (قەندیل). سەید عەلی هاشمی|بڵاوکەرەوە=گیاڕەنگ|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> [[حەسەن ڕەستگار]]، بەرپرسی ئەوکاتی کۆمیتەی سەردەشتی سەر بە حیزبی دێموکرات، لە لێدوانێکدا ڕای گەیاند کە ڕێگای سەردەشت–پیرانشار بۆ ھێزە کوردەکان گرنگییەکی تایبەتی ھەبوو و زۆربەی یارمەتییەکانی حکوومەتی عێراق لەوێوە دەھاتن، بۆیە بۆ ڕاگرتنی ڕێگاکە یارمەتییان لە ھێزی پشتیوانیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=LF7-a1PMTzg|سەردێڕ=Pencemor- (5) پەنجەمۆر- چیرۆکی وێنەیەکی دکتۆر قاسملو و سەدام حوسێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[زیندانی دۆڵەتوو]] ھەڵکەوتوو لە باکووری شارستانی سەردەشت کە شوێنی بەندکرانی ھێزەکانی سەر بە کۆماری ئیسلامی بوو، لە ٦ی ئایاری ١٩٨١دا لەلایەن ھێزی ئاسمانیی عێراقی بەعسەوە بە دوو فڕۆکە بۆردوومان کرا. ئەو زیندانە کە شوێنی بەندکرانی زیاتر لە ٢٠٠ کەسی سەر بە حکوومەتی کۆماری ئیسلامی بوو، لەلایەن حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە بەڕێوە دەبردرا. میدیاکانی سەر بە حکوومەتی ئێران ھەر لە سەرەتای بۆردوومانکردنی زیندانەکەوە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە حیزبی دێموکرات ھاوکاریی ڕژێمی بەعسی کردووە و پێشتر ئاگاداری ھێرشەکە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/1012934/%D8%AF%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D8%AA%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B9%D8%AB%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=دموکرات‌ها گرای بمباران «دوله‌تو» را به بعثی‌ها داده بودند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=جەوان ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام حیزبی دێموکرات تەواوی بانگەشەکانی کۆماری ئیسلامی ھەر وەکوو [[ئەشکەنجەدان]]ی زیندانییەکان و بەشداریی بۆردوومانکردنی زیندانەکەی ڕەت کردووەتەوە و لە کاتی ھێرشەکەدا سەرکۆنەی بۆردوومانەکەی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=75569|سەردێڕ=عەبدوڵڵا حەسەن‌زادە: پێوەندیی حیزبی دێموکرات لەگەڵ دەوڵەتی عێڕاق پێوەندییەکی سەربەرزانە بوو|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240507021539/https://kurdistanukurd.com/?p=75569|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ئاکامدا زیاتر لە ٤٠ زیندانی کوژران، زیاتر لە ٥٠ زیندانی بریندار بوون و ھەروەھا ٦ پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتیش گیانیان لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://peshmergekan.com/?p=50705|سەردێڕ=بۆمبارانی زیندانی دۆڵەتوێی سەردەشت و هەڵوێستی حیزبی دێمۆکڕات|بڵاوکەرەوە=پێشمەرگەکان|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> === شەڕی ئێران و عێراق === {{ئەمانەش ببینە|شەڕی ئێران و عێراق}} سەردەشت یەکێک لەو شوێنانەی نێوان شەڕی ٨ ساڵەی ئێران و عێراق بوو کە شارەکە و دەوروبەری زیانێکی زۆری بەرکەوت و ھەتا ئێستاش شوێنەوارەکانی ماوەتەوە. ئێران ئۆپەراسیۆنەکانی [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٤|نەسری ٤]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98033114858/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B4/|سەردێڕ=مروری بر عملیات «نصر ۴» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|تاریخ =٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی فەتحی ٥|فەتحی ٥]]،<ref name="فارسنیوز" >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13990805001107?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=16548456130992&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13990805001107%2F%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2584%25D8%25AD%25D8%25B3%25D9%2586-%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25A2%25D9%2588%25D8%25B1-%25D8%25B1%25D8%25B4%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25AA%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2587-%25D8%25B1%25D8%25B2%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AF%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25B9-%25D9%2585%25D9%2582%25D8%25AF%25D8%25B3-%25D8%25AA%25D8%25B5%25D8%25A7%25D9%2588%25DB%258C%25D8%25B1|سەردێڕ= «بولحسن» یادآور رشادت‌های مردانه رزمندگان در دفاع مقدس+تصاویر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری فارس|ڕێکەوت= ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13990805001107?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی کەربەلای ١٠|کەربەلای ١٠]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/84050188/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=16548452032651&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fphoto%2F84050188%2F%25D8%25B9%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AA-%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25A8%25D9%2584%25D8%25A7%25DB%258C-%25DB%25B1%25DB%25B0|سەردێڕ= عملیات کربلای ۱۰ (بە فارسی)| بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری کۆماری ئیسلامی (ئیرنا)|ڕێکەوت= ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٢|بەیتولموقەدەسی ٢]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://ihuo.ac.ir/233-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-2.html|سەردێڕ= بیت المقدس ۲ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ihuo|ڕێکەوت= ٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://ihuo.ac.ir/233-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-2.html |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٣|بەیتولموقەدەسی ٣]]<ref name="فارسنیوز" /> و [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٦|بەیتولموقەدەسی ٦]]<ref name="فارسنیوز" /> لە ناوچەکانی نێوان سەردەشت و بانە بە ئامانجی گرتنی بەشێک لە خاکی [[قەزای ماوەت]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ئەنجامدا، کە ھەتا ئاستێکی کاتی ھێزە ئێرانییەکان سەرکەوتن. ھێزە عێراقییەکان لە ھەوڵی گرتنی سەردەشت سەرکەوتوو نەبوون، بەڵام توانیان ھەتا کێوی سنووریی بوڵفەت لە کێلێ پێشڕەوی بکەن و لەوێوە بە بەکارھێنانی تۆپخانە چەندین جار ناوەندی شاریان بۆردوومان کرد. بە ئامانجی گرتنەوەی ناوچە سنووریەکانی سەردەشت، ھێزەکانی ئێران ئۆپەراسیۆنی [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٥|نەسری ٥]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.isna.ir/news/99050100004/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1%DB%B5|سەردێڕ= مروری بر دستاوردهای عملیات «نصر۵» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری خوێندکارانی ئێران (ئیسنا)|ڕێکەوت= ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> و [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٧|نەسری ٧]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|سەردێڕ=آشنایی با عملیات نصر ۷ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231221153820/https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400051409812/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|سەردێڕ=مروری بر نتایج عملیات «نصر ۷» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەنجامدا و توانیان ھەتا ڕادەیەک سەرکەون. ھەروەھا [[کیمیابارانی سەردەشت]] لە درێژەی ئەو شەڕەدا ڕوویدا کە زیانێکی زۆر بە سەردەشت و خەڵکی شارەکە کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95|سەردێڕ= برینەکانی سەردەشت پاش ٣٣ ساڵ سارێژ نەبوونەتەوە|بڵاوکەرەوە= ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت= ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211026120436/https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[مین]]ە چێنراوەکانی سەردەمی شەڕ لە سنووری سەردەشت ساڵانە دەبنە ھۆی کوژران و برینداربوونی خەڵکی ئاسایی و ھەتا ئێستاش ئەو کێشەیە بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/1819|سەردێڕ=شەڕی عێراق _ ئێران لە کوردستان هێشتا کۆتایی نەهاتووە‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> === کیمیابارانی ١٩٨٧ === {{ئەمانەش ببینە|کیمیابارانی سەردەشت}} لە ٧ی پووشپەڕی ساڵی ١٣٦٦ی ھەتاوی بەرامبەر بە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٧ی زایینی، کاتژمێری ٤:٣٠ سەر لە ئێوارە ھێزە ئاسمانییەکانی [[ڕژێمی بەعس]] و فرۆکەوانەکانی ئەو سوپایە، بە گازی کیمیاوی شاری سەردەشت و گوندی [[ڕەشەھەرمێ]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشان=http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |سەردێڕ=دۆسیەی کیمیابارانکردنی سەردەشت |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کیمیاباران کرد. بەپێی ئەو کارەساتە، سەرەتا ١٠ مەدەنی گیانیان لە دەستدا و ٦٥٠ کەسیش بریندار بوون.<ref name="nti_sardasht_attack">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Iran Profile – Chemical Chronology 1987 |ناونیشان=http://www.nti.org/e_research/profiles/Iran/Chemical/2340_2959.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070416101720/http://www.nti.org/e_research/profiles/Iran/Chemical/2340_2959.html <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Nuclear Threat Initiative |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی ڕاپۆرە فەرمییەکان، لە ١٢٬٠٠٠ دانیشتوو، ٨٬٠٠٠ کەس تووشی مەترسی بوون. لە ٤٬٥٠٠ کەس کە پێویستیان بە ئاگادارییە پزیشکییەکان ھەبووە، ١٬٥٠٠ کەس بەستەری کران کە ٦٠٠ کەسیان بۆ تاران بردران. ٣٬٠٠٠ کەسی دیکە بە سەرپێیی درمان کران، کە زۆر یەکیان دواتر شاریان بەرەو گوندەکان بەجێھێشت و بە بەکارھێنانی دەرمانە خۆماڵییەکان ھەوڵی چاککردنەوەی خۆیان دا. سەرئەنجام دواتر ١٣٠ کەس گیانیان بەخت کرد.<ref>[http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 هشت‌هزار و 24مصدوم شيميايي سردشت در آمار بنياد شهيد نيستند] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125054707/http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 |date=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشان=http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |سەردێڕ=کردستان آزمایشگاه سلاحهای شیمیایی |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/3070|سەردێڕ=كورد لە جەنگی عێراق و ئێراندا چی بۆمایەوە؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ئێستاش لەو شارەدا بەھۆی کیمیابارانەوە، ژمارەیەکی زۆر تووشی نەخۆشییە کیمیایییەکان بوون<ref>[http://www.payvand.com/news/06/dec/1239.html Iranian Chemical Attacks Victims<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522023927/http://www.payvand.com/news/06/dec/1239.html |date=٢٢ی ئایاری ٢٠١١ }}</ref> و کێشەی خزمەتگوزاریی پزیشکییان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1409202318|سەردێڕ= بەرکەوتووی چەکی کیمیایی لە سەردەشت سێ مانگە چاوەڕێی ئەنجامی پشکنینەکانیانن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لەناو ئەو ٤٬٥٠٠ نەخۆشەی کە پێویستیان بە ئاگادارییە پزیشکییەکان ھەبوو، ھەندێکیش لە ڕزگارکەران بوونیان ھەبوو.<ref>فرووتەن، عەباس. پێداچوونەوەی پزیشکیی شەڕی کیمیاییی عێراق. تاران، ئێران: زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی بەقییەتوڵڵا، ٢٠٠٣، پەڕەی ١٨٣</ref> [[پەڕگە:محل اصابت بمب شیمیایی.jpg|وێنۆک|شوێنی کیمیابارانکراوی شاری سەردەشت لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٧]] [[پەڕگە:Photo18 2.jpg|وێنۆک|وێنەی چەند بەرکەوتووی کیمیایی لە شاری سەردەشت]] [[پەڕگە:Photo18 3.jpg|وێنۆک|چەند بەرکەوتووی کیمیایی لە سەردەشت]] [[پەڕگە:Sardashttt.jpg|وێنۆک|شوێنی ڕاگرتنی بەرکەوتووانی کیمیاباران لە سەردەشت]] [[پەڕگە:Sardasht 01.jpg|وێنۆک|بنەماڵەیەکی بەرکەوتووی کیمیایی لە سەردەشت]] دادگای گشتیی تاران لە نیسانی ٢٠٠٤دا، حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی بە پشتگیریکردن لە حکوومەتی [[سەددام حوسێن]]، بەرپرسی ئەو ھێرشە ناساند. لە ئەنجامی دادگاکەدا، حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە پێدانی ٦٠٠ ملیۆن دۆلار بە قوربانییەکان سزا درا.<ref name="tehrancourtruling">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html |سەردێڕ=Iran: Tehran's Public Court issues $600 million verdict against US to pay to Sardasht residents |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Payvand |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709181342/http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاش ئەم ڕووداوە، ئێران شاری سەردەشتی بە «یەکەمین شاری بەرکەوتووی چەکی کیمیایی لە جیھان» ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427063810/http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشان=http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 |سەردێڕ=هفتم تير، سالروز بمباران شیمیایی سردشت |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |سەردێڕ=سازمان منع سلاح‌هاي شيميايي براي قربانيان سردشت پيام صادر مي‌كند |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83368686/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=سردشت نخستین شهر قربانی سلاح شیمیایی در جهان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401040704336/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=نخستین شهر قربانی جنگ‌افزارهای شیمیایی در جهان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا ھەندێک لایەنی تر ئەو کارەساتەیان وەکوو «کۆمەڵکوژی» ناساندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/3666|سەردێڕ=كورد چەند جار كۆمەڵكوژ كراوە؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> لەو جێیەوە کە سەردەشت ئامانجێکی سەربازی ھەژمار نەدەکرا، خەڵکی شارەکەش بۆ ھێرشەکە ئامادە نەبوون. خەڵکی شارەکە بە ژیان لە سنوور و بەرەی شەڕ، لەگەڵ بۆردوومانەکانی عێراق ڕاھاتبوون. بەو جۆرە خەڵک دواتر بە پزیشکەکانیان ڕادەگەیاند کە نەیاندەزانی ئەوە بۆردوومانێکی کیمیایییە. بەھۆی وەشانی با، تەنانەت نەخۆشخانە و ناوەندە دەرمانییەکانیش ئاڵوودە بوون و ئەو ژمارە کەمە لە پزیشکان و پەرستارانەی لەوێ کاریان دەکرد، ناچار بوون کە شارەکە بەجێبھێڵن. دوو حەمامی گشتی بۆ دەرمانی قوربانییەکان بەکاردەھێنران و یاریگایەکی بچووک کرایە ناوەندێکی پزیشکیی ١٥٠ تەختی. لە چەند سەعاتی یەکەمدا نزیکی ٣٠ کەس کە زۆربەیان منداڵانی کەمتەمەن و بەساڵاچووان بوون، بەھۆی کێشەکانی توندیی ھەناسەیی گیانیان بەخت کرد. ھەتا ساڵی ٢٠٠٧، سەرجەم ١٣٠ کەس (١٠٩ خەڵکی مەدەنی، ٢١ چەکدار و ھتد) لە [[کیمیابارانی سەردەشت]] لە حوزەیرانی ١٩٨٧ گیانیان لە دەستدا. بیست کەس لە چەند سەعاتی یەکەم، دە کەس لە کاتی بردن بۆ شارەکانی دیکە و نزیکی ١٠٠ کەسی تر لە نەخۆشخانەکانی ئێران و ئەورووپا لە درێژەی مانگێک دواتر گیانیان بەخت کرد. لە نێوان ئەو خەڵکە مەدەنییەی کە گیانیان بەخت کرد، ٣٩ کەس تەمەنیان ژێر ١٨ ساڵ بوو، کە ١١ کەسیان ژێر ٥ ساڵ بوون. ھەروەھا سی و چوار ژن و کچ گیانیان لە دەستدا.<ref>Khateri S, Wangerin R. Denied Truths, the story of victims of chemical weapons in Iran, center for women and family affairs. 2008 , {{ISBN|978-600-5201-13-0}}</ref><ref>Khateri S. Victims of chemical weapons in Iran – an evaluation on health status of 45,000 Iranian victims of chemical warfare agents. Society for Chemical Weapons Victims Support (SCWVS) (www.scwvs.org), April 2003, {{ISBN|964-93602-5-5}}</ref> خەردەل وەکوو ھۆکارێک لێکنادرێتەوە کە ببێتە ھۆی مردن، بەڵکوو ھۆکارێکی لاوازکردنە و تەنیا ٣٪ بۆ ٥٪ دەبێتە ھۆی مردن. زۆر یەک لەو ٩٥٪ی لە کیمیابارانی سەردەشت زیندوو مانەوە، لە درێژەی چەند ساڵی دواتر بە توندی تووشی کێشە و نەخۆشی جۆراوجۆر، وەکوو کێشەکانی توندی ھەناسەیی، ئازارەکانی چاو، کێشەکانی پێست و ھەروەھا ھەندێک کێشە لە سیستەمی بەرگریی لەشی خۆیان بوون.<ref>Khateri S, Ghanei M, Soroush MR, Haines D. Effects of mustard gas exposure in paediatric patients. Long-term health status of mustard-exposed children, 14 years after chemical bombardment of Sardasht. J Burns & Wound Care [serial online] (http://www.journalofburnsandwounds.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180326201400/http://journalofburnsandwounds.com/ |date=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨ }}), 2003;2(1):11</ref><ref>Ghanei M, Aslani J, Khateri S, Hamadanizadeh K. Public Health Status of the Civil Population of Sardasht 15 Years Following Large−Scale Wartime Exposure to Sulfur Mustard. J Burns &Surg Wound Care [serial online] 2003;2(1):7. Available from: URL: http://www.journalofburns.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220421014815/https://journalofburns.com/ |date=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢ }} . Published March 11, 2003</ref> ئەو کێشانە ھەتا ئێستاش بۆ بەرکەوتووانی ھێرشە کیمیایییەکە بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2009202012|سەردێڕ=رزگاربووانی کیمیابارانی سەردەشت داوادەکەن رووداوەکە بە "کۆمەڵکوژی" بناسێنرێت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەتا ئاخرین جار ژمارەی بریندارانی تۆمارکراو تەنیا ١،٥٠٠ کەس بووە، لە کاتێکدا ١٣،٠٠٠ کەس پێیان وایە بەرکەوتووی کیمیابارانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2757589/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=آمار جانبازان شیمیایی احراز شده سردشت چرا تغییر نمی کند؟ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەروەھا ھەندێک ڕاپۆرت باس لە گەندەڵی لە تۆمارکردنی بریندارانی نوێ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/%D9%BE%DB%95%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%AF%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%B5%DB%8C-%D9%84%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=پەرەسەندنی گەندەڵی لەتۆمارکردنی ناوی بەرکەوتووانی کیمیایی شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە کاتێکدا [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] ھەموو ساڵێک لە ساڵیادی کیمیابارانی سەردەشتدا ئەو کارەساتە سەرکۆنە دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.kurdpress.com/news/6300/%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%86%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=پەیامی وەزیری دەرەوەی ئێران لە ساڵۆگەڕی کیمیابارانی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="M1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86|سەردێڕ=هۆکارانی جەنایەتی سەردەشت نە لەبیر دەکەین و نە لێیان خۆش دەبین|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213507/https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95|سەردێڕ=یادی قوربانیانی کیمیابارانی سەردەشت کرایەوە|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213509/https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و وڵاتانی ڕۆژاوا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907|سەردێڕ=نقش کشور‌های غربی در بمباران شیمیایی سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ستافی مافەکانی مرۆڤی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109094503/https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401040805906/%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C|سەردێڕ=همدستی قدرت‌های جهانی بیشترین نقش را در جسارت رژیم بعث در بکارگیری سلاح شیمیایی علیه سردشت داشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mizanonline.ir/fa/news/4338781/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%AF|سەردێڕ=غریب آبادی: سهم و مسئولیت کشورهای دخیل در جنایت بمباران شیمیایی سردشت باید تعیین شود (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری میزان|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizanonline.ir/fa/news/4338781/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%AF |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و بەتایبەتی ئەڵمانیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://xelk.org/2407/|سەردێڕ=ئێران: ئەم وڵاتە چەكی كیمیایی دابووە سەدام حسێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی خەڵک|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95|سەردێڕ=جەنابی مایکڵ کلۆر سەردانی سەردەشت بکە|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213510/https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C|سەردێڕ=بابەتی کیمیایی سەردەشت بیانووی ناڕەزایەتی دەربڕین بە وەزیری دەرەوەی ئاڵمانیا|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108214731/https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="M1"/> بە بەرپرسیاری ئەو ھێرشە دەزانێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/5725|سەردێڕ=سەردەشت لە نێوان ستەمی بەعس و بێویژدانی نێو دەوڵەتیدا‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام زۆر سەرچاوە ڕایانگەیاندووە کە حکوومەت پرۆپاگەندە دەکات و لە ئاکامدا ھیچ کردەوەیەکی پێویست بۆ بەرکەوتووانی کیمیابارانەکە ناکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84|سەردێڕ=سەردەشت، جەستەیەکی پڕ لە ئازار (یادێک لە شارێکی لەبیرکراو لەپووشپەرێکی سووتاودا )|بڵاوکەرەوە=دواڕۆژ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213509/https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%8C%D9%85%DB%8C-%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%86-%DA%86%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%95-%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C|سەردێڕ=ڕێژیمی ئێران بۆ چارەسەرنەکردنی بەرکەوتووانی کیمیابارانی سەردەشت، ئامریکای بە تاوانبار زانی|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D9%84%DB%95-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%DB%86%DA%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|سەردێڕ=یەکێکی دیکە لە بەرکەوتووانی کیمیابارانی سەردەشت کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dengekan.info/archives/7467|سەردێڕ=شاری سەردەشت قوربانیەكی دیكەی شەڕی كۆنەپەرستانە … عەلی مەحمود محەمەد|بڵاوکەرەوە=دەنگەکان|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا چەندین فیلم لەبارەی کیمیابارانی سەردەشتدا ساز کراون کە ناسراوترینیان فیلمی [[دارگوێز (فیلم)|دارگوێز]]ە کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا بڵاو کراوەتە و بەپێی چیرۆکی پیاوێک بەناوی مام قادر ساز کراوە کە بێجگە لەخۆی تەواوی خێزانەکەی بەھۆی کیمیابارانەوە دەکوژرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێشوازی کوردەکان لە "داری گوێز"/ لە سەردەشت نمایش نەکراوە|ناونیشان=http://ku.mehrnews.com/news/30964|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=http://ku.mehrnews.com/news/30964 |date=تەممووزی ٢٠٢٥ }}</ref> === سەردەمی دوای شەڕ === [[پەڕگە:Sardasht Border Guard (46).jpg|وێنۆک|وێنەی چوار کوژراوی ھێزەکانی پاسەوانی سنووری لە دووپەزەی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢٠]] سەردەشت لە سەدەی ٢١دا چەندین ڕووداو و نائارامی بەخۆیەوە بینیوە. ئەو شارە بووەتە شوێنێک بۆ تێکھەڵچوون و پێکدادان لە نێوان [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|چەکدارە ئۆپۆزیسیۆنە کوردەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|چەکدارانی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، کە لەو چەندین ساڵانەدا چەندین تێکھەڵچوون لە سنووری سەردەشتدا ڕوویداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/سەردەشت/-لەەنجامی-تەقەی-کەسانی-نەناسراودا-ەندامی-سپای-پاسداران-کوژران |سەردێڕ=سەردەشت/ لەئەنجامی تەقەی کەسانی نەناسراودا ٤ ئەندامی سپای پاسداران کوژران |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/شوناسی-وژراو-و-بریندارانی-شەڕی-سەردەشت-روون-بۆوە |سەردێڕ=شوناسی كوژراو و بریندارانی شەڕی سەردەشت ڕوون بۆوە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%DA%98%D8%B1%D8%A7%D9%88-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%95%DA%95%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D9%88%D9%86-%D8%A8%DB%86%D9%88%DB%95 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=19687&jor=1 |سەردێڕ=سەردەشت… پێکدادانێکی دیكه لە نێوانی پێشمەرگەکانی دیموکرات و سوپای پاسداران ڕوویدا |بڵاوکەرەوە=وێستگەنیووز |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=4570 |سەردێڕ=لە پێکدادانێکدا لە سەردەشت پاسدارێک کوژرا |بڵاوکەرەوە=ناس نیووز |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=4570 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://esta.krd/104275/ |سەردێڕ=پێکدادانی چەکداری لەنێوان سوپای پاسداران و حزبێکی کوردیدا ڕوویداوە |بڵاوکەرەوە=ئێستا |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211029060808/https://esta.krd/104275/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٦، لە نێوان چەکدارانی ئێران و پژاک لە سەردەشت تێکھەڵچوونێک ڕوویدا، کە بەوتەی میدیا ئێرانییەکان لە چەکدارانی پژاک لانیکەم ٣٠ کەس کوژران و ٤٠ کەسی دیکەش بریندار بوون. بەو ھۆیەوە پژاک ئاگربەستی یەکلایەنەی ڕاگەیاند کە لەلایەن سپای پاسدارانەوە ڕەت کرایەوە.<ref name="bbc0509">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان= https://www.theguardian.com/world/2011/sep/05/iran-kurdish-rebels-iraq-border| سەردێڕ=Iranian forces kill Kurdish rebels near Iraq border |یەکەم=David |دوایین=Batty |ئیش=The Guardian | ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> ''بەرزایییەکانی جاسووسان'' لە نزیکی سنووری سەردەشت بۆ ماوەیەکی زۆر لەژێر دەستی پژاکدا بوو، کە لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠١١دا، ھێزەکانی [[یەکینەی تایبەتی سابیرین|سابیرین]] کە سەر بە ھێزی وشکانیی سپای پاسدارانن، ئۆپەراسیۆنێکیان بۆ گرتنەوەی دەست پێکرد کە بەھۆیەوە ١٣ چەکداریان لێ کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/06/13/1509483/%D9%82%D9%84%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%DA%A9%D9%88%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%A8-13-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1|سەردێڕ=قله‌ای که سکوی پرتاب ۱۳ تکاور سپاه شد+تصاویر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تەسنیم|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە سەردەشت ھەندێک کەس بەھۆی نەبوونی کاری گونجاو و ھەژاری، ڕوو لە کۆڵبەری دەکەن و ساڵانە سەدان [[کۆڵبەر]] لە سنوورەکانی سەردەشت گیانیان لەدەست دەدەن، بریندار دەبەن یان تووشی ڕووداوی نەخوازراو دەبن کە بریتین لە تەقەکردن لەلایەن ھێزەکانی ئێران، بەربوونەوە لە بەرزایییەکان، کەوتنە ژێر ڕنوو، ڕەقبوون لە سەرمادا و چەندین ڕووداوی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/ku/?p=7478 |سەردێڕ=کوژران و برینداربوونی سێ کۆڵبەر لە سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/برینداربوونی-کۆڵبەر-لە-سنووری-شاری-سەردەشت |سەردێڕ=کۆڵبەرێکی گەنج لە ناوچە سنوورییەکانی سەردەشت کوژرا |بڵاوکەرەوە=تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/سەردەشت-دوو-کۆڵبەر-لە-سنووری-بێتووش-بەهۆی-بەربوونەوە-لە-بەرزایی-و-تەقەی-هێزە-نیزامییەکانی-حکوومەتی-بریندار-بوون |سەردێڕ=سەردەشت؛ دوو کۆڵبەر لە سنووری "بێتووش" بەهۆی بەربوونەوە لە بەرزایی و تەقەی هێزە نیزامییەکانی حکوومەتی بریندار بوون |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rojikurd.net/mirovayeti/23859/ |سەردێڕ=کۆمەڵێک کۆڵبەر لە سەردەشت کەوتنە ژێر ڕنوو و یەکیان گیانی لە دەست داوە |بڵاوکەرەوە=ڕۆژی کورد |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا یەکێک لە کێشەکانی دیکەی سەردەشت، بازرگانیی ماددە ھۆشبەرەکان بەتایبەتی [[مێتامفتامین|شیشە]]یە کە بە ڕێژەیەکی بەرچاو بەرز بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5939143/%DB%B4%DB%B5-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۴۵ کیلوگرم ماد مخدر شیشه در سردشت کشف شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=مێھر|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85267774/%DB%B1%DB%B9%DB%B7-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۱۹۷ کیلوگرم ماده مخدر شیشه در مرز سردشت کشف شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/18281/%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۵۰۰ کیلوگرم ماریجوانا در سردشت کشف شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەندێک لە ڕاپۆرتەکان، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|دەزگای ھەواڵگری]] تۆمەتبار دەکەن کە لە بازرگانیی ماددە ھۆشبەکارندا ڕۆڵی ھەیە و لەو ڕێگایەوە پارە بەدەست دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/fa/news/%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|سەردێڕ=تولید شیشه در سردشت، سه میلیارد دلار برای سپاه درآمدزایی دارد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.avatoday.net/fa/node/11420|سەردێڕ=گزارش ویژه: چگونه مقامات اطلاعاتی سردشت مولتی میلیاردر شدند؟ (بە فارسی)|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=ئاواتودەی}}</ref> بەڵام میدیاکانی نزیک لە حکوومەتی ئێران، بەگشتی ھەر جۆرە بەشداریکردنی سپایان لەو بازرگانییەدا ڕەت کردووەتەوە و ھەمیشە ڕایانگەیاندووە کە ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕووبەڕووی قاچاخی ماددە ھۆشبەرەکان دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/fa/news/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D8%B1%D9%81%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1|سەردێڕ=جزئیات درگیری سردشت و قربانیان طرفین + عکس و آمار (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەنگاو|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەو بازرگانییە لە سەردەشت و دەوروبەر بووەتە ھۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی ئەو شارە بەتایبەتی لاوان، تووشی بەکارھێنانی جۆرە جیاوازەکانی ماددە ھۆشبەرەکان ببن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1602201712|سەردێڕ=لە رۆژهەڵاتی کوردستان ماددەی هۆشبەر بەڕێژەیەکی زۆر بڵاوبووەتەوە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ٩ی ئایاری ٢٠١٥، خەڵکی سەردەشت لە دوای ڕووداوی ھۆتێلی تارای مەھاباد کە بوو ھۆی خۆکوژیی [[فەریناز خوسرەوانی]]، لە پاڵپشتیکردنی خەڵکی مەھاباد و ناڕەزایی لە بەرامبەر ئەو کارەساتەی ڕوویداوە خۆپیشاندانیان بەڕێوەبرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/راپۆرت/-پشتیوانیی-هاووڵاتییانی-کورد-لە-ناڕەزایەتییەکانی-شاری-مەهاباد-وێنه |سەردێڕ=راپۆرت/ پشتیوانیی هاووڵاتییانی کورد لە ناڕەزایەتییەکانی شاری مەهاباد +وێنه |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B1%D8%A7%D9%BE%DB%86%D8%B1%D8%AA/-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%DB%95-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%88%DB%8E%D9%86%D9%87 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> کە دواتر ھێزە ئەمنییەکان بڵاوەیان بە خۆپیشاندەران کرد و زیاتر لە ٣٠ کەسیان دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/100520152-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16500539125657&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rudaw.net%2Fsorani%2Fkurdistan%2F100520152 |سەردێڕ=لە سەردەشت ٣٠ کەس دەستگیرکراون |بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە شەوی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامە سەرەتایییەکانی [[ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی باشووری کوردستان]]، سەردەشت یەکێک لەو شارانەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە خەڵکەکەی بە مەبەستی پشتگیریکردن و خۆشحاڵی دەڕبرینی خۆیان لە سەرکەوتنی ئەنجامەکان ھاتنە شەقامەکان و دواتر ھێزە ئەمنییەکان ھەندێک لە کەسانی بەشداریان دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 |سەردێڕ=ژمارەیەک هاووڵاتیی کورد، بە بۆنەی پشتگیریکردن لە گشتپرسی بۆ سەربەخۆیی کوردستان دەستبەسەر کراون |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308120312/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە ڕۆژی ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧، دوو فڕۆکەی ئێرانی بە مەبەستی دژایەتیی ڕێفراندۆم و ترساندنی خەڵک، بەسەر ھێڵی سنووریی نێوان ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستاندا فڕیبوون کە ئاسمانی سەردەشتیشی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/fa/?p=4198 |سەردێڕ=خبر فوری: پرواز جنگنده‌های ارتش ایران در امتداد مرزهای اقلیم کُردستان/ همراه با تصویر (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨، سەردەشت یەکێک لە شارەکانی بەشداری [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|مانگرتنی گشتیی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو کە دوکانداران و کاسبکارانی ئەو شارە شوێنی کاسبییەکان داخست.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} ھەر وەک شارەکانی دیکە ھێزە ئەمنییەکان لە دوکاندارانی ئەو شارە بە شێوەی جۆراوجۆر ھەڕەشەیان کرد و ھەندێکیان دەستبەسەر کردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/مانگرتن-لە-دەیان-شاری-کوردستان-بەڕێوە-چوو-و-دەیان-کەسیش-دەسبەسەر-کران |سەردێڕ=مانگرتن لە دەیان شاری کوردستان بەڕێوە چوو و دەیان کەسیش دەسبەسەر کران |بڵاوکەرەوە=ھەنگاو |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> === خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ === {{ئەمانەش ببینە|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} لە ڕۆژی ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، کۆمەڵێک لە گەنجانی شاری سەردەشت لە ناڕەزاییی بەرامبەر بە کوشتنی [[ژینا ئەمینی]] و لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] ڕژانە سەر شەقامەکان و لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکان لە شەقامە سەرەکییەکانی ئەو شارە تووشی پێکدادان و تێکھەڵچوون بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‎تلویزیون منوتو on Instagram: ". تجمع اعتراضی مردم سردشت #مهسا_امینی #mahsaamini #گزارشگرمنوتو @manotogozareshgar …⁣ WhatsApp/Telegram: +44 7590 899 999"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CixXUf5IEsI/|بڵاوکەرەوە=Instagram|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لەو خۆپیشاندانەدا خەڵک بە بەرد ھێرشیان کردە سەر ھێزە دژەشۆڕشەکان و لە بەرامبەریشدا ھێزەکان بە بەکارھێنانی چەک، تەقەی ھەوایی، باتۆم و گازی فرمێسکڕێژ ھەوڵی بڵاوەپێکردنی خۆپیشاندەرانیان دا. ھەروەھا ھەندێک لە ھێزەکان لە سەربانە بەرزەکانی دەوروبەر تەقەیان لە خەڵک کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/sardasht-iran-protest-mahsa-amini/6756899.html|سەردێڕ=استقرار مامور امنیتی با سلاح روی پشت بام همزمان با اعتراضات چهارشنبه سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=دەنگی ئەمریکا|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> لە ئەنجامدا ژمارەیەک لە خۆپیشاندەران و ھێزەکانی دژەشۆڕش بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.balatarin.com/permlink/2022/9/24/5868965|سەردێڕ=مردی که یک تنه با چوب در سردشت به سمت ماموران می‌رود و آنها را فراری می‌دهد! (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=بالاترین|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خۆپیشاندەرانی سەردەشتی دروشمی «[[ژن، ژیان، ئازادی]]»، «مردن بۆ دیکتاتۆر» و ھەندێک دروشمی دیکەیان بەکارھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‎تلویزیون منوتو on Instagram: ". «مرگ بر دیکتاتور» #سردشت #mahsaamini #مهسا_امینی #گزارشگرمنوتو @manotogozareshgar …⁣ WhatsApp/Telegram: +44 7590 899 999"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CixXy3IIfzu/|بڵاوکەرەوە=Instagram|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە درێژەی خۆپیشاندانەکان و مانگرتنە سەرتاسەرییەکان، بەپێی باگھێشتەکان لەلایەن [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] و ڕێکخراوەکانی دیکە، کاسبکاران و دوکاندارانی سەردەشت لە زۆربەی ڕۆژان دەستیان بە مانگرتن کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/so/zhan/gh-33840|سەردێڕ=مانگرتنی کاسبکاران لە شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لەوانەش بانگھێشتی ١٩ی ئەیلوول بەمەبەستی سەرکۆنەی کوشتنی ژینا ئەمینی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=.kurdistanmedia.com https://kurdistanmedia.com/fa/news/2022/09/44|سەردێڕ="سردشت، دیولان و دیواندرە" جزء شهرهای پیشگام اعتصاب امروز بودند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> و ١ی تشرینی یەکەم بەمەبەستی دژایەتیکردنی [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان|ھێرشەکانی سپای پاسداران بۆ سەر حیزبە کوردییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=www.iranintl.com https://www.iranintl.com/202210015835|سەردێڕ=شنبه اعتراض؛ دومین اعتصاب سراسری در کردستان، آذربایجان غربی، کرمانشاه و ایلام (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئێران ئینتەرنەشناڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە گوندی [[بێورانی خوارێ]] کاسبکارێک بەناوی ''ھێمن حەمزە'' لەلایەن ھێزەکانی حکوومەتەوە دەکوژرێت، بەھۆیەوە ڕۆژی دواتر بەرامبەر لەگەڵ ١٢ی تشرینی دووەم، بەشێک لە خەڵک خۆپیشاندانیان بەڕێوە برد و تەواوی ڕۆژەکە کاسبکاران و دوکارندارانی سەردەشت بە داخستنی دوکانەکانیان مانیان گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://test.jinhaagency.com/fa/rwzanh/atsab-bazaryan-srdsht-dr-adamh-qyam-mrdmy-34749|سەردێڕ=اعتصاب بازاریان سردشت در ادامه قیام مردمی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ڕۆژی ٦٥ەمی خۆپیشاندانەکان بەرامبەر بە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، ژمارەیەک لە خۆپیشاندەران بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی مەھاباد و دژایەتیی سەرکوتەکانی ئەو شارە، چەندین خۆپیشاندانی ناڕەزایەتییان لە کۆمەڵێک شەقام و کۆڵانی شار بەڕێوەبرد، ڕێگاکانیان داخست و لە مزگەوتەکان دروشمی شۆڕشگێڕییان بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/|سەردێڕ=حمله همه جانبه حکومت، کردستان مقاومت می کند، اعتراض در شهرهای ديگر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئەخباری ڕووز|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221121011836/https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل === {{ئەمانەش ببینە|شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران}} لە بەرەبەیانی ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە دەستپێکی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] لە [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]دا، بنکەکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] لە ناو شاری سەردەشت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/28569|سەردێڕ=ئیسرائیل سنووری باشوور و ڕۆژ‌هەڵاتی کوردستان بۆردوومان دەکات: پێنج کەس کوژراون|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> و سەر سنوور لەلایەن [[ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل]]ەوە کرانە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farhikhtegandaily.com/news/208561/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/|سەردێڕ=حمله اسرائیل به هنگ مرزی سردشت (بە فارسی)|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنامەی فەرھیختێگان}}{{بەستەری مردوو|url=https://farhikhtegandaily.com/news/208561/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لە ئەنجامدا چەندین سەرباز کوژران و بریندار بوون، بەڵام حکوومەتی ئێران تەنیا کوژرانی سەربازێکی پشتڕاست کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/55437/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D9%87%DB%8E%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DA%95%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84|سەردێڕ=شەهادەتی سەربازێک لە سنووری سەردەشت بە هێرشی ئیسڕائیل|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[ئاژانسی ھەواڵی مێھر]]}}{{بەستەری مردوو|url=https://ku.mehrnews.com/news/55437/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D9%87%DB%8E%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DA%95%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> لە درێژەی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] لە بەیانیی ٤ی ئازاری ٢٠٢٦، لە ھێرشێکی ئاسمانیدا بە چەندین بۆمب بنکەی سەربازیی ''جندوڵڵا''ی سەر بە سوپای پاسداران لە ڕۆژاوای شاری سەردەشت کرایە ئامانج و بەشێکی بەتەواوی خاپوور کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/45280|سەردێڕ=سوپای پاسداران لە چەندین ناوچەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان هاتووچۆی قەدەغە کردووە|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ھەر لە ھەمان شەودا ھێرش کرایە سەر باڵەخانەی [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|دەزگای ھەواڵگری]]ی سەردەشت و لە ئەنجامدا بەشێکی باڵەخانەکە و دەوروبەری زیانی بەرچاوی بەرکەوت. ھەرچەندە دواتر شارەکە لەلایەن ئیسرائیلەوە نەکرایە ئامانج، بەڵام بەگشتی شەڕەکە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ژیانی خەڵکی شار ھەبوو، بۆ نموونە لە کاتی شەڕدا شەپۆلێکی تری گرانی و ھەڵاوەسان سەری ھەڵدایەوە و ھەروەھا ھەر لە یەکەم ڕۆژی دەستپێکی شەڕ لە ٢٨ی شوباتەوە ئینتەرنێت بەتەواوی پچڕا.<ref name="AVA44968">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44968|سەردێڕ=ڕۆژهەڵاتی کوردستان باجێکی قورس دەدات و جەنگی نان دەستی پێکردووە|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> بەوتەی [[ڕێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ]] و شایەتحاڵان، ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامی لە سەردەشت و شارەکانی تری ڕۆژهەڵاتی کوردستان، شوێنە مەدەنییەکانی وەک ھۆڵی وەرزشی،<ref name="hengaw03"/> قوتابخانە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44424|سەردێڕ=بنکەکانی سوپای پاسداران لە شنۆ و پاوە بۆردوومان دەکرێت|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> و مزگەوتیان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44433|سەردێڕ=ئەمریکا و ئیسرائیل هێرشی چڕیان کردە سەر ڕۆژهەڵاتی کوردستان|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> بۆ مەبەستی چالاکیی سەربازی یان شوێنی نیشتەجێبوونی کاتیی خۆیان و خێزانەکانیان بەکاردەھێنا، ئەمەش بە مەبەستی بەکارھێنانی شوێنە مەدەنییەکان وەک [[قەڵغانی مرۆیی]] بۆ ڕێگریکردن لە ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ھێزەکانی حکوومەت.<ref name="hengaw03">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/ku/reports-and-statistics/2026/03/article-5|سەردێڕ=ڕاپۆرتی تایبەت: میلیتاریزەکردنی شوێنە گشتییەکان و زیادبوونی کەشی ئەمنی و سەربازی لە کوردستان|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ھەنگاو|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک سەرچاوە ئاماژەیان بەوە کرد کە سەردەشت ببوو بە شوێنێکی ھەڵدانی درۆن و مووشەک لەلایەن سوپای پاسدارانەوە بەرەو [[ھەرێمی کوردستان]].<ref name="AVA44968"/> == جوگرافیا == سەردەشت لە تەنیشت کێوی گردەسوور و لەسەر [[زاگرۆس|زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]] ھەڵکەوتووە. کێوەکانی [[قەندیل]] لە باکووری ڕۆژاوای ئەم شارەن. سەردەشت لە باکوور لەگەڵ [[نەڵاس]]، [[میراوە]] و [[پیرانشار]]، لە باکووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[مەھاباد]]، لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[ڕەبەت]] و [[بۆکان]]، لە باشووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[بانە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[قەڵادزێ]] و [[پارێزگای سلێمانی]] ھاوسنوورە. ھەروەھا سەردەشت ١٠٠ کیلۆمەتر سنووری لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] ھەیە. ھەرێمی کوێستانی سەردەشت بە گەورەیی ١٦٦٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەبێت. ھەندێک لە کێوە بەرزەکانی سەردەشت لەخوارەوە نووسراون:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * بوڵفەت * ھەوینە ماڵ (لە باشووری گوندی [[قەڵاتەڕەشێ]]) * زەردکە (لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالان]]) * سەری گۆم (لە پشتەوەی شاری [[میراوە]]) * تەرخان * ئیبراھیم جەلال * کێوی نستان * لەندی شێخان * داشان قەڵا * کاسە بەردین * حاجی ئیبراھیم * بەردە سپیان {{Geographic location |ناوی شار = شاری سەردەشت |باکوور = [[مەھاباد]] و [[پیرانشار]] |باکووری ڕۆژھەڵات = [[بۆکان]] |ڕۆژھەڵات = [[سەقز]] |باشووری ڕۆژھەڵات = [[کامیاران]] و [[قوروە]] |باشوور = [[بانە]] و [[مەریوان]] |باشووری ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |باکووری ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |پەڕگە = Sardasht County.png }} == ھەرێم == سەردەشت بەپێی ھەرێمی جوگرافی، لە ھەرێمی سارد و کوێستانیدا ھەڵکەوتووە و بە بەرزایی ١٤٨٠ مەتر (٤٬٨٦٠ پێ)، ھەتا ڕادەیەک کەشوھەوایەکی ساردی لە درێژەی ساڵدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.azmet.ir/in/page/climate.htm |سەردێڕ=کەشوھەوا، ھەرێم و سەرچاوە ئاوییەکانی پارێزگای ورمێ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٢ |قاڵب=ئێکسڵ |بڵاوکەرەوە=کەشوھەواناسی پارێزگای ورمێ |زمان=فارسی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.azmet.ir/in/page/climate.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەردەشت یەکێک لە شارە پڕبارینەکانی پارێزگای ورمێیە و زۆر جاران زیاترین ئاستی بارینی لە ئاستی پارێزگا و تەنانەت لە وڵاتدا بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85157639/%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=بیشترین بارش سال زراعی جاری آذربایجان‌غربی در سردشت ثبت شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/39844/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=سردشت بارانی‌ترین شهر ایران شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85022325/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=سردشت پربارش‌ترین شهر آذربایجان‌غربی شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> بارستەکانی ھەوا لەلای ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاواوە، ئەو شارە ھەر وەک ناوچەکانی تری پارێزگا دەگرێتەوە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.islahweb.org/ar/node/5016 |سەردێڕ=تاریخ و جغرافیای شهرستان سردشت-بخش نخست (به فارسی) |بڵاوکەرەوە=جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.islahweb.org/ar/node/5016 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> ھەرچەندە سەردەشت بەگشتی خاوەنی کەشوھەوایەکی فێنک و بارانی لە درێژەی ساڵدایە، بەڵام ھەندێک جاران بەتایبەت لە ھاویناندا کەشوھەوای گەرمی تێدا تۆمار کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85074311/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C|سەردێڕ=سردشت پربارش‌ترین و گرمترین شهر آذربایجان‌غربی در سال آبی جاری شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> کەشوھەوای سەردەشت لە مانگەکانی ساڵدا بەم شێوەیە: {{Weather box |location = سەردەشت |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = ١٦ |Feb record high C = ١٣.٨ |Mar record high C = ٢١.١ |Apr record high C = ٢٧.٢ |May record high C = ٣٢.٠ |Jun record high C = ٣٥.٢ |Jul record high C = ٣٩.٦ |Aug record high C = ٣٨.٢ |Sep record high C = ٣٤.٤ |Oct record high C = ٢٩.٦ |Nov record high C = ٢٠.٠ |Dec record high C = ١٨.٠ |Jan high C = ١.٢ |Feb high C = ٢.٣ |Mar high C = ٧.٦ |Apr high C = ١٤.٨ |May high C = ٢٠.٥ |Jun high C = ٢٧.٠ |Jul high C = ٣١.٢ |Aug high C = ٣١.٠ |Sep high C = ٢٦.٦ |Oct high C = ١٩.٤ |Nov high C = ١٠.٤ |Dec high C = ٤.٨ |year high C = ١٦.٤٠ |Jan low C = &minus;٣.٥ |Feb low C = &minus;٣.١ |Mar low C = ١.٣ |Apr low C = ٧.١ |May low C = ١١.٨ |Jun low C = ١٧.٤ |Jul low C = ٢١.٢ |Aug low C = ٢٠.٨ |Sep low C = ١٧.١ |Oct low C = ١١.٥ |Nov low C = ٤.٣ |Dec low C = ٠.٥&minus; |year low C = ٨.٧٨ |Jan record low C = ٢٥&minus; |Feb record low C = ١٩.٦&minus; |Mar record low C = ١٦.٦&minus; |Apr record low C = ٢.٤&minus; |May record low C = ١.٨&minus; |Jun record low C = ٧.٨ |Jul record low C = ١٣.٠ |Aug record low C = ١١.٤ |Sep record low C = ٥.٨ |Oct record low C = ٢.٦ |Nov record low C = ٩.٢&minus; |Dec record low C = ١٢.٨&minus; |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = ١٣٤.٦ |Feb precipitation mm = ١٠٨.٣ |Mar precipitation mm = ١٢٨.٢ |Apr precipitation mm = ١٢٤.٣ |May precipitation mm = ٥٠.٧ |Jun precipitation mm = ٤.٨ |Jul precipitation mm = ١.٨ |Aug precipitation mm = ١.١ |Sep precipitation mm = ٢.٨ |Oct precipitation mm = ٤١.٤ |Nov precipitation mm = ١١٨.٥ |Dec precipitation mm = ١٤٩.٥ |Jan precipitation days = ١١.٣ |Feb precipitation days = ٩.٩ |Mar precipitation days = ١٠.٨ |Apr precipitation days = ١٠.١ |May precipitation days = ٥.٩ |Jun precipitation days = ١.١ |Jul precipitation days = ٠.٥ |Aug precipitation days = ٠.٤ |Sep precipitation days = ٠.٧ |Oct precipitation days = ٤.٧ |Nov precipitation days = ٧.٨ |Dec precipitation days = ١٠.٢ |unit precipitation days = ١.٠ میلیمەتر |Jan humidity = ٧٣ |Feb humidity = ٦٨ |Mar humidity = ٦٢ |Apr humidity = ٥٤ |May humidity = ٤٤ |Jun humidity = ٣١ |Jul humidity = ٣١ |Aug humidity = ٢٩ |Sep humidity = ٢٩ |Oct humidity = ٤٤ |Nov humidity = ٥٩ |Dec humidity = ٦٨ |Jan sun = ١٣٣.٠ |Feb sun = ١٣٨.٤ |Mar sun = ١٨٤.٠ |Apr sun = ٢١٩.٢ |May sun = ٢٨٨.٣ |Jun sun = ٣٥٢.٨ |Jul sun = ٣٦٧.٧ |Aug sun = ٣٥٧.٥ |Sep sun = ٣١٢.٠ |Oct sun = ٢٤٨.٠ |Nov sun = ١٨٠.٧ |Dec sun = ١٢٩.٨ |source 1 = [http://irimo.ir/english/monthly&annual/admin2.asp?CODE=127 ئاماری وێستگەکانی سینۆپتیک] |date= تشرینی دووەمی ٢٠١١ }} == دانیشتووان == [[ژاک دێ مۆرگان]]، شوێنەوارناس و زەویناسی فەڕەنسی لە ساڵی ١٩٠٧ لە گەشتێکدا بۆ شاری سەردەشت، ئەو شارەی بە دانیشتووانی ١٬٥٠٠ کەسی ناساندووە. لە یەکەمین سەرژمێری لە ساڵی ١٩٥٦، ژمارەی دانیشتووانی ئەو شارە ٢٬٦٤٥ کەس بووە و لە ساڵی ١٩٧٦دا، ژمارەی دانیشتووانی گەیشتە ١٠٬٢٠٧ کەس کە لەچاو جاری پێشدا ٨٩٫٥ لە سەد زیادی کردبوو. بەپێی سەرژمێریی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، بە چوونە سەری ٨١٫١ لە سەدی ژمارەی دانیشتووانی گەیشتە ٤٢٬١٦٧ کەس لە ١٠٬٤٩١ خێزاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sardashtcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4805&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR |سەردێڕ=جمعیت سردشت در گذشته و حال (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=شارەوانیی سەردەشت |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150105015731/http://www.sardashtcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4805&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی سەرژمێرییەکانی [[ناوەندی ئاماری ئێران]]، ژمارەی دانیشتووانی سەردەشت بەپێی ساڵ بەم شێوەیە بووە: {| class="wikitable" '''ئاماری دانیشتووان''' |- ! ساڵ{{ھن}}(زایینی) || ژمارەی دانیشتووانی شار !! ژمارەی خێزانەکانی شار !! ژمارەی دانیشتووانی شارستان !! ژمارەی خێزانەکانی شارستان |- | ١٩٥٦ || ٢،٦٤٥{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٦٫٣٣٪}}){{تێبینی|بە ھەڵسەنگاندن لەگەڵ بەراوردی [[ژاک دێ مۆرگان]] لە ساڵی ١٩٠٧.}} || – || – || – |- | ١٩٦٦ || ٥،٧٥٩{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١١٧٫٧٣٪}}) || – || ٣٩،١٧٧ || – |- | ١٩٧٦ || ١٠،٢٠٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٧٫٢٤٪}}) || – || ٥٤،٤٣٨ || – |- | ١٩٨٦ || ١٧،٨٧٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٥٫١٤٪}}) || ٣،١٩٠ || ٧٥،٠٨٦ || ١٢،٢٥٠ |- | ١٩٩٦ || ٣٠،٩٠٤{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٢٫٨٧٪}}) || – || – || – |- | ٢٠٠٦ || ٣٧،١١٥{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٢٠٫١٠٪}}) || ٨،٢٢٤ || ١٠٤،١٤٦ || ٢٠،٤١٤ |- | ٢٠١١ || ٤٢،١٦٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١٣٫٦١٪}}) || ١٠،٤٩١ || ١١١،٥٩٠ || ٢٦،٥٦١ |- | ٢٠١٦ || ٤٦،٤١٢{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١٠٫٠٧٪}}) || ١٢،٥٥١ || ١١٨،٨٤٩ || ٣١،٠٤٩ |} بەپێی ئاماری کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، شاری سەردەشت ٣٧٬١١٥ کەس دانیشتووی ھەبووە، بەڵام بە سەرجەم شارۆچکە و گوندەکانەوە دەگەیشتە ١٠٤٬١٤٦ کەس.<ref>{{IranCensus2006|04}}</ref> لە نوێترین سەرژمێری لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شاری سەردەشت بەرامبەر لەگەڵ ٤٦٬٤١٢ کەس لە ١٢٬٥٥١ خێزاندا بووە.<ref name="ئامار" /> {{ھەرەمی دانیشتووان |width=50% |maxvalue=١١٠٠٠ |bg=rgb(100%,100%,100%) |border=0 |caption=ھەرەمی دانیشتووانی سەردەشت لە ساڵی ٢٠١٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/population-urban-95.xlsx|سەردێڕ=نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵ (بە فارسی)|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> |barcolor=rgb(100%,0%,0%) |+٦٥|٩٦٩|١١٨٦ |٦٠-٦٤|٥٦٤|٥٧٠ |٥٥-٥٩|٦٨٩|٧٤٢ |٥٠-٥٤|٩٧٥|٩٤٩ |٤٥-٤٩|١٤٣٣|١٢٨٨ |٤٠-٤٤|١٣٥٤|١٣١٩ |٣٥-٣٩|٢٠٧٢|١٩٦٨ |٣٠-٣٤|٢٤٢٥|٢٢٥١ |٢٥-٢٩|٢٧٠٧|٢٧٠٠ |٢٠-٢٤|٢٠٨٠|٢١٥٦ |١٥-١٩|١٦٩١|١٧١٤ |١٠-١٤|١٨٦٠|١٧٤٩ |٥-٩|٢١٥٢|٢٠١٢ |٠-٤|٢٥٤٦|٢٢٩١ }} == مرۆڤناسی == === زمان === {{نەخشەی کوردیی ناوەندی}} دانیشتووانی شاری سەردەشت ھەموویان لە خەڵکی [[کورد]] پێکدێن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/5806|سەردێڕ=بۆچی كورد له‌ سه‌رانسه‌ری ئێراندا په‌رش و بڵاوبوونه‌ته‌وه‌؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> کە بە زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی]] و زاری [[موکریانی]] دەدوێن.<ref>https://anfpersian.com/znn/مرگ-ناخواسته-یک-دختر-کرد-در-سردشت-39362 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029001832/https://anfpersian.com/znn/%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-39362 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>[https://www.visitiran.ir/fa/destination/سردشت سردشت، ویزیت ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107184139/https://www.visitiran.ir/fa/destination/سردشت |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> ھەڵبەت خەڵکی سەردەشت بە شێوەزارێکی ھەندێک جیاوازی موکریانی دەدوێن، کە نزیکایەتی لەگەڵ سۆرانیی ھەولێری و سۆرانیی بابانی لە باشووری کوردستاندا ھەیە. ھەروەھا ناوچەکانی ڕانیە و قەڵادزێش بەپێی زمان و فەرھەنگ لە سەردەشت و موکریان نزیکن.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> === ئایین === خەڵکی ئەم شارە [[موسڵمان]]ن و لە [[سوننە|ئیسلامی سوننە]] و مەزھەبی [[شافعی]] پەیڕەوی دەکەن. ھەر چەند ھەندێک پێیان وایە سەردەشت شوێنی لەدایکبوونی زەردەشتە، بەڵام لە ئێستادا ھیچ کەسی ئەو شارە لە ئایینی [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]] پەیڕەوی ناکات.<ref name="ایسنا ۲" /> ھەروەھا لە مێژوودا کەمینەیەک لە پەیڕەوانی [[مێژووی جووەکان لە کوردستان|جوویەتی]] لە سەردەشت ژیانیان بەسەر دەبرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan (بە ئینگلیزی)|ناونیشان=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kurdistan|بڵاوکەرەوە=کتێبخانەی مەجازیی جوویەتی|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> کە دواتر بوونە موسڵمان و یان لە دوای دامەزراندنی [[ئیسرائیل]] کۆچیان کردە ئەو وڵاتە. لە بەھاری ١٩٤٩، کۆمەڵێک لە جوولەکەکانی سەردەشت بەرەو ئیسرائیل کۆچیان کرد.{{ژێدەر پێویستە}} === ھۆزەکان === زۆربەی ھۆزەکانی ناوچەی سەردەشت لە ھۆزە [[موکری]]یەکان پێکدێن، کە بریتین لە: [[میراودەلی]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[بەریاجی]]، [[مڵکاری]]، [[مامش]]، [[بیگزادە]] و [[باپیرئاقایی]]. [[پەڕگە:Gawerk Lords in iranian kurdistan - urmia - sardasht-آغایان ایل گورک در سردشت و مهاباد 1900 میلادی.jpg|وێنۆک|پیاوەکانی ھۆزی [[گەورک]] و ھەواڵنێرە ئینگلیزییەکان لە سەردەشت و مەھاباد پێش جەنگی جیھانیی یەکەم لە ساڵە یەکەمەکانی سەدەی ١٩٠٠]] بەربڵاویی ھۆزەکانی سەردەشت بەم جۆرەیە:<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> * ھۆزی گەورک: شاری [[ڕەبەت]]، دەوروبەری پاراستان، سیسێر، ھەنداوێ، مەکڵاوێ، بریسوێ و دەوروبەری ڕێگای مەھاباد و بۆکان. * ھۆزی مەنگوڕ: ناوچەی [[میراوە]]، ئاڵوەتان، دۆڵەتوو، دارمەکەون، ئاڵاوان، سۆستان، گەرۆر، نێزێ و دەشتی وەزنێ. * ھۆزی بەریاجی و مڵکاری: سەردەشت، [[نەڵاس]]، بێوران، قەڵاتەڕەشێ، بێزیلە، بێشاسب، مەلاشێخ و مەزرا. * ھۆزی میراودەلی: ئالان، بێژوێ و بێتووش. * ھۆزی بیگزادە و باپیرئاقایی: سەردەشت، ئالان و شەڵماش. == ئابوور == === بازرگانی و سنوورەکان === [[پەڕگە:Kele, Sardasht.jpg|وێنۆک|دەروازەی سنووریی کێلێ]] سەردەشت سێ دەروازەی چالاکی سنووریی قاسمەڕەش، [[دەروازەی سنووریی کێلێ|کێلێ]] و بێژوێی لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالاندا]] ھەیە. ھەروەھا سەردەشت لە ڕێگای سنووری کێلێوە لەگەڵ ھەرێمی کوردستان پەیوەندی ھەیە کە بڕیار وایە ببێتە سنووری نێونەتەوەیی. سەردەشت بە ڕێگای ئاسفاڵتەوە ١٤ کیلۆمەتر و بە ڕێگای ئاسمانییەوە ٨ کیلۆمەتر لە ھێڵی سنووریی کێلێوە دوورە. بە کردنەوەی سنووری نێونەتەوەییی کێلێ، سەردەشت دەبێتە دەروازەی پەیوەندیی ئێران لە باکووری ڕۆژاوا و بە ھەرێمی کوردستان، تورکیا، سووریا و ھەرێمی دەریای ناوینەوە دەبەسترێتەوە.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sardasht-mroad.ir/showpage.php?id=3 |سەردێڕ=معرفی شهرستان سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ڕێگا و شارسازی سەردەشت |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140710142905/http://sardasht-mroad.ir/showpage.php?id=3 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٢١، سەرۆکی دەروازەی سنووریی کێلێ ئاماژەی بەوە کرد کە لە سەرەتای بەھارەوە ھەناردەکردنی شتومەکەکان لەو سنوورەوە گەیشتووەتە ٧٥ ملیۆن دۆلار و لە چاو ساڵی پێشوو ٢٠٪ بەرز بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i401043 |سەردێڕ=هەناردە کردنی کاڵا لە دەروازەی سنووریی کێلەی سەردەشتەوە گەیشتە 75 ملیۆن دۆلار |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210926080113/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i401043 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڕێوەبەری گومرگی سەردەشت لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا ڕایگەیاند کە لە شەش مانگی بەھار و ھاوینی ئەو ساڵەدا، دەوروبەری ٢٧٤ ھەزار تۆن کەلوپەل بە بەھای زیاتر لە ٩٤ ملیۆن دۆلار لە ڕێگای دەروازەی سنووریی کێلێ ھەناردە کراوە، کە لە ڕووی نرخەوە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو ٨٠٪ی زیاد کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/261020238|سەردێڕ=هەناردەی دەروازەی کێلێ نزیکدەبێتەوە لە 100 ملیۆن دۆلار|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە چوار مانگی ئەو ساڵەدا، بە بەھای ٥٤ ملیۆن دۆلار کەلوپەل ھەناردەی ھەرێمی کوردستان کراوە و لە مانگی ئازار ھەتا مانگی ئابی ٢٠٢٣، تەنیا بەھای ٨٧٦ ھەزار دۆلار کەلوپەل لە سنووری کێلێوە ھاوردە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/business/090820234|سەردێڕ=گومرکی سەردەشت: لە 4 مانگدا بە بەهای 54 ملیۆن دۆلار کاڵا هەناردەی هەرێمی کوردستان کراوە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئامارەکانی ھەناردەکردن لە سنووری کێلێ لە کۆتاییی ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (لە ئازاری ٢٠٢٣ەوە ھەتا ئازاری ٢٠٢٤) گەیشتە ٤٦١ ھەزار تۆن کەلوپەل بە بەھای ٢٢٨ ملیۆن دۆلار کە لەچاو ساڵی پێشوو ٦٥٪ زیاتر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85516439/%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=رشد صادراتی؛ چشم انداز دست یافتنی مرز کیله سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا لە ڕێگەی سنووری کێلێوە ١٢٧ ھەزار گەشتیار لە ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (٢٠٢٣ی زایینی) ھاتوچۆیان کردووە کە لەچاو ساڵی پێشوو، زیاتر لە ١٠ ھێندە بووە.<ref name="ئیرنا (شوباتی ٢٠٢٤)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85402154/%DB%B1%DB%B2%DB%B7-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=۱۲۷ هزار مسافر از مرز کیله سردشت تردد کردند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> === ڕێژەی بێکاری و کۆچکردن === خەڵکی سەردەشت بە پیشە جۆراوجۆرەکانەوە سەرقاڵن، بەڵام ئەو شارە بە ٢٣٪ زۆرترین ڕێژەی بێکاری لە ئاستی پارێزگای ورمێدا ھەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ilna.news/بخش-آذربایجان-غربی-83/990844-سردشت-با-درصد-بالاترین-نرخ-بیکاری-را-در-آذربایجان-غربی-دارد |سەردێڕ=سردشت با ۲۳درصد بالاترین نرخ بیکاری ڕا در آذربایجان غربی دارد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیلنا |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/99081408714/سردشت-بالاترین-نرخ-بیکاری-آذربایجان-غربی-را-به-خود-اختصاص-داد |سەردێڕ=سردشت بالاترین نرخ بیکاری آذربایجان غربی را به خود اختصاص داد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیسنا |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> کە داخستنی سنوورەکان بە یەکێک لە ھۆکارەکانی بەرزبوونەوەی بێکاری لەو شارە دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=15180&Jor=1 |سەردێڕ=انسداد مرزها در سردشت موجب افزایش نرخ بیکاری در این شهرستان شده است (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئاسۆی ڕۆژھەڵات |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=15180&Jor=1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بەھۆی نەبوونی ھەلی کار و کێشەکانی ئابووری، ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵکی سەردەشت ڕوویان کردووەتە کۆڵبەری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400101208541/حسین-پور-چرا-باید-جوانان-سردشتی-کولبری-کنند |سەردێڕ=انسدادحسین پور: چرا باید جوانان سردشتی کولبری کنند؟ (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیسنا |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> یان بەرەو دەرەوەی وڵات کۆچیان کردووە،<ref name="asriran">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/753801/نماینده-سردشت-در-مجلس-در-شهر-من-مردم-خانوادگی-مهاجرت-می-کنند-از-5-ماه-پیش-بیش-از-1000-نفر-مهاجرت-کرده-اند |سەردێڕ=انسدادنماینده سردشت در مجلس: در شهر من مردم خانوادگی مهاجرت می کنند/ از 5 ماه پیش بیش از 1000 نفر مهاجرت کرده اند (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=عەسری ئێران |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەجۆرێک کە کۆچکردنی خەڵکی سەردەشت بۆ دەرەوەی وڵات بووەتە یەکێک لە گەورەترین و سەرەکیترین کێشەکانی ئەو شارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0811202319|سەردێڕ=بێکاری بەرۆکی گەنجانی رۆژهەڵاتی کوردستانی گرتووە؛ ناچاری کردوون کۆچ بۆ وڵاتانی رۆژئاوا بکەن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> نوێنەری سەردەشت و پیرانشار لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٣دا، ڕایگەیاند کە کۆچکردنی سەردەشتییەکان بەرەو دەرەوەی وڵات بووەتە «کارەسات» و خەڵکی ئەو شارە لەگەڵ تەواوی خێزانەکەیان و بەکۆمەڵ کۆچ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2764953/%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=فاجعه مهاجرت در سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئەو ھەروەھا پێشتر ڕایگەیاندبوو کە لە پێنج مانگی ساڵی ٢٠٢٠دا، زیاتر لە ھەزار کەس لە شارستانی سەردەشت بەرەو ئەورووپا کۆچیان کردووە.<ref name="asriran"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/30922430.html|سەردێڕ=نماینده سردشت: مردم هرچه دارند می‌فروشند تا قاچاقی خودشان را به اروپا برسانند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ڕادیۆ فەردا|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/a-55451941|سەردێڕ=مهاجرت‌های پرخطر ایرانیان؛ "وقتی که راه دیگری نمانده است" (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=دۆیچە ڤێڵی فارسی|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2762929/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=مهاجرت در سردشت به یک داستان خانوادگی تبدیل شده است (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> بەپێی ھەندێک لە ئامارە نافەرمییەکان، لە ساڵی ٢٠١٨ ھەتا ٢٠٢٣ لە شارستانی سەردەشت، دەوروبەری ١٤ ھەزار کەس بۆ دەرەوەی وڵات کۆچیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/fa/ajtmay/mwj-mhajrt-shhrwndan-srdsht-bh-kshwrhay-arwpayy-1-40900|سەردێڕ=موج مهاجرت شهروندان سردشت به کشورهای اروپایی - ١ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری ژن|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> زۆربەی کۆچبەرە سەردەشتییەکان بەرەو وڵاتی [[بەریتانیا]] کۆچ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.balatarin.com/permlink/2023/12/22/6091340|سەردێڕ=بریده از همه‌جا؛ مستقیم از روستا به بریتانیا؛ زنگ خطری درباره اوضاع وخیم ایران (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=باڵاترین|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> زۆر جاران ئەو کەسانەی بە ڕێگای قاچاخدا کۆچ دەکەن، لە ڕێگادا تووشی ڕووداوە نەخوازراو و جۆراوجۆرەکان دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/23719|سەردێڕ=کۆچبەرەکانی کەنداوی ئینگلیز ڕزگار کران|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> === کشتوکاڵ و بەرھەمەکان === [[پەڕگە:ترێ ڕەشە (انگور سیاه) سەردەشت.jpg|وێنۆک|باخێکی ترێ ڕەشە لە سەردەشت]] بەرھەمە سروشتییەکانی سەردەشت بریتین لە: [[ترێ ڕەشە]]،<ref name="ترێی ڕەشی سەردەشت (ک. ک)" /> [[ھەنگوین]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508812200022&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F3988046 |سەردێڕ=تولید سالانه 500تن عسل مرغوب در سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێرانی گەنج |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220602234719/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508812200022&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F3988046 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەنجیر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/83446330/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508810470881&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fnews%2F83446330%2F%25D8%25A8%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AC%25DB%258C%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25BA-%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A2%25D8%25BA%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25B4%25D8%25AF |سەردێڕ=برداشت انجیر از باغ‌های سردشت آغاز شد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیرنا |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[گوێز]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508805379259&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F6665551 |سەردێڕ=سردشت رتبه اول تولید گردو در آذربایجان غربی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێرانی گەنج |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220425101610/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508805379259&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F6665551 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[سماق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/84478771/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508814597034&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fnews%2F84478771%2F%25D8%25B3%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2587-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25B4%25D8%25AF |سەردێڕ=سماق سردشت روانه بازار شد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیرنا |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[سێو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://srusht.ir/?p=1285 |سەردێڕ=باغی سێو – باغ سیب |بڵاوکەرەوە=سروشت |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://srusht.ir/?p=1285 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و [[مێوژ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://piranshahrrudaw.ir/?p=2356 |سەردێڕ=جشنواره انگور سیاه در سردشت آغاز بکار کرد |بڵاوکەرەوە=پیرانشار ڕووداو |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://piranshahrrudaw.ir/?p=2356 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەردەشت ناوەندی بەرھەمھێنانی ترێ ڕەشەیە، نزیک بە ٥ ھەزار و ٥٠٠ ھێکتار باخی [[ترێ]] لە شاری سەردەشت بوونیان ھەیە کە بەشێوەی سروشتی ڕواون. ساڵانە ٣٥ ھەزار تۆن ترێ واتا ٩ لەسەدی ترێی پارێزگای ورمێ لەو شارە بەرھەم دەھێندرێت.<ref name="ترێی ڕەشی سەردەشت (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ترێی-ڕەشی-سەردەشت-بەختی-وەرزێڕانی-ڕەشتر-کردووە |سەردێڕ=ترێی ڕەشی سەردەشت بەختی وەرزێڕانی ڕەشتر کردووە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢١، پێشبینی کرا کە بەرھەمھێنانی ترێ ڕەشەی ئەو شارە گەیشتووەتە ٥٠ ھەزار تۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=122454&Jor=3 |سەردێڕ=بەرهەمی ئەمساڵی ترێی سەردەشت دەگاتە 50 هەزار تۆن |بڵاوکەرەوە=وشە |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەپێی وتەی بەڕێوەبەری کشتوکاڵی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١دا، ٥٠ لەسەدی دانیشتووانی سەردەشت بەشێوەی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ لە ڕیزی بەرھەمھێنەرانی [[ترێ ڕەشە]] دان و جۆرەکانی نەمامی ترێ ڕەشەی سەردەشت ڕەوانەی شار و پارێزگاکانی دیکەی ئێران و تەنانەت دەرەوەی وڵاتیش بۆ وێنە فەڕەنسا کراوە. ترێ ڕەشەی سەردەشت جیا لەوەی بەشێوەی خاو بەکار دەھێندرێت، ھاوکات بەرھەمەکانی وەک مێوژ، شیرە، دۆشاو، باسووق، ئاوی ترێ، دروستکردنی ڕۆن لە ناوکەکەی و ھەروەھا بۆ بەرھەمی دیکەش بەکار دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=15467 |سەردێڕ=ترێ ڕەشە، بەختی جووتیارانی سەردەشتی ڕەشتر کردووە |بڵاوکەرەوە=ھاژە |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=15467 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەرۆکی جیھادی کشتوکاڵیی سەردەشت لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣دا ڕایگەیاند کە لەو شارە ساڵانە زیاتر لە ٧٠٠ تۆن سماق بەرھەم دەھێنرێت و لە ئاستی پارێزگای ورمێدا پلەی یەکەمی پێیە، کە زیاتر لە ٩٠٪ی ئەو بەرھەمانە بۆ پارێزگاکانی تری ئێران ھەناردە دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|سەردێڕ=رتبه نخست سردشت در تولید سماق در آذربایجان غربی (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاناخەبەر|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231124114013/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == گەشتیاری == بەھۆی ژینگە و سروشتی سەردەشت، ئەو شارە لەگەڵ دەوروبەری بووەتە ناوچەیەکی گەشتیاری و زۆر جاران وەکوو «بەھەشتی کوردستان» ناوی لێدەبەن.<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wswakl-hawal.lima-city.de/سەردەشت-بەهەشتی-کوردستان/ |سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان |بڵاوکەرەوە=وەسوەکەل ھەواڵ |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref name="تەبیان">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 |سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان |بڵاوکەرەوە=تەبیان |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107111324/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/39113/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16499363871740&csi=1&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fku.mehrnews.com%2Fnews%2F39113%2F%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A8%25DB%2595%25D9%2587%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA%25DB%258C-%25DA%25A9%25D9%2588%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25B1%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258E%25DA%25A9-%25DA%25A9%25DB%2595-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AC%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AF%25DB%2595%25D9%2586%25DB%2595%25D8%25AE%25D8%25B4%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258E |سەردێڕ=سەردەشت، بەهەشتی کوردەواری/ شوێنێک کە سروشت جوانیی دەنەخشێنێ |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/39113/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بەپێی لێدوانی فەرمانداری پێشووی سەردەشت، لە دەستپێکی بەھاری ٢٠١٩ ھەتا سەرەتای ھاوینی ھەمان ساڵ، دەوروبەری ١٧٠،٠٠٠ گەشتیار ھاتوونەتە سەردەشت کە ئەو ڕێژەیە لە چاو ساڵی پێشوو دوو ھێندە بووە و زۆربەی گەشتیارانیش خەڵکی ھەرێمی کوردستان و شوێنە جۆراوجۆرەکانی ئێران بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iribnews.ir/fa/news/2475615/بازار-سردشت-گرم-از-حضور-گردشگران |سەردێڕ=بازار سردشت، گرم از حضور گردشگران (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری دەنگ و ڕەنگ |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا بەپێی وتەی سەرۆکی ڕێکخراوەی میراتی فەرھەنگی، گەشتیاری و کەلوپەلە دەستییەکانی سەردەشت، لە نەورۆزی ٢٠٢٢دا، سەردەشت میوانداری لە ١٢،٧٥٠ گەشتیار کردووە کە ٣،٠٤٥ کەسیان بۆ ماوەیەک لە شوێنە نیشتەجێبووەکانی شارستان گیرسانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/29797/بازدید-بیش-از-١٢-هزار-نفر-از-جاذبه‌های-گردشگری-سردشت/ |سەردێڕ=بازدید بیش از ١٢ هزار نفر از جاذبه‌های گردشگری سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەوتەی فەرمانداری ئەوکاتی سەردەشت لە نەورۆزی ٢٠٢٣، بە دوو ھێندەبوونی ئاماری گەشتەکان بۆ سەردەشت لەچاو نەورۆزی ساڵی پێشوو،<ref name="کوردپرێس٢٣"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85069317/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA|سەردێڕ=آمار گردشگران نوروزی سردشت ۲ برابر افزایش یافت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> سەرجەم زیاتر لە ٧٠ ھەزار کەس سەردانی شارستانی سەردەشتیان کردووە کە ٥،٥٠٠ کەسیان لە ناوەندە نێشتەجێبووەکان گیرسانەوە و لەچاو نەورۆزی پێشوو ٢٠٪ زۆرتر بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=بازدید بیش از ۵۳ هزار نفر از جاذبه‌های طبیعی سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاناخەبەر|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230520173354/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="کوردپرێس٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2754055/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%A2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=آمار بازدید گردشگران نوروزی در سردشت ٢ برابر شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> لە ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (٢٠٢٣–٢٠٢٤ی زایینی)، سەرجەم ١٢٧ ھەزار گەشتیار لە ڕێگەی [[سنووری کێلێ]]ەوە ھاتوچۆیان کردووە کە بەشێکی بەرچاوی ئەو کەسانە بوون کە لە باشووری کوردستانەوە سەردانی سەردەشتیان کردووە. ئەو ئامارە لەچاو ساڵی پێشوو زیاتر لە دە ھێندە بووە.<ref name="ئیرنا (شوباتی ٢٠٢٤)"/> === تاڤگەی شەڵماش === {{ئەمانەش ببینە|تاڤگەی شەڵماش}} [[پەڕگە:(((آبشار شلماش))) - panoramio.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی تاڤگەی شەڵماش]] تاڤگەی شەڵماش یەکێک لە گرنگترین تاڤگەکانی پارێزگای ورمێیە کە لە شارستانی سەردەشت ھەڵکەوتووە. ئەم تاڤگەیە کە لە دۆڵێکی ئاوەدان و بە گژ و گیا و لە ناو دارستانێکی پڕ و سەرسەوزی نزیک شاری سەردەشتە و یەکێک لە لقەکانی ڕووباری [[زێی بچووک]] ھەژمار دەکرێت.<ref name="Daily">[http://www.iran-daily.com/News/122305.html "سەردەشت شارێکی دیمەنی"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517085956/http://www.iran-daily.com/News/122305.html |date=١٧ی ئایاری ٢٠٢١ }}، ''ڕۆژنامەی ئێران'' (١٣ی تەممووزی ٢٠١٥)</ref><ref>[http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1878 "تاڤگەی شەڵماش"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821171243/http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1878 |date=٢١ی ئابی ٢٠١٦ }}، گەشتیاریی ئێران و گەشتیاریی جیھان ئۆنڵاین. (٣٠ی تەممووزی ٢٠١٦)</ref> ئەم تاڤگەیە کە لە ڕاستیدا لە سێ تاڤگە پێکھاتووە، ئێستا وەکوو ھاوینەھەوار و سەیرانگەی لێھاتووە کە لە وەرزی گەرمادا ھەزران کەس ڕووی تێدەکەن. سێ تاڤگەکە لە دوای یەکن و یەکەمیان نزیکی ڕێگای سەرەکییە، بەڵام دووانی تر مەودایەکی زۆرتریان ھەیە و دەبێت بۆ بینینیان بەرەو خوارەوە بەڕێکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/tv/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%95_%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95-i313639 |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش شاری سه‌رده‌شت |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250223161816/https://kurdish.sahartv.ir/tv/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%95_%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95-i313639 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕێگای سەردەشت ھەتا تاڤگەی جوان و سەرنجڕاکێشی شەڵماش، ڕێگایەکی جوان و پڕ لە سەوزایی و دارستانە. ئەو ڕیگایە قیر کراوە و لە شاری سەردەشت بە ئۆتۆمۆبیلەوە ١٥ کیلۆمەتر دوورە کە دەکاتە ٢٠ خولەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش+وێنە |بڵاوکەرەوە=خاک تیڤی |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220701021721/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، تاڤگەی شەڵماش خرایە ناو ڕیزی ئاسەوارە سروشتییەکانی ئێران و وەکوو ٥ەمین ئاسەواری نیشتمانیی پارێزگای ورمێ تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-20-20/item/4075-2018-06-26-06-45-35 |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش چووە ڕیزی ئاسەوارە سروشتییەکانەوە |بڵاوکەرەوە=سایتی ھەولێر |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ساڵانە گەشتیارانێکی زۆر لە کوردستان، ئێران و تەنانەت جیھانیش ڕوو لەو تاڤگەیە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/27019/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16499334225973&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fku.mehrnews.com%2Fnews%2F27019%2F%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25A4%25DA%25AF%25DB%2595%25DB%258C-%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25DB%2595%25D9%2586%25D8%25AC%25DA%2595%25D8%25A7%25DA%25A9%25DB%258E%25D8%25B4%25DB%258C-%25D8%25B4%25DB%2595%25DA%25B5%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B4-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25B4%25D8%25AA%25DB%258C-%25D8%25AF%25DA%25B5%25DA%2595%25D9%2581%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258C-%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA |سەردێڕ=تاڤگەی سەرەنجڕاکێشی شەڵماش/ سروشتی دڵڕفێنی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/27019/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === تاڤگەی ڕەزگە === {{ئەمانەش ببینە|تاڤگەی ڕەزگە}} تاڤگەی ڕەزگە لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالان]] لە ١٣ کیلۆمەتری باشووری شاری سەردەشت و لە قەراخ شەقامی نێوان سەردەشت و [[ڕەزگە، سەردەشت|ڕەزگە]] ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/so/nujinha-tv/fd-38102|سەردێڕ=تاڤگەی "ڕەزگە" لە ناوچەی ئالان لە شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەم تاڤگەیە لە بەرزایی ١١٥٠ کیلۆمەتری لە [[ئاستی دەریا]] ھەڵکەوتووە و بە جۆری دوو پلیکانی لە سەرەوەی تەختەبەردە بەرزەکان دێتە خوار. لە باکووری تاڤگەی ڕەزگە و لە نزیک گوندی شەڵماش، ''تاڤگەی شەڵماش'' جێی گرتووە.<ref>[https://seeiran.ir/آبشار-رزگه/ آبشار رزگه | جاهای دیدنی ایران - سیری در ایران (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629032852/https://seeiran.ir/%D8%A2%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%B2%DA%AF%D9%87/ |date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}. سەردان لە ١٠ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> تاڤگەکە زیاتر لە ١٥ مەتر بەرزە<ref>[https://kurdpress.com/fa/news/29246/سردشت؛-قطعه-ای-از-بهشت-خیال-انگیز-زمین/ سردشت؛ قطعه ای از بهشت خیال انگیز زمین - کردپرس (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501204403/https://kurdpress.com/fa/news/29246/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%D8%9B-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86/ |date= ١ی ئایاری ٢٠٢٢ }}. سەردان لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> و لە وەرزی بەھاردا لە پڕئاوترین بارودۆخی خۆی دایە، بەڵام بەھۆی ساردی ھەوا باشترین کات بۆ سەردانی، کۆتایییەکانی بەھار ھەتا ناوەندەکانی پاییزە.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/26365-razageh-waterfall/ آبشار رزگه کجاست | عکس + آدرس و هر آنچه پیش از رفتن باید بدانید - کجارو (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204426/https://www.kojaro.com/attraction/26365-razageh-waterfall/ |date=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}. سەردان لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> === چۆمی کەڵوێ === {{ئەمانەش ببینە|زێی بچووک|بەنداوی سەردەشت}} [[پەڕگە:گومه شین - panoramio.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی چۆمی کەڵوێ لە ناوچەی گۆمەشین]] [[پەڕگە:Sardasht Dam.jpg|وێنۆک|بەنداوی سەردەشت]] چۆمی کەڵوێ بەشێک لە [[زێی بچووک]]ە بە درێژیی ٤٠٠ ھەتا ٤٤٠ کیلۆمەتر، کە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە بەرەو باشووری کوردستان دەڕوات و دواتر دەڕژێتە ناو [[بەنداوی دووکان]] و لەوێشەوە لەگەڵ [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]] و [[کەنداوی فارس]] تێکەڵ دەبێتەوە. بەشێک لە سەرچاوەی ئاویی چۆمی کەڵوێ لە کێوەکانی باکووری ڕۆژاوای [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] دابین دەبێت و لە چەندین سەرچاوەوە وەکوو لاوێن و بادین کە دەڕژێنە ناو تەنگەی گڕژاڵ، ئاو وەردەگرێت و بەرەو دەشتی کەڵوێ لە نزیکی سەردەشت درێژەی دەبێت، ھەروەھا دواتر ئاوی ھەندێک سەرچاوەی دیکە وەکوو شەڵماش و ڕەزگە دەڕژێنە ناو ڕووبارەکە و دوای پێکھێنانی بەشێک لە ھێڵی [[سنووری ئێران و عێراق]] لە [[ناوچەی ئالان]]دا، دەچێتە ناو خاکی ھەرێمی کوردستان و لەگەڵ ئاوی بەنداوی دووکان تێکەڵ دەبێتەوە.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> ھەروەوھا [[بەنداوی سەردەشت]] لەسەر ئەم ڕووبارە ساز کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/your-rudaw-19092021/19092021105620|سەردێڕ=دیمەنی بەنداوی کۆڵەسە لە سەردەشت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو ڕووبار و بەنداوە بەھۆی ژینگە و سرووشتی دەوروبەرەوە بووەتە یەکێک لە ناوچە گەشتیارییەکانی شارستانی سەردەشت و ساڵانە ژمارەیەکی بەرچاو لە گەشتیاران سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/your_rudaw_20122018|سەردێڕ=سەردانی گەشتیاران بۆ بەنداوی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەرچەندە ئێستاش جێگای پەرەسەندنی زیاتری گەشتیاری و کشتوکاڵی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/37736/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%B3%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C|سەردێڕ=ظرفیت سد سردشت؛ ارتقای پتانسیل کشاورزی و گردشگری/ عثمان عباسی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەتا ئێستا لە دەریاچەی بەنداوی سەردەشتدا تەرمی ژمارەیەکی زۆر لە کەسانێک دۆزراوەتەوە کە بەمەبەستی مەلەکردن، خۆکوژی و ھەندێک ھۆکاری تر تێیدا خنکاون<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=18408|سەردێڕ=گەڕان بەدوای تەرمی۲ لاوی قوومبوو لە بەنداوی سەردەشت بەردەوامە|بڵاوکەرەوە=ھاژە|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=18408 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و ھەروەھا بووەتە شوێنێک بۆ شاردنەوە و نوقمکردنی تەرمی ئەو کەسانەی کە کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency.com/so/zhan/fg-39305?page=8|سەردێڕ=ناسنامەی تەرمی کچە کوژراوەکەی بەنداوی سەردەشت ئاشکرا کرا|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژنان|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> === کانیاوی گڕاوان === {{ئەمانەش ببینە|کانیاوی گڕاوان}} [[پەڕگە:کانی گراوان (1).jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان]] [[پەڕگە:گراوان لای ره به ت gravan - panoramio.jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان لە زستاندا]] کانیاوی گڕاوان سەرچاوەیەکی ئاوی لە [[ناوچەی ڕەبەت]] لە شارستانی سەردەشتە کە بەھۆی تایبەتمەندیی دەرمانی و سروشتی سەرسەوزی دەوروبەری ناوبانگی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 |سەردێڕ=کانیاوێکی سه‌رسوڕهێنه‌ر له شاری سه‌رده‌شت |بڵاوکەرەوە=تەبیان |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220122010113/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گڕاوان لە دەشتێکی یەکدەست سەوز و سەرنجڕاکێش لە نزیک گوندی [[کانی گوێز (ڕوونکردنەوە)|کانی گوێز]] لە مەودای دوو کیلۆمەتریی شاری [[ڕەبەت]] و لە دوازدە کیلۆمەتریی باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری سەردەشت ھەڵکەوتووە کە خاوەن ئاوی کانیاوییە. ڕووباری [[زێی بچووک]] لە تەنیشت ئەو کانیاوە تێدەپەڕێت کە لە وەرزی بەھاردا یەکێک لە پڕئاوترین ڕووبارەکانی ناوچەیە. ئاوی ئەو کانیاوە دەڕژێتە ناو ڕووباری کەڵوێ کە بەشێک لە زێی بچووک دێتە ھەژمار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرهەنگی_هونەری_وەرزشی-i347141 |سەردێڕ=گڕاوانی ڕەبەت، سێحری سروشتی دڵڕفێن |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i347141 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا گڕاوان کانیاوێکە ئاوەکەی کانزانییە و ھەڵگری خوێیە. ئەو کانیاوە ١٢٠٦ مەتر بەرزە لە [[ئاستی دەریا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang |سەردێڕ=کانی گڕاوان+وێنە |بڵاوکەرەوە=خاک تیڤی |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107104052/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕۆژانە ژمارەیەکی زۆر گەشتیار لە شارەکانی ئێران، ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ھەروەھا باشووری کوردستان سەردانی ئەو کانیاوە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180920197 |سەردێڕ=كانیی گڕاوان لە سەردەشت |بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> === حەمامی کۆن === {{ئەمانەش ببینە|حەمامی کۆن}} [[پەڕگە:حمام کهنه سردشت.jpg|وێنۆک|سەرەوەی حەمامی کۆنی سەردەشت]] حەمامی کۆن یان حەمامی بێستوون حەمامێکی مێژوویی لە سەردەشتە کە لە نزیکی پارکی شار لە ناوەندی ئەو شارەدا ھەڵکەوتووە. [[عەزیزخان موکری]] لە سەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا فەرمانی سازکردنی ئەو حەمامەی دەرکرد. حەمامی کۆن لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٨٨، وەکوو یەکێک لە ''ئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران'' بە ژمارەی تۆمارکردنی ٢٠٦٠ ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://seeiran.ir/حمام-بیستون-سردشت/ |سەردێڕ=حمام بیستون سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=seeiran |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://seeiran.ir/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kojaro.com/attraction/43924-bistoun-historical-bath/ |سەردێڕ=حمام تاریخی بیستون (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=kojaro |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو حەمامە وەک شوێنێکی گەشتیاریی سەردەشت دادەنرێت و بڕیار وایە بکرێتە مۆزەخانەی مرۆڤناسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ctmehr.com/News/Index/4550 |سەردێڕ=حمام تاریخی بیستون سردشت استان آذربایجان غربی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ctmehr |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ctmehr.com/News/Index/4550 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == شوێنەکان == === مزگەوتەکان === سەردەشت خاوەنی زیاتر لە ٢٠ مزگەوتە کە بێجگە لە یەکیان، ھەموو مزگەوتی سوننەکانن. سەرۆکی ئەوقاف و کاروباری خێرخوازیی سەردەشت لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٩دا ڕایگەیاند کە ئەو شارە دوو ھێندە زیاتر لەچاو ئاستی شارەکانی دیکەی ئێران خاوەنی مزگەوتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83449527/%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=سردشت، ۲ برابر میانگین کشور مسجد دارد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> مزگەوتەکانی شاری سەردەشت بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://behtarino.com/r/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=مزگەوتەکانی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=behtarino|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> * مزگەوتی سوور (جامیعە) * مزگەوتی نوور * مزگەوتی حاجی ڕەسووڵ * مزگەوتی خانەقا * مزگەوتی چواریاری نەبی * مزگەوتی حەزرەتی ئیبراھیم خەلیل * مزگەوتی میعراج * مزگەوتی شێوەبرایم * مزگەوتی دارولسەلام * مزگەوتی حەزرەتی مەلاسەیدڕەزا * مزگەوتی قیبلە * مزگەوتی حەزرەتی عەلی * مزگەوتی سەرچاوێ * مزگەوتی سەڵاحەددینی ئەییووبی * مزگەوتی محەممەد ڕەسووڵئەڵڵا * مزگەوتی حەزرەتی عوسمان * مزگەوتی بیلالی حەبەشی * مزگەوتی حەزرەتی عائیشە * مزگەوتی ئیمام شافعی * مزگەوتی کانی خان * مزگەوتی شێخ مەولانا * مزگەوتی ھەنگی مەرزیی سەردەشت{{تێبینی|ئەم مزگەوتە تاکە مزگەوتی شیعەکانە لە سەردەشت کە لە ناو بنکەی سەربازیی ئەم شارەدا ھەڵکەوتووە و لەلایەن نیشتەجێبووانی بنکەکە بەکاردەھێنرێت.}} === پارکەکان === سەردەشت خاوەنی ١٠ پارکی سەرەکییە کە بەپێی گەورەییی ڕووبەر بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 بهترین پارک در سردشت|ناونیشان=https://behtarino.com/r/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|بڵاوکەرەوە=behtarino|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> * ھەواری شار * [[پارکی گوڵان (سەردەشت)|گوڵان]] * لالە * ڕەزی جۆڵا * مەشاھیر * کارگەر * شار * وەنەوشە * فەرھەنگیان * وەیسی قەرەنی === ھۆتێلەکان === * ھۆتێلی مروارید * ھۆتێلی واحیدی === زانستگاکان === * زانستگای ئازادی ئیسلامیی لقی سەردەشت * زانستگای پەیامی نووری سەردەشت === گۆڕستانەکان === * گۆڕستانی گردەسوور * گۆڕستانی مەلاپیرە == ئاسایش == فەرماندەی جێبەجێکردنی یاسای پارێزگای ورمێ لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢دا ڕایگەیاند کە بەھۆی کەمبوونەوەی ١٣٪ی دزی و زۆربوونی ١٨٪ی دۆزینەوە و دەستبەسەرکردنی دزەکان لە سەردەشت، ئەو شارە لە ئەو بوارانەوە لە ڕیزبەندی پارێزگادا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84790059/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D9%82%D8%AA-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|سەردێڕ=سردشت در رتبه نخست پیشگیری از سرقت آذربایجان غربی (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> == ڕێگاکان == شاری سەردەشت لەگەڵ شارەکانی [[بۆکان]]، [[ورمێ]]، [[مەھاباد]]، [[بانە]] و [[پیرانشار]] ڕیگای ھەیە. ھەروەھا شاری سەردەشت لە ڕێگای قەڵادزێوە لەگەڵ شارەکانی [[باشووری کوردستان]] پەیوەندیی ھەیە. ڕێگاکانی شاری سەردەشت لەگەڵ ھەندێک لە شارەکانی کوردستان و ئێران بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://behrah.com/map.php |سەردێڕ=نقشه راهها و جاده های - ایران (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=behrah |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221101050902/https://behrah.com/map.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{div col|3}} {| class="wikitable" |- ! شار!! وڵات/ھەرێم!! ڕێگا (کیلۆمەتر) |- | [[ورمێ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٢٥ |- | [[سێرۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٤٠ |- | [[بۆکان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٥ |- | [[ڕەبەت]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٥ |- | [[ماکۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٤٠ |- | [[مەھاباد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٠ |- | [[شنۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٠ |- | [[پیرانشار]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٨٥ |- | [[نەغەدە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٥ |- | [[بانە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٧ |- | [[سەقز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٥ |- | [[بیجاڕ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٦٥ |- | [[سنە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٣١٦ |- | [[کرماشان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٥٠ |- | [[ئیلام]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٠٨ |- | [[تەورێز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٣٤٠ |- | [[زەنگان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٢٨ |- | [[ھەمەدان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٤٣ |- | [[ئەردەوێڵ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٥٤٧ |- | [[قەزوین]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٥٥١ |- | [[ئەراک]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦١٢ |- | [[ڕەشت]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦١٨ |- | [[خوڕەماوە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٢٠ |- | [[کەرەج]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٥٣ |- | [[تاران]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٩٢ |- | [[قوم]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٧٠٦ |- | [[شەھری کورد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٠٨ |- | [[ئەھواز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٣٥ |- | [[ئەسفەھان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٣٧ |- | [[سمنان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٤٠ |- | [[ساری]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٨٠ |- | [[گورگان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١١٣٤ |- | [[یەزد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١١٨٥ |- | [[یاسووج]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٤٦ |- | [[بووشێھر]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٠٠ |- | [[شیراز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٢٠ |- | [[بوژنۆرد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٤٥ |- | [[کرمان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٥٥٠ |- | [[مەشھەد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٦١٢ |- | [[بیرجەند]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٧٠٠ |- | [[بەندەر عەباس]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٨٤٠ |- | [[زاھیدان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٠٥٥ |- | [[قەڵادزێ]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٣٥ |- | [[ڕانیە]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٦٥ |- | [[سەنگەسەر]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٥٠ |- | [[ژاراوە]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٤٥ |- | [[ھەولێر]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ١٨٩ |- | [[دھۆک]]|| {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٣٠٥ |- | [[سلێمانی]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ١٧٧ |- | [[کەرکووک]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٢١٨ |- | [[حاجی ئۆمەران]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٩٤ |} {{div col end}} تێرمیناڵی سەردەشت ھەموو ڕۆژێک لەگەڵ شارەکانی [[بۆکان]]، [[سەقز]]، [[بانە]]، [[ورمێ]]، [[مەھاباد]]، [[نەغەدە]]، [[پیرانشار]]، [[شنۆ]]، [[تەورێز]] و [[تاران]] ھاتوچۆی ھەیە. == کەسانی ناودار == ژمارەیەک لە کەسانی بەناوبانگی سەردەشت لە خوارەوە نووسراون: * [[ئەحمەد بازگر]] * [[ئیبن حاج]] * [[ئیسماعیل سەردەشتی]] * [[بەرزین حەمزەزادە]] * [[خلە دەرزی]] * [[دێبا حیکمەت]] * [[شێرکۆ فایقی]] * [[بێتووشی]] * [[عەبدوڵڵا حەسەنزادە]] * [[عەزیزخان موکری]] * [[فەرەیدوون حەکیمزادە]] * [[مەلا ئاوارە]] * [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] * [[مەلا کەریم فیدایی]] * [[یووسف عەباسزادە]] * [[کاوان محەمەدپوور]] * [[ھاوڕێ ڕەحیمی]] * جەلال حاجیزادە * کەریم حەداد * کەریم مەعرووفزادە * محەممەد کەریمیان * مستەفا نەقیب [[پەڕگە:Azizkhan Mukri Qajar.jpg|وێنۆک|عەزیزخان موکری]] == گەڕەکەکان == گەڕەکانی شاری سەردەشت بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&data=9/N/wVnkDjO0FX/0/n1VqsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNowrccDggPvwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLiXz1qGIdZer5WEU5hzAJAUDsw+PYVdYhxeCoTiaF0zRMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNfKMgyW65wxBUzU5myJiLyB6eVdGTwYJmTcoHgoaNtGHqDXKuaz63yHuUe0q9kAM5NkmWXghd4t7+yhs5DSU+hz4ECp9iGp13sqzmbhXrho7xU/Zzbjz0wJsHtJv8NcvwVM1OZsiYi8iFZGbBEMRP0NalvG1lE7IsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuLomzZT7zgFW4c82gUSuR9WHuUe0q9kAM5NkmWXghd4tv/VCkjHQxJ5+MME49Q5Uwm6EIqDVtOsjwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4pHAs1aLMvlT0oOQb2vFREsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNLaOL3J2697T6/S+m/V2m7rgFBs4s47TuWhi9ahXlnCwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLgM6tVAjKNsY+oewqP/VNZ1R8rRafWseIUqDpPFuGKU5AVM1OZsiYi8JLZacNSSFWt5iUJ13YEp67zWQ0pwBTJYh7lHtKvZADOTZJll4IXeLb/1QpIx0MSe3Xe4XbxpEC7rgFBs4s47TkJk4rdtAWJashcGi4WY3+vCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjyCtDxXi9/OpWEU5hzAJAU5BOUz0GW5NqFvkpeU9WRoTocBx/CZ1roqioIEfzDCMHM3PjnD4ICUcIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuDyXlttCRMHv |سەردێڕ=سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردیپێدیا |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> {{div col|3}} * کانی مەڕێ * بەردەقووچێ * دۆڵتانچک * بەری کەریزەی * ئاشان * ژێروو * بیمارستان * پادگان * سەرچاوێ * حەسارێ * داربەڕوو * سەر قەبران * گردەسوور * کوورپە * سابڵاغیان * نێزەڕۆ * مزگەوتی حاجی ڕەسووڵ شێخانی * تێرمیناڵ * مزگەوتی سوور * بەری کەوەنەی * خانەی فەقیران * شیرکەتی نەوت * سەر سەدێ * ئاشی موباشیری * کانی ساردێ * حەمامی کەوسەر * سەر سازمانێ * خانی حوسێن کەتیرە * شێر و خوورشید * فەرمانداری * ڕەزی جۆڵای * فەتعەلی زادە * چاکە چکۆلە * کانی خانی * کوورەخانەی میرزا وەھاب * شەبەکەی دوو * تەکیەی مەلامینە * جانبازان * فەدەک * ئازادەگان * فەرھەنگیان * شێوەبرایمە {{div col end}} == پەیوەندیی نێونەتەوەیی == === دەستەخوشک === [[پەڕگە:17 avril 2017 07.jpg|وێنۆک|[[ئیپر]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] [[پەڕگە:Night views from Mount Kogane01.jpg|وێنۆک|[[ھیرۆشیما]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] [[پەڕگە:Halabja.jpg|وێنۆک|[[ھەڵەبجە]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] سەردەشت لەگەڵ سێ شاران دەستەخوشکە کە بریتین لە: {|class="wikitable" |- !style="background: #E4AE30; color:#000000" | ئاڵا !style="background: #E4AE30; color:#000000" |شار !style="background: #E4AE30; color:#000000" |وڵات !style="background: #E4AE30; color:#000000" |ساڵی دەستەخوشکایەتی |-style="background: #FFFFFF; color:#000000" |[[پەڕگە:Flag of Belgium (civil).svg|25px]]||[[ئیپر]]||[[بەلجیکا]]||٢٠٠٥{{تێبینی|لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە کۆبوونەیەکی باڵیۆزی ئێران لەگەڵ شارەوانی ئیپر، بەھۆی ئەوەی کە ھەر دوو شاری سەردەشت و ئیپر بوونەتە قوربانی چەکە کیمیایییەکان، پێشنیار کرا ببنە دەستەخوشکی یەکتری کە ئەم پێشنیارە لەلایەن شارەوانیی ئیپرەوە پێشوازی لێ کرا، بەڵام ھەتا ئێستاش بە فەرمی ئەو دوو شارە نەبوونە دەستەخوشک.}}<ref name="ایرنا ۲">[https://irna.ir/news/6324935/ خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): ''استقبال شهردار "ایپر" بلژیک از خواهرخواندگی با شهر سردشت ایران'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="مهر ۱">[https://www-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.mehrnews.com/amp/192686/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F192686%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA خبرگزاری مهر: ''استقبال شهردار "ايپر" بلژيك از خواهرخواندگي با شهر سردشت'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122224440/https://www-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.mehrnews.com/amp/192686/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F192686%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="ایسنا ۱">[https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8403-07675%2F%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): ''شهردار ايپر بلژيك از خواهر خواندگي با شهر سردشت استقبال كرد'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122224440/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8403-07675%2F%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref> |- |[[پەڕگە:Flag of Japan.svg|25px]]||[[ھیرۆشیما]]||[[ژاپۆن]]||٢٠٠٥<ref name="استانداری ۱">[https://www.ostan-ag.gov.ir/fa/news/print/2f829879-eb29-e911-9c14-000c29ce98b8/سردشت-وارث-تمدن-های-کهن-و-تاریخی-منطقه-با-قاب استانداری آذربایجان غربی: ''سردشت وارث تمدن‌های کهن و تاریخی منطقه با قابلیت‌های جهانی است'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۱۶ بهمن ۱۳۹۷؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325163824/https://www.ostan-ag.gov.ir/fa/news/print/2f829879-eb29-e911-9c14-000c29ce98b8/سردشت-وارث-تمدن-های-کهن-و-تاریخی-منطقه-با-قاب |date=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref><ref name="سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ۱">[https://www.air.ir/ZrqN3Rq سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی: ''شركت دانش‌آموزان ایرانی در مراسم یادبود صلح هیروشیما'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۰ مرداد ۱۳۹۶؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.air.ir/ZrqN3Rq |date=حوزەیرانی ٢٠٢١}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref><ref name="شعار سال ۱">[https://shoaresal.ir/fa/news/68875/سردشت-نخستین-شهر-قربانی-سلاح-شیمیایی-در-جهان سایت خبری-تحلیلی شعار سال: ''سردشت نخستین شهر قربانی سلاح شیمیایی در جهان'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۱ تیر ۱۳۹۶؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525122011/https://shoaresal.ir/fa/news/68875/سردشت-نخستین-شهر-قربانی-سلاح-شیمیایی-در-جهان |date=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> |- |[[پەڕگە:Flag of Kurdistan.svg|25px]]||[[ھەڵەبجە]]||[[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]||٢٠١١{{تێبینی|لە سەرەتای کیمیابارانی سەردەشت و ھەڵەبجە، بەھۆی ھاوشێوەیان بە شێوەیەکی نافەرمی وەک دەستە خوشکی یەکتری داندران، بەڵام لە ساڵی ٢٠١١دا لە سەردانێکی شاندی ھەڵەبجەیی بۆ ساڵیادی کیمیابارانی سەردەشت بە ئەو شارە، شەقامێکی سەردەشت ناوی ھەڵەبجەی لەسەر داندرا و ھەروەھا بە فەرمی ئەو دوو شارە وەک دەستە خوشک دەستنیشان کران.}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://rwmal.net/19424/ |سەردێڕ=یادی کیمیابارانکردنی سەردەشت؛ دەستەخوشک و هاوزامی هەڵەبجە |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |بڵاوکەرەوە=ڕووماڵ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230416155527/https://rwmal.net/19424/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ایران اینترنشنال ۱">[https://old.iranintl.com/فرهنگ-و-زندگی/پس-از-سه‌دهه-آژیر-خطر-همچنان-طنین‌انداز-است ایران اینترنشنال: ''پس از سەدھە آژیر خطر ھمچنان طنینانداز است'' (بە فارسی)، نوشتەشدە در ٦ تیر ١٣٩٧؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122184331/https://old.iranintl.com/فرهنگ-و-زندگی/پس-از-سه‌دهه-آژیر-خطر-همچنان-طنین‌انداز-است |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ٢ بھمن ١٤٠٠.</ref><ref name="فارس ۱">[https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941216001439?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428496522787&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941216001439%2F%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25A8%25DB%258C%25E2%2580%258C%25DA%25AF%25D9%2586%25D8%25A7%25D9%2587-%25D9%2586%25D8%25AE%25D8%25B3%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25A8%25D9%2585%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA خبرگزاری فارس: ''بچه‌های بی‌گناه نخستین قربانیان بمباران شیمیایی حلبچه و سردشت'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۱۶ اسفند ۱۳۹۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182612/https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941216001439?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428496522787&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941216001439%2F%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25A8%25DB%258C%25E2%2580%258C%25DA%25AF%25D9%2586%25D8%25A7%25D9%2587-%25D9%2586%25D8%25AE%25D8%25B3%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25A8%25D9%2585%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref> |} ڕۆژی سێشەممەی ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ (بەرامبەر لەگەڵ ٧ی پووشپەڕی ٢٧٠٥) بە بەشداریکردنی کۆمەڵێک ژاپۆنی لە شارەکانی [[ھیرۆشیما]] و [[ناگاساکی]]، شەقامێک لە شاری سەردەشت بە ناوی ''شەقامی ھیرۆشیما'' کرایەوە.<ref name="ایرنا ۱">[https://irna.ir/news/6324935/ خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): ''یکی از خیابان‌های سردشت به نام «هیروشیما» نام‌گذاری شد'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۷ تیر ۱۳۸۴؛] بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> دواتر لە شاری ھیرۆشیماش شەقامێک بە ناوی ''شەقامی سەردەشت'' کرایەوە.<ref name="ایران ۱">[https://www.magiran.com/article/3684760 ''خیابانی در سردشت خیابانی در هیروشیما'' (به فارسی)، نوشته‌شده در روزنامۀ ایران، دوشنبه ۱۱ دی ۱۳۹۶، شمارۀ ۶۶۸۱؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501204409/https://www.magiran.com/article/3684760 |date= ١ی ئایاری ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> ھەروەھا شەقامێکی دیکە لە سەردەشت بە ناوی ''شەقامی ھەڵەبجە'' بوونی ھەیە و لە ھەڵەبجەش قوتابخانە و شەقامێک ناوی ''سەردەشت''ی لەسەر داندرا.<ref name="فارس ۲">[https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941225001049?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428756557003&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941225001049%2F%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25AA%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AD-%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2585%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25B3%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D8%25B9%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3 خبرگزاری فارس: ''افتتاح نمادین مدرسه و خیابان سردشت در حلبچه عراق+عکس'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۲۵ اسفند ۱۳۹۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182612/https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941225001049?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428756557003&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941225001049%2F%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25AA%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AD-%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2585%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25B3%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D8%25B9%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3 |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="دانا ۱">[https://www.dana.ir/news/264447.html/نامگذاری-یکی-از-خیابان-های-حلبچه-به-نام-سردشت-دعوتنامه شبکه اطلاع‌رسانی دانا: ''نامگذاری یکی از خیابان های حلبچه به نام سردشت+دعوتنامه'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۲۲ اسفند ۱۳۹۳؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182613/https://www.dana.ir/news/264447.html/نامگذاری-یکی-از-خیابان-های-حلبچه-به-نام-سردشت-دعوتنامه |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref> لە ڕۆژی ٢٥ی شوباتی ٢٠٢١، شەقامێک لە [[تاران]] ھەڵکەوتوو لە شاڕێگەی شەھید چەمران و سەرتر لە شەقامی باقرخان، ناوەکەی کرای ''شەقامی سەردەشت''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i391241 |سەردێڕ=شەقامێک لە تاران بە ناوی "سەردەشت" دەکرێ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220122202350/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i391241 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/ku/news/2120/شەقامێکی-تاران-ناوی-%22سەردەشت%22ی-لێنرا/ |سەردێڕ=شەقامێکی تاران ناوی سەردەشتی لێنرا |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس}}</ref> == پێشانگا == <gallery> Sardasht City.jpg|سەردەشت لە ساڵی ٢٠٠٥ سەردەشت.jpg|شاری سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سەردەشت١.jpg|دیمەنی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سردشت - panoramio.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕ Sardasht1.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕی سەردەشت لە ڕۆژدا Sardashtnature4.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕی سەردەشت لە شەودا Spring Nature of Sardasht - March 2007 (3 8601100100 L600).jpg|سەردەشت لە بەھاری ٢٠٠٧ Sardashtkurdishlocaldress.jpg|ڕۆژێکی بارانیی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سەردەشت، زستانی ٢٠٢٢.jpg|سەردەشت لە زستانی ٢٠٢٢ بمب شیمیایی.jpg|شوێنی کیمیاباران کراوی شاری سەردەشت شاخەکانی سەردەشت.jpg|شاخەکانی دەوروبەری سەردەشت </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای ورمێ]] * [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] * [[شارستانی سەردەشت]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Sardasht}} * [https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index وێبگەی فەرمانداریی سەردەشت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230608092507/https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index |date= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} (بە فارسی) * {{ئینستاگرام|shahremasardasht|ھەژماری شارەوانیی سەردەشت}} {{شارستانی سەردەشت}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٩٤٣٨٤٥|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:سەردەشت| ]] [[پۆل:شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ek4ukiq018veln4d7gh2yejzojs0uzw 0 289 1583964 1583812 2026-05-15T12:06:26Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583964 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = ھادی زیائوددینی | وێنە = Hadi.GIF | قەبارەی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[سنە]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٦ | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = [[سنە]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[وێنەکێشی|نیگارکێش]]، [[شێوەکار]] و [[پەیکەرساز]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = [[سنە]] | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = http://www.hadiziaoddini.com | پەراوێزەکان = }} '''ھادی زیائوددینی''' (لەدایکبووی ١٩٥٦، [[سنە]]) شێوەکار و پەیکەرسازێکی کوردە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١ |سەردێڕ=زندگینامە: ھادی ضیاءالدینی (۱۳۳۵-) |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/139035/زندگینامھ-ھادی-ضیاءالدینی-۱۳۳۵ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١ |وێبگە=ھمشھری آنلاین |زمان=fa }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/139035/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%DA%BE-%DA%BE%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B6%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B3%DB%B5 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> ئەو پەیکەری بۆ سیمبول و کەسایەتییەکانی کورد درووست کردووە. پەیکەرەکانی لە شارەکانی ڕۆژهەڵات و باشووری کوردستان دانراون.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هادی زیائەدینی، پەیکەرتاش و شێوەکار‌ |ناونیشان=https://www.knwe.org/KU/Details/19669 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.knwe.org }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.knwe.org/KU/Details/19669 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لە گەڕەکی جەوراوا لە بنەماڵەیەکی پارێزکار و ھونەردۆست لەدایک بوو. ساڵی ١٩٧٧ خوێندنی ھونەرەجوانەکانی لە [[زانکۆی تاران]] دەست پێ کرد.<ref name=":0" /> تا ساڵی ٢٠٢٥، نزیکەی ٤٠٠ پەیکەری درووست کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هادی زیائەدینی، زیاتر لە 400 پەیكەری دروستكردووە‌ |ناونیشان=https://www.knwe.org/KU/Details/30990 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.knwe.org }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.knwe.org/KU/Details/30990 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> مامۆستا ھادی زیائوددینی خاڵی ئەکتەری بەناوبانگی کورد [[ھووتەن شەکیبا]] یە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DHc_KaJoiEv/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.instagram.com}}</ref>. == پەیکەرەکان == * پەیکەری غاندی، لە ساڵی ١٩٧٤ * پەیکەری شوان (پارکی ئەوین، سنە) * پەیکەری [[قانع]] * [[مەولەوی]] (فولکەی مەولەوی کورد، سنە)<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هادی زیائەدینی، پەیکەرتاش و شێوەکار‌ |ناونیشان=https://www.knwe.org/KU/Details/19669 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.knwe.org }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.knwe.org/KU/Details/19669 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> * [[مەستوورە ئەردەڵان|مەستوورە]] (لە سنە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=تۆمارکردنی پەیکەری مەستوورە ئەردەڵان وەک ئاسەوارێکی مێژوویی |ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=88275 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=کوردستان و کورد}}</ref> * [[هێمن]] (لە [[مەهاباد]])<ref name=":02" /> * [[هەژار]] (لە [[مەهاباد]])<ref name=":02" /> * [[شێخ مەحموودی حەفید|شێخ مەحمود بەرزنجی]] (لە سلێمانی)<ref name=":02" /> * [[جگەرخوێن]] (لە [[هەولێر]]) * پەیکەری چێژی ئازادی (لە [[ئەسفەهان]])<ref name=":02" /> * پەیکەری میرعیماد قەزوێنی (لە [[قەزوین|قەزوێن]]) * پەیکەری ئازادیی سنە (مەیدانی ئیقبال، سنە) * مۆنیومێنتی سەربازی ماد (لە سنە) * پەیکەری دایک، (لە [[دیواندەرە]]) * پەیکەری شێرەژنانی کۆبانی * پەیکەری ئەنفال (لە [[هەولێر]]) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20080423012500/http://www.ziaoddini.com/ ماڵپەری ھادی زیائوددینی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hadi Ziaoddini}} [[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:پەیکەرتاشەکان]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:شێوەکارە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شێوەکارانی کورد]] 2evux3bden9rxth5vqtl90msg0qtctz 0 364 1584172 1556970 2026-05-16T03:17:14Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584172 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پارێزگای دھۆک | ناوی_فەرمی = {{lang-ar|محافظة دھوک}}{{ھن}}{{lang-en| Duhok Governorate}} | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پارێزگا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Collage of Dohuk Governorate.jpg | photo2a = Kurdistan governorates 2015.png | photo2b = Duhok in Iraq.svg | photo3a = Duhok Governorate.png | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}وێنەی چەند شوێنێکی پارێزگای دھۆک{{ھن}}وێنەی ناوەڕاست:{{ھن}}لای ڕاست:نەخشەی پارێزگای دھۆک لە [[ھەرێمی کوردستان]].{{ھن}} لای چەپ:نەخشەی پارێزگای دھۆک لە [[عێراق]]{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی پارێزگای دھۆک | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=7|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat= 37.06667 |frame-long= 43.13333 |frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = پارێزگای دھۆک | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = ژمارەی [[قەزا]]کان | ناوی_دابەشکراو٣ = <span style="color:#090;">٧</span> | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٢٩</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ژمارەی ئەندامانی پەرلەمان]] | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color: #090;">١٠</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[پارێزگا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٩]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = حکوومەتی خۆجییی | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەنی پارێزگای دھۆک | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگار | ناوی_سەرۆک = [[عەلی تەتەر]] | سەرناوی_سەرۆک١ = ژ. ئەندامانی ئەنجومەن | ناوی_سەرۆک١ = ٤١ | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٠٬٩٥٥٫٩١ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٣٠٠ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ٢ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = ٣٫٤٠٤ | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٣٦٠٧ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٥٠ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٬٥٩٩٬٨٧١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢٢٫٩ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = دھۆکیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینی]] و [[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) و [[زمانی سوریانی|سوریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]])، [[مەسیحی]] و [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://duhok.gov.krd/ | پەراوێزەکان = }} '''پارێزگای دھۆک''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: محافظة دھوك،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kirkuk.gov.iq/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926014558/https://www.kirkuk.gov.iq/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.rupelanu.com/hevpeymaniya-kurdistani-bi-96-namzedan-dikeve-hilbijartinan-7371h.htm</ref> بە [[زمانی سوریانی|سوریانی]]:''ܗܘܦܪܟܝܐ ܕܢܘܗܕܪܐ'') یەکێکە لە پارێزگاکانی [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]. ناوەندەکەی شاری [[دھۆک]]ە. [[زاخۆ]] لە نزیک [[دەروازەی ئیبراھیم خەلیل]] لەگەڵ [[پارێزگای شرنەخ]] لە [[تورکیا]] دەگرێتەوە. ھاوسنوورە لەگەڵ [[پارێزگای حەسیچە]]ی [[سووریا]]. پێش ساڵی ١٩٦٩ بەشێک بوو لە [[پارێزگای نەینەوا]] کە ناوی پارێزگای مووسڵ بوو. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢٤دا ١٬٥٩٩٬٨٧١ کەس بووە. == ناو == شاری دھۆک ناوەکەی لە وشەی [[زمانی کوردی|کوردی]] (دوو) و 'ھۆک' (کۆمەڵ) وەرگرتووە وەک باجدان بە دوو گرێ لە سەبەتەی ھەر کاروانێکی تێپەڕ کە زۆرجار [[گەنم]] و [[جۆ]] ھەڵدەگرن.<ref>https://dpti.edu.krd/website/DuhokCity.php</ref> بەپێی نەریتێک کە ساسۆن نەھوم پێشکەشی کردووە، سەرەتا دھۆک ناوی دھۆک-ی داسینیە بووە، کە واتای "دھۆکی ئێزدییەکان"ە. بەڵام دوای کۆمەڵکوژییەکی [[ئێزیدییەکان]]، شارۆچکەکە جێھێڵرا، ئەمەش بووە ھۆی نیشتەجێبوونی [[موسڵمان]]ان و [[مەسیحی]]یەکان و [[جوو|جولەکەکان]] لەو ناوچەیە.<ref>https://brill.com/display/book/9789047422129/Bej.9789004161900.i-376_006.xml</ref> == دیمۆگرافی == پارێزگای دھۆک زیاتر دانیشتووانی [[کورد]]ن کە کەمینەیەکی [[عەرەب]] و [[ئاشوورییەکان]] و [[ئەرمەنییەکان]]ی ھەیە. لە ڕووی مێژوویییەوە، دانیشتووانێکی [[جوو]] لە ناوچەکەدا ھەبوون. گرووپە ئایینییە سەرەکییەکان بریتین لە [[ئیسلام]] و [[ئێزیدی]] و [[مەسیحی]].<ref>http://duhoktourism.org/service/history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130626203508/http://duhoktourism.org/service/history |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ }}</ref> == دەسەڵات == * پارێزگار: [[عەلی تەتەر|عەلی تەتەر نێروەیی]] * جێگری پارێزگار: مەجید سەید ساڵح * سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگا (PCC): فەھیم عەبدوڵڵا.<ref>http://i.a.cnn.net/cnn/2007/images/04/25/un.report.pdf</ref> * کۆی گشتی ٤١ کورسی * ٣٣ کورسی بۆ [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] * ٤ کورسی بۆ [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] * ٤ کورسی بۆ [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]].<ref>https://web.archive.org/web/20050420033145/http://www.zindamagazine.com/html/archives/2005/4.6.05/index_wed.php</ref> == جوگرافیا == دھۆک لە سێ لاوە بە [[کێو|چیا]] دەورە دراوە، کە چیای سپی لە باکووری خۆیەوە ھەڵکەوتووە، چیای زاوا لە باشوور و لە ڕۆژھەڵاتەوە چیای مام سێن، لە لای ڕۆژاواشەوە دەکرێتەوە بۆ دەشتی کشتوکاڵی سێمێل، لە شاری دھۆک چەندین شوێنی شوێنەواری ھەیە، لەوانە دەشکەوتی چوار ستوون کە دەکەوێتە سەر شاخێک لە ناوچەی [[بەنداوی دھۆک]] کە زیاتر لە ١٥ شوێنی شوێنەواری دیکەی تێدایە. شاری دھۆک بە باخەکانی و میوە بەناوبانگەکانی ناوبانگی دەرکردووە، لە ماوەی دەیەکانی ڕابردوودا شارەکە لە ڕووی شارەوە وەکو باقی پارێزگاکانی تر فراوان بووە. پارێزگای دھۆک چەندین [[ئێڵ]]ی کوردی تێدا نیشتەجێیە، لەوانە ئێڵی دۆسکی کە بەشێک لە زەوی و زارەکانی شاری [[دھۆک]] لە نێو زەوییە کشتوکاڵییەکانیدا دەزانن، ئێڵی مزووری و ئێڵی زێباری و ئێڵی ڕێکەوتی کە لە ئێڵە دێرینەکانن و داب و نەریت و نەریتی خۆیان دەپارێزن کە لە باوباپیرانیانەوە بە میراتیان گرتووە و بە جلوبەرگی نەریتی خۆیان جیا دەکرێنەوە، ھەروەھا ئێڵی کوگار و ئێڵی دیکەش ھەیە. == مێژوو == [[پەڕگە:Map Aq Qoyunlu 1478-en.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|کۆنفیدڕاڵی ئاق قویونلو لە گەورەترین ئاستدا لە سەردەمی ئوزون حەسەن لە ساڵی ١٤٧٨]] یەکێک لە سەرەتاییترین ئاماژە نووسراوەکان بۆ دھۆک لە مێژووی فارسی (کیتابی دیاربەکرییە) لە کۆتایی سەدەی پازدەھەمدا ھاتووە کە لە نووسینی (ئەبوبەکر تەھرانی)دا ھاتووە، کە لە گێڕانەوەی ھەڵمەتە سەربازییەکانی [[ئاق قۆینلۆ]]دا باسی دھۆک دەکات.<ref>Ebu Bekr-i Tihrani. Kitâb-ı Diyarbekriyye. Translated by Mürsel Öztürk. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2014, pp. 61, 157. ISBN 978-975-16-2752-0.</ref> شارەکە لە سەردەمێکدا لە سەدەی ١٣ یان ١٤ لە ژێر بناغەی [[ھۆز]]ی [[ھەکاری (خێڵ)|ھەکاری]] [[کورد]]دا پەیوەندی بە [[میرنشینی بادینان]]ەوە کرد. وەک چۆن [[ئەولیا چەلەبی]] لە کتێبی (سیاحەتنامە)دا تێبینی کردووە، میرنشینەکە دابەش بووە بەسەر: [[ئاکرێ]]، [[زاخۆ]]، شیخۆیی، [[دھۆک]]، زێباری و [[ھۆزی مزووری|مزووری]].<ref>https://www.academia.edu/6040973/Kurdistan_in_the_16th_and_17th_centuries_as_reflected_in_Evliya_%C3%87elebis_Seyahatname</ref> [[پەڕگە:Map of the Kurdish Emirates - نەخشەی میرنشینە کوردییەکان.jpg|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی بەشێک لە میرنشین و خۆبەڕێوەبەرییە کوردەکان بە درێژایی مێژوو]] لە ساڵی ١٨٢٠دا [[کلەودیوس جەیمز ڕیچ|ڕیچ]] [[دھۆک]]ی بە شارۆچکەیەکی بچووک وەسف کرد کە لە ٣٠٠ خانوو پێکھاتووە، وەک شوێنی سەرەکی بۆ ھۆزی دۆسکی دەگەڕێتەوە، ھەشتا گوندی دیکەی لەگەڵدا بووە. میسیۆنەر ھێنری ئارۆن ستیرن (١٨٥١) چاودێری دانیشتوانی ھەمەچەشنی [[دھۆک]]ی کرد کە دانیشتوانی [[جوو]]لەکەشیان لەخۆگرتبوو. ستیرن زیاتر ئاماژەی بەوەدا کە کیاھیا یان سەرۆکی شارەوانی گوندەکە [[مەسیحی]]یەکی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] بووە و سەر بە [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]] بووە. تا ساڵی ١٨٥٩ ڕابی یەحیل دوو مینیان جولەکەکانی لە ناوچەکەدا دۆزیەوە. کۆمەڵگەی [[مەسیحی]]، [[موسڵمان]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] لە نزیکەی سەد ماڵ پێکھاتبوو.<ref>Zaken, M. (1 January 2007), "Chapter Three. Dohuk", Jewish Subjects and Their Tribal Chieftains in Kurdistan, Brill, pp. 79–96,</ref> لە ساڵی ١٩٢٩ ژمارەی دانیشتووانی نیشتەجێبوو گەیشتە نزیکەی ٣٥٠٠ کەس و [[کورد]] زۆرینەیان پێکھێنا. لە نێو ئەو ٥٥٠ ماڵەدا ٦٥ ماڵ مەسیحی ئاشووری بوون و ٣٠ ماڵیش جولەکە بوون. == سەردەمی کۆماری == شاری [[دھۆک]] و [[قەزای دھۆک]] ھەر لە سەرەتاوە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە [[پارێزگای نەینەوا]] بووە، لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و سەردەمی پاشایەتی و ئینگلیز، تاوەکوو بووە [[پارێزگا]] لە کۆماری [[عێراق]]دا. پارێزگای دھۆک بە فەرمانی کۆماری ژمارە (١٠٦٦) لە ۱۹٦۹/۹/۱۷ دا ھێنرایە کایەوە بە دابڕانی ھەر چوار قەزای ([[قەزای دھۆک|دھۆک]]، [[قەزای زاخۆ|زاخۆ]]، [[قەزای ئامێدی|ئامێدی]] و [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]]) لە [[پارێزگای نەینەوا|لیوای مووسڵ]] و دابڕانی [[ناحیەی ئەترویش|ناحیەی مزووری]] لە [[قەزای شێخان]] و لکاندنی بە [[قەزای دھۆک]]ەوە و ھەر لەو فەرمانەدا ھاتووە کە [[قەزای ئاکرێ]] بە شێوەیەکی کاتی دەبەسرێتەوە بە [[پارێزگای نەینەوا|لیوای مووسڵ]] و ناحیەی مزووریش سەر بە قەزاکە دەمێنێتەوە تا نەمانی ھۆکارە کارگێڕییەکان. ڕووبەری لە سەرژمێری ساڵی ۱۹۷۷دا (۹۳۰۰کم<small>٢</small>) و بە ھۆی دابڕانی [[قەزای ئاکرێ]] ئەم ژمارەیە دابەزییەوە بۆ (٦٥٥٣کم<small>٢</small>). بە ھەمان شێوەش ژمارەی کەرتەکانی لە سەرەتای پێکھێنانیدا (١١٤٩) کەرت بووە دواتر کەمبووەتەوە بۆ (۱۰۷۲) کەرت. بە نەمانی ئەو ھۆکارانە ئەو دوو یەکەیەی بە فەرمی خرایە سەری دوای ئەو بەروارە چەندین گۆڕانکاری کارگێڕیی تێیدا ئەنجامدرا کە بووە ھۆی کە مبوونەوەی ڕووبەرەکەی و پێکھاتنی یەکەی کارگێڕیی نوێ لە کوتایی سەردەمی کۆمارییدا بەشی زۆری یەکەکانی ھەڵوەشینرانەوە دەتوانرێت ماوەی نێوان دروستبوونی ئەم لیوایە و کوتایھاتنی سەردەمی کۆماری کە بیست ساڵی خایاند. ئەمیش لە چوار قۆناغدا ڕوونبکرێتەوە. === قۆناغی یەکەم؛ لەساڵی(١٩٦٩)دا === لەم قۆناگەدا کە سەرەتای دامەزراندنی ئەم پارێزگایەیە لەم خشتەیەی خوارەوەدا ڕوونبکرێتەوە. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای دھۆک لە ساڵی(١٩٦٩)دا<ref> https://dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw==&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ==&book_id=NTk5&lan=</ref> ! ژ ! قەزا ! ناحیە ! ناوەند ! ژ.کەرت ! ژ ! قەزا ! ناحیە ! ناوەند ! ژ.کەرت |- | rowspan=5 | ١ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای دھۆک|دھۆک]] | style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل|ناحیەی سیمێل]] | style="text-align: center;" | [[ سێمێل]] | style="text-align: center;" | ٩٠ | rowspan=5 | ٣ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای ئامێدی|ئامێدی]] | style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center;" | [[ئامێدی]] | style="text-align: center;" | ٤٥ |- | style="text-align: center;" | [[ناحیەی مانگێشک|ناحیەی دۆسکی]] | style="text-align: center;" | [[مانگێشک]] | style="text-align: center;" | ٦٣ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی شیلادزێ|ناحیەی نێروێ و ڕێکان]] | style="text-align: center;" | [[بێبو]] | style="text-align: center;" | ٥٥ |- | style="text-align: center;" | [[ناحیەی زاویتە]] | style="text-align: center;" | [[زاویتە]] | style="text-align: center;" | ٦٨ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی کانی ماسێ|ناحیەی بەرواری باڵا]] | style="text-align: center;" | [[کانی ماسێ]] | style="text-align: center;" | ٧٩ |- | style="text-align: center;" | [[ناحیەی ئەترویش|ناحیەی مزووری]] | style="text-align: center;" | [[ئەترویش]] | style="text-align: center;" | ٧٧ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی سەرسەنگ]] | style="text-align: center;" | [[سەرسەنگ]] | style="text-align: center;" | ١١٧ |- | style="text-align: center;" | '''کۆی قەزا''' | style="text-align: center;" | - | style="text-align: center;" | ٢٩٨ | style="text-align: center;" | '''کۆی قەزا''' | style="text-align: center;" | - | style="text-align: center;" | ٢٩٦ |- | rowspan=4 | ٢ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای زاخۆ|زاخۆ]] | style="text-align: center;" | [[ناحیەی باتێل|ناحیەی سلێڤانی]] | style="text-align: center;" | [[ئاسیھێ]] | style="text-align: center;" | ٩٩ | rowspan=4 | ٤ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | style="text-align: center;" | [[ناحیەی بجیل|ناحیەی سورچی]] | style="text-align: center;" | [[ ئاکرێ]] | style="text-align: center;" | ١٣٨ |- | style="text-align: center;" | [[ناحیەی دەرکار|ناحیەی سندی]] | style="text-align: center;" | [[شەرانش]] | style="text-align: center;" | ٦٩ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش|ناحیەی عەشایری سەبعە]] | style="text-align: center;" | [[بەردەڕەش]] | style="text-align: center;" | ٩٠ |- | style="text-align: center;" | [[ناحیەی باتیفا|ناحیەی گولی]] | style="text-align: center;" | [[باتیفا]] | style="text-align: center;" | ٦٤ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی دینارتێ|ناحیەی نەھلە]] | style="text-align: center;" | [[دینارتێ]] | style="text-align: center;" | ٩٥ |- | style="text-align: center;" | '''کۆی قەزا''' | style="text-align: center;" | - | style="text-align: center;" | ٢٣٢ | style="text-align: center;" | '''کۆی قەزا''' | style="text-align: center;" | - | style="text-align: center;" | ٣٢٣ |- | colspan=4 style="text-align: center | پارێزگای دھۆک پێکھاتبوو لە | colspan=2 style="text-align: center | '''چوار [[قەزا]]''' | colspan=2 style="text-align: center | '''سیازدە [[ناحیە]]''' | colspan=2 style="text-align: center | '''١١٤٩ کەرت''' |- |} [[پەڕگە:Duhok Province in (1969).png|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی پارێزگای دھۆک لە ساڵی(١٩٦٩)دا]] === قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٧٠ - ١٩٧٧)دا === ئەم قۆناغە دوای فەرمانی بە لیوا بوونی دھۆک دەست پێدەکات و تا ساڵی ١٩٧٧ کە تێیدا پڕۆسەی سەرژمێری سازدرا، لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری کارگێڕیی ئە نجامدرا. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٩٢) لە ١٩٧٠/١/٢٦دا، (٣١) کەرتی [[ناحیەی ئەترویش|ناحیەی مزووری]] سەر بە [[قەزای دھۆک]] بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی قەسرۆک|ناحیەی مرێبا]] لە سنووری [[قەزای شێخان]]دا. # بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە سالی ١٩٧٢دا، (١١) کەرتی [[ناحیەی دەرکار|ناحیەی سندی]] و کەرتی (٩١\ شارۆچکەی [[زاخۆ]])، [[ناحیەی باتێل|ناحیەی سلێڤانی]] بە ناوەندی [[قەزای زاخۆ]]وە لکێندرا. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(١٥٤) لە ١٩٧٢/٣/٢٨دا (٩) کەرتی ناحیەی سندی و (٣١) کەرتی [[ناحیەی باتێل|ناحیەی سلێڤانی]] [[ناحیەی ڕزگاری، زاخۆ|ناحیەی ڕزگاری]] لە سنووری پارێزگای دھۆکدا ھێنرایە کایەوە، ناوەندەکەیشی لە گوندی [[ئیبراھیم خەلیل]]ە و خرایە سەر [[قەزای زاخۆ]]. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٣٣٤) لە ١٩٧٢/٧/٣١دا [[ناحیەی گردەسێن]] بە دابڕانی (٨٣) کەرتی [[ناحیەی بجیل|ناحیەی سورچی]] و (٦) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش|ناحیەی عەشایری سەبعە]]، لە سنووری پارێزگای دھۆکدا ھێنرایە کایەوە و ناوەندەکەیشی لە گوندی [[گردەسێن]]ە و خرایە سەر قەزای ئاکرێ. # بە بڕیاری وەزارتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٧٢دا، (١٨) کەرتی [[ناحیەی بجیل|ناحیەی سورچی]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئاکرێ]]وە لکێنران. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە (١١٨) لە ١٩٧٦/٣/٨دا [[ناحیەی ئەترویش|ناحیەی مزووری]] لە [[قەزای دھۆک]] دابرینراو بە [[قەزای شێخان]]ەوە لکێنرا. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای دھۆک لە ساڵی(١٩٦٩)دا<ref> https://dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw==&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ==&book_id=NTk5&lan=</ref> ! ژ ! قەزا ! ناحیە ! ناوەند ! ژ.کەرت ! ژ ! قەزا ! ناحیە ! ناوەند ! ژ.کەرت |- | rowspan=5 | ١ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای دھۆک|دھۆک]] | style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل|ناحیەی سیمێل]] | style="text-align: center;" | [[ سێمێل]] | style="text-align: center;" | ٩٠ | rowspan=5 | ٣ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای ئامێدی|ئامێدی]] | style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center;" | [[ئامێدی]] | style="text-align: center;" | ٤٥ |- | style="text-align: center;" | [[ناحیەی مانگێشک|ناحیەی دۆسکی]] | style="text-align: center;" | [[مانگێشک]] | style="text-align: center;" | ٦٣ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی شیلادزێ|ناحیەی نێروێ و ڕێکان]] | style="text-align: center;" | [[بێبو]] | style="text-align: center;" | ٥٥ |- | style="text-align: center;" | [[ناحیەی زاویتە]] | style="text-align: center;" | [[زاویتە]] | style="text-align: center;" | ٦٨ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی کانی ماسێ|ناحیەی بەرواری باڵا]] | style="text-align: center;" | [[کانی ماسێ]] | style="text-align: center;" | ٧٩ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | '''کۆی قەزا''' | rowspan=2 style="text-align: center;" | - | rowspan=2 style="text-align: center;" | ٢٢١ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی سەرسەنگ]] | style="text-align: center;" | [[سەرسەنگ]] | style="text-align: center;" | ١١٧ |- | style="text-align: center;" | '''کۆی قەزا''' | style="text-align: center;" | - | style="text-align: center;" | ٢٩٦ |- | rowspan=6 | ٢ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای زاخۆ|زاخۆ]] | style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای زاخۆ|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center;" | [[زاخۆ]] | style="text-align: center;" | ١٢ | rowspan=6 | ٤ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئاکرێ|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center;" | [[ئاکرێ]] | style="text-align: center;" | ١٨ |- | style="text-align: center;" | [[ناحیەی باتێل|ناحیەی سلێڤانی]] | style="text-align: center;" | [[ئاسیھێ]] | style="text-align: center;" | ٦٧ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی بجیل|ناحیەی سورچی]] | style="text-align: center;" | [[ ئاکرێ]] | style="text-align: center;" | ٣٧ |- | style="text-align: center;" | [[ناحیەی دەرکار|ناحیەی سندی]] | style="text-align: center;" | [[شەرانش]] | style="text-align: center;" | ٤٩ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش|ناحیەی عەشایری سەبعە]] | style="text-align: center;" | [[بەردەڕەش]] | style="text-align: center;" | ٨٤ |- | style="text-align: center;" | [[ناحیەی باتیفا|ناحیەی گولی]] | style="text-align: center;" | [[باتیفا]] | style="text-align: center;" | ٦٤ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی دینارتێ|ناحیەی نەھلە]] | style="text-align: center;" | [[دینارتێ]] | style="text-align: center;" | ٩٥ |- | style="text-align: center;" | [[ناحیەی ڕزگاری، زاخۆ|ناحیەی ڕزگاری]] | style="text-align: center;" | [[ئیبراھیم خەلیل]] | style="text-align: center;" | ٤٠ | style="text-align: center;" | [[ناحیەی گردەسێن]] | style="text-align: center;" | [[گردەسێن]] | style="text-align: center;" | ٨٩ |- | style="text-align: center;" | '''کۆی قەزا''' | style="text-align: center;" | - | style="text-align: center;" | ٢٣٢ | style="text-align: center;" | '''کۆی قەزا''' | style="text-align: center;" | - | style="text-align: center;" | ٣٢٣ |- | colspan=4 style="text-align: center | پارێزگای دھۆک پێکھاتبوو لە | colspan=2 style="text-align: center | '''چوار [[قەزا]]''' | colspan=2 style="text-align: center | '''چواردە [[ناحیە]]''' | colspan=2 style="text-align: center | '''١٠٧٢ کەرت''' |- |} [[پەڕگە:Duhok Province in (1977).png|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی '''پارێزگای دھۆک''' لە ساڵی(١٩٧٧)دا]] === قۆناغی سێیەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٨٦ - ١٩٨٧)دا === ئەم قۆناغە دوای پڕۆسەی سەرژمێری ساڵی ١٩٧٧ دەسپێدەکات و لە ساڵی ١٩٨٦دا تێیدا ژمارەی یەکە کارگێڕییەکان لە لووتکە دابوون. # بە بڕیاری وەزارە تی ناوخۆ ژمارە (١٥٧٩٢) لە ساڵی ١٩٧٨دا، ناوەندی [[ناحیەی دەرکار|ناحیەی سندی]] لە گوندی ([[شەرانش]])ەوە گوێزرایەوە بۆ گوندی ([[دەرکار]]) # بە بڕیاری وەزارە تی ناوخۆ ژمارە (٢٢٠٧١) لە ساڵی ١٩٧٨دا، (٤) کەرتی [[ناحیەی ڕزگاری، زاخۆ|ناحیەی ڕزگاری]] بە [[ناحیەی باتێل|ناحیەی سلێڤانی]]وە لکینران. # فەرمانی کۆماری ژمارە (٤٢٧) لە ١٩٧٨/٧/٢٥دا، [[قەزای سێمێل]] لە سنووری پارێزگای دھۆکدا ھێنرایەوە کایەوە و ناوەندەکەیشی لە شارۆچکەی [[سێمێل]]ە و ھەردوو [[ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل|ناحیەی سێمێل]] و [[ناحیەی باتێل|ناحیەی سلێڤانی]] پێوە گرێدرا. # بە بڕیاری وەزارە تی ناوخۆ ژمارە (٢١٨٢٠) لە ساڵی ١٩٧٨دا، (٢٠) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل|ناحیەی سێمێل]] و (٣) کەرتی [[ناحیەی زاویتە]] بە ناحیەی ناوەندی [[قەزای دھۆک]]ەوە لکێندرا. # بە بڕیاری وەزارە تی ناوخۆ ژمارە (٢٣٩٦٣) لە ساڵی ١٩٧٨دا، (٣٢) [[ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل|ناحیەی سێمێل]] و (٨) کە رتی [[ناحیەی باتێل|ناحیەی سلێڤانی]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل]]ەوە گرێدرا. # بە بڕیاری وەزارە تی ناوخۆ ژمارە (٢٤٦٧٦) لە ساڵی ١٩٧٨دا، ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل|ناحیەی سێمێل]] لە شاروچکەی ([[سێمێل]])ەوە گوێزرایەوە گوندی [[فەیدیێ]](فایدە) و ناوی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل|ناحیەی سێمێل]] گۆڕدرا بۆ [[ناحیەی فەیدیێ]]. # بە بڕیاری وەزارە تی ناوخۆ ژمارە (٥٥٥٧) لە ساڵی ١٩٧٩دا. (٣٦) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی]] بە [[ناحیەی شیلادزێ|ناحیەی نێروێ و ڕێکان]]وە لکێنرا و ناوەندی [[ناحیەی شیلادزێ|ناحیەی نێروێ و ڕێکان]] لە [[بیبو]]وە گوێزرایەوە بۆ گوندی [[دێرەلووک]]. # بە بڕیاری ئەنجوومەنی سەرکردایەتی شۆڕش (مجلس قیادة الثورة) ژمارە (٧٥٧) لە ١٩٨٠/٥/١٨دا، [[قەزای ئاکرێ]] بە گشت سنوورە کارگێڕییەکانیەوە لە پارێزگای دھۆک دابڕێنرا و بە [[پارێزگای نەینەوا]]وە لکێندرا. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای دھۆک لە ساڵی(١٩٨٦)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەندی ناحیە ! ژمارەی کەرت |- | rowspan=4 | ١ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای دھۆک]]{{ھن}}([[دھۆک]]) | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دھۆک|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center | [[دھۆک]] | style="text-align: center | ٢٣ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی مانگێشک|ناحیەی دۆسکی]] | style="text-align: center | [[مانگێشک]] | style="text-align: center | ٦٣ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی زاویتە]] | style="text-align: center | [[زاویتە]] | style="text-align: center | ٦٥ |- | style="text-align: center | کۆی قەزا | style="text-align: center | - | style="text-align: center | ١٥١ |- | rowspan=5 | ٢ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای زاخۆ]]{{ھن}}([[زاخۆ]]) | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای زاخۆ|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center | [[زاخۆ]] | style="text-align: center | ١٢ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی دەرکار|ناحیەی سندی]] | style="text-align: center | [[دەرکار]] | style="text-align: center | ٤٩ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی باتیفا|ناحیەی گولی]] | style="text-align: center | [[باتیفا]] | style="text-align: center | ٦٤ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی ڕزگاری، زاخۆ|ناحیەی ڕزگاری]] | style="text-align: center | [[ئیبراھیم خەلیل]] | style="text-align: center | ٣٦ |- | style="text-align: center | کۆی قەزا | style="text-align: center | - | style="text-align: center | ١٦١ |- | rowspan=5 | ٣ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای ئامێدی]]{{ھن}}([[ئامێدی]]) | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center | [[ئامێدی]] | style="text-align: center | ٩ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی شیلادزێ|ناحیەی نێروێ و ڕێکان]] | style="text-align: center | [[دێرەلووک]] | style="text-align: center | ٩١ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی سەرسەنگ]] | style="text-align: center | [[سەرسەنگ]] | style="text-align: center | ١١٧ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی کانی ماسێ|ناحیەی بەرواری باڵا]] | style="text-align: center | [[کانی ماسێ]] | style="text-align: center | ٧٩ |- | style="text-align: center | کۆی قەزا | style="text-align: center | - | style="text-align: center | ٢٩٦ |- | rowspan=4 | ٤ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای سێمێل]]{{ھن}}([[سێمێل]]) | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center | [[سێمێل]] | style="text-align: center | ٤٠ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی باتێل|ناحیەی سلێڤانی]] | style="text-align: center | [[ئاسیھێ]] | style="text-align: center | ٦٣ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی فەیدیێ]] | style="text-align: center | [[فەیدیێ]] | style="text-align: center | ٣٨ |- | style="text-align: center | کۆی قەزا | style="text-align: center | - | style="text-align: center | ١٤١ |- ! colspan="2" | کۆی گشتی | style="text-align: center | ١٠ [[ناحیە]] | style="text-align: center | - | style="text-align: center | ٧٤٩ |} [[پەڕگە:Duhok Province in (1986).png|440px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی پارێزگای دھۆک لە ساڵی(١٩٨٦)دا]] === قۆناغی چوارەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٨٧ - ١٩٨٨)دا === قۆناغی ھەڵوەشاندنەوەی زۆربەی زۆری ناحیەکانی پارێزگاکانی [[باشووری کوردستان]] بوو. # ھەڵوەشاندنەوەی ھەردوو ([[ناحیەی ڕزگاری، زاخۆ|ناحیەی ڕزگاری]] و [[ناحیەی کانی ماسێ|ناحیەی بەرواری باڵا]]) و بەستنەوەی ھە موو کەرتەکانی بە ناوەندی قەزاکانیانەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە (٤٦٠) لە ١٩٨٧/٧/٢٦دا. # ھەڵوەشاندنەوەی ناحیەکانی ([[ناحیەی شیلادزێ|نێروێ و ڕێکان]]، [[ناحیەی مانگێشک|دۆسکی]]، [[ناحیەی فەیدیێ|فایدە]]، [[ناحیەی باتیفا|گولی]]) و بەستنەوەی ھە موو کەرتەکانی بە ناوەندی قەزا یان ناحیەکانی سنووری قەزاکانیانەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە (۹۱۱) لە ١٩٨٧/١١/١٦دا. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای دھۆک لە ساڵی(١٩٨٦)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! [[ناحیە]] ! ناوەندی ناحیە ! ژمارەی کەرت |- | rowspan=3 | ١ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای دھۆک]]{{ھن}}([[دھۆک]]) | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دھۆک|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center | [[دھۆک]] | style="text-align: center | ٢٣ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی زاویتە]] | style="text-align: center | [[زاویتە]] | style="text-align: center | ١٢٨ |- | style="text-align: center | کۆی قەزا | style="text-align: center | - | style="text-align: center | ١٥١ |- | rowspan=3 | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای زاخۆ]]{{ھن}}([[زاخۆ]]) | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای زاخۆ|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center | [[زاخۆ]] | style="text-align: center | ٤٨ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی دەرکار|ناحیەی سندی]] | style="text-align: center | [[دەرکار]] | style="text-align: center | ٤٩ |- | style="text-align: center | کۆی قەزا | style="text-align: center | - | style="text-align: center | ١٦١ |- | rowspan=3 | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای ئامێدی]]{{ھن}}([[ئامێدی]]) | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center | [[ئامێدی]] | style="text-align: center | ١٧٩ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی سەرسەنگ]] | style="text-align: center | [[سەرسەنگ]] | style="text-align: center | ١١٧ |- | style="text-align: center | کۆی قەزا | style="text-align: center | - | style="text-align: center | ٢٩٦ |- | rowspan=3 | ٤ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای سێمێل]]{{ھن}}([[سێمێل]]) | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای سێمێل|ناحیەی ناوەند]] | style="text-align: center | [[سێمێل]] | style="text-align: center | ٧٨ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی باتێل|ناحیەی سلێڤانی]] | style="text-align: center | [[ئاسیھێ]] | style="text-align: center | ٦٣ |- | style="text-align: center | کۆی قەزا | style="text-align: center | - | style="text-align: center | ١٤١ |- ! colspan="2" | کۆی گشتی | style="text-align: center | ٤ [[ناحیە]] | style="text-align: center | - | style="text-align: center | ٧٤٩ کەرت |} [[پەڕگە:Duhok Province in (1988).png|430px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی پارێزگای دھۆک لە ساڵی(١٩٨٨)دا]] == پارێزگارەکانی دھۆک == * عەگید سەدیق سەعدوولاھ (١٩٦٩–١٩٧٠) * محەممەد ڕەسول گۆیی (١٩٧٠) * ھاشم حەسەن (١٩٧٠–١٩٧٣) * سعد حبیب (١٩٧٤) * محەممەد عەلی ئەمین گۆران (١٩٧٤–١٩٧٦) * یەحیا محەممەد ڕەشید جاف (١٩٧٦–١٩٧٩) * نامق ڕەقیب سۆرجی (١٩٧٩–١٩٨٨) * محەممەد پیرۆز ڕۆستەم (١٩٨٨–١٩٩١) * عەبدولوەھاب ئەتروشی (١٩٩١)<ref>دليل محافظة دهوك، عبدالكريم فندي و اخرون، دهوك، 1995.</ref> == شارەدێیەکان و شارۆچکەکانی پارێزگای دھۆک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krso.net/default.aspx?l=2 |سەردێڕ=یه‌كه كارگێڕییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان، دەستەی ئاماری ھەرێم - وەزارەتی پلان دانان |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100810220702/http://krso.net/default.aspx?l=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == {| class="wikitable sortable" |- ! ژمارە !! ناوی شارۆچکە !! شارەدێیەکان !! ژمارەی{{ھن}}دانیشتووان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krso.net/Default.aspx?page=article&id=1135&l=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314121837/http://krso.net/Default.aspx?page=article&id=1135&l=3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | ١ || [[قەزای دھۆک|شارۆچکەی دھۆک]]|| [[دھۆک]]، مانگێش، زاویتە || ٣٧٤٦٠٥ |- | ٢ || [[قەزای زاخۆ|شارۆچکەی زاخۆ]]|| [[زاخۆ]]، ڕزگاری، دەرکار، باتیفا || ٢٧٥٦٩٣ |- | ٣ || [[قەزای سێمێل|شارۆچکەی سێمێل]]|| [[سێمێل]]، فایدە، باتێل || ١٨٧١٠١ |- | ٤ || [[قەزای ئاکرێ|شارۆچکەی ئاکرێ]]|| [[ئاکرێ]]، بجیل، دینارتە، گردەسێن || ١٨٠٤٥٤ |- | ٥ || [[قەزای شێخان|شارۆچکەی شێخان]]|| [[شێخان]]، ئەتروش، قەسرۆک، زیلکان، باعەدرێ || ١٤٧٨٤٠ |- | ٦ || [[قەزای بەردەڕەش|شارۆچکەی بەردەڕەش]]|| [[بەردەڕەش]]، دارەتوو، ڕوڤیا، کەلەک || ١٤١٧٩٧ |- | ٧ || [[قەزای ئامێدی|شارۆچکەی ئامێدی]]|| [[ئامێدی]]، دێرەلوک، سەرسنگ، چەمانکێ، بامەرنێ، [[کانی ماسێ]] || ١١٥٦٢٤ |} == نەخشەکان == <gallery> پەڕگە:Kurdistan governorates 2012.png|پارێزگاکانی ھەرێم ٢٠١٢ پەڕگە:Dihok governorate 2012.png|پارێزگای دھۆک ٢٠١٢ </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Dohuk Governorate}} {{پارێزگای دھۆک}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی عێراق}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|دھۆک]] [[پۆل:پارێزگاکانی عێراق|دھۆک]] [[پۆل:پارێزگاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥]] [[پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو]] [[پۆل:ویلایەتەکان، دامەزرانی ١٩٦٩]] 8hvwpzwvuxjh4uc04kpq0qrxqf9spzq 0 591 1583933 1583919 2026-05-15T12:01:25Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583933 wikitext text/x-wiki {{پپ}} {{نیشانی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{کەسایەتی ئایینی | ناو = محەممەد کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەليب | وێنە =The Prophet Muhammad.png | قەبارەی وێنە =300px | alt = | لێدوان = نووسراوەی محەممەد بە عەرەبی | نازناو = «ئەحمەد، ئەبووقاسم، ئەبووتەییب، پێغەمبەری گەڕانەوە، پێغەمبەری بەزەیی، پێشەوای بەنی ئادەم، خۆشەویستی ڕەحمان، موختار، مستەفا، موجتەبا، سادق، مەسدووق، ئەمین، خاوەن شەفاعەت و پێگەی بەرز، خاوەن چاکە و پلەی بەرز، خاوەن تاج و میعراج، پێشەوای لە خواترسان، پێشەوای نێردراوان، پێغەمبەری نەخوێندەوار، پێغەمبەری خوا، [[کۆتا پێغەمبەر|دوایین پێغەمبەر]]، پێغەمبەری مەزن، چرایەکی ڕووناک، نوور، میھرەبان و ھتد» | مێژووی لەدایکبوون = ١٢ی ڕەبیعولئەوەل ٥٢ی پێش کۆچی ([[نیسان (مانگ)|نیسان]]ی [[٥٧١]] زایینی) | شوێنی لەدایکبوون = [[مەککە]] | مێژووی کۆچی دوایی = ڕەبیعولئەوەل [[١١]]ی کۆچی / [[حوزەیران]]ی [[٦٣٢]]ز | شوێنی کۆچی دوایی = [[مەدینە]] | ڕێزلێنراوە بە = [[ئیسلام]] | مێژووی ناردن = [[ڕەمەزان (مانگ)|ڕەمەزان]] ١٢ پ. ک / [[ئاب]]ی [[٦١١]]ز | شوێنی ناردن = ئەشکەوتی حەراء لە [[مەککە]] | شوێنگەی سەرەکی = حوجرەی عائیشە لە [[مزگەوتی پێغەمبەر]] لە [[مەدینە]] | مێژووی یادەوەری = ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ھەموو ساڵێکی کۆچیی | ھێماکان = [[قورئان]] | شەفیعە بۆ =بەگشتی بۆ ھەموو خەڵکی بەتایبەتیش بۆ ئیمانداران | نەژاد = لە [[عەرەب]]ە لە [[قوڕەیش]] لە نەوەی [[ئیسماعیل]] کوڕی [[ئیبراھیم]]{{ھن}}'''دایکی''' [[ئامینە کچی وەھب]]{{ھن}}'''باوکی''' [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبدول موتەلیب]]{{ھن}}'''دایکی بە شیری''' حەلیمە سەعدی، و سۆیبە{{ھن}}'''باوکی بە شیری''' حارس کوڕی عەبدول عیز{{ھن}}{{ھن}}'''[[خوشک و برا]]کانی بە شیری''' [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب]] (مامی)، و ئەبووسەلەمە کوڕی عەبدئەسەد، و ئەبووسوفیان کوڕی حارس (کوڕی مامی)، و عەبدوڵڵا کوڕی حارس، و شەیما کچی حارس، و ئەنیسە کچی حارس{{ھن}}'''خێزانەکانی''' [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، و سوودە کچی زمعە، و [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]]، و حەفسە کچی عومەر، و زەینەب کچی خزیمە، و ئوم سەلەمە، وزەینەب کچی جەحش، و جوبریە کچی حارس، و ماریە قبتی، و ئوم حەبیبە، و سەفییە کچی حەیی، و مەیموونە کچی حارس{{ھن}}'''کوڕەکانی''' قاسم، و عەبدوڵڵا، وئیبراھیم{{ھن}}'''کچەکانی''' زەینەب، و ڕوقەیە، و ئوم کەلسوم، و فاتیمە | مۆر =Muhammad Seal.svg }} '''محەممەدی کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەڵیب''' ({{بە عەرەبی|أَبُو الْقَاسِم ﷴ بْن عَبْدﷲ بْن عَبْد المُطَّلِب بْن ھَاشِم}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ٥۷١ – ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢) پێغەمبەرێکی عەرەبی (مستعرب)ە مستعرب واتە عەرەب کراو<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of al-tabari vol 2|پەڕەکان=١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=صحيح مسلم|پەڕەکان=٢٩٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.academia.edu/22460657/What_Ethnicity_Was_Muhammad|سەردێڕ=?What ethnicity was Muhammad}}</ref>،پێغەمبەری [[ئیسلام|ئیسلامە]] و کەسایەتییەکە کە [[موسڵمانان]] بە پێغەمبەری خوای دادەنێن کە بۆ ھەموو مرۆڤەکان ھاتووە ھەتا خەڵک بگەڕێنێتەوە بۆ [[یەکتاپەرستی]] و [[خواپەرستی]] لەسەر ڕیبازی [[ئیبراھیم]]. شوێنکەوتووانی لەو باوەڕەدان کە باشترین دروستکراوەی خوایە و پێشەوای مرۆڤە و لەگەڵ ناوھێنانیدا دەڵێن «صلی اللە علیە وسلم» واتە «دروودی خوای لێبێت». ئەم سڵاوناردنە لە [[قورئان]] و سوننەتدا ھاتووە و وایان لێدەکات سڵاواتی لەسەر بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حكم الصلاة على النبي عليە الصلاة والسلام عند ذكرە|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/7645/حكم-الصلاة-على-النبي-عليە-الصلاة-والسلام-عند-ذكرە|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref> موسڵمانان وتە و کردار و سیفەتەکانیان پاراستووە لە پەڕتووکەکانی [[ژیننامەی پێغەمبەر|ژیننامە]] و [[فەرموودە]]، و یادی لەدایکبوونی دەکەنەوە لەمانگی [[ڕەبیعەلئەووەڵ|ڕەبیعول ئەوەل]] لە ھەموو ساڵێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=متى ولد النبي بالميلادي والھجري ؟ .. تعرف على آراء العلماء|ناونیشان=https://www.elbalad.news/4787299|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref> لە [[مەککە]] لە مانگی ڕەبیعولئەولی [[ساڵی فیل]]، بەرامبەر ساڵی ٥٧٠ یان ٥٧١ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایینی]] لە دایکبووە،<ref>ژیاننامەی پێغەمبەر، ئەکرەم زیاء عەمری.</ref> پێش ئەوەی لەدایک بێت باوکی کۆچی دواییی کردووە و ھەر لە مناڵیشدا دایکی لەدەست دەدات، پەروەردە دەبێت لای [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم]] باپیرەی پاشان لای [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب]] مامی، لەو ماوەیەدا خەریکی شوانی دەبێت، پاشان [[بازرگانی]] دەکات، لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا ژیانی ھاوسەری پێک ھێناوە لەگەڵ [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، کە دایکی ھەموو مناڵەکانی بووە بێجگە لە ئیبراھیم. سەرچاوەی سەربەخۆ دەربارەی سەرەتای ژیانی محەممەد و پێش پێغەمبەری زۆر کەمن و ئەوەی لەبەر دەستدایە نووسراوەی موسڵمانانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Serjeant |یەکەم=R. B. |ڕێکەوت=١٩٩٠|editor-last=Crone |editor-first=Patricia |سەردێڕ=Meccan Trade and the Rise of Islam: Misconceptions and Flawed Polemics |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/603188?origin=crossref |journal=Journal of the American Oriental Society |بەرگ=١١٠|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٢–٤٨٦|doi=10.2307/603188 |issn=0003-0279}}</ref> دوای کۆچ بۆ [[مەدینە]] چەند سەرچاوەیەکی نائیسلامی بە کورتی باسیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bishop |یەکەم=James |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Non-Muslim Seventh Century Sources for the Prophet Muhammad |ناونیشان=https://jamesbishopblog.com/2020/10/15/the-non-muslim-seventh-century-sources-for-the-prophet-muhammad/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Bishop's Encyclopedia of Religion, Society, and Philosophy |زمان=en}}</ref> بەپێی سەرچاوە ئیسلامییەکان، محەممەد لە پێش [[ئیسلام]]دا حەنیفی بووە و خوای پەرستووە لەسەر ڕیبازی [[ئیبراھیم]] و پەرستنی بتی ڕەتکردووەتەوە کە لەو کاتانەدا بەربڵاوبووە لە [[مەککە]]دا، [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو باوەڕەدان کە نیگای خوای پێ گەیشتووە کاتێک لە تەمەنی چل ساڵیدا بووە، سێ ساڵ بە نھێنی بانگەوازی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(6) الدعوة في مرحلتھا السرية - السيرة النبوية|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79171|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> پاشان دە ساڵی تری لە مەککە بەسەر برد بە بانگکردنی خەڵکەکەی و بازرگانەکان و سەردانکەرانی کەعبە کە دەھاتنە مەککە، لە ساڵی ٦٢٢ز کۆچی کرد بۆ شاری [[مەدینە]] کە ناودەبرا بە یەسرب، دوای ئەوەی گەورەکانی [[قوڕەیش]] کەوتنە پیلان گێڕان لێی و بانگەوازەکەیان ڕەت دەکردەوە، دە ساڵی کۆتایی ژیانی لە مەدینە بەسەر برد بە بانگەوازی ئیسلامی، و بناغەی دەوڵەتی ئیسلامیی دانا، کە دواتر فراوان بوو و مەککە و ھەموو شار و ھۆزە عەرەبییەکانی گرتەوە، و بۆ یەکەم جار عەرەبی یەکخست لەسەر یەک ئایینی یەکتاپەرستی و لە دەوڵەتێکی یەکگرتوودا،<ref>"Muhmmad," Encyclopedia of Islam and the Muslim world</ref><ref name="Lapidus 2002 pp 0">سەیری سەرچاوەکان بکە: * Holt (1977a), p.57 * Lapidus (2002), pp 0.31 and 32</ref> بانگەشەی بۆ دورکەوتنەوە لە ڕەگەزپەرستی و وەلانانی دەمارگیری ھۆزایەتی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حبايبە|یەکەم=صمود|سەردێڕ=مناھضة التمييز العنصري ما بين الحقيقة والوھم|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/3/31/مناھضة-التمييز-العنصري-ما-بين-الحقيقة|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=الإسلام و نبذ العنصرية|ناونیشان=https://islamonline.net/الإسلام-و-نبذ-العنصرية/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=لا عنصرية في الإسلام|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/97456/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=العنصرية في الاسلام {{!}} سيدنا محمد|ناونیشان=https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%86%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010083939/https://muhammad-pbuh.com/2011/09/08/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقف|ناونیشان=https://www.seo7u.com|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Seo7u|زمان=En}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.seo7u.com/ |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکانی ژیاننامەی == لەبەر ئەوەی کەسایەتییەکی کاریگەرە لە مێژوودا، بۆیە ژیان و کاروبار و بیروباوەڕی بە شێوەیەکی بەرفراوان لێدوانی لەسەر کراوە لەلایەن لایەنگران و نەیارەکانی بە درێژایی سەدەکان. [[ئیسلام|موسڵمانان]] لە کۆن و نوێدا گرنگییان داوە بە ژیاننامەکەی بەوەی بە پەیڕەوێکی کرداری دادەنرێت بۆ [[ئیسلام]]، زانایانی ئیسلام دانراوی زۆریان لەسەر داناوە و ھەموو شتێکی پەیوەندیداریان پێوەی نوسیوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أهم مصادر السيرة النبوية - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14184/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> === قورئان === {{سەرەکی|قورئان}} [[پەڕگە:Opened Qur'an.jpg|وێنۆک|قورئان بە گرنگترین سەرچاوە دادەنرێت بۆ زانینی ژیاننامەی محەممەد]] [[قورئان]] بە سەرچاوەیەکی سەرەکیی دادەنرێت لە زانینی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەد،<ref name="محمد أنور-القرآن">مصادر تلقي السيرة النبوية، محمد أنور البكري، ص1-31، مجمع الملك فهد.</ref> دێرینترن و باوەڕپێکراوترین سەرچاوەی ژیاننامەی پێغەمبەرە، لەبەرئەوەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی محەممەد خۆی و ھەموو موسڵمانان یەک نوسخەی قورئان کۆیان دەکاتەوە لەگەڵ جیاوازی کۆمەڵە ئیسلامییەکاندا،<ref name="السباعي1">السيرة النبوية دروس وعبر، مصطفى السباعي، ص22-29، المكتب الإسلامي.</ref><ref name="دراسة مصادر السيرة">[http://www.albadri.info/books/madkhal/index.htm دراسة مصادر السيرة النبوية والتاريخ الإسلامي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170304062422/http://albadri.info/books/madkhal/index.htm |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> لەگەڵ ئەوەی قورئان ھەموو ژیاننامەی محەممەد لە خۆناگرێت، بەڵام چەند ئاماژەدانێکی تیایە بۆ ژیانی بە دەربڕینی ئاشکرا بێت یان بە ئاماژەدان. ھەندێک لە سیفەتەکانی باسکراوە لەگەڵ [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگەکانی]] پێغەمبەرێتی، ڕەوشت و تایبەتمەندییەکانی، و باری دەروونی، و ھەندێک شت لە بارەی غەزاکانییەوە باسکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=منزلة الرسول ﷺ في القرآن الكريم|ناونیشان=https://islamonline.net/منزلة-الرسول-في-القرآن-الكريم/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القرآن في حياة الرسول صلى الله عليه وسلم - خالد سعد النجار|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/12603|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رسول الله صلى الله عليه وسلم في القرآن الكريم {{!}} موقع نبي الرحمة|ناونیشان=http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=mercyprophet.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185256/http://mercyprophet.org/mul/ar/node/2415|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەقورئاندا ٢٨٠ ئایەت باسی غەزاکان دەکات کە دەکاتە ڕێژەی (٪٤،٦٥) ی قورئان، ھەندێکیان بە ئاماژە باسیان کردووە و ھەندێکیان ڕاستەوخۆ، وەک [[شەڕی بەدر|غەزای بەدر]]، [[جەنگی ئوحود|غەزای ئوحود]]، [[غەزای خەندەق]]، [[سوڵحی حودەیبییە]]، [[غەزای خەیبەر]] و [[فەتحی مەککە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الغزوات المذكورة في القرآن - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/fatwa/79914/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B0%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الغزوات الواردة في القرآن|ناونیشان=http://www.iid-quran.com/Statistics/NumQu20.php|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.iid-quran.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما هى الغزوات التى ذكر اسمها فى القران الكريم - إسألنا|ناونیشان=https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.isalna.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010083941/https://www.isalna.com/437053/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D9%87%D8%A7-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=konouz.com|سەردێڕ=الغزوات التي ذكرت في القرآن الكريم - من كنوز القرآن الكريم : -|ناونیشان=http://konouz.com//ar/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D9%83%D9%86%D9%88%D8%B2/%D8%A7%D9%84%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8A-%D8%B0%D9%83%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85.s.8.12800/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=konouz.com|زمان=ar}}</ref> بۆ نموونە [[ئەحزاب|سوورەتی ئەحزاب]] باسی ژیانی پێغەمبەر دەکات لەگەڵ خێزان و ھاوەڵەکانی، و وردەکاری زۆری تێدایە دەربارەی غەزای خەندەق.<ref>قورئانی پیرۆز، سوورەتی ئەحزاب</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - أسباب النزول - سورة الأحزاب- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=351&idto=363&bk_no=63&ID=378|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|سەردێڕ=سبب نزول سورة الممتحنة إسلام ويب {{!}} كنج كونج|ناونیشان=https://wikiarticle.xyz/?s=%D8%B3%D8%A8%D8%A8+%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84+%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%85%D8%AA%D8%AD%D9%86%D8%A9+%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85+%D9%88%D9%8A%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> === کتێبی فەرموودە === {{سەرەکی|فەرموودە}} ژیاننامەی پێغەمبەر بەشێکی فراوانی گرتووە لە کتێبەکانی [[فەرموودە]]دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسات في الحديث النبوي وتاريخ تدوينه - المكتبة الوقفية للكتب المصورة PDF|ناونیشان=https://waqfeya.net/book.php?bid=2582|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=waqfeya.net}}</ref> ھەموو ئەوانەی کتێبیان لە فەرموودەدا داناوە، بەش و دەروازەی تایبەتیان داناوە لەسەر ژیانی پێغەمبەر محەممەد، و بانگەوازەکەی، و ھاوەڵەکانی، لەگەڵ ئەوەی ئەو ڕووداوانە بەپێی کات ڕیزبەند نەکراوان، لەبەرئەوەی ئەوان مەبەستیان کۆکردنەوەی وتەکانی محەممەد و کردار و فەرمان و حوکمەکانی بووە.<ref>فقه السيرة، محمد سعيد رمضان البوطي، ص21، دار الفكر، ط1978.</ref> بەشێک لە ژیاننامەکەی لەو کێبانەدا ھاتووە بەمەبەستی بەڵگە ھێنانەوە بۆ حوکمی شەرعی، بەم ھۆیەوە زۆر بەوردی باس نەکراوە و تەنیا گێرانەوەی ھەندێک ھەواڵ بووە بەپێی ڕێبازی فەرموودەناسان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول من كتب في السيرة النبوية|ناونیشان=https://mawdoo3.com/أول_من_كتب_في_السيرة_النبوية|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ar.islamway.net/book/19538|سەردێڕ=مصادر تلقي السيرة النبوية والعناية بها عبر القرون الثلاثة الأولى|زمان=ar}}</ref> زانایانی موسڵمان کۆکن لەسەرئەوەی کە ناودارترین و دێرینترین کتێب لەبارەی ھەواڵی ژیاننامەی پێغەمبەرەوە [[موەتتەئی مالیک|موەتتەئی مالیکە]]، کە کۆمەڵێک فەرموودەی دەربارەی ژیاننامە و سیفاتەکانی پێغەمبەر ھێناوە و باسێکی تایبەتی جیھادی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=نظرة سريعة للموطأ|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/130861/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=سيرة كتاب.. موطأ الإمام مالك مَن السبب فى تأليفه|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2021/5/3/سيرة-كتاب-موطأ-الإمام-مالك-مَن-السبب-فى-تأليفه/5302198|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref> پاشان [[سەحیحی بوخاری]] باسی چەند لایەنێکی کردووە پێش پێغەمبەرایەتی و دوای دابەزینی سروش، کتێبێکی تایبەت کردووە بە غەزاکانی و جیھاد، بەشێکی زۆر لەسیفاتەکانی و بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی باسکردووە، کەدەکاتە دەیەکی کتێبەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صحيح البخاري - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16729/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> و دواتر [[سەحیحی موسلیم]] کە بەشێکی زۆریان لە ژیانی محەممەد باسکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=صحيح مسلم (ط. طيبة) - المكتبة الوقفية للكتب المصورة PDF|ناونیشان=http://waqfeya.com/book.php?bid=1763|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170720183400/http://waqfeya.com/book.php?bid=1763|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ھەروەھا ھەریەکە لە [[ئەبووداوود]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أبو داود السجستاني - طريق الإسلام|ناونیشان=https://ar.islamway.net/scholar/802/أبو-داود-السجستاني|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net}}</ref> [[ئەحمەد کوڕی حەنبەل]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} الإمام أحمد بن حنبل|ناونیشان=https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210916104531/https://www.islamstory.com/ar/artical/21843/%D8%A7%D9%84%D8%A5%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>[[ئیبن ماجە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=تعرف على ابن ماجه القزويني صاحب كتاب "السنن"|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/culture-and-art/2017/05/29/تعرف-على-ابن-ماجه-القزويني-صاحب-كتاب-السنن-|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=العربية|زمان=ar}}</ref> و [[ترمزی]]، بەھەمان شێوە بەشێکی کتێبەکانیان تەرخان کردووە بۆ ژیانامەی پێغەمبەر بەڵام بە جیاوازی لە شێوەی ڕێکخستن و ڕیزبەندیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب فقه السيرة النبوية مع موجز لتاريخ الخلافة الراشدة - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/23657|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> === کتێبەکانی ژیاننامە (سیرە) === کتێبەکانی ژیننامەییەکان لە قۆناغێکی دواتر لە نوسیەوەی [[فەرموودە]] نوسراون، ھاوەڵەکان گرنگییان دەدا بە گێڕانەوەی ژیاننامەکەی بە زارەکی، یەکەم کەس کە گرنگی دا بە نووسینەوەی ژیاننامەکەیدا [[عوروە کوڕی زوبەیر]] بوو. پاشان ئەبان کوڕی عوسمان (مردن ١٠٥کۆچی)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Chapter 2: Saqifa, The First Manifestations|ناونیشان=https://www.al-islam.org/origins-and-early-development-shia-islam-sayyid-husayn-muhammad-jafari/chapter-2-saqifa-first|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Al-Islam.org|زمان=en}}</ref> پاشان وەھاب کوری مونەبی (مردن ١١٠ کۆچی)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=موقع قصة الإسلام {{!}} إشراف الدكتور راغب السرجاني|ناونیشان=http://www.islamstory.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200509023916/http://www.islamstory.com/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> پاشان شوڕەحەبیل کوری سەعید (مردن ١٢٣کۆچی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص339 - كتاب الجرح والتعديل لابن أبي حاتم - شرحبيل - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/2170/1924|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> و لە دواتریش ئیبن شیھابی زوھری (مردن ١٢٤کۆچی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=ابن شهاب الزهري معلومات عن الفقيه المؤرخ أول من دون العلم|ناونیشان=https://www.i7lm.com/ابن-شهاب-الزهري/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=موقع احلم|زمان=ar}}</ref> بەڵام بەشی زۆری نووسینەکانیان لە ناوچوون، نەگەیشتوون بە ئێمە، جگە لە چەند پاشماوەیەکی پەرتەوازە کە لەلایەن محەممەد کوڕی جەریری تەبەرییە گێردراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://islamicfeqh.com/books/SIREH/Hp-sireh-a.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101216172028/http://islamicfeqh.com/books/SIREH/Hp-sireh-a.htm|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=‮سعيد‬‎ ‮الجوماني‬‎|ناونیشان=https://brill.com/view/book/9789004462922/back-1.xml|سەردێڕ=‮قائمة المصادر والمراجع‬‎|دوایین٢=‮كونراد‬‎ ‮ھيرشلر‬‎|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Brill|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٦٢٩٢-٢}}</ref> لە دواتردا محەممەد کوڕی ئیسحاق دێت لە نووسینەوەی ژیاننامەی محەممەددا بە تەواوی و شارەزایان بە ڕاسترین کتێبی ژیننامەی دادەنێن لەو سەردەمەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=كتب الدلائل والشمائل والخصائص|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/85074/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=مصنفات ومناهج للتعريف بحياة الرسول ﷺ|ناونیشان=https://islamonline.net/مصنفات-ومناهج-للتعريف-بحياة-الرسول/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref> کتێبەکەی بە ئێمە نەگەیشتووە بەڵام [[ئیبن ھیشام]] (مردن ٢١٨ کۆچی) ھەستاوە بە گێرانەوەی کتێبەکەی بە پوختکراوەیی کە ناسراوە بە [[ژیننامەی ئیبن ھیشام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ابن هشام السيرة النبوية|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ابن_هشام_السيرة_النبوية|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=نبذة عن السيرة النبوية لابن هشام|ناونیشان=https://mqaall.com/prophetic-biography-ibn-hisham/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=مقال|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ar.islamway.net/book/19487|سەردێڕ=السيرة النبوية لابن هشام|زمان=ar}}</ref> [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] (مردووی ٣١٠ی کؤچی) لە مێژووەکەیدا بەشێوەیەکەی سەرەکی پشتی بە گێڕانەوەکانی ئیبن ئیسحاق بەستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المدخل إلى دراسة مصادر السيرة النبوية والتاريخ الإسلامي ـ الباب الثالث : تعريف بالموسوعات التاريخية وأصولها ومصنفيها ـ الفصل الثاني: تراجم أصحاب الموسوعات التاريخية التي اعتمد عليها ابن أبي الحديد ـ أبو جعفر محمد بن جرير الطبري (ت310هـ)|ناونیشان=https://www.albadri.info/books/madkhal/madkhal48.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.albadri.info}}</ref><ref>موارد السيرة النبوية في تاريخ الطبري : من المولد حتى الهجرة للحبشة,[https://search.emarefa.net/ar/search?append=PERSON_FILTER_AR_NAME_ss%3A%22%D8%B7%D9%87+%D8%AC%D9%85%D9%8A%D9%84+%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF%22 طه جميل أحمد],[https://search.emarefa.net/ar/search?append=SOURCE_s%3A%22%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%A9+%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8%22 مجلة كلية الآداب].</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=تأريخ الرسل والملوك لمحمد جرير الطبري|ناونیشان=https://muslim-nafahat.net/seera_023/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=نفحات من علوم المسلم|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010114437/https://muslim-nafahat.net/seera_023/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کتێبەکانی شەمائل و دەلائل === {{سەرەکی|زانستی شەمائیل}} بە سەرچاوەیەکی بنەڕەتی دادەنرێت لە زانینی ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەددا،<ref name="محمد أنور-الشمائل">مصادر تلقي السيرة النبوية، محمد أنور البكري، ص31-39، مجمع الملك فهد.</ref> ئەمانەش ئەو کتێبانەن کە دانەرەکانیان گرنگییان داوە بە باسی محەممەد و خوو ڕەوشت و سیفەتەکانی، و ھەڵسوکەوتی لە شەو و ڕۆژدا.<ref name="ReferenceE">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص21-52، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> زانستی شەمائیل جێگای گرینگی پێدانی زانایانی موسڵمان بووە، و یەکێک بووە لە بابەتەکانی کتێبەکان فەرموودە، دواتر زانایان کتێبی تایبەتیان لەسەر نوسیووە، ئەبول بەختەری (مردووی ٢٠٠ی کۆچی) یەکەم کەسە کتێبی لەسەر شەمائیل نوسیووە بەناوی {{عەرەبی|صفة النبي}}، دواتر ئەبول حەسەن مەدائینی (مردووی ٢٢٤ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|صفة النبي}}، دواتر کتێبی شەمائیلە محەممەدیەکان ی [[ترمزی]]، دواتر [[داوود کوڕی عەلی زاھیری|داوود کوڕی عەلی ئەسفەھانی]] (مردووی ٢٧٠ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|الشمائل المحمدية}}،<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی 1، لاپەڕە21-52، مكتبة العلوم والحكم</ref> دواتر قازی ئیسماعیل مالیکی (مردووی ٢٨٢ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|الأخلاق النبوية}}، دواتر ئیبن فارس (مردووی ٢٩٥ی کۆچی) بەناوی {{عەرەبی|أخلاق النبي}}، و چەندانی تر لەسەردەمەکانی دواتردا.<ref>مصادر السيرة النبوية وتقويمها، فاروق حمادة، لاپەڕە ٣٦-٤٤، دار الثقافة،١٩٨٠</ref> ھەروەھا '''کتێبەکانی دەلائل''' بە یەکێکی تر لە سەرچاوە بنەڕەتییەکانی ژیاننامەکەی دادەنرێن،<ref name="ReferenceE"/><ref>منتهى السول على وسائل الوصول إلى شمائل الرسول، عبد الله بن سعيد محمد عبادي اللحجي، ج1، ص31-32، دار طوق النجاة، ط1998.</ref> ئەمەش ئەو کتێبانە دەگرێتەوە کە بەڵگە و نیشانەکانی پێغەمبەرایەتیی محەممەد دەسەلمێنێت بەپێی بیروباوەڕی [[ئیسلام|موسڵمانان]]. زۆر کتێب لەم بوارەدا دانراون و ناودارترینییان بەڵگەکانی پێغەمبەرێتی بەیھقییە. هەروەها بوخاری و موسلیم بەشێک لە کتێبەکەیان تایبەت کردووە بە بەڵگەکانی پێغەمبەرایەتی. === سەرچاوەکانی تر === ھەروەھا چەندین جۆری تر سەرچاوە ھەیە، وەک کتێبەکانی تەفسیری [[قورئان]] و ھۆکانی ھاتنە خوارەوە.<ref name=":1">السيرة من موقع المجلس الأعلى للشؤون الإسلامية التابع لوزارة الأوقاف المصريةنسخة محفوظة 08 يناير 2009 على موقع واي باك مشين.</ref> بەھۆی ئەوەی بەشێکی زۆری زانایانی ئیسلامی پشت بە ڕاڤە و لێکدانەوەکانی سەدەکانی سەرەتایی سەرھەڵدانی ئایینی ئیسلام دەبەستن، لە ناویشیان ئەو ئایەتانەی پەیوەندی بە ژیانی پێغەمبەری ئیسلامەوە ھەیە. لە نموونەی ئەو کتێبانەش تفسیری [[ئیبن کەسیر]]، [[تەفسیری تەبەری]]، و ھەروەھا تەفسیری قورتوبی.<ref name=":1" /> جگە لەو کتێبە مێژوویانەی بە شێوەیەکی گشتی گرینگی بە ڕووداوە مێژووییەکان داوە وەک تاری تەبەری و تاریخی [[ئیبن خەلدوون]]، ھەروەھا ئەو سەرچاوانەی جیا لە زمانی عەرەبی نوسراونەتەوە.<ref>Philip K. Hitti, History of the Arabs, 10th edition (1970), p.112.</ref><ref>Seeing Islam as others saw it: a survey and evaluation of Christian, Jewish, Robert G. Hoyland p.22 '''^'''</ref> == کورتەیەکی مێژوویی == {{ئیسلام}} [[پەڕگە:Map of Arabia 600 AD-ar.svg|ڕاست|وێنۆک|گرینگترین ھۆزە عەرەبیەکان لە نیمچە دورگەی عەرەب]] لە ڕووی سیاسییەوە، [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] لێک ھەڵوەشابوو، نە دەوڵەتێک یەکی دەخست و نە حکوومەتێک بەڕێوەی دەبرد، دەوڵەتە دێرینەکانی کە لە [[یەمەن]] و [[نەجد]] و دەورووبەری [[عێراق]] و [[شام]] بوون لێک ھەڵوەشابوون، و ژیانی کۆچەری دەستی بەسەر شارەکانی [[حیجاز|حیجازدا]] گرتبوو، و ھۆزەکان یەکەی سەرەکیی سیاسی و کۆمەڵایەتی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كيف كانت الأوضاع السياسية في شبه جزيرة العرب قبل الإسلام|ناونیشان=https://mawdoo3.com/كيف_كانت_الأوضاع_السياسية_في_شبه_جزيرة_العرب_قبل_الإسلام|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=المحرر|سەردێڕ=موجز الحالة السياسية عند العرب قبل الإسلام {{!}} سجل التاريخ|ناونیشان=https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709185229/https://cal.al-7awza.org/hist/topic/556|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و کاروبارەکانی مەککە لە ڕێگای [[دارول نەدوە]] بەڕێوەدەبرا. لە شاری مەدینە بە شێوەیەکی گشتیی بەردەوام کێشە و ناکۆکی لە نێوان [[ئەوس]] و [[خەزرەج]] ھەبوو.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة السياسية والاقتصادية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14942/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> دەوڵەتی مەنازرە لە [[حارەبشا|حیرە]] و دەوڵەتی غەساسینە لە [[شام]] لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|فارس]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ڕۆمەکان]] ڕێگە بەگەشەیان درابوو، بۆ ئەوەی ببنە ڕێگر لەبەردەم فراوانخوازی عەرەبەکان. فارسەکان دەوڵەتی مەنازیرەیان ھەشت ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی ڕوخاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة السياسية والاقتصادية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/14942/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> لە ڕووی ئابوورییەوە، دەشتەکییە عەرەبەکان پشتیان بە شوانکارەیی و کۆچکردن دەبەست بۆ ئەو ناوچانەی ئاویان لێیە، ئەمەش ببووە ھۆی [[شەڕ]] بۆ دەستکەوتنی پێداویستییەکان، بەڵام لە شارەکاندا چالاکی [[بازرگانی]] و [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] و [[پیشەسازی]] ھەبوو، [[مەککە]] چالاکی بازرگانی تێیدا باڵادەست بوو و ڕێگەی بازرگانی نێوان [[شام]] و [[یەمەن]]ی بەڕێوە دەبرد، و سوودی لە پایە ئاینییەکەی وەردەگرت بۆ پاراستنی کاروانە بازرگانیەکان.<ref name=":2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مكة المكرمة قبل البعثة النبوية|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%85%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%83%D8%B1%D9%85%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%B9%D8%AB%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref><ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی ١، لاپەڕە ٧٧-٨٢، مكتبة العبيكان، 2005.</ref> بەڵام [[مەدینە]] کشتوکاڵ تێیدا لەبرەودا بوو بەھۆی باخی [[میوە]] و [[خورما]] و [[ترێ|ترێوە]].<ref name=":2"/><ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص77-82، مكتبة العبيكان، ط2005</ref> عەرەب دیناری [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]] و درھەمی فارسییان بەکاردەھێنا لە ئاڵوگۆڕی بازرگانیدا، بەڵام لە ڕووی پیشەسازییەوە [[مەدینە]] ناسرابوو بە داڕشتنی جوانکاریی [[زێڕ]] و [[زێو|زیو]]، لەگەڵ دروستکردنی شمشێر و تیر و ڕم و زرێپۆش، ھەروەھا لە شارە عەرەبییەکاندا ئاسەنگەری و زەڕەنگەری و پێست خۆشکردن و چنین پەرەی سەند، ھەروەھا عەرەب چەند جۆرێک مامەڵەی دارایییان دەزانی وەک قەرز و ڕەھن و باج. لە ڕووی ئایینییەوە، [[بتپەرستی|بت پەرستی]] [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] گرتبوویەوە بە شێوەیەکی گشتی،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص20-25.</ref> کۆمەڵە خواوەندێکیان دەپەرست دروست کرابوون لە بەرد و تەختە، ژمارەیان دەگەیشتە ٣٦٠ بت لە دەوری [[کەعبە]]، ئەو ھۆزانە دەیانپەرستن کە دەھاتن بۆ [[حەج]] و [[قوربانی]] و نەزریان بۆ دەکردن،<ref name=":2"/> گەورەترینیان کۆنترینیان بتی ([[ھوبەل]]) بوو کە قوڕەیش و کینانە دەیانپەرست ھەروەھا بتی (عووزا) شیان دەپەرست، و بتی (مەنات) ھوزەیل و خوزاعە دەیانپەرست، ھۆزی سەقیف بتی (لات) یان دەپەرست.<ref>المفصل في تاريخ العرب قبل الإسلام، بەرگی ١١، لاپەڕە ٢٥٣</ref> لەگەڵ ئەمانەشدا چەند دروشمێکیان لە پاشماوەی ئایینی [[ئیبراھیم]] بۆ مابوویەوە وەک بەرز ڕاگرتنی کەعبە، و سەردان کردنی، و [[حەج]] و [[عەمرە|عومرە]]، لە ھەمان کاتدا چەند تاکێک ھەبوون کە لەسەر ڕێبازی [[ئیبراھیم]] و [[ئیسماعیل]] بوون بە تەنھا و ناسرابوون بە حەنەفییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تجلّيات «الحنيفية» في مكة قبل الإسلام|ناونیشان=https://www.makkawi.com/Article/497/%D8%AA%D8%AC%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%86%D9%8A%D9%81%D9%8A%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D9%85%D9%83%D8%A9-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.makkawi.com|زمان=ar}}</ref> ھەروەھا چەند ئایینێکی تر ھەبوو بە شێوەیکی دیاریکراو وەک [[جوو|جوولەکە]] لە [[یەمەن]] و [[مەدینە]]، و [[مەسیحییەت]] لە نەجران و حیرە و دەوروبەری [[شام]]، و ھەروەھا بڵاوبونەوەیەکی دیاریکراوی [[ئایینی زەردەشتی|ئاگرپەرستی]] ھەبوو کە لە [[ئێران|ئێرانەوە]] ھاتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الجزيرة العربية الحالة الدينية عند ظهور الإسلام - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16539/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> == نەژادی == {{سەیری ئەمەش بکە|داڕێژە:درەختی نەژادی محەممەد}} {{محەممەد}} [[پەڕگە:آباء وأمهات النبي.png|ڕاست|وێنۆک|ڕەچەڵکی پێغەمبەر]] ئەبوول قاسم محەممەدی کوڕی عەبدولڵای کوڕی [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم|عەبدولموتەڵیب]] کوڕی [[عەبدولمەنناف کوڕی قوسەی|عەبدولمەنناف]] کوڕی قوسەیی کوڕی کیلابی کوڕی موڕەی کوڕی کەعبی کوڕی لوئەی کوڕی غالیبی کوڕی فیھری کوڕی مالیکی کوڕی نەزڕی کوڕی کینانەی کوڕی خوزیمەی کوڕی مودرکەی کوڕی ئیلیاسی کوڕی مزەڕی کوڕی نزاری کوڕی مەعدی کوڕی عەدنانە (تائێرە زانایان کۆدەنگن)، لەگەڵ ئەوەی سەلمێنراوە دەچێتەوە سەر نەسەبی ئیسماعیلی کوڕی [[ئیبراھیم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=نَسبُ الحبيب المصطفى ﷺ ويوم ميلاده|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/11/10/نسب-الحبيب-المصطفى-ويوم-ميلاده|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النسب النبوي الشريف|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/ملحق/النسب-النبوي-الشريف|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> ھیچ لقێک نییە لە [[قوڕەیش]]دا کە نزیکایەتی لەگەڵ محەممەددا نەبێت،<ref>بوخاری ڕیوایەتی کردووە لە سەحیحی بوخارییدا</ref> و [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو باوەڕەدان کە خوا ھەڵیبژاردووە لە باشترین ھۆز و پشت و نەسەبدا.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص69-102، دار الفكر المعاصر، ط1991</ref> گوتویەتی ({{عەرەبی|خرجتُ من نكاح ولم أخرج من سفاح من لدن آدم إلى أن ولدني أبي وأمّي}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث ( خرجت من نكاح ولم أخرج من سفاح من لدن آدم ... ) من الشريعة للآجري|ناونیشان=https://islamarchive.cc/H_443985|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010141124/https://islamarchive.cc/H_443985|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (من لەئادەمەوە تاوەکوو [[دایک و باوک]]م لە ھاوسەرگیریەوە لەدایکبووم، لە داوێنپیسی لەدایک نەبووم). ھەروەھا گوتوویەتی ({{عەرەبی|إنَّ الله اصطفى كنانة من ولد إسماعيل، واصطفى قريشًا من كنانة، واصطفى من قريش بني هاشم، واصطفاني من بني هاشم}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث (الله اصطفى كنانة من ولد إسماعيل ، واصطفى قريشا من كنانة ... ) من صحيح مسلم|ناونیشان=https://islamarchive.cc/Hadith_190849|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010141125/https://islamarchive.cc/Hadith_190849|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (خوای گەورە کینانەی لە منداڵەکانی ئیسماعلدا ھەڵبژاردووە، و قوڕەیشی لە کینانەدا ھەڵبژاردووە، و بەنی ھاشمی لە قوڕەیشدا ھەڵبژاردووە، منیشی لە بەنی ھاشمدا ھەڵبژاردووە). گوتووشیەتی ({{عەرەبی|نحن بنو النضر بن كنانة لا نقفو أمنا ولا ننتفي من أبينا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/79916|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref> واتا (ئێمەی بەنوو نەزر تۆمەتی داوێن پیسی نادەینە پاڵ دایکمان، و خۆمان لە بابمان بێبەری ناکەین). ھەروەھا گوتوویەتی ({{عەرەبی|إنَّ الله كلمة تعالى خلق الخلق، فجعلني في خير فِرَقِهم، وخير الفرقتين، ثم تخيَّر القبائل فجعلني في خير قبيلة، ثم تخيَّر البيوت فجعلني في خير بيوتهم، فأنا خيرُهم نفسًا، وخيرُهم بيتًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حديث العباس بن عبدالمطلب - سنن الترمذي|ناونیشان=https://dorar.net/h/0774d1e09b668fd24ff7cb1f3ef3096a|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ محمد بن صالح العثيمين-اقتضاء الصراط المستقيم-12b-4|ناونیشان=https://www.alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=153367|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alathar.net}}</ref> واتا: (خوای گەورە دروستکراوەکانی دروستکردووە منی لە باشترین کۆمەڵەیان داناوە، دواتر لەتیرەکان منی لە باشترین تیرە داناوە، و دواتر لەماڵەکان منی لە باشترین ماڵدا داناوە). * '''باوکی'''؛ عەبدولڵای کوڕی عەبدولموتەڵیب بووە، دایکی فاتیمەی کچی عەمری کوڕی عائیزی کوڕی عیمران کوڕی مەخزوومی کوڕی یەقەزەی کوڕی موڕڕەی کوڕی کەعبی کوڕی لوئەی کوڕی غالب بووە.<ref>جامع الأحاديث، السيوطي، فەرموودەی ژمارە ٤٤٤٣٢.</ref><ref>لروض الأنف، السهيلي، بەرگی ١، لاپەڕە ٢٢-٣٤.</ref> عەبدوڵڵا چاکترین کوڕەکانی باوکی بووە و لێبوردەترین و نزیکترینیان بووە لێوەی، و بچووکترینیان بووە،<ref name=":3">جامع الأحاديث، السيوطي، رقم:44432.</ref><ref>جمهرة أنساب أمهات النبي صلى الله عليه وآله وسلم، الحسين بن حيدر الهاشمي، ص1-58.</ref> نازناوی سەربڕدراوە بەھۆی ئەوەی باوکی سەد حوشتری بۆ سەربڕی لەجیاتی ئەو نەزرەی کە کردبووی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة عبدالله الذبيح والد النبي صلى الله عليه وسلم - موقع مثال|ناونیشان=http://www.methaal.com/articles/index?id=2054|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.methaal.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة عبدالله الذبيح أبو النبي :: قصص السيرة النبوية مصورة للاطفال ⋆ تطبيق حكايات بالعربي|ناونیشان=https://www.belarabyapps.com/BelarabyStories/قصة-عبدالله-الذبيح/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بالعربي نتعلم|زمان=ar}}</ref> * '''دایکی'''؛ ئامینەی کچی وەھب کوڕی عەبد مەناف کوڕی زوھرە کوڕی کیلاب بووە، لەو سەردەمەدا باشترین ژنی قوڕەیش بووە لە نەسەب و شوێندا، و باوکی پێشەوای بەنی زەھرە بووە لە نەسەب و شەرەفدا،<ref name=":3" /> و باوکی سەرۆک و باشترینی بەنوو زوھرە بووە لەو کاتەدا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە ١-٤٨</ref> *'''مام و پورەکانی:''' [[عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب|عەبباس]]، [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزە]]، زوبەیر، حارس، غەیداق، قوسەم، عەبدول کەعبە، موقەوەم، جەحل، [[ئەبوو لەھەب|ئەبوو لەھەب،]] [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبوو تاڵیب]] و زیرار.<ref>ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، تحقيق: محمد علوي المالكي، لاپەڕە ١٣٠-١٣٩، دار المنهاج، ٢٠٠٥</ref> پوورەکانی عاتیکە، ئومیمە، ئەروا، ئوم حەکیم، بەڕڕە و سەفییە. حەمزە و عەباس و سەفییە موسڵمان بوون.<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، لاپەڕە ١-٦٣</ref><ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، لاپەڕە ١٥٩-١٦٣، المطبعة الأدبية، بيروت، ١٨٩٢</ref> == ژیانی لە پێش بانگەواز == === لەدایکبوونی === [[پەڕگە:Mecca from Jabal Nur.JPG|ڕاست|وێنۆک|250px|دیمەنێکی مەککە لەسەر شاخی نوورەوە]] کاتێک عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولموتەلیب گەیشتە تەمەنی ھەژدە ساڵی باوکی خوازبێنی ئامینەی کچی وەھبی بۆ کرد لەمامی وھەیب کوڕی عەبدول مەناف کەلەلای ئەوان دەژیا.<ref>مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، بەرگی ١ ، لاپەڕە ١٠٣-١١٠، المطبعة العلمية، ١٩٩٥</ref> عەبدوڵڵا لەمەککە گواستیەوە و ئامینە بە پێغەمبەر دووگیان بوو. ئامینە دەیگووت کاتێک پێغەمبەر لەزگیدا بووە پێی گوتراوە ({{عەرەبی|إنّك قد حملت بسيّد هذه الأمّة، فإذا وقعَ على الأرض فقولي "أعيذه بالواحد من شرِّ كل حاسد"، ثم سمّيه "محمدًا}})<ref>لطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی ١، لاپەڕە ٩٤-١٠٨، دار صادر،بيروت.</ref> واتا (تۆ گەورەی ئەم ئوممەتەت لە زگدایە، کاتێک لەدایکبوو بڵێ بە خوای تاک و تەنیا دەیپارێزم لە خراپەی ھەموو چاوپیسێک، و دواتر ناوی بنێ محەممەد). عەبدوڵڵا بەمەبەستی بازرگانی بەرەو شام بەڕێکەوت مانگێک بەنەخۆشی لە مەدینە مایەوە و دواتر مرد.<ref>أعلام النبوة، أبو الحسن علي بن محمد بن حبيب الماوردي، لاپەڕە ٢٤٠، دار الكتاب العربي، ١٩٨٧</ref> لەو کاتەدا تەمەنی پێغەمبەر دوو مانگ لە زگی ئامینەدا(بەپێی بۆچوونی زۆربەی زانایان)، لەدوای خۆی پێنج حوشتر ڕانە مەڕێک و بەندەیەکی بەناوی بەرەکە کە [[کونیە|کونیەکەی]] ئوم ئەیمەن بوو بەجێھێشت.<ref>تاريخ الرسل والملوك، الطبري، بەرگی ١، لاپەڕە ٣٢٧-٣٢٨</ref><ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، بەرگی ١، لاپەڕە ٧٨، دار المعرفة.</ref> [[پەڕگە:مكتبة مكة المكرمة.jpg|وێنۆک|شوێنی لەدایکبوونی '''پێغەمبەر محەممەد''' لەدۆڵی ئەبوو تاڵیب.]] پێغەمبەری ئیسلام محەممەد لە ماڵی باوکی لە شاری مەککە لە دایکبووە (بەپێی گێڕانەوەکانی سوننە لە ڕۆژی دووشەممە، ١٢ی ڕەبیعولئەوەلی ساڵی فیل، بەرامبەر ٢٠ یان ٢٢ی نیسانی ساڵی ٥٧١ یان ٥٧٠ی زایینی لە دایکبووە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أين ومتى ولد الرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://mawdoo3.com/أين_ومتى_ولد_الرسول_صلى_الله_عليه_وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref> سەرچاوە مێژووییەکان سەبارەت بە ڕەووشی کاتی لە دایکبوونی ناکۆکیان ھەیە، بەشی زۆریان ئاماژە بەوەدەکەن محەممەد لە سکی دایکیدا بووە باوکی کۆچی دوایکردووە،<ref>تاتات</ref> بەڵام بەشێکی دیکە لە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن باوکی لە ژیاندا بووە کاتێک لە دایکبووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هاشم|یەکەم=یحیی الملاح|سەردێڕ=مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای راشدین|بڵاوکەرەوە=دەزگای چاپ و بڵاوکراوەی ڕۆژھەڵات|ساڵ=٢٠١٣|پەڕەکان=٣٩٨}}</ref> بەشێکی دیکە دەڵین تەمەنی سێ ساڵ بوو کاتێک باوکی کۆچی دوایکردووە، و بەشێکی دیکە دیکە دەڵێن دووساڵ بووە. سەرچاوەیەکی دیکە دەلێت تەمەنی ٧ مانگ بووە، بەشێکی دیکە دەلێن تەمەنی یەک مانگ بووە کاتێک باوکی کۆچی دوایی کردووە. بەڵام ئەم سەرچاوە و قسانە بە شێوەیەکی گشتی ڕەتکراونەتەوە، بەشی زۆری مێژوو نوسان کۆکن لەسەر ئەوەی پێغەمبەر بەبێ باوکی لەدایکبووە.<ref name=":0" /> کاتێک عەبدولموتەڵیب باپیری پێغەمبەر ھەواڵەکەی پێدەگات زۆری پێ خۆش دەبێت و دەچێتە کەعبەوە سوپاسی خوا دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نور|یەکەم=مكتبة|سەردێڕ=تحميل كتاب الرحيق المختوم pdf|ناونیشان=https://www.noor-book.com/كتاب-الرحيق-المختوم-pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.noor-book.com|زمان=ar}}</ref> و ناوی محەممەدی بۆ ھەڵدەبژێرێت کە لەو کاتەدا ئەو ناوە لە ناو عەرەب باو نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الروض الأنف،|یەکەم=السهيلي، ج1|پەڕەکان=٢٧٨-٢٩٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=جعفر|یەکەم=مرتضى العاملي|سەردێڕ=الصحيح من سيرة النبي الأعظم ج2|بڵاوکەرەوە=دار السيرة،|ساڵ=بيروت، ١٩٩٥|پەڕەکان=٦٣-٦٨}}</ref> تەنھا سێ کەس ھەڵگری ئەو ناوە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سبب تسميته صلى الله عليه وسلم باسم محمد - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/38609/سبب-تسميته-صلى-الله-عليه-وسلم-باسم-محمد|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> لە ھەندێک گێڕانەوەدا ھاتووە بە خەتەنکراویی لەدایکبووە،<ref>الاستيعاب في معرفة الأصحاب،ابن عبد البر، بەرگی ١، لاپەڕە ١٠-١٧</ref> بەڵام گێڕانەوەی ڕاست ئەوەیە عەبدول موتەلیب لەڕۆژی حەوتەمدا خەتەنەی کردووە و خوانێکی بۆ ڕێکخستووە.<ref>الروض الأنف، السهيلي، بەرگی ١، لاپەڕە ٢٧٨-٢٩٦</ref> دایکی گوتبووی ئەو ناخۆشی و لاوازی و قورساییانەی بەسەردا نەھاتووە کە بەسەر ژنانی دووگیاندا دێن،<ref>الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، بەرگی ١، لاپەڕە ١٦٧-١٦٨، دار الفكر،بيروت، ١٩٨٨</ref> و کاتێک لەدایکبووە ڕوەوە قیبلە لەدایکبووە سەری بەرزکردبوەوە بەرەو ئاسمان، پەنجەکانی قوچاندبوون وەک ئەوەی تەحیات بخوێنێ.<ref>مستدرك الحاكم ، بەرگی ٣، لاپەڕە ٣٢٧</ref><ref>دلائل النبوة، البيهقي، بەرگی ٥، لاپەڕە ٣٥٤</ref> ھەروەھا لەکاتی لەدایکبوونیدا وەک ئەوە وابووە نورێک لێوەی دەرچوبێت کە کۆشکەکانی شامی ڕوناک کردۆتەوە.<ref>رواه ابن تيمية في الردّ على البكري، عن العرباض بن سارية، فەرموودەی ژمارە ٦١</ref> ئوم عوسمان کچی ئەبول عاس دەڵێت: ({{عەرەبی|حضرتُ ولادة رسول الله صلى الله عليه وسلم، فرأيت البيتَ حين وضع قد امتلأ نورًا، ورأيت النجوم تدنو حتى ظننتُ أنها ستقعَ عليّ}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=في الذكرى العطرة.. معجزات رافقت مولد النبي (ص) - المصريون|ناونیشان=https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=almesryoon.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183724/https://almesryoon.com/Section_439/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D8%B1%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%81%D9%82%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5_1273041|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المعجزة المنتظرة فى ذكرى المولد النبوى!|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/daily/News/131762/59/461090/%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%AD%D8%B1%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%89.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=الأهرام اليومي|زمان=ar}}</ref> واتا (لە کاتی لەدایکبوونی پێغەمبەردا مزگەوتی حەڕامم بینی پڕبوبوو لە نوور و ڕوناکی، و ئەستێرەکانم دیتن نیزیک دەبونەوە وامزانی بەسەرمدا دەکەون). کاتێک لەدایکبووە مژدەیان بە عەبدول موتەلیب داو زۆر پێی خۆشحاڵ بوو، و بردیە ناو کەعبە و سوپاسی خوای کرد و گووتی: ({{عەرەبی|ليكوننّ لابني هذا شأن}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موسوعة الحديث|ناونیشان=http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=hadith.islam-db.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183725/http://hadith.islam-db.com/narrators-hadith/2884/%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%B9-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا (ئەم کوڕەم پلە و پایەیەکی گەورەی دەبێت). جوولەکە زانی کە محەممەد لەدایکبووە، [[حەسان کوڕی سابت]] دەڵێت: ({{عەرەبی|والله إني لغلام يفعة، ابن سبع سنين أو ثمان، أعقل كل ما سمعت، إذ سمعت يهوديًا يصرخ بأعلى صوته على أطمة بيثرب: يا معشر يهود، حتى إذا اجتمعوا إليه، قالوا له: ويلك ما لك؟ قال: طلع الليلة نجم أحمد الذي ولد به}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة النبوية - ط دار المعرفة - ابن هشام الحميري - کتابخانە مدرسە فقاھت|ناونیشان=http://lib.eshia.ir/44821/1/159|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=lib.eshia.ir|زمان=fa}}</ref> واتا (من منداڵ بووم، حەوت یان ھەشت ساڵ دەبووم، دەمزانی چ دەگوزەرێ، گوێم لە جوولەکەیەک بوو لەسەر بەرزایەکی مەدینە دەیگووت: ھۆ کۆمەڵی جوولەکە، ئەوانیش کۆبونەوە و گووتیان چی ڕویداوە؟ گووتی: ئەمشەو ئەستێرەی لەدایکبوونی ئەحمەد دەرکەوتووە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=(رِوَايَةُ حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ، عَنْ مَوْلِدِهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ)|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%b1%d9%90%d9%88%d9%8e%d8%a7%d9%8a%d9%8e%d8%a9%d9%8f-%d8%ad%d9%8e%d8%b3%d9%91%d9%8e%d8%a7%d9%86%d9%8e-%d8%a8%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%ab%d9%8e%d8%a7%d8%a8%d9%90%d8%aa%d9%8d%d8%8c-%d8%b9%d9%8e%d9%86/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref> === پەروەردە بوونی === دوای دایکی یەکەم کەس [[سوەیبە]] بەندەی [[ئەبوو لەھەب]] شیری پێدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من هم مرضعات النبي الثلاثة ؟|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2016/12/10/998224.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=دنيا الوطن|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من الذي ربى الرسول|ناونیشان=https://mawdoo3.com/من_الذي_ربى_الرسول|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص1-48.</ref> کە بە ھۆی مژدەی لەدایکبوونی پێغەمبەر ئازادی کردبوو، بوخاری دەگێڕێتەوە لە عوڕوەی کوڕی زوبەیرەوە ({{عەرەبی|لما مات أبو لهب رآه بعض أهله بمنامه، قال له: ماذا لقيت؟ قال أبو لهب: لم ألقَ بعدكم (أي لم ألقَ بعدكم خيرًا) غير أني سُقيت في هذه بعتاقتي ثويبة}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/4227|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لمن يتمشدق ويتجرأ على صحيح البخاري|ناونیشان=https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=نسيم الشام|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010183726/https://www.naseemalsham.com/fatwas/view/56389|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: (کاتێک [[ئەبوو لەھەب]] مرد، کەسوکارەکەی لەخەودا دیتیان، پێیان گووت توشی چ بووی؟ گووتی توشی ھیچ شتێکی باش نەبووم، تەنیا ئەوە نەبێت ئاوم پێدراوە بە ھۆی ئازادکردنی سوەیبە). ئوم ئەیمەن لەباوەشی دەگرت تاوەکوو گەورەبوو،<ref>السيرة النبوية عرض وقائع وتحليل أحداث، علي الصلابي، لاپەڕە ١٤-٩٦</ref> پێغەمبەر پێی دەگووت دایە، و کاتێک تەماشای دەکرد دەیگووت ئەوە پاشماوەی بنەماڵەکەمە.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی ٨، لاپەڕە ٢٢٤، دار صادر، بيروت.</ref> دوای لەدایکبوونی پێغەمبەری ئیسلام تەنھا بۆ ماوەیەکی کەم لای دایکی مایەوە تا ئەو کاتەی دایەنێکیان بۆ دۆزییەوە، ئەمەش بەھۆی ئەوەبوو یەکێک لە خوونەریتی خێزانە دەوڵەمەندەکانی قورەیش ناردنە دەرەوەی منداڵەکانیان بوو بۆ بیابان نشینیی، بەمەبەستی ئەوەی دووربن لە نەخۆشی و لە ئاوھەوایەکی تەندروست گەشە بکەن.<ref>هاشم یحی الملاح، کتێبی مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین، لا١٠٤–١٠٥</ref> سوەیبە لەھەمانکاتدا شیری خۆیداوەتە کوڕەکەی خۆی بەناوی مەسروح و ھەروەھا ئەبوو سەلەمەی مەخزوومی، ھەمزەی کوڕی عبدولموتەڵیب کە دواتر ئەم سێ کەسە بوونە برای شیری پێغەمبەر،<ref>ابن قيم الجوزية:زاد العماد، ج1، لا36</ref><ref>تاريخ الرسل والملوك، الطبري، ج1، ص327-328.</ref><ref>ابن سعد :الطبقات، ج1، لا108</ref> پاشان بردیانە لای [[حەلیمەی سەعدیە]] و ئەو گرتییە خۆی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=من هي مرضعة النبي محمد|ناونیشان=https://e3arabi.com/%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85/%d9%85%d9%86-%d9%87%d9%8a-%d9%85%d8%b1%d8%b6%d8%b9%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=e3arabi - إي عربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112856/https://e3arabi.com/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%8A-%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>السيرة النبوية، ابن هشام، بەرگی ٢، لاپەڕە ٢٩٥-٢٩٨، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ١٩٩٠</ref> و لەگەڵ عەبدوڵڵای کوڕی شیری پێدەدا لە بیابانی بەنی سەعد، مێردەکەی ناوی حارس کوڕی عەبدول عوزا بوو، دوو کچی ھەبوو بەناوی ئەنیسە و حوزافە کەپێشی دەگوترا شەیما، لەگەڵ دایکی ئەویش بەشداری دەکرد لەبەخێوکردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=قصة حليمة السعدية مرضعة الرسول.. ما يقوله التراث الإسلامى|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/8/15/قصة-حليمة-السعدية-مرضعة-الرسول-ما-يقوله-التراث-الإسلامى/4929734|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref> زانایانی ژیننامە کۆکن لەسەر ئەوەی لەو ساڵەدا بیابانی بەنی سەعد بە ھۆی وشکەساڵیەوە دەیناڵاند، بەڵام کاتێک پێغەمبەر ھات زەویەکانی حەلیمە سەوز بوون و گوانی ماڵاتەکەی پڕبوون لەشیر.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، لاپەڕە ٦٩-١٠٢، دار الفكر المعاصر، ١١٩٩١</ref> دوو ساڵ لەلای حەلیمە ماوەیەوە تاوەکوو لەشیر چۆوە، و چەند مانگ جارێک دەیھێنایەوە بۆ لای دایکی. پاش ئەوەی جارێکی دیکە حەلیمە دایکی پێغەمبەر ڕازی دەکات بۆ ئەوەی بۆ ماوەیەکی دیکەش لەلایان بمێنێتەوە، بە ھۆی ترس لەپەتایەک لەمەککەدا بڵاوبوەتەوە، و بە ھۆی بەرەکەتی پێغەمبەر بۆیە ئامینە ڕازیبوو.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص1-48</ref> ھەندێک دیکە لە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە چوار ساڵ لەلای حەلیمە ماوەتەوە،<ref name="ReferenceF">السيرة النبوية سير وعبر، مصطفى السباعي، ص13-29، المكتب الإسلامي.</ref> بەڵام ئەوەی زیاتر زانایان و مێژوونوسان لەسەری کۆکن ئەوەیە کە ماوەی پێنج ساڵ پێغەمبەر لەلای حەلیمەی سەعدی ماوەتەوە ئەویش بەھۆی ئەو فەرموودەیەی کە پێغەمبەر باس لە شانازیکردن بە وەرگرتنی شێوازی ئاخاوتنی لە خێڵی بەنی سەعد و کاری شوانی لەگەڵ برا شیرییەکەی دا دەکات.لەتەمەنی چوار یان پێنج ساڵی سنگی لەتکرا، کەچەند جارێکی تریش دووبارە بۆتەوە، بەم ھۆیەوە حەلیمە گێڕایەوە بۆ لای دایکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما فعلت حليمة السعدية بعد حادثة شق الصدر - موقع المختصر|ناونیشان=https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.almukhtsir.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112857/https://www.almukhtsir.com/8436/%D9%85%D8%A7-%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B9%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D8%AF%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حادثة شق صدر النبي صلى الله علية وسلم|ناونیشان=https://moga5.yoo7.com/t1701-topic|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=moga5.yoo7.com|زمان=ar}}</ref> موسلیم ئەو ڕوداوەی گێڕاوەتەوە و دەڵێت: ({{عەرەبی|أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أتاه جبريل وهو يلعب مع الغلمان، فأخذه فصرعه فشق عن قلبه فاستخرج القلب، فاستخرج منه علقة، فقال: هذا حظ الشيطان منك. ثم غسله في طست من ذهب بماء زمزم، ثم لأمه (جمعه وضم بعضه إلى بعض) ثم أعاده في مكانه، وجاء الغلمان يسعون إلى أمه (مرضعته) فقالوا: إن محمدًا قد قُتل، فاستقبلوه وهو منتقع اللون. قال أنس: وقد كنت أرى أثر ذلك المخيط في صدره.}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=(حَدِيثُ الْمَلَكَيْنِ اللَّذَيْنِ شَقَّا بَطْنَهُ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ)|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%ad%d9%8e%d8%af%d9%90%d9%8a%d8%ab%d9%8f-%d8%a7%d9%84%d9%92%d9%85%d9%8e%d9%84%d9%8e%d9%83%d9%8e%d9%8a%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%91%d9%8e%d8%b0%d9%8e%d9%8a%d9%92%d9%86%d9%90-%d8%b4/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref><ref>رواه مسلم في صحيحه، عن أنس بن مالك، بەرگی ١، لاپەڕە ١٠١،</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/5827|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112854/https://dorar.net/hadith/sharh/5827|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=شرح حديث: أتاه جبريل وهو يلعب مع الغلمان|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/111770/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> واتا:<blockquote>کاتێک محەممەد لەگەڵ منداڵان یاری دەکرد جوبرەئیل ھات بۆلای، و خستیە سەر زەوی و سینگی لەت کرد و دڵی دەرھێنا، پارچەیەکی لەدڵی دەرھێنا و گووتی ئەمە بەشی شەیتانە، دواتر لەتەشتێکی زێڕدا بەئاوی [[زەمزەم]] شوشتی، دواتر بۆیەکی ھێنایەوە و دڵی خستەوە جێگای خۆی، منداڵەکان ڕایانکردە لای دایەنەکەی و گووتیان محەممەد کوژراوە، و بەڕەنگی چڕژاوی گەڕایەوە، ئەنەس دەڵێت: شوێنەواری ئەو ھێڵەم لەسەر سینگی دەدیت.</blockquote>لە تەمەنی شەش ساڵیدا بوو کاتێک دایکی کۆچی دوایی کرد،<ref>ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، لاپەڕە ١-٣</ref><ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، بەرگێ ٢، لاپەڕە ٨٣-٩٨ دار السيرة، بيروت، ١٩٩٥</ref> لەکاتی گەڕانەوەیان لەسەردان کردنی خاڵوانیان لە بەنی نەجار، و گۆڕەکەی لەشوێنێکە پێیدەگوترێت ئەبوا.<ref>نور اليقين في سيرة سيّد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، لاپەڕە ٧-٢١، دار المعرفة، ٢٠٠٤</ref> پاشان عەبدول موتەلیبی باپیرەی بردیە لای خۆی تا لەگەڵ منداڵەکانیدا بژی، و کاتێک لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا بوو عەبدول موتەلیب کۆچی دوایی کرد لە مەککە،<ref name="ReferenceG">نور اليقين في سيرة سيّد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، ص7-21، دار المعرفة، ط2004.</ref><ref>السيرة النبوية، أبو فارس، ص101.</ref> و پێش مردنی ئەبو تالیبی کوڕی ڕاسپارد بە پەروەردەی محەممەد.<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج2، ص83-98، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> === لاویەتی === مامی ئەبوتاڵیب داھاتێکی زۆری نەبوو، لەبەرئەوە محەممەد سەرەتا شوانی دەکرد لە بەنی سەعد لەسەر چەند قیڕاتیک بۆ خەڵکی مەککە (قیڕات بەشێکە لە درھەم یان دینار) بۆ یارمەتیدانی مامی<ref>السيرة النبوية سير وعبر،مصطفى السباعي، لاپەڕە ١٣-٢٩، المكتب الإسلامي.</ref>، دەڵێت ({{عەرەبی|ما بعث الله نبيًا إلا رعى الغنم. فقال أصحابه: وأنت؟ فقال: نعم، كنت أرعاها على قراريط (أجزاء من الدراهم والدنانير) لأهل مكة}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/118739|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=»الإجابة على الأسئلة العقائدية »مركز الأبحاث العقائدية|ناونیشان=http://old.aqaed.com/faq/8391/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=old.aqaed.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112855/http://old.aqaed.com/faq/8391/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: خوای گەورە ھیچ پێغەمبەرێکی نەناردووە شوانی نەکردبێت، ھاوەڵەکانی گووتیان تۆش کردووتە؟ گووتی بەڵێ منیش شوانیم بۆ خەڵکی مەککە کردووە بەرامبەر چەند قیڕاتێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - فتح الباري شرح صحيح البخاري - كتاب الإجارة - باب رعي الغنم على قراريط- الجزء رقم2|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=4118&idto=4119&bk_no=52&ID=1422|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref> «لەگەڵ ئەوەی [[شیعە]] ھەواڵی شوانییەکەی ڕەت دەکەنەوە»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل رسول الله يعمل راعي أغنام عند قريش يا سفهاء !!|ناونیشان=https://www.yahosein.com/vb/node/153358|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=منتديات يا حسين|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.yahosein.com/vb/node/153358 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> کاتێک گەیشتە تەمەنی ١٢ ساڵی لەگەڵ مامی ڕۆیشت بۆ [[شام]] بۆ بازرگانی، کاتێک گەیشتنە بوسڕا چوون بۆلای ڕاهیبێک بەناوی بەحیرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=علامات نبوة "محمد".. هكذا عرفها راهب.. وحذر من أن يعرف بها اليهود|ناونیشان=https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.amrkhaled.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011112855/https://www.amrkhaled.net/Story/1010047/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D9%83%D8%B0%D8%A7-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%88%D8%AD%D8%B0%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%A8%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%88%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە زانا بوو لەئینجیلدا سەیری محەممەدی دەکرد و تێیڕادەما، دواتر بە ئەبوو تاڵیبی گووت ({{عەرەبی|ارجع بابن أخيك إلى بلدك واحذر عليه اليهود فوالله إن رأوه أو عرفوا منه الذي أعرف ليبغنه عنتًا، فإنه كائن لابن أخيك شأن عظيم نجده في كتبنا وما ورثنا من آبائنا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هل كان بحيرا الراهب موحدًا وهل كان إنجيله الذي وجد فيه صفة خاتم النبوة محرفًا - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/249691/%D9%87%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AD%D9%8A%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8-%D9%85%D9%88%D8%AD%D8%AF%D9%8B%D8%A7-%D9%88%D9%87%D9%84-%D9%83%D8%A7%D9%86-%D8%A5%D9%86%D8%AC%D9%8A%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D9%88%D8%AC%D8%AF-%D9%81%D9%8A%D9%87-%D8%B5%D9%81%D8%A9-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9-%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%8B%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام -|یەکەم=أرشيف|سەردێڕ=أرشيف الإسلام - شرح وتخريج حديث (هذا سيد العالمين هذا رسول رب العالمين هذا يبعثه الله رحمة ... ) من دلائل النبوة لأبي نعيم الأصبهاني|ناونیشان=https://islamarchive.cc/H_556401|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=أرشيف الإسلام -|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011115858/https://islamarchive.cc/H_556401|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: برازایەکەت بگەڕێنەوە بۆ شارەکەت ئاگات لەجوولەکە بێت ھیچی لێنەکەن، سوێند بەخوا ئەگەر ئەوەی من دەربارەی محەممەد دەیزانم ئەوان بیزانن ئەوا دەیکوژن ئێمە لەکتێبەکانمان و قسەی باب باپیرانمان پلە و پایەکەی دەزانیین. لەمەککە ناونرا بە ئەمین و ڕاستگۆ و خەڵک ئەمانەتیان لە لا دادەنا،<ref name="ReferenceG"/> بەوە ناسراوە ھەرگیز کڕنووشی بۆ بتەکان نەبردووە سەرەڕای بڵاویان لەناو قوڕەیشدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=في ذكرى مولد النبي العطرة.. الرسول محمد أعظم الشخصيات في تاريخ الإنسانية.. ومفكر يهودي: دعا لنبذ العنصرية والعصبية القبلية|ناونیشان=https://www.elbalad.news/3579496|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref> و بەشداری گاڵتەو گەپی گەنجەکانی نەکردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الأسوة الحسنة - الأهرام اليومي|ناونیشان=https://gate.ahram.org.eg/daily/NewsPrint/680733.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=gate.ahram.org.eg}}</ref> بەڵکوو لەگەڵ گەورەکان بەشداری جەنگەکانی کردووە و یارمەتی داون،<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، بەرگی ٢، لاپەڕە ٣١٩-٣٣٢</ref> لەتەمەنی چواردە ساڵیدا جەنگی فیجار لەنێوان کینانە و قەیسی عەیلان ڕویدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=حروب الفجار الأربعة فى الجاهلية|ناونیشان=https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=شبكة الأبحاث العربية|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211020003631/https://www.abhath.net/%D8%AD%D8%B1%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D9%87%D9%84%D9%8A%D8%A9/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفجار|ناونیشان=http://www.almerja.com/reading.php?idm=66636|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=المرجع الالكتروني للمعلوماتية|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023212818/https://www.almerja.com/reading.php?idm=66636|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێغەمبەر لەگەڵ قوڕەیش کە بەشێک بوون لە کینانە بەشداری کردووە، بەرامبەرەکانیان بریتی بوون لە تیرەکانی هەوازن، غەتەفان، سولەیم، عەدوان، فەھم و چەندانی تر لە تیرە قەیسییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفِجَار وشهود النبيﷺ لها - وِلادةُ خيرِ الأَنام ﷺ إلى بَيْعةُ العَقبةِ الأولى.|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79865|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> پێغەمبەر دەربارەی ئەو جەنگە دەڵێت ({{عەرەبی|قد حضرته مع عمومتي، ورميت فيه بأسهم، وما أحب أني لم أكن فعلت}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: ذكر حضور رسول الله حرب الفجار{{!}}نداء الإيمان|ناونیشان=http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-eman.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023192906/http://www.al-eman.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89%20%2A%2A/%D8%B0%D9%83%D8%B1%20%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1%20%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AD%D8%B1%D8%A8%20%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1%20/i54%26d54791%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص16 - كتاب ما شاع ولم يثبت في السيرة النبوية - اشتراكه صلى الله عليه وسلم في حرب الفجار - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/33458/16|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> واتا: لەگەڵ مامەکانم بەشداریم لەو جەنگەدا کردووە و تیرم ھاویشتووە، پێشم خۆشنییە بەشداریم نەکردبا. ھەروەھا دەڵێت ({{عەرەبی|كنت أنبل على أعمامي}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تعريب سيد المرسلين - جعفر الهادي - مکتبة مدرسة الفقاهة|ناونیشان=http://ar.lib.eshia.ir/86688/1/244|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ar.lib.eshia.ir|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=8 - فترة الشَباب في حياة النبيّ الاكرم|ناونیشان=http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=old.aqaed.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211022222320/http://old.aqaed.com/ahlulbait/books/sayd-sayd1/a17.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: لەگەڵ مامەکانم تیرم دەھاویشت. وەدەشڵێت ({{عەرەبی| ما سرني أني لم أشهده إنهم تعدوا على قومي عرضوا عليهم أن يدفعوا إليهم البراض صاحبهم فأبوا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمد رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم - حياته و سيرته - Page 7 - Wattpad|ناونیشان=https://www.wattpad.com/465698131-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%A2%D9%84%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87-%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.wattpad.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حرب الفجار|ناونیشان=https://areq.net/m/%D8%AD%D8%B1%D8%A8_%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=areq.net}}</ref> واتا: پێم خۆشنییە بەشدار نەبوبام ئەوان دەستدرێژیان کردە سەر گەلەکەم، سەرەڕای ئەوەی گەلکەم پێشنیازی ڕادەستکردنەوە بەڕڕاز_کەسێک بوو لەکینانە پیاوێکی کوشتبوو بەھۆی ئەوەوە جەنگی فیجار ھەڵگیرسا_ یان کردبووە. بەشداری کردووە لە ھاوپەیمانیەتی فزول،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ما هو حلف الفضول ؟|ناونیشان=https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موسوعة المحيط|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027221525/https://almoheet.net/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%88-%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84-%D8%9F/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕێککەوتننامەیەک بوو قوڕەیش لەماڵی عەبدوڵڵا کوڕی جودعان لەمەککە بەستبوویان، ڕێککەوتبوون لەسەر پاراستنی کەسانی لاواز و ستەملێکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=حلف الفضول - حروف عربي|ناونیشان=https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حروف عربي موسوعة المحتوي العربي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063554/https://horofar.com/%D8%AD%D9%84%D9%81-%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حلف الفضول - منار الإسلام|ناونیشان=https://www.islamanar.com/%d8%ad%d9%84%d9%81-%d8%a7%d9%84%d9%81%d8%b6%d9%88%d9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar}}</ref> دەربارەی دەڵێت: ({{عەرەبی|لقد شهدتُ في دار عبد الله بن جدعان حِلفًا، لو دُعيت به في الإسلام لأجبتُ}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لقد شهدتُ مع عمومتي حلفاً !|ناونیشان=https://www.al-watan.com/news-details/id/265817/لقد-شهدتُ-مع-عمومتي-حلفاً-|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Al-Watan|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حلف المطيبين وحلف الفضول .. ودروس في العمل الجماعي|ناونیشان=http://www.saaid.net/Minute/266.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref> واتا: لەماڵی عەبدوڵڵای کوڕی جودعان بەشداریم لە ھاوپەیمانیەتیەک کرد، ئەگەر لەئیسلامدا داوای بەشداریم لێبکەن بەشدار دەبم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/149778|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/134245|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref> ماوەیەک بەر لە دابەزینی سروش بۆ پێغەمبەر، بەهۆی لافاوەوە دیوارەکانی کەعبە داڕوخان، بۆیە خەڵکی مەککە بڕیاریاندا دوبارە کەعبە نوێبکەنەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الكعبة المشرفة.. بيت الله الحرام|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/encyclopedia/citiesandregions/2015/9/6/الكعبة-المشرفة|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=User|یەکەم=Super|سەردێڕ=النبي (ص) وإعادة بناء الكعبة المشرفة (9)|ناونیشان=http://www.hajij.com/ar/articles/religious-articles-viewpoints/item/1416-------9|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.hajij.com|زمان=ar-aa}}</ref> لە کاتی بنیادنانەوەی کەعبە کێشە و ناکۆکییەکی زۆر کەوتە نێوان ھۆزەکانی مەککە، بەھۆی ئەوەی ھەریەکەیان ھەوڵی دەدا ھۆزەکەی ئەوان [[بەردە ڕەشەکە]] بخەنەوە جێگای خۆی، ئەم ناکۆیییەکە چەند ڕۆژێکی خایەند، دواتر بەمەبەستی چارەسەرکردنی ئەم کێشە لە [[مزگەوتی حەرام]] کۆبوونەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مكتبة الحرم- ومكان ولادة الرسول صلى الله عليه وسلم - مكة المكرمة|ناونیشان=http://wikimapia.org/7578409/ar/مكتبة-الحرم-ومكان-ولادة-الرسول-صلى-الله-عليه-وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=wikimapia.org|زمان=ar}}</ref> دواجار گەیشتنە ڕێکەوتنێک ھەرکەسێک یەکەم کەس لە دەرگای مزگەوتەوە بێتە ژوورەوە ئەو دەکەن بە ناوبژیوانی خۆیان و بەردەکە لە جێگای خۆی دابنێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يوم حمل الحجر الأسود|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%AD%D9%85%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B3%D9%88%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> ئەوەبوو پێغەمبەر محەممەد ھاتە ژوورەوە، بەھۆی ناوبانگی لە ڕووی ڕاستگۆی و دەستپاکییەوە، ھەموویان ڕازی بوون لەسەر بڕیار و قسەکانی،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=حسن|یەکەم=مجدي عز الدين|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=تأملات في تأملات ديكارت: قراءة تأويلية في سيرة ديكارت الفكرية|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.33914/1312-002-003-003|journal=مجلة آداب النيلين|پەڕەکان=٥٠|doi=10.33914/1312-002-003-003}}</ref> و گووتیان: ({{عەرەبی|هذا الأمينُ، قد رَضينا بما يقضي بيننا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سيرة ابن إسحاق - محمد بن إسحاق بن يسار - ج ٢ - الصفحة ٨٧|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211127175321/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3661_%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%A5%D8%B3%D8%AD%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%86-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D8%AC-%D9%A2/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_37|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: ئەوە ئەمینە ھات ڕازین ببێ بەناوبژیوان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=النبي هو الذی وضع الحجر الاسود في موضعه|ناونیشان=https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=arabic.tebyan.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063554/https://arabic.tebyan.net/index.aspx?pid=152520|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی پێغەمبەر لە کێشەکە گەیشت، داوای پۆشاکێکی کرد و بەردەکەی خستە سەری و ھەموو تیرە و ھۆزەکانی شاری مەککەی بانگکرد و ھەر یەکەی چەمکێکیان گرت و ھەڵیان گرت، پاشان بە دەستی خۆی بەردەکەی خستەوە شوێنی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} شبابه صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/65/شبابه_صلى_الله_عليه_وسلم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرسول عليه الصلاة والسلام شاباَ ووصيته للشباب|ناونیشان=https://adlat.net/showthread.php?t=22285|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=عدلات|زمان=ar}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی چارەسەرکردنی کێشەکە، زانایان و شوێنکەوتوانی ئایینی ئیسلام ئەم ڕووداوەیان وەک دانایی و لێھاتوویی پێغەمبەر لە چارەسەرکردنی خێرای کێشەکان داناوە.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ابن كثير|یەکەم=إسماعيل بن عمر|دوایین٢=صالح|یەکەم٢=فارس علي|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=رسالة في تجويد القرآن الإمام أبو الفداء إسماعيل بن عمر بن كثير القرشي الدمشقي الشافعي ت. 774 ھ., دراسة وتحقيق|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.51990/2228-008-024-015|journal=مجلة آداب الفراهيدي|پەڕەکان=١٠١|doi=10.51990/2228-008-024-015}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=User|یەکەم=Super|سەردێڕ=الرشد في التفكير والتصرف وأثره في الحياة|ناونیشان=https://www.alshareyah.com/%D8%AF%D8%B9%D9%88%D8%A9-%D9%88%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9/21-%D8%A2%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D9%88%D9%82%D9%81%D8%A7%D8%AA/2564-2021-05-05-00-01-34|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alshareyah.com|زمان=ar-aa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028165520/https://www.alshareyah.com/%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A9-%25D9%2588%25D8%25AB%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25A9/21-%25D8%25A2%25D9%258A%25D8%25A7%25D8%25AA-%25D9%2588%25D9%2588%25D9%2582%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25AA/2564-2021-05-05-00-01-34|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرَّسول صلى الله عليه وسلم القدوة في الأمَانَة|ناونیشان=https://dorar.net/akhlaq/124|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> === ھاوسەرگیری لەگەڵ خەدیجە === {{سەرەکی|خەدیجە کچی خووەیلید}} [[پەڕگە:Khadija tomb.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەو گومەزەی لەسەر گۆڕی خەدیجە دروستکرابوو]] [[خەدیجە کچی خووەیلید]]، ژنێکی بازرگانی شاری [[مەککە]] بوو،<ref name="ReferenceG"/> ڕێزلێگیراو و خاوەنی پارە و سامان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خدیجة بنت خویلد|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9-%D8%A8%D9%86%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D9%8A%D9%84%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحیفة الخلیج|زمان=ar}}</ref> کچی خوەیلدی کوڕی ئەسەدی کوری عبدالعزی کوڕی قصی بوو. دایکی فاتیمەی کچی زائدە کوڕی ئەسام کوڕی عامری کوڕی لوئەی بوو، خەدیجە پێش ئەوەی شوو بە پێغەمبەر بکات دوو شووی دیکەی کردبوو.<ref>الصحیح من سیرة النبی الأعظم، جعفر مرتضی العاملی، ج2، ص105-125، دار السیرة، بیروت، ط1995</ref> سەرچاوە مێژووییەکان ئاماژە بەوەدەکەن لە ناو خانەوادەکەی شکۆمەند و خاوەن پلە و پایە بووە سەروەت و سامانی خۆی ھەبوو لەگەڵ ئەوەشدا سەرچاوە مێژووییەکان بە شێوەیەکی گشتی ئەوەیان ڕووننەکردووەتەوە خەدیجە چۆن ئەو ماڵ و سامانەی دەستکەوتووە بەڵام بەشێک لە سەرچاوەکان دەلێن بەھۆی بارزگانییەوە توانیویەتی گەشە بە سەروەت و سامانەکەی بکات.<ref name=":0" /> کاتیک ھەواڵی دەست پاکی محەممەد گەیشت پێی، ناردی بە شوێن محەممەدا و پێشنیاری خستە بەردەمی کە بەشداری بکات لە بازرگانییەکەیدا بۆ [[شام]]،<ref>أسد الغابة فی معرفة الصحابة، ابن الأثیر الجزری، ج1، ص1337-1338.</ref> محەممەد ڕازی بوو و دەرچوو بۆ شام و شتومەکی کڕی، لە گەشتەکەیدا خزمەتکارێکی لەگەڵ بوو بەناوی مەیسەرە، کاتێک گەشتنە شام لە بازاڕی بوسڕا لەژێر سێبەری دارێک دانیشت کە لە نزیک [[سەومەعە|سەومەعەی]] ڕاھیبێک بوو بەناوی نەستوڕا،<ref>عیون الأثر فی فنون المغازی والشمائل والسیر، ابن سید الناس، بەرگی ١،لاپەڕە ٧١، مؤسسة عز الدین، بیروت، ١٩٨٦</ref> ڕاھیبەکە بە مەیسەرەی گووت ({{عەرەبی|ما نزل تحت ھذە الشجرة قطّ إلا نبیّ}})<ref>ثقات ابن حبان، ابن حبان، بەرگی ١، لاپەڕە ٤٧</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ketabonline.com/ar/books/1311/read?part=1&page=123&index=819046/819081|سەردێڕ=الموسوعة فی صحیح السیرة النبویة - العھد المکی {{!}} مجلد 1 {{!}} صفحة 118 {{!}} مولد رسول اللە الرحمة المھداة صل|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عظیمات|ناونیشان=http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alfaseeh.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063559/http://www.alfaseeh.net/vb/showthread.php?t=19082|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: تەنیا پێغەمبەران لەژێر سێبەری ئەم دارەدا دانیشتوون، مەیسەرە کاتێک گەرما بەتین دەبوو دەیبینی دوو فریشتە سێبەر بۆ پێغەمبەر و حوشترەکەی دەکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة ام المؤمنین خدیجە رضی اللە عنھا مع الرسول الکریم|ناونیشان=https://tamimi.own0.com/t6163-topic|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=tamimi.own0.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتابات فی المیزان / لنعرف خدیجة علیھا السلام!!|ناونیشان=http://www.kitabat.info/print.php?id=154581|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.kitabat.info}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.kitabat.info/print.php?id=154581 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص81 - کتاب سیرة ابن اسحاق السیر والمغازی - حدیث خدیجة ابنة خویلد - المکتبة الشاملة الحدیثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/9862/84|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> کاتێک گەڕایەوە بۆ مەککە قازانجێکی زۆری کردبوو دوو ئەوەندەی جارانی پێشوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاجر النبی فی مال خدیجة.. فحقق أرباحًا ما لم یحققھا غیرە فی 40 سنة|ناونیشان=https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%D8%AA%D8%A7%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AE%D8%AF%DB%8C%D8%AC%D8%A9-%D9%81%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%AD%D9%8B%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%84%D9%85-%DB%8C%D8%AD%D9%82%D9%82%DA%BE%D8%A7-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%DA%BE-%D9%81%DB%8C-40-%D8%B3%D9%86%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.amrkhaled.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028165541/https://www.amrkhaled.net/Story/1027608/%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AC%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A-%25D9%2581%25D9%258A-%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25AE%25D8%25AF%25D9%258A%25D8%25AC%25D8%25A9-%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582-%25D8%25A3%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25AD%25D9%258B%25D8%25A7-%25D9%2585%25D8%25A7-%25D9%2584%25D9%2585-%25D9%258A%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2582%25D9%2587%25D8%25A7-%25D8%25BA%25D9%258A%25D8%25B1%25D9%2587-%25D9%2581%25D9%258A-40-%25D8%25B3%25D9%2586%25D8%25A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەیسەرەی خزمەتکاریش ئەو شتانەی بۆ خەدیجە گێڕایەوە کە بەسەریان ھاتووە، بۆیە لە دوای گەڕانەوەکەی لە شام خەدیجە پێشنیاری ھاوسەرگیری خستە بەردەمی لەڕێی نەفیسە کچی مەنییە،<ref>الاکتفاء بما تضمنە من مغازی رسول اللە والثلاثة الخلفاء، سلیمان بن موسی الکلاعی الأندلسی، ج1، ص114، عالم الکتب، بیروت، ط1996.</ref> محەممەدیش ڕازی بوو و داواکەی خستە بەردەم مامەکانی، ئەبوو تاڵیبی مامی لەگەڵی چوو خوازبێنی بۆ کرد لە عەمری کوڕی ئەسەدی مامی و مارەییەیەکەی بیست حوشتر بوو،<ref>البدایة والنھایة، ابن کثیر، بەرگی ٢، لاپەڕە ٣٦١</ref> خەدیجەی خواست کاتێک لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بوو خەدیجە لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا یان ھەندێک دەڵێن ئەویش لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کیف تزوج النبی صلی اللە علیە وسلم من خدیجة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/34550/کیف-تزوج-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-من-خدیجة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زواج النبی صلی اللە علیە وسلم بخدیجة رضی اللە عنھا - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/156056/زواج-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-بخدیجة--رضی-اللھ-عنھا-|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> خەدیجە یەکەم ژنی محەممەدە و تاوەکوو لەژیاندا مابوو ژنی تری نەھێناوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول امرأة تزوجھا رسول اللە صلی اللە علیە وسلم بعد خدیجة|ناونیشان=http://www.sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.sahaba.rasoolona.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927003447/http://sahaba.rasoolona.com/Al-Awael/484/%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AE%D8%AF%D9%8A%D8%AC%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ئەوەی بیست و پێنج ساڵ لەلای مایەوە پازدە ساڵ پێش پێغەمبەرایەتی و دە ساڵ دوای پێغەمبەرایەتی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھی أول امرأة تزوجھا النبی صلی اللە علیە وسلم ؟|ناونیشان=https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ejaaba.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220126063555/https://ejaaba.com/%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9-%D8%AA%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و دایکی ھەموو منداڵەکانی بوو بێجگە لە ئیبراھیم کە دایکی ئەو ماریە قیبتی بوو، مناڵەکانی تری قاسم و عەبدوڵڵا و زەینەب و ئوم کەلسوم و فاتمە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=سعید|یەکەم=مریم|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=اسماء ابناء الرسول صلی اللە علیە وسلم|ناونیشان=https://www.fekera.com/94104/اسماء-ابناء-الرسول-صلی-اللھ-علیھ-وسلم/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=موقع فکرة|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.fekera.com/94104/%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%DA%BE-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> قاسم و عەبدولڵا لە سەردەمی نەفامیدا مردن بەڵام ھەموو کچەکانی موسڵمان بوون و لە گەڵیدا کۆچیان کرد بۆ مەدینە، بەڵام ھەموویان ھێشتا پێغەمبەر لە ژیاندا بوو مردن بێجگە لە فاتیمە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الحکمة من موت أبناء الرسول الذکور|ناونیشان=https://www.almrsal.com/post/924895|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=المرسال|زمان=ar}}</ref> === مژدەکان لە نزیکبوونەوەی ناردنی === [[ئیسلام|موسڵمانان]] لەو بڕوایەدان کە خوا ھەر پێغەمبەرێکی ناردبێت بەڵێنی لێوەرگرتووە کە بە نەتەوەکەی بڵێت باوەڕ بە دوایین پێغەمبەر بھێنن کە محەممەدە و سەری بخەن،<ref>[http://www.islamweb.net/newlibrary/display_book.php?flag=1&bk_no=49&ID=265 لە تەفسیری ئیبن کەسیر، سورەتی ئەنعام]</ref> و محەممەد خۆی فەرموویەتی: ({{عەرەبی|أنا دعوة إبراهيم، وكان آخر من بشّر بي عيسى بن مريم}}) واتا: من بانگەوازی ئیبڕاھیمی باوکمم، مژدەکەی عیسام،<ref>دەقی فەرموودەکە؛ «أنا دعوة إبراهيم، وكان آخر من بشّر بي عيسى بن مريم»</ref> ھەروەھا لە کتێبەکانی ژیننامەدا ھاتووە کەوا حاخامەکانی [[جوو|یەھوود]] و قەشە مەسیحییەکانی ناو [[عەرەب]] باسیان لە ھاتنی پێغەمبەر محەممەد کردووە پێش ناردنی کاتێک کاتەکەی نزیک بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=صفات خير الأنام في التوراة والإنجيل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2021/4/1/صفات-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم-في-التوراة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=كيف أخبرت الكتب السماوية عن النبي (ص) وشريعته؟|ناونیشان=https://ar.hawzahnews.com/news/352732/كيف-أخبرت-الكتب-السماوية-عن-النبي-ص-وشريعته|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=وكالة أنباء الحوزة|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://ar.hawzahnews.com/news/352732/%D9%83%D9%8A%D9%81-%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5-%D9%88%D8%B4%D8%B1%D9%8A%D8%B9%D8%AA%D9%87 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> فاڵگرەوە عەرەبەکان لە جنۆکە شەیتانەکانەوە زانیایان کە بەدزیەوە گوێیان دەگرت و ھەواڵەکانیان لەئاسمانەوە دەھێنا پێش ئەوەی ڕێگریان لێبکیرێت. قەشە مەسیحییەکان و حاخامە جوولەکەکان لە کتێبەکانیان سیفەتی خۆی سیفەتی کاتی ھاتنیان دەزانی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بعض صفات النبي الموعود {{!}} موقع نصرة محمد رسول الله|ناونیشان=https://rasoulallah.net/ar/articles/article/11307/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=rasoulallah.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=د علي|سەردێڕ=صفات خير الأنام في التوراة والإنجيل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2021/4/1/صفات-محمد-صلى-الله-عليه-وسلم-في-التوراة|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> و پێغەمبەرەکانیان بەڵێنیان لێوەرگرتبوون کاتێک هات باوەڕی پێبێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من أوصاف الرسول في التوراة والإنجيل -2-|ناونیشان=https://islamsyria.com/site/show_articles/9266|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamsyria.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027175444/https://islamsyria.com/site/show_articles/9266|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صفات النبي (صلى الله عليه وآله) في التوراة - مركز الأبحاث العقائدية|ناونیشان=https://www.aqaed.com/faq/1666/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aqaed.com}}</ref> ئیبن عەبباس دەڵێت : جوولەکەکانی خەیبەر جەنگیان لەگەڵ غەتەفان دەکرد کاتێک بەیەک گەیشتن جوولەکەکانی خەیبەر دۆڕان، و جوولەکەکان ئەم دوعایەیان کرد؛ خوایە ئێمە داوات لێدەکەین بەحەقی پێغەمبەر محەممەدی ڕاستگۆ کە بەڵێنت داوە بۆمانی بنێری سەرمان بخەی بەسەریاندا، بۆیە کاتێک گەیشتن بەغەتەفان ئەو دوعایەیان کرد و لێیان بردنەوە، کاتێک پێغەمبەر وەحی بۆ ھات باوەڕیان پێنەکرد، خوای گەورە ئایەتی دابەزاند (ئەوان لەپێشدا بە پێغەمبەر ھەڕەشەیان لە بێباوەڕان دەکرد بەڵام کاتێک ھات باوەڕیان پێنەھێنا).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بكر/السيوطي|یەکەم=جلال الدين عبد الرحمن بن أبي|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=jzdMDwAAQBAJ&pg=PT169&lpg=PT169&dq%253D%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AA%252B%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25AE%25D9%258A%25D8%25A8%25D8%25B1%252B%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A7%25D8%25AA%25D9%2584%252B%25D8%25BA%25D8%25B7%25D9%2581%25D8%25A7%25D9%2586%252B%25D9%2581%25D9%2584%25D9%2585%25D9%2591%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%25D9%2582%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D9%2587%25D9%258F%25D8%25B2%25D9%2585%25D8%25AA%252B%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25AE%25D9%258A%25D8%25A8%25D8%25B1%252B%25D9%2581%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25B0%25D8%25AA%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2588%25D8%25AF%252B%25D8%25A8%25D9%2587%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AF%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25A1%252B%25D9%2581%25D9%2582%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%252B%25C2%25AB%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%25D9%2585%252B%25D8%25A5%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25A3%25D9%2584%25D9%2583%252B%25D8%25A8%25D8%25AD%25D9%2582%25D9%2591%252B%25D9%2585%25D8%25AD%25D9%2585%25D8%25AF%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A%25D9%2591%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25A3%25D9%2585%25D9%258A%25D9%2591%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B0%25D9%258A%252B%25D9%2588%25D8%25B9%25D8%25AF%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D8%25A3%25D9%2586%252B%25D8%25AA%25D8%25AE%25D8%25B1%25D8%25AC%25D9%2587%252B%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D9%2581%25D9%258A%252B%25D8%25A2%25D8%25AE%25D8%25B1%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25B2%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2586%252B%25D8%25A5%25D9%2584%25D8%25A7%252B%25D9%2586%25D8%25B5%25D8%25B1%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25A7%252B%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%25D9%2585%25C2%25BB%25D8%258C%252B%25D9%2581%25D9%2583%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A5%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AA%25D9%258E%25D9%2582%25D9%258E%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%258C%252B%25D8%25AF%25D8%25B9%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%2587%25D8%25B0%25D8%25A7%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25AF%25D8%25B9%25D8%25A7%25D8%25A1%252B%25D9%2581%25D9%2587%25D8%25B2%25D9%2585%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25BA%25D8%25B7%25D9%2581%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%258C%252B%25D9%2581%25D9%2584%25D9%2585%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%258F%25D8%25B9%25D8%25AB%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2586%25D8%25A8%25D9%258A%252B%25D8%25B5%25D9%2584%25D9%2589%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%252B%25D8%25B9%25D9%2584%25D9%258A%25D9%2587%252B%25D9%2588%25D8%25B3%25D9%2584%25D9%2585%252B%25D9%2583%25D9%2581%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25A7%252B%25D8%25A8%25D9%2587%252B%25D9%2581%25D8%25A3%25D9%2586%25D8%25B2%25D9%2584%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%2584%25D9%2587%252B%25EF%25B4%25BF%25D9%2588%25D9%258E%25D9%2583%25D9%258E%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%258F%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2592%252B%25D9%2585%25D9%2590%25D9%2586%252B%25D9%2582%25D9%258E%25D8%25A8%25D9%2592%25D9%2584%25D9%258F%252B%25D9%258A%25D9%258E%25D8%25B3%25D9%2592%25D8%25AA%25D9%258E%25D9%2581%25D9%2592%25D8%25AA%25D9%2590%25D8%25AD%25D9%258F%25D9%2588%25D9%2586%25D9%258E%252B%25D8%25B9%25D9%258E%25D9%2584%25D9%258E%25D9%2589%252B%25D8%25A7%25D9%2584%25D9%258E%25D9%2591%25D8%25B0%25D9%2590%25D9%258A%25D9%2586%25D9%258E%252B%25D9%2583%25D9|سەردێڕ=تفسير السيوطي (الدر المنثور في التفسير بالمأثور) 1-7 ج1|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٣٠٠١-٣|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص5 - شرح كتاب قاعدة جليلة في التوسل والوسيلة - الكلام على حديث ابن عباس في معنى استفتاح اليهود على الذين كفروا - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/32403/296|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> لەباسی موسڵمان بوونی [[سەلمانی فارسی]] دەڵێت یەکێک لەڕاھیبەکان پێیگووتوە: سەردەمی پێغەمبەرێک نیزیک بۆتەوە، بەدینی ئیبراھیم نێردراوە لەوڵاتی عەرەب دەردەکەوێت، کۆچدەکات بۆ زەوییەک لەنێوان دوو چیا دایە و خورمای لێدەچێندرێت، چەند نیشانەیەکی ھەیە؛ دیاری وەردەگرێت بەڵام خێر وەرناگرێت، لەنێوان شانەکانی مۆری پێغەمبەرایەتی ھەیە، ئەگەر بتوانی بگەی بەو وڵاتە ئەو پێی بگە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الدمشقي|یەکەم=أبي الفداء إسماعيل بن عمر/ابن كثير|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=iMR9DwAAQBAJ&pg=PT726&lpg=PT726&dq=%D9%82%D8%AF+%D8%A3%D8%B8%D9%84%D9%91+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A8%D8%B9%D9%88%D8%AB+%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86+%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85+%D9%8A%D8%AE%D8%B1%D8%AC+%D8%A8%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%8C+%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D9%87+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D8%AD%D8%B1%D9%91%D8%AA%D9%8A%D9%86+%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85%D8%A7+%D9%86%D8%AE%D9%84%D8%8C+%D8%A8%D9%87+%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D9%84%D8%A7+%D8%AA%D8%AE%D9%81%D9%89%D8%8C+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%8A%D9%91%D8%A9+%D9%88%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D8%AF%D9%82%D8%A9%D8%8C+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D9%83%D8%AA%D9%81%D9%8A%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9%D8%8C+%D9%81%D8%A5%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D8%B9%D8%AA+%D8%A3%D9%86+%D8%AA%D9%84%D8%AD%D9%82+%D8%A8%D8%AA%D9%84%D9%83+%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AF+%D9%81%D8%A7%D9%81%D8%B9%D9%84&source=bl&ots=JFDqO8C8LS&sig=ACfU3U0b7_r4XN8EyZYXaVMZ0AtDNkB_SQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjPxLTOxczzAhVP3KQKHRdODDIQ6AF6BAgLEAM|سەردێڕ=البداية والنهاية 1-8 مع الفهارس ج1: البداية والنهاية 1/8 - لونان|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٢٧٨١-٥|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - هداية الحيارى في أجوبة اليهود والنصارى - القسم الأول في أجوبة المسائل - المسألة الثانية فيما لو اختاروا الكفر - قصة إسلام سلمان الفارسي - سلمان يلحق بقس عمورية- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&flag=1&bk_no=115&ID=20|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=عويص|یەکەم=د إيهاب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=5go0EAAAQBAJ&pg=PT522&lpg=PT522&dq=%D9%82%D8%AF+%D8%A3%D8%B8%D9%84%D9%91+%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86+%D9%86%D8%A8%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A8%D8%B9%D9%88%D8%AB+%D8%A8%D8%AF%D9%8A%D9%86+%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85+%D9%8A%D8%AE%D8%B1%D8%AC+%D8%A8%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D8%8C+%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D9%87+%D8%A5%D9%84%D9%89+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D8%AD%D8%B1%D9%91%D8%AA%D9%8A%D9%86+%D8%A8%D9%8A%D9%86%D9%87%D9%85%D8%A7+%D9%86%D8%AE%D9%84%D8%8C+%D8%A8%D9%87+%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D9%84%D8%A7+%D8%AA%D8%AE%D9%81%D9%89%D8%8C+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D9%87%D8%AF%D9%8A%D9%91%D8%A9+%D9%88%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D8%A3%D9%83%D9%84+%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%91%D8%AF%D9%82%D8%A9%D8%8C+%D8%A8%D9%8A%D9%86+%D9%83%D8%AA%D9%81%D9%8A%D9%87+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85+%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%A9%D8%8C+%D9%81%D8%A5%D9%86+%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B7%D8%B9%D8%AA+%D8%A3%D9%86+%D8%AA%D9%84%D8%AD%D9%82+%D8%A8%D8%AA%D9%84%D9%83+%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%84%D8%A7%D8%AF+%D9%81%D8%A7%D9%81%D8%B9%D9%84&source=bl&ots=yvBiBZtnkj&sig=ACfU3U1CKp3m8DCTd5EtjLjM0lFiXWA6aw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjPxLTOxczzAhVP3KQKHRdODDIQ6AF6BAgNEAM|سەردێڕ=كهولة قبل البلوغ|بڵاوکەرەوە=ٌرواية|ژپنک=٩٧٨-٦٠٣-٩٠٤٣٧-٥-١|زمان=ar}}</ref> عامر کوڕی ڕەبیعە دەڵێت: ({{عەرەبی|سمعت زيد بن عمرو بن نفيل يقول أنا أنتظر نبيًا من ولد إسماعيل ثم من بني عبد المطلب بن هاشم ولا أراني أدركه، وأنا أؤمن به وأصدّقه وأشهد أنه نبيّ، فإن طالت بك مدة فرأيته فأقرئه مني السّلام، وسأخبرك ما نعته حتى لا يخفى عليك. قلت: هلمّ. قال: هو رجل ليس بالقصير ولا بالطويل ولا بكثير الشعر ولا بقليله وليست تفارق عينيه حمرة وخاتم النبوة بين كتفيه، واسمه أحمد، وهذا البلد مولده ومبعثه، ثم يخرجه قومه منها، ويكرهون ما جاء به حتى يهاجر إلى يثرب فيظهر أمره، فإيّاك أن تخدع عنه فإني طفت البلاد كلها أطلب دين إبراهيم، فكل من أسأل من اليهود والنصارى والمجوس يقولون "هذا الدين وراءك" وينعتونه مثل ما نعته لك ويقولون "لم يبق نبي غيره}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ مدينة دمشق - ابن عساكر - ج ١٩ - الصفحة ٥٠٤|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shiaonlinelibrary.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3175_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%AF%D9%85%D8%B4%D9%82-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%B3%D8%A7%D9%83%D8%B1-%D8%AC-%D9%A1%D9%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_504 |date=ئابی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المجمع العالمي للتقريب بين المذاهب الاسلامية : أعـلام النبوة|ناونیشان=https://taghrib.com/ar/library/print/406/19|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=taghrib.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171110/https://taghrib.com/ar/library/print/406/19|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://w11a.weebly.com/157516041585158716081604-158916041609-1575160416041607-1593160416101607-1608158716041605.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=عظماء في التاريخ الاسلامي}}</ref> واتا: گوێم لە عەمر کوڕی نوفەیل بوو دەیگووت چاوەڕێی پێغەمبەرێک دەکەم لەنەوەی ئیسماعیل، دواتر لەنەوەی عەبدول موتەڵیب کوڕی ھاشم و وانازانم پێیبگەم، من باوەڕم پێی ھێناوە و بەڕاستی دادەنێم و شایەتی دەدەم پێغەمبەرە، ئەگەر تەمەنت درێژ بوو و پێی گەیشتی لەمنەوە سەلامی لێبکە، و سیفاتەکانیت پێدەڵێم تاوەکوو لێت تێکنەچێ. گووتم: پێم بڵێ. گووتی: پیاوێکە نەزۆر درێژە نەزۆر کورتە، پرچی نەزۆر درێژە نەزۆر کورتە، سورایی ھەمیشە لەچاوەکانیدا ھەیە و مۆری پێغەمبەرایەتی لەنێوان شانەکانیەتی، ناوی ئەحمەدە و ئەو وڵاتەی ئێرە شوێنی لەدایکبوون و ناردنیەتی، دواتر گەلەکەی لە وڵات دەریدەکەن و ڕقیان لە بەرنامەکەیەتی، ئینجا کۆچدەکات بۆ مەدینە و سەردەکەوێت، ئاگات لێبێت لێت تێکنەچێت من ھەموو وڵاتان گەڕاوم بەدوای دینی ئیبراھیم، پرسیارم لە ھەر جوولەکە و مەسیحی و ئاگرپەرستێک کردبێت گووتویانە: بگەڕێوە لەوەڵاتی تۆ سەرھەڵدەدا، بەو شێوەیەی بۆم وەسف کردی ئاوا بۆیان وەسف کردووم و دەیانگووت تەنیا ئەو پێغەمبەرە ماوە بنێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زيد بن عمرو بن نفيل العدوي - The Hadith Transmitters Encyclopedia|ناونیشان=http://hadithtransmitters.hawramani.com/%D8%B2%D9%8A%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%86-%D9%86%D9%81%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AF%D9%88%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=hadithtransmitters.hawramani.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباب السابع عشر فيما هجست به النفوس من إلهام العقول بنبوته عليه السلام، الباب الثامن عشر في مبادىء نسبه وطهارة مولده صلى الله عليه وسلم - أعلام النبوة للماوردي|ناونیشان=http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamilimleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171110/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/2Siyer/pg_005_0010.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> محەممەد پێش پێغەمبەرایەتی چەند شتێکی دەبینی لەوانە ({{عەرەبی|إني لأعرف حجرًا بمكة كان يسلّم علي قبل أن أُبعث، إني لأعرفه الآن}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=تسليم الحجر عليه صلى الله عليه و سلم|ناونیشان=http://jeridety.com/ar/170292|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=جريدتي|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171119/http://jeridety.com/ar/170292|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المطلب الحادي عشر: تسليم الحجر|ناونیشان=https://dorar.net/aqadia/2067|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> واتا: من بەردێک دەزانم لەمەککە پێش پێغەمبەرایەتی سەلامی لێدەکردم، ئێستا دەیناسمەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=باب فضل نسب النبي ﷺ ، وتسليم الحجر عليه قبل النبوة|ناونیشان=https://muslim.lna.io/2267/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح مسلم|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ عبد المحسن العباد-صحيح مسلم-254-5|ناونیشان=http://alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=243110|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=alathar.net}}</ref> ئەگەر ویستبای دەست بەئاو بگەیەنێت دوور دەکەوەتەوە تاوەکوو ماڵەکانی مەککە وندەبوون و دەچوو بۆ شیو و دۆڵەکانی دەوری مەککە، بەلای ھەر دار یان بەردێکدا تێپەڕیبا دەیگووت «سەلامت لێبێت ئەی پێغەمبەری خوا»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حجرُ يسلم على رسول الله - شبكة الشفاء العالمية|ناونیشان=https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حجرُ يسلم على رسول الله|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.ashefaa.complay.php/?catsmktba=21586 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلام الحجر على النبي - موقع مقالات إسلام ويب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/202255/%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref> سەیری لای ڕاست و چەپی خۆیدەکرد تەنیا بەرد و داری دەبینی، ئەو بارودۆخە بەردەوام بوو تاوەکوو جبرەئیل ھات بۆلای لە [[ئەشکەوتی حیڕا|ئەشکەوتی حیرا]].<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، بەرگی ٣، لاپەڕە ٥-٣٣</ref> == ژیانی دوای ناردنی تا پێش کۆچ == === دابەزینی سرووش === [[پەڕگە:Cave Hira.jpg|ڕاست|وێنۆک|ئەشکەوتی حیرا]] کاتێک گەیشتە تەمەنی چل ساڵی بە زۆری دەردەچوو بۆ [[ئەشکەوتی حیڕا]] <ref name="ReferenceF" /> دەمایەوە لە «[[چیای نوور]] لە دووری دوو میل لە مەککەوە»،<ref>[[:ar:الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، المباركفوري، دار المؤيد، ص65.</ref> ئەمەش لە ھەموو ساڵێکدا بوو،<ref name=":4">البداية والنهاية ،[[ئیبن کەسیر]]، ج3، لا5-33</ref> ئاو و خواردنی لەگەڵ خۆی دەبرد و مانگێک تیایدا دەمایەوە و پەرستن و تێڕامانی دەکرد.<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص109-120، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref> موسڵمانان لەو بڕوایەدان کە بۆ یەکەم جار سروشی بۆ دابەزی لە ١٧ی ڕەمەزان<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص190-198، دار صادر، بيروت.</ref> یان ٢٤ی ڕەمەزان <ref name=":4" /><ref>في مسند أحمد، ج4، ص107، والجامع الصغير، للسيوطي، رقم:2734، وحسّنه: «أن رسول الله  قال: "أُنزل القرآن لأربع وعشرين خلت من رمضان"».</ref> یان ٢١ی ڕەمەزان <ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، دار المؤيد، ص65.</ref> بەرامبەر ١٠ی ئابی ٦١٠ز، (٢٧ی ڕەجەب دانراوە لای [[شیعە]]).<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج2، ص243-252، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> [[عائیشە]] بەسەرھاتی دابەزینی سروش دەگێڕێتەوە و دەڵێت: ({{عەرەبی|أول ما بدأ به رسول الله صلى الله عليه وسلم من الوحي الرؤيا الصالحة في النوم، فكان لا يرى رؤيا إلا جاءت مثل فلق الصبح، ثم حُبب إليه الخلاء، وكان يخلو بغار حراء، فيتحنّث فيه الليالي ذوات العدد قبل أن ينزع إلى أهله، ويتزوّد لذلك، ثم يرجع إلى خديجة فيتزود لمثلها، حتى جاءه الحقّ وهو في غار حراء، فجاءه المَلك فقال: اقرأ، قال: ما أنا بقاريء. قال: فأخذني فغطّني حتى بلغ مني الجهد، ثم أرسلني فقال: اقرأ، قلت: ما أنا بقاريء، فأخذني فغطني الثانية حتى بلغ مني الجهد، ثم أرسلني فقال: اقرأ، فقلت: ما أنا بقاريء، فأخذني فغطني الثالثة، ثم أرسلني فقال:{{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤}} فرجع بها رسول الله صلى الله عليه وسلم يرجف فؤاده، فدخل على خديجة بنت خويلد رضي الله عنها فقال: زمّلوني زملّوني، فزمّلوه حتى ذهب عنه الروع، فقال لخديجة وأخبرها الخبر: لقد خشيت على نفسي. فقالت خديجة: كلا والله ما يخزيك الله أبدًا، إنك لتصل الرّحم، وتحمل الكلّ، وتكسب المعدوم، وتُقرِي الضيف، وتُعين على نوائب الحقّ. فانطلقت به خديجة حتى أتت به ورقة بن نوفل بن أسد بن عبد العزى، ابن عم خديجة، وكان امرءًا تنصّر في الجاهلية، وكان يكتب الكتاب العبراني، فيكتب من الإنجيل بالعبرانية ما شاء الله أن يكتب، وكان شيخًا كبيرًا قد عمي، فقالت له خديجة: يا ابن عمّ، اسمع من ابن أخيك. فقال له ورقة: يا ابن أخي ماذا ترى؟ فأخبره رسول الله صلى الله عليه وسلم خبر ما رأى، فقاله له ورقة: هذا الناموس الذي نزل الله به على موسى، يا ليتني فيها جذع، ليتني أكون حيًا إذ يُخرجك قومك، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: أوَمخرجيّ هم؟ قال: نعم، لم يأتِ رجل قطّ بمثل ما جئتَ به إلا عُودِي، وإن يدركني يومك أنصرك نصرًا مؤزرًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بدء الوحي إِلى رسول الله صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/binbulihed/271.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=بدء الوحي|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/35963/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=باب بدء الوحي إلى رسول الله ﷺ|ناونیشان=https://muslim.lna.io/195/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح مسلم|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إنكار أحاديث بدء الوحي|ناونیشان=http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type=|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.bayanelislam.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075717/http://www.bayanelislam.net/Suspicion.aspx?id=03-02-0032&value=&type=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: [[پەڕگە:Siyer-i Nebi 158b.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی سەردەمی عوسمانی لەلایەن سیەر نەبی، کە پێغەمبەر محەممەد نیشاندەدات (بێ ڕووخسار) لەسەر کێوی نوور (حیراء)]] <blockquote>پێغەمبەر سەرەتا خەونی ڕاستی دەبینی، ھەر خەونێکی دیتبا وەک بەری بەیان دەھاتە دی، دواتر خەڵوەتی لەلا خۆشەویستکرا و خەڵوەتی دەکرد لە ئەشکەوتی حیڕا، و چەند شەوێک تێیدا دەماوە بەندایەتی دەکرد پێش ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ لای خێزانەکەی، بۆ ئەوەی کەلوپەلی پێویست لەگەڵ خۆی ببات، لەسەر ئەو کارە بەردەوامبوو تا وەکوو وەحی بۆ ھات لە ئەشکەوتی حیڕادا، جوبرەئیل ھات بۆ لای و پێیگووت: بخوێنە، ئەویش گووتی: خوێندەواریم نییە، پێغەمبەر گووتی: بە توندی باوەشی پێداکردم تا وەکوو ئازاریدام دواتر بەریدام و گووتی: بخوێنە، گووتم: خوێندەواریم نییە، پێغەمبەر گووتی: جاری سێیەم بە توندی باوەشی پێداکردم تاوەکوو ئازاریدام دواتر بەریدام و گووتی: {{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤|کوردی=بخوێنە بەناوی ئەو خوایەی دروستی کردووی، مرۆڤی لە خوێنپارەیەک دروستکردووە، بخوێنە خوای تۆ بەخشندەترینە، ئەو خوایەی بەھۆی پێنووس مرۆڤی فێرکردووە، فێری ئەو شتانەی کردووە کە نەیزانیوە}}. پێغەمبەر بە ترسێکی زۆرەوە گەڕایەوە ماڵەوە و بە خەدیجەی گووت: دامبپۆشن دامبپۆشن، دایانپۆشی تاوەکوو ترسەکەی نەما، بەخەدیجەی گووت ج ڕویداوە و پێی گووت لەژیانی خۆم ترسام، خەدیجە گووتی: سوێند بەخوای گەورە ھەرگیز خوا سەرشۆڕت ناکات، تۆ خزمایەتی بەجێدەھێنی، یارمەتی بێتوانایان دەدەی، ھاوکاری کەسانی ھەژار دەکەی، ماف بۆ خەڵکی دەگێڕیەوە. خەدیجە لەگەڵ خۆی بردی بۆلای [[وەرەقە کوڕی نەوفەل]] کە ئامۆزای خەدیجە بوو، لەنەفامیدا ببوو بە مەسیحی، ئەوەندەی خوا ویستی لەسەربێت ئینجیلی بەعیبری دەنووسی، پیاوێکی پیربوو بینایی لەدەستدابوو. خەدیجە گووتی: ئەی ئامۆزاکەم گوێ لەبرازاکەت بگرە بزانە دەڵێ چی، وەرەقە گووتی کوڕە برا دەڵێی چی؟ پێغەمبەر ئەوەی دیتبووی بۆی گێڕایەوە، وەرەقە پێیگووت: ئەوە ھەر ئەو شتەیە کەبۆ مووسا دابەزیوە، خۆزگە گەنج و بەتوانا دەبووم کاتێکک گەلەکەت دەرتدەکەن، پێغەمبەر گووتی: ئەوان دەرمدەکەن؟ وەرەقە گووتی: بەڵێ، ھەر کەسێک شتێکی وەک ئەوەی تۆی ھێنابێت دوژمنایەتی کراوە، خۆئەگەر لەکاتەدا زیندووبم زۆر چاک سەرتدەخەم).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص193 - كتاب التعريف بالإسلام - بدأ الوحي - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/144/198|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حديث عن بدء الوحى من صحيح البخاري (7 أحاديث)|ناونیشان=https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-hamdoulillah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171109/https://www.al-hamdoulillah.com/ar/hadith/bukhari/%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D8%AF%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%89.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. علي محمّد الصلابيّ - الحلقة التاسعة (9): نزول الوحي على سيِّد الخلق محمد صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=https://resalapost.com/2019/10/30/%d8%a7%d9%84%d8%ad%d9%84%d9%82%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b3%d8%b9%d8%a9-9-%d9%86%d8%b2%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%b3%d9%8a%d9%91%d9%90%d8%af-%d8%a7/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=رسالة بوست|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016171111/https://resalapost.com/2019/10/30/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D9%82%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9-9-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B3%D9%8A%D9%91%D9%90%D8%AF-%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب بدء الوحي (028) {{!}} الموقع الرسمي لمعالي الشيخ عبد الكريم بن عبد الله الخضير - حفظه الله تعالى -|ناونیشان=https://shkhudheir.com/scientific-lesson/258618227|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shkhudheir.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211016124449/https://shkhudheir.com/scientific-lesson/258618227|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref></blockquote>[[پەڕگە:Jabal Nur.JPG|وێنۆک|250px|شاخی نوور]] ئبن ئیسحاق دەڵێت: یەکەم جار جوبرائیل لە خەودا ھاتووەتە لای پێغەمبەر ،{{تێبینی|بەشێک لە سەرچاوەکان بە پێچەوانەی ئەو گێرانەوەی ئێستا ھەیە ڕەتی دەکەنەوە لە کاتی دابەزینی نیگا (وەحی) پێغەمبەر لە باری خەوودابووبێت بە ئاگا بووە بەڵام ئەمە جێگای بایەخی نەبووە زۆرینە لە سەر ئەوە کۆکن کە پێغەمبەر لە باری خەودا بووە ، بەھۆی ئەوەی خەوبینینی پێغەمبرە خەوی ساڵح بووە و دەھاتە دی.|group=تێبینیی}} دەگێڕێتەوە پێغەمبەر وتی لە کاتی خەودا ھات بۆلام ، پێی وتم بخوێنە ، وتم خوێندەواریم نیە جارێکی دیکە گەڕایەوە و ھەمان شتی دووبارە کردەوە ، ووتی بخوێنە ، منیش وتم خوێندەواریم نیە پاشان ئەم ئایەتەی گووت .{{قورئان|سوورەت=٩٦|ئایەت=١|ژمارە=٤|کوردی= بخوێنە بەناوی ئەو پەروەردگارەتەوە کە ھەموو شتێکی دروستکردووە ، ئادەمیزادی لە چەند خانەیەکی ھەڵواسراوا (لەناومنداڵدان) درووستکردووە ، بخوێنە لە کاتێکدا کە ھەر پەروەردگاری تۆ بەخشندەیە ، ئەو زاتەی کە بەھۆی قەڵەمەوە زانست و زانیاری فێرکردووە و ئادەمیزادی فێری ئەو شتانەکردووە کە نەیزانیوون}}.<ref>بوخاری ڕیوایەتی کردووە</ref> ئەمەش یەکەم ئایەتی [[قورئان]] بوو کە دابەزی بۆی .<ref name=":0" /> لە دوای ئەو ڕووداوە ماوەیەک سروشی بۆ نەھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: مطلب أول سورة نزلت وفترة الوحي وسببها:{{!}}نداء الإيمان|ناونیشان=http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.al-eman.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075715/http://www.al-eman.net/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%88%D9%8A%20%D9%81%D9%8A%20%D8%AA%D9%81%D8%B3%D9%8A%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%85/%D9%85%D8%B7%D9%84%D8%A8%20%D8%A3%D9%88%D9%84%20%D8%B3%D9%88%D8%B1%D8%A9%20%D9%86%D8%B2%D9%84%D8%AA%20%D9%88%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A%20%D9%88%D8%B3%D8%A8%D8%A8%D9%87%D8%A7%3A/i543%26d898010%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انقطاع الوحي|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref> گوتراوە چل ڕۆژ یان کەمتر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فترة الوحي (انقطاعه) من كتاب خاتم النبيّين صلى الله عليه وسلم - كتب سيرة الرسول|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D9%81%D8%AA%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AD%D9%8A-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B7%D8%A7%D8%B9%D9%87-_20124|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=فترة الوحي (انقطاعه) من كتاب خاتم النبيّين صلى الله عليه وسلم - كتب سيرة الرسول|زمان=ar}}</ref> گوتراوە شەش مانگ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=انقطاع الوحي عن النبي صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://midad.com/article/203243|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=مداد|زمان=ar}}</ref> گوتراوە نزیکەی سێ ساڵ یان کەمتر بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة النبوية (9)..عودة الوحي بعد إنقطاعه والدروس المستفادة - وضوح الاخبارى|ناونیشان=https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://boldnews.net/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9-9-%d8%b9%d9%88%d8%af%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%88%d8%ad%d9%8a-%d8%a8%d8%b9%d8%af-%d8%a5%d9%86%d9%82%d8%b7%d8%a7%d8%b9/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> تا کۆتایی ھات بە دابەزینی ئایەتەکانی سەرەتای سورەتی مودەسیر ، پاشان سروش دابەزی و بەردەوام بوو بۆ ماوەی بیست و سێ ساڵ تا کۆچی دوایی کرد. دەربارەی چۆنیەتی دابەزینی وەحی پێغەمبەر دەڵێت: ({{عەرەبی|أحيانًا في مثل صلصلة الجرس، فهو أشده عليّ فيفصم عني وقد وعيت ما قال، وأحيانًا يتمثل لي الملك رجلاً فيكلمني فأعي ما يقول}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية - الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://www.dorar.net/hadith/sharh/72226|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الموقع الرسمي لسماحة الشيخ عبدالله بن عبدالرحمن الجبرين - رحمه الله -|ناونیشان=https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.ibn-jebreen.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211018075716/https://www.ibn-jebreen.com/books/7-101-6989-6157-32177.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: ھەندێک جار وەک زرینگانەوەی زەنگێک ھەستی پێدەکەم کە لە ھەموو شێوەکان لەلام گرانترە، دەنگەکە نامێنێت و من ئەوەم لەبەرکردووە کە گووتویەتی، ھەندێکجار فریشتەیەک لەشێوەی مرۆڤێک دێت بۆلام و قسەم لەگەڵ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباحث القرآني|ناونیشان=https://tafsir.app/ibn-katheer/42/2|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=tafsir.app}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شرح حديث أحْيانًا يَأْتِيني مِثْلَ صَلْصَلَة الجَرَس|ناونیشان=https://islamic-content.com/hadeeth/1826|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamic-content.com|زمان=ar-SA}}</ref> عائیشە دەڵێت: ({{عەرەبی|ولقد رأيتُه ينزل عليه الوحي في اليوم الشديد البرد، فيفصِم عنه، وإنَّ جبينه ليتفصَّد عرقًا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=كيف كان بدء الوحي إلى رسول الله ﷺ|ناونیشان=https://bukhari.lna.io/37/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=حديث صحيح البخاري|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إبتداء الوحي|ناونیشان=https://ibadhiyah.tripod.com/hadith/chapter2.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ibadhiyah.tripod.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://ibadhiyah.tripod.com/hadith/chapter2.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> واتا: لەڕۆژی زۆر ساردی زستاندا بینیومە وەحی بۆ دادەبەزێت، کاتێک تەواو دەبێت ڕومەتەکانی عارەقیان لێدەچۆڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=في كيفية إتيان الوحي إلى النبيِّ صلَّى الله عليه وسلَّم وشِدَّته عليه {{!}} الموقع الرسمي لفضيلة الشيخ أبي عبد المعز محمد علي فركوس حفظه الله|ناونیشان=https://ferkous.com/home/?q=nabawiya-1-15|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ferkous.com}}</ref> ھەر لەو ماوەیەدا بۆدووەم جار سینگی لەتکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=العالم الخفى.. النبى محمد والملائكة.. كم مرة شق الملائكة صدر النبى؟.. فقهاء: 3 مرات آخرها قبل رحلة الإسراء والمعراج.. شق الصدر عملية بسيطة لقدرات جبريل التى منحها له الله|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2019/6/2/العالم-الخفى-النبى-محمد-والملائكة-كم-مرة-شق-الملائكة-صدر/4269219|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اليوم السابع}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة شق صدر الرسول وتطهير قلبه من الأحقاد - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%D8%B4%D9%82-%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%B3%D9%86%D8%A9-4-%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%AF%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=قصة شق صدر الرسول وتطهير قلبه من الأحقاد - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> === سەرەتای بانگەواز === [[پەڕگە:Grigory Gagarin. This Russian painting from 1840-1850 shows prophet Muhammad preaching.jpg|وێنۆک|تابلۆیەکی ڕووسی لەلایەن گریگۆری گاگارین لە ساڵانی ١٨٤٠-١٨٥٠ کە پێغەمبەر محەممەد نیشان دەدات لە کاتی بانگەوازدا (وێنەکە بە تەواوەتی ڕاست نییە و خەیاڵییە)]] موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە محەممەد نێردراوە بۆ ھەموو مرۆڤایەتی<ref>رواه السيوطي، في الجامع الصغير، عن الحسن البصري، رقم: 2697، وقال عنه: مرسل حسن.</ref> گوتویەتی ({{عەرەبی|أنا رسولُ من أدركتُ حيًا، ومن يولد بعدي}}) واتا: من پێغەمبەر ھەموو زیندووانم و پێغەمبەری ئەوانەشم دوای من لەدایک دەبن، و لەدوای ھاتنە خوارەوەی ئایەتەکانی [[مودەسر|سورەتی مودەسیر]]<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص55-58.</ref>، دەستیکرد بە بانگ کردنی خەڵک بۆ [[ئیسلام]] لە گەورە و بچوک، و سەربەست و بەندە و پیاوان و ژنان و یەکەم کەس کە باوەڕی پێ ھێنا بەپێی گێڕانەوەکانی [[سوننە]] [[خەدیجە کچی خووەیلید]]ی خێزانی <ref>في عيون الأثر، لابن سيد الناس، ج1، ص123: «قال ابن إسحق: "كانت خديجة أول من آمنت بالله ورسوله وصدّقت ما جاء من عند الله عز وجل وآزرته على أمره، فخفف الله بذلك عن رسوله"».</ref> و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیبی]] ئامۆزای بوو کە تەمەنی دە ساڵ بوو<ref>في تهذيب التهذيب، لابن حجر العسقلاني، ج7، ص195: «قال ابن إسحاق: أول من آمن بالله ورسوله من الرجال علي بن أبي طالب، وهو قول ابن شهاب، إلا أنه قال: من الرجال بعد خديجة، وهو قول الجميع في خديجة وهو قول عبد الله بن محمد بن عقيل وقتادة ومحمد بن كعب القرظى وروى أبو عوانة عن أبي بلج عن عمرو بن ميمون عن ابن عباس قال "كان عليّ أول من آمن بالله من الناس بعد خديجة"».</ref>(بەپێی گێڕانەوەکانی [[شیعە]] عەلی یەکەم کەس بووە کە باوەڕی پێ ھێناوە، ئەو کاتە مناڵ بووە لە تەمەنی دە ساڵی یان ھەشت ساڵیدا بووە و دەژیا لە ژێر چاودێری محەممەدا)، و [[زەید کوڕی حاریسە|زەیدی کوڕی حاریسە]] یەکەم پیاو بووە کە باوەڕی پێ ھێناوە و پاشان ھاوڕێی نزیکی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] باوەری پێ ھێنا (لە ھەندێک گێڕانەوەدا ھاتووە کە ئەبووبەکر پێش عەلی باوەڕی ھێناوە و یەکەم پیاو بووە کە موسڵمان بووە) [[ئەبووحەنیفە|ئەبوو حەنیفە]] دەڵێت: ئەبووبەکر یەکەم پیاو بوو باوەڕی پێھێنا، وعەلی یەکەم منداڵ بوو باوەڕی پێھێنا، و بە موسڵمان بوونی ئەبووبەکر [[ئیسلام]] دەرکەوت لە [[مەککە]]، یەکەم کەس بوو کەموسڵمان بوونی خۆی دەرخست، و دەستی کرد بە بانگ کردنی ھۆز و نزیکەکانی بۆ ئیسلام و ئەوانەی بە بانگەوازی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] موسڵمانبوون، [[عوسمان کوڕی عەفان]] و [[عەبدولڕەحمان کوڕی عەوف]] و [[تەلحە کوڕی عوبەیدوڵڵا|تەڵحە کوڕی عوبەیدوڵڵا]] و [[زوبەیر کوڕی عەوام|زوبێر کوڕی عەوام]] و [[سەعدی کوڕی ئەبوو وەققاس|سەعد کوڕی ئەبی وەقاس]] بوون.<ref>في تاريخ الأمم والملوك، للطبري، ج1، ص541: «قال الواقدي: اجتمع أصحابنا على أن أول أهل القبلة استجاب لرسول الله ﷺ خديجة بنت خويلد ثم اختلف عندنا في ثلاثة نفر في أبي بكر وعلي وزيد بن حارثة أيّهم أسلم أوّل».</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب الرحيق المختوم - المكتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/9820|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref>[[پەڕگە:Arabic Plaque, Great Mosque, Xian.jpg|وێنۆک|220px|شایەتمان «لا إله إلا الله محمد رسول الله» کە پێغەمبەر محەممەد بانگەوازی بۆ ئەکرد]] محەممەد لە سەرەتادا سێ ساڵ بە نھێنی بانگەوازی کرد<ref name="ReferenceH">فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص62-85، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref>، و لە یەکەمینی ئەو حوکمانەی ھاتنە خوارەوە فەرمان کردن بوو بە [[نوێژ]]کردن ئەنجامدانی دوو ڕکات بەیانیان و دوو ڕکات لەشەواندا، موسڵمانان سەرەتا بە نھێنی کۆدەبوونەوە بۆ نوێژکردن <ref>الروض الأنف، السهيلي، ج1، ص414-437.</ref> و بە دیداری پێغەمبەر محەممەد دەگەیشتن. کاتێک ژمارەیان گەیشتە سی ژن و پیاو، محەممەد ماڵی [[ماڵی ئەڕقەم|ئەڕقەمی کوڕی ئەبو ئەڕقەمی]] بۆ ھەڵبژاردن تا تیایدا کۆببنەوە بە مەبەستی ڕێنمایی و فێربوون، و کاتێک ژمارەیان گەیشتە چل کەس، فەرمان کرا بە محەممەد بە ئاشکرا بانگەواز ڕابگەیەنێت.<ref name="ReferenceH" /><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص199، دار صادر، بيروت.</ref> === بانگەواز بە ئاشکرا === دوای سێ ساڵ بانگەوازی نھێنی، محەممەد دەستی کرد بە ئاشکراکردنی بانگەواز دوای ئەوەی لەلایەن خواوە فەرمانی پێکرا، عەلی کوڕی ئەبوتاڵیب دەڵێت: ({{عەرەبی|لما نزلت «وأنذر عشيرتك الأقربين» جمع رسول الله ﷺ قرابته، فاجتمع له ثلاثون رجلاً، فأكلوا وشربوا، فقال لهم: من يضمن عني ديني ومواعيدي ويكون معي في الجنة ويكون خليفتي في أهلي؟ فقال علي: أنا}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - مسند الإمام أحمد - مسند العشرة المبشرين بالجنة - مسند الخلفاء الراشدين - ومن مسند علي بن أبي طالب رضي الله عنه- الجزء رقم1|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&flag=1&bk_no=6&ID=841|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.quran7m.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211125122443/http://www.quran7m.com/searchResults/026214.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> واتا: کاتێک ئایەتی ''خزمە نزیکەکانت ئاگادار بکەوە دابەزی، پێغەمبەر کەسە نزیکەکانی کۆکردەوە، سی کەس کۆبونەوە نان و ئاویان خوارد، پێغەمبەر گووتی کێ زەمانەتی دینەکەم دەکات لەگەڵ منە لەبەهەشت و دەبێتە جێگرەوەی من لەناو خێزانەکەمدا: عەلی کوڕی ئەبو تاڵیب گووتی من.''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} الجهر بالدعوة .. وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/3406641/cat-%D8%B1%D8%AC%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref> <blockquote>[[ئیبن عەبباس]] دەڵێت {{عەرەبی|لمّا أنزلت «وأنذر عشيرتك الأقربين» صعد رسول الله ﷺ على الصّفا فقال: يا معشر قريش! فقالت قريش: مالك يا محمد؟ قال: أرأيتم لو أخبرتكم أن خيلاً بسفح هذا الجبل أكنتم تصدقونني؟ قالوا: نعم، أنت عندنا غير متَّهم، وما جربنا عليك كذبًا قطّ. قال: فإنّي نذيرٌ لكم بين يدي عذابٍ شديدٍ، يا بني عبد المطلب! يا بني عبد مناف! يا بني زهرة! إنّ الله أمرني أن أُنذر عشيرتي الأقربين، وإنّي لا أملك لكم من الدنيا منفعة ولا من الآخرة نصيبًا، إلا أن تقولوا لا إله إلا الله. فقال أبو لهب: تبًا لك سائر اليوم، ألهذا جمعتنا؟ فأنزل الله تبارك وتعالى «تبت يدا أبي لهب وتب»}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ="وأنذر عشيرتك الأقربين" النبى يصدح بالرسالة.. ما يقوله التراث الإسلامى|ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2020/9/9/وأنذر-عشيرتك-الأقربين-النبى-يصدح-بالرسالة-ما-يقوله-التراث-الإسلامى/4967884|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=اليوم السابع}}</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی1، لاپەڕە199-206، دار صادر، بيروت.</ref> واتا: کاتێک ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٢٦|ئایەت=٢١٤|کوردی=خزم و کەسە نزیکەکانت ئاگادار بکەوە}}دابەزی پێغەمبەر چووە سەر چیای سەفا و گووتی: ئەی قوڕەیش، قوڕەیش گوتتیان چیبووە ئەی محەممەد؟ ەویش گووتی ئەگەر پێتان بڵێم لەپشت ئەو شاخەوە سوپایەک ھەیە و دەیەوێت بەسەرتاندا بدات بڕوام پێدەکەن؟ گوتییان بەڵێ، تۆ لەلای ئێمە کەسێکی پاکی و ھەرگیز درۆمان لێنەبیستووی. پێغەمبەر گووتی کەواتە من نێردراوم بۆ لاتان تاوەکوو لەسزایەکی بە ئازار ڕزگارتان بکەم. ئەی بەنو عەبدولموتەلیب، ئەی بەنوو عەبدمەناف، ئەی بەنوو زوھرە خوا فەرمانی پێکردووم خزمە نزیکەکانم ئاگادار بکەمەوە، من لەلای خوا ھیچ سودێکتان پێناگەیەنم، ئەگەر شایەتی نەدەن کە ھیچ خوایەک شایەنی پەرستن نییە جگە لە ئەڵڵا، [[ئەبوو لەھەب|ئەبوولەھەب]] گووتی دەستت بە بڕین چێ ھەر بۆ ئەوە کۆت کردووینەوە؟ خوای گەورە ئایەتی {{قورئان|سوورەت=١١١|ئایەت=١|کوردی=لەناوچێ ھەردوو دەستی ئەبوولەھەب، وە لەناویشچوو}} دابەزاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تفسير وأنذر عشيرتك الأقربين [ الشعراء: 214]|ناونیشان=https://surahquran.com/aya-tafsir-214-26.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=surahquran.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=في قوله تعالى: وأنذر عشيرتك الأقربين|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/113765/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=القران الكريم {{!}}وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ|ناونیشان=https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alro7.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220216191310/https://www.alro7.net/ayaq.php?langg=arabic&aya=214&sourid=26|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> </blockquote>بەپێی ڕیوایەتێکی زوھری ئیبن عەباس دەڵێت؛ [[قوڕەیش]] لە دژی بانگەوازی محەممەد نەوەستان تا ئایەتەکان لەسەر [[بتپەرستی|بت پەرستی]] ھاتنە خوارەوە<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص199-206، دار صادر، بيروت.</ref>،بەڵام زۆربەی موفەسیر و نوسەرانی ژیننامە دەڵێن دژایەتی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانی ھەر لەسەرەتای باگەوازی ئیسلامەوە دەستی پێکرد.<ref>سيرة ابن هشام، ابن هشام، بەرگی2، لاپەڕە92-163.</ref> لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی ئەو کەسانەی کە دەچوونە ئیسلامەوە مەترسی دروستبوو بۆ شێوازی ژیانی ئاینی لە مەککە [[و]] بە خراپی کار دەکردە لەسەر ھێزی ئابووری قوڕەیش، بۆیە قوڕەیش دژی بانگەوازەکەی وەستان و داوایان لیدەکرد واز بھێنیت بەڵام محەممەد ڕازی نەبوو لە بەرامبەر ھیچ شتێک دەست لە بانگەواز ھەڵگرێت. ھەر لەبەر ئەوە قورەیش گوتیان: محەممەد توشی جۆرێک لە شێتی بووە، و گوتیان [[جنۆکە]] و شەیتان تێکیان داوە و ھەروەھا پێیان گوت ساحیر و شاعیرە. کاتێک زانیان بەمە ناتوانن ڕێگە لە بڵاوبوونەوەی بانگەوازەکە بگرن بۆیە بڕیاری ئازاردانی موسڵمانانیان دا، و ھەر سەرۆک ھۆزێک ئازاری ئەو کەسانەی دەدا لە ھۆزەکەی کە موسڵمانبوون، و بڕیاری ئازاردان و لێدانیان دا بۆ ھەر یەکێک موسڵمان بێت. ھەتا گەیاندیانە ئەوەی کە ئازاری پێغەمبەر خۆشیان دەدا.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص62-85، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> [[عەبدوڵڵای کوڕی مەسعوود|ئیبن مەسعوود]] دەڵێت: حەوت کەس لە مەککەدا موسڵمان بوونی خۆیان ئاشکرا کرد: ئەوانیش پێغەمبەر، ئەبووبەکر، [[بیلالی حەبەشی]]، خەبابی کوڕی ئەرەت، سوھەیبی ڕۆمی، عەماری کوڕی یاسر و سومەیە کچی خەیات، ھەرچی پێغەمبەر و ئەبووبەکرن ئەوا ھۆزەکانیان دەیان پاراستن، بەڵام ئەوانی تر بەرگی ئاسنیان لەبەردەکرا و لەبەر خۆری بیابان دادەندران، و [[ئەبوو جەھل]] ھات و سومەیەی بە ڕمێک کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=maher|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=سيرة رسول الله صل الله عليه وسلم|ناونیشان=https://njmsyria.com/%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%b1%d8%b3%d9%88%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b5%d9%84-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=نجوم سورية|زمان=ar}}</ref><ref>الإصابة في تمييز الصحابة، ابن حجر العسقلاني، بەرگی٤، لاپەڕە ٣٣٥.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص13 - كتاب شرح سنن ابن ماجة الراجحي - شرح حديث كان أول من أظهر إسلامه سبعة - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/32167/138|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> هەتاوەکوو پێغەمبەریش پارێزراو نەبوو لە دژایەتی قوڕەیش،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مقاطعة بني هاشم|ناونیشان=https://www.alkhaleej.ae/%D9%85%D9%84%D8%AD%D9%82/%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%B7%D8%B9%D8%A9-%D8%A8%D9%86%D9%8A-%D9%87%D8%A7%D8%B4%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=صحيفة الخليج|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=البداية والنهاية/الجزء الثالث/فصل اجتراء قريش على رسول الله بعد وفاة عمه أبي طالب - ويكي مصدر|ناونیشان=https://ar.wikisource.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%84%D8%AB/%D9%81%D8%B5%D9%84_%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%A1_%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4_%D8%B9%D9%84%D9%89_%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A8%D8%B9%D8%AF_%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9_%D8%B9%D9%85%D9%87_%D8%A3%D8%A8%D9%8A_%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=ar.wikisource.org|زمان=ar}}</ref> عەبدوڵڵای کوڕی عەمری کوڕی عاس دەگێڕێتەوە دەڵێت: لەو کاتەی پێغەمبەر نوێژی لە نزیک کەعبە دەکرد عوقبە کوڕی ئەبوو موعەیت ھات و شانی پێغەمبەری گرت و جلەکەی لەملی ھاڵاند و ویستی بیخنکێنێت، لەو کاتەدا ئەبووبەکر ھات و لەپێغەمبەری دورخستەوە و گووتی: ئایا کەسێک دەکوژن کە دەڵێت خوای من تەنیا ئەڵڵایە و ئایەت و نیشانەی لەلای خواوە بۆ ھێناون.<ref>رواه البخاري في صحيحه عن عبد الله بن عمرو بن العاص، ژمارە: 4815.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=الذي دافع عن النبي صلى الله عليه وسلم عندما خنقه عقبة بن أبي معيط وهو يصلي هو|ناونیشان=https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.wizviral.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326033244/https://www.wizviral.com/%d8%a7%d9%84%d8%b0%d9%8a-%d8%af%d8%a7%d9%81%d8%b9-%d8%b9%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%8a-%d8%b5%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87-%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%85-%d8%b9-2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عقبة بن أبي معيط|ناونیشان=https://www.alanba.com.kw/130049|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=https://www.alanba.com.kw|زمان=ar-kw}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الموسوعة الحديثية|ناونیشان=https://dorar.net/hadith|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=dorar.net|زمان=ar}}</ref> زۆرترین ئەو کەسانەی دژایەتی پێغەمبەر و ھاوەڵەکانیان دەکرد بریتیبوون لە: ئەبوو جەھل، ئەبوو لەھەب، ئەسوەد کوڕی عەبد یەغوس، حارس کوڕی قەیس کوڕی عەدی، وەلید کوڕی موغەیڕە، ئومەییە کوڕی خەلەف و عوقبە کوڕی ئەبوو موعەیت.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، بەرگی1، لاپەڕە199-206، دار صادر، بيروت.</ref> تا کار گەیشتە ئەوەی پێغەمبەر دووعایان لێبکات و بڵێ: ئەی خوای گەورە تۆڵە لە ئەبوو جەھل، و عوتەبەی کوڕی ڕەبیعە، و شەیبەی کوڕی ڕەبیعە، و وەلیدی کوڕی عوتبە،و ئومەیەی کوڕی خەلەف،و عوقبەی کوڕی ئەبوو موعەیت و عیمارەی کوڕی وەلید بکەیتەوە.<ref>رواه البخاري في صحيحه عن عبد الله بن مسعود، ژمارە: 520.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=السيرة الحلبية - الحلبي - ج ١ - الصفحة ٤٧٠|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220319123048/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3746_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%84%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_469|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشيخ محمد بن صالح العثيمين-صحيح مسلم-06b-4|ناونیشان=https://alathar.net/home/esound/index.php?op=codevi&coid=112965|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=alathar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qaala Rasul Allah (saw) - Comprehensive Hadith Database - قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=qaalarasulallah.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326033244/http://qaalarasulallah.com/hadithView.php?ID=511|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قوڕەیش ھەوڵیاندا لەڕێگەی گفتوگۆوە محەممەد لەئیسلام پاشگەز بکەنەوە، عوتبەی کوڕی ڕەبیعەیان بۆ ئەو مەبەستە نارد کەیەکێک بوو لە سەرکردەکانی قوڕەیش، کاتێک گوێی لەقورئان بوو گەڕایەوە و بەقوڕەیشی گوت: بەقسەم بکەن واز لەو پیاوە بێنن ھەرچی دەڵێت، سوێند بەخوا ئەوەی کەدەیڵێت داھاتوویەکی گەورەی دەبێت، خۆئەگەر عەرەب بەسەریدا سەرکەوتن ئەوا کەسانی تر کارەکەیان بۆ کردوون، بەڵام خۆئەگەر سەرکەوت بەسەر عەرەبدا ئەوا دەسەڵات و سەربەرزی ئەو دەسەڵات و سەربەری ئێوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حوار عتبه بن ربيعه مع رسول الله صلى الله عليه وسلم - ملة إبراهيم|ناونیشان=http://www.melatibrahim.com/all/hwar|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.melatibrahim.com}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.melatibrahim.com/all/hwar |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موقع هدى القرآن الإلكتروني|ناونیشان=https://www.hodaalquran.com/details.php?id=1814|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.hodaalquran.com}}</ref> دواتر زۆر ھەوڵیان لەگەڵدا سامان و سەرکردایەتییان خستە بەردەست بەڵام ھەموو جارێک ڕەتیدەکردەوە.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، لاپەڕە 62-85، دار الفكر المعاصر، 2006.</ref> لەو کاتەدا محەممەد لەژێر پارێزراوی ئەبوو تالیبی مامیدا بوو، بۆیە قوڕەیش چەندین وەفدیان دەنارد بۆ لای و زۆر گلەییان لێدەکرد،<ref>سيرة ابن هشام، ابن هشام، بەرگی 2، لاپەڕە 92-163</ref> تاوەکوو دژایەتی کردنی زیاتری قەومەکەی قورسبوو بەلایەوە و بەمحەممەدی گوت: برازای خۆم ئەوە خزمان ھاتوون و ئەوە و ئەوەیان گوتووە، خۆم و خۆشت بپارێزە و داوای شتێک مەکە کە نەخۆم نەخۆت نەتوانین ھەڵبگرین، ئەوەی کە خزمەکانت پێیان ناخۆشە مەیڵێ. پێغەمبەر وایزانی کە مامی چیتر پاڵپشتی ناکات و دەیداتە دەست قوڕەیش، و چیتر توانای پاراستنی نەماوە، لەو کاتەدا پێغەمبەر قسە بەناوبانگەکەی کرد و گوتی:'''ئەی مامە ئەگەر خۆر لەسەر شانی ڕاستم دانێن، مانگیش لەسەر شانی چەپم دانێن، واز لەو ئیسلامە ناھێنم تاوەکوو خوای گەورە سەریدەخات یان لەپێناویدا دەمرم'''.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الدمشقي|یەکەم=أبي الفداء إسماعيل بن عمر/ابن كثير|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bC5tDwAAQBAJ&pg=PT117&lpg=PT117&dq=%D9%8A%D8%A7+%D8%B9%D9%85%D9%91%D8%8C+%D9%84%D9%88+%D9%88%D9%8F%D8%B6%D8%B9%D8%AA+%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3+%D9%81%D9%8A+%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%8C+%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%85%D8%B1+%D9%81%D9%8A+%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%8C+%D9%85%D8%A7+%D8%AA%D8%B1%D9%83%D8%AA%D9%8F+%D9%87%D8%B0%D8%A7+%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D8%B1+%D8%AD%D8%AA%D9%89+%D9%8A%D8%B8%D9%87%D8%B1%D9%87+%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87+%D8%A3%D9%88+%D8%A3%D9%87%D9%84%D9%83+%D9%81%D9%8A+%D8%B7%D9%84%D8%A8%D9%87&source=bl&ots=jcY0pnbsBU&sig=ACfU3U3MjZYYPsPHuimIBbgaaPVAkAUcJw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi37Lj3otL2AhWIQ_EDHe1eDEkQ6AF6BAgtEAM|سەردێڕ=السيرة النبوية لابن كثير|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٥١-٤٤٤٥-٤|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الدرر السنية|ناونیشان=https://dorar.net/h/e4072577709e235f592188b95489d5c7|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=dorar.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://alwatan.kuwait.tt/articledetails.aspx?id=490117&yearquarter=20163|سەردێڕ=(يا عَمِّ لو وَضعوا الشَّمسَ في يَمينيً والقَمَرَ في يَساري على أن أترُكَ هذا الأمر حتى يُظهِره اللهُ أو أهلك دونه ما تَركتُهُ)|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=alwatan.kuwait.tt}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} لو وضعوا الشمس في يميني والقمر في يساري|ناونیشان=https://islamstory.com/ar/artical/20879/%D9%84%D9%88-%D9%88%D8%B6%D8%B9%D9%88%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%85%D8%B3-%D9%81%D9%89-%D9%8A%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%85%D8%B1-%D9%8A%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D9%89|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=islamstory.com|زمان=ar}}</ref> دواتر محەممەد گریا، ئەبوو تاڵیب گوتی: برازای خۆم بەردەوام بە و ئەوەی پێت خۆشە بیکە، سوێند بەخوا ھەرگیز ناتدەم بەدەستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=غشي|یەکەم=يحيى بن محمد|ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=دلائل النبوة:, القرآن الكريم: انشقاق القمر|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.54246/1548-008-002-003|journal=مجلة الواحات للبحوث والدراسات|پەڕەکان=٨٧٩|doi=10.54246/1548-008-002-003}}</ref><ref>الاكتفاء بما تضمنه من مغازي رسول الله والثلاثة الخلفاء، سليمان بن موسى الكلاعي الأندلسي، بەرگی 1، لاپەڕە 163، عالم الكتب، بيروت، 1996.</ref> === کۆچکردن بۆ حەبەشە=== [[پەڕگە:LocationAksumiteEmpire-ar.png|وێنۆک|259x259پیکسڵ|شوێنی شانشینی حەبەشە کە موسڵمانان کۆچیان بۆ کرد لە دوای ئازاردانیان.]] کاتێک نەھامەتی زیادی کرد لەسەر [[ئیسلام|موسڵمانان]] پێغەمبەر محەممەد ڕێگەی پێدان کە کۆچ بکەن بۆ حەبەشە لە ساڵی ٦١٥ز بۆ لای پاشا [[نەجاشی|ئەسحەمەی نەجاشی]] لەبەرئەوەی ستەمی لە کەس نەدەکرد، پێغەمبەر گوتی: زەوی حەبەشە پاشایەکی لێیە لەلای ئەو کەس ستەمی لێناکرێت تاوەکوو ئەو کاتەی خوای گەورە دەروتان لێدەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الهجرة إلى الحبشة {{!}} موقع نصرة محمد رسول الله|ناونیشان=https://rasoulallah.net/ar/articles/article/13256/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=rasoulallah.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بها ملك لا يُظلَم عنده أحد - موقع تيار الإصلاح|ناونیشان=https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.noslih.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220613201800/https://www.noslih.com/article/%D8%A8%D9%87%D8%A7+%D9%85%D9%84%D9%83+%D9%84%D8%A7+%D9%8A%D9%8F%D8%B8%D9%84%D9%8E%D9%85+%D8%B9%D9%86%D8%AF%D9%87+%D8%A3%D8%AD%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەتا ١١ پیاو و ٤ ژن کۆچیان کرد<ref>فتح الباري، ابن حجر العسقلاني، بەرگی 7، لاپەڕە 188-189.</ref> لەسەرویانەوە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] و خێزانەکەی،<ref>سيرة ابن هشام، بەرگی 1، لاپەڕە 321-340.</ref> لەمانگی رەجەبی ساڵی پێنجی پێغەمبەرایەتی.<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، بەرگی 1، لاپەڕە 168-181، مكتبة العبيكان، 2005.</ref> ڕۆشتنی ئەوانە لەشەودا بوو بە نھێنی چوونە سەر دەریا بۆ بەندەری شعێبە، لەو کاتەدا دوو کەشتی دەڕۆشتن بۆ حەبەشە و ئەوانیش لەگەڵ ئەو دوو کەشتییە ڕۆشتن، کە ئەمە یەکەم کۆچککردنە لەئیسلامدا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە 74-78.</ref> دواتر نزیکەی ٨٠ پیاو و ژنی تر کۆچیان کرد بۆ حەبەشە، کە بەکۆچی دووەمی حەبەشە ناسراوە. لەدوای کۆکردن بۆ حەبەشە و بەدیاریکراوی لەرەمەزاندا، پێغەمبەر چووە حەرەم و دەستی بەنوێژ کرد، لەنوێژەکەدا [[نەجم|سوورەتی نەجمی]] خوێند، پێشتر ئەوانە گوێیان لەقورئان نەبوبوو و بەردەوام بوون لەدروستکردنی ژاوەژاو لەکاتی قورئان خوێندندا،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، لاپەڕە 74-78.</ref> کاتێک ئایەتی {{قورئان|سوورەت=٥٣|ئایەت=٦٢|کوردی=کڕنوش ببەن بۆ خوای گەورە و ھەر ئەو بپەرستن}}<ref>قورئانی پیرۆز، سوورەتی نەجم، ئایەتی ٦٢</ref> خوێند و سوجدەی برد، ھەموو ئەو قوڕەیشیانەی ئامادەبوون لە نزیک کەعبە سوجدەیان برد،<ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، ژمارە : 1070.</ref> تەنیا کەسێکی پیر نەبیت کە مشتە خۆڵێکی ھەڵگرت و گوتی ئەوەندە بەسە،<ref>رواه أحمد بن حنبل في مسنده، عن عبد الله بن مسعود، بەرگی 5، لاپەڕە307، وصححه أحمد شاكر.</ref> بەم ھۆیەوە بڵاوبۆوە کەوا قورەیش موسڵمانبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=maher|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=قصة الهجرة الى الحبشة|ناونیشان=https://njmsyria.com/%d9%82%d8%b5%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%87%d8%ac%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%a8%d8%b4%d8%a9/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=نجوم سورية|زمان=ar}}</ref> کاتێک دەنگۆی موسڵمانبوونی قورەیش بڵاوبۆوە بەشێک لەوانەی کۆچیان کردبوو گەڕانەوە بۆ مەککە، بەڵام دەرکەوت و ھەواڵەکە ڕاست نییە، بۆیە بەشاراوەیی چوونە ناو مەککە و ھەندێکیان لەژێر پارێزراوی کەسێکدا چوونە ناو مەککە دواتر گەڕانەوە بۆ حەبەشە و بەشێکی تری موسڵمانانیان لەگەڵ دەرچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=باب هجرة أصحاب رسول الله، من مكة إلى أرض الحبشة - البداية والنهاية، ط. دار إحياء التراث العربي|ناونیشان=http://www.islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.islamilimleri.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200127003516/http://islamilimleri.com/Kulliyat/Siyer/3Tarih/pg_006_0060.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمەش کۆچکردنی دووەمە بۆ حەبەشە، بەم شێوەیە ھەموو ئەو پیاوانەی کۆچیان کردبوو بۆ حەبەشە ٨٣ پیاوبوون. کاتێک قورەیش بینی ھاوەڵانی محەممەد لە حەبەشە پارێزراون عەبدوڵڵای کوڕی رەبیعە و عەمری کوڕی عاسیان بە چەند دیاریەکەوە نارد بۆلای [[نەجاشی]] بەو مەبەستەی موسڵمانان دەربکات لەوڵاتەکەی، نەجاشی موسڵمانەکانی بانگکرد و جەعفەری کوڕی ئەبوو تالیب بەرگری لە موسڵمانان دەکرد، و بەشێک لە [[مریەم (سوورەت)| سوورەتی مەریەمی]] بۆ خوێندنەوە، نەجاشی و پیاوە ئاینییەکان گریان دوای گوێگرتن لەقورئان، دواتر نەجاشی گوتی: '''ئەو قورئانە و ئەوەی پێغەمبەر عیسا ھێناویەتی لەیەک شوێنەوە هاتوون، بڕۆن سویند بەخوا هەرگیز موسڵمانەکانتان نادەم بەدەستەوە'''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=موسوعة التاريخ الإسلامي - محمد هادي اليوسفي - ج ١ - الصفحة ٥٨٣|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220321085546/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3656_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%87%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_565|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الهجرة إلى الحبشة دروس وعبر|ناونیشان=https://www.djazairess.com/djazairnews/44393|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=جزايرس|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220521185837/https://www.djazairess.com/djazairnews/44393|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر زۆربەی ئەوانەی کۆچیانکردبوو بۆ حەبەشە ڕۆیشتن بۆ مەدینە دوای ئەوەی [[ئیسلام]] لە مەدینەدا جێگیر بوو، ھەندێکیان مانەوە تا دوای فەتحی خەیبەر ساڵی ٧ی کۆجی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسات وبحوث / هجرة الرسول(صلى‏ الله ‏عليه ‏و ‏آله ‏و سلم) وبناء الدَّولة والمجتمع الإسلاميِّين قراءة تحليليَّة نقديَّة في شبهات المستشرقين|ناونیشان=http://iicss.iq/?id=11&sid=838|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=المركز الاسلامي للدراسات الاستراتيجية}}</ref> === گەمارۆدانی بەنی ھاشم === کاتێک قوڕەیش زانییان موسڵمانان پارێزراون لای نەجاشی حەبەشە، و دوای ئەوەی [[عومەر کوڕی خەتتاب]] و [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] ئیسلام بوون، و [[ئیسلام]] بڵاوئەبوویەوە لە نێو ھۆزەکاندا <ref name="ابن هشام-الحصار2">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص195-199، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ، ئەمە زۆربوو بەلایانەوە، کۆبوونەوە بۆ کوشتنی پیغەمبەر، قسەیان لەگەڵ بەنی ھاشم کرد و داوایان کرد بیدەن بە دەستەوە، ئەوانیش ڕازی نەبوون، و کاتێک قوڕەیش ئەمەیان زانی گەمارۆی بەنی ھاشمیان دا بەوەی کەس تێکەڵیان نەبێت و لەگەڵیان دانەنیشێت و ھیچ مامەڵەیەکیان لەگەڵ نەکات تا محەممەد ئەدەن بە دەستەوە. بۆ ئەمەش نوسراوێکیان نوسی و بە کەعبەدا ھەڵیان واسی.<ref name="الأنوار-الحصار">الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، [[يوسف النبهاني]]، ص47-49، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref><ref name="ابن هشام-الحصار">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص195-199، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>البداية والنهاية ص 660</ref> دواتر پێنج لە سەرکردەکانی [[قوڕەیش]] ھەوڵیاندا کۆتایی بەو گەمارۆیە بھێنن <ref name="الروض-الحصار">[[الروض الأنف]]، [[أبو القاسم السهيلي|السهيلي]]، ج2، ص159-167.</ref>، پاشان ئەبوتاڵیب کۆچی دوایی کرد لە ڕەمەزان یان شەوالی دەیەم ساڵی پێغەمبەرایەتی (٣ ساڵ پێش کۆچی)،[[شیعە|شیعەکان]] بە کۆی دەنگ ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە ئەو وەک موسڵمانێکی باوەڕدار مردووە، <ref>الغدير في الكتاب والسنّة والأدب، عبد الحسين الأميني، ج7، ص384.</ref> ئەمەش لە ڕیوایەتێکدا ھاتووە [[ئیبن ئیسحاق]] ڕایگەیاندبوو کە لە کاتی مردنیدا باوەڕی بە ئاینی [[ئیسلام]] ھێناوە،<ref name="ابن هشام-الحزن">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص263-266، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> بەڵام [[سوننە|سوننەکان]] بۆچوونیان وایە کە مردووە موسڵمان نەبووە.<ref name="سميرة-الإسراء">مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، ج1، ص195-208، المطبعة العلمية، ط1995.</ref>قوڕەیش نەیانتوانی ئازاری پێغەمبەر بدەن تا ئەوکاتەی ئەبوتاڵیب لە ژیاندا بوو<ref name="ابن هشام-الحزن2">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص263-266، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ، مانگێک و پێنج ڕۆژ دوای مردنی [[ئەبوو تاڵیب کوڕی عەبدولموتەڵیب|ئەبو تالیب]], <ref name="البوطي-الحصار">فقه السيرة النبوية، [[محمد سعيد رمضان البوطي]]، ص86-99، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> و لە دوو مانگدا گوترا، و لە سێ ڕۆژدا گوترا،<ref name="الألفية-الحبشة والحصار والحزن">[[ألفية السيرة النبوية]]، [[عبد الرحيم العراقي]]، ص60-63، دار المنهاج، ط2005.</ref> پاشان خەدیجەی خێزانی لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد و لە [[مەککە]] بە خاک سپێردرا، پێغەمبەر زۆر خەمبار بوو بۆ لە دەستدانی مامی و ھاوسەرەکەی لەبەر ئەوە ئەو ساڵ ناونرا ساڵی دڵتەنگی .<ref name="الأنوار-الحصار2">الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، [[يوسف النبهاني]]، ص47-49، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> === دەرچوون بۆ تائیف === {{سەرەکی|چوونی محەممەد بۆ تایف}} [[پەڕگە:Taifroad.jpg|وێنۆک|250px|شاخی شاری تائیف]] کاتێک قوڕەیش ئازاریان توند کرد لەسەر محەممەد و ھاوەڵەکانی دوای وەفاتی ئەبوتالیب مامی، محەممەد دەرچوو بۆ [[تایف|تائیف]] و داوای لێکردن بێنە ناو ئیسلامەوە،<ref name="ابن هشام-الطائف">السيرة النبوية، [[ابن هشام (توضيح)|ابن هشام]]، ج2، ص266-269، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> بەڵام ئەوان زۆر بە توندی ڕەتیان دایەوە و ڕازی نەبوون، <ref name="البوطي-الطائف">فقه السيرة النبوية، [[محمد سعيد رمضان البوطي]]، ص100-101، دار الفكر المعاصر، ط2006.</ref> و پاشان محەممەد تائیفی بە جێ ھێشت و بە خەمباری گەڕایەوە بۆ مەککە لەبەرئەوەی کەس لە خەڵکی تائیف نەھاتن بە دەم بانگەوازەکەیەوە.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج2، ص266-269، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص210-212، دار صادر، بيروت.</ref> === ئیسرا و میعراج === {{سەرەکی|ئیسرا و میعراج}} [[پەڕگە:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 1.JPG|وێنۆک|250px|مزگەوتی ئەقسا]] لە دوای گەشتەکەی تائیف،<ref>مختصر الجامع في السيرة النبوية، سميرة زايد، ج1، ص195-208، المطبعة العلمية، ط1995. ↑ تعدى إلى الأعلى ل:^'''''أ''''' ^'''''ب''''' ^'''''ت'''''</ref> ڕووداوی ئیسرا و میعراج یان شەوڕەو ڕوویدا بەپێی [[بیروباوەڕی ئیسلامی]]، [[ئیسلام|موسڵمانان]] بە [[سوننە]] و [[شیعە]]وە لەو باوەڕەدان، ئەم گەشتە لە [[مزگەوتی حەرام]]ەوە بۆ [[مزگەوتی ئەقسا]] <ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص51، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref>واتە شاری بیت المقدس بە سواری بوراق و بە ھاوەڵی [[جبرەییل|جوبرەیل]]، لەوێ دابەزیوە و نوێژی کردووە، پاشان ئەو شەوە لە بیت المقدسەوە ڕۆیشتووە بۆ ئاسمانی دنیا،<ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref> و لەوێ [[ئادەم]]ی بینیوە وسڵاوی لێکردوە و ئەویش وەڵامی داوەتەوە، ھەر لە ئاسمان بەدیداری [[یەحیا]] و [[عیسا]] و [[یووسف|یوسف]] و [[ئیدریس]] و [[ھاروون]] و [[مووسا|موسا]] و [[ئیبراھیم]] گەیشتووە،<ref>فتح الباري، ابن حجر العسقلاني، ج7، ص196-218.</ref> پاشان بوراقەکە بەرزی کردۆتەوە بۆ لای [[خوا لە ئیسلامدا|خوا]]، و [[نوێژ]]ەکان لەو شەوەدا فەڕز کراون.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص213-215، دار صادر، بيروت.</ref><ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref> بەپێی ڕای [[ئیبن ئیسحاق]] خوا تەنھا ئیسرای بە ڕۆحی پێغەمبەر کردووە، یان گەشتێکی ڕۆحی بووە، لە ھەمان کاتدا ھەندێ لە مێژوو ناسان وایدەبینن کە محەممەد بە ڕۆح و جەستەشی سەفەری کردووە. ھەر لەو ڕۆژەدا محەممەد بە ھۆزەکەی ڕاگەیاند بەڵام بە درۆیان خستەوە، باوەڕیان پێ نەکرد تەنھا ئەوان نەبێت کە باوەڕیان بە بانگەوازەکەی کردبوو وەک [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]].<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص303-306، دار الكتب العلمية، ط1985.</ref> === بەیعەتی عەقەبەی یەکەم و دووەم === {{سەرەکی|بەیعەتی عەقەبە}} محەممەد لە وەرزی حەجدا بانگی دەکرد بۆ لای خودا و داوای لێکردن پشتیوانی لێبکەن و تا [[ئیسلام]] دەگاتە خەڵک. <ref name="ابن هشام-قبل الهجرة">السيرة النبوية، ابن هشام، ج2، ص270-313، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لە ساڵی ١١ی پێغەمبەرایەتیدا بوو شەش لاوی [[یەسریب]] ([[مەدینە]]) ھاتن بۆ مەککە لە وەرزی حەجدا، بانگی کرد بۆ [[ئیسلام]] و ئەو لاوانە بەڵێنیان بە پێغەمبەردا کە پەیامەکەی بگەیەننە ھۆزەکانیان لە کاتێکدا لای عەقەبە بوون،<ref>[[البداية والنهاية]]، [[ابن كثير الدمشقي|ابن كثير]]، ج3، ص179-206.</ref> خەڵکەکەیان بانگێشت کرد بۆ ئاینی ئیسلام , بە شێوەیەک پەیامەکەیان بڵاوکردەوە ھیچ ماڵێک لە ماڵەکانی ئەنسار (پشتیوانان)نەمابوو کە ئەم باسەی تێدانەکرێت.لە وەرزی داھاتووی حەجدا، دوانزە پیاو ھاتن، پێغەمبەريان بینینی و ئەوانیش بەیعەتییان داپێی ئەمەش بە بەیعەتی عەقەبەی یەکەم ناسراوە؛ و کاتێک خەڵکەکە گەڕانەوە، موسعەبی کوڕی عومەیری لەلایەن پێغەمبەری ئیسلامەوە نێردرا بۆ ئەوەی خەڵکەکە فێری نوێژ و بنەماکانی ئاینی ئیسلامیان بکات بۆیە پێی دەگوترا خوێنەر، <ref>البداية والنهاية، ابن كثير، ج3، ص179-206.</ref>پێش وەرزی حەجی داھاتوو، موسعەبی کوڕی عومەر گەڕایەوە مەککە.لە وەرزی سێیەمی حەجدا لە ساڵی ١٣ی پێغەمبەرایەتی،(حوزەیرانی ٦٢٢ی زایینی) نزیکەی حەفتا کەسێک لە موسڵمانانی یەسرب (مەدینە) ھاتن بۆ حەج،<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج1، ص297-309، تحقيق: عمر عبد السلام تدمري، دار الكتاب العربي، بيروت، ط1987.</ref> و کە گەیشتنە مەککە پەیوەندی نھێنیان بە محەممەدەوە کرد و ڕێکەوتن لەسەر ئەوەی محەممەد و ھاوڕێکانی کۆچ بکەن بۆ مەدینە ئەمەش بە '''بەیعەتی عەقەبەی دووەم''' ناسراوە.<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج1، ص297-309، تحقيق: عمر عبد السلام تدمري، دار الكتاب العربي، بيروت، ط1987.</ref>سێ مانگ پێش کۆچکردن بۆ [[مەدینە]] . <ref>السيرة النبوية، [[ابن حبان]]، ص118.</ref><ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص118.</ref> === کۆچکردن بۆ مەدینە === لە دوای بەیعەتی عەقەبەی دووەم، بارودۆخەکە توند بوو لەسەر [[ئیسلام|موسڵمانان]]، پێغەمبەر ڕێگەی بە موسڵمانان دا کە کۆچ بکەن بۆ [[مەدینە]]، یەکەم کەس کە ھاتە [[مەدینە]] [[عەبدوڵڵا کوڕی عەبد ئەلئەسەد]] بوو. لە [[مەککە]] تەنیا پێغەمبەر و [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] مانەوە لەگەڵ ئەو کەسانەی لاواز بوون و توانای کۆچکردنیان نەبوو.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref>کاتێک [[قوڕەیش]] دەرچوونی موسڵمانانیان بینی، ترسان محەممەدیش دەربچێت، لە [[دارول نەدوە|دارولنەدوە]] کۆ بوونەوە، و بڕیاری کوشتنی محەممەدیان دا،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref> و ڕێککەوتن لە ھەر ھۆزێکی قورەیش لاوێک بۆ ئەوکارە ڕاسپێرن، و محەمەد بکوژن، ئەمەش لە پێناو ئەوەی خوێنەکەی لە نێوان ھۆزەکان ون بێت. <ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص224-238، دار صادر، بيروت.</ref>[[جبرەییل|جوبڕەئیل]] ئەم ھەواڵەی گەیاند بە پێغەمبەر و پێی ڕاگەیاند لە شوێنەکەی نەخەوێت، محەممەد فەرمانی بە عەلی کرد بخەوێت لە جێگەکەی تا ئەمانەتەکانی لایەتی بیگەڕێنێتەوە پاشان بڕوات بە دوایاندا،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج2، ص312-332.</ref> پاش ئەوە پێغەمبەر چووە لای [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و بەیەکەوە کۆچیان کرد و لە ڕۆژی [[دووشەممە]] دەی ڕەبیعولئەووەڵی ٦٢٢ز محەممەد خۆی چووە مەدینەوە لەگەڵ ئەبووبەکری ھاوەڵی، و پشتیوانان پێشوازییەکی گەرمیان لێ کرد.خەلیفە [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] ئەم بۆنەیەی کرد بە سەرەتای مێژووی ئیسلامی، بەڵام موحەڕڕەمی کرد بە سەرەتای [[ڕۆژژمێری ئیسلامی|ڕۆژژمێری کۆچیی]] لە جیاتی ڕەبیعولئەووەڵ لەبەر ئەوەی ویستی کۆچەکە لە موحەڕڕەمدا دەستی پێ کرد،<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص21-52، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> بەڵام [[شیعە]] لەو بڕوایەدان کە ڕۆژژمێری کۆچی ھەر لە سەردەمی محەممەددا دانراوە.<ref>الصحيح من سيرة النبي الأعظم، جعفر مرتضى العاملي، ج4، ص178، دار السيرة، بيروت، ط1995.</ref> == ژیانی لە مەدینە == === دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی === [[پەڕگە:Mescidi nebevi.JPG|وێنۆک|مزگەوتی پێغەمبەر]] یەکەم ھەنگاوی محەممەد لە [[مەدینە]] فەرمانی پێکردن دروستکردنی مزگەوت بوو کە ناسراوە بە [[مزگەوتی پێغەمبەر]]،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص60-61، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ئەو شوێنەی بۆ ھەڵبژارد کە وشترەکەی لێی وەستابوو و دەستیان کرد بە بنیاتنانی مزگەوتەکە. سەرەکەی بە گەڵای خورما دروستکرابوو، ستوونەکانی لە دارخورما دروستکرابوون، زەویەکەی بە خۆڵ و داپۆشرابوو،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص143-148.</ref> محمد خشتی دەگواستەوە لە بیناکەیدا، سێ دەرگای بۆ دروستکرا، و [[قیبلە|قیبلەکەی]] ڕووی لە [[مزگەوتی ئەقسا]] دروستکرا تا کاتێک فەرمانێک ھاتە خوارەوە بۆ گۆڕینی قیبلە بۆ [[کەعبە]] دوای شانزە مانگ لە کۆچکردن ( ٢ کۆچی ).<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص238-257، دار صادر، بيروت.</ref>مەدینە لە پێش گەیشتنی پێغەمبەر بەدەست ناکۆکی سەد ساڵەوە دەیناڵاند لە نێوان ھۆزە جیاوازەکانیدا، سەرکردەکانی مەدینە ھەستیان ئەکرد پێویستیان بە سەرکردەیەکی یەکگرتوو ھەیە کە پەیوەندیەکانیان ڕێک بخات و ناکۆکی نێوانیان نەھێڵێت، ئەمەش وای لێکردن محەممەد قبوڵ بکەن وەک سەرکردەی مەدینە و پاڵپشتی و پارێزگاری لە خۆی و کۆچکردووە موسڵمانەکان بکەن؛ و محەممەد برایەتی خستە نێوان کۆچکردووان و پشتیوانان،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص60-61، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ھەر پشتیوانێک کۆچکردوویەکی ھەڵبژارد تا برای بێت و لەماڵەیدا بمێنێتەوە <ref>أنساب الأشراف، البلاذري، ج1، ص270.</ref>ئەمەش لە ھەنگاوێکدا بوو بۆ دروستکردنی پەیوەندی بەھێزی کۆمەڵایەتی لە نێوانیاندا و بۆ سڕینەوە ئەو دەمارگیریەی لە نێویاندا بوو. بەم شیوەیە پشتیوانان ماڵ و سەروەتیان بەش کرد لەگەڵ کۆچکردووەکانی برایاندا.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص143-148.</ref>ھەروەھا محەممەد بەڵگەنامەیەکی نوسیوە کە ناسرا بە دەستوری مەدینە، ئامانجی دەستوورەکە پابەندبوونی ھەموو لایەنەکانی ناو مەدینە بوو لە کۆچبەران و لایەنگران و [[جوو|جولەکەکان]], سەبارەت بە ئەرک و مافەکانیان<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص240-298، مكتبة العبيكان، ط2005.</ref> دەستوورەکە ٥٢ بەندی لە خۆگرتبوو، بیست و پێنج بەندیان تایبەت بوو بە کاروبارە تایبەتەکانی [[ئیسلام|موسڵمانان]] بیست و حەوتیان پەیوەست بوون بە پەیوەندی نێوان موسڵمانان و خاوەن [[ئایین]] و دیانەتەکانی تر،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج3، ص31-39، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> و ئەم دەستورە ڕێگەی دەدا بە خاوەن ئاینەکانی تر لەگەڵ موسڵمانان بژین بە سەربەستی، ھەروەھا باس لە ھاوپەیمانی ھۆزە جیاوازەکان کرا بوو کاتێک مەدینە بکەوێتە بەر ھێرش، و دڵنیای سەربەخۆیی دارایی ھەر ھۆزێکی تیا دووپات کرابوویەوە. زۆربەی بت پەرستەکانی مەدینە [[ئیسلام]] بوون، تەنانەت سەرکردە گەورەکانیان وەک سەعدی کوڕی موعاز، تەنھا کەمایەتییەک مانەوە لەسەر [[بتپەرستی|بت پەرستی]] کە ئەوانیش کاریگەریان دیار نەبوو.<ref>السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج1، ص240-298، مكتبة العبيكان، ط2005.</ref> === سەرەتای ناکۆکیی سەربازی === [[پەڕگە:Gabal Uhud.jpg|وێنۆک|ئەو شوێنەی چیای ئوحود، کە محمد و بەشێک لە ھاوەڵەکانی پەنایان بردووە دوای ئەوەی لە شەڕی ئوحود برینداربوون.]] لەگەڵ سەرەتای بوونی موسڵمانان لە مەدینە، خاخامەکانی [[جوو|یەھوود]] لە [[بەنی قورەیزە]] و [[بەنی قەینوقاع]] و [[بەنی نەزیر]]<nowiki/>ر دەستیان کرد بە دوژمنایەتی محەممەد، و ھەندێک لە پیاوەکانی ئەوس و خەزرەج چوونە پاڵیان ئەوانەی لە سەرەوە خۆیان بە [[ئیسلام]] دەردەخست و لە لایەکی دیکە دژی ئیسلام بوون، ئەمانا ناونران بە دوو ڕووەکان، لە دوای ئەوە خوا فەرمانی جەنگی بە پێغەمبەر محەممەد کرد کە ڕووبەڕوویان ببێتەوە،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج2، ص338-369.</ref><ref>ئەحمەد کوڕی حەنبەل ڕیوایەتی کردووە لە موسنەدەکەیدا.</ref> دەستی کرد بە ناردنی نوێنەر و سریە، چووە غەزاوە و شەڕی کرد خۆی و ھاوەڵەکانی، ژمارەی ئەو غەزایانەی خۆی بۆی دەرچوو ٢٧ غەزا بوو،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref> لە ٩ غەزایاندا خۆی جەنگاوە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref> و ژمارەی سریەکانی ٤٧ سریەیە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص5-10، دار صادر، بيروت.</ref><ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> و لە ھەموو ئەو غەزایانەیە محەممەد بە دەستی خۆی کەسی نەکووشتوە تەنھا ئەبی کوڕی خەلەف نەبێت.<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص413، دار المعرفة.</ref> یەکەمی سریەکان [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی کوڕی عەبدولموتەلیب]] بوو،<ref>السرايا والبعوث النبوية حول المدينة ومكة، بريك بن محمد العمري، ص78-191، دار ابن الجوزي، ط1996.</ref> لە مانگی ڕەمەزان لە سەری حەوتەم مانگی کۆچییدا، سی پیاو لە کۆچگردووان دەرچوون، ڕێگەیان لە کاروانێکی [[قوڕەیش]] گرت،<ref>البداية والنهاية، ابن كثير، ج3، ص286-308.</ref> بەڵام شەڕ ڕووی نەدا لە نێوانیان، پاشان سریەی عوبەیدەی کوڕی حاریس، و سریەی سەعد کوڕی ئەبی وەقاس ڕوویاندا،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> پاشان لە مانگی سەفەری سەری دوانزەیەم مانگی کۆچییدا، پێغەمبەر محەممەد دەرچوو بۆ یەکەم غەزا کە ئەویش غەزای ودان بوو،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص61-82، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> پاشان غەزاکانی بوات و عەشیرە و بەدری یەکەم ڕوویاندا. لە ١٧ی ڕەمەزانی ساڵی ٢ی کۆچی بەرامبەر ئازاری ٦٢٤ز، غەزای [[شەڕی بەدر|بەدری گەورە]] ڕوویدا، بڕیاریان دا کە کاروانێکی بازرگانی ١٠٠٠ وشتری سەر بە قوڕەیش، بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبو سوفیان]] ڕابگرن،کە بەرەو شام دەچوو<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref>لە ٨ یان ١٢ی ڕەمەزان ، محەمەد لەگەڵ ٣٠٥ پیاودا <ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص19-172، عالم الكتب، بيروت.</ref><ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص321-380، مؤسسة عز الدين للطباعة والنشر، بيروت، ط1986.</ref>بۆ ئەو مەبەستە بەبێ ئامادەکاری بۆ شەڕ چوونە دەرەوە،<ref name=":4">الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref><ref name=":4" /> تەنھا [[ئەسپ|ئەسپێک]] یان دوو ئەسپ لەگەڵیان بوو، لەگەڵ حەفتا [[وشتر|وشتریش]] .<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج1، ص321-380، مؤسسة عز الدين للطباعة والنشر، بيروت، ط1986.</ref>کاتێک ئەبو سوفیان ئاگادارکرایەوە لە جووڵەی موسڵمانەکان ڕێگەی خۆی گۆڕی بۆ کەناراوەکان و سەرکردەکانی مەککەی ئاگادارکردەوە، بۆیە ١٠٠٠ چەکدار بە سەرۆکایەتی [[ئەبوو جەھل|ئەبوو جەهل]] هاتنە دەرەوە، بە بەکارھێنانی ١٠٠ [[ئەسپ]] و چەندین [[وشتر]] .<ref>شرح النووي على صحيح مسلم، ج12، ص443.</ref><ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص156-195.</ref> شەڕەکە لەنزیک بیری بەدر ڕوویدا. بە سەرکەوتنی موسڵمانان شەڕەکە کۆتایی پێ ھات،قورئان بەشداری فریشتەکان لە شەڕ بە سوودی موسڵمانان لە ئایەتێکدا پشتڕاست دەکاتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تفسير سورة الأنفال الآية 9 تفسير البغوي - القران للجميع|ناونیشان=https://quran4all.net/ar/tafsir/4/8/9|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=quran4all.net|زمان=ar}}</ref> و لە ئەنجامی شەڕەکەدا ١٤ کەس لە موسڵمانان کوژران، و ٧٠ کەس لە بێ باوەڕەکان کوژران کە ئەبو جەھلیان لە نێودا بوو، و ٧٠ی تریان بە دیل گیران،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بن خويا|یەکەم=إدريس|ڕێکەوت=2016-06|سەردێڕ=مبدأ الشورى في سيرة الرسول سيدنا محمد صلى الله عليه و سلم|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.12816/0032004|journal=مجلة الحقيقة|issue=37|پەڕەکان=٩٤–١١٢|doi=10.12816/0032004|issn=1112-4210}}</ref> ١٦ کەسیان لێ موسڵمان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=بن شعلال|یەکەم=سامي رياض|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=منهج النقد التاريخي عند الحافظ ابن سيد الناس، ت. 734 ھ. من خلال كتابه "عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير"|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.37138/1425-035-002-006|journal=مجلة جامعة الأمير عبد القادر للعلوم الإسلامية|پەڕەکان=١٦٧|doi=10.37138/1425-035-002-006}}</ref> لە دواتردا محەممەد یەھوودەکانی بەنی قینقاعی کردە دەرەوە لە غەزای بەنی قینقاع، بەھۆی شکاندنی پەیماننامەکە کە بە [[دەستووری مەدینە]] ناسراوە، دوای ئەوەی دەمەقاڵەیەک لە نێوانیاندا دروست بوو لەبەر ئەوەی لە بازاڕێکدا ژنێکیان دووچاری [[سێکس|سێکسی]] کرابۆوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=أحمد|یەکەم=حسنين السعيد حسنين|ڕێکەوت=2018-01|سەردێڕ=جهود ابن هشام الحميري البصري (ت 218 ھ) في تفسير القرآن وعلومه من خلال كتابه السيرة النبوية|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.12816/0046165|journal=الاستواء|بەرگ=N.A.|issue=8|پەڕەکان=١٧–٥٧|doi=10.12816/0046165|issn=2356-9808}}</ref>ھۆزەکە دوای پازدە ڕۆژ لە گەمارۆدان پێغەمبەر کە خەریک بوو بڕیارێک بدات دواجار [[عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول|عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی]] خۆی تەسلیم کرد و بڕیاری دەرکردنی بەنی [[بەنی قەینوقاع]] دا.<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص176-180، عالم الكتب، بيروت.</ref> [[پەڕگە:Mount Uhud.JPG|وێنۆک|چیای ئوحود، ئەو شوێنەی شەڕی ئوحود لە ساڵی ٣ی کۆچیدا ڕوویدا.]] قوڕەیش ھەوڵیاندا تۆڵەی غەزای بەدر بکەنەوە، دەرچوون لەگەڵ ژمارەیەک ھۆزەکاندا بە ٣٠٠٠ جەنگاوەر و ٢٠٠ سوارچاک و ٣٠٠٠ ووشترەوە، و لەو کاتانە [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبووسوفیان کوڕی حەرب]] سەرکردایەتی ئەکردن، و کاتێک ھەواڵەکە گەیشت بە محەممەد خۆیان ئامادەکرد و لەگەڵ ١٠٠٠ ھاوەڵەکانیدا بەڕێکەوت، پاشان لە ڕێگادا [[عەبدوڵڵا کوڕی ئوبەی کوڕی سەلوول]] لەگەڵ یەک لەسەر سێی سوپاکە کشایەوە (لەو کەسانەن کە پێیان دەوترێت “ دووڕووەکان”).پێش شەڕەکە پێغەمبەر ٥٠ تیرھەڵگری لەسەر چیای عەینین دانا، لە ژێر سەرکردایەتی [[عەبدوڵڵا کوڕی جوبەیر|عەبدوڵڵا بن جوبەیر]]، ئامۆژگاری کردن ″لە جێگای خۆتان بمێننەوە و پشتەوەمان بپارێزن، ئەگەر بینیتان سەرکەوتین لە جێگای خۆتان مەجوڵێن، وە ئەگەر بینیتان دەکوژرێین سەرمان مەخەن″.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=تعرف على موقف أمير الرماة في معركة أحد|ناونیشان=https://www.elbalad.news/1612825|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=صدى البلد|زمان=ar-eg}}</ref><ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> '''[[شەڕی ئوحود]]''' لە ڕۆژی شەممە ٧ شەوال لە ساڵی ٣ی کۆچی دەستی پێکرد، <ref name="ابن سعد-أحد">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> <ref name="الرحيق-أحد">[[الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، [[مباركفوري (توضيح)|المباركفوري]]، ص208-263.</ref> ، سەرەتا شەڕەکە لە بەرژەوەندی موسڵمانان بوو، تیرھاوێژەکان وایانزانی شەڕەکە کۆتای پێ ھاتووە، بێ فەرمانی پێغەمبەریان کرد و شوێنەکەیان چۆڵ کرد، [[خالید کوڕی وەلید]] ئەوەی قۆستەوە و ھاوسەنگی جەنگەکە گۆڕا بە بەرژەوەندی قوڕەیش، و ئازارێکی زۆریان بە موسڵمانان گەیاند و<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص36-49، دار صادر، بيروت.</ref> لەم شەڕەدا [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب]] لەلایەن وەحشی بن حەربەوە کوژرا، ھیند کچی عوتبە بەشەکانی جەستەی بڕی، بۆیە گەدەی لە جگەری بڕدرا و لووت و گوێچکەکانی بڕا، بۆیە دواتر بانگکرا شێری خودا و شێری پێغەمبەرەکەی. <ref name="ابن هشام-أحد">السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص5-120، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>لە ٨ی شەوال محەممەد دەرچوو بۆ غەزای حەمڕا لئەسەد بەڵام بێ ڕوودانی جەنگ گەڕایەوە بۆ مەدینە، لە کاتێکی دواتردا غەزای بەنی نەزیڕ ڕوویدا لەگەڵ یەھوودەکانی بەنی نەزیر <ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref>دوای ئەوەی غەدریان کرد بە شکاندنی پەیماننامەکە و ھەوڵی کوشتنی پێغەمبەریان دا. بۆیە محەممەد ١٠ی ڕۆژێکی پێدان بۆ ئەوەی شارەکە بەجێبھێڵن،<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref> ئەوان ڕەتیان کردەوە و خۆیان بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی محەممەد ئامادەکرد، بەم ھۆیەوە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ گەمارۆیان لەسەردانرا لەلایەن موسڵمانانەوە ،<ref>المغازي، الواقدي، ج1، ص363-380، عالم الكتب، بيروت.</ref> ھەندێک ئەلێن ٦ شەوبوو،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص269-270.</ref> دواتر مەدینە چۆڵیان کرد بە ژن و منداڵەوە .<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص57-58، دار صادر، بيروت.</ref> === گەمارۆدانی مەدینە === [[پەڕگە:Al-Ahzab Battle map.jpg|ڕاست|وێنۆک|نەخشەیەک کە [[غەزای خەندەق]] ڕووندەکاتەوە]] دوای ئەوەی [[بەنی نەزیر]] کرانە دەرەوە لە مەدینە و ڕۆیشتن بەرەو [[خەییر|خەیبەر]]، خەڵکیان نارد بۆ لای قوڕەیش و ھانیان دان بۆ شەڕکردن لەگەڵ محەممەد،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج3، ص415-458.</ref> ڕێکەوتن لەگەڵیان، [[قوڕەیش]] ٤٠٠٠ کەس و ٣٠٠ سوارچاکیان کۆکردەوە، کۆمەڵێکی تریش لە ھۆزەکان چوونە پاڵیان لەوانە بەنی سلێم و بەنی ئەسعەد و فەزارا و بەنی غەتافان و ھەروەھا بەنی مورا ھەموویان نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس بوون و ناونران بە ئەحزاب، و سەرکردەکەیان [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] بوو، شەڕەکە لە شەوالی ساڵی ٥ی کۆچی بەرامبەر ئازاری ٦٢٧ی زایینی ئەنجامدرا<ref name=":5">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج2، ص418-433، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> لە میژوودا بە [[غەزای خەندەق|شەڕی خەندەق]] یان [[غەزای خەندەق|شەڕی حزبەکان]] ناسرا، <ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref><ref name="تاريخ الإسلام-الأحزاب">تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref> کاتێک محەممەد بە ھەواڵەکەی زانی لەگەڵ سێ ھەزار موسڵمان لە دامێنی چیای سێلا کەمپیان دانا <ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص170-215، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>فەرمانیكرد ژن و منداڵەکان لە ناو قەڵاکانی مەدینە بمێننەوە تاکوو دەستی ھێرشبەرەکانیان پێ نەگات.دواتر بە ڕاوێژکردن بە [[سەلمانی فارسی]] ھەستان بە ھەڵکەندنی خەندەق یاخود چاڵ لە بەشی باکووری خۆرئاوای شارەکەدا ئەمەش بەھۆی ئەوەی تەنیا شوێنێک بوو کە تەخت و دەشتایی بوو ، شوێنەکانی دیکە بە شاخ و شیو و بەردەڵان و دارخورما دەورە درابوو. خۆی بەشدار و چاودێری کارەکە بوو، دوای ٦ ڕۆژ خەندەقەکەیان تەواوکرد. <ref name=":5" />کاتێک خەندەقەکەیان تەواو کرد، [[قوڕەیش|قوڕەیشەکان]] و ئەوانەی لەگەڵیان بوون لە حزبەکان ھاتن و بە گەمارۆیەکی توندی شارەکەیان دا،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص170-215، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لەو ماوەیەدا ھەوڵیاندا کە دەرچەیەک بدۆزنەوە بۆ ئەوەی بچنە ناو شارەکە لەو نێوەندەدا [[جوو|جوولەکەکانی]] [[بەنی قورەیزە]] ڕازی بوون کە ڕێگە بدەن حزبەکان بچنە ناو شارەکەوە لەدوای ئەوەی دانوستانیان لەگەڵ حیای کوڕی ئەختاب کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی بەنی قورەیزە كرد ، بەڵام ئەوە نەکرا، پاش ئەوەی پێغەمبەر توانی لە رێگای “نەعیم کوڕی مەسعوود ”سەر بە ھۆزی غەفتان بێ متمانەی لە نێوان بەنی قورەیزە و ئەحزابەکان دروستکرد.<ref>تاريخ الإسلام ووفيات المشاهير والأعلام، الذهبي، ج2، ص283-305، دار الكتاب العربي، ط1987.</ref> موسڵمانان و حزبەکان ٢٤ شەو مانەوە، جگە لە تیر و گەمارۆ ھیچ شەڕێک لە نێوانیاندا نەبوو. <ref name="ابن سعد-الأحزاب2">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص65-77، دار صادر، بيروت.</ref> تا ڕەشەبایەکی توند ھات بە سەر سەربازگەکانی ئەحزابدا و چۆڵیان کرد. لە ئەنجامی ئەم گەمارۆدا ٨ لە موسڵمانان و ٤ لە حیزبەکان کوژران. <ref name="الصحيحة-الأحزاب2">السيرة النبوية الصحيحة، أكرم ضياء العمري، ج2، ص418-433، مكتبة العلوم والحكم، ط1993.</ref> وە کاتێک حزبەکان [[مەدینە|مەدینەیان]] بەجێھێشت، محەممەد بە ھاوەڵەکانی گوت « لەم ساڵە بەدواوە قوڕەیش ناتوانێت ھێرشبکاتە سەرتان ، بەڵکو ئێوە ھێرش دەکەن».<ref>[[تفسير ابن كثير|تفسير القرآن العظيم]]، [[ابن كثير الدمشقي|ابن كثير]]، ج6، ص396.</ref>  قووریشیەکان لە دوای ئەم ھێرشە و دۆرانیان نەیانتوانی جارێکی دیکە ھێرشێکی لەو شێوەیە بکەنەوە سەر مەدینە.  <ref name="الروض-الأحزاب2">[[الروض الأنف]]، [[أبو القاسم السهيلي|السهيلي]]، ج3، ص415-458.</ref> دوای کۆتایی ھاتنی شەڕەکە، [[بەنی قورەیزە]] گەڕانەوە و خۆیان بە قەڵاکانیان بەھێز کرد. بەھۆی شکاندی پەیمانەکەیان محەممەد نەیتوانی ئەم کارەیان پشتگوێ بخات بەتایبەتی کاتێک خەریک بوو ببنە ھۆکاری شکستی موسڵمانان لە گەمارۆکە.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص279-281.</ref><ref>المغازي، الواقدي، ج2، ص496-521، عالم الكتب، بيروت.</ref> لەدوای دەرچوونی قورەیشییەکان و ھاوپەیمانەکانی فەرمانی دا بەرەو شوێنی [[بەنی قورەیزە]] بچن. بۆماوەی ٢٥ شەو گەمارۆدران بێ ئەوەی ھیچ جمووجۆلێک بکەن کە واتای شەرکردن بێت ، داوای لێکردن بە بێ ھیچ مەرجێک خۆیان بەدەستەوە بدەن.بۆیە بەنی قورەیزە تەسلیم بوونی خۆیان ڕاگەیاند، ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە سەعدی کوڕی مەعاز بڕیار لە چارەنوسیان بدات، ھەرچەند ویستیان کە ھەمان مامەڵەی ھۆزی بەنی قیناعیان لەگەڵ بکرێت بەڵام داواکەیان ڕەتکرایەوە سەعد بڕیاریدا بە کوشتنی پیاوەکان و ژن و منداڵەکانیش بکاتە کۆیلە و دەست بەسەر سەرجەم موڵک و ماڵ و سامانیان بگیرێت.سەرئەنجام بەپێی سەرچاوەکان لە نێوان ٤٠ بۆ ٤٠٠ کەس کوژراون، لە کاتێکدا بە گوتەی [[ئیبن ئیسحاق]] ، لە نێوان ٧٠٠ بۆ ٩٠٠ کەس لە کوژراون . <ref>الأموال لابن زنجويه رقم الحديث 359 وإسناده صحيح</ref> <ref>صحيح الترمذي رقم الحديث 1582 ، و صححه الألباني و ابن حجر العسقلاني</ref> <ref>السيرة النبوية لابن هشام ، طبعة دار الصحابة للتراث ، الجزء 3 صـــ230</ref>.سەرچاوە مێژووییە کۆنەکان کۆکن لە سەر ئەوەی کە پێغەمبەر بە بڕیارەکە ڕازیبووە، ئەمەش وەک سزایەک لە بەرامبەر پەیمان شکێنی و ناپاکیان .لەگەڵ ئەوەش ھەندێک لە توێژەرانی ھاوچەرخ گومانیان ھەیە لە جێبەجێکردنی ئەم بڕیارە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=هاشم|یەکەم=یەحیا الملاح|سەردێڕ=مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی ڕۆژھەڵات -ھەولێر|ساڵ=٢٠١١|پەڕەکان=٣٦٩ -٣٧٣}}</ref> === ڕێکەوتنی حودەیبیە === {{سەرەکی|سوڵحی حودەیبییە}} لە مانگی [[زولقەعدە|زیلقەعدەی]] ساڵی ٦کۆچی بەرامبەر [[٦٢٨|٦٢٨زاینی]]، محەممەد فەرمانی کرد بە شوێنکەوتووەکانی ئامادەکاری بکەن بۆ ڕێوڕەسمەکانی [[عەمرە|عومرە]] لە [[مەککە]]، دوای ئەوەی لە خەونیدا بینی خۆی و ھاوەڵەکانی چوونە [[مزگەوتی حەرام|مزگەوتی حەرامەوە]]،[[تەواف]]ە و عەمرەی ئەنجامداوە عەرەب و خەڵکی دەوروبەری بیابانەکەیان کۆکردەوە بۆ ئەوەی لەگەڵیدا بچنە دەرەوە، ڕۆژی دووشەممە سەرەتای مانگی [[زولقەعدە]] لە ساڵی ٦ی کۆچی ، لە ساڵی ١٤٠٠ یان ١٥٠٠، <ref name="ابن سعد-الحديبية">الطبقات الكبرى، [[محمد بن سعد البغدادي|ابن سعد البغدادي]]، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> دەرچوون بە بێ چەک تەنھا چەکی گەشتیار نەبێت،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص275-296، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> و کاتێک قوڕەیش بەوەیان زانی، بڕیاریان دا نەھێڵن بچێتە [[کەعبە|کەعبەوە]]، ٢٠٠ سوارچاکیان بە سەرکردایەتی [[خالید کوڕی وەلید|خالیدی کوڕی وەلید]] نارد بۆ ڕێگەی سەرەکی [[مەککە]]، بەڵام محەممەد ڕێگەیەکی سەختتری ھەڵبژاردبوو بۆ ئەوەی ڕووبەڕوویان نەبێتەوە، <ref name="ابن حزم-الحديبية">جوامع السيرة، [[ابن حزم (توضيح)|ابن حزم]]، ص207-211، دار المعارف، [[مصر]]، ط1900.</ref> تا گەیشتە حودەیبیە لە دووری ٩ میل لە مەککەوە،<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref> کۆمەڵێک کەس ھاتنە لای محەممەد ئەویش پێی وتن:« ئێمە بۆ شەڕ نەھاتووین، بەڵکو ھاتووین عەمرە بکەین ، شەڕ و کوشتار قوڕەیشی ماندوو کردووە،چی دەبێت ئەگەر ئەوان دەستبەرداری نێوان من و سەرجەم عەرەبەکانی تر ببن، ئەگەر ئەوان سەرکەوتن بەسەرمدا ئەوا ئاواتی ئەوان دێتەدی،ئەگەر خوا منیشی سەرخست ئەوا بە لێشاو دێنە ناو ئاینی ئیسلامەوە،با ئەوانش بە خواستی خۆیان پەیمان لەگەڵ ھەرکەس دەبەستن ئازادن ،ئیتر قوڕەیش نیازی چی یە؟ سوێند بە خودا بەردەوام تێدەکۆشم لە پێناو ئەو ئاینەی خودا بەمن ئەسەردە کردووە،تا خودا سەری دەخات یان من لە پێناویدا لە ناو دەچم»<ref>صحيح البخاري، البخاري، عن المسور بن مخرمة، رقم: 2731.</ref> .پێغەمبەر خەداشی کوری ئەمییە خەزاعی ناردە لای قورەیش بۆ ئەوەی پەیامەکەی بگەیەنێتە سەرکردەکانی قورەیش کە بۆ شەڕ نەھاتوون، ھەندێک کەس ویستیان نێردراوەکە بکوژن بەڵام حەبەشەکان ڕێگەیان نەدا بیکوژن و ئازادیان کرد، ئەویش گەڕایەوە لای پێغەمبەر. ھەڵوێست و نیازەکانی پێغەمبەر بووە جێی سەرنجی ھاوپەیمانەکانی قوڕەیش ، قوڕەیشیەکانیش لە ترسی لە دەستدانی ھاوپەیمانەکانی دەستیان کرد بە وتوێژ لەگەل محەممەد. ئەوەبوو کاتێک حەلیسی کوڕی عەلقەمە گەورەی حەبەشیەکان لەلای موسڵمانەکان گەڕایەوە و بینی ئەوان بەرگی ئیحرامیان پۆشیوە و قوربانیان ئامادەکردووە، وتی ( ئەی سەرکردەکانی قوڕەیش ، سوێد بەخوا ئێمە لەسەر ئەوە ھاوپەیمانیمان لەگەڵ ئێوە نەبەستووە ،کە ڕێگە لە کەسانێک بگرن مەبەستیان مەزن ڕاگرتنی ماڵی خودایە ،بە کەسەی گیانی حەسیلی بەدەستە ،واز لە محەممەد دێنن عەمرەکەی بکات باشە ، ئەگەینا ھەموو حەبەشییەکان وەک ھەڵمەتی یەک پیاو) وتیان (بەسە ئەی (حەلیس)ماوەیەک وازمان لێبێنە تا لەناو خۆماندا لەسەر بڕیارێک ڕێکدەکەوین)<ref>السيرة النبوية لابن هشام ص 313</ref> پاشان ووتوێژ کەوتەوە لە نێوان موسڵمانان و قوڕەیشدا.پێغەمبەر [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفانی]] وەک نێردراوی خۆی ناردە لای قوڕەیشیەکان بۆ ئەوەی لەگەڵیان وتووێژبکات .عوسمان و چەند کەسێکی دیکە بەرەو شاری مەککە ڕێکەوتن بۆ ماوەی سێ رۆژ لە [[مەککە]] مانەوە .پێغەمبەر وا گومانی کرد کە کوژرابن <ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref>بۆیە ھاوەڵاکانی بانگ کرد و بەیعەتی لێوەرگرتن کە لە دوژمن ڕانەکەن ، هەندێکیشیان بەیعەتی مردنیاندا بە پێغەمبەر، ئەم بەیعەتدانە بە بەیعەتی ڕەزوان لە مێژوودا ناسراوە.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص275-296، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> کاتێک موسڵمانەکان خۆیان ئامادە دەکرد بۆ ئەگەری بەرپا بوونی شەڕ، قوڕەیش سوھێلی کوری عومەریان ناردە لای پێغەمبەر بۆ ئەوەی ڕێککەوتنێکی ئاشتەوایی واژۆ بکات کە بە [[سوڵحی حودەیبییە]] ناسراوە,ئەو ڕایگەیاند ھەر ڕێکەوتنێک بکەین پێویستە ئەو بەندەی لە خۆ گرتبێت کە ئەم ساڵ بگەڕێنەوە و ساڵێکی دیکە بێنەوە بۆ ناو مەککە.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> [[پەڕگە:Muhammad letter muqawqis.jpg|وێنۆک|شوێنەوارێکی پەیامی پێغەمبەر محەممەد بۆ ئەلموقاوقیس، فەرمانڕەوای [[میسر]]، بانگھێشتکردنی بۆ ئیسلام، وەک یەکێک لە دەرئەنجامەکانی [[سوڵحی حودەیبییە]]. لە مۆزەخانەی [[کۆشکی تۆپقاپی]] لە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] پارێزراوە.]] سەرئەنجام ھەردوولا ڕازی بوون، ھەر لە ڕێکەوتنەکەدا ھاتبوو جەنگ و شەڕ لە نێوانیان بۆ ماوەی دە ساڵ ڕابوەستێت تاوەکو سەر و ماڵی خەڵکی پارێزراو بێت و کەس دەستدرێژی نەکاتە سەر کەسی تر، ھەروەھا ھەرکەسێک بەبێ پرسی خاوەنەکەی ھەڵبێت و بڕواتە لای (محەممەد)دەبێت (محەممەد)بیداتەوە قوڕەیش، بەڵام ھەرکەسێک لەلای (محەممەد)ەوە ڕابکاتە لای قوڕەیش ئەوە نادرێتەوە (محەممەد). ھەروەھا ھەرکەس و لایەنێک دەیەوێت ھاوپەیمانی لەگەڵ محەممەد ببەستێت ئازادە وە ھەرکەس و لایەنێک بیەوێت ھاوپەیمانی لەگەڵ قوڕەیش بکات ئازادە، محەممەد و ھاوەڵەکانی ئەم ساڵ دەگەرێنەوە و ناڕۆنە مەککەوە،ساڵی داھاتوو دێنەوە و دەڕۆنە ناو مەککەوە و بۆ ماوەی سێ ڕۆژ دەمێننەوە تەنیا چەکی سواریان پێ بێت و نابێت قوڕەیش ڕگەیان لێ بگرێت) بەم شێوەیە پەیمانەکە بەستراو لە دوو پەڕدا نوسرایەوە دانەیەکیان درایە دەست پێغەمبەر و دانەیەکی دیکەیان دا بە سوھەیل کوری عومەر.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> موسڵمانان بە ھۆی مەرجەکانی [[سوڵحی حودەیبییە]]، و ئەنجامنەدانی عەمرە ھەست کردن بەوەی کە قورەیش باڵەدەستی بەسەریاندا زیاتر بووە ،دڵتەنگی کردن بە شێوەیەک دوای ئەوەی کە نێدراوەکانی قوریش ڕۆیشتن محەممەد سێ جار پێی گوتن: «ھەستن قوربانی بکەن و سەرتان چاک بکەن) ، بەڵام ھیچیان ھەڵنەستا و بەقسەیان نەکرد تا ئەو کاتەی چووە دەرەوە و قوربانییەکەی خۆی سەربڕی و سەری خۆشی چاککرد<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص207-211، دار المعارف، مصر، ط1900.</ref>، کاتێک موسڵمانەکان ئەوەیان بینی بەخێرای ھەستان و قوربانییەکانیان کرد.<ref>[[صحيح البخاري]]، [[محمد بن إسماعيل البخاري|البخاري]]، عن [[المسور بن مخرمة]]، رقم: 2731.</ref>دە ڕۆژێک لە حودەیبیە مانەوە و ھەندێک دەلێن بیست ڕۆژ، دواتر ڕۆشتنەوە بۆ مەدینە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بوك|یەکەم=FoulaBook-مكتبة فولة|ناونیشان=https://foulabook.com/ar/book/%D8%B5%D9%84%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A9-pdf|سەردێڕ=تحميل كتاب صلح الحديبية تأليف عبد الحميد جودة السحار pdf|زمان=ar}}</ref> .لە ئەنجامی ئەم ڕێکەوتنەدا، محەممەد ھەستا بە ناردنی نوێنەر بۆلای پاشاکانی جیھان، و بانگی کردن بۆ ئیسلام بوون، یەکەم پەیامبەری نارد بۆلای نەجاشی پاشای حەبەشە، عومەری کوری ئومەییەی بوو .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - سير أعلام النبلاء - الصحابة رضوان الله عليهم - عمرو بن أمية- الجزء رقم3|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=310&bk_no=60&flag=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref>کاتێک نوسراوەکەی پێ گەیشت، خستیە سەر چاوی و ھاتە سەر زەوی بۆی، [[موسڵمان]] بوو، <ref>تاريخ مدينة دمشق وذكر فضلها وتسمية من حلها من الأماثل، أبو القاسم علي بن الحسن ابن هبة الله بن عبد الله، ج45، ص45، دار الفكر، بيروت، ط1995.</ref>و دەحیەت کەلبی نارد بۆ لای قەیسەر ھەرقلی پاشای ڕۆم،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بابتي ،الدكتورة|یەکەم=عزيزة فوال|ناونیشان=https://books.google.com.sa/books?id=riBLDwAAQBAJ&pg=PT190&lpg=PT190#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=موسوعة الأعلام (العرب والمسلمين والعالميين) 1-4 ج2|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|زمان=ar}}</ref> و عەبدوڵڵا کوڕی حەزفە سەھمی نارد بۆ لای کیسرای پاشای فارس، کە نووسراوەکەی دڕاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الصحابي عبد الله بن حذافة السهمي - الصحابة والتابعين|ناونیشان=https://hawlalrasool.com/o/الصحابي-عبد-الله-بن-حذافة-السهمي|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=hawlalrasool.com|زمان=ar}}</ref> ھەروەھا حاتیب کوری ئەبووبەڵتاعی نارد بۆ لای مقوقسی پاشای [[میسر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prophet Muhammad's Letters to Kings (628 CE)|ناونیشان=https://www.cyberistan.org/islamic/letters.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.cyberistan.org}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.cyberistan.org/islamic/letters.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا چەندین نوێنەری تری نارد.<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج1، ص258-290، دار صادر، بيروت.</ref> === غەزای خەیبەر و مۆتە === {{سەرەکی|غەزای خەیبەر}} {{سەرەکی|غەزای موئتە}} دوای ئەوەی محەممەد گەرەنتی قوڕەیشی مسۆگەر کرد لە دوای حودەیبیە، دەرفەتی بۆ ڕەخسا  لێپرسینەوە لە جولەکەکانی خەیبەر بکات بەھۆی ھاندانی ھۆزەکان لە [[غەزای خەندەق|شەڕی خەندەقدا]] دژی موسڵمانان  ،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص325-354.</ref> بۆیە لە مانگی موحەڕەمی ٧ی کۆچیدا<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص300.</ref> بۆ ئەو مەبەستە بە نھێنی لەگەڵ ١٥٠٠ (ھەندێک سەرچاوە دەلێن ١٤٠٠) لە سوپای موسڵمانان کە خاوەنی بەیعەتی ڕەدوان بوون، ڕووی کردە [[غەزای خەیبەر|خەیبەر]] ،  ئاڵاکەشی دا بە عەلی بن ئەبی تالیب،<ref>جوامع السيرة، ابن حزم، ص211-218، دار المعارف، ط1900.</ref> و دروشمی ئەوانیش لەو ڕۆژەدا (ئەی مەنسور بمرە، بمرە).<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص297-331، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> سوپای موسڵمانان بە شەو گەیشتنە ئەوێ، بێ ئەوەی ئاشکرابن، کاتێک ڕۆژ بووەوە جوولەکەکانی خەیبەر موسڵمانانیان بینی، ترسان و ڕایانکردە قەڵاکانیان.لەگەڵ ئەوەی پێشتر زانیبوویان سوپای موسڵمانان ھێرشدەکاتە سەریان، ھەروەھا داوای یارمەتیان لە ھۆزی غەفتان کردبوو بەڵام ئەوان لە نیوەی ڕێگا گەڕانەوە پاش ئەوەی وا بڵاوکرایەوە کە موسڵمانان ھێرشیان کردووەتە سەر ناوچەکانیان.<ref>هاشم, یەحیا الملاح (٢٠١١). مێژووی سەردەمی پێغەمبەر و خولەفای ڕاشدین. چاپخانەی ڕۆژھەڵات -ھەولێر. pp. ٣٨٦.</ref>بەمەش لە یارمەتیەکانی ھۆزی غەفتان بێ بەش بوون.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص325-354.</ref> کاتێک محەممەد شپرزەیی و ترسی خەیبەری بینی فەرمانی ھێرشی کرد. توانیان سەرکەوتووبن لە دەستبەسەرداگرتنی قەڵاکان و دیلی لێ گرتن لە ناویان [[سەفییە کچی حوییەی]] کە دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ محەممەد کرد.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج4، ص297-331، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة خيبر .. حين انهارت حصون اليهود بوعد إلهي - 7 ھ - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D8%A9-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1-7-%D9%87%D9%80|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=غزوة خيبر .. حين انهارت حصون اليهود بوعد إلهي - 7 ھ - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> دوا قەڵا کە داگیرکرا بریتی بوون لە ئەلوەتیح و ئەلسەلام و موسڵمانان بۆ چەند شەوێک گەمارۆیان دا، تا سەرکەوتنیان بەدەستھێنا. محەممەد ئەیویست جولەکەکان دەربکات لە خەیبەر بەڵام لەگەڵیان ڕێکەوت لەسەر ئەوەی ساڵانە نیوەی بەروبوومەکەیان بدەن بە موسڵمانان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة فتح خيبر 7 ھ القصة الكاملة للغزوة والفتح|ناونیشان=https://suwaidan.com/the-story-of-the-conquest-of-khaybar/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=suwaidan.com|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - البداية والنهاية - سنة سبع من الهجرة النبوية - غزوة خيبر- الجزء رقم6|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&idfrom=366&idto=378&bk_no=59&ID=406|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} غزوة خيبر|ناونیشان=https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230428070251/https://www.islamstory.com/ar/artical/755/%D8%BA%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%8A%D8%A8%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>پاشان دوای ٨ مانگ، محەممەد لە زولقەعدەی ساڵی ٧کۆچی دەرچوو بۆ عومرە بەو پێیەی لە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنی حودەیبیەدا]] لەگەڵ قوڕەیش لەسەری ڕێککەوتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عمرة القضاء.. سبب التسمية بهذا الاسم - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/136407/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B3%D8%A8%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة الإسلام {{!}} ما هي عمرة القضاء ؟ ومتى كانت ؟|ناونیشان=http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamstory.com|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230428070252/http://www.islamstory.com/ar/artical/28376/%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B6%D8%A7%D8%A1-%D8%B9%D9%85%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=عمرة القضاء أي ويقال لها عمرة القضية|ناونیشان=https://www.alsirah.com/%d8%b9%d9%85%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b6%d8%a7%d8%a1-%d8%a3%d9%8a-%d9%88%d9%8a%d9%82%d8%a7%d9%84-%d9%84%d9%87%d8%a7-%d8%b9%d9%85%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b6%d9%8a%d8%a9/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=بوابة السيرة النبوية|زمان=ar}}</ref>لە جەمادی یەکەمی ساڵی ٨کۆچی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ غزوة مؤتة|ناونیشان=https://mawdoo3.com/تاريخ_غزوة_مؤتة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref> [[غەزای موئتە]] ڕوویدا لە باشووری [[ئوردن]]، کە ھۆکەی کوژرانی پەیامبەرەکەی پێغەمبەر بوو کە ناردبووی بۆ پاشای بوسڕا تا بانگی بکات بۆ ئیسلام، کە حارس عومەیرئەزدی بوو،<ref>السيرة النبوية، ابن كثير، ج3، ص455-480.</ref> محەممەد سوپایەکی ٣٠٠٠ کەسی نارد و لە بەرامبەریاندا سوپای ڕۆم ھەبوو بە سەرکردایەتی ھەرقل و ١٠٠٬٠٠٠ جەنگاوەرەوە، شەڕی موئتە یەکەم شەڕە کە [[موسڵمان|موسڵمانان]] لە دەرەوەی سنوورەکانی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچە دوورگەی عەرەبی]] ئەنجامیانداوە، سێ ھەزار چەکداری موسڵمان بۆ ماوەی شەش ڕۆژ بەرگەی دوو سەد ھەزار سوپای ڕۆم و عەشیرەتە عەرەبەکانی ھاوپەیمانان گرت، لە حەوتەمین ڕۆژی دوای ئەوەی ئەو سێ سەکردەی ([[زەید کوڕی حاریسە]]، جەعفەر کوڕی ئەبووتاڵیب، عبداللە کوڕی ڕەواحە) موسڵمانان کە پێغەمبەر دیاریکردبوون کوژران ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=الدرر السنیة - الموسوعة الحدیثیة|ناونیشان=https://dorar.net/hadith/sharh/66475|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210101171815/https://dorar.net/hadith/sharh/66475|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دواتر خالید [[خالید کوڕی وەلید]] سەرکردایەتییەکەی گرتە ئەستۆ لە ڕێگای تەکنیکی سەربازی خۆی، توانى سوپای موسڵمانان بکشێنێتەوە بۆ [[مەدینە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=غزوة مؤتة - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/16663/غزوة-مؤتة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.islamweb.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=غزوة مؤتة وعبقریة خالد بن الولید العسکریة فی الانسحاب التکتیکی|ناونیشان=http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/23/57124.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180125214941/http://www.alarabiya.net/articles/2008/09/23/57124.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص11 - كتاب سلسلة مصابيح الهدى - خالد بن الوليد في غزوة مؤتة - المكتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/7700/25|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=shamela.ws}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=غزوة مؤتة (1)|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/130407/غزوة-مؤتة-1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}</ref> شەڕەکە بە شکستی موسڵمانان کۆتایی ھات. خەڵکی مەدینە کاتێک سوپاکە گەڕایەوە سەرزەنشتیان کردن و ھاواریان کرد بەسەریاندا و دەیان وت (ھەڵھاتووەکان، ئێوە لە جیھاد کردن لە پێناو خوا ھەڵھاتوون )، محەممەد کاتێک ئەوەی بیست جوابی دانەوە و وتی (ئەمانە ھەڵھاتوو نین، بەڵکو ئەمانە کۆڵنەدەرن و راکەرەن ان شادەستیان کرد بە فڕێدانی خۆڵ بەسەر ڕووخساریان و دەیانگوت: ئەی ئاواران، ئایا ئێوە لە پێناو خودا ھەڵاتوون؟ محمد دەفەرموێت (ئەوان ھەڵنەھاتوون، ئەوانە ڕاکەرن إن شاء الله). <ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص128-130، دار صادر، بيروت.</ref> === فەتحی مەککە === {{سەرەکی|فەتحی مەککە}} [[پەڕگە:Bilal.jpg|وێنۆک|وێنەکێشانێکی فارسی [[بیلالی حەبەشی|'''بیلالی کوڕی ڕەباح''']] لە کاتێکدا کە لە سەربانی [[کەعبە]] بانگی [[نوێژ لە ئیسلام|نوێژی]] دەکرد دوای [[فەتحی مەککە]] لە ساڵی ٨ی کۆچیدا.]] لە ئەنجامەکانی ڕێکەوتنی [[سوڵحی حودەیبییە|حودەیبیە]]، ھۆزی خزاعە ھاتنە ھاوپەیمانییەکەی محەممەدەوە، و بەنوبەکر چوونە ھاوپەیمانییەکەی قوڕەیشەوە،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص95-105، دار صادر، بيروت.</ref> و بەنی بەکر و خزاعە شەڕ و کوشتاری سەردەمی نەزانی لە نێوانیاندا بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة فتح مكة - غزوات الرسول - مع الحبيب|ناونیشان=https://www.withprophet.com/ar/%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%83%D8%A9-%D8%B3%D9%86%D8%A9-8-%D9%87%D9%80|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=قصة فتح مكة - غزوات الرسول - مع الحبيب|زمان=ar}}</ref> ماوەیەک بە ئیسلامەوە سەرگەرم بووبوون و پاشان شەڕ لەنێوانیان دەستی پێکردەوە، و [[قوڕەیش]] یارمەتی بەنوبەکریان دا،چەندین کەسیان لەیەکتری کوشت. بەمەش کۆتایی بە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنەکەیان]] لەگەڵ [[ئیسلام|موسڵمانان]] ھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نبذة عن فتح مكة - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/261634/%D9%86%D8%A8%D8%B0%D8%A9-%D8%B9%D9%86-%D9%81%D8%AA%D8%AD-%D9%85%D9%83%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب]] لە [[مەککە|مەککەوە]] ھات و ویستوی [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێکەوتنەکەیان]] نوێ بکاتەوە, بەڵام ڕەتکرایەوە. پاشان محەممەد فەرمانی ئامادەکردنی سوپا و جوڵەی بەرەو [[مەککە]] دەرکرد، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ جەنگاوەر لە ١٠ی ڕەمەزانی ساڵی ٩ک، بەرەو مەککە کەوتنە جووڵە بە شێوەی نھێنی <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابي|یەکەم=علي|سەردێڕ=فتح مكة.. فتح من الله ونصر مبين|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/5/30/%d9%81%d8%aa%d8%ad-%d9%85%d9%83%d8%a9-%d9%81%d8%aa%d8%ad-%d9%85%d9%86-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d9%88%d9%86%d8%b5%d8%b1-%d9%85%d8%a8%d9%8a%d9%86|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> وە خەڵک لەو ڕۆژەدا بەڕۆژوو دەبن.تاکوو شەو گەیشتنە مر زەھران لە دەورووبەری مەککە، بەھەڵکردنی ١٠ ھەزار مەشخەڵ ھەواڵی گەیشتنی سوپای چاوەروانەکراوی موسڵمانان گەیشتە سەرکردەکانی مەککە.پاشان ئەبوو سەفیان و حەکیم کوڕی حزام بۆ پشتراستکردنەوەی ھەواڵەکە لە مەککە چوونەدەر،لە ڕێگە بەدیلی کوڕی وەرقایان پێ گەیشت، بە بینی ئەو سوپایە زۆرە توشی سەرسوڕمان بوون و زانییان کە توانایی ڕووبەڕووبوونەوەیان نییە. لەو کاتەدا [[عەبباس کوڕی عەبدولموتەلیب]] کە پێشتر بۆ بینینی محەممەد بەڕێکەوتبوو گەیشتە لایان، داوای لێکردن باوەڕ بە ئیسلام بھێنن و ببنە موسڵمان گەرەنتی پاراستنی گیانان دەدا تا دەگەنە لای پێغەمبەر، ئەوانیش ڕازی بوون و دواتر چوونە لای محەممەد موسڵمان بوونیان ڕاگەیاند.<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص140-203.</ref>ڕۆژی سێشەممە، ١٧ی ڕەمەزان لە ساڵی ٨ی کۆچی، سوپا بەردەوام بوو لە ڕێپێوانەکەی بۆ شاری مەککە.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص372-394.</ref><ref>سعد بن عبادة قائل عبارة نسخة محفوظة 16 أغسطس 2016 على موقع واي باك مشين.</ref>موسڵمان بوونی [[ئەبوو سوفیان کوڕی حەرب|ئەبوو سفیان]] کە یەکێک بوو لە سەرکردەکانی قوڕەیش کاریگەری زیاتر ھەبوو بۆ ئەوەی موسڵمانان بەبێ شەڕ بچنە ناو مەککە، محەممەد لەگەڵ ئەبوو سفیان ڕێکەوت خەڵکی مەککە ڕازی بکات لەکاتی چوونە ناوەی سوپای ئیسلام خەڵک ڕووبەروویان نەبێتەوە، پاشان گەڕایەوە مەککە بۆ ئەوەی قسەکانی محەممەدیان پێ بلێت واتە: ھەرکەسێک بچێتە ناو ماڵی ئەبووسفیان پارێزراودەبێت ! وە ھەرکەسێک دەرگاکەی ماڵەکەی دابخات ونەیەتەدەرەوە پارێزراو دەبێت! وە ھەرکەسێک بچێتە ناو مزگەوتەوە (بیت الحرام-کەعبە) پارێزراو دەبێت”.<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص315.</ref>ئەمەش تا ڕادەیەکی زۆرلەلایەن خەڵکی مەککەوە پێشوازی لێ کرا. [[پەڕگە:Kaaba (1910)-2.jpg|ڕاست|وێنۆک|[[کەعبە]] ساڵی [[١٩١٠]]]] دواتر محەممەد فەرمانی بە یەکە سەربازییەکانی دا لە چەند شوێنێکەوە بچنە ناو مەککە بەبێ ئەوەی ڕووبەڕووی کەس بنەوە تەنھا ئەوانە نەبێت کە شەڕیان لەگەڵ دەکەن.<ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج2، ص194، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref> ئەوەبوو [[خالید کوڕی وەلید]] و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون لە لە خوارەوە، وە [[زوبەیر کوڕی عەوام]] و ئەوانەی لەگەڵیدا بوون لەسەرەوە و [[ئەبوو عوبەیدە کوڕی جەڕاح]] لە دۆڵەکەوە ھاتە ناوەوە مەککە <ref name="الرحيق-فتح مكة2">[[الرحيق المختوم (كتاب)|الرحيق المختوم]]، [[مباركفوري (توضيح)|المباركفوري]]، ص372-394.</ref> <ref>عيون الأثر في فنون المغازي والشمائل والسير، ابن سيد الناس، ج2، ص194، مؤسسة عز الدين، بيروت، ط1986.</ref>لەکاتی چوونە ناو مەککە تەنھا لەلای [[خالید کوڕی وەلید|خالید کوڕی وەلیدەوە]] تووشی ڕووبەڕووبوونەوە بوون،ھەندێک لە قوڕەیشەکان بە سەرۆکایەتی عیکریمە کوڕی [[ئەبوو جەھل]] ھەوڵیان دەدا ڕووبەڕووی موسڵمانان ببنەوە،خالید شەڕی لەگەڵیان کردو دوازدە کەسیانی کوشت، ئەوانی دیکە ھەڵھاتن و دوو لە موسڵمانان کوژران.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص372-394.</ref> سوپاکە گەیشتە [[کەعبە]], و چوونە ناو [[مزگەوتی حەرام|مزگەوتەکە]], محەممەد لە [[بەردە ڕەشەکە|بەردی ڕەش]] نزیک بووەوە, دەستی لێدا, پاشان سووڕی ماڵەکەی کرد, پاشان ٣٦٠بتی شکان کە لە دەورووبەری کەعبە بوون <ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، رقم: 4720.</ref>و فەرمانی کرد بت و وێنەی ناو کەعبە دەری بھێنن و بیانشکێن.<ref name=":0" /> === ناکۆکی لەگەڵ ھۆزە عەرەبییەکان === ماوەیەکی کەم دوای فەتحی مەککە، ھۆزەکانی ھوزان و سەقیف و لەگەڵ ھەندێکی بەنی ھیلال ڕێکەوتن لەسەر شەڕکردن لەگەڵ موسڵمانان،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص885-921، عالم الكتب، بيروت.</ref> کاتێک محەممەد ئەوەی بیست دەرچوو لە [[مەککە]] لە '''[[شەڕی حونەین|غەزای حونەین]]''' دا لە ڕۆژی شەممە ٦ی شەوالی ساڵی ٨کۆچی،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص885-921، عالم الكتب، بيروت.</ref> و ١٢٬٠٠٠ جەنگاوەر لەگەڵی دەرچوون،کە زۆربەیان لەوانە پێکھاتبوون تازەببوونەوە موسڵمان. و موسڵمانان لە ئەنجامدا سەرکەوتن و زۆربەی ھۆزی ھوزان ھەڵھاتن بۆ تائیف.<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص397-407.</ref>دوای غەزای حونەین و لە ھەمان کاتدا، محەممەد بەرەو تائیف ڕۆیشت بۆ دەرکردنی ھوزان و سەقیف،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص248-276.</ref> و غەزای تائیف ڕوویدا لە نێوانیان، سوپای ئیسلامی گەمارۆیان دان ماوەی ٤٠ ڕۆژ، پاشان وازیان لێ ھێنان.<ref>رواه مسلم، في صحيحه، عن أنس بن مالك، رقم: 1059.</ref><ref>الفصول في سيرة الرسول ﷺ، ابن كثير، ص84-85.</ref>لە ڕەجەبی ساڵی ٩کۆچی، غەزای تەبوک ڕوویدا کە دوایین غەزای پیغەمبەر محەممەد بوو،<ref>دلائل النبوة، البيهقي، ج5، ص362، رقم: 2028.</ref> دوای ئەوەی ھەواڵیان پێ گەیشت لە وڵاتی ڕۆمەوە کە پاشای ڕۆم و ھاوپەیمانە عەررەبەکانی، سوپایەکیان پێک ھێناوە بۆ ھێرش بردنە سەر دەوڵەتی ئیسلامی،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref> موسڵمانان سوپایەکیان پێک ھێنا لە ٣٠٬٠٠٠ جەنگاوەر <ref>الآية الكبرى في شرح قصة الإسراء، السيوطي، ص46، دار الحديث، القاهرة، ط1988.</ref>بە ھاوڕێیەتی ١٠٬٠٠٠ سوارچاک،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref> بەڵام لەبەر دووری ڕێگەکاکە و توندی گەرماکە تووشی سەختی بوون و کە گەیشتنە تەبووک، ٢٠ شەو تیایا مانەوە،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص195-221، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref><ref>غزوات الرسول وسراياه، ابن سعد، ص80-82.</ref> و کاتێک ڕۆمان و ھاوپەیمانەکانیان ھەواڵی کشانی سوپای ئیسلامییان بیست ترسان و جیابوونەوە لە ناو سنووری وڵاتەکەیان،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص417-430.</ref> و پاشان سوپای موسڵمانان بەبێ شەڕ لە تەبوکەوە ڕۆیشتن، لە مانگی ڕەمەزاندا لە ساڵی ٩ی کۆچیدا گەڕانەوە مەدینە،<ref>المغازي، الواقدي، ج3، ص989-1075، عالم الكتب، بيروت.</ref> موسڵمانانیش دەستیان کرد بە فرۆشتنی کەل و پەلە سەربازییەکانیان کرد بەبیانووی تەواو بوونی جیھاد بەڵام بەڵام محەممەد ڕێگای لێگرتن و نەیھێشت ئەو کارە بکەن . .<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد البغدادي، ج2، ص165-167، دار صادر، بيروت.</ref>زۆرێک لە مێژوونووسان ڕوودانی ئەم شەڕە دەخەنە ژێر پرسیارەوە، بە پشت بەستن بە نەبوونی ھیچ ئاماژەیەک بەو شەڕە لە ھیچ سەرچاوەیەکی دیکە جیا لە سەرچاوە ئیسلامییەکان.<ref>See, for example, Bowersock, Glen Warren, Peter Robert Lamont Brown and Oleg Grabar Late Antiquity: A Guide to the Postclassical World (1999, Harvard University Press) p. 597, which notes that many of the details surrounding Muhammad's life as given in the biographies, are "problematic in certain respects, the most important of which is that they represent a tradition of living narrative that is likely to have developed orally for a considerable period before it was given even a relatively fixed written form. Ideally, one would like to be able to check such accounts against contemporary evidence... however, there is no relevant archaeological, epigraphic, or numismatic evidence dating from the time of Muhammad, nor are there any references to him in non-Muslim sources dating from the period before 632." Also cf. El-Cheikh, Nadia Maria Byzantium Viewed by the Arabs (2004, Harvard University Press) p. 5, "One major challenge to examining initial contacts between Byzantium and the early Muslim umma arises from the controversy surrounding the traditional Islamic account......sources are not contemporaneous with the events they purport to relate and sometimes were written many centuries later. These sources contain internal complexities, anachronisms, discrepancies, and contradictions. Moreover, many of them provide evidence of embellishment and invention that were introduced to serve the purposes of political or religious apologetic."</ref> لە دوای ئەوە، وەفدێکی سەقیف ھاتن بۆ مەدینە و موسڵمان بوون،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص222-228، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> ھەروەھا چەندین وەفد لە ھۆزە عەرەبیەکانەوە ئەھاتن بۆ مەدینە و ئیسلام بوونی خۆیان ڕائەگەیاند <ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص417-430.</ref>و لە نێوان ساڵەکانی ٩ک و ١٠ک دا،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص436-452.</ref> بە شێوەیەک کە ساڵی ٩ک ناونرا بە ساڵی وەفدەکان.<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج5، ص248، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> === حەجی ماڵاوایی === [[پەڕگە:Petrograd, № 923-Dorn 312, fol 313 The Last Sermon of the Prophet Muhammad.jpg|وێنۆک|290x290پیکسڵ|وێنەیەکی فارسیی کۆتا وتاری پێغەمبەر محەممەد، کە لەلایەن عەلی قاسمەوە وێنا کراوە لە دەستنووسێکی ئەحسەن ئەل-کیبار لە ساڵی ١٥٢٦]] لە زولقەعدەی ساڵی ١٠کۆچی، پێغەمبەر محەممەد ویستی ڕێوڕەسمەکانی [[حەج]] ئەنجام بدات، دوای ئەوەی ٩ ساڵی لە مەدینە بەسەربرد بێ ئەوەی حەج بکات،<ref>السيرة النبوية، ابن حبان، ص384.</ref>بۆیە بە خەڵکەکەی ڕاگەیاند کە بۆ ئەو مەبەستە بەرەو مەککە بەرێ دەکەوێت.بۆیە خەڵکێکی زۆر ھاتنە مەدینە, ھەموویان ھەوڵیاندەدا لەگەڵ محەممەد سەفەر بکەن بەرەو مەککە.ئەم حەجە لە مێژوودا بە حاجی حەجی ماڵاوایی, یان حەجی پەیوەندی, یان حەجی ئیسلام ناسراوە, بەڵام زیاتر بە حەجی ماڵاوایی ناسراوە<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص5-12، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> چونکە لە وتارەکەی ماڵاوایی لە موسڵمانان کردو دوای ئەوە حەجی نەکردەوە.<ref>السيرة النبوية، ابن كثير، تحقيق: مصطفى عبد الواحد، ج4، ص211-413، دار المعرفة، بيروت، ط1971.</ref> ھەروەھا باسی ئەو شتانەی بۆ کردن کە [[حەرام]] یان [[حەڵاڵ]]ن، لە ڕۆژی ٢٥ی زوقەعدەی ساڵی ١٠کۆچی،<ref>فتح الباري شرح صحيح البخاري، ابن حجر العسقلاني، ج8، ص104، دار المعرفة، بيروت، ط1959.</ref> محەممەد دەرچوو بەرەو [[مەککە]] لەگەڵ نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ موسڵمانی ژن و پیاودا. <ref name="الحلبية-الوداع">السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج3، ص307-340، دار المعرفة، بيروت.</ref><ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص5-12، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref>بە وتنەوەی «لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، إنّ الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك لك»<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج3، ص307-340، دار المعرفة، بيروت.</ref> چووە مەککەوە لە ڕۆژی یەکشەممە ٤ی زیلحەجە، <ref>فتح الباري شرح صحيح البخاري، ابن حجر العسقلاني، ج8، ص104، دار المعرفة، بيروت، ط1959.</ref>و چووە مزگەوتی حەرامەوە، دوای ئەوەی مەناسیکەکانی حەجی ئەنجامدا، ووتاری حەجی ماڵاوایی دا.<ref name=":6">رواه مسلم في صحيحه عن جابر بن عبد الله، رقم:1218.</ref><ref name=":6" /> لەم ھەڵوێستەدا و لەسەر شاخی عەرەفە، ئەم ئایەتە [[قورئان]]ییە دابەزی ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا﴾ (<small>[[وەرگێڕاوەکانی قورئان بۆ زمانی کوردی|کوردی]]</small>: ئەمڕۆ ئاین و بەرنامەکەتانم بەکۆتایی گەیاند و نازو نیعمەتی خۆمم بۆ تەواو کردن و ڕازیم بەوەی کە ئیسلام ببێتە بەرنامەو دین و ئاینتان)<ref>سورەتی مائیدە، ئایەتی ٣</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وه‌رگێڕانی ماناكان ئایه‌تی 3 سوره‌تی سورەتی المائدة - وەرگێڕاوی کوردی - صلاح الدین|ناونیشان=https://quranenc.com/ku/browse/kurdish_salahuddin/5/3|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=فرەفەرھەنگی قورئانی پیرۆز|زمان=ku}}</ref>لەگەڵ ئەوەی [[شیعە]] باوەڕیان وایە ئەم ئایەتە لە کاتێکی تردا دابەزیووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يوم الغدير كمال الدين وتمام النعمة|ناونیشان=http://www.alshirazi.net/monasabat/monasabat/61.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.alshirazi.net}}</ref> == کۆچی دوایی == [[پەڕگە:Mrs Aisha room.jpg|وێنۆک|250px|شوێنی حوجرەی پێغەمبەر، کە پێغەمبەر و ئەبووبەکر و عومەری تیا نێژراوە]] یەکەم شت کە پێغەمبەر محەممەد زانی کاتی وەفاتی نزیک بۆتەوە ئەوە بوو کە لە فەتحی مەککەدا سورەتی نەسری بۆ دابەزی<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص575-595، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> {{قورئان|سوورەت=١١٠|ئایەت=١|کوردی=کاتێ یارمەتی و کۆمەکی خوا دێت، شاری مەککە ڕزگار دەکرێت و دەرگای ئازادی واڵا دەکرێت}}.<ref>سورەتی نەسر، ئایەتی ١</ref> لە کۆتاییەکانی مانگی سەفەری ساڵی ١١ی کۆچی، محەممەد توشی [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تایەکی]] بەھێز بوو،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص575-595، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> و نەخۆشییەکەی لێی توند بوو، و مۆڵەتی لە خێزانەکانی وەرگرت تا لە ماڵی [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]] بمێنێتەوە. و پێغەمبەر نوێژی بە موسڵمانان دەکرد کاتێک نەخۆش بوو ١١ ڕۆژ و کاتێک نەخۆشییەکەی بە تەواوی قورس بوو فەرمانی بە [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] کرد نویژیان پێ بکات،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص432-447.</ref> و ١٣ ڕۆژ دوای نەخۆشییەکەی لە ڕۆژی دووشەممە ڕەیبعولئەوەلی ساڵی ١١ی کۆچی و لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص432-447.</ref> کە ئەم ڕێکەوتەش بەرامبەرە لەگەڵ ٨ی حوزەیرانی ٦٣٢ز،<ref>الطبقات الكبرى، ابن سعد، ج2، ص308، دار صادر، بيروت.</ref> لە ماڵی عائشە نێژرا لە تەنیشت [[مزگەوتی پێغەمبەر]].<ref>نور اليقين في سيرة سيد المرسلين، محمد بن عفيفي الخضري، ص205، دار المعرفة، بيروت، ط2004.</ref> === پاش وەفاتی === لە دوای کۆچی دوایی پێغەمبەر محەممەد شوێنکەوتوانی ناکۆکییان لەسەر ئەو کەسە ھەبوو کە دەبێتە جێنشین،<ref>الرحيق المختوم، المباركفوري، ص457-470.</ref> کۆمەڵێک موسڵمانان کۆ بوونەوە لە سەقیفەی بەنی ساعدە، سەعدی کوڕی عوبادە خۆی پاڵاوت بۆ ئەو مەبەستە و پشتیوانان پشتگیریان کرد،<ref>السيرة النبوية، ابن هشام، ج6، ص77-83، تحقيق: طه عبد الرؤوف سعد، دار الجيل، بيروت، ط1990.</ref> لە ھەمان کاتدا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتتاب]] [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکری]] سدیقی دەستنیشانکرد بۆ ئەو مەبەستە، بەپێی ئەوەی کۆچکردووەکان لە پێشترن بۆ جێ نشینی،<ref>الروض الأنف، السهيلي، ج4، ص448-461.</ref> ئەمەش پشتگیری ھەموو موسڵمانانی لەسەر بوو کە لەویا کۆ بووبونەوە، لە ھەمان کاتدا کۆمەڵێک لەو موسڵمانانەی کە لەو کاتەدا سەرگەرمی کفن و دفنی پێغەمبەر بوون دوایی ناڕازیبوون، <ref>البداية والنهاية، ابن كثير، تحقيق: علي شيري، ج5، ص270، دار إحياء التراث العربي، ط1988.</ref>سووربوون لەسەر ئەوەی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] جێنشین بێت لەبەر ئەو نزیکایەتیەی ھەیەتی لەگەڵ پێغەمبەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html |سەردێڕ=تۆڕی شیعەی جیھانی |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160315045244/http://www.shiaweb.org/books/jaish_alsahaba/pa19.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لەو ڕووداوەوە سەرەتاکانی ناکۆکی مێژوویی لە نێوان مەزھەبی [[سوننە]] و [[شیعە]] سەریھەڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=حكيم|یەکەم=گۆران|سەردێڕ=ململانێی سوننەو شیعە: باکگراوندێکی مێژووی و نەزیفێکی بەردەوام|ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2018/07/14/%d9%85%d9%84%d9%85%d9%84%d8%a7%d9%86%db%8e%db%8c-%d8%b3%d9%88%d9%86%d9%86%db%95%d9%88-%d8%b4%db%8c%d8%b9%db%95-%d8%a8%d8%a7%da%a9%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%88%d9%86%d8%af%db%8e%da%a9%db%8c-%d9%85%db%8e/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> دوای جێگیر بوونی دۆخەکە بۆ ئەبوبەکر، دەوڵەتی [[خەلافەتی ڕاشدین]] دامەزرا. ئیشی کرد لەسەر پارستنی [[ئیسلام]] و دژایەتی کردنی ئەوانەی لە ئیسلام پاشگەز بوونەوە پاش کۆچی دوایی پێغەمبەر، و ڕێگرییان لە [[زەکات]] کرد،<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص511-513، دار الفكر، ط1991.</ref> ھەروەھا ئەوانەی لەناوبرد کە بانگەوازی پێغەمبەرایتیان ئەکرد،<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص509، دار المعرفة.</ref> ئەمەش ناسراوە بە شەڕی ڕەدە؛<ref>السيرة الحلبية في سيرة الأمين المأمون، علي بن برهان الدين الحلبي، ج2، ص509، دار المعرفة.</ref> و ئەبوبەکر ھەستا بە ناردنی ھێزی سەربازی بۆ ناوچە جیاوازەکان.<ref>فقه السيرة النبوية، محمد سعيد رمضان البوطي، ص511-513، دار الفكر، ط1991.</ref> لە سەردەمی دووەم جێ نشیندا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] و تەنھا لە ماوەی دە ساڵدا [[مێزۆپۆتامیا|وڵاتی نێوان دوو ڕووبار]] و وڵاتی [[فارسەکان|فارس]] و [[شام]] و [[میسر]] فەتح کرا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عمر|یەکەم=كهەیفی|سەردێڕ=پوختەیەک لە ژیانی عومەری کوڕی خەطاب ڕەزای خوای لێبێت|ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2016/03/15/%d9%be%d9%88%d8%ae%d8%aa%db%95%db%8c%db%95%d9%83-%d9%84%db%95-%da%98%db%8c%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%b9%d9%88%d9%85%db%95%d8%b1%db%8c-%d9%83%d9%88%da%95%db%8c-%d8%ae%db%95%d8%b7%d8%a7%d8%a8-%da%95%db%95/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Umar I {{!}} Biography, Caliph, Achievements, & Death {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Umar-I|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> == موعجیزەکانی == {{سەرەکی|موعجیزەکانی محەممەد}} موسڵمانان ھەموو لەو باوەڕەدان، کە گەورەترین موعجیزەی پێغەمبەر محەممەد [[قورئان|قورئانە]]، پاشان زۆربەیان موعجیزەی تر دەسەلمێنن کە لە کتێبەکانی فەرموودەدا ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=الجواب عن شبهة أن القرآن يدل على أن الله لم يؤيد نبيه بمعجزات غير القرآن - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/291379/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%AF-%D9%86%D8%A8%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200809210636/https://islamqa.info/ar/answers/291379/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%86-%D8%B4%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%8A%D8%AF%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%84%D9%85-%D9%8A%D9%88%D9%8A%D8%AF-%D9%86%D8%A8%D9%8A%D9%87-%D8%A8%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%BA%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> === قورئان === {{سەرەکی|قورئان}} [[پەڕگە:Uthman Koran-RZ.jpg|220px|وێنۆک|کۆنترین نوسخەی قورئان]] بەپێی بیروباوەری [[ئیسلام|موسڵمانان]]، [[قورئان]] موعجیزەی سەرەکی پێغەمبەر محەممەدە کە بە درێژایی سەردەمەکان کەس نەیتوانیووە ھاوشێوەی ئەوە بھێنێت لەگەڵ ئەو تەحەدایەی لە قورئاندا ھاتووە،{{قورئان|سوورەت=١٧|ئایەت=٨٨|کوردی=ئەی محمد پێیان بڵێ: سوێند بە خوا ئەگەر ھەموو ئادەمیزادو پەریەکان کۆ ببنەوەو (ھەوڵی بەردەوام بدەن تا) قورئانێکی وەکو ئەمە دانێن و بیھێننە (مەیدان) ناتوانن کاری وابکەن و ناتوانن لە وێنەی بھێنن، ئەگەر چی ھەموو لایەکیان ببنە پشتگیرو یارمەتیدەری یەکتر}}.<ref>سورەتی ئیسرا، ئایەتی ٨٨</ref> بە زۆری ئیعجازی قورئان لە ڕەوانبێژی و ڕوون بێژییەکەیاتی، و ئیعجازی زمانەوانی یەکەم و گرنگترین ھۆکارەکانی ئیعجازی قورئانە، کە چەندیین ڕوو دەگرێتەوە، لەوانە باشی دانانەکەی و کۆبوونەوەی وشە و ڕەوانبێژییەکانی، و ئەو وێنە ڕێکخستنە سەیر و شێوازە نامۆیەی کە جیاوازە لە شێوازی قسەکردنی [[عەرەب]] و پەیڕەوەکانی ڕێکخستن و داڕشتنی کە لە پێش و دوایدا ھاوشێوەی نەبووە.<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص192-195، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref> لە ڕووەکانی تری ئیعجازەکەی ئەو ھەواڵانەیە کە لە پەنھاندا ھاتووە، و ھەوألی سەدەکانی ڕابردوو و پێشینەکان،<ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص192-195، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref> و لەم دواییانەدا بزوتنەوەیەک دروست بووە باوەڕیان بە ئیعجازی زانستی ھەیە لە قورئاندا، و ئەو ئایەتانە ڕوون دەکاتەوە کە بیرۆکە زانستییەکانی ئاشکرا نەبوون تەنھا دوای ماوەیەکی دوور و درێژ نەبێت لە دەرکەوتنی قورئان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=التوبة|یەکەم=غازي|سەردێڕ=الإعجاز العلمي في القرآن.. تصويب الاتجاه|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/opinions/2009/10/29/%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%b9%d8%ac%d8%a7%d8%b2-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d9%84%d9%85%d9%8a-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%b1%d8%a2%d9%86-%d8%aa%d8%b5%d9%88%d9%8a%d8%a8|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> [[پەڕگە:Rima_Ariadaeus-1.jpg|وێنۆک|250px|ھێڵێک لەسەر ڕووی مانگ لەلایەن گرووپی پۆلۆ ١٠ گیراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APOD: 2002 October 29 - A Lunar Rille|ناونیشان=https://apod.nasa.gov/apod/ap021029.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=apod.nasa.gov}}</ref> زانایانی موسڵمانان لەو باوەڕەدان لە ئەنجامی موعجیزەی [[لەتبوونی مانگ]]ەوە دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دلائل النبوة - المعجزات الحسية للرسول صلى الله عليه وسلم|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/mongiz/15-8.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.saaid.net}}</ref>]] === لەتکردنی مانگ === موسڵمانانی [[سوننە]] کۆن لەسەر ئەوەی موعجیزەی لەتکردنی مانگ ڕوویداوە بۆ پێغەمبەر محەممەد وەک یەکێک لە موعجیزە تاکەکان،<ref>الأنوار المحمدية من المواهب اللدنية، يوسف النبهاني، ص270-272، المطبعة الأدبية، بيروت، ط1892.</ref> ئەمەش لە پێش کۆچکردندا بووە بۆ [[مەدینە]]، عەبدوڵڵا کوری مەسعود ئەڵێت؛ مانگ بوو بە دوو لەتەوە لەسەردەمی پێغەمبەردا بە شێکی لەسەر شاخەکە و بەشێکی ئەولاتر، پێغەمبەر ووتی شایەت بن،<ref>رواه البخاري في صحيحه، عن عبد الله بن مسعود، رقم: 4864.</ref> ھاوەڵ دانەرەکان ووتیان ئەمە جادووە. لەمەشدا ئایەتێکی قورئان ھاتۆتە خوارەوە، {{قورئان|سوورەت=٥٤|ئایەت=١|کوردی=ڕۆژی قیامەت نزیک بۆتەوە و مانگیش لەت بوو}}.<ref>سورەتی قەمەر، ئایەتی ١</ref>لەگەڵ ئەوەش زۆربەی مێژوو نووسانی ڕۆژئاوا گومانیان لەم موعجیزەیە ھەیە بەھی نەبوونی ھیچ بەڵگەیەکی زانستی .<ref>Wensinck, A.J. "Muʿd̲j̲iza." دائرة المعارف الإسلامية. Edited by: P. Bearman، Th. Bianquis، C.E. Bosworth، E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007.</ref> === لە موعجیزەکانی دیکە === دەربارەی جیھانی نادیار لەو ھەواڵانەی پێغەمبەر دەربارەی جیھانی نادیار ھەیبوو، ڕۆژی غەزای بەدر بوو،<ref>خلاصة سير سيد البشر، المحبّ الطبري، ص107-107، تحقيق: طلال بن جميل الرفاعي، مكتبة نزار مصطفى الباز، ط1997.</ref> و ھەواڵەکانی دەربارەی [[حەسەن کوڕی عەلی|حەسەنی کوڕی عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] بەوەی کە خوا دەیکاتە ھۆکاری ئاشتی لە نێوان دوو کۆمەڵەی موسڵمانان،<ref>المطالب العالية، ابن حجر العسقلاني، ج4، ص262.</ref> و ھەواڵی دەربارەی ئەوەی فاتیمەی کچی یەکەم کەس دەبێت لە خیزانەکەی بە دواییدا وەفات دەکات،<ref>رواه مسلم في صحيحه عن عائشة بنت أبي بكر، رقم: 2450.</ref> ھەروەھا ھەواڵ و زانیاری دەربارەی چەندیین ڕووداوی تر داوە.<ref>الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، ج1، ص249-258، دار الفكر، بيروت، ط1988.</ref>لە کتێبەکانی فەرموودە و ژیاننامە باسی ڕووداوی دەرچوونی ئاو دەکەن لە نێوان پەنجەکانی پێغەمبەر محەممەدەوە <ref>الخصائص الكبرى، السيوطي، ج1، ص412، دار الكتب العلمية، بيروت.</ref>و لە پێش ئەو بۆ ھیچ کەسێک ڕووی نەداوە، و لە چەند جێگەیەکدا ئەمە دووبارە بۆتەوە، و تەنانەت زانایانی موسڵمانان ئەو ئاوە بە باشترین ئاو دەژمێرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=إسلام ويب - مواهب الجليل في شرح مختصر خليل - كتاب الطهارة - باب يرفع الحدث وحكم الخبث- الجزء رقم1|ناونیشان=https://islamweb.net/ar/library/index.php?page=bookcontents&ID=85&idfrom=0&idto=0&flag=1&bk_no=19&ayano=0&surano=0&bookhad=0|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=islamweb.net|زمان=ar}}</ref>قسەکردنی لەگەڵ گیانەوەر و بێ گیاندا،<ref>تفسير ابن كثير، عن أبي ذر الغفاري، ج5، ص76.</ref> و ھەروەھا سڵاو لێکردنی لەلایەن درەخت و بەردەوە و ڕۆیشتنی درەخت بۆی، و ناڵەی قەدی ئەو درەختەی ووتاری لەسەر ئەدا کاتێک مینبەرەکەی بۆ دروستکرا، لە ئامێزی گرت و قسەی بۆ کرد، <ref>تخريج مشكاة المصابيح، ابن حجر العسقلاني، ج5، ص346.</ref>و لە موعجیزەکانی لەگەڵ گیانەوەراندا، بەسەرھاتی ئەو ووشترەیە کە سکاڵای کرد لە زۆری ئیش و کەمی ئالەف،<ref>رواه أبو داود، في سننه، عن عبد الله بن جعفر، رقم: 2549.</ref> ھەروەھا چەندین ڕووداو و بەسەرھاتی تر.ھاوکات لەگەڵ ئەم موعجیزانەدا پێغەمبەر محەممەد چەندیین موعجیزەی تری ھەیە لە چاککردنەوەی نەخۆش<ref>دلائل النبوة، البيهقي، عن عاصم بن عمر بن قتادة، ج3، ص276، رقم: 1110.</ref> و بەرەکەت و ڕووداو و بەسەرھاتی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباحث القرآني|ناونیشان=https://tafsir.app/althaalabi/9/118|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=tafsir.app}}</ref> == ژیانی تایبەتی == === خێزانەکانی === {{سەرەکی|دایکانی باوەڕداران}} خێزانەکانی محەممەد لە ئیسلامدا بە دایکەکانی باوەرداران ناسراون، و لە ژمارەی خێزانەکانییدا جیاوازی ھەیە لەسەر دوو ووتە، یەکێکیان ئەڵێت دوانزەن یان یانزەن،<ref name=":7">ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، ص 132.</ref> و ھۆی جیاوازیەکەش لە [[ماریا کچی شەمعون|ماریە قبتییدایە]]، ئەوەی لەسەری ڕێکەوتوون لە یانزە خێزانەکەی، شەشیان قوڕەیشین، ئەوانیش؛ [[خەدیجە کچی خووەیلید|خەدیجە کچی خوەیلد]]، [[سەودە کچی زەمعە]]، [[عائیشە]] کچی ئەبووبەکر، [[حەفسە کچی عومەر]]، [[ئوم سەلەمە]]، ئوم حەبیبە. خێزانە عەرەبییەکانی بێجگە لە قوڕەیش چوارن، ئەوانیش؛ [[زەینەب کچی جەحش]]، جوەیریە کچی حارس، [[زەینەب کچی خوزەیمە|زەینەب کچی خوزیمە]]، مەیموونە کچی حارس، و یەکێکیان عەرەب نیە ئەویش [[سەفییە کچی حوییەی|سەفییە کچی حویەی]] لە بەنی ئیسرائیلە، و [[ماریا کچی شەمعون|ماریە قبتی]] ئەمێنێتەوە کە لە [[میسر]]ەوەیە، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mubārakfūrī|یەکەم=Ṣafī al-Raḥmān|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=r_80rJHIaOMC&redir_esc=y|سەردێڕ=الرحيق المختوم: بحث في السيرة النبوية على صاحبها افضل الصلاة و السلام|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Darussalam|ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٨٩٩-٥٥-٨|زمان=en}}</ref>و کاتێک محەممەد خۆی لە ژیاندا بووە دووان لە خێزانەکانی وەفاتییان کرد ئەوانیش خەدیجە کچی خوەیلد و زەینەب کچی خوزیمە بوون.<ref name=":7" /> === مناڵەکانی === محەممەد سێ کوڕ و چوار کچی ھەبووە، دایکی ھەموویان خەدیجە کچی خوەیلد بوو بێجگە لە ئیبراھیم ئەو لە ماریە بوو، و ھەموو مناڵەکانی خۆی لە ژیاندا بوو وەفاتیان کرد بێجگە لە فاتیمە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عدد أبناء وبنات النبي صلى الله عليه وسلم - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/23294/%D8%B9%D8%AF%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%A1-%D9%88%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%8A-%D8%B5%D9%84%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87-%D9%88%D8%B3%D9%84%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref> مناڵە کوڕەکانی ئەمانە بوون؛ قاسم (کە بووە بە نازناو بۆی (ئەبووقاسم) <ref name=":8">ألفية السيرة النبوية، عبد الرحيم العراقي، تحقيق: محمد علوي المالكي، ص130-139، دار المنهاج، ط2005.</ref>و لە تەمەنی دوو ساڵیدا کۆچی دوایی کردووە) و عەبدوڵڵا و ئیبراھیم (ساڵ و نیوێک لە مەدینە ژیا)<ref name=":8" />، مناڵە کچەکانی ئەمانەبوون؛ زەینەب و ڕوقیە و ئوم کەلسوم و فاتیمە، بەڵام [[شیعە]] فاتیمە بە تەنھا کچی محەممەد دادەنێن، و سێ کچەکەی تر دەڵێن تەنھا لە ماڵی پێغەمبەردا گەورەبوون، و لە ڕاستیشدا ئەوان کچی ھالە کچی خوەیلدی خوشکی خەدیجە بوون،زەینەب پێش کۆچ ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ ئەبووعاس کوڕی ڕەبیع، بەڵام ڕوقیە و ئوم کەلسوم خێزانی ھاوسەرییان لەگەڵ [[عوسمان کوڕی عەفان]] پێک ھێنا یەک لە دوای یەکتر، و فاتیمە ژیانی خێزانی پێکھێنا لەگەڵ [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] لە نێوان ھەردوو غەزای بەدر و ئوحود،<ref>الرحيق المختوم، صفي الرحمن المباركي، ص471-472.</ref> و ھیچ کام لە کچەکانی مناڵیان نەبوو تەنھا فاتیمە نەبێت، <ref name=":8" /> کە [[حەسەن کوڕی عەلی|حەسەن]] و [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێن]] و [[زەینەب کچی عەلی|زەینەب]] و ئوم کەلسوم بوون. === موالی و خزمەتکارەکانی === محەممەد چەند موالییەکی ھەبوو، لەوانە؛ [[زەید کوڕی حاریسە|زەید کوری حاریسە]] (پێغەمبەر لە خۆی گرتبوو پێش [[ئیسلام]]) و کورەکەی ئوسامە، و سوبان کوری بجدد و ئەبوھیند، و ئەبولبابە، و ئەبوڕافع،<ref name=":8" /> و لە ژنان ماریە قبتی بوو (لەگەڵ بوونی جیاوازی لەسەر ئەوەی کردوویەتی بە خیزانی یان نا) و ڕیحان کچی زەید،<ref>الرحيق المختوم، صفي الرحمن المباركي، ص471-472.</ref> و خزمەتکارەکانی ئەنەسی کوری مالیک بو ھەروەھا ئەمانەش خزمەتیان ئەکرد، بیلال کوری ڕەباح، عەبدوڵلا کوری مەسعوود و ئەبووزڕی غەفاری و ئەوانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=السيره الذاتيه لمحمد ابن عبدالله, عليه الصلاه والسلام - مجلة رجيم|ناونیشان=https://rjeem.com/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d9%87-%d8%a7%d9%84%d8%b0%d8%a7%d8%aa%d9%8a%d9%87-%d9%84%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d8%a7%d8%a8%d9%86-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%b9%d9%84%d9%8a%d9%87/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505192652/https://rjeem.com/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D9%87-%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === شێوەی === موسڵمانان ھەستاون بە کۆکردنەوەی ئەوەی وەسفی پێغەمبەرەکەیان ئەکات کە لە ھاوەڵەکانەوە بە میرات بۆیان ماوەتەوە لە کتێبەکانی شەمائلدا، و ناودارترینی ئەم کتێبانەش شەمائلی محەممەدییە کە [[ترمزی]] دایناوە، و فەرموودەیەکی زۆری داناوە لە وەسفی پێغەمبەردا؛<ref>کتێبی لشمائل المحمدیة لە نوسینی الحافظ الترمذی لاپەڕە ٢–١٤</ref> * '''جەستەی''': بەشکۆ و بەرز بووە،<ref name="ReferenceA">لە سیوتی گێردراوەتەوە لە کتێبی الجامع الصغیر لە ھند بن ابی ھالە وەرگیراوە بە ژمارە:٦٤٩٣</ref> نە بەرز بووە و نە کورت،<ref>رواه ابن كثير في البداية والنهاية عن أبي هريرة، ج6، ص21.</ref> بەڵام لە بەرزییەوە نزیک بووە، ڕەنگی گوڵی بووە،<ref name="ReferenceA"/> نە سپی بووە نە ئەسمەر.<ref>لە سەحیحی بوخاری گێردراوەتەوە لە ئەنەسی کوری مالیکەوە بە ژمارە:٣٥٤٧</ref> * '''سەر و قژی''': سەری گەورە بووە، سەری بەرز، و قژی زۆر ڕەش بووە،<ref>ئیبن کەسیر لە کتێبی البدایە والنھایە گێراویتیەوە لە ئەبو ھورەرەش وەرگیراوە بەشی ٦ لاپەڕە ٢١.</ref> قژی نە لوول بووە و نەخاو، کاتێک وەفاتی کردووە لە سەر و ڕیشیدا ٢٠ تاڵی سپی نەبووە.<ref name="ReferenceB">رواه ابن عبد البر في كتابه الاستذكار عن علي بن أبي طالب، ج7، ص336.</ref><ref name="ReferenceD">رواه البخاري في صحيحه عن أنس بن مالك، رقم: 3547.</ref><ref name="ReferenceD"/> * '''دەست و قۆڵی''': قۆڵی درێژ بووە، زۆر موودار بووە، دەست و قاچی ئەستوور بووە، پەلەکانی درێژ و جومگەکانی بەھێز بووە.<ref name="ar.wikipedia.org">https://ar.wikipedia.org/wiki/وصف_النبي_محمد</ref> * '''شان و سنگ و سکی''': شانەکانی فراوان بوون، زۆر موودار بووە و سنگی بەرز بووە، و سنگی پان بووە.<ref name="ar.wikipedia.org"/><ref name="en.wikipedia.org">https://en.wikipedia.org/wiki/Depictions_of_Muhammad</ref> * '''نیشانەی پێغەمبەرایەتی''': نیشانەیەکی سوور وەک ھێلکەی کۆتر، یان وەک ھیلال، چەند موویەکی کۆبووەوەی تیابووە لە نێوان شانییدا، و ئەمەش لە نیشانەکانی پێغەمبەرایەتی بووە بەپێی بیروباوەری موسڵمانان.<ref>ھەیسمی گێراوێتیەوە لە کتێبی مجمع الزوائد لە سەلمانی فارسی وەرگیراوە لە بەشی ٩ لاپەرە ٣٤٣.</ref> * '''ڕووخسار و ناوچەوانی''': ڕووخساری ڕێک بووە، زۆر بە تەواوی بازنەیی نەبووە، ناوچەوانی فراوان بووە.<ref name="ar.wikipedia.org"/><ref name="en.wikipedia.org"/><ref>ئیبن کەسیر لە کتێبی البداية والنھاية گێراوێتیەوە لە ئەبو ھورەیرەوە، بەشی ٦، لاپەڕە ٢١.</ref> * '''چاو و برۆی''': چاوی زۆر ڕەش بووە، لە سپیاییەکەیدا سووری ھەبووە، و چاوەکانی زۆر فراوان بووە، و برۆکانی بەھێز و کەوانەیی بووە، و بە نەرمی بە یەک گەیشت بوونەوە.<ref name="ReferenceB"/><ref name="en.wikipedia.org"/><ref>رواه مسلم في صحيحه عن جابر بن سمرة، رقم:2339.</ref> * '''لوت و دەمی''': لووتی ڕێک بووە، و دەمی گەورە بووە، و دانەکانی ناسک و ڕێک بوون.<ref name="en.wikipedia.org"/><ref>[[ئیمام]]ی مسلم گێراوێتیەوە لە سەحیحەکەی لە جابر بن سمرەوە، بە ژمارە:'''٢٣٣٩'''.</ref><ref>https://ar.wikipedia.org/wiki/محمد</ref> * '''قاچەکانی''': قاچەکانی گەورە بوون، ھەموو پێی لەسەر زەوی دادەنا<ref>ئیبن کەسیر گێراوێتیەوە لە کتێبی البداية والنهاية لە ئەبو ھورەیرەوە، بەشی شەشەم لاپەڕە ٢١.</ref><ref>ئیمامی مسلم گێراوێتیەوە لە سەحیحەکەی لە جابری کوری سمرەوە، بە ژمارە :٢٣٣٩.</ref> [[پەڕگە:4025 Istanbul - Topkapi - Sbirciando da finestra sala reliquie - Foto G. Dall'Orto 27-5-2006.jpg|وێنۆک|220px|ئەو ژوورەی پۆشاکی پێغەمبەری لێیە لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئیستەنبوڵ، [[تورکیا]]]] === پێداویستی و ئاسارەکانی === لە خووی پێغەمبەر بوو کە ناوی لە شتومەک و چەک و پێویستییەکانی دەنا،<ref>کتێبی إحیاء علوم الدین، خاوەن:أبو حامد الغزالی، بەشی ٢، لاپەڕە ٣٧٦ چاپ: دار المعرفة، بیروت.</ref> ناوی ئاڵاکەی عیقاب بوو، و ناوی شمشێرەکەی کە شەڕی پێ دەکرد زولفەقار بوو، و ھەروەھا شمشێری تری ھەبوو وەک ڕسوب و قەزیب، و ناوی کەوانەکەی کتوم بوو، و ووشترەکەی ناوی [[قەسوا]] بوو، بەو شێوەیە ھەموو شتەکانی ناو نابوو، و موسڵمانان زۆر لە کەرەستەکانیان پاراست ووە بە درێژایی مێژوو، لە [[میسر]] لە مزگەوتێک ئاسەواری پێغەمبەر ھەبوو لە باشووری [[قاھیرە]]، تا کاتی فەتحی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] ساڵی ١٥١٧ز، کاتێک [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیمی یەکەمی]] عوسمانی چووە قاھیرەوە، ھەموو ئاسەوارەکانی پیغەمبەری لەگەڵ خۆی برد بۆ [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]]، و ھەتا ئێستا لە مۆزەخانەی بابی عالی لە ئەستەنبوڵ پارێزراون.<ref>کتێبی:إحیاء علوم الدین، خاوەن:أبو حامد الغزالی، '''بەشی دووەم'''، لاپەڕە ٣٧٦ چاپ: دار المعرفة، بیروت.</ref> بەڵام ئەوەی لە ئاسەواری پێغەمبەر بوو لە [[مەککە]] و [[مەدینە]]، موسڵمانان پاراست بوویان تا کاتی دەرکەوتنی بزوتنەوەی وەھابی لە نەجد لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خەلافەتی عوسمانی]]، کە وەھابییەکان دوای ئەوەی دەستیان گرت بەسەر حیجازدا، زۆربەی ئاسەوارەکانی پێغەمبەریان لەناوبرد بە بانگەوازی ترسی دروست بوونی ھاوەڵ دانان،<ref>'''جریدة الحجاز:''' جدل حول تدمیر الوھابیة لما تبقّی من آثار إسلامیة - فؤاد المشاط تاریخ الوصول 7 یولیو 2011. نسخة محفوظة03 نوفمبر 2012 علی موقع وای باک مشین.</ref>، ئەمەش وایکرد زۆربەی زانایانی [[سوننە]] و [[شیعە]] بانگەوازی پێویست بوونی پارێزگارییان کرد بۆ ئەوەی کە ماوەتەوە و ڕێگە نەدریت لەناو ببرێت<ref>'''صحیفة عکاظ:''' مفتی مصر: الآثار النبویة عظیمة القیمة وتمثل تاریخ الإسلام تاریخ الوصول 7 یولیو 2011.نسخة محفوظة 24 سبتمبر 2015 علی موقع وای باک مشین.</ref><ref>لا ذرائع لھدم آثار النبوة، عمر عبد اللە کامل، ص2، دار بیرسان.</ref><ref name="ReferenceC">'''علی الطالقانی. معھد الإمام الشیرازی الدولی للدراسات:'''توصیات ومقترحات لمعالجة ھدم الآثار، تاریخ الوصول 21 یولیو2011. نسخة محفوظة 15 أغسطس 2018 علی موقع وای باک مشین.</ref> لەو ئاسارانەی ڕوخێنران؛ مزگەوتی بەنی قەڕیزە بوو، کە پێغەمبەر محەممەد تێیدا نوێژی کرد کاتی گەمارۆدانی بەنی قەڕیزە لەبەر [[خیانەت]]ەکەیان، مزگەوتی ئەبووبەکری سدیق، و شوینی لە دایکبوونی محەممەد، و شوێنی ژیانی لە مەککە، و باخی ھاوەڵ سەلمانی فارسی، و ماڵی ھاوەڵ [[ئەبوو ئەیووبی ئەنساری|ئەبوو ئەیووبی ئەنساڕی]]، و بیری عەینول زەرقا، و بیری ئەریس و بیری حاء.<ref name="ReferenceC"/><ref>لا ذرائع لھدم آثار النبوة، عمر عبد اللە کامل، ص182-183، دار بیرسان.</ref><ref>نصیحة لأخواننا علماء نجد، یوسف الرفاعی، ص12.</ref> == تێڕوانینەکان لەسەر کەسایەتیی محەممەد == === تێڕوانینی موسڵمانان === بەپێی زانیارییە ئیسلامییەکان، محەممەد بەڕێزترین دروستکراو و پێشەوای ھەموو مرۆڤایەتییە،<ref>الفتاوى الحديثية، ابن حجر الهيتمي، ص346-349، تحقيق: أحمد عناية، دار التقوى، ط2008.</ref><ref>قال النبي محمد «أنا سيّد ولد آدم يوم القيامة»، رواه مسلم في صحيحه، عن أبي هريرة، رقم: 2278.</ref> و دوایین پێغەمبەری خوایە، باوەڕبوون پێی و باوەڕ بە پێغەمبەرێتییەکەی پێویستە لەسەر ھەموو [[ئیسلام|موسڵمانان]] و باوەڕ بە بێ ئەوە تەواو نابێت و [[ئیسلام]] ڕاست نابێت لەگەڵ ئەم بڕوایەدا نەبێت،<ref name=":9">الشفا بتعريف حقوق المصطفى، القاضي عياض، ج2، ص3، دار الكتب العلمية، ط2006.</ref><ref name=":9" /> گوێڕایەڵ بوون بۆی و ڕازی بوون بە فەرمانەکانی پێویستە لەسەریان،<ref name=":10">مجموعة رسائل الإمام الغزالي - روضة الطالبين وعمدة السالكين، أبو حامد الغزالي، ص107، المكتبة الوقفية.</ref><ref name=":10" /> بەوەی کە گوێڕایەڵییە بۆ خوا؛ و پەیڕەوکردنی ڕەوشتەکانی. ئیسلام خۆشویستنی محەممەد بە یەکێک لە ئوسوڵەکانی موسڵمان و یەکێک لە مەرجەکانی باوەڕ دادەنێت،<ref>رواه مسلم في صحيحه، رقم: 2832.</ref> موسڵمانان ڕێزێکی زۆریان لێناوە، و بە ڕێژەیەکی زۆر مناڵەکانیان بە ناوی محەممەد ناو دەنێن، کە ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن، محەممەد بەربڵاوترین ناوە لە جیھاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="محمد".. الاسم الأكثر شعبية بين المواليد الذكور في بريطانيا|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/دولي/محمد-الاسم-الأكثر-شعبية-بين-المواليد-الذكور-في-بريطانيا/2440257|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> و زۆرترین ناو بووە بۆ ناونانی لەدایکبووە نوێکان لە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] ساڵی [[٢٠٠٩]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mohammed is most popular name for baby boys in London|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/religion/6194354/Mohammed-is-most-popular-name-for-baby-boys-in-London.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.telegraph.co.uk}}</ref> زۆربەی موسڵمانان لە ھەموو وڵاتە ئیسلامییەکاندا ڕاھاتوون بە ئاھەنگ گێڕان بە یادی لەدایکبوونی پێغەمبەر محەممەد لە سەدەی شەشی کۆچی بەرامبەر دوانزەی زایینییەوە، کۆڕ ئەبەستن بۆ گوێگرتن لە ژیاننامەکەی، و سەڵاوەتدان لەسەری، و گوێگرتن لە وەسفەکانی،<ref>حسن المقصد في عمل المولد، جلال الدين السيوطي، ص5.</ref> لە ھەمان کاتدا شوێنکەوتوانی [[سوننە|ئەھلی سونەو جەماعە]] ئەم بۆنەیە قبوڵ ناکەن و بە دروستکراوی ئەزانن،<ref>حول المولد النبوي الشريف، محمد علوي المالكي، ص11-12، دار جوامع الكلم، ط1997.</ref> موسڵمانان ناوی محەممەد جیادەکەنەوە بەوەی لەگەڵ ناوھێنانییدا دەڵێن «پێشەوامان محەممەد (سیدنا محمد)» یان «پێغەمبەری خوا (رسول اللە)» یان «نەبی» و لە دوای ناوەکەی سەڵاواتی لەسەر ئەدەن و ئەڵێن؛ «صلّی اللە علیە وسلّم» واتە؛ «دروودی خوای لێبێت».<ref>قال النبي محمد «من صلى عليّ صلاة لم تزل الملائكة تصلي عليه ما صلى عليّ فليقلّ عبد من ذلك أو ليكثر» رواه الدمياطي، في المتجر الرابح، رقم: 246، وقال عنه: حسن.</ref> === تێڕوانینی یەھوودی === نەریتێک ھەیە لەناو یەھوودییدا، دان ئەنێن بە بوونی پێغەمبەری بێجگە لە یەھوودییەکان، خوا ناردوونی بۆ ڕێنمایی کردنی میللەتەکانیان، لەوانە؛ بلعام و ئەیووب کە عییبری نەبوون، تێڕاونینی زانا گەورەکانی [[جوو|یەھوود]] جیاوازییەکی گەورەیان تێدایە دەرباری پێغەمبەر محەممەد، زانای یەھوودی نسنائیل کوڕی فیوومی ئەڵێت، خوا پێغەمبەری ناردووە کە پەیامەکانیان یەک ناگرێتەوە لەگەڵ ئەو بیروباوەڕانەی بۆ پێغەمبەرەکانی یەھوودی ناردووە، فیوومی محەممەد بە پێغەمبەرێکی ڕاستگۆ دادەنێت بەڵام پەیامەکەی تایبەت بە [عەرەب] ئەزانێت بە شێوەکی تایبەت و بۆ یەھوودی دانانێت لەبەر ئەوەی لەگەڵ [[تەورات]] یەک ناگرێتەوە.<ref>The Bustan al-Ukul, by Nathanael ibn al-Fayyumi, edited and translated by David Levine, Columbia University Oriental Studies Vol. VI, p. 105</ref><ref>''Gan ha-Sekhalim'', ed. Kafih (Jerusalem, 1984), ch. 6.</ref> ئەوەی تێبینی دەکرێت تێڕوانینی فیوومی قبوڵێکی فراوان نەکراوە لە نێو یەھوودەکانی سەردەمەکەییدا. موسا کوڕی مەیموون یەکێک لە گرنگترین لاھووتییەکانی یەھوودە لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا وای ئەبینێت کە محەممەد ھەندێک لە بنەماکانی یەھوودی ھەڵبژاردووە لە پەیامەکەیدا و پەرستشی تری بۆ زیاد کردووە، و مەیمون محەممەد بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆ دادەنێت و بانگەوازی پێغەمبەرایەتییەکەی بە ناڕاست ئەزانێت لەبەر ئەوەی پێچەوانەی نەرێتی تەوراتی یەھوودییە، ھەروەھا بوونی پێغەمبەرێکی نەخوێندەوار بەوە دادەنێت کە ناتوانێت بگاتە پلەی پێغەمبەر.<ref>[http://www.aishdas.org/student/navi.htm Prophet: True or False?], Gil Student</ref><ref>[http://www.myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml Jewish Views on Islam] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318060224/http://myjewishlearning.com/beliefs/Issues/Jews_and_Non-Jews/Attitudes_Toward_Non-Jews/Islam.shtml |date=١٨ی ئازاری ٢٠١٥}}, Marc B. Shapiro</ref> === تێڕوانینی مەسیحییەت === [[پەڕگە:Dante and Virgil Meet Muhammad and His Son-in-law, Ali in Hell.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ]] و [[ڤێرجیل|ڤیرجیل]] لە دۆزەخدا محەممەد و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیب]] دەبینن. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا مەسیحییەکان ئیسلامیان بە بیدعەت دادەنا.]] یوحنا دیمەشقی (٦٧٦-٧٤٩ز) بە یەکەم کەسی مەسیحی دادەنرێت ڕای خۆی دابێت لەسەر محەممەد، بە پێغەمبەرێکی ناڕاستگۆی دادەنێت،<ref>[http://orthodoxinfo.com/general/stjohn_islam.aspx St. John of Damascus’s Critique of Islam], Orthodox Christian Information Centre</ref>لەگەڵ ئەوەشدا بەشێک لە پەیرەوانی مەسیحیەت بۆچوونێکی ئەرێنیان بەرامبەر محەممەد ھەبوو، بەتایبەت کاتێک خەلیفەی عەباسی ئەبو عەبدوڵڵا محەممەد مەھدی، پرسیاری لە قەشەی کەنیسەی ڕۆژھەڵات، تیماتیۆسی یەکەم کرد سەبارەت بە بۆچوونی خۆی سەبارەت بە محەممەد ، وەڵامی دایەوە: "ئەو بە شوێنپێی پێغەمبەراندا دەڕۆیشت." وە لەگەڵ چەندین ستایشی محەممەد کە ڕاستگۆ بووە. <ref>[http://books.google.com/books?id=E6SIe0ommuYC&pg=PA169 Modern Western Christian theological understandings of Muslims since the Second Vatican council], Mahmut Aydin</ref> بەڵام پیکدادانەکانی دواتری نێوانیان لەگەڵ موسڵماناندا لە [[ئەندەلوس]] و [[فەلەستین]] بووە بە ھۆی دەرکەوتنی ئاڕاستەیەکی ڕەخنەگر لە ئیسلام و ئەم ئاڕاستەیە زیاتر تاوی سەند، دوای شەڕەکانی [[ئەورووپا]] لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]]. بەتایبەت لای [[پرۆتێستانت|پرۆستانتەکان]]. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیکەکان]] ئیسلامیان بە جۆرێک لە بیدعەت دادەنا و لە ڕەدی محمەممەددا بەرھەمیان داناوە.<ref name="Quinn2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quinn|یەکەم=Frederick|سەردێڕ=The Sum of All Heresies: The Image of Islam in Western Thought|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٥٣٢٥٦٣٨|شوێن=[[نیویۆرک|New York]]|پەڕەکان=١٧–٥٤|chapter=The Prophet as Antichrist and Arab Lucifer (Early Times to 1600)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=PAF5py-2Oi0C&pg=PA17}}</ref> ئەم تێڕوانینە لە سەدەکانی دواتردا بەتایبەت لەدوای ڕێنێسانس گۆڕا.بەرگریکەرەکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیک]] لەسەرەتای سەدەی بیست وەسفی محەممەد دەکەن بەوەی چاکسازێکی کۆمەڵایەتییە، و ھیلیر بیلوک <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hilaire Belloc {{!}} British author {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Hilaire-Belloc|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref>یەکێک لە دیارترینی ئەو کاسۆلیکە بەریگریکارانەیە لە سەرەتای سەدەی بیستدا، ستایشی پەیامی پێغەمبەر محەممەدی کرد لەبەرئەو جێگە تایبەتەی بۆ [[مەسیح]] و [[مریەم|مریەمی]] دایک دایناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Great and Enduring Heresy of Mohammed|ناونیشان=https://www.catholic.com/magazine/print-edition/the-great-and-enduring-heresy-of-mohammed|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Catholic Answers}}</ref> ھەروەھا چەندین بۆچوون ھەبووە کە مەسیحیەت دان بە پێغەمبەرایەتی محەممدا بنێن لە ژێر ئاکارە مەسیحییەکاندا ئەمەش لە پێناو ھێنانەناوەی کەشێکی ئەرێنی لەگەڵ ئاینی ئیسلامدا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hilal|یەکەم=Sidi Mahmoud|سەردێڕ=تصريحات بنديكت وبيان نوسترا آيتاتي.. انحراف أم امتداد|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/opinions/2006/9/27/%d8%aa%d8%b5%d8%b1%d9%8a%d8%ad%d8%a7%d8%aa-%d8%a8%d9%86%d8%af%d9%8a%d9%83%d8%aa-%d9%88%d8%a8%d9%8a%d8%a7%d9%86-%d9%86%d9%88%d8%b3%d8%aa%d8%b1%d8%a7-%d8%a2%d9%8a%d8%aa%d8%a7%d8%aa%d9%8a|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> === تێڕوانینی ڕۆژئاوا === ڕەخنەگر و لێکۆڵەرەوەی سوری ‹ڕەنا قەبانی› ئەڵێت؛ لە سەدەکانی ناوەڕاستدا شەڕ تەنھا لە نێوان [[ئیسلام]] و [[ئەورووپا]]دا تەنھا لەو ناکۆکییە سەربازییەدا نەبووە کە لە [[تورکیا]] یان [[ئیسپانیا]] ڕوویانداوە، بەڵکو شەڕێکی کولتووری و ڕۆشنبیریش بووە ،<ref>أساطير أوروبا عن الشرق: لفّق تسد، رنا قباني، ص35-39، دار طلاس، دمشق، ط1994.</ref> لە سەدەی دوانزەیەمەوە ئەورووپا سووربوون لەسەرئەوەی ئیسلام وەک شارستانیەتیێک قبوڵ نەکەن بەڵکو وەک ھێزێکی دژ وەریانگرتووە، ئەمەش بوو بە ھۆی بڵاوبوونەوەی نەزانی و وونبونی وردبینی لە وەرگێڕانەکاندا و دروستکردنی ئەفسانە و ئارەزووی دژانە، کە بوو بەھۆی بەرھەم ھاتنی ئەدەبێکی دژ بە ئیسلام، کە یەکێک لە ڕووەکانی ئەوە بوو پێغەمبەر محەممەد دوژمنی مەسیحە.<ref>ئەفسانەکانی ئەورووپا لەسەر ڕۆژھەڵات، ڕەنا قەبانی.</ref> لەگەڵ [[سەردەمی ڕووناکبیری|سەردەمی ڕوناکبیری]] لە [[سەدەی ١٧یەم|سەدەی حەڤدەدا]] و دەرکەوتنی پەیوەندی بازرگانی تایبەت لە نێوان [[ئەورووپا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانییدا]]، لەگەڵ ئەو سەردانانەی بازرگان و ئەوروپییەکان پێی ھەستان بۆ شارەکانی ڕۆژھەڵات بیرکردنەوەیان دەربارەی ئیسلام و پێغەمبەر گۆڕانی بەسەردا ھات،<ref>أساطير أوروبا عن الشرق: لفّق تسد، رنا قباني، ص107، دار طلاس، دمشق، ط1994.</ref> ئەورووپا بەرھەمێکی نوێیان بە جێھێشت، ئەدیب و شاعیرە ڕۆژئاواییەکان دەستیان کرد بە وەسفی پیغەمبەر و ستایش کردنی، بەڵام ھەندێک لەسەر بیروباوەڕە کۆنەکانی سەردەمی ناوەڕاست مانەوە دەربارەی ئیسلام و ئەمەش بەردەوام بوو ھەتا [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیست]]، و تا لە ئەنجامی [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول|ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوولدا]] شەپۆلی [[ئیسلامۆفۆبیا]] بەرز بوویەوە، ئەمەش بەھۆی تێکەڵ کردنی ڕەفتاری توندڕەوە ئیسلامییەکان لەگەڵ پەیامی ئیسلام بە شێوەیەکی گشتی.<ref>[http://www.alyaumonline.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss پێگەی ئەمڕۆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200917095025/http://www.alyaum.com/News/art/8574.html?print&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss&output_type=rss |date=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }},.</ref><ref>[http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm جەزیرە نێت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081019075329/http://www.aljazeera.net/NR/exeres/6EC17FC7-6961-4E7B-B452-889186D3B3B3.htm |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}.</ref> نووسەری یەھوودی مایکل ھارت لە دانانی کتێبی مەزنترین ١٠٠ کەسایەتی مێژوودا، پێغەمبەر محەممەدی داناوە بە بە مەزنترین کەس بەو بڕوایەی «کە تەنھا کەسە لە مێژوودا بە تەواوی سەرکەوتوو بووە لەسەر ئاستی ئایینی و دونیایی و دەڵێت محەممەد کاریگەرییەکی گەورەی لە دەروونی [[ئیسلام|موسڵمانان]] بە جێھێشتووە، ئەمەش دەردەکەوێت لە یادکردنەوە و شوێن پێ ھەڵگرتنییاندا لە شێوازی ژیان و پەرستشەکانی، و ھەروەھا لە ھەستانیان بە لەبەرکردنی ووتە و ھەڵس وکەوت و سیفەتەکانی».<ref>١٠٠ نەمرەکە [[مایکل ھارت]]</ref><ref>[https://archive.org/stream/MichaelHartRankingOfThe100GreatMuhammadNumber1/Michael+Hart+Ranking+of+the+100+Great++Muhammad+Number+1_djvu.txt Full text of "Michael Hart Ranking Of The 100 Great Muhammad Number 1]" لە [[وەیباک مەشین]] ەوە پارێزراوە</ref> === تێڕوانینەکانی تر === * [[ئایینی بابی|بابی]] و [[ئایینی بەھایی|بەھائی]] و [[ئەحمەدی]]، محەممەد بە یەکێک لە پێغەمبەرەکان دادەنێن، بەڵام بە دوا پێغەمبەری دانانێن، و بەپێی ڕای ئەوان لە دوای محەممەد باب و بەھاء و غوڵام ئەحمەد قادیانی ھەیە. * لە دیانەتی سیلیما، محەممەد بە یەکێک لە قەدیسییەکان دانراوە (کەنیسەی کاسۆلیکی) * ناناک دامەزرێنەری دیانەتی سیخی بە یەکێک لە پیغەمبەرەکانی براھمای دادەنێت.<ref>Peter Teed (1992), p.424</ref> * کەنیسەی یەسوع مەسیح، بە یەکێک لە چاکسازەکانی دادەنێت وەک [[کۆنفۆشیۆس|کۆنفووشیوس]] و [[سوقرات]] و [[ئەفلاتوون]] و ئەوانی تر، و پاداشتیان لای خوا وردەگرنەوە لە بەر بەھا ڕەوشتییەکانیان، و بانگەوازەکەیان بۆ ڕوناککردنەوە و ھێنانەدی ئاستێکی بەرزی تێگەیشتن لە نیو خەڵکدا.<ref>[http://www.lds.org/portal/site/LDSOrg/menuitem.b12f9d18fae655bb69095bd3e44916a0/?vgnextoid=2354fccf2b7db010VgnVCM1000004d82620aRCRD&locale=0&sourceId=bbaba1615ac0c010VgnVCM1000004d82620a____&hideNav=1 A Latter-day Saint Perspective on Muhammad - James A. Toronto].</ref> == ئەمانەش ببینە == {{col-begin}} {{col-1-of-3}} * [[فەرموودە]] * [[قورئان]] * [[ئیسلام]] * [[کۆڵەکەکانی ئیسلام|پایەکانی ئیسلام]] {{col-2-of-3}} * [[عەبدولموتەڵیب کوڕی ھاشم|عەبدولموتەلیب کوڕی ھاشم]] *[[خەلافەتی ڕاشدین]] * [[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلاقەتی ئەمەوی]] * [[خەلافەتی عەباسی|خەلافەتی عەبباسی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|خەلافەتی عوسمانی]] {{col-2-of-3}} * [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] * [[عومەر کوڕی خەتتاب]] * [[عوسمان کوڕی عەفان]] * [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] {{col-end}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * [http://tanzil.net/#trans/ku.asan/54:1 سایتی تەنزیل] * ژیانی پێغەمبەری خوا لە قورئان و سوننەتدا، نوسینی/ محەممەد مەلا فائق شارەزووری * وێکپیدیای عەرەبی * [http://www.dangiislam.org/ دەنگی ئیسلام] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706043707/http://www.dangiislam.org/ |date= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ }} ===کتێبنامە=== <!-- ATTENTION: If you add an entry into this section, please ensure that you include it within proper alphabetical order of the existing list, generally by author's last name --> {{refbegin|30em|indent=yes}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adil |یەکەم=Hajjah Amina |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=31tscfPF4tkC|سەردێڕ=Muhammad, the Messenger of Islam: His Life & Prophecy |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=ISCA |ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٠٤٠٩-١١-٨}} *{{cite encyclopedia |last=Ahmad |first=Anis |author-link=Anis Ahmad |date=2009 |title=Dīn |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102 |url-access=subscription |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205093241/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e1102 |archive-date=5 December 2017 }}{{cbignore}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahmed |یەکەم=Shahab |بەستەری نووسەر=Shahab Ahmed |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZCcuDwAAQBAJ |سەردێڕ=Before Orthodoxy: The Satanic Verses in Early Islam |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٤٧٤٢-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Bukhari |یەکەم=Muhammed Ibn Ismaiel |سەردێڕ=The Translation of the Meanings of Sahih Al-Bukhari: Arabic-English |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Dar-us-Salam Publications |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٧١٧-٣١-٩|translator-last=Khan |translator-first=Muhammad M.}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Tabari|یەکەم=Abu Jafar Muhammad ibn Jarir |بەستەری نووسەر=Al-Tabari |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sD8_ePcl1UoC |سەردێڕ=The History of al-Ṭabarī Vol. 8: The Victory of Islam: Muhammad at Medina A.D. 626-630/A.H. 5-8 |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٣١٥٠-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Tabari |یەکەم=Muhammad ibn Jarir |بەستەری نووسەر=al-Tabari |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=uyFjzQEACAAJ |سەردێڕ=The History of al-Tabari Vol. 6: Muhammad at Mecca |ڕێکەوت=١ی ئابی ١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=SUNY Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨٧٠٦-٧٠٧-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Anthony |یەکەم=Sean W. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_r7LDwAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Univ of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٩٧٤٥٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ardic |یەکەم=Nurullah |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Islam and the Politics of Secularism |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZAXNxxkJKYsC&pg=PA99 |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٤٨٩٨٤-٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180122105439/https://books.google.com/books?id=ZAXNxxkJKYsC&pg=PA99 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arjomand |یەکەم=Said Amir |بەستەری نووسەر=Saïd Amir Arjomand |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rNGAEAAAQBAJ|سەردێڕ=Messianism and Sociopolitical Revolution in Medieval Islam |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Univ of California Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٣٨٧٥٩-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Karen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dTqRqVNtBfoC |سەردێڕ=Muhammad: A Prophet for Our Time |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Harper Collins |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١١٥٥٧٧-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Armstrong|یەکەم=Karen |بەستەری نووسەر= Karen Armstrong|ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=[[Muhammad: A Prophet for Our Time]] |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ژپنک= ٩٧٨٠٠٦٢٣١٦٨٣٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z) |ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|ناونیشان=https://brill.com/edcollbook/title/6997 |editor-last=Bearman |editor-first=Peri |editor-link=Peri Bearman |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢٧٥٦-٢|editor2-last=Bianquis |editor2-first=Thierry |editor-link2=Thierry Bianquis |editor3-last=Bosworth |editor3-first=C. Edmund |editor-link3=C. Edmund Bosworth |editor4-last=Donzel |editor4-first=E. J. van |editor-link4=E. J. van Donzel |ref = {{harvid|Bearman et al.|2002}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beeston |یەکەم=A. F. L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y0QkhaK4kBUC |سەردێڕ=Arabic Literature to the End of the Umayyad Period |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ١٩٨٣|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٤٠١٥-٤}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Clinton |دوایین=Bennett |بەستەری نووسەر=Clinton Bennett |سەردێڕ=In search of Muhammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-VTIkkcUFHQC&pg=PA182 |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٤-٧٠٤٠١-٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150922131141/https://books.google.com/books?id=-VTIkkcUFHQC&pg=PA182 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bogle |یەکەم=Emory C. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IpFhLDUw20gC |سەردێڕ=Islam: Origin and Belief |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٢-٧٠٨٦٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Borup |یەکەم١=Jørn |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FMG0DwAAQBAJ |سەردێڕ=Religious Diversity in Asia |دوایین٢=Fibiger |یەکەم٢=Marianne Qvortrup |دوایین٣=Kühle |یەکەم٣=Lene |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤١٥٨١-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brockopp |یەکەم=Jonathan E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o58K2t344YQC |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Muhammad |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٨٢٨٣٨-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown |یەکەم=Daniel W. |بەستەری نووسەر=Daniel W. Brown |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TPbLcSlUs8cC |سەردێڕ=A New Introduction to Islam |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wiley |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-٢١٦٠٤-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brown |یەکەم=Jonathan A.C. |بەستەری نووسەر=Jonathan A. C. Brown|ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Muhammad: A Very Short Introduction |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٥٥٩٢٨-٢|ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadveryshor00brow}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cheikh |یەکەم=Nadia Maria El |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lRPRCgAAQBAJ |سەردێڕ=Women, Islam, and Abbasid Identity |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٧٣٦٣٦-٨}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cimino |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ="No God in Common": American Evangelical Discourse on Islam after 9/11 |journal=[[Review of Religious Research]] |بەرگ=٤٧|issue=2 |پەڕەکان=١٦٢–٧٤|doi=10.2307/3512048 |jstor=3512048}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cole |یەکەم=W. Owen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1T_UAwAAQBAJ |سەردێڕ=Six World Faiths |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=A&C Black |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٤-٤٩٦٤-١}} *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Conrad |یەکەم=Lawrence I. |بەستەری نووسەر=Lawrence Conrad |ڕێکەوت=١٩٨٧|سەردێڕ=Abraha and Muhammad: some observations apropos of chronology and literary topoi in the early Arabic historical tradition1 |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |بەرگ=٥٠|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٥–٤٠|s2cid=162350288 |doi=10.1017/S0041977X00049016}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Curtis |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Orientalism and Islam: European Thinkers on Oriental Despotism in the Middle East and India |ناونیشان=https://archive.org/details/orientalismislam00curt |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |پەڕە=[https://archive.org/details/orientalismislam٠٠curt/page/n٤٢ ٣١]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٦٧٢٥-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deming |یەکەم=David |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2FKNAgAAQBAJ&dq=muhammad+bring+you+slaughter+quraysh&pg=PA68 |سەردێڕ=Science and Technology in World History, Volume 2: Early Christianity, the Rise of Islam and the Middle Ages |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=McFarland |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥٦٤٢-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dibble |یەکەم=Roy |ناونیشان=https://gutenberg.org/ebooks/73644 |سەردێڕ=Mohammed |ڕێکەوت=١٩٢٦|بڵاوکەرەوە=Viking Press}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Azhari |یەکەم=Taef Kamal |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_LaSvwEACAAJ |سەردێڕ=Queens, Eunuchs and Concubines in Islamic History, 661-1257 |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٤٤-٢٣١٨-٢|پەڕەکان=٢٤–٥|chapter=Two Wives at the Same Time: Sawda and 'Aisha}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=Islam: The Straight Path |edition=3rd |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٢٣٤-٤|ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat00espo_0}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=What Everyone Needs to Know About Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/whateveryoneneed0000espo |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٥٧١٣-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Esposito |editor-first=John |editor-link=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=The Oxford Dictionary of Islam |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٢٥٥٨-٠|پەڕە=١٩٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press, USA |ناونیشان=https://archive.org/details/oxforddictionary00bada/page/198 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John Esposito |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=What everyone needs to know about Islam |edition=2 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA14 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٤١٣-٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150930142902/https://books.google.com/books?id=2wSVQI3Ya2EC&pg=PA14 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fontaine |یەکەم=P. F. M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2cuUEAAAQBAJ|سەردێڕ=Imperialism in Medieval History I: Dualism in Byzantine History 476–638 and Dualism in Islam 572–732 |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٥٠٢٣٤-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Forward |یەکەم=Martin |بەستەری نووسەر=Martin Forward |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BCkQAQAAIAAJ |سەردێڕ=Muhammad: A Short Biography |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Oneworld Publications |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥١٦٨-١٣١-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gabriel |یەکەم=Richard A. |بەستەری نووسەر=Richard A. Gabriel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nadbe2XP2o4C |سەردێڕ=Muhammad: Islam's First Great General |ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٣٨٦٠-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gabriel |یەکەم=Richard A. |بەستەری نووسەر=Richard A. Gabriel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0HQCBQAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad: Islam's First Great General |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=University of Oklahoma Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٦١-٨٢٥٠-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gibb |یەکەم١=Hamilton Alexander Rosskeen |بەستەری نووسەر١=H. A. R. Gibb |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IAajmgEACAAJ |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam: Vol. 1- |دوایین٢=Lewis |یەکەم٢=Brian |دوایین٣=Donzel |یەکەم٣=Emeri J. van |بەستەری نووسەر٣=Emeri van Donzel |دوایین٤=Bosworth |یەکەم٤=Clifford Edmund |بەستەری نووسەر٤=Clifford Edmund Bosworth |ڕێکەوت=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=E.J. Brill |ref = {{harvid|Gibb et al.|1986}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gil |یەکەم=Moshe |بەستەری نووسەر=Moshe Gil |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC |سەردێڕ=A History of Palestine, 634–1099 |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٩٨٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Glubb |یەکەم=Sir John Bagot |بەستەری نووسەر=John Bagot Glubb |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=miAqAQAAMAAJ |سەردێڕ=The Life and Times of Muhammad |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Cooper Square Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٤-١١٧٦-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goddard |یەکەم=Hugh |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=A History of Christian-Muslim Relations |ناونیشان=https://archive.org/details/historychristian00godd |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press |chapter=The First Age of Christian-Muslim Interaction (c. 830/215) |پەڕەکان=٣٤–٤١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٦٦٣-٣٤٠-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goldman |یەکەم=Elizabeth |بەستەری نووسەر=Elizabeth Goldman |ڕێکەوت=١٩٩٥|سەردێڕ=Believers: spiritual leaders of the world |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٢٤٠-١|ناونیشان=https://archive.org/details/believersspiritu00gold}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Matthew |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KiawUHevW24C |سەردێڕ=The Rise of Islam |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٢٥٢٢-٩}} *{{cite encyclopedia |first1=Richard |last1=Gottheil |author-link1=Richard Gottheil |first2=Mary W. |last2=Montgomery |first3=Hubert |last3=Grimme |date=1906 |title=Mohammed |url=http://jewishencyclopedia.com/articles/10918-mohammed |encyclopedia=Jewish Encyclopedia |publisher=[[Kopelman Foundation]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hazleton |یەکەم=Lesley |بەستەری نووسەر=Lesley Hazleton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8b2JDQAAQBAJ |سەردێڕ=The First Muslim: The Story of Muhammad |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Penguin |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٤٦٣-٢٣٠-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hodgson |یەکەم=Marshall G. S. |بەستەری نووسەر=Marshall Hodgson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=18b-K9AMLlwC |سەردێڕ=The Venture of Islam, Volume 1: The Classical Age of Islam |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٣٤٦٨٦-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Holt |یەکەم١=P. M. |بەستەری نووسەر١=Peter Holt (historian) |دوایین٢=Lambton |یەکەم٢=Ann K. S. |بەستەری نووسەر٢=Ann Lambton |دوایین٣=Lewis |یەکەم٣=Bernard |بەستەری نووسەر٣=Bernard Lewis |ڕێکەوت=١٩٧٧|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam |edition=paperback |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Holt |یەکەم١=P. M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5OO-AQAACAAJ |سەردێڕ=The Cambridge History of Islam: Volume 1A, The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War |دوایین٢=Lambton |یەکەم٢=Ann K. S. |دوایین٣=Lewis |یەکەم٣=Bernard |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ١٩٧٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٥-٤|ref = {{harvid|Holt et al.|1977}}}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hourani |یەکەم١=Albert |بەستەری نووسەر١=Albert Hourani |دوایین٢=Ruthven |یەکەم٢=Malise |بەستەری نووسەر٢=Malise Ruthven |سەردێڕ=A History of the Arab Peoples |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Belknap Press; Revised edition |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠١٠١٧-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howard-Johnston |یەکەم=James |بەستەری نووسەر=James Howard-Johnston |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I_9QEAAAQBAJ |سەردێڕ=Witnesses to a World Crisis: Historians and Histories of the Middle East in the Seventh Century |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٥٧٦٠٨-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Humphreys |یەکەم=R. Stephen |بەستەری نووسەر=R. Stephen Humphreys |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L-A9DwAAQBAJ |سەردێڕ=Islamic History: A Framework for Inquiry – Revised Edition |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٠٨٥٦-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ibn Hisham |یەکەم١=ʻAbd al-Malik |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tug7AAAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad: A Translation of Isḥāq's Sīrat Rasūl Allāh |دوایین٢=Ibn Ishaq |یەکەم٢=Muhammad |بەستەری نووسەر٢=Ibn Ishaq |ڕێکەوت=١٩٧٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٦٣٦٠٣٤-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ibn Kathir |بەستەری نووسەر١=Ibn Kathir |سەردێڕ=The Life of the Prophet Muhammad Volume I |دوایین٢=Gassick |یەکەم٢=Dr Trevor Le |بەستەری نووسەر٢=Trevor LeGassick|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Garnet Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٦٤-١٤٢-٢|شوێن=Reading |translator-last=Gassick |translator-first=Prof Trevor Le}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ibn Kathīr |یەکەم=Ismāʻīl ibn ʻUmar |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wVdTAAAAYAAJ |سەردێڕ=The Life of the Prophet Muḥammad: A Translation of Al-Sīra Al-Nabawiyya |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Center for Muslim Contribution to Civilization |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٩٦٤-٠٤٠-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Irving |یەکەم=Washington |بەستەری نووسەر=Washington Irving |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=p7EPAAAAYAAJ&pg=PA17 |سەردێڕ=Mahomet and His Successors |ڕێکەوت=١٩٠٤|بڵاوکەرەوە=P. F. Collier}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Johnson |یەکەم=Scott Fitzgerald |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KEYSDAAAQBAJ |سەردێڕ=The Oxford Handbook of Late Antiquity |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٢٧٧٥٣-٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Katz |یەکەم=Steven |بەستەری نووسەر=Steven T. Katz |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=lwpxEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Antisemitism |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٧٨٧٦٥-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kister |یەکەم=M. J. |بەستەری نووسەر=Meir Jacob Kister |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0PdbEAAAQBAJ |سەردێڕ=Society and Religion from Jahiliyya to Islam |ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٥٨٥٠٢-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Klein |یەکەم=F. A. |بەستەری نووسەر=Frederick Klein |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y5eJAAAAMAAJ |سەردێڕ=The Religion of Islám |ڕێکەوت=١٩٠٦|بڵاوکەرەوە=K. Paul, Trench, Trübner |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٩٠-٠٠٤٠٨-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kloppenborg |یەکەم١=Ria |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wN-mDwAAQBAJ |سەردێڕ=Female Stereotypes in Religious Traditions |دوایین٢=Hanegraaff |یەکەم٢=Wouter J. |بەستەری نووسەر٢=Wouter Hanegraaff |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٧٨٨٨-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira |بەستەری نووسەر=Ira M. Lapidus |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=A History of Islamic Societies |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofislamic0000lapi_t2d2 |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |edition=2nd |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٩٣٣-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira M. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qcPZ1k65pqkC |سەردێڕ=Islamic Societies to the Nineteenth Century: A Global History |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥١٤٤١-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lassner |یەکەم=Jacob |بەستەری نووسەر=Jacob Lassner |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jwdsUKLbS2wC |سەردێڕ=Jews, Christians, and the Abode of Islam: Modern Scholarship, Medieval Realities |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٧١٠٧-٥}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |بەستەری نووسەر=Bernard Lewis |ڕێکەوت=٢٠٠٢|orig-year=1993 |سەردێڕ=The Arabs in History |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٠٣١٠-٨|title-link=The Arabs in History}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=David Levering |بەستەری نووسەر=David Levering Lewis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zxuar_ISdcUC |سەردێڕ=God's Crucible: Islam and the Making of Europe, 570-1215 |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=W. W. Norton & Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٦٧٩٠-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lindemann |یەکەم١=Albert S. |بەستەری نووسەر=Albert Lindemann |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SaEUDAAAQBAJ |سەردێڕ=Antisemitism: A History |دوایین٢=Levy |یەکەم٢=Richard S. |بەستەری نووسەر٢=Richard S. Levy |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٢٣٥٠٣-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Madelung |یەکەم=Wilferd |بەستەری نووسەر=Wilferd Madelung |ڕێکەوت=١٩٩٧|سەردێڕ=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٤٦٩٦-٣|title-link=The Succession to Muhammad}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Margoliouth |یەکەم=David S. |بەستەری نووسەر=David Samuel Margoliouth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Rwhm1b9hZh0C |سەردێڕ=Mohammed and the Rise of Islam |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cosimo, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٦٤٠-٥٠٣-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller |یەکەم=Judith |بەستەری نووسەر=Judith Miller |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tH_ThgVEoAcC|سەردێڕ=God Has Ninety-Nine Names: Reporting from a Militant Middle East |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩١-٢٩٤١-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muir |یەکەم= William |بەستەری نووسەر=William Muir |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YTwBAAAAQAAJ |سەردێڕ=The Life of Mahomet and History of Islam to the Era of the Hegira: With Introductory Chapters on the Original Sources for the Biography of Mahomet and on the Pre-Islamite History of Arabia |ڕێکەوت=١٨٦١|بڵاوکەرەوە=Smith, Elder&Company, 65, Cornhill}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muranyi |یەکەم=Miklos |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bsXXAAAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad |ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Ashgate |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٠٧٨-٧٠٣-٧}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morgan |یەکەم=Diane |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6oHDEAAAQBAJ |سەردێڕ=Essential Islam: A Comprehensive Guide to Belief and Practice |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing USA |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٦٠٢٦-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muesse |یەکەم=Mark W. |بەستەری نووسەر=Mark W. Muesse |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i8hxEAAAQBAJ |سەردێڕ=Four Wise Men |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Lutterworth Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٨٨-٩٥٢٢-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Murray |یەکەم=Alexander |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=trene_8DY10C |سەردێڕ=Suicide in the Middle Ages: Volume 2: The Curse on Self-Murder |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦١٣٩٩-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nagel |یەکەم=Tilman |بەستەری نووسەر=Tilman Nagel |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YvgdEAAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad's Mission: Religion, Politics, and Power at the Birth of Islam |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٦٧٤٩٨-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Netton |یەکەم=Ian Richard |بەستەری نووسەر=Ian Richard Netton |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bYtmAgAAQBAJ |سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-١٧٩٦٠-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nigosian |یەکەم=Solomon A. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=my7hnALd_NkC|سەردێڕ=Islam: Its History, Teaching, and Practices |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-١١٠٧٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FS8W4fEXJpsC |سەردێڕ=Muhammad and the Origins of Islam |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨٤-١٥٩٧-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Islam: A Guide for Jews and Christians |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١١٥٥٣-٥|ناونیشان=https://archive.org/details/islamguideforjew00fepe}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ڕێکەوت=2003b |سەردێڕ=The Monotheists: Jews, Christians, and Muslims in Conflict and Competition |بەرگ=١|ناونیشان=https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691123721/the-monotheists-jews-christians-and-muslims-in-conflict-and |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |id=ASIN: B0012385Z6 |ژپنک=٠-٦٩١-١١٤٦٠-٩}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=Francis Edward |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |سەردێڕ=Jesus and Muhammad: Parallel Tracks, Parallel Lives |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=olEi-1LZYYQC&pg=PA159 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٤٧٤٦-٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130614223637/http://books.google.com/books?id=olEi-1LZYYQC&pg=PA159 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peterson |یەکەم=Daniel |بەستەری نووسەر=Daniel C. Peterson |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Muhammad, Prophet of God |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadpropheto0000pete |بڵاوکەرەوە=Wm. B. Eerdmans Publishing Company |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢٨-٠٧٥٤-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Phipps |یەکەم=William E. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DR_mDAAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad and Jesus: A Comparison of the Prophets and Their Teachings |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٤٢-٨٩٣٥-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Powers |یەکەم=David S. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Rx-LAwAAQBAJ |سەردێڕ=Zayd |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٢-٠٩٩٥-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Quinn |یەکەم=Frederick |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=The Sum of All Heresies: The Image of Islam in Western Thought |ناونیشان=https://archive.org/details/sumofallheresies0000quin |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |chapter=The Prophet as Antichrist and Arab Lucifer (Early Times to 1600) |پەڕەکان=١٧–٥٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٢٥٦٣-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ramadan |یەکەم=Tariq |بەستەری نووسەر=Tariq Ramadan |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=In the Footsteps of the Prophet: Lessons from the Life of Muhammad |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٠٨٨٠-٨|ناونیشان=https://archive.org/details/infootstepsofpro00rama}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rāshid |یەکەم=Maʿmar ibn |بەستەری نووسەر=Ma'mar ibn Rashid |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=N8mlCgAAQBAJ |سەردێڕ=The Expeditions: An Early Biography of Muḥammad |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=NYU Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٩٨-٠٠٤٧-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reeves |یەکەم=Minou|بەستەری نووسەر=Minou Reeves |ڕێکەوت= ٢٠٠٣|سەردێڕ= [[Muhammad in Europe]]: A Thousand Years of Western Myth-Making |بڵاوکەرەوە=[[New York University Press]] |پەڕەکان=[https://archive.org/details/muhammadineurope٠٠٠٠mino/page/n١٣٢ ٦]–٧|ژپنک= ٠٨١٤٧٧٥٦٤٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reynolds |یەکەم=Gabriel Said |بەستەری نووسەر=Gabriel Said Reynolds |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b1SjEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Emergence of Islam: Classical Traditions in Contemporary Perspective |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Augsburg Fortress Publishers |ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٦٤-٧٣٨٨-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robin |یەکەم=Christian J. |ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Arabia and Ethiopia. In The Oxford Handbook of Late Antiquity |بڵاوکەرەوە=OUP USA |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٣٦٩٣-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=Muslim Societies in African History |ناونیشان=https://archive.org/details/muslimsocietiesi0000robi |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٢٦٢٧-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodgers |یەکەم=Russ |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nOxXXwAACAAJ |سەردێڕ=The Generalship of Muhammad: Battles and Campaigns of the Prophet of Allah |ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=University Press of Florida |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٠-٣٧٦٦-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rodinson |یەکەم=Maxime |بەستەری نووسەر=Maxime Rodinson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ttPdDwAAQBAJ |سەردێڕ=Muhammad |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=New York Review of Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦٨١٣٧-٤٩٣-٢}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roggema |یەکەم=Barbara |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8O15DwAAQBAJ |سەردێڕ=The Legend of Sergius Baḥīrā: Eastern Christian Apologetics and Apocalyptic in Response to Islam |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٧٤-٤١٩٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Reading the Middle Ages: Sources from Europe, Byzantium, and the Islamic World, Third Edition |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٦-٣٦٧٣-٦|editor-last=Rosenwein |editor-first=Barbara H. |editor-link=Barbara H. Rosenwein |شوێن=Toronto Buffalo London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rubin |یەکەم=Uri |بەستەری نووسەر=Uri Rubin |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3WFqEAAAQBAJ |سەردێڕ=The Life of Muhammad |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-٨٨٦٧٦-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ṣallābī |یەکەم=ʻAlī Muḥammad Muḥammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yDmuURWiSNoC |سەردێڕ=The Noble Life of the Prophet |ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Darussalam |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٩٦٧٨-٩-٩}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Encyclopaedia of Islam, Volume III (H-Iram): [Fasc. 41-60, 60a] |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ناونیشان=https://brill.com/edcollbook/title/1482 |editor-last=Schacht |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٨١١٨-٥|editor2-last=Lewis |editor3-last=Pellat |editor4-last=Ménage|ref = {{harvid|Schacht et al.|1998}}}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schroeder|یەکەم=Eric |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZDbR3Bz1OvsC|سەردێڕ=Muhammad's People: An Anthology of Muslim Civilization |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Courier Corporation|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٨٦-٤٢٥٠٢-٣}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Spellberg |یەکەم=Denise A. |بەستەری نووسەر=Denise Spellberg |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Politics, Gender, and the Islamic Past: The Legacy of 'A'isha Bint Abi Bakr |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٩٩٩-٠|پەڕەکان=٣٩–٤٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stillman|یەکەم=Norman A. |بەستەری نووسەر=Norman A. Stillman |ڕێکەوت=١٩٧٩|سەردێڕ=The Jews of Arab Lands: A History and Source Book |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bFN2ismyhEYC&pg=PA236 |بڵاوکەرەوە=Jewish Publication Society |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٧٦-٠١٩٨-٧|پەڕە=٢٣٦}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Swarup |یەکەم=Ram |بەستەری نووسەر=Ram Swarup |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GLdZv97v2lMC |سەردێڕ=Understanding the Hadith: The Sacred Traditions of Islam |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٥٩٢-٢٤٣-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Towghi |یەکەم=Malek Muhammad |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sCjFXhIWTlMC |سەردێڕ=Foundations of Muslim Images and Treatment of the World Beyond Islam |ڕێکەوت=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Michigan State University. Department of History}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Waqidi |یەکەم=Muḥammad ibn Umar|بەستەری نووسەر=Al-Waqidi |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6CcqAQAAMAAJ |سەردێڕ=The Life of Muḥammad: Al-Wāqidī's Kitāb Al-maghāzī |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٥٧٤٣٤-١}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٥٣|سەردێڕ=Muhammad at Mecca |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |id=ASIN: B000IUA52A |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٢٧٧-٧|title-link=Muhammad at Mecca (book)}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٥٦|سەردێڕ=Muhammad at Medina |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٣٠٧-١|title-link=Muhammad at Medina (book)}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |بەستەری نووسەر=W. Montgomery Watt |ڕێکەوت=١٩٧٤|سەردێڕ=Muhammad: Prophet and Statesman |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadprophets00watt/page/138 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=United Kingdom |ژپنک=٠-١٩-٨٨١٠٧٨-٤}} *{{cite encyclopedia|last=Watt |first=W. Montgomery|date=1998 |title=Badr |chapter=Encyclopaedia of Islam, Volume I (A-B): &#91;Fasc. 1-22&#93; |url=https://brill.com/display/title/1480|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 |pages=867–8 |isbn=978-90-04-08114-7}} *{{cite encyclopedia |last1=Welch |first1=Alford T. |author-link1=Alford T. Welch |last2=Moussalli |first2=Ahmad S. |last3=Newby |first3=Gordon D. |date=2009 |title=Muḥammad |encyclopedia=The Oxford Encyclopedia of the Islamic World |editor=John L. Esposito |editor-link=John Esposito |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |url=http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |quote= |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211050118/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t236/e0550 |archive-date=11 February 2017 }}{{cbignore}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/islam0000edit |ڕێکەوت=١٩٦١|بڵاوکەرەوە=George Braziller |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٧٦-٠١٦٥-٥|editor-last=Williams |editor-first=John Alden}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Williams |یەکەم=Rebecca |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DBi_X2qoxpgC|سەردێڕ=Muhammad and the Supernatural: Medieval Arab Views |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-٩٤٠٨٥-٠}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Willis |editor-first=John Ralph |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Slaves and Slavery in Muslim Africa: Islam and the Ideology of Enslavement |شوێن=New York City |بڵاوکەرەوە=[[Routledge Press|Routledge]] |بەرگ=١|پەڕەکان=vii–xi, ٣–٢٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤٦-٣١٤٢-٤}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zeitlin |یەکەم=Irving M. |ڕێکەوت= ٢٠٠٧|سەردێڕ= The Historical Muhammad|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=v_seJ21M0UoC |بڵاوکەرەوە=[[Polity Press]] |ژپنک= ٩٧٨٠٧٤٥٦٥٤٨٨١}} {{refend}} ====ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام==== {{refbegin|30em|indent=yes}} *{{cite encyclopedia |last=Abel |first=Armand |author-link=Armand Abel |date=1960 |title=Baḥīrā |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/bahira-SIM_1050 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 }} *{{cite encyclopedia |last1=Buhl |first1=F. |last2=Welch |first2=A.T. |author-link2=Alford T. Welch |date=1993 |title=Muḥammad |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/muhammad-COM_0780 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=7 |pages=360–376 |isbn=978-90-04-09419-2 }} *{{TDV Encyclopedia of Islam |title=MUHAMMED |url=https://islamansiklopedisi.org.tr/muhammed |pages=406-479 |volume=30 }} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Muslim |یەکەم١=Imam Abul-Husain |سەردێڕ=Sahih Muslim |دوایین٢=Al-Khattab |یەکەم٢=Nasiruddin |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Dar-us-Salam Publications Inc |ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٩٩١٩-٠-٠|edition=First |شوێن=Riyadh}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |بەستەری نووسەر=Francis Edward Peters |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WnMOEAAAQBAJ |سەردێڕ=Judaism, Christianity, and Islam: The Classical Texts and Their Interpretation, Volume I: From Convenant to Community |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٢٢٦٨٢-٨}} *{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sa'd |یەکەم=Muḥammad Ibn |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_vnXAAAAMAAJ |سەردێڕ=Kitab Al-tabaqat Al-kabir - Volume 2 |ڕێکەوت=١٩٧٢|بڵاوکەرەوە=Pakistan Historical Society}} *{{cite encyclopedia |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |date=1971 |title=Ḥalīma Bint Abī Ḏh̲uʾayb |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/halima-bint-abi-dhuayb-SIM_2648 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=3 }} *{{cite encyclopedia |last=Watt |first=W. Montgomery |author-link=W. Montgomery Watt |date=1960 |title=Āmina |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/amina-SIM_0601 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=1 }} *{{cite encyclopedia |last1=Wensinck |first1=A.J. |last2=Rippen |first2=A. |date=2002 |title=Waḥy |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/wahy-COM_1331 |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=11 }} *{{cite encyclopedia |last1=Wensinck |first1=A.J. |last2=Jomier |first2=J. |date=1990 |title=Ka'ba |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kaba-COM_0401?lang=en |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |edition=2nd |publisher=Brill |volume=4 }} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{بەستەری پرۆژە خوشکەکان|محەممەد|d=Q9458|c=محمد بن عبد الله|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no|n=no|s=no|b=no|q=no}} * {{Curlie|Society/Religion_and_Spirituality/Islam/Prophets/Muhammed}} * {{بریتانیکا|396226}} {{Navboxes |title = وتارە پەیوەندیدارەکان بە محەممەد |list = {{محەممەد٢|state=expanded}} {{پێغەمبەران بەپێی قورئان}} {{باب و باپیرانی محەممەد |state=autocollapse}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|سیاسەت|قورئان|محەممەد|مێژووی ئیسلام|مەککە|مەدینە|مێژوو|کۆمەڵگا|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} [[پۆل:محەممەد| ]] [[پۆل:ئەھل ئەلبەیت]] [[پۆل:ئەھل ئەلکیسائ]] [[پۆل:ڕزگاربووان لە ھەوڵی تیرۆرکردن]] [[پۆل:ئیسلام]] [[پۆل:پێغەمبەران لە دینی درۆز]] [[پۆل:پێغەمبەران لە قورئاندا]] [[پۆل:پێغەمبەرە عەرەبەکان]] [[پۆل:خەڵکی مەککە]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی دینەکان]] [[پۆل:دیپلۆماتەکان]] [[پۆل:ڕابەرە ئاینییە ئیسلامییەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عەرەبەکان]] [[پۆل:عەرەبە موسڵمانەکان]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٦ەم]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی ٧ەم لە ئاسیا]] [[پۆل:فەلسەفەی سیاسی]] [[پۆل:قوڕەیش]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٥٧٠]] [[پۆل:مردووانی ٦٣٢]] [[پۆل:مەدینە]] b2f92wvpf7ww5pmp3nxmz3a9oj7uggv 0 690 1583956 1583843 2026-05-15T12:05:04Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583956 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = فەتانە وەلیدی | وێنە = Fetane Welîdî.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = فەتانە محەممەد شەریف وەلیدی | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|٢٠٢٤|٩|٢٤|١٩٥٣}} | شوێنی مردن = سنە، ئێران | شێواز = [[مۆسیقای فۆلکلۆر|فۆلکلۆر]] | پیشە = [[گۆرانیبێژ]] | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''فەتانە وەلیدی''' (١٩٥٣ لە [[سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] - ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە سنە<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=خانمە هونەرمەند فەتانە وەلیدی کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/266208-خانمە-هونەرمەند-فەتانە-وەلیدی-کۆچی-دوایی-کرد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=فەتانە وەلیدی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2409202427|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref>) خانمە گۆرانیبێژێکی [[کورد]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/93091710355|سەردێڕ=دیدار با فتانە کە گوشەنشین عشق شد|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=isna.ir}}</ref> لە خوێندنگەی باڵای میوزیک لە [[تاران]] خوێندوویەتی و لە ساڵانی حەفتاکان لە ڕێگەی [[حەسەن کامکار]]، باوکی گرووپی کامگارەکان و محەممەد شەریف وەلیدیی باوکی خۆی، ئاشنای جیھانی مۆسیقا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/14112019|سەردێڕ=فەتانەی وەلیدی.. شاژنە فەرامۆشکراوەکەی مۆسیقای کوردی|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=rudaw.net}}</ref> فەتانە ٥٦ گۆرانیی لە [[ڕادیۆی سنە]] و [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]] تۆمار کردووە، بەڵام تەنیا ئەلبوومێکی بە ناوی ''بولبول'' لە بەردەستدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/29745|سەردێڕ=فەتانە وەلیدی، تریفەدەنگی مۆسیقای کوردی بە سەر کرایەوە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=ku.mehrnews.com}}</ref> بەھۆی باری نالەباری ژیان و نەخۆشیی دەروونییەوە ماوەی پیشەکەی زۆر نەبوو، بەڵام لەو تەمەنە کورتەی پیشەکەیدا بە کەسێکی گرنگ لە ھونەری [[مۆسیقای کوردی]] دادەنرێ چونکە یەکێک لە یەکەمین گۆرانیبێژانی ژنی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە دواتر بووە ئیلھامبەخشی ژمارەیەک لە ھونەرمەندانی ژن و تەنانەت پیاوی تریش لە [[کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=51856&Jor=25|سەردێڕ=خانمە ھونەرمەندێکی کورد باری تەندروستی ناجێگیرە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> == ژیاننامە == فەتانە محەممەد شەریف وەلیدی لە ساڵی ١٩٥٣ لە بنەماڵەیەکی ھونەری لە شاری سنەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایک بووە و ھەر لە منداڵییەوە تێکەڵی ھونەری مۆسیقا و ئاواز بووە و بە یەکێک لە ژنە ڕچەشکێنەکان لە مەیدانی ھونەر و مۆسیقای کوردی دادەنرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=48698|سەردێڕ=دۆخی تەندروستی “فەتانە وەلیدی” ناجێگیرە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdistanukurd.com|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808020138/https://kurdistanukurd.com/?p=48698|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> باوکی فەتانە گۆرانیبێژ بووە و کەمانی ژەنیوە. فەتانە ھەر لە منداڵییەوە لەلای [[حەسەن کامکار]] دەستی بە فێربوونی وانەکانی مۆسیقا کردووە و لە تەمەنی حەوت ساڵیشەوە دەستی بە وتنی گۆرانی کرد و لە [[ڕادیۆی سنە]] گۆرانییەکانی تۆمار دەکرد. بۆ ئەو سەردەمەی کۆمەڵگەی کوردی، وتنی گۆرانی تەنانەت بۆ پیاوانیش وەکو کارێکی نەشیاو سەیر دەکرا و، بەو ھۆیەوە فەتانە ڕووبەڕووی جۆرەھا توانج و تانە و کاری نەشیاو بوویەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/21355|سەردێڕ=فەتانە؛ چریکەی ئەوینێکی ناکام|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=mewdamedia.com|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808025442/https://mewdamedia.com/articles/21355|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چەندین چیرۆک و گێڕانەوە سەبارەت بە ھۆکاری دوورکەوتنەوەی فەتانە لە گۆرانی و مۆسیقا باس دەکرێن، بەڵام دیارترینیان چیرۆکێکی خۆشەویستییە کە بووەتە ھۆی خراپی دۆخی دەروونی بۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535|سەردێڕ=خانمە ھونەرمەندێکی ناوداری کورد گەیەنرایە نەخۆشخانە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=zamenpress.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230107054938/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=16535|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فەتانە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ و لە تەمەنی ٧٠ یان ٧١ ساڵیدا لە [[سنە]] وەفاتی کرد.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == دیسکۆگڕافی == فەتانە ٥٦ گۆرانیی وتووە، بەڵام تەنیا یەک ئەلبوومی بە ناوی ''بولبول'' بڵاو کراوەتەوە. {{پێڕستی تراکەکان | ناونیشان =بولبول | ناو١ = شیرین گیان | ماوە١ = ٤:٥٢ | ناو٢ = گوڵە گیان | ماوە٢ = ٧:٠٤ | ناو٣ = شکۆفە | ماوە٣ = ٧:٠٤ | ناو٤ = بولبول | ماوە٤ = ٧:٠٩ | ناو٥ = بێ قەرارە | ماوە٥ = ٥:٠٣ | ناو٦ = یاخوا بە خێر بێی | ماوە٦ = ٥:٠٤ | ناو٧ =ئومێدی دڵم | ماوە٧ = ٤:٣١ | ناو٨ = ئەی یاری نازدارم | ماوە٨ = ٤:١١ | ناو٩ = ئەی دڵی غەمینم | ماوە٩ = ٧:٤٢ | ناو١٠ = غەریبم | ماوە١٠ = ٥:٢٧ | ناو١١ = ھەر کەس ئاشق بێت | ماوە١١ = ١:٥٥ |total_length = ٦٠:٠٢ }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ئێران|ژن|مۆسیقا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی سنە]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژەکان]] 598q19jlhvsxb40oty9m9fscdz03kc1 0 1291 1583942 1583887 2026-05-15T12:02:44Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583942 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Ireland (island) in Europe.png|230px|وێنۆک|شوێنی دوورگەی ئیرلەندا]] '''دوورگەی ئیرلەندا''' ({{بە ئینگلیزی|Ierland}}) سێھەمین دوورگەی گەورەی [[ئەورووپا]] و بیستەمین دوورگەی گەورەی جیھانە، [[کۆماری ئیرلەندا]] و [[ئیرلەندای باکوور]]ی تێدایە. == ڕامیاری == دابەش کراوە لەنێوان [[کۆماری ئیرلەند|کۆماری ئیرلەندا]]، کە کەمێک کەمتر لە پێنج لە شەشی دوورگەکە دەگرێتەوە، و [[ئیرلەندی باکوور]]، کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]، کە ڕووبەرەکەی تری داپۆشیوە. لە باکووری ڕۆژھەڵاتی دوورگەکەدا نزیکەی ٦٫٤ ملیۆن کەس لە دانیشتووانی ئیرلەندا نیشتەجێن. ٤٫٦ ملیۆن کەس لە [[کۆماری ئیرلەند|کۆماری ئیرلەندا]] و کەمێک زیاتر لە ١٫٨ ملیۆن کەس لە [[ئیرلەندی باکوور]] دەژین. == جوگرافیا == دوورگەکە کە تا ڕادەیەک نزمە، چیاکانی دەوروبەری دەشتە ناوەندییەکانی گرتووەتەوە، لەگەڵ چەندین ڕووباری گونجاو بۆ [[کەشتیوانی]] ناوخۆیی. لەسەر دوورگەکە چەندین ڕووەکی سەوز گەشە دەکەن، ئەوەش بەھۆی کەشوھەوا مامناوەندەکەی و دەورەدانی بە زەریاکان و پلەی گەرمی مامناوەند، کە وای لێ کردبوو ببێتە یەکێک لە چڕترین ناوچە دارستاناوییەکان لە [[جیھان]] تا سەدەی حەڤدەیەم. بەداخەوە ئەمڕۆ بە یەکێک لەو ناوچانەی جیھان دادەنرێت کە زۆرترین دارستانی تێدا بڕدراوەتەوە لە [[ئەورووپا]] بەھۆی تەماحی بازرگانیی مرۆڤەوە. لەسەر دوورگەکە بیست و شەش جۆری شیردەر دەژین کە بنەچەیان بۆ ئیرلەندا دەگەڕێتەوە. داگیرکاریی [[نۆرمان]] لە [[سەدە ناوینەکان]]دا ڕێگەیەک بوو بۆ گەڕانەوەی گالی لە سەدەی سێزدەیەمدا. [[زمانی ئینگلیزی]] بەھۆی جەنگە پچڕپچڕەکانەوە کە لە ساڵی ١٥٠٠ز بۆ ماوەی زیاتر لە شێست ساڵ و تا ساڵی ١٦٠٣ز بەردەوام بوو، باڵادەست بوو. لە ساڵی ١٦٩٠ز، سیستمێکی حوکمڕانیی ئینگلیزیی پرۆتێستانت بۆ بەرژەوەندیی زۆرینەی کاسۆلیکی پرۆتێستانت داڕێژرا، ئەم حوکمڕانییە لە ماوەی [[سەدەی ١٨|سەدەی ھەژدەیەم]]دا درێژ بووەوە. لە ساڵی ١٨٠١ز، ئیرلەندا بوو بە بەشێک لە [[شانشینی یەکگرتوو]]. جەنگی سەربەخۆیی لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا بووە ھۆی دابەشبوونی دوورگەکە، و دروستبوونی دەوڵەتی ئیرلەندیی ئازاد، کە لە ماوەی دەسەی دواتردا بوو بە خاوەن سەروەری. [[ئیرلەندی باکوور]] وەک بەشێک لە [[شانشینی یەکگرتوو]] مایەوە، وڵاتەکە لە کۆتاییی ساڵانی ١٩٦٠کان–١٩٩٠کان تووشی زۆرێک لە ئاڵۆزییە مەدەنییەکان بوو، تا دوای ڕێککەوتنی ساڵی ١٩٩٨ ئارامیی ڕامیاریی بەدەست ھێنا. ئیرلەندا لە ساڵی ١٩٧٣ چووە ناو [[کۆمەڵەی ئابووریی ئەورووپا|کۆمەڵەی ئەورووپا]]، لە ساڵی ١٩٩٣ بۆ [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپا]] و لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ یەکێتیی بازرگانیی ئەورووپا کە دراوی یەکگرتووی [[یۆرۆ]]ی ناساند. کولتووری ئیرلەندی کاریگەرییەکی زۆری کولتووری ڕۆژاوای ئەورووپای لەسەرە، بە تایبەت لە بوارەکانی وێژە، زمان، و زانستەکانی تردا، لەگەڵ ئەوەشدا، کولتووری ڕەسەنی گەلەکە جێگیر و بەھێزە کە بە ئاسانی لە یارییە گایلییەکان، و مۆسیقای ئیرلەندی، و [[زمانی ئیرلەندی]]دا دەبینرێت. ھەندێک چالاکیی وەرزشی لەگەڵ کولتووری [[بەریتانیای مەزن]]دا ھاوبەشە وەک [[تۆپی پێ]] و [[ڕەگبی (وەرزش)|ڕەگبی]] و [[پێشبڕکێی ئەسپ]]، و [[گۆڵف]]. === زانستەکان === [[پەڕگە:Robert Boyle 0001.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[ڕۆبێرت بۆیل]] یاسای بۆیلی داڕشت.]] فەیلەسووف و لاھووتی ئیرلەندی [[جۆن سکۆتوس ئەرێجینا]] یەکێک بوو لە ڕۆشنبیرە دیارەکانی سەرەتای سەدە ناوینەکان. سێر [[ئێرنست شاکڵتۆن]]، گەڕیدەی ئیرلەندی، یەکێک بوو لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی گەڕان بەدوای جەمسەری باشووردا، کە لەگەڵ گەشتەکەیدا یەکەم سەرکەوتنی بۆ [[چیای ئێریباس]] ئەنجامدا و شوێنی نزیکەیی [[جەمسەری باشووری موگناتیسی|جەمسەری باشووری موگناتیسی]] دۆزییەوە. سەبارەت بە [[ڕۆبێرت بۆیل]]، ئەو فەیلەسووفێکی سروشتی و کیمیازان و فیزیازان و داھێنەر بوو لە یەکەم [[زانای سەربەخۆ|زانا سەربەخۆکانی]] سەدەی حەڤدەیەم، و تا ڕادەیەکی زۆر بە یەکێک لە دامەزرێنەرانی کیمیای مۆدێرن دادەنرێت و بە داڕشتنی [[یاسای بۆیل]] ناوبانگی دەرکردووە.<ref>https://web.archive.org/web/20150904125738/http://undersci.ucc.ie/wp-content/uploads/sites/12/2014/11/Robert_Boyle.pdf</ref> [[جۆن تێنداڵ]]، یەکێک لە زانایانی فیزیا لە سەدەی نۆزدەیەمدا، [[دیاردەی تێنداڵ]]ی دۆزییەوە، لەکاتێکدا [[باوک نیکۆلاس جۆزێف کالان]]، مامۆستای فەلسەفەی سروشتی لە [[کۆلێژی ماینۆس]] بە داھێنانی [[کۆیلەی حەسر|گۆڕەری کۆیلەی حەسر]] ناوبانگی دەرکرد و ڕێگەیەکی داھێنەرانەی بۆ [[گالڤانیزەکردن|گالڤانیزەکردن]] لە سەدەی نۆزدەیەمدا دۆزییەوە. لە فیزیازانە ئیرلەندییە دیارەکان ھەروەھا [[ئێرنست واڵتۆن]] ھەڵگری [[خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] لە ساڵی ١٩٥١، لەگەڵ [[جۆن کۆرۆفت]] یەکەم کەس بوون کە ناوکی ئەتۆمیان بە ئامرازی دەستکرد دابەش کرد، و بەشداریی لە پەرەپێدانی تیۆریی نوێی [[ھاوسەنگکردنی شەپۆلی|ھاوسەنگکردنی شەپۆلی]] کرد.<ref>https://web.archive.org/web/20120511020259/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1951/press.html?print=1</ref> ویلیام تۆمسۆن، یان [[لۆرد کێڵڤن]]، ئەو کەسەیە کە یەکەی پلەی گەرمی ڕەھا [[کێڵڤن]] بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. سێر [[جۆزێف لارمۆر]] کە زانایەکی فیزیا و بیرکاری بوو، داھێنانی پێشکەش کرد کە بەشدارییان کرد لە تێگەیشتن لە کارەبا و دینامیکا و دینامیکای گەرمی و تیۆریی ئەلیکترۆن، گرینگترین کارە کاریگەرەکانی پەرتووکی ئەسیر و ماددە بوو کە پەرتووکێکە دەربارەی فیزیای تیۆری، لە ساڵی ١٩٠٠ بڵاوکرایەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20080715173557/http://physicsworld.com/cws/article/print/16484</ref><ref>http://physicsworld.com/cws/article/print/16484</ref> [[جۆرج ستۆنی]] زاراوەی «[[ئەلیکترۆن]]»ی لە ساڵی ١٨٩١ پێشنیار کرد. [[جۆن ستیوارت بێڵ]] [[تیۆرمی بێڵ]]ی دانا و توێژینەوەیەکی پەیوەندیدار بە دۆزینەوەی [[ناڕێکیی ناناوەندی|ناڕێکیی بێڵ جاکیۆ ئەدلەر]] بڵاوکردەوە و کاندید کرا بۆ خەڵاتی نۆبڵ.<ref>https://web.archive.org/web/20150924151551/http://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-31536765</ref><ref>John Bell: Belfast street named after physicist who proved Einstein wrong </ref>گەردوونناسی [[جۆسلین بێڵ بێرنێڵ]]، لە [[لۆرگان]] لە ویلایەتی ئەرماغ، ئەستێرە لێدەرەکانی لە ساڵی ١٩٦٧ دۆزییەوە. لە نێوان بیرکاریزانە دیارەکاندا سێر [[ویلیام ڕۆوان ھامیلتۆن]]، کە بە کارەکانی لە [[میکانیکی ھامیلتۆنی]] و داھێنانی [[کواتەرنیۆن]] ناسراوە. [[سندووقی ئێدجوۆرس]] یەکێک لە بەشدارییەکانی [[فرانسیس یسیدرو]] بە کاریگەری لە تیۆریی ئابووریی وردی کلاسیکی نوێدا تا ئەمڕۆ ماوەتەوە؛ لەکاتێکدا [[ڕیچارد کانتێلۆن]] ئیلھامبەخشی [[ئادەم سمیت]] بوو. [[جۆن ب. کۆسگرەیڤ]] لە [[تیۆریی ژمارەکان]]دا پسپۆڕ بوو و [[ژمارەی سەرەکی|ژمارەیەکی سەرەکی]] کە لە ٢٠٠٠ خانە پێکھاتبوو لە ساڵی ١٩٩٩ و [[ژمارەی فێرما]]یەکی لێکدراوی لە ساڵی ٢٠٠٣ دۆزییەوە. زانا [[جۆن لایتۆن سینج]] لە بوارە جیاوازەکانی زانستدا پێشکەوتنی بەدەستھێنا، لەوانە میکانیک و شێوازە ئەندازەیییەکان لە ڕێژەیی گشتیدا، شایانی باسە کە بیرکاریزان [[جۆن فۆربێس ناش]] یەکێک بوو لە خوێندکارەکانی. [[کاتلین لۆنسدەیل]] کە لە ئیرلەندا لەدایکبووە و بە [[خوێندنەوەی کریستاڵ بە تیشکی ئێکس]] ناوبانگی دەرکردووە، بووە یەکەم ژن کە سەرۆکایەتیی کۆمەڵەی بەریتانی بۆ پێشکەوتنی زانست بکات.<ref>http://www.science.ie/features/archived-feature-articles/five-irish-scientists.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170129072340/http://www.science.ie/features/archived-feature-articles/five-irish-scientists.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبنامە == {{Refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arnold |یەکەم=Bruce |سەردێڕ=Irish Art: A Concise History |بڵاوکەرەوە=[[Thames & Hudson]] |ڕێکەوت=١٩٧٧|شوێن=London |پەڕە=[https://archive.org/details/irishartconciseh٠٠arno/page/١٨٠ ١٨٠]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٠٠-٢٠١٤٨-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/irishartconciseh00arno/page/180}} * Beckett, J.C. ''The making of Modern Ireland 1603-1923'' (1971). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Becker |یەکەم١=Annette |دوایین٢=Wang |یەکەم٢=Wilfried |سەردێڕ=20th-century Architecture: Ireland |بڵاوکەرەوە=[[Prestel Publishing|Prestel]] |ڕێکەوت=١٩٩٧|شوێن=Munich |پەڕە=١٩٨|ژپنک=٩٧٨-٣-٧٩١٣-١٧١٩-٩}} * Bew, Paul. ''Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006'' (2007). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Collins |یەکەم١=Neil |دوایین٢=Cradden |یەکەم٢=Terry |سەردێڕ=Irish Politics Today |بڵاوکەرەوە=[[Manchester University Press]] |ڕێکەوت=٢٠٠١|پەڕە=١٦٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=081Qopn2zbUC |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٩٠-٦١٧٤-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200801170247/https://books.google.com/books?id=081Qopn2zbUC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * Daly, Mary E. ''Sixties Ireland: reshaping the economy, state and society, 1957–1973'' (Cambridge University Press, 2016). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dennison |یەکەم١=Gabriel |دوایین٢=Ni Fhloinn |یەکەم٢=Baibre |سەردێڕ=Traditional Architecture in Ireland |بڵاوکەرەوە=[[University College Dublin|Environmental Institute, University College Dublin]] |ڕێکەوت=١٩٩٤|شوێن=Dublin |پەڕە=٩٤|ژپنک=٩٧٨-١-٨٩٨٤٧٣-٠٩-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dooney |یەکەم١=Sean |دوایین٢=O'Toole |یەکەم٢=John |سەردێڕ=Irish Government Today |بڵاوکەرەوە=Gill and Macmillan |ڕێکەوت=١٩٩٢|شوێن=Dublin |پەڕە=[https://archive.org/details/irishgovernmentt٠٠doon/page/٢٤٧ ٢٤٧]|ناونیشان=https://archive.org/details/irishgovernmentt00doon/page/247 |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٧١-١٧٠٣-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ellis |یەکەم=Steven G. |سەردێڕ=The Story of the Irish Race: A Popular History of Ireland |ڕێکەوت=١٩٢١|بڵاوکەرەوە=The Irish Publishing Co |شوێن=Ireland |پەڕە=٧٦٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YPgEAAAACAAJ |ژپنک=٩٧٨-٠-٥١٧-٠٦٤٠٨-٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210205182746/https://books.google.com/books?id=YPgEAAAACAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * Ferriter, Diarmaid. "Women and political change in Ireland since 1960." ''Éire-Ireland'' 43.1 (2008): 179–204. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Foster |یەکەم=Robert Fitzroy |بەستەری نووسەر=R. F. Foster (historian) |سەردێڕ=Modern Ireland, 1600–1972 |بڵاوکەرەوە=[[Penguin Books]] |ڕێکەوت=١٩٨٨|پەڕە=[https://archive.org/details/modernireland١٦٠٠٠fost/page/٦٨٨ ٦٨٨]|ناونیشان=https://archive.org/details/modernireland16000fost |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٣٩-٩٠١٠-٢}} * Foster, R. F. ''Luck and the Irish: A Brief History of Change 1970-2000'' (2007) [https://www.amazon.com/Luck-Irish-Brief-History-Change/dp/0195179528 excerpt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181130170954/https://www.amazon.com/Luck-Irish-Brief-History-Change/dp/0195179528 |date=30 November 2018}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herm |یەکەم=Gerhard |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=The Celts |شوێن=Ireland |بڵاوکەرەوە=[[St. Martin's Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٣١٣٤٣-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Croinin |یەکەم=Daibhi |بەستەری نووسەر=Dáibhí Ó Cróinín |سەردێڕ=Prehistoric and Early Ireland |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ڕێکەوت=٢٠٠٥|پەڕە=١٢١٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SJSDj1dDvNUC |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٢١٧٣٧-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210205180116/https://books.google.com/books?id=SJSDj1dDvNUC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین={{lang|ga|Ó Gráda}} |یەکەم=Cormac |سەردێڕ=A Rocky Road: The Irish Economy Since the 1920s |بڵاوکەرەوە=Manchester University Press |ساڵ=١٩٩٧|پەڕە=٢٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zVHgO4-nkhkC |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٩٠-٤٥٨٤-٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416090306/https://books.google.com/books?id=zVHgO4-nkhkC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Oppenheimer |یەکەم=Stephen |سەردێڕ=Origins of the British: A Genetic Detective Story |بڵاوکەرەوە=[[Carroll & Graf]] |ڕێکەوت=٢٠٠٦|شوێن=New York |پەڕە=[https://archive.org/details/ISBN -٩٧٨٠٧٨٦٧١٨٩٠٠/page/٥٣٤ ٥٣٤]|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٧-١٨٩٠-٠|ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780786718900/page/534}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Rahilly |یەکەم=T. F.|بەستەری نووسەر=T. F. O'Rahilly |ڕێکەوت=١٩٤٧|سەردێڕ=Early Irish History and Mythology |بڵاوکەرەوە=[[Medieval Academy of America]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Woodcock |یەکەم١=N. H. |دوایین٢=Strachan |یەکەم٢=Robin A. |سەردێڕ=Geological History of Britain and Ireland |بڵاوکەرەوە=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Publishing]] |ڕێکەوت=٢٠٠٠|شوێن=Hoboken, NJ |پەڕە=٤٢٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dTkKn8Ufzd4C |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣٢-٠٣٦٥٦-١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210205191257/https://books.google.com/books?id=dTkKn8Ufzd4C |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wallis |یەکەم١=Geoff |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=Sue |سەردێڕ=The Rough Guide to Irish Music |بڵاوکەرەوە=[[Rough Guides]] |ڕێکەوت=٢٠٠١|پەڕە=٥٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٨٢٨-٦٤٢-٦}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Wikivoyage|Ireland|Republic of Ireland}} {{Wikivoyage|Northern Ireland}} {{Wikiquote}} {{Commons category|Ireland}} * {{Wikiatlas|Ireland}} * {{OSM relation|7681896}} * [http://www.gov.ie/ Government of Ireland] * [http://www.northernireland.gov.uk/ Northern Ireland Executive] {{پۆلی کۆمنز|Ireland}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:دوورگە بریتانییەکان]] [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:دوورگە نێودەوڵەتییەکان]] [[پۆل:ئیرلەند]] da5drq236u7qbm27qgs9dr6669fr4lc 10 1544 1584099 1583926 2026-05-15T19:08:55Z Hivja 64112 /* */ 1584099 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Ted Turner at the LBJ Foundation (cropped).jpg <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = تێد تەرنەر | جێگری وێنە = تێد تەرنەر | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[٦ی نیسان]] – '''[[تێد تەرنەر]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، خاوەن میدیا و خێرخوازی ئەمریکی لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]'''، بەندکراوی سیاسیی کورد لەسێدارە درا. * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا. * [[١٤ی نیسان]] – '''[[کوژرانی غەزال مەولان]]'''، پێشمەرگەیەکی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە کەمپی سوورداش بەھۆی ھێرشی درۆنیی ئێرانەوە کاردانەوەی زۆری لێکەوتەوە، بەتایبەتی ئەوەیکە [[نەخۆشخانەی بەخشین]] وەرگرتن و چارەسەرکردنی غەزالی ڕەت کردەوە. * [[١٢ی نیسان]] – '''[[نزار ئامێدی]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری عێراق]] دەستبەکار بوو و جێگای [[لەتیف ڕەشید]]ی گرتەوە. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]]) * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٣ی ئایار --> [[ژان ئالامبر]] * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ٤ی نیسان --> [[وەحید بەنی عامریان]] * <!-- ٢٦ی ئازار --> [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] * <!-- ١٨ی ئازار --> [[ئیسماعیل خەتیب]] * <!-- ١٧ی ئازار --> [[عەلی لاریجانی]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] 6zqulbe8ms6iifa3h5s5mjc94ihtn0v 1584128 1584099 2026-05-15T20:41:57Z Hivja 64112 /* */ 1584128 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Ted Turner at the LBJ Foundation (cropped).jpg <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = تێد تەرنەر | جێگری وێنە = تێد تەرنەر | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[١٤ی ئایار]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە کابینەکەی بەخشی. * [[٩ی ئایار]] – '''[[پیتەر ماگیار]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] دەستبەکار بوو و جێگای [[ڤیکتۆر ئۆربان]]ی گرتەوە. * [[٦ی نیسان]] – '''[[تێد تەرنەر]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، خاوەن میدیا و خێرخوازی ئەمریکی لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]'''، بەندکراوی سیاسیی کورد لەسێدارە درا. * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]]) * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٣ی ئایار --> [[ژان ئالامبر]] * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ١٤ی نیسان --> [[غەزال مەولان]] * <!-- ٤ی نیسان --> [[وەحید بەنی عامریان]] * <!-- ٢٦ی ئازار --> [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] * <!-- ١٨ی ئازار --> [[ئیسماعیل خەتیب]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] qjrp7csf0ots093zx47dglcexovemmj 1584141 1584128 2026-05-15T21:16:54Z Hivja 64112 /* */ 1584141 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Péter Magyar MEP (2024).jpg <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = پیتەر ماگیار لە ساڵی ٢٠٢٤ | جێگری وێنە = پیتەر ماگیار | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[١٤ی ئایار]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە کابینەکەی بەخشی. * [[٩ی ئایار]] – '''[[پیتەر ماگیار]]''' ''(لە وێنەکەدا)'' وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] دەستبەکار بوو و جێگای [[ڤیکتۆر ئۆربان]]ی گرتەوە. * [[٦ی نیسان]] – '''[[تێد تەرنەر]]'''، خاوەن میدیا و خێرخوازی ئەمریکی لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]'''، بەندکراوی سیاسیی کورد لەسێدارە درا. * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]]) * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٣ی ئایار --> [[ژان ئالامبر]] * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ١٤ی نیسان --> [[غەزال مەولان]] * <!-- ٤ی نیسان --> [[وەحید بەنی عامریان]] * <!-- ٢٦ی ئازار --> [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] * <!-- ١٨ی ئازار --> [[ئیسماعیل خەتیب]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] 4t7372nx6ncogow2spam87ygqo2v87s 1584142 1584141 2026-05-15T21:17:17Z Hivja 64112 /* */ 1584142 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Péter Magyar MEP (2024).jpg <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = پیتەر ماگیار لە ساڵی ٢٠٢٤ | جێگری وێنە = پیتەر ماگیار | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[١٤ی ئایار]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە کابینەکەی بەخشی. * [[٩ی ئایار]] – '''[[پیتەر ماگیار]]''' ''(لە وێنەکەدا)'' وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] دەستبەکار بوو و جێگای [[ڤیکتۆر ئۆربان]]ی گرتەوە. * [[٦ی ئایار]] – '''[[تێد تەرنەر]]'''، خاوەن میدیا و خێرخوازی ئەمریکی لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]'''، بەندکراوی سیاسیی کورد لەسێدارە درا. * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]]) * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ٣ی ئایار --> [[ژان ئالامبر]] * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ١٤ی نیسان --> [[غەزال مەولان]] * <!-- ٤ی نیسان --> [[وەحید بەنی عامریان]] * <!-- ٢٦ی ئازار --> [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] * <!-- ١٨ی ئازار --> [[ئیسماعیل خەتیب]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] czjzmvk26bkd8bnyqjiykubw9s6w3nj 1584234 1584142 2026-05-16T11:46:37Z Hivja 64112 /* */ 1584234 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Péter Magyar MEP (2024).jpg <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = پیتەر ماگیار لە ساڵی ٢٠٢٤ | جێگری وێنە = پیتەر ماگیار | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[١٤ی ئایار]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە کابینەکەی بەخشی. * [[٩ی ئایار]] – '''[[پیتەر ماگیار]]''' ''(لە وێنەکەدا)'' وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] دەستبەکار بوو و جێگای [[ڤیکتۆر ئۆربان]]ی گرتەوە. * [[٦ی ئایار]] – '''[[تێد تەرنەر]]'''، خاوەن میدیا و خێرخوازی ئەمریکی لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]'''، بەندکراوی سیاسیی کورد لەسێدارە درا. * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]]) * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ١٢ی ئایار --> [[ڕێکس ڕید]] * <!-- ٣ی ئایار --> [[ژان ئالامبر]] * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] * <!-- ١٤ی نیسان --> [[غەزال مەولان]] * <!-- ٤ی نیسان --> [[وەحید بەنی عامریان]] * <!-- ٢٦ی ئازار --> [[عەلیڕەزا تەنگسیری]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] tpelna1md3eowfj055dzw6yxhkp7w3h 0 1657 1584121 1479634 2026-05-15T19:48:57Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1584121 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کۆیە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کوی سنجق }}<br>{{lang-en| Koye }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شار]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Koye.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری کۆیە لە [[ھاوین]]دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری کۆیە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 36.08289| 44.62873 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[قایمقام]] | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١١.٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 44.987<ref>[http://www.rastlos.com/irak/stadt/infos/stadt_koi_sanjaq/], Rastlos.com. Retrieved 2014-01-04.</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠١١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = کۆیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) و [[زمانی سوریانی|سوریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) و [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کۆیە''' یان '''کۆیسنجق''' ناوەندی [[قەزای کۆیە]]یە، [[پارێزگای ھەولێر]]ە. دەکەوێتە ٧٩ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] و ٧٥ کیلۆمەتر لە شاری [[کەرکووک]] دوورە و کەوتووەتە نێوان ھەر دوو چیای سەرکەشی [[باواجی]] و [[ھەیبەت سوڵتان]] و باشوری شارەکەش دەشتێکی گەورەیە و سەنتەری شارەکەش دەکەوێتە ناوچەیەکی نیمچە شاخاوی و ڕوبارێکیش بە لای ڕۆژھەڵاتی شارەکەدا تێدەپەڕێت کە بە [[ڕووباری کۆیە]] دەناسرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * سەبارەت بە بنەچەی ناوی کۆیە لێکدانەوە و دەرەنجامی زۆر ھەیە. پرۆفیسۆر تاھر ئەحمەد حەوێزی چەندین بۆچوونی سەبارەت بە وەرگرتنی ئەو ناوە خستوەتەڕوو، گرنگترینیان بریتین لە: ** ناو لە سەردەمی فەتحەکانی ئیسلامیدا (کۆھسار) بووە، واتە (ناوچەی شاخاوی). ** دەوترێت ناوەکە لە بنەڕەتدا کۆسار(کوثار) بووە، بەڵام دوای فەتحە ئیسلامییەکان بووە بە (کۆیسەنجاک)، وەک چۆن موسڵمانان و عوسمانییەکان (ئالا تەلە واتە سەنجاک)یان بەرزکردۆتەوە، واتە ئاڵای بەرزی پێغەمبەر، لەسەر ئەو قەڵا کۆنەی کە بە قەڵای (قۆچ پاشا) بە ناوبانگ بووە. ** دەوترێت کۆی سەنجاک ناوی (کۆی سان) و (کۆی سان لەگەڵ کۆسرەت) بووە، کە شاخێکە لە دەڤەری [[ناحیەی خەلەکان|خەلەکان]] و [[ناحیەی خدران|خدران]]، برا بوون. (سان) کورتکراوەی ناوی (سوڵتان)ە، بەو پێیەی تا ئێستا نازناوی (سان) لە ناوچەی ([[ھەورامان]])دا باوە کە دەدرێت بە سەرۆک ھۆزەکان. مانای گشتی شاخی تایبەت سوڵتانە. ** ھەندێک خێڵ ھەبوون بە ناوی (مامەکویە) و (کۆی) کە لە (جەبەل سەماق) لەلای ڕۆژاوای [[حەلەب]] نیشتەجێ بوون و لە دوای ساڵی (٥٥٠)کۆچی، کۆچیان کردووە بۆ ناوچەی [[لوڕستان]] لە سەردەمی حاکمەکەیدا (ھەزار ئەسپ). پاشان، پرۆفیسۆر حەویزی دەپرسێت: ئایا ناکرێت پەیوەندییەک ھەبێت لەنێوان ئەو دوو ناوەی باسکراوە و (کۆی) و (ئاکۆ) کە دەکەونە [[قەزای ڕانیە|دەڤەری ڕانیە]]؟ ** پرۆفیسۆر حەویزی بۆچوونی مێژوونووسی گەورەی کورد، خوالێخۆشبوو [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] ھێنایەوە، کە لە دوای حوکمڕانی (مەئمون بەگ) کە یەکێک بوو لە شازادەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]]، مامی (سەرخات بەگ)، ناوچەکانی ڕێکخستەوە وەک (لۆی، مەسیلە، مەھرەدان، تانورا، کولوس و نەشکاس) تا خوسلە دەگرێتەوە. خوالێخۆشبوو ئەمین زەکی دەڵێت کە (لۆی) بریتییە لە (نوێ)، و ئەمە ناوچەی ئێستای کۆیسانجاکە. بۆیە دوور نییە کە (لۆی) (کۆی)بێت. ھەندێک پێیان وایە کە ناوی شارۆچکەکە لە "کۆی" (بە تورکی "گوند") و "سانجاق" (بە تورکی "ئاڵا") وەرگیراوە، بەم شێوەیە کۆی سەنجەق واتا "گوندی ئاڵا". دواتر کوردان کردوویانەتە کۆیە.<ref> Mutzafi, Hezy (2004). The Jewish Neo-Aramaic Dialect of Koy Sanjaq (Iraqi Kurdistan). Otto Harrassowitz Verlag. </ref> بەڵام وشەی کۆیە لە ڕێشەی «کێو» بە واتای چیا و شاخە و ناوێکی ڕەسەنی کوردییە. ==مێژوو== [[پەڕگە:کۆیە 1.jpg|وێنۆک|کۆیە لە ساڵی ١٩٦٠.|ڕاست]] بەپێی نەریتی ناوچەکە، شارۆچکەی کۆیە لە لایەن کوڕی سوڵتانێکی عوسمانیەوە دامەزراوە کە ئاڵاکەی چاندووە و گارنیۆنێکی لە شوێنی بازاڕێکی وەرزی دامەزراندووە دوای شکستپێھێنانی یاخیبوونێک لە بەغدا، [[کۆمەڵگە]]ی کۆیە بۆ یەکەمجار لە کۆتایی سەدەی ١٨دا باسی لێوە دەکرێت، کە بەھۆیەوە [[کۆمەڵگا]]کە گۆڕستانی تایبەتی خۆی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The University|ناونیشان=http://www.koyauniversity.org/node/1|وێبگە=[[Koya University]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> ژمارەی دانیشتوانی [[عێراق]] لە ساڵی ١٩٤٧دا ٨١٩٨ کەس بووە، کە ٧٧٤٦ موسڵمان و ٢٦٨ جولەکە و ١٨٤ مەسیحی بوون. ٨٠-١٠٠ جولەکە لە گوندی بێتواتە بۆ ماوەی چەند مانگێک لە ساڵی ١٩٥٠ پەنایان بردە ناو شارۆچکەکە، قەبارەی کۆمەڵگەی ناوچەکە زیاد کرد بۆ ٣٥٠-٤٠٠ کەس، بۆیە بۆ ئەوەی یاوەری جولەکەکانی کۆیە بکەن کاتێک لە ساڵی دواتردا کۆچیان کرد بۆ ئیسرائیل. ژمارەی دانیشتووانی شاری کۆیە لە ساڵی ١٩٦٥ گەیشتە ١٠ ھەزار و ٣٧٩ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran rockets Kurdish parties' headquarters in Kurdistan Region’s Koya|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/08092018|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ئیش=[[Rudaw Media Network]]|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><ref name="Rudaw">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Churches in Koya don’t meet needs of Kurdistan’s Christians |ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/13032018?keyword=ISIS |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ئیش=[[Rudaw Media Network]]|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> شارۆچکە کە لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ بە ھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی [[ئێران]]ەوە کراوەتە ئامانجی بنکەی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و لە ئەنجامدا ھاووڵاتییەکی سڤیل گیانی لە دەستدا و سێ چەکداری پارتی دیموکراتی کوردستانیش برینداربوون.<ref> https://www.nytimes.com/1994/11/10/world/iranian-jets-bomb-kurdish-base-in-iraq-killing-1-and-hurting-3.html</ref> ساڵی ١٩٩٩ [[ئاشوورییەکان]]ی گوندی [[ھەرمۆتە]] لە نزیکەوە ناڕەزایەتییان دەربڕی بەرامبەر بە دروستکردنی [[مزگەوت]]ێک لە گوندەکەیان لە کۆیە.<ref> Lalik, Krzysztof (2018). "Ethnic and Religious Factors of Chaldo-Assyrian Identity in an Interface with the Kurds in Iraqi Kurdistan". In Joanna Bocheńska (ed.). Rediscovering Kurdistan’s Cultures and Identities: The Call of the Cricket. Springer</ref> [[زانکۆی کۆیە]] لە ساڵی ٢٠٠٣ دامەزراوە.<ref> https://www.koyauniversity.org/node/1</ref> ٣٥ خێزانی ئاشوری ئاوارەی [[مووسڵ]] لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ لە بینایەکی کڵێسا گۆڕدراوی شارۆچکەکەدا نیشتەجێ بوون، و تا نیسانی ٢٠١٥ نیشتەجێ نەکرابوون.<ref> https://www.wvi.org/syria-crisis/article/displaced-christian-families-koya-appeal-not-be-forgotten</ref> تا مانگی ئازاری ٢٠١٨، ٦٠ بنەماڵەی ئاشووری لە کۆیە نیشتەجێن. دانیشتوانی ئاشووری تاڕادەیەکی زۆر بە [[زمانی کوردی]] قسە دەکەن، بەڵام ھەندێکیان بەردەوامن لە قسەکردن بە [[زمانی سوریانی]].<ref> https://www.rudaw.net/english/kurdistan/13032018?keyword=ISIS</ref> ھێرشێکی مووشەکیی ئێران بۆ سەر بارەگای [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] لە شارۆچکەکە لە ٨ی ئەیلولی ٢٠١٨دا ١٤ کەس شەھید بوون.<ref> https://www.rudaw.net/english/kurdistan/08092018</ref> == پەروەردە == === زانکۆکان === [[زانکۆی کۆیە]] لە ساڵی ٢٠٠٣ دامەزراوە و لە ساڵی ٢٠١٤ نزیکەی ٥ ھەزار خوێندکاری ھەبووە. == ناوداران == * [[حاجی قادری کۆیی]] (١٨١٧-١٨٩٧)، شاعیری کورد * [[مەلای گەورە]] (١٨٧٦-١٩٤٣) زانای ئایینی * [[دڵدار]] (١٩١٨-١٩٤٨)، شاعیری کورد * [[مەسعوود محەممەد]] (١٩١٩-٢٠٠٢) بیرمەند * [[تایەر تۆفیق]] (١٩٢٢-١٩٨٧)، مۆسیقاژەنی کورد * مه لا لاميعى كۆيه ١٩٠١-١٩٨٩ * [[جەلال تاڵەبانی]] (١٩٣٣-٢٠١٧) [[سیاسەت]]مەدار * [[فوئاد مەعسووم]] (لەدایکبووی ١٩٣٨)، سیاسەتمەداری کورد * [[ئاراس کۆیی]] (لەدایکبووی ١٩٧٢)، مۆسیقاژەنی کورد ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزای کۆیە}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Koy Sanjaq}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 76et8prqryrwpxmjizxoszlfb0vdne2 0 3415 1584035 1578467 2026-05-15T13:04:20Z Staff.college.2003 67646 /* ئەلفوبێ */ 1584035 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=کوردیی ناوەندی |nativename=سۆرانی، [[کوردی]] |image=Central Kurdish-Sorani in Naskh.png |familycolor=indo-european |states={{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]){{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}{{Flag|Iran}}{{ھن}}{{Flag|Iraq}} |region=[[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |speakers= ١٢ ملیۆن کەس | date = ٢٠٢٥ | ref = {{Sfnp|Sheyholislami|2021|p=633}} |fam2=[[زمانەکانی ھیندوئێرانی|ھیندوئێرانی]] |fam3=[[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانی]] |fam4=[[زمانەکانی ئێرانیی ڕۆژاوا|ئێرانیی ڕۆژاوا]] |fam5=[[زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا|ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا]] |fam6=[[زمانی کوردی|کوردی]] |iso3=ckb |lingua=58-AAA-cae |map2 = Kurdish languages map.svg | mapcaption2 =زاراوەکانی کوردی {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#ef6662|[[کوردیی باکووری|کورمانجی]]}} {{legend|#c63143|[[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]}} {{legend|#c8a65d|[[کوردیی باشووری|خوارین]] و [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]}} {{legend|#a56c24|[[زازاکی]]}} {{legend|#b3d423|تێکەڵاو}} {{col-end}} }} '''کوردیی ناوەندی'''، یان '''سۆرانی''' یەکێک لە [[زار|زارە]] سەرەکییەکانی [[زمانی کوردی]]یە<ref>http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215</ref> کە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]] قسەی پێ دەکرێت. لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، باشووری [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] ([[ناوچەی ھەوشار]] و [[موکریان]]) لە شارەکانی [[شنۆ]]، [[نەغەدە]]، [[پیرانشار]]، [[مەھاباد]]، [[بۆکان]]، [[سەردەشت]]، [[ساینقەڵا]]، [[تیکاب]] و بەشی ھەرە زۆری [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، شارەکانی [[سنە]]، [[سەقز]]، [[بانە]]، [[مەریوان]]، [[دیواندەرە]]، [[کامیاران]]، [[دێولان]]، [[قوروە]]، [[بیجار]]،[[جوانڕۆ]] و [[ڕوانسەر]] و [[شارستانی سەلاسی باوەجانی|سەلاسی باوەجانی]] و [[سەرپێڵی زەھاو]] ([[دەشتی زەھاو]]) و بەشێک لە شاری [[کرماشان]] و ناوچەیەک لە کولیایی لە [[پارێزگای کرماشان]] بەم شێوەزارە قسە دەکەن. لە [[باشووری کوردستان]] لە پارێزگاکانی [[پارێزگای کەرکووک]]، [[پارێزگای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] بە ئەم شێوەزارە دەدوێن. شێوەزاری فەرمیی [[شانشینی کوردستان]] و [[کۆماری کوردستان]] بووە و ئێستا زمانی فەرمیی [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق|کۆماری عێراقە]].<ref>زەبیحی ١٣٦٧، ل ٤٢</ref> [[سلێمانی]]، [[ھەولێر]]، [[کەرکووک]]، [[سنە]]، [[بۆکان]]، [[مەھاباد]]، [[سەقز]]، [[مەریوان]]، [[بانە]] و [[پیرانشار]] لە ئەو شارە گەورانەن کە خەڵکەکەی بە ئەم زارە دەدوێن. == وشە == زاراوەی کوردی سۆرانی نزیکەی ٩٢ ھەزار وشە لەخۆدەگرێت بەپێی فەرھەنگی زانستگای کوردستان.<ref>ماجد مەردۆخ ڕۆحانی (٢٠١٨). فەرھەنگی زانستگای کوردستان. [[سنە]]، [[ئێران]]: پەخشانگای زانستگای کوردستان.</ref> == ئاخێوەران == {{نەخشەی کوردیی ناوەندی}} شارستانە گەورەکانی ئاخێوەری ئەم شێوەزارە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا بە پێی ئاماری ساڵی ٢٠١٦ [[ناوەندی ئاماری ئێران]] ئەمانەن: {| class="wikitable sortable" |- !ڕیز !! شارستان !! ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاماری سەرانسەری 1395ی ھەتاوە شار و گوندەکانی ئێران|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/|وێبگە=آمار|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190906071718/https://www.amar.org.ir/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> !! زمان و شێوەزارەکانی تر |- |١ || [[شارستانی سنە|سنە]]|| ٥٠١٬٤٠٢ || |- |٢ || [[سەقز]]|| ٢۴۸،۵۲۹<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=آمار جمعیت استان کوردستان به تفکیک شهرها در سال 1400|ناونیشان=http://hawalati.ir/2022/06/07/%d8%a2%d9%85%d8%a7%d8%b1-%d8%ac%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d9%87-%d8%aa%d9%81%da%a9%db%8c%da%a9-%d8%b4%d9%87%d8%b1/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی هاولاتی|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=http://hawalati.ir/2022/06/07/%d8%a2%d9%85%d8%a7%d8%b1-%d8%ac%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d9%87-%d8%aa%d9%81%da%a9%db%8c%da%a9-%d8%b4%d9%87%d8%b1/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref>|| |- |٣ || [[بۆکان]]|| ۲۴۲،۱۴۷ || |- |٤ || [[مەھاباد|مەهاباد]]|| ٢۳۷،۸۲۰ || |- |٥ || [[شارستانی میاندواو|میاندواو]] || ٢٢٥،٣٤٥ || زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] (زۆرینە) |- |٦ || [[شارستانی مەریوان|مەریوان]] || ١٩٥٬٢٦٣ || |- |٧ || [[شارستانی بانە|بانە]] || ١٥٨٬٦٩٠ || |- |٨ || [[شارستانی قوروە|قوروە]] || ١٤٠٬١٩٢ || |- |٩ || [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] || ١٣٨٬٨٦٤ || |- |١٠ || [[شارستانی نەغەدە|نەغەدە]]|| ١٢١٬٦٠٢ || زمانی ئازەربایجانی |- |۱١ || [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]] || ١١٨٬٨٤٩ || |- |١٢ || [[شارستانی کامیاران|کامیاران]] || ١٠٢٬٨٥٦ || |- |١٣ || [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]] || ٩٢٬٤٥٦ || زمانی ئازەربایجانی |- |١٤ || [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] || ٨٩٬١٦٢ || |- |١٥ || [[شارستانی سەرپێڵی زەھاو|سەرپێڵی زەھاو]] || ٨٥٬٣٤٢ || شێوەزاری [[کوردیی باشووری]] (زۆرینە) |- |١٦ || [[شارستانی تیکاب|تیکاب]] || ٨٠٬٥٥٦ || زمانی ئازەربایجانی |- |١٧ || [[شارستانی دیواندەرە|دیواندەرە]] || ٨٠٬٠٤٠ || |- |١٨ || [[شارستانی جوانڕۆ|جوانڕۆ]] || ٧٥٬١٦٩ || |- |١٩ || [[شارستانی شنۆ|شنۆ]] || ٧٣٬٨٨٦ || |- |٢٠ || [[شارستانی دێولان|دێولان]] || ٦٤٬٠١٥ || |- |٢١ || [[شارستانی پاوە|پاوە]] || ٦٠٬٤٣١ || شێوەزاری [[ھەورامی]] |- |٢٢ || [[شارستانی ڕوانسەر|ڕوانسەر]] || ٤٧٬٦٥٧ || |- |٢٣ || [[شارستانی سەوڵاوا|سەوڵاوا]] || ٤٤٬٩٤٠ || شێوەزاری ھەورامی |- |٢٤ || [[شارستانی سەلاسی باوەجانی|سەلاسی باوەجانی]] || ٣٥٬٢١٩ || |- |25 |قەڵادزێ |180.000 |کوردی ناوەندی باشوری کوردستان |} == ئەلفوبێ == {{وتاری سەرەکی|ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی}} بۆ نووسینی کوردیی ناوەندی زیاتر لە [[ئەلفوبێی ئارامی زمانی کوردی|ئەلفوبێی ئارامی]] کەڵک وەردەگیرێ و لە پەنا ئەلفوبێی ئارامیش لە [[ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردی|ئەلفوبێی لاتینی]] کەم تا کورتێک کەڵک وەر دەگیرێ. == ھەڵسەنگاندن لەگەڵ کوردیی باکووری == جێناوە سەربەخۆکان لە [[کوردیی باکووری]] و کوردیی ناوەندی؛ {| class="wikitable sortable" !کوردیی ناوەندی !! !! کوردیی باکووری |- | من || || ئەز-من |- | تۆ || || تو-تە |- | ئەو || || ئەو-وی/وێ |- | ئێمە || || ئەم-مە |- | ئێوە || || ھوون-وە |- | ئەوان || || ئەو-وان |} ==دابەشبوونی زمان== *-[[زمان|language]] = واتا زمان بۆ نموونە زمانی کوردی *-[[زار|Dialect]] = واتا زار کە بچووکترە لە زمان بۆ نموونە زاری کوردیی ناوندی *-[[شێوەزار|Subdialect]] = واتا شێوەزار یان دەڤۆک کە بچووکترە لە زار بۆ نموونە شێوەزاری موکریانی - موکریانی شێوەزارێکە لە زاری کوردیی ناوەندی(سۆرانی) و سەر بە زمانی کوردییە. == کەمبوونی ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ لە کوردیی سۆرانی == کەمبوونی ڕووبەرەوەی '''ئەرگاتڤ''' لە [[کوردیی سۆرانی]] یەکێکە لە گۆڕانکارییە سێنتاکسییە گەورەکان لە زمانی کوردی. هەروەها دیالێکتەکان وەک [[کوردیی کرمانجی]] و هەندێک جۆری [[کوردیی باشووری]] سیستەمی ڕووبەرەوەی تەواوی ئەرگاتڤیان پاراستووە، بەڵام بە زۆری جۆرەکانی سۆرانی – بە تایبەتی لە [[هەولێر]]، [[سلێمانی]] و [[مهاباد]] – بڕوان لە ڕووبەرەوەی نۆمیناتیڤ ـ ئاکوزاتیڤ کردووە.<ref name=haig2004>Haig, G. (2004). ''Alignment Change in Iranian Languages''. Mouton de Gruyter.</ref> بەڵام [[دیالێکتی سەنە]] (ناوچەی سەنە لە ئێران) تریسی لە ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ پاراستووە، بەتایبەتی لە فێڵی ڕابردووی ناوزادی.<ref name=mackenzie1961>MacKenzie, D.N. (1961). ''The Dialect of Kurdish of Sulaimaniya and Arbil''. Oxford University Press.</ref> === ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ لە کوردی === لە ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ، فاعی فێلی نەبەردەوام بە شێوەیەکی جیاواز نیشان دەدرێت لە فاعی فێلی ساکن، و مفعولی فێلی تەواو و فاعی فێلی ناوەکی لە یەک جۆر دادەنرێن: <blockquote> '''Min kitêb xwend.''' ("من کتێبم خوێند.") ''Min'' = فاعی بە شێوەی ئەرگاتڤ ''kitêb'' = مفعولی ئەبسۆلوتیڤ ''xwend'' = فێلی ڕابردوو </blockquote> === هۆکارەکانی کەمبوونی ئەرگاتڤ لە سۆرانی === {| class="wikitable" |- ! هۆکار !! باسکردن |- | '''پەیوەندی زمان''' || تێکەڵبوون لەگەڵ زمانەکان وەک [[زمانی فارسی]] و [[زمانی تورکی]] کە سیستەمی نۆمیناتیڤیان هەیە، بەرەو گۆڕانکاری دەبات. |- | '''هەوڵی ستانداردکردن''' || هەوڵ بۆ پەیوەندیدانی سۆرانی و گەشەپێدانی زمانێکی نووسراو و بڵاوکراوەی ئاسان، هێرشێکی لە ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ کردووە.<ref name=thackston2006>Thackston, W.M. (2006). ''Sorani Kurdish: A Reference Grammar''. Harvard University.</ref> |- | '''سیاسەتی زمانی حکومەتییەکان''' || سیاسەتی ڕێکخراوی حکومەتیی لە عێراق و ئێران ڕێگری کرد لە پەرەپێدانی تایبەتمەندیی زمانی کوردی.<ref name=paul2008>Paul, L. (2008). ''Ergativity in Iranian''. In: Linguistic Typology.</ref> |} === دەنگدانەکانی زمانناسان === * '''Geoffrey Haig (2004):''' "گۆڕانکاریی ڕووبەرەوە لە سۆرانی بە شێوەیەکی دروست وەک بڕگەیەک لە دابەشبوونی تایبەتمەندیی باستانیی زمانی ئێرانی و گەڕانەوە بۆ سیستەمی ئاسانتر لە نۆوسین." * '''Ludwig Paul (2008):''' "کوردیی سۆرانی بە گشتی لە سیستەمی ئەرگاتڤ دووربووە و بە ڕووبەرەوەی ئاکوزاتیڤ نزیکترە." * '''D.N. MacKenzie (1961):''' "لەکاتێکدا ناوچەی هەولێر و سلێمانی ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤیان زۆر کەمە، دیالێکتی سەنە ھەندێک لە ئاستی پاراستنی ئەم تایبەتمەندییەی هەن." == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} زەبیحی، عەبدوڕەحمان. ''قامووسی زمانی کوردی''، ورمێ: ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبیاتی کوردی، ١٣٦٧ == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20170607014338/http://www.fas.harvard.edu/~iranian/Sorani/index.html ڕێزمان و فەرھەنگۆک و چەند دەقی ھەڵبژاردەی سۆرانی لە ماڵپەڕی زانکۆی ھارڤارد (بە ئینگلیزی)] {{لقوپۆپی زمانی کوردی}} {{زمانی کوردی}} {{زمانەکانی عێراق}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی|ئێران|عێراق|زمان}} {{کولکە}} {{پۆلی کۆمنز|Sorani language}} [[پۆل:شێوەزارەکانی کوردی]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:زمانەکانی عێراق]] [[پۆل:زمانەکانی کوردستان]] 6slkag9wivfonk5c6pkyde6j39c1c9d 0 3467 1584189 1486042 2026-05-16T05:39:54Z 1silent scientist 51740 1584189 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئۆقیانووسی ئەتلانتیک''' یان '''زەریای ئەتڵەسی''' دووەمین [[ئۆقیانووس]]ی گەورەی جیھانە، بە ڕووبەری ١٠٦٬٤٦٠٬٠٠٠ کم^٢. ئەم [[ئۆقیانووس]]ە نزیکەی یەک لەسەر پێنجی ڕووی [[زەوی]] داپۆشیوە.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Dodge, John Vilas, (25 Sept. 1909–23 April 1991), Senior Editorial Consultant, Encyclopædia Britannica, since 1972; Chairman, Board of Editors, Encyclopædia Britannica Publishers, since 1977 |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ئیش=Who Was Who |ناونیشان=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u172122 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press}}</ref> == ناوەکان == [[پەڕگە:1710 De La Feuille Map of Africa - Geographicus - Africa-lafeuille-1710.jpg|وێنۆک|[[ئۆقیانووسی ئەسیوپی]] لە نەخشەیەکی فەڕەنسیی ساڵی ١٧١٠ی [[ئەفریقا]]دا نیشان دراوە]] کۆنترین ئاماژە ناسراوەکان بۆ دەریای «ئەتڵەسی» لەلایەن [[ستێسیخۆرۆس]]ەوە لە ناوەڕاستی سەدەی شەشەمی پێش زایین ھاتووە (Sch. A. R. 1. 211):<ref name="MangasPlácido1998">{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=pZBSML97Ya0C|page=283}}|title=La Península Ibérica en los autores griegos: de Homero a Platón – SLG / (Sch. A. R. 1. 211)|last1=Mangas|first1=Julio|last2=Plácido|first2=Domingo|last3=Elícegui|first3=Elvira Gangutia|last4=Rodríguez Somolinos|first4=Helena|publisher=Editorial Complutense|year=1998|page=283}}</ref> ئاتلانتیکۆی پێلاگێی ([[یۆنانیی کۆن]]: Ἀτλαντικῷ πελάγει، «دەریای ئەتڵەسی»، بەپێی ڕەگ و بنەچە. «دەریای [[ئەتڵەس (ئەفسانە)|ئەتڵەس]]») و لە «[[مێژووەکان (ھێرۆدۆت)|مێژووەکان]]»ی [[ھێرۆدۆت]] لە دەوروبەری ٤٥٠ی پێش زایین (Hdt. 1.202.4): ئاتلانتیس تالاسا (بە [[یۆنانیی کۆن]]: Ἀτλαντὶς θάλασσα، «دەریای ئەتڵەس» یان «دەریای ئەتڵەسی»<ref>{{Cite web|url=http://dge.cchs.csic.es/xdge/%E1%BC%88%CF%84%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CF%82|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101191304/http://dge.cchs.csic.es/xdge/%E1%BC%88%CF%84%CE%BB%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CF%82|url-status=dead|title=Ἀτلانتیس، DGE Diccionario Griego-Español|archive-date=1 January 2018|website=dge.cchs.csic.es}}</ref>)، کە تێیدا ناوەکە ئاماژەیە بۆ «دەریای پشت [[کۆڵەکەکانی ھێرکولێس]]» ([[تەنگاوەبەری جەبەل تاریق]])، لە پشت [[چیاکانی ئەتڵەس]] لە مەغریب و لە کەناراوەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا.<ref name="Oxford-Dict" /> لەم بەکارھێنانانەدا، ناوەکە ئاماژەیە بۆ [[ئەتڵەس (ئەفسانە)|ئەتڵەس]]، ئەو تایتانەی لە ئەفسانەی یۆنانیدا کە پشتگیریی ئاسمانەکانی دەکرد و دواتر وەک وێنەی بەرگی نەخشە و [[ئەتڵەس (جوگرافیا)|ئەتڵەسەکان]]ی سەدەکانی ناوەڕاست دەرکەوت.<ref name="Oxford-Dict">{{Harvnb|Oxford Dictionaries|2015}}</ref> دەریاوانە یۆنانییە کۆنەکانی سەرەتا بڕوایان وابوو کە ئەتڵەسی بەشێکە لە [[ئۆقیانووس]]، ئەو دەریا یان ڕووبارە گەورەیەی کە دەوری ھەموو وشکانییەکانی داوە، کە لە وێژەی ئەفسانەیی یۆنانی کۆندا وەک «[[ئیلیادە]]» و «[[ئۆدیسە]]» ئاماژەی پێ کراوە.<ref>{{Harvnb|Hdt. 1.202.4}}</ref> ئەمە بە پێچەوانەی ئەو دەریا داخراوانە بوو کە یۆنانییەکان باش دەیانناسی، وەک دەریای ناوەڕاست و دەریای ڕەش.<ref>{{Harvnb|Janni|2015|p=27}}</ref> بڕوا وابوو کە ئۆقیانووسە گەورەکە بە دەوری ئەفریقادا درێژ دەبێتەوە، ئەمەش بووە ھۆی پەیدابوونی زاراوەی «[[ئۆقیانووسی ئەسیوپی]]»، کە لە [[حەبەشەی کۆن]]ەوە وەرگیراوە، و تا ناوەڕاستی سەدەی ١٩یەم بۆ باشووری ئەتڵەسی بەکار دەھێنرا.<ref name="AmCyclo-1873">{{Harvnb|Ripley|Anderson Dana|1873}}</ref> لە کاتی [[سەردەمی دۆزینەوە]]دا، ئەتڵەسی لای نەخشەکێشە ئینگلیزەکان بە «ئۆقیانووسی گەورەی ڕۆژاوا»ش ناسرابوو.<ref name="Steele1986">{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=N2fmCwAAQBAJ|page=14}}|title=The English Atlantic, 1675–1740: An Exploration of Communication and Community|last=Steele|first=Ian Kenneth|date=1986|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-503968-9|page=14|language=en}}</ref> [[پەڕگە:Kill pier, Clare Island, Co Mayo 02.jpg|وێنۆک|ئەتڵەسی وەک لە کەناراوەکانی [[دوورگەی کلێر]]، ئیرلاند، لە ساڵی ١٩٨١دا دەبینرێت]] «حەوزەکە» (The pond) زاراوەیەکی گاڵتەئامێزە و زۆرجار لەلایەن ئاخێوەرانی بەریتانی و ئەمریکییەوە بۆ ئاماژەدان بە باکووری ئۆقیانووسی ئەتڵەسی بەکار دەھێنرێت (نموونەیەکە لە مێیۆسیس، کەمکردنەوەی بێبەھایانە). زۆربەی کات لە کاتی ئاماژەدان بە ڕووداو یان بارودۆخەکانی «ئەم لای حەوزەکە» یان «ئەو لای حەوزەکە» یان «ئەو سەری حەوزەکە» بەکار دەھێنرێت، کە جەخت لەسەر پەیوەندی و دابەشبوونی نێوان بەریتانیا و [[داگیرگە]]کانی پێشووی دەکاتەوە، نەک بۆ وتووێژکردن لەسەر خودی ئۆقیانووسەکە.<ref>{{cite web|url=https://www.lexico.com/definition/pond?locale=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514104509/https://www.lexico.com/definition/pond?locale=en|url-status=dead|archive-date=14 May 2021|title=pond|website=Oxford English and Spanish Dictionary, Synonyms, and Spanish to English Translator|access-date=28 September 2021}}</ref> مێژووی زاراوەکە بۆ ساڵی ١٦٤٠ دەگەڕێتەوە، بۆ یەکەمجار لە نامیلکەیەکدا دەرکەوتووە کە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[چارڵزی یەکەمی ئینگلتەرا]]دا بڵاوکراوەتەوە، و لە ساڵی ١٨٦٩ لە پەرتووکی «تێبینییە مێژووییەکانی ڕووداوەکان کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە سەردەمی چارڵزی یەکەمدا ڕوویان داوە»ی نیحمیا واڵینگتۆن دووبارە بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا «حەوزە گەورەکە» بۆ ئاماژەدان بە ئۆقیانووسی ئەتڵەسی لەلایەن فرانسیس ویندێبانک، [[پایە]]ی سکرتێری دەوڵەتی چارڵزی یەکەم بەکار ھاتووە.<ref>{{Cite web|url=https://www.etymonline.com/word/pond|title=Pond|website=Online Etymology Dictionary|publisher=Douglas Harper|access-date=1 February 2019|archive-date=2 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202041924/https://www.etymonline.com/word/pond|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|title=Historical Notices of Events Occurring Chiefly in the Reign of Charles I|last=Wellington|first=Nehemiah|date=1 January 1869|publisher=Richard Bentley|location=London}}</ref><ref>{{Cite AV media|url=.org/varchive/youtube/20211122/vLYzoGGXl7U|archive-date=22 November 2021|url-status=live|title=Lost in The Pond|date=8 April 2018|last=Brown, Laurence|via=YouTube|medium=Digital video}}{{cbignore}}</ref> == جوگرافیا و تووپۆگرافیا == [[پەڕگە:Porto Covo pano April 2009-4.jpg|وێنۆک|250px|دیمەنێکی [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک|ئۆقیانووسی ئەتڵەسی]] لە کەناراوە ڕۆژاوایییەکانی [[پورتوگال]]]] وەک پێشتر ئاماژەی پێ درا، ئۆقیانووسی ئەتڵەسی نزیکەی ٢٢٪ی ڕووی زەوی دادەپۆشێت، و لە ڕووی قەبارەوە دوای ئۆقیانووسی ھێمن لە پلەی دووەمدایە. لەگەڵ دەریا ھاوسێکانیدا، ڕووبەری گشتییەکەی دەگاتە نزیکەی ١٠٦,٤٠٠,٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٤١,١٠٠,٠٠٠ میلی چوارگۆشە)؛ بەبێ ئەوانە، ڕووبەرەکەی ٨٢,٤٠٠,٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (٣١,٨٠٠,٠٠٠ میلی چوارگۆشە). قەبارەی ئۆقیانووسی ئەتڵەسی لەگەڵ دەریا ھاوسێکانیدا دەگاتە ٣٥٤,٧٠٠,٠٠٠ کیلۆمەتری سێجا (٨٥,١٠٠,٠٠٠ میلی سێجا) و بەبێ ئەوانە ٣٢٣,٦٠٠,٠٠٠ کیلۆمەتری سێجا (٧٧,٦٤٠,٠٠٠ میلی سێجا). سەبارەت بە تێکڕای قووڵیی ئۆقیانووسی ئەتڵەسی لەگەڵ دەریا ھاوسێکانیدا دەگاتە ٣,٣٣٩ مەتر (١٠,٩٥٥ پێ)؛ بەبێ ئەوانە ٣,٩٢٦ مەترە (١٢,٨٨١ پێ). قووڵترین خاڵی دەگاتە ٨,٦٠٥ مەتر (٢٨,٢٣٢ پێ)، لە [[خەندەقی پۆرتۆ ڕیکۆ]]. پانیی ئۆقیانووسی ئەتڵەسی دەگۆڕێت لە نێوان ٢,٨٤٨ کیلۆمەتر (١,٧٧٠ میل) لە نێوان [[بەڕازیل]] و [[سیەرالیۆن]] بۆ زیاتر لە ٦,٤٠٠ کیلۆمەتر (٤,٠٠٠ میل) لە باشووردا. بەزۆری سەھۆڵی دەریایی ڕووی [[دەریای لابرادۆر]] لە [[تەنگاوەبەری دانمارک]] و [[دەریای باڵتیک]] لە مانگی تشرینی یەکەمەوە تا حوزەیران دادەپۆشێت. شەپۆلە بازنەیییەکانی ئۆقیانووس بۆ ئاوە گەرمەکان بە ئاراستەی میلی کاتژمێر لە باکووری ئەتڵەسی دەردەکەون، و شەپۆلە بازنەیییەکانی ئۆقیانووس بۆ ئاوە گەرمەکان بە پێچەوانەی ئاراستەی میلی کاتژمێر لە باشووری ئۆقیانووسی ئەتڵەسیدا دەردەکەون. [[بەرزایییەکانی ناوەڕاستی ئەتڵەسی]] وەک تەوەرێکی ناڕێکی نێوان باکوور و باشووری تەواوی حەوزی ئۆقیانووسی ئەتڵەسی دادەنرێت، کە بۆ یەکەمجار لەلایەن گەشتی چاڵنجەرەوە دۆزرایەوە کە زاڵ بوو بەسەر زانستەکانی بنکەی ئۆقیانووسدا. بە چالاکیی گڕکانەیی پێکھاتووە و ھەروەھا بنکەی ئۆقیانووس و ئەو دوورگانەی لەسەریەتی دروست کردووە. ئۆقیانووسی ئەتڵەسی کەناراوێکی ناڕێک و پێچاوپێچی ھەیە بەھۆی زۆریی کەنداو و دەریاکانەوە. وەک نموونە [[دەریای نەرویژ]]، [[دەریای باڵتیک]]، [[دەریای باکوور]]، [[دەریای لابرادۆر]]، [[دەریای ڕەش]]، [[کەنداوی سانت لۆرێنس]]، [[کەنداوی فاندی]]، [[کەنداوی مەین]]، [[دەریای ناوەڕاست]]، [[کەنداوی مەکسیک]] و [[دەریای کارائیب]]. ئۆقیانووسی ئەتڵەسی لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ئەمریکای باکوور و باشوور ھاوسنوورە. لە ڕێگەی [[تەنگاوەبەری دانمارک]]، [[دەریای گرینلاند]]، [[دەریای نەرویژ]] و [[دەریای بارێنتس]]ەوە بە ئۆقیانووسی بەستووی باکوورەوە دەبەسترێتەوە. لە ڕۆژھەڵاتیشەوە لەگەڵ [[ئەورووپا]]، [[تەنگاوەبەری جەبەل تاریق]] (کە تێیدا بە [[دەریای ناوەڕاست]] دەبەسترێتەوە - کە یەکێکە لە [[دەریای پەراوێزی|دەریا پەراوێزییەکانی]]—و دوای ئەویش [[دەریای ڕەش]]) و ئەفریقا ھاوسنوورە. لە باشووری ڕۆژھەڵاتدا، ئۆقیانووسی ئەتڵەسی لەگەڵ ئۆقیانووسی ھیندی لە ھێڵی درێژی ٢٠ پلەی ڕۆژھەڵات تێکەڵ دەبێت، کە لە باشووری [[سەری ئاگولاس]]ەوە بۆ [[کیشوەری جەمسەری باشوور]] درێژ دەبێتەوە. ھەندێک لە سەرچاوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بەرەو باشوور تا [[کیشوەری جەمسەری باشوور]] درێژ دەبێتەوە، و ھەندێکی تریش ئاماژە بەوە دەکەن کە سنوورەکەی لە ھێڵی پانی ٦٠ پلەی ھاوتەریب لەگەڵ ئۆقیانووسی باشوورە.<ref>[https://classroom.oceanteacher.org?module=contextview&action=contextdownload&id=gen11Srv32Nme37_366 ''Limits of Oceans and Seas'']. International Hydrographic Organization Special Publication No. 23, 1953. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208200619/http://iodeweb5.vliz.be/oceanteacher/index.php?module=contextview&action=contextdownload&id=gen11Srv32Nme37_366 |date=08 فبراير 2009}}</ref> لە باشووری ڕۆژاوادا ئۆقیانووسی ئەتڵەسی لە ڕێگەی ڕێڕەوی درەیکەوە بە ئۆقیانووسی ھێمنەوە دەبەسترێتەوە، ھەروەھا [[کەناڵی پەنەما]] (کە دەستکردە) ئۆقیانووسی ئەتڵەسی بە ئۆقیانووسی ھێمنەوە دەبەستێتەوە. جگە لە ھەموو ئەوانەی باسکران، چەندین پانتاییی ئاوی گەورە ھەن کە لە تەنیشت ئۆقیانووسی ئەتڵەسیدان وەک [[دەریای کارائیب]]، [[کەنداوی مەکسیک]]، [[کەنداوی ھەدسن]]، [[ئۆقیانووسی بەستووی باکوور]]، [[دەریای ناوەڕاست]]، [[دەریای باکوور]]، [[دەریای باڵتیک]] و [[دەریای کێلتی]]. == کەشووھەوا == [[پەڕگە:Atlantic hurricane graphic.gif|وێنۆک|چەپ|شەپۆلەکان لە [[بای بازرگانی|باکان یان بای بازرگانی]] لە ناوچەکانی ئۆقیانووسی ئەتڵەسی کە بەیەک دەگەن لەگەڵ ئەو بایانەی لەسەر ڕێڕەوی بایە باوەکان دەجووڵێن، کە دەبنە ھۆی ناجێگیری لە بەرگەھەوادا و ئەوەش دەبێتە ھۆی دروستبوونی [[گەردەلوول]]ەکان.]] کەشووھەوا کاریگەر دەبێت بە پلەی گەرمیی ئاوە ڕووکەشییەکان و تەوژمە ئاوییەکان و ھەروەھا باکان. کەشووھەوای دەریایی مامناوەندترە و کەمتر کاریگەر دەبێت بە گۆڕانکارییە وەرزییەکان لە کەشووھەوای وشکانی بەھۆی توانای گەرمیی گەورەی کۆکراوەی ئۆقیانووسەکان. [[بارانبارین]] لە زانیارییەکانی کەشووھەوای کەناراوەکان نزیکە و ھەروەھا پلەی گەرمیی ھەوا لە پلەی گەرمیی ئاوەکان نزیکە. ئۆقیانووسەکان سەرچاوەی سەرەکیی شێی بەرگەھەوان کە لە ڕێگەی بەھەڵمبوونەوە بەدەست دەھێنرێت، و ناوچە کەشووھەوایییەکان بەپێی جیاوازیی ھێڵی پانی دەگۆڕێن، بە شێوەیەک ناوچە گەرمترەکان لە ئۆقیانووسی ئەتڵەسی لە باکووری ھێڵی کەمەرەیی درێژ دەبنەوە، و ناوچە ساردترەکان لە ھێڵە پانییە بەرزەکاندان، لەگەڵ ساردبوونی ئەو ناوچانەی بەرانبەر ئەو ناوچانەن کە سەھۆڵی دەریایی دایپۆشیون. تەوژمەکانی ئۆقیانووس کاریگەرییان لەسەر کەشووھەوا دەبێت لە ڕێگەی گواستنەوەی ئاوە گەرم و ساردەکان بۆ ناوچەکانی تر. ئەو زەوییانەی لە تەنیشتیانن کاریگەر دەبن بەو بایانەی کە سارد بوونەتەوە یان گەرم بوون لە کاتی ھەڵکردنیان بەسەر ئەم تەوژمانەدا. بەھۆی تەوژمی کەنداو و درێژبوونەوەی بەرەو باکووری ئەورووپا و ڕێڕەوی باکووری ئەتڵەسی بۆ نموونە پلەی گەرمیی بەرگەھەوای دوورگەکانی بەریتانیا و باکووری ڕۆژاوای ئەورووپا زیاد دەکات، و تەوژمە ئاوە ساردەکان دەبنە ھۆی تەمومژی چڕ لە کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی کەنەدا (گراند بانکس لە ناوچەی نیوفاونلاند) و کەناراوەکانی باکووری ڕۆژاوای ئەفریقا. بە گشتی باکان شێی ھەوا بۆ وشکانی دەگوازنەوە. [[گەردەلوول|گەردەلوولە خولگەیییەکان]] لە دەرەوەی کەناراوەکانی ئەفریقا لە نزیک کەیپ ڤێرد دروست دەبن و بەرەو ڕۆژاوا بەرەو دەریای کارائیب دەجووڵێن، گەردەلوولەکان لە مانگەکانی ئایار–کانوونی یەکەمدا ڕوو دەدەن بەڵام لە ئاب–تشرینی دووەمدا باوترن. زریانە بروسکەدارەکان لە باکووری ئۆقیانووسی ئەتڵەسی لە وەرزی زستاندا زۆر دەبن، ئەمەش وادەکات زۆربەی گەشتە دەریایییەکان قورس و مەترسیدار بن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Atlantic Ocean}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کەشوھەوا|زانست|ئاو}} [[پۆل:ئۆقیانووسی ئاتلانتیک]] [[پۆل:مێژووی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک]] [[پۆل:ئۆقیانووسەکان]] fbkjv4d9g00g80rzocjuk9398f98347 0 4793 1584176 1581598 2026-05-16T03:51:36Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584176 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پارێزگای کەرکووک | ناوی_فەرمی = {{lang-ar|محافظة کرکوک}}{{ھن}}{{lang-en|Kirkuk Governorate}}{{ھن}}{{lang-syr|ܟܪܟ ܣܠܘܟ}} | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پارێزگا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = قەڵای کەرکووک ٢.jpg | photo2a = Shrine of the Prophet Daniel at the citadel in Kirkuk 03.jpg | photo2b = Kerkuk Coloured stone Mosque.jpg | photo3a = Eternal Fire of Baba Gurgur, Kirkuk, Iraq - P3110004.jpg | photo3b = Dibis Dam Regulator USACE NWD.jpg | photo4a = Kirkuk City.jpg | photo4b = | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = ئاڕاستەی میللی کاتژمێر:{{ھن}}[[قەڵای کەرکووک]]، مەزاری پێغەمبەر [[دانیال]]، ئاگری [[بابە گوڕگوڕ]]، شاری [[کەرکووک]] لە ساڵی ١٩٧٠دا، [[بەنداوی دووبز]]، وێنەی مزگەوتێک لە شاری [[کەرکووک]] لە ساڵی ١٩٢٦دا. }} | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=7|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.36667|frame-long=44.13333|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = '''پارێزگای کەرکووک''' | وێنەی_نەخشە١ = {{Photomontage | photo1a = Kirkuk in Iraq.svg | photo2a = Disputed areas in Iraq.svg | photo2b = [[File:Kirkuk Province.png|thumb|Kirkuk Province]] | photo3a = | photo3b = | photo4a = | photo4b = | photo5a = | spacing = 2 | size = 280 | foot_montage = }} | قەبارەی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_نەخشە١ = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}} نەخشەی پارێزگای کەرکووک لە [[عێراق]]دا{{ھن}}نەخشەی لای ڕاست:{{ھن}} پارێزگاری کەرکووک لە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]دا{{ھن}}نەخشەی لای چەپ{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی پارێزگای کەرکووک | وێنەی_نەخشە٢ = Kurdistan_governorates_2015.png | قەبارەی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_نەخشە٢ = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.krso.net/Default.aspx?page=article&id=1142&l=1 |سەردێڕ=Map of area of Kurdistan Region & its Governorates |بڵاوکەرەوە=www.krso.net}}</ref> | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}{{ھن}}{{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} ([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|جێناکۆک]]) | جۆری_دابەشکراو١ =[[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو١ =[[کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٢ = ژمارەی [[قەزا]]کان | ناوی_دابەشکراو٢ = <span style="color:#090;">٤</span> | جۆری_دابەشکراو٣ = ژمارەی [[ناحیە]]کان | ناوی_دابەشکراو٣ = <span style="color:#090;">١٦</span> | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ژمارەی ئەندامانی پەرلەمان]] | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color: #090;">١٢</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[پارێزگا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٢٤]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = حکوومەتی خۆجییی | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگار | ناوی_سەرۆک = [[ڕێبوار تەھا]] ([[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەنەکە]]) | سەرناوی_سەرۆک١ = ژ. ئەندامانی ئەنجومەن | ناوی_سەرۆک١ = ٢٨ | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٠٬٣٦٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٣٠٠ | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ٢ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = ٣٫٤٠٤ | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٢٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٣٦٠٧ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٥٠ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٬٧٢٦٬٤٠٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١٦٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = کەرکووکی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = زۆرینە: [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی تورکی|تورکمانی]]{{ھن}}کەمینە: [[زمانی سوریانی|سوریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]){{ھن}}کەمینە: [[مەسیحییەت]] و [[یارسان]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = https://www.kirkuk.gov.iq/ | پەراوێزەکان = }} '''پارێزگای کەرکووک''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''محافظة کرکوک''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kirkuk.gov.iq/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926014558/https://www.kirkuk.gov.iq/ |url-status=dead }}</ref> بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kirkuk Governorate'',<ref>http://www.rupelanu.com/hevpeymaniya-kurdistani-bi-96-namzedan-dikeve-hilbijartinan-7371h.htm</ref> بە [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]]: ''Kerkük ili'' ,<ref>https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/421937 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922111908/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/421937 |date=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }}</ref>بە [[زمانی سوریانی|سوریانی]]:''ܣܠܘܟ ܣܠܘܟ'')یەکێکە لە پارێزگاکانی [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]] دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. ناوەندەکەی [[شار]]ی [[کەرکووک]]ە. بەسەر چوار [[قەزا]]دا دابەشکراوە. ڕووبەری ئەم پارێزگایە ٩٬٦٧٩ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٣٬٧٣٧ میل چوارگۆشە). لە ساڵی ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی مەزەندەکراو ١٬٢٥٩٬٥٦١ کەس بووە.<ref>statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Central Organization for Statistics and Information Technology, Iraq</ref> پارێزگاکە تا ساڵی ١٩٧٦ ناوی پارێزگای کەرکووک بووە، دواتر ناوی پارێزگاری ئەل تەئمیم بووە، بە واتای «نیشتمانبوون»، کە ئاماژەیە بۆ خاوەندارێتی نیشتمانی لە یەدەگی [[نەوت]] و [[گازی سروشتی]] ناوچەکە. لە ساڵی ٢٠٠٦ ناوی «پارێزگاری کەرکوک» گەڕێنرایەوە. == ناو == ناوی پارێزگای کەرکووک لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شاری [[کەرکووک]]ە. سەبارەت بە ناوی کەرکووک، ھەر لە دێرینەوە بە چەندین شێوە ھاتووە، چەندین قۆناغی دەسەڵاتدارێتی ناوخۆ و دەرەکی بە سەر ئەم شارە و ناوچەکەدا ھاتووە، ئەمەش وەھای لێکردووە کە چەندین ناوی ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * ئارابخا: کۆنترین ناوی کەرکووکە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی دووەمی پێش زایین. کە بە زمانی [[گۆتی]] پێیان وتووە ئارابخا و ھەروەھا پایتەختی میرنشینەکەیان بووە. * ئامابجە: [[ئەکەد]]یەکان وایان پێ وتووە. * کنھار: [[سۆمەر]]ییەکان وایان پێ وتووە. * کارمای و کارکا: سامییەکان وایان پێ وتووە. * کارکۆک: واتا ئیشی زۆر چاک و باش. * کوڕکوڕا: لە سەردەمی [[ئەسکەندەری مەزن]] ئەم ناوەی ھەبووە گوایە لە گڕی [[بابە گوڕگوڕ]]ەوە ھاتووە. * کورکوراک: لە سەردەمی [[سوباریەکان]]دا وایان پێ وتووە. * کەرخ سلۆق: واتا شاری [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلوقییەکان]]. * کەرخاوسلۆق: واتا شاری شورەدار. * کرکر: واتا ناوەندێکی ئاگرینی. * گەمرەکان: لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکان]] وایان پێ وتووە. * باجرمێ و باگرمێ: لە سەردەمی [[خەلافەتی ڕاشدین|خەلافەتی ئیسلامیدا]] وای پێ وتراوە. * کەرکووک: بۆ یەکەین جار لە سەردەمی [[تەیمووری لەنگ]]دا لە لایەن (شەرەفەدین عەلی یەزیدی)ەوە بەکارھێنراوە، لە پەرتووکی(تاریخ تیمور یا زەفەرنامە) تیایداھاتووە لە ساڵی (٨٠٦ک/١٤٠٣ز).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کەرکووک لە سەردەمی دەوڵەتی عوسمانیدا | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/wp-content/uploads/2016/03/60149.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = گۆران ئیبراھیم ساڵەح |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> تا ساڵی ١٩٧٦ ئەو پارێزگایە ناونرا پارێزگای تەئمیم، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ بڕیاری بە نیشتمانیکردنی نەوتی عێراق لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی بیستەمدا، تاوەکو بڕیارێک لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقەوە بە سەرۆکایەتی نوری مالیکی دەرچوو بۆ گەڕانەوە ناوەکە بۆ کەرکووک.<ref>https://web.archive.org/web/20180620213027/http://journals.sagepub.com/action/cookieAbsent</ref> == جوگرافیا == پارێزگای کەرکووک دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]] و باکووری [[عێراق]]. ئەم پارێزگایە ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە [[پارێزگای ھەولێر]]. * لە باشوورەوە [[پارێزگای سەلاحەددین]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[پارێزگای سلێمانی]]. * لە ڕۆژاواوە [[پارێزگای سەلاحەددین]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/2969788</ref> پارێزگای کەرکووک ھاوسنوورە لەگەڵ [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای سەلاحەددین]] و [[پارێزگای سلێمانی]]. لە ساڵی ١٩٤٧ پارێزگای کەرکووک بە ڕووبەری ٢٠٣٥٥ کیلۆمەتر دووجا لە ڕووی ئیدارییەوە بەسەر [[قەزای چەمچەماڵ]] و [[قەزای داقووق]] و [[قەزای کەرکووک]] و [[قەزای کفری]] دابەشکرا. لە ساڵی ١٩٦٢ دا دابەشکردنی خاکی پارێزگاکە گۆڕدرا و ئێستا لە قەزاکانی چەمچەماڵ و حەویجە و کەرکووک و کفری و توزخورماتوو پێکھاتبوو. لە ساڵی ١٩٧٠ەوە دەست پێدەکات، ھەندێک قەزا لە بازنەی کەرکووک دابڕێنران و پەیوەست بوون بە پارێزگاکانی دراوسێ. لە ساڵی ١٩٧٥ [[قەزای چەمچەماڵ]] و [[قەزای کەلار]] لە پارێزگای کەرکووک جیاکرانەوە و بە [[پارێزگای سلێمانی]] بەسترانەوە و [[قەزای کفری]] بە [[پارێزگای دیالە]] و [[قەزای دووزخورماتوو]] بە [[پارێزگای سەلاحەددین]] یەکتریان گرتەوە. لە ساڵی ١٩٩٧دا خاکی پارێزگای کەرکووک بە شێوەیەکی بەرچاو کەمکرایەوە بۆ ٩٦٧٩ کیلۆمەتر دووجا، ئێستا ڕووبەری پارێزگاکە ١٠٢٨٢ کیلۆمەتر دووجایە، ناوەندی ئیداری شاری [[کەرکووک]]ە. === دابەشی کارگێڕی === {| class="wikitable" |- ! قەزاکان ! دانیشتووان، ٢٠٠٣ |- | '''[[قەزای کەرکووک]]''' | ٦٢٢٬٢٤٩ |- | '''[[قەزای حەویجە]]''' | ١٥١٬٢٦٧ |- | '''[[قەزای داقووق]]''' | ٤٠٬٢٣٧ |- | '''[[قەزای دووبز]]''' | ٣٤٬٢٥٤ |- | '''سەرجەم''' | ٨٤٨٬٠٠٧<ref name="Administrative units the Republic of Iraq - Kirkuk">'''GeoHive''' (Global Statistics is a collection of tables and graphs providing a statistical look at countries, their population, area, capital, main cities, etc.):[http://www.geohive.com/cntry/iraq.aspx?levels=Kirkuk Administrative units the Republic of Iraq — Kirkuk] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110819002332/http://www.geohive.com/cntry/iraq.aspx?levels=Kirkuk |date=2011-08-19}}</ref> |- |} == دەسەڵاتی پارێزگا == * پارێزگار:ڕێبوار تەها مستەفا. * سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگا (PCC): محمد حافز.<ref>http://en.aswataliraq.info/Default.aspx?page=article_page&c=slideshow&id=141690 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728003704/http://en.aswataliraq.info/Default.aspx?page=article_page&c=slideshow&id=141690 |date=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> == قەزاکان == [[File:Kirkuk Province.png|thumb|Kirkuk Province]] {| class="wikitable" |- ! قەزا ! دانیشتووان لە ٢٠١٨دا |- | [[قەزای کەرکووک|کەرکووک]] | align="right" |٩٧٤٬٨٢٤ |- | [[قەزای دووبز|دووبز]] | align="right" |٥٠٬٢٤١ |- | [[قەزای داقووق|داقووق]] | align="right" |٦٦٬٤٣٣ |- | [[قەزای حەویجە|حەویجە]] | align="right" |١٢٠٬٦٧٩ |} == پیشەسازی نەوت == بە بەرھەمھێنانی [[نەوت]] بەناوبانگە، بەو پێیەی شەش کێڵگەی نەوتی تێدایە، گەورەترینیان لە شاری [[کەرکووک]]ە، کە یەدەگی نەوتی نزیکەی ١٣ ملیار بەرمیلە. نەوتی باکوور لە ڕێگەی بۆری نەوتی باکوورەوە ھەناردەی بەندەری جەیھانی [[تورکیا]] دەکرێت. == مێژوو == سەبارەت بە مێژووی پارێزگای کەرکووک، ئەم سنوورەی ئێستا ئەم پارێزگایە پێکدەھێنێت، بە ھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافیاکەی کە کەوتووەتە ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]]وە لەبەرئەوە مێژوویەکی دێرینی ھەیە. * لە مێژووی [[قەڵای کەرکووک]]ەوە کە شارێکی کۆن بووە و ناوی [[ئەرەپخا]] بووە. یەکەم تۆماری نووسراوی ئەرەپخا لە سێیەم [[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور|ئیمپراتۆریەتی سۆمەرییە نوێیەکانەوە]] (نزیکەی سەدەی بیست و دووەم تا بیست و یەکەمی پێش زایین) پشتڕاستکراوەتەوە.<ref>https://books.google.iq/books?id=E1aF0hq1GR8C&pg=PA67&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> ئەرەپخای کۆن بەشێک بووە لە [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتی ئەکەدی]] [[سارگۆنی گەورە]](٢٣٣٥-٢١٥٤ پێش زایین)،<ref>https://books.google.iq/books?id=HPPgAAAAMAAJ&redir_esc=y</ref> و شارەکە لە سەردەمی (نارام سین)دا بەر ھێرشی [[لۆلۆبی]]ەکان کەوت.<ref>https://books.google.iq/books?id=HPPgAAAAMAAJ&redir_esc=y</ref> [[پەڕگە:Meso2mil-English.JPG|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|[[ئەرەپخا]] و شارەکانی تری [[مێزۆپۆتامیا]] لە ھەزارەی دووەمی پێش زایین]] * شارەکە لە دەوروبەری ساڵی ٢١٥٠ پێش زایین لەلایەن [[گۆتی]]ەکانەوە داگیرکرا. ئەرەپخا پایتەختی شانشینی [[گۆتی]] کە تەمەنی کورت بوو پێش ئەوەی لەناو بچێن و گۆتییەکان کە لەلایەن [[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور|ئیمپراتۆریەتی سۆمەرییە نوێیەکانەوە]] لە [[مێزۆپۆتامیا]] دەرکراون لە ساڵی٢٠٩٠ پێش زایین.<ref>https://books.google.iq/books?id=klZX8B_RzzYC&redir_esc=y</ref> * [[ئەرەپخا]] ناوەندێکی گرنگی بازرگانی بووە لە سەدەی( ١٨)ی پێش زایین لە ژێر دەسەڵاتی ئاشووری و بابلیدا.<ref>https://books.google.iq/books?id=E1aF0hq1GR8C&pg=PA67&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> بەڵام لە ماوەی سەدەی ١٥ و سەرەتای سەدەی ١٤ی پێش زایین، دیسانەوە شارێکی [[حووری]]یەکان بووە، پایتەختی شانشینی بچووکی حوریەکانی ئەرەپخا، کە بە درێژایی لێواری باشووری ڕۆژھەڵاتی ناوچەکە لە ژێر ھەژموونی [[میتانی]]دا ھەڵکەوتووە، تا لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری ناوەڕاست (١٣٦٥-١٠٥٠ پێش زایین) دوای ئەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور|ئاشوورییەکان]]، ئیمپراتۆریەتی حوری-میتانییان ڕووخاند، بە تەواوی ھاتە ناو ئاشوورەوە.<ref>https://books.google.iq/books?id=E1aF0hq1GR8C&pg=PA67&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> [[پەڕگە:Carte du Mitanni.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|شانشینی میتانی لە گەورەترین ئاستیدا لە سەردەمی باراتارنا ج. ساڵی ١٤٩٠ پێش زایین]] * شارەکە لە سەدەی ١١ و ١٠ پێش زایین وەک بەشێک لە ئاشوور گەیشتە ناوبانگێکی گەورە. لە ساڵی ٦١٥ پێش زایین، بە ھۆی کێشەناوخۆییەکانی ئاشوورییەکان لەگەڵ بابلییەکان، پاشای [[ماد]]، [[ھەڤەخشترە|کەیخوسرەو]] بە سەرکەوتوویی ھێرشی کردە سەر ئەرەبخا کە یەکێک بوو لە دوا قەڵاکانی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری نوێ. دواتر ئەم ناوچەیە بوو بە بەشێک لە پارێزگای ئەثورە کە لەلایەن فارسەکانەوە بەڕێوەدەبرا.<ref>Martin Sicker. The Pre-Islamic Middle East, Page 68.</ref><ref>I. E. S. Edwards, John Boardman, John B. Bury, S. A. Cook. The Cambridge Ancient History. p. 178–179.</ref> [[پەڕگە:Median Empire.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|دەسەڵاتی [[ماد]]ەکان لەوپەڕی فەرمانڕەوایەتیدا]] * پاشان ئەرەپخا کەوتە دەستی [[شانشینی مەقدۆنیا]]، لەوێ بوو بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سوریای سێلۆسی]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]] دوای خۆیدا.<ref>https://books.google.iq/books?id=79wj2hj4wKUC&redir_esc=y</ref> ئەرەبخا تا سەردەمی [[ماوەی ھێلینیستی|ھێلینیستی]] بەو شێوەیە باس کراوە، لەو کاتەدا نیشتەجێبوونەکە لە ژێر ناوی سریانی کارکا (ܟܪܟܐ) دامەزراوە. [[پەڕگە:Seleucid Empire alternative map.jpg|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|ئیمپراتۆریەتی سلووکی (شینێکی کاڵ) لە ساڵی ٢٨١ پێش زاییندا.]] * لە نێوان ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین و ناوەڕاستی سەدەی سێیەمی زایینی، لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] و سەرەتای [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]دا شوێنەکە لە ڕێنووسی سریانی قەشە مەسیحییەکاندا بە ناوی [[گەرمیان|بێت گەرمای]] باسکراوە، جگە لە حوکمڕانییەکی کورت لە سەرەتای سەدەی دووەمی زایینیدا کاتێک بووە بەشێک لە پارێزگای ڕۆمانی کۆردین.<ref>https://books.google.iq/books?id=VfYnu5F20coC&pg=PA135&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> [[پەڕگە:Map of the Parthian Empire under Mithridates II.svg|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|[[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] لە ساڵی ٩٤ پێش زایین لە گەورەترین ئاستیدا،(١٢٤-٩١ پێش زایین)]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] لە ناوەڕاست تا کۆتایی سەدەی ٣ی زایینی پەچەی دەوڵەتە سەربەخۆکانی ئاشووریان داگیرکرد و ئەرەپخا خرایە ناو ھەرێمی گەرمکانی ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکانەوە تا فەتحی ئیسلامی عەرەب لە ناوەڕاستی سەدەی حەوتەمی زایینی، کاتێک ئاسۆریستان ھەڵوەشایەوە و ئەرەپخا یان کەرکە لە کۆتاییدا بوو بە کەرکووک.<ref>https://brill.com/display/title/59859</ref> [[پەڕگە:The Sasanian Empire at its apex under Khosrow II.svg|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|ئیمپراتۆریەتی ساسانی لە گەورەترین ئاستدا ٦٢٠، لە سەردەمی خوسرەوی دووەم]] * موسڵمانانی عەرەب لە سەدەی حەوتەمی زایینی شەڕی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]ان کرد و ناوچەکەیان داگیرکرد. شارەکە تا سەدەی دەیەم بەشێک بووە لە [[خەلافەت|خەلافەتی ئیسلامی]]. [[File:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|upright=1.6|left|بڵاوبوونەوەی ئیسلام ٦٢٢–٧٥٠: {{legend|#a1584e|فراوانبوون لە سەردەمی محمد(د.خ), ٦٢٢-٦٣٢}} {{legend|#ef9070|فراوانبوون لە سەردەمی خەلافەتی ڕاشیدون,٦٣٢-٦٦١}} {{legend|#fad07d|فراوانبوون لە سەردەمی خەلافەتی ئومەویدا,٦٦١-٧٥٠}} ]] * پاشان کەرکووک و ناوچەکانی دەوروبەری لە ساڵی ١٠١٤ تا ١١٢٠ی زایینی لەلایەن کوردانی [[دەوڵەتی حەسنەویان]] و کوردانی [[عەننازی]]ەوە حوکمڕانی کرا.<ref>https://www.cgie.org.ir/fa/article/237629/آل-حسنویھ</ref> [[پەڕگە:Hasanwayhids map.png|150px|وێنۆک|ناوەڕاست|حکومڕانی حەسنەوییەکان]] * پاشان کەرکووک و ناوچەکە لە ساڵی ١٠٦٢ی زاینی لەلایەن [[دەوڵەتی بوەیھی]]ەکانەوە حکومڕانی کرا.<ref>https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/buyids-COM_05000055</ref> [[پەڕگە:Buyids 970.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|حکومڕانی دەوڵەتی بوەیھیەکان]] * پاشان بۆ چەندین ساڵ لەلایەن [[دەوڵەتی سەلجووقی]] دەستی بەسەردا گیرا. دوای داڕمانی ئیمپراتۆریەتی دابەشکراو، جارێکی دیکە شارەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[خەلافەتی عەباسی]]، (سلێمان شا) کە والی شارەکە بوو تا لە ساڵی ١٢٥٨ لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]] دەستی بەسەردا گیرا. [[پەڕگە:Seljuk Empire locator map.svg|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|دەوڵەتی سەلجووقی لە فراوانترین ئاستیدا ساڵی ١٠٩٢ز]] * دوای لەشکرکێشی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکان]] ئیلخانات لە ناوچەکەدا دامەزرا و شارەکە بوو بە بەشێک لێی.<ref>Danilenko, Nadja (2020). "In Persian, Please! The Translations of al-Iṣṭakhrī's Book of Routes and Realms". Picturing the Islamicate World: The Story of al-Iṣṭakhrī's Book of Routes and Realms. Brill. p. 101. Connecting to īrān as illustrated in the Shāhnāma, 'land of Iran' rose to the official name for the Ilkhanid realm.</ref> [[پەڕگە:Historical Atlas of Iran - Plate No. 17 (cropped).jpg|150px|وێنۆک|ناوەڕاست|سەردەمی ئیلیخانەکان]] * دەسەڵاتی ئیلخانییەکان کۆتایی ھات کاتێک لە ساڵی ١٣٣٦، [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵانەکان]] دەستیان بەسەر شارەکەدا گرت. * [[قەرەقۆینلۆ]] دەستیان گرت بەسەر ناوچەکەدا، ھۆزێکی [[تورکمان]] کە لە ساڵی ١٣٧٥ی زایینی وڵاتەکەیان دامەزراند، و فەرمانڕەوایی ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] و [[ئازەربایجان]] و [[قەوقاز|قەفقاز]] و ھەندێک ناوچەی [[ئێران]] [[عێراق|و عێراقیان]] کرد، لە نێوان ساڵانی [[١٣٨٠]]ی زایینی تا [[١٤٦٩]] ی زایینی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری دەربارەی قەرەقۆینلۆ لە سایتەکەدا universalis.fr|ناونیشان=https://www.universalis.fr/encyclopedie/moutons-noirs-kara-koyunlu/|بڵاوکەرەوە=universalis.fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری دەربارەی قەرەقۆینلۆ لە سایتەکەدا britannica.com|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Kara-Koyunlu|بڵاوکەرەوە=britannica.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری دەربارەی قەرەقۆینلۆ لە سایتەکەدا nomisma.org|ناونیشان=http://nomisma.org/id/qara_qoyunlu|بڵاوکەرەوە=nomisma.org|ڕێکەوتی سەردان= ١ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180707123207/http://nomisma.org/id/qara_qoyunlu|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Qaraqoyunlu Dynasty AZƏRBAYCAN.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|تورکمانە قەرەقۆینلۆکان، شینێکی کاڵ، گەورەترین ڕادەی خۆیان لە عێراق و کەناری ڕۆژھەڵاتی عەرەبی بۆ ماوەیەکی کەم نیشان دەدەن]] * [[ئاق قۆینلۆ]] دەستیان گرت بەسەر ناوچەکەدا، ھۆزێکی تورکمان و لە «خێڵی بێندەر»ن لە نێوان ساڵانی [[١٤٦٧]] - [[١٥٠٢|١٥٠٢ی زایینی]] لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] و [[ئازەربایجان]] و فارس و [[عێراق]] و [[ئەفغانستان]] [[شینجیانگ|و تورکستان]] فەرمانڕەواییان کردووە. و لە ساڵی ١٤٦٩ی زایینی توانی وڵاتی [[قەرەقۆینلۆ]] لەناو ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://elibrary.bsu.az/kitablar/895.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131020105336/http://elibrary.bsu.az/kitablar/895.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Map Aq Qoyunlu 1478-en.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|کۆنفیدراسیۆنی ئاق قۆینلۆ لە گەورەترین ئاستدا لە سەردەمی ئوزون حەسەن]] * لە ساڵی ١٥٠٩دا شاری کەرکووک و ناوچەکە لەلایەن [[شانشینی سەفەوی|سەفەوییەکانەوە]] داگیرکرا و بووە بەشێک لە فەرمانڕەواییان. یەکێک بوو لە گەورەترین ئیمپراتۆرییەتەکانی ئێران دوای لەشکرکێشی عەرەبەکان کە لەلایەن [[سەفەوییەکان|بنەماڵەی سەفەوییەکانەوە]] لە ساڵی ١٥٠١ تا ١٧٣٦ حوکمڕانی کرا.<ref>Helen Chapin Metz. ''Iran, a Country study''. 1989. University of Michigan, p. 313.</ref><ref>Emory C. Bogle. ''Islam: Origin and Belief''. University of Texas Press. 1989, p. 145.</ref><ref>Stanford Jay Shaw. History of the Ottoman Empire. Cambridge University Press. 1977, p. 77.</ref><ref>Andrew J. Newman, ''Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire'', IB Tauris (March 30, 2006).</ref> [[پەڕگە:Safavid Iran.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|ئیمپراتۆریەتی سەفەوی لە سەردەمی شا عەباسدا]] * دوای [[شەڕی چاڵدێران]] لە ساڵی ١٥١٤ شارەکە [[ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ھەولێر و کەرکووک|کەوتە ژێر کۆنترۆڵی]] [[میرنشینی سۆران]] تا لە ساڵی ١٦٩٤ لەلایەن [[میرنشینی بابان|بابانیدەکانەوە]] دەستی بەسەردا گیرا.<ref>https://iranicaonline.org/articles/baban-2</ref><ref>https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/3676/GhalibS.pdf?sequence=1&isAllowed=y {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221217162456/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/3676/GhalibS.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> [[پەڕگە:Kurdish states 1835.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|میرنشینە کوردیەکان لە ساڵی ١٨٣٥ دا.]] * لە ساڵی ١٨٥١ کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]. === سەردەمی عوسمانی(١٥٥٤-١٩١٨) === * لە ساڵی [[١٥٥٤]] کە عوسمانییەکان ئەو ناوچەیەیان داگیر کرد، دەسەڵاتی ناوچەکەیان بەخشی بەو میرە [[کورد]]انە کە لەگەڵ [[حکوومەتی ناوەندی]]ی عوسمانییەکاندا ھاوکارییان ھەبوو. ھەروەھا [[ئەیالەتی شارەزوور]]یان درووستکرد. کە ئێستا. بەنزیکەیی سنووری [[باشووری کوردستان]] دەناسرێت. [[کەرکووک]] پایتەختی ئەم ئەیالەتە بووە. بۆیە ڕاستەوخۆ نەخراوەتە ناو سیستەمی کارگێڕی عوسمانیەوە. فەرمانڕەواکان ئەندامی [[ھۆز]]ە [[کورد]]ییەکان بوون و تەنیا بە دەگمەن سەربازی عوسمانی لە ئەیالەتەکەدا ھەبوون.<ref> https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ </ref> * لە سەدەی ١٨ و نۆزدەھەمدا، ئەیالەتەکە کەوتە ژێر دەستی [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابان]]. ئەندامانی ئەم بنەماڵەیە توانیان بە گەرەنتیکردنی ئاسایشی سنوورە ناجێگیرەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لەگەڵ [[ئێران]] لە بەرامبەر ئۆتۆنۆمی تەواودا، دەسەڵاتی خۆیان بپارێزن. سنجاقی بابان کە شاری [[کەرکووک]]ی لەخۆگرتبوو، بەناوی ئەو بنەماڵەیەوە ناونراوە.<ref> https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA70&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> * بابانەکان چاویان لە میرە کوردەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]] دەکرد کە بەشەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یان لە ژێر دەستدابوو، بۆ ئەوەی ببنە ڕکابەری سروشتییان، و لە ساڵی ١٦٩٤ سلێمان بەگ ھێرشی کردە سەر [[ئێران]] و شکستی بە میری ئەردەڵانی ھێنا. دوای ساڵی ١٧٨٤،بابانەکان پایتەختەکەیان گواستەوە بۆ شاری نوێی [[سلێمانی]] کە بەناوی دامەزرێنەری خانەدانەکەوە ناونرا. لە ساڵی ١٨٥٠دا دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی پێھات. ھەرێمەکە لە ساڵی ١٨٦٢دا خرایە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[ئەیالەتی بەغدا]]وە، کەرکووک بووە سنجاقێکی ئەم ئەیالەتە. [[پەڕگە:Shehrizor Eyalet, Ottoman Empire (1609).png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|ئەیالەتی شارەزوور لە ١٦٠٩]] ==== قۆناغی یەکەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر [[میرنشین]]ەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]]) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا. ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر [[شەڕ]] ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[ئەیالەتی شارەزوور]](١٥٥٤-١٨٦٢) لە چوار لیوا پێکھاتبوو، '''لیوای کەرکووک'''، [[قەزای کفری|لیوای زەنگاباد]]، [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]]و [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]. لیوای کەرکووک لەم سەردەمەدا لە (٨) [[قەزا]] پێکھاتبوو ([[قەزای کەرکووک]]، [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] و ھۆزی عوبێد، کە ئەم ھۆزە دەوارنشین بوون، [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[ناحیەی بالیسان|قەزای بالیسان]]، [[قەزای کۆیە]]، ھۆزی سن و ئاکۆ و خۆشناو، ھۆزی بڵباس). دوای ھەڵوەشاندنەوەی [[ئەیالەتی شارەزوور]] لە ساڵی ١٨٦٦دا ناوی لیوای کەرکووک بوو بە لیوای شارەزوور، وەئەم لیوایەش چووە سەر [[ویلایەتی بەغدا]]. لە ساڵی ١٨٦٨دا ناوی یەکەی کارگێڕی (لیوا) گۆڕدرا بە (سنجاغ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ناو و جێکەوتی قەزاکانی لیوای کەرکووک لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) |- ! ژ !! ناوی قەزا !! یەکەی کارگێڕی |- |١ || [[قەزای کەرکووک]] || قەرەحەسەن، گوک تەپە، شوان، تازە خورماتوو، داقووق، بەشیر، جەباری، گل، قەڵخانلوو، ھەفتەغار |- |٢ || [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] || مەڵحە |- |٣ || ھۆزی عوبێد || دەوار نشین بوون |- |٤ || [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]] || قوشتەپە، خەبات، گوێر، کەندیناوە، مەخموور |- | ٥ || [[ناحیەی بالیسان|قەزای بالیسان]] || بەشێک لە [[قەزای شەقڵاوە]] |- | ٦ || [[قەزای کۆیە]] || تەقتەق، چناران، بەشێک لە [[قەزای ڕانیە]] |- |٧ || ھۆزی سن و ئاکۆ و خۆشناو || بەشێک لە [[قەزای ڕانیە]] |- |٨ || ھۆزی بڵباس || بەشێک لە [[قەزای ڕانیە]]، [[قەزای شەقڵاوە]] و [[ناحیەی ناودەشت]] |- |} ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا ==== قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[ویلایەتی بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە: # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. # کۆکردنەوەی قەزاکان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا. # دابەشکردنی قەزاکان: بەھۆی فراوانبوونی ڕووبەری قەزای([[ناحیەی پردێ|ئاڵتون کۆپری]]) حکومەت ئەم قەزاییەی دابەشکردە سەر ھەردوو قەزای [[ناحیەی پردێ|ئاڵتون کۆپری]] و [[قەزای حەویجە|مەڵحە]]. # ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای کفری|لیوای زەنگاباد]]، کردنیان بە سێ قەزای([[قەزای کفری|قەزای زەنگاباد]]، [[قەزای قەرەتەپە]] و [[قەزای دووزخورماتوو]]. # گۆڕینی ناوی قەزای دەلۆ بۆ [[سەنگاو]] ھۆکارەکەشی لەوانەیە بۆ گواستنەوەی زۆرەملێی ھۆزی دەلۆ بۆ ناوچەی [[کفری]] بێت. # ھێنانەکایەی [[ناحیەی نەوجول|قەزای داودە]] بەدابڕاندنی ڕووبەرێک لە [[قەزای دووزخورماتوو]]. # ھێنانەکایەی قەزای شبیجە لە ئێستادا ڕووبەرێک دەکات لە [[قەزای داقووق]] و [[قەزای حەویجە]]. # ئاڵوگۆڕی نێوان ھەرسێ لیواکانی [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]] و [[ڕەواندز]]. [[قەزای پشدەر]] لە لیوای سلێمانی دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[ڕەواندز]] و لەبری ئەو [[ناحیەی شوان|قەزای شوان]] لە لیوای [[کەرکووک]] دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[سلێمانی]]، ھەر سێ ([[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای ڕانیە]]) لە لیوای کەرکووک دابڕێنران و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]]. ئەم گۆڕانکاریانە لە ناوەڕۆکی ھەردوو ساڵنامەی دەوڵەتی عوسمانی ژمارە(٢٤) و (٢٧)ی ساڵانی (١٢٨٦ک-١٨٦ۆز) و (١٢٨٩ک-١٨٧٢ز)دا ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ ناو و جێکەوتی قەزاکانی لیوای کەرکووک لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢) |- ! ژ !! ناوی قەزا !! ناوەندەکەی |- |١ || [[قەزای کەرکووک]] || [[کەرکووک]] |- |٢ || [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] || [[پردێ]] |- |٣ || [[قەزای حەویجە|قەزای مەڵحە]] || [[مەڵحەی کۆن]] |- |٤ || قەزای شبیجە || دەروار نشین بوون |- | ٥ || [[ناحیەی نەوجول|قەزای داودە]] || [[قەڵغانلوی گەورە]] |- | ٦ || [[قەزای دووزخورماتوو]] || [[دووزخورماتوو]] |- |٧ || [[قەزای کفری|قەزای زەنگاباد]] || [[کفری]] |- |٨ || [[قەزای قەرەتەپە]] || [[قەرەتەپە]] |- |} ==== قۆناغی سێیەم لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا ==== لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. خاڵی گرنگی ئەم قۆناغە لەوەدایە کە تۆماری زانیاری وردی یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵنامەی ویلایەتەکاندایە، لە قۆناغی دووەمی سەردەمی عوسمانیدا [[زێی بچووک]] کرابووە سنوری نێوان ھەردوو لیوای سلێمانی و ڕەواندز، لەم قۆناغەدا چەمی ژاراوە و زێی بچووک بووە سنووری نێوان سنجاغی شارەزوور و سلێمانی، بە واتایەکی تر [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر|ناحیەی پشدەر]] خرایە سەر لیوای سلێمانی و شوێنی ھۆزەکانی(مەنگوڕ و مامش و ڕەمەک) لە پشدەر جیاکرایەوە و خرایە سەر [[قەزای ڕانیە]] و [[ناحیەی شوان]]یش گەڕایەوە سەر سنجاغی شارەزوور، ھەرچەندە ماوەی ئەم قۆناغە درێژترە و زانیارییەکانیشی لە ئاستی بەرزدایە، گرنگترین ئەم گۆڕانکاریانە ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای ڕەواندز|سنجاغی ڕەواندز]] ھەروەھا سنجاغی ڕەواند بووە [[قەزای ڕەواندز]] و قەزاکانی([[ناحیەی سیدەکان|سیدەکان]]، [[قەزای چۆمان|باڵەک]] و [[ناحیەی ھەریر|ھەریر]]) کرانە ناحیە و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز]]، قەزاکانی([[ناحیەی شوان|شوان]]، [[ناحیەی پردێ|ئاڵتوون کۆپری]]، [[قەزای حەویجە|مەڵحە]] و [[قەزای دووزخورماتوو|دووزخورماتوو]]) کرانە ناحیە و خرانە سەر [[قەزای کەرکووک]]، قەزای([[ناحیەی نەوجول|داودە]] و [[ناحیەی قەرەتەپە|قەرەتەپە]]) کرانە ناحیە و خرانە سەر [[قەزای کفری|قەزای سەلاحیە]] لەم سەردەمەدا ناوی قەزای کفری گۆڕدرا بە قەزای صەلاحیە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * '''یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵی ١٨٧٥دا:''' # یەکەی ناحیەی ھاتە ناو یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی عوسمانییەوە، یەکە کارگێڕییەکان بەم شێوەیە بوون([[گوند]]، [[ناحیە]]، [[قەزا]]، [[پارێزگا|لیوا(سنجاغ)]] و [[ویلایەت]]). # [[قەزای کەرکووک]] لە ([[ناحیەی شوان]]، [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتوون کۆپری]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]) پێکھاتبوو. # [[قەزای کفری|قەزای سەڵاحیە]] لە ([[ناحیەی نەوجول|ناحیەی داودە]]، [[ناحیەی قەرەتەپە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]]) پێکھاتبوو. # [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]] لە ([[ناحیەی زاب|ناحیەی سوڵتانیە]] و [[ناحیەی قوشتەپە]]) پێکھاتبوو. # [[قەزای کۆیە]] یەک ناحیەی ھەبوو ئەویش [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] بوو. # [[قەزای ڕەواندز]] لە ([[ناحیەی سیدەکان]]، [[ناحیەی ھەریر]]، [[ناحیەی گەڵاڵە|ناحیەی باڵەک]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]]) پێکھاتبوو. # [[قەزای ڕانیە]] تەنھا [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]ی ھەبووە. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی شارەزوور لە ساڵی(١٢٩٢ک-١٨٧٥ز)دا |- ! ژ !! قەزا !! ناحیە |- | rowspan=4 |١ | rowspan=4 | [[قەزای کەرکووک]] | [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] <!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --> |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]] |- | [[ناحیەی شوان]] |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]] |- | rowspan=3 | ٢ | rowspan=3 | [[قەزای کفری|قەزای سەلاحیە]] | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]] <!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --> |- | [[ناحیەی قەرەتەپە]] |- | [[ناحیەی نەوجول|ناحیەی داودە]] |- | rowspan=2 | ٣ | rowspan=2 | [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]] | [[ناحیەی زاب|ناحیەی سوڵتانیە]] |- | [[ناحیەی قوشتەپە]] <!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell F (above) --> |- | ٤ | [[قەزای کۆیە]] | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] |- <!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell H (to the left) --> | rowspan=3 | ٥ | rowspan=3 | [[قەزای ڕەواندز]] | [[ناحیەی سیدەکان]] |- | [[ناحیەی ھەریر]] |- | [[ناحیەی گەڵاڵە|ناحیەی باڵەک]] |- | ٦ | [[قەزای ڕانیە]] | style="text-align: center;" | — |- |} * '''یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵی ١٨٩٠دا:''' # ھێنانە کایەی [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی گل]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]]. # ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی نەوجول|ناحیەی داودە]] لە سنووری [[قەزای کفری|قەزای سەڵاحیە]]. # ھێنانە کایەی ناحیەی دزەیی لە [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]. # ھێنانە کایەی [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] و [[ناحیەی بالیسان]] لە [[قەزای کۆیە]]. * لە دوای ھێنانەکایەی [[ویلایەتی مووسڵ]] و ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای قەرەداغ]] لە سنووری سنجاغی سلێمانیدا، گۆڕانکاری لە سنووری ھەردوو سنجاغدا ئەنجامدرا، پێشتر ھەر یەک لە [[ناحیەی سەنگاو]] و [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی زەنگەنە]] سەر بە [[قەزای قەرەداغ]] بوون، دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئەو قەزایە، [[ناحیەی سەنگاو]] بە [[قەزای بازیان]]ەوە بەسترایەوە، ناحیەی زەنگەنەش ھەڵوەشێنرایەوە و ھەر چوار یەکەی(بناری گل، قەڵغانلوو، جەباری) [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی گل]]یان پێکھێنا و بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە بەسترانەوە، ناوەندی ئەم ناحیەیەش گوندی [[کۆشکی سەرو]] بوو. [[ناحیەی نەوجول|ناحیەی داودە]]ش ھەڵوەشێنرایەوە و بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]]ەوە بەسترایەوە. لە [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]] [[قەزای مەخموور|ناحیەی دزەیی]] ھاتە کایەوە. لە [[قەزای کۆیە]]، [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] ھاتە کایەوە. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی شارەزوور لە ساڵی(١٣٠٨ک-١٨٩٠ز)دا |- ! ژ !! قەزا !! ناحیە |- | rowspan=6 |١ | rowspan=6 | [[قەزای کەرکووک]] |[[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] |- | [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] <!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --> |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]] |- | [[ناحیەی شوان]] |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]] |- | [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی گل]] |- | rowspan=2 | ٢ | rowspan=2 | [[قەزای کفری|قەزای سەلاحیە]] | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]] <!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --> |- | [[ناحیەی قەرەتەپە]] |- | rowspan=3 | ٣ | rowspan=3 | [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]] | [[ناحیەی زاب|ناحیەی سوڵتانیە]] |- | [[ناحیەی قوشتەپە]] |- | [[قەزای مەخموور|ناحیەی دزەیی]] <!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell F (above) --> |- | rowspan=3 | ٤ | rowspan=3 | [[قەزای کۆیە]] | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] |- | [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] |- | [[ناحیەی بالیسان]] |- <!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell H (to the left) --> | rowspan=4 | ٥ | rowspan=4 | [[قەزای ڕەواندز]] |[[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] |- | [[ناحیەی سیدەکان]] |- | [[ناحیەی ھەریر]] |- | [[ناحیەی گەڵاڵە|ناحیەی باڵەک]] |- | ٦ | [[قەزای ڕانیە]] | style="text-align: center;" | — |- |} * لە دوای ساڵی ١٨٩٠ز چەندین گۆڕانکاری کارگێڕی لە سنوورەکەدا ڕوویدا. ناوی سنجاغی شارەزوور گۆڕدرا بە سنجاغی کەرکووک، [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]] ھاتە کایەوە، [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]] بە [[قەزای کفری|قەزای سەلاحیە]]وە بەسترا، لە سنووری [[قەزای ڕەواندز]] [[ناحیەی شێروان]] ھاتەکایەوە و [[ناحیەی مزووری باڵا]] لکێندرا بە [[قەزای ڕەواندز]]ەوە. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی کەرکووک لە ساڵی(١٨٩٢-١٩١٢)دا |- ! ژ !! قەزا !! ناحیە !! گوند |- | rowspan=6 |١ | rowspan=6 | [[قەزای کەرکووک]] |[[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] || ١٣٣ |- | [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] || ٢٧ <!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --> |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]] || ٣٧ |- | [[ناحیەی شوان]] || ٦٦ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] || ٣٣ |- | [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی گل]] || ٦٧ |- | rowspan=3 | ٢ | rowspan=3 | [[قەزای کفری|قەزای سەلاحیە]] | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]] || ٩١ <!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --> |- | [[ناحیەی قەرەتەپە]] || ٥٣ |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]] || ١٢ |- | rowspan=4 | ٣ | rowspan=4 | [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]] | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەولێر|ناحیەی ناوەندی قەزای ئەربیل]] || ٧٠ |- | [[ناحیەی زاب|ناحیەی سوڵتانیە]] || ٤٨ |- | [[ناحیەی قوشتەپە]] || ١٢٢ |- | [[قەزای مەخموور|ناحیەی دزەیی]] || ٦٠ <!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell F (above) --> |- | rowspan=3 | ٤ | rowspan=3 | [[قەزای کۆیە]] | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] || ١٢٠ |- | [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] || ١٠٠ |- | [[ناحیەی بالیسان]] || ٣٢ |- <!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell H (to the left) --> | rowspan=6 | ٥ | rowspan=6 | [[قەزای ڕەواندز]] |[[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] || ١١٩ |- | [[ناحیەی سیدەکان]] || ٦٤ |- | [[ناحیەی ھەریر]] || ٤٠ |- | [[ناحیەی گەڵاڵە|ناحیەی باڵەک]] || ٦٠ |- | [[ناحیەی شێروان]] || ٥٨ |- | [[ناحیەی مزووری باڵا]] || ٥٠ |- | ٦ | [[قەزای ڕانیە]] | style="text-align: center;" | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] || ٢٥٠ |- |} === لیوای کەرکووک لەسەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨) === یەکێک لە ئەنجامەکانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، دەوڵەتی عوسمانی زۆربەی ویلایەتەکانی لەدەست دا، لەوانە [[ویلایەتی بەسڕە]]، [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی مووسڵ]]، ئینگلیزەکان لە ماوەی ئەو جەنگەدا توانیان خاکی ئەم ویلایەتانە کۆنتڕۆڵ بکەن. لە دەوڵەتی نوێی [[عێراق]]دا کۆیان بکەنەوە و حکومەتێک دابمەزرێنن. حکومەتی تازە پێکھێنراو ھەستا بەڕێکخستنەوەی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی [[عێراق]]، یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک وەک پێشووی خۆی بوو بە دەستکارییەکی کەمەوە. ==== قۆناغی یەکەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩١٨-١٩٢٥)دا ==== # بە بەیانی وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(١١٢) لە ١٥-١٠-١٩٢٢دا یەکە کارگێڕییەکانی عێراقی سەر لە نوێ ڕێکخستەوە. # ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]] لە گوندی [[مەڵحەی کۆن]]ەوە گواسترایەوە بۆ گوندی [[تەل عەلی]]. # ھەر لە سەرەتاوە بەشی باکووری لیوای کەرکووک کە دەکەوێتە سەروو زێی بچووک لە لیوای ئەربیلدا کۆکرایەوە، نوسراوی ڕەسمی بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران بەلیوا بوونی ئەربیل دەکات، جیابوونەوەکەشی لە لیوای کەرکووک لە بەرواری ١/٤/١٩٢٣دا کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە.<ref>https://iraqld.e-sjc-services.iq/LoadLawBook.aspx?SC=130920055053577{{بەستەری مردوو|url=https://iraqld.e-sjc-services.iq/LoadLawBook.aspx?SC=130920055053577 |date=ئابی ٢٠٢٤ }}</ref> # لەم قۆناغەدا ناحیەی گل ھەڵوەشایەوە. # ھاتنە کایەی [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] لە [[قەزای کەرکووک]]. # [[قەزای ھەڵەبجە]] و [[قەزای قەرەداغ]] و [[قەزای بازیان]] بەسترابوون بە لیوای کەرکووکەوە. # ڕێکخستنەوەی سنوری نێوان ھەردوو لیوای کەرکووک و سلێمانی بە شێوەیەک زنجیرە چیای قەرەداغ و بازیان بوو بە سنووری نێوانیان، بەمەش [[قەزای بازیان]] کە ناوەندەکەی [[چەمچەماڵ]] بوو، کرا بە دوو بەشەوە بەشی یەکەم [[قەزای چەمچەماڵ]] بە ھەردوو ناحیەی([[ناحیەی ئاغجەلەر| ناحیەی قەڵاسێوکە]] و [[ناحیەی سەنگاو]]) و بەشی دووەم [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]]، یەکەم بەشیان لە لیوای سلێمانی دابڕێنرا و خرایە سەر لیوای کەرکووک، دووەمیان لەسەر لیوای سلێمانی مایەوە، ھەروەھا بەشی خواری [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]]ش کە دواتر بوو بە [[ناحیەی پێباز]] خرایە سەر [[قەزای کفری]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الکورد فی الوثائق البریطانیة | ناونیشان = https://www.noor-book.com/کتاب-الکورد-فی-الوثائق-البریطانیھ-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عثمان علی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> # دوای جێگیر بوونەوەی ڕەوشی لیوای سلێمانی ئەنجوومەنی وەزیران لە سەرەتای ساڵی ١٩٢٥دا بڕیاری گەڕانەوەی ئەو یەکە کارگێڕییانەی لیوای سلێمانی دا کە لەلایەن لیوای کەرکووکەوە سەرپرشتی دەکرا بۆ لیوا ڕەسنەکەی، ھەردوو [[قەزای ھەڵەبجە]] و [[قەزای قەرەداغ]] بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٤٨٣) لە ١٩/٢/١٩٢٥دا، و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] بە بەلاغی وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٧٣٨) لە ساڵی ١٩٢٦دا گەڕێنرانەوە بۆ [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]].<ref>https://lib.cihanuniversity.edu.iq/index.php?p=show_detail&id=10016</ref> ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٢٦-١٩٣٦)دا ==== # گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی گل]] لە گوندی [[کۆشکی سەرو]] بۆ گوندی [[قادرکەرەم]]. دواتر بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٩٤٧) لە ١٤\١٢\١٩٢٦دا کرا بە قەزای گل و [[ناحیەی سەنگاو]]ی پێوە گرێدرا. # بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(١١٧٥) لە ١٨\٨\١٩٢٧دا ناحیەی شێروانە ھاتە کایەوە. # [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(١١٧) لە ٥\٥\١٩٣١دا ھەڵوەشێنرایەوە. # بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٢٠٠) لە ٢٩\٦\١٩٣٣دا [[ناحیەی شوان]] لە [[قەزای کەرکووک]] و [[ناحیەی سەنگاو]] لە [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]] دابڕێنران و بە [[قەزای چەمچەماڵ]]ەوە لکێندران. [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] لە [[قەزای کەرکووک]] دابڕێنراو بە [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]]ەوە لکێنرا، ھەروەھا ناوەندی [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]] لە [[قادرکەرەم]]ەوە گواسترایەوە بۆ [[لەیلان]]. # دوای دروست بوونی [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]]، ناحیەی گل ناوی بووە [[ناحیەی قادرکەرەم]]، بە بەیانی وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٣٢٩) لە بەرواری ١\١\١٩٣٤دا. # [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]] و ناحیەی قەرەحەسەن بە بەیانی حکومی ژمارە(٥٣٣٥) لە ساڵی ١٩٣٣دا ھەڵوەشێنرانەوە. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٣٦)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! ناوەند ! [[ناحیە]] ! ناوەند ! تێبینی |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ١ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای کەرکووک]] | rowspan=3 style="text-align: center;" |[[کەرکووک]] | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] | style="text-align: center | [[کەرکووک]] | style="text-align: center | - |- | style="text-align: center |[[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] | style="text-align: center | [[پردێ]] | style="text-align: center | - |- | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]] | style="text-align: center | [[تەل عەلی]] | style="text-align: center | لە سەرەتادا ناوەندەکەی گوندی مەڵحە بوو |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای کفری]] | rowspan=3 style="text-align: center;"| [[کفری]] | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی تازەخورماتوو]] | style="text-align: center | [[تازەخورماتوو]] | style="text-align: center | - |- | style="text-align: center |[[ناحیەی قەرەتەپە]] | style="text-align: center | [[قەرەتەپە]] | style="text-align: center | - |- | style="text-align: center | [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی قەڵای شێروانە]] | style="text-align: center | [[سەرقەڵا]] | style="text-align: center | سەرەتا لە قەڵای شێروانە بووە |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای چەمچەماڵ]] | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | [[ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | - |- | style="text-align: center|[[ناحیەی شوان]] | style="text-align: center | [[ڕێدار]] | style="text-align: center | لە حاجی بەیخانی سەرووە وە گواسترایەوە بۆ ڕێدار |- | style="text-align: center|[[ناحیەی سەنگاو]] | style="text-align: center | [[سەنگاو]] | style="text-align: center | - |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | ٤ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]] | rowspan=3 style="text-align: center;" |[[لەیلان]] | style="text-align: center | [[ناحیەی قادرکەرەم]] | style="text-align: center | [[قادرکەرەم]] | style="text-align: center | - |- | style="text-align: cente |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] | style="text-align: center | [[داقووق]] | style="text-align: center | - |- |} ==== قۆناغی سێیەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦-١٩٤٧)دا ==== # بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٥٨) لە بەرواری ٢٧\١\١٩٣٧دا، [[قەزای داقووق]] ھاتە کایەوە. # قەزای گل ھەڵوەشایەوە، لە بری [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرە حەسەن]] ھاتە کایەوە و لکێندرا بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە. # بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٥٨) لە ٢٧\١\١٩٣٧دا [[ناحیەی پێباز]] ھاتە کایەوە بەدابڕانی لە [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانە]] لە سنووری [[قەزای کفری]] لە پارێزگای کەرکووک. # بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٥٦٤) لە ٢٧\١١\١٩٤٥دا، قەزای کەرکووک لەم ناحیەیانە پێکھاتبوو([[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]]، [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] و [[ناحیەی شوان]]). # دابڕانی [[قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخوورماتوو]] لە [[قەزای کفری]] و لکاندنی بە [[قەزای داقووق]]ەوە. ھەروەھا [[ناحیەی قادرکەرەم]]یش لکێندرا بە [[قەزای داقووق]]ەوە. # ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]] لە گوندی [[تەل عەلی]]یەوە گواسترایەوە بۆ [[حەویجە|پڕۆژەی حەویجە]]، بە بەیانی وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٥٧١٤) لە ساڵی ١٩٤٣دا.<ref>https://lib.cihanuniversity.edu.iq/index.php?p=show_detail&id=10016</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٤٧)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! ناوەند ! [[ناحیە]] ! ناوەند ! ڕووبەر/کم<small>٢</small> |- | rowspan=5 style="text-align: center;" | ١ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای کەرکووک]] | rowspan=5 style="text-align: center;" |[[کەرکووک]] | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] | style="text-align: center | [[کەرکووک]] | style="text-align: center | ١٤٤٩ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] | style="text-align: center | [[پردێ]] | style="text-align: center | ٨٠٤ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]] | style="text-align: center | [[حەویجە]] | style="text-align: center | ١٣٥٣ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] | style="text-align: center | [[لەیلان]] | style="text-align: center | ١٠٩٣ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی شوان]] | style="text-align: center | [[ڕێدار]] | style="text-align: center | ١٠٠٣ |- | rowspan=4 style="text-align: center;" | ٢ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای کفری]] | rowspan=4 style="text-align: center;"| [[کفری]] | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]] | style="text-align: center | [[کفری]] | style="text-align: center | ١٢٦٩ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی قەرەتەپە]] | style="text-align: center | [[قەرەتەپە]] | style="text-align: center | ١٦١٤ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی قەڵای شێروانە]] | style="text-align: center | [[سەرقەڵا]] | style="text-align: center | ١٠١٩ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی پێباز]] | style="text-align: center | [[باوەنور]] | style="text-align: center | ١٣١٩ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای چەمچەماڵ]] | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center|[[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | ٨٩٧ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | [[ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | ٧٢٥ |- | style="text-align: center|[[ناحیەی سەنگاو]] | style="text-align: center | [[سەنگاو]] | style="text-align: center | ٨٣٣ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٤ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای داقووق]] | rowspan=3 style="text-align: center;" |[[داقووق]] | style="text-align: cente |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] | style="text-align: center | [[داقووق]] | style="text-align: center | ٣٣٥٢ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی قادرکەرەم]] | style="text-align: center | [[قادرکەرەم]] | style="text-align: center | ١٥٢٨ |- | style="text-align: cente |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]] | style="text-align: center | [[دووزخورماتوو]] | style="text-align: center | ٢١١٨ |- |} ==== قۆناغی چوارەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧-١٩٥٨)دا ==== # بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران لە ٢٢\١٢\١٩٥١دا، [[قەزای دووزخورماتوو]] ھاتە کایەوە. # بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٨٢٨) لە ٢٦\١٢\١٩٥١دا، [[قەزای داقووق]] ھەڵوەشێنرایەوە و [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] جێیگرتەوە و لکێندرا بە [[قەزای دووزخورماتوو]]ەوە. # لە ساڵی ١٩٥٦دا، ناوی ناحیەی مەڵحە گۆڕدرا بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی حەویجە]] لە [[قەزای کەرکووک]]دا. {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٥٨)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! ناوەند ! [[ناحیە]] ! ناوەند ! ژمارەی کەرت |- | rowspan=5 style="text-align: center;" | ١ | rowspan=5 style="text-align: center;" | [[قەزای کەرکووک]] | rowspan=5 style="text-align: center;" |[[کەرکووک]] | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] | style="text-align: center | [[کەرکووک]] | style="text-align: center | ٦٧ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] | style="text-align: center | [[پردێ]] | style="text-align: center | ٥٢ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]] | style="text-align: center | [[حەویجە]] | style="text-align: center | ٣٢ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] | style="text-align: center | [[لەیلان]] | style="text-align: center | ٥٣ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی شوان]] | style="text-align: center | [[ڕێدار]] | style="text-align: center | ٧١ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای کفری]] | rowspan=3 style="text-align: center;"| [[کفری]] | style="text-align: center |[[ناحیەی قەرەتەپە]] | style="text-align: center | [[قەرەتەپە]] | style="text-align: center | ٩٥ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی قەڵای شێروانە]] | style="text-align: center | [[سەرقەڵا]] | style="text-align: center | ١٢٥ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی پێباز]] | style="text-align: center | [[باوەنور]] | style="text-align: center | ٦٧ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای چەمچەماڵ]] | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center|[[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | ٦٥ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | [[ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | ٦٠ |- | style="text-align: center|[[ناحیەی سەنگاو]] | style="text-align: center | [[سەنگاو]] | style="text-align: center | ٥٧ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٤ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای دووزخورماتوو]] | rowspan=3 style="text-align: center;" |[[دووزخورماتوو]] | style="text-align: cente |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]] | style="text-align: center | [[دووزخورماتوو]] | style="text-align: center | ٧٢ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی قادرکەرەم]] | style="text-align: center | [[قادرکەرەم]] | style="text-align: center | ٩٠ |- | style="text-align: cente |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] | style="text-align: center | [[داقووق]] | style="text-align: center | ٨١ |- |} === پارێزگای کەرکووک لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی چل ساڵی خایەند، تێیدا پەیکەری کارگێڕی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەت جێگیرکرایەوە و زۆربەی گۆڕانکارییە کارگێڕییەکانی بە مەبەستی کارگێڕی بوو. لە بەرواری ١٤\٧\١٩٥٨دا سەردەمێکی نوێ لە عێراقدا دەستی پێکرد، سیستەمی پاشایەتی گۆڕدرا بە کۆماری، لەم سەردەمەدا زۆرترین گۆڕانکاری لەم وڵاتەدا ئەنجامدرا، لە بواری فکری و سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی. ئەم گۆڕانکارییانەش ڕاستەوخۆ ڕەنگدانەوەی بە سەر بواری کارگێڕیدا ھەبوو، زۆرترین ڕەنگدانەوەشی لە لیوای کەرکووکدا ھەبوو، بۆیە زۆرترین گۆڕانکاری کارگێڕی تیایدا ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(پارێزگای کەرکووک، دیالە و کووت) | ناونیشان = https://kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828221134430932 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣). کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== قۆناغی یەکەم؛ لەنێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥)دا ==== # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٥) لە ٣\٩\١٩٥٨دا، (٣٠)کەرتی [[ناحیەی قەرەتەپە]]ی سەر بە [[قەزای کفری]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی جەلەولا]] لە سنووری [[قەزای خانەقین]] لە [[پارێزگای دیالە]]. # بەیانی وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٥٩دا، (٥)کەرتی [[ناحیەی پێباز]]ی سەر بە [[قەزای کفری]] بە [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانە]]ی ھەمان قەزاوە لکێندرا. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٨٦) لە ١٤\٨\١٩٦٠دا، (١٨)کەرتی [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]، (٨)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی حەویجە]] و (٨)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]، دابڕێنران بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]]دا و ناوەندەکەی گوندی [[دووبز]] بوو.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/200.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٣٥) لە ٢٦\١٠\١٩٦٠دا، (٣٥)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] و (١٧)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]]، دابڕێنران بۆ ھێانەکایەی [[ناحیەی تازەخورماتوو]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]] ناوەندەکەشی شارەدێی [[تازەخورماتوو]] بوو.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/210.html</ref> # (٩)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] و کەرتێکی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی حەویجە]]وە لکێندرا. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢٨) لە ٢٩\٦\١٩٦١دا، (١١) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] و (١٩)کەرتی [[ناحیەی تازەخورماتوو]] دابڕێنران بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی ڕیاز]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]]، ناوەندەکەی گوندی [[ڕیاز، کەرکووک|خسێفی]] بوو کە لە دوایدا ناوی گۆڕدرا بە [[ڕیاز، کەرکووک|ڕیاز]].<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/479.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٧٨) لە ٢٩\٧\١٩٦١دا، [[قەزای حەویجە]] لە سنووری پارێزگای کەرکووکدا ھاتە کایەوە و ھەردوو [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی حەویجە]] و [[ناحیەی ڕیاز]]ی پێوە گرێدرا و ناوەندەکەشی شارۆچکەی [[حەویجە]] بوو.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/481.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٨٩) لە ١٣\٩\١٩٦٢دا، (٨) کەرتی [[ناحیەی قەرەتەپە]]ی سەر بە [[قەزای کفری]] بە [[ناحیەی جەلەولا]]ی سەر بە [[قەزای خانەقین]] گرێدرا. {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:100%; font-size:90%;" |- |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٦٥)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! ناوەند ! [[ناحیە]] ! ناوەند ! ژمارەی کەرت |- | rowspan=6 style="text-align: center;" | ١ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای کەرکووک]] | rowspan=6 style="text-align: center;" |[[کەرکووک]] | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] | style="text-align: center | [[کەرکووک]] | style="text-align: center | ٢٣ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] | style="text-align: center | [[پردێ]] | style="text-align: center | ٣٤ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]] | style="text-align: center | [[دووبز]] | style="text-align: center | ٣٤ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] | style="text-align: center | [[لەیلان]] | style="text-align: center | ٥٣ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی شوان]] | style="text-align: center | [[ڕێدار]] | style="text-align: center | ٧١ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی تازەخورماتوو]] | style="text-align: center | [[تازەخورماتوو]] | style="text-align: center | ٧١ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای کفری]] | rowspan=3 style="text-align: center;"| [[کفری]] | style="text-align: center |[[ناحیەی قەرەتەپە]] | style="text-align: center | [[قەرەتەپە]] | style="text-align: center | ٥٧ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانە]] | style="text-align: center | [[سەرقەڵا]] | style="text-align: center | ١٣٠ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی پێباز]] | style="text-align: center | [[باوەنور]] | style="text-align: center | ٦٢ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای چەمچەماڵ]] | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center|[[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | [[چەمچەماڵ]] | style="text-align: center | ٦٥ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | [[ئاغجەلەر]] | style="text-align: center | ٦٠ |- | style="text-align: center|[[ناحیەی سەنگاو]] | style="text-align: center | [[سەنگاو]] | style="text-align: center | ٥٧ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٤ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای دووزخورماتوو]] | rowspan=3 style="text-align: center;" |[[دووزخورماتوو]] | style="text-align: center|[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]] | style="text-align: center | [[دووزخورماتوو]] | style="text-align: center | ٧٢ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی قادرکەرەم]] | style="text-align: center | [[قادرکەرەم]] | style="text-align: center | ٩٠ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] | style="text-align: center | [[داقووق]] | style="text-align: center | ٥٥ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | ٥ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای حەویجە]] | rowspan=2 style="text-align: center;"| [[حەویجە]] | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]] | style="text-align: center | [[حەویجە]] | style="text-align: center | ٢٣ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی ڕیاز]] | style="text-align: center | [[ڕیاز، کەرکووک|خسێفی]] | style="text-align: center | ٣٠ |- |} ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥-١٩٧٧)دا ==== زۆرترین گۆڕانکاری لە پارێزگای کەرکووکدا لەم قۆناغەدا کرا: # دابڕانی (٥)کەرت لە [[ناحیەی تازەخورماتوو]]، لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]ەوە. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٠٣) لە ٣٠-٣-١٩٦٩دا، (٢٥) کەرتی [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانە]] دابڕان بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی جەبارە]] لە سنووری [[قەزای کفری]]دا ناوەندەکەی گوندی [[جەبارە]] بوو. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٣٩) لە ٣-٤-١٩٦٩دا، (٢٥) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی ئامرلی]] لە سنووری [[قەزای دووزخورماتوو]]دا ناوەندەکەی گوندی [[ئامرلی]] بوو.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/19801.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٤٠) لە ٥-٤-١٩٦٩دا، (٢٧) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی سلێمان بەگ]] لە سنووری [[قەزای دووزخورماتوو]]دا ناوەندەکەی گوندی [[سلێمان بەگ]] بوو.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/19802.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(١٣٦) لە ٢٨-٢-١٩٧٠دا، (٥)کەرتی [[ناحیەی قادرکەرەم]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]]ەوە لکێندرایەوە. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(١٣٧) لە ٢٨-٢-١٩٧٠دا، [[قەزای کەلار]] لە سنووری پارێزگای کەرکووکدا ھێنرایە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[کەلار]] بوو، ھەردوو [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانە]] و [[ناحیەی پێباز]]ی پێوە گرێدرا.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/6337.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦) لە ٢-١-١٩٧٢دا، (٨)کەرتی [[ناحیەی ڕیاز]]ی سەر بە [[قەزای حەویجە]] لکێندرا بە [[ناحیەی تازەخورماتوو]]ی سەر بە [[قەزای کەرکووک]]. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٨٤) لە ٤-٩-١٩٧٢دا، (٧) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]، (١١)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]]، (٨)کەرتی [[ناحیەی تازەخورماتوو]] و (٢)کەرتی [[ناحیەی ڕیاز]] دابڕێنران بۆ ھێنانەکایەی [[ناحیەی یایچی]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]]، ناوەندەکەی گوندی [[یایچی]] بوو.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/5976.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٠) لە ٢٥-١٠-١٩٧٢دا، (١١) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]] و (١٧)کەرتی [[ناحیەی سلێمان بەگ]] دابڕێنران بۆ ھێنانەکایەی [[ناحیەی نەوجول]] لە سنووری [[قەزای دووزخورماتوو]]، ناوەندەکەی گوندی [[نەوجول]] بوو.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/5977.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦١) لە ٢٥-١٠-١٩٧٢دا، (٦) کەرتی [[ناحیەی جەبارە]] و (٩)کەرتی [[ناحیەی قەرەتەپە]] دابڕێنران بۆ ھێنانەکایەی [[ناحیەی کۆکس]] لە سنووری [[قەزای کفری]]، ناوەندەکەی گوندی [[کۆکس]] بوو.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/5978.html</ref> # کەرتی (٧٨/[[کاکۆڵ، سەرقەڵا|کاکۆڵی]]) [[ناحیەی جەبارە]] بە [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانەوە]] بەسترا. # بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٧٤دا، (١٣)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]] دابڕێنرا بۆ پێکھێنانی [[ناحیەی عەباسی]] لە سنووری [[قەزای حەویجە]]، ناوەندەکەشی گوندی [[عەباسی]] بوو.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/11688.html</ref> # بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٢٦٣٦٣) لە ساڵی ١-١٢-١٩٧٥دا، ناوی ناحیەی شێروانە گۆردرا بە [[ناحیەی سەرقەڵا]]، (٢١)کەرتی [[ناحیەی سەرقەڵا]] لکێندرا بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار]]ەوە. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٦) لە ٦-١١-١٩٧٥دا، (٦١) کەرتی [[ناحیەی سەرقەڵا]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی ڕزگاری|ناحیەی تیلەکۆ]] لە سنووری [[قەزای کەلار]]دا ناوەندەکەی گوندی [[تیلەکۆی گەورە]] بوو.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/11361.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٧) لە ٦-١١-١٩٧٥دا، [[ناحیەی سەرقەڵا]] کە بریتیە لە (٢٤)کەرت لە [[قەزای کەلار]] دابڕێنراو بە [[قەزای کفری]]یەوە لکێندرا. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٨) لە ٦-١١-١٩٧٥دا، [[قەزای کەلار]] و [[قەزای چەمچەماڵ]] دابڕێنران لە پارێزگای کەرکووک و لکێندران بە [[پارێزگای سلێمانی]]یەوە ھەروەھا بە ھەمان فەرمان [[قەزای کفری]] دابڕێنرا لە پارێزگای کەرکووک و لکێندرا بە [[پارێزگای دیالە]]وە.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/11359.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤١) لە ٢٩-١-١٩٧٦دا، [[پارێزگای سەلاحەددین]] ھێنرایە کایەوە و ناوەندەکەی شاری [[تکریت]] بوو. ھەر چوار([[قەزای تکریت]]، [[قەزای سامەڕا]]، [[قەزای بەلەد]] و [[قەزای دووزخورماتوو]])ی پێوە گرێدرا. ناوی پارێزگای کەرکووکیش گۆڕدرا بۆ پارێزگای تەئمیم(محافظة التأمیم).<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/11481.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢) لە ٢٤-١-١٩٧٦دا، (٦) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] بە [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]]ەوە لە [[قەزای کەرکووک]] بەسترایەوە. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٣) لە ٢٥-١-١٩٧٦دا، (٢٩) کەرتی ناحیەی کەندێناوە و (١١) کەرتی [[ناحیەی قەراج]]ی [[قەزای مەخموور]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]]ەوە بەستران. ھەروەھا (٢) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە|ناحیەی قوشتەپە]]ی [[قەزای ھەولێر]] بە [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] [[قەزای کەرکووک]]ەوە بەسترا. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٧٢) لە ١٥-٢-١٩٧٦دا، [[قەزای دووبز]] ھاتە کایەوە و شارۆچکەی [[دووبز]] ناوەندی بوو، ھەروەھا ھەردوو([[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] و [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] پێوە گرێدرا. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٥٦) لە ١٨-٥-١٩٧٦دا، [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] لە [[قەزای دووزخورماتوو]]ی [[پارێزگای سەلاحەددین]] دابڕێنرا و بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە لکێندرا.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/11721.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٤٥) لە ٢٢-٦-١٩٧٦دا، (٢) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] سەر بە [[قەزای کەرکووک]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی حەمرین]] لە [[قەزای دۆر]]ی سەر بە [[پارێزگای سەلاحەددین]].<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/12310.html</ref> # (٥) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووز]] بە [[ناحیەی نەوجول]]ەوە گرێدرا. # ھەرسێ کەرت(گوند)ی ([[حەسەن خانە]]، [[حەمک]]، [[حەفتاچەشمە]])ی [[ناحیەی قادرکەرەم]] بە [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]]ەوە لکێندرا. ھەروەھا گوندی [[عەلی میکایل]]ی [[ناحیەی شوان]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]ەوە لکێندرا. {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:100%; font-size:90%;" |- |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٧٧)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! ناوەند ! [[ناحیە]] ! ناوەند ! ژمارەی کەرت ! ڕووبەر/کم<small>٢</small> |- | rowspan=6 style="text-align: center;" | ١ | rowspan=6 style="text-align: center;" | [[قەزای کەرکووک]] | rowspan=6 style="text-align: center;" |[[کەرکووک]] | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] | style="text-align: center | [[کەرکووک]] | style="text-align: center | ٢١ | style="text-align: center | ٢٦٠ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی یایچی]] | style="text-align: center | [[یایچی]] | style="text-align: center | ٢٨ | style="text-align: center | ٥٥٥ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] | style="text-align: center | [[داقووق]] | style="text-align: center | ٥٣ | style="text-align: center | ١٢١٢ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] | style="text-align: center | [[لەیلان]] | style="text-align: center | ٦٢ | style="text-align: center | ١١٣٢ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی شوان]] | style="text-align: center | [[ڕێدار]] | style="text-align: center | ٧٠ | style="text-align: center | ٩١٥ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی تازەخورماتوو]] | style="text-align: center | [[تازەخورماتوو]] | style="text-align: center | ٢٨ | style="text-align: center | ١١٣٧ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | ٢ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای دووبز]] | rowspan=2 style="text-align: center;"| [[دووبز]] | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] | style="text-align: center | [[دووبز]] | style="text-align: center | ٦٣ | style="text-align: center | ١٢١٧ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] | style="text-align: center | [[پردێ]] | style="text-align: center | ٣٦ | style="text-align: center | ٤٧٥ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای حەویجە]] | rowspan=3 style="text-align: center;"| [[حەویجە]] | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]] | style="text-align: center | [[حەویجە]] | style="text-align: center | ١٠ | style="text-align: center | - |- | style="text-align: center | [[ناحیەی ڕیاز]] | style="text-align: center | [[ڕیاز، کەرکووک|ڕیاز]] | style="text-align: center | ٢٠ | style="text-align: center | ١٠٣٥ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی عەباسی]] | style="text-align: center | [[عەباسی|جبور]] | style="text-align: center | ١٣ | style="text-align: center | ١٣٨٨ |- |} ==== قۆناغی سێیەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧-١٩٨٦)دا ==== # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٥٢) لە ٣-١١-١٩٧٧دا، (٢١)کەرتی [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] و (٩)کەرتی [[ناحیەی شوان]] دابڕێنران بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ناحیەی ئەلڕەبیع]] و ناوەندەکەی گوندی [[قەرەھەنجیر]]ە و بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە گرێدران.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/9609.html</ref> # بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(١٧٨٠٣) لە ساڵی ١٩٧٨دا، (٤٠) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی سەرگەڕان|ناحیەی ئەلقودس]]، ناوەندەکەی گوندی [[سەرگەڕان]] و لە [[قەزای دووبز]] بوو.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/12482.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٢) لە ٦-٥-١٩٧٩دا، کەرتێکی [[ناحیەی شوان]] بە [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]یەوە بەسترا و (٣)کەرتی [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]ش بە [[ناحیەی شوان]]ەوە بەسترا. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٢) لە ٦-٥-١٩٧٩دا، کەرتێکی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] بە [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ناحیەی ئەلڕەبیع]]ەوە بەسترا. # بە بڕیاری حکومی مەحەلی ژمارە(٢١٤٢١) لە ساڵی ١٩٧٩دا، کەرتێکی [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]]ەوە لکێندرا. # بە بڕیاری حکومی مەحەلی ژمارە(١٨٤٦) لە ساڵی ١٩٨١دا، کەرتێکی [[ناحیەی عەباسی]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]]وە لکێندرا. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٥١٤) لە ٢٢-٨-١٩٨٤دا، [[ناحیەی زاب]] لە [[قەزای شەرقات]]ی [[پارێزگای نەینەوا]] دابڕێنرا و بە [[قەزای حەویجە]]ی پارێزگای کەرکووکەوە لکێندرا.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/7091.html</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:100%; font-size:90%;" |- |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٨٦)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! ناوەند ! [[ناحیە]] ! ناوەند ! ژمارەی کەرت |- | rowspan=7 style="text-align: center;" | ١ | rowspan=7 style="text-align: center;" | [[قەزای کەرکووک]] | rowspan=7 style="text-align: center;" |[[کەرکووک]] | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] | style="text-align: center | [[کەرکووک]] | style="text-align: center | ٢١ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی یایچی]] | style="text-align: center | [[یایچی]] | style="text-align: center | ٢٨ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] | style="text-align: center | [[داقووق]] | style="text-align: center | ٥٤ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] | style="text-align: center | [[لەیلان]] | style="text-align: center | ٤٠ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی شوان]] | style="text-align: center | [[ڕێدار]] | style="text-align: center | ٦٣ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی تازەخورماتوو]] | style="text-align: center | [[تازەخورماتوو]] | style="text-align: center | ٢٨ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی قەرەھەنجیر|ناحیەی ئەلڕەبیع]] | style="text-align: center | [[قەرەھەنجیر]] | style="text-align: center | ٢٨ |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ٢ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای دووبز]] | rowspan=3 style="text-align: center;"| [[دووبز]] | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] | style="text-align: center | [[دووبز]] | style="text-align: center | ٢٣ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] | style="text-align: center | [[پردێ]] | style="text-align: center | ٣٤ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی سەرگەڕان|ناحیەی ئەلقودس]] | style="text-align: center | [[سەرگەڕان]] | style="text-align: center | ٤٠ |- | rowspan=4 style="text-align: center;" | ٣ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای حەویجە]] | rowspan=4 style="text-align: center;"| [[حەویجە]] | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]] | style="text-align: center | [[حەویجە]] | style="text-align: center | ١١ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی ڕیاز]] | style="text-align: center | [[ڕیاز، کەرکووک|ڕیاز]] | style="text-align: center | ٢٠ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی عەباسی]] | style="text-align: center | [[عەباسی|جبور]] | style="text-align: center | ١٢ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی زاب]] | style="text-align: center | [[شەک]] | style="text-align: center | ٢٤ |- |} ==== قۆناغی چوارەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٨٧-١٩٩٠)دا ==== لەم قۆناغەدا بەشێکی زۆری ناحیەکانی ئەم پارێزگایە ھەڵوەشێنران، [[قەزای دووبز]] بچووک کریەوە بۆ ناحیە و ھەموو کەرتەکانی سەروو [[زێی بچووک]] بە [[پارێزگای ھەولێر]]ەوە لکێندران. [[قەزای داقووق]] ھاتە کایەوە و لە سنووریدا [[ناحیەی ڕەشاد]]یش درووستکرا. جێگۆڕکێی کەرتەکان لە نێوان یەکە کارگێڕییەکاندا کرا. # دابڕانی کەرتێکی [[ناحیەی قادرکەرەم]] و لکاندنی بە [[ناحیەی لەیلان]]ەوە. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢١) لە ١١-٦-١٩٨٧دا، ناحیەکانی([[ناحیەی لەیلان|قەرەحەسەن]]، [[ناحیەی شوان|شوان]]، [[ناحیەی یایچی|یایچی]]، [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ئەلڕەبیع]] و [[ناحیەی سەرگەڕان|ئەلقودس]])ی سەر بە پارێزگای کەرکووک ھەڵوەشێنران. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٩١١) لە ١٦-٦-١٩٨٧دا، ھەر دوو ناحیەی [[قەزای حەویجە]]([[ناحیەی زاب]] و [[ناحیەی عەباسی]]) ھەڵوەشێنران و ھە موو کەرتەکانیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]]وە لکێندران. # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٣٤) لە ١١-٩-١٩٨٩دا، گۆڕانکاری گەورە لە سنووری پارێزگای کەرکووکدا ئەنجامدرا و بریتییەلە: '''أ:-''' [[قەزای دووبز]] ھەڵوەشێنراو لە بری ئەو [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]] پێکھێنرا.'''ب:-''' [[قەزای داقووق]] پێکھێنرا و لە سنووردا [[ناحیەی ڕەشاد]] ھاتە کایەوە.'''ت:-''' ھەموو کەرتەکانی [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]، کەرتەکانی خوارووی [[زێی بچووک]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]]ەوە لکێندران و کەرتەکانی سەرووی [[زێی بچووک]] بە [[پارێزگای ھەولێر]]ەوە لکێندران.'''ج:-''' (٤٢) کەرتی [[قەزای دووبز]] ھەڵوەشێنران و دابڕێنران، (٣٨)کەرتی بە بە [[قەزای ھەولێر]] و (٤)کەرتی بە [[قەزای حەویجە]]وە لکێندران.'''ح:-''' (١١) کەرتی [[ناحیەی تازەخورماتوو]] و (٤)کەرتی [[ناحیەی ڕیاز]] بە [[ناحیەی ڕەشاد]]ەوە لکێندران.'''خ:-''' (٨١) کەرتی [[قەزای کەرکووک]] دابڕێنرا، (٢٩)کەرتی بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]]، (٤٨)کەرتی بە [[ناحیەی تازەخورماتوو]]، کەرتێکی بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]] و (٣)کەرتی بە [[ناحیەی ڕیاز]]ەوە لکێندران.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/15066.html</ref> {|class= wikitable style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٨٩)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! ژ ! [[قەزا]] ! ناوەند ! [[ناحیە]] ! ناوەند ! ژمارەی کەرت |- | rowspan=3 style="text-align: center;" | ١ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای کەرکووک]] | rowspan=3 style="text-align: center;" |[[کەرکووک]] | style="text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] | style="text-align: center | [[کەرکووک]] | style="text-align: center | ١٠٢ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی تازەخورماتوو]] | style="text-align: center | [[تازەخورماتوو]] | style="text-align: center | ٦٥ |- | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]] | style="text-align: center | [[دووبز]] | style="text-align: center | ٨٠ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | ٢ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای حەویجە]] | rowspan=2 style="text-align: center;"| [[حەویجە]] | style="text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]] | style="text-align: center | [[حەویجە]] | style="text-align: center | ٥٣ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی ڕیاز]] | style="text-align: center | [[ڕیاز، کەرکووک|ڕیاز]] | style="text-align: center | ١٩ |- | rowspan=2 style="text-align: center;" | ٣ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای داقووق]] | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[داقووق]] | style="text-align: center|[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] | style="text-align: center | [[داقووق]] | style="text-align: center | ٥٤ |- | style="text-align: center | [[ناحیەی ڕەشاد]] | style="text-align: center | [[ڕەشاد|صدریەئەبو شەحمە]] | style="text-align: center | ١٥ |- |} === یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای کەرکووک لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨ - ١٩٨٩)دا === {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:100%; font-size:90%;" |+ یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای کەرکووک لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨ - ١٩٨٩)دا<ref> https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960</ref> ! rowspan=2 |ژ ! rowspan=2 | [[قەزا]] ! rowspan=2 | [[ناحیە]] ! colspan=6 | ژمارەی کەرتەکان |- ! ساڵی{{ھن}}١٩٥٨ !! ساڵی{{ھن}}١٩٦٥ !! ساڵی{{ھن}}١٩٧٧ !! ساڵی{{ھن}}١٩٨٦ !! ساڵی{{ھن}}١٩٨٩ ! تێبینی |- | rowspan=10 | ١ | rowspan=10 style="text-align: center;" | [[قەزای کەرکووک]]{{ھن}}([[کەرکووک]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] | style="text-align: center| ٦٧ | style="text-align: center| ٢٣ | style="text-align: center| ٢١ | style="text-align: center| ٢١ | style="text-align: center| ١٠٢ | |- | [[ناحیەی لەیلان]] | style="text-align: center | ٥٣ | style="text-align: center | ٥٣ | style="text-align: center| ٦٢ | style="text-align: center| ٤٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی پردێ]] | style="text-align: center | ٥٢ | style="text-align: center | ٣٤ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]] | style="text-align: center | ٣٢ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی شوان]] | style="text-align: center | ٧١ | style="text-align: center | ٧١ | style="text-align: center| ٧٠ | style="text-align: center| ٦٣ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٣٤ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٨٠ | |- | [[ناحیەی تازەخورماتوو]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٣٣ | style="text-align: center| ٢٨ | style="text-align: center| ٢٨ | style="text-align: center| ٦٥ | |- | [[ناحیەی یایچی]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ٢٨ | style="text-align: center| ٢٨ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ٥٣ | style="text-align: center| ٥٤ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٣١ | style="text-align: center| ٠ | |- | rowspan=4 | ٢ | rowspan=4 style="text-align: center;" | [[قەزای حەویجە]]{{ھن}}([[حەویجە]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]] | style="text-align: center| ٠ | style="text-align: center| ٢٣ | style="text-align: center| ١٠ | style="text-align: center| ١١ | style="text-align: center| ٥٣ | |- | [[ناحیەی ڕیاز]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٣٠ | style="text-align: center| ٢٠ | style="text-align: center| ٢٠ | style="text-align: center| ١٩ | |- | [[ناحیەی عەباسی]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ١٣ | style="text-align: center| ١٢ | style="text-align: center| ٠ | |- | [[ناحیەی زاب]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center| ٤٣ | style="text-align: center| ٢٤ | style="text-align: center| ٠ | لە ساڵی ١٩٦١دا پێکھێنرا |- | rowspan=3 | ٣ | rowspan=3 style="text-align: center;" | [[قەزای دووبز]]{{ھن}}([[دووبز]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٦٣ | style="text-align: center | ٢٣ | style="text-align: center | ٠ | لە ساڵی ١٩٧٦دا پێکھێنرا و لە ساڵی ١٩٨٩دا ھەڵوەشێنرایەوە |- | [[ناحیەی پردێ]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٣٦ | style="text-align: center | ٣٤ | style="text-align: center | ٠ | |- | [[ناحیەی سەرگەڕان]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٤٠ | style="text-align: center | ٠ | |- | rowspan=2 | ٤ | rowspan=2 style="text-align: center;" | [[قەزای داقووق]]{{ھن}}([[داقووق]]) | [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٥٤ | لە ساڵی ١٩٨٩دا پێکھێنرا |- | [[ناحیەی ڕەشاد]] | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ٠ | style="text-align: center | ١٥ | |- |} === پارێزگای کەرکووک لە نێوان ساڵانی(١٩٩٠ - ٢٠٠٣)دا === # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٥) لە بەرواری ١-١-١٩٩٦دا، دابڕانی (٣٨) کەرت لە [[پارێزگای ھەولێر]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]] لە پارێزگای کەرکووک.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/2161.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری لە بەرواری ١-١-١٩٩٧دا، گەڕانەوە و سەر لە نوێ پێکھێنانەوەی [[ناحیەی زاب]] لە [[قەزای حەویجە]].<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/16758.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری لە بەرواری ١-١-١٩٩٩دا، گەڕانەوە و سەر لە نوێ پێکھێنانەوەی [[ناحیەی لەیلان]] لە [[قەزای کەرکووک]]. بە ناوی (ناحیەی أم المعارک).<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/8782.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٢٥) لە بەرواری ١-١-١٩٩٩دا، (٦٥) کەرتی [[پارێزگای سەلاحەددین]] دابڕێنرا و لکێندران بە [[ناحیەی زاب]]ی پارێزگای کەرکووکەوە.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/9219.html</ref> # بە فەرمانی کۆماری لە بەرواری ١-١-٢٠٠٢دا، گەڕانەوەی [[ناحیەی یایچی]] و سەر لە نوێ پێکھێنانەوەی بە ناوی (ناحیەی الملتقی).<ref>https://web.archive.org/web/20221003234508/http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/15902.html</ref> == دیمۆگرافی == سنوورەکانی پارێزگای کەرکووک لە ساڵی ١٩٧٦ دەستکاری کران؛ کاتێک ٤ [[قەزا]] زیادکرا بۆ [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای دیالە]] و [[پارێزگای سەلاحەددین]]. بەم ٤ قەزایە، لە پارێزگای کەرکووک [[کورد]] زۆرینەیەکی ڕوونی پێکدەھێنا.<ref>statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Mohammed, Ihsan (2017). Nation Building in Kurdistan. London: Routledge. p. 34.</ref> پارێزگاری کەرکووک لە [[پارێزگای نەینەوا]]، [[ناحیەی زاب]]ی [[عەرەب]]ی خرایە سەر.<ref>statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Mohammed, Ihsan (2017). Nation Building in Kurdistan. London: Routledge. p. 33</ref> لەگەڵ سیاسەتەکانی [[عەرەباندن|بەعەرەبکردنی]] [[حیزبی بەعس]]، ژمارەی [[عەرەب]]ەکان لە سەرژمێرییە فەرمییەکان لە ماوەی ٤٠ ساڵدا پێنج ھێندە زیادی کردووە، بەڵام جێی متمانەترین زانیارییەکان کە ئاماژەن بۆ دابەشبوونی نەتەوەیی پارێزگاکە بریتین لە سەرژمێری ساڵی ١٩٥٧.<ref>https://books.google.iq/books?id=zSy2Njz0jWYC&pg=PA43&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> ژمارەی [[کورد]] لە ساڵی ١٩٥٧ تا ساڵی ١٩٧٧ تاڕادەیەک بە بەردەوامی ماوەتەوە، کەمبوونەوەی ژمارەیان ھاوکاتە لەگەڵ پرۆسەی [[عەرەباندن|بەعەرەبکردنی]] لە ساڵانی نەوەدەکاندا. [[تورکمان]]ەکان کاریگەری جدییان لەسەر بوو بەھۆی گۆڕینی سنوورەکانی کەرکووک لەلایەن بەعسەوە ڕێژەکەیان لە ٢١٪ بۆ ٧٪ دابەزی. لە ساڵی ١٩٧٧ەوە ٢٠٠٠ [[مەسیحی]] (ئاشووری) وەک [[عەرەب]] تۆمارکراون. لە کۆتایی [[شەڕی کەنداو]] تا ساڵی ١٩٩٩ نزیکەی ١١ ھەزار خێزانی [[کورد]] لە [[کەرکووک]] ڕاگوێزراون.<ref>https://www.economist.com/unknown/1999/02/18/an-ancient-tragedy</ref> لەدوای لەشکرکێشی ٢٠٠٣ بۆ سەر [[عێراق]] تا ئێستا ١٠٠ ھەزار [[کورد]] گەڕاونەتەوە شاری [[کەرکووک]].<ref>https://www.themilitant.com/2005/6912/691204.html</ref> بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٩٩٧، [[عەرەب]] ٤٥٪ی دانیشتووانی پارێزگای کەرکووک پێکدەھێنن، و لە: قەزای حەویجە، قەزای داقوق، قەزای دیبس، ناحیەی ئەلملتەقە لە قەزای کەرکووک، و بەشێکیشیان لەناو شارەکەدان لە کەرکووک و قەزای کەرکووک. لەکاتێکدا [[کورد]] ٣٨٪ی دانیشتووانی پارێزگاکە پێکدەھێنێت، زۆربەیان دەکەونە شاری کەرکووک و بەشێک لە قەزای داقوق و قەزای دووبز، ھاوتەریب لەگەڵ ئەوەشدا، [[تورکمان]] ١٧٪ی دانیشتووانی پارێزگاکە پێکدەھێنن و لە شاری کەرکووک و قەزای داقوق چڕبوونەتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20190611210241/https://books.google.com/books?id=zSy2Njz0jWYC&pg=PA43</ref> === ئامارەکان === داتای نەتەوەیی لە ڕاپۆرتێکی [[کۆمەڵەی نەتەوەکان]] لە ساڵی ١٩٢٥ و داتای بەریتانی لە ساڵانی ١٩٢٤ و ١٩٣٠ و ١٩٣١: ڕاپۆرتێکی گرووپی قەیرانی نێودەوڵەتی ئاماژە بەوە دەکات کە ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٩٧٧ و ١٩٩٧ «ھەموویان بە کێشەیەکی زۆر دادەنرێت، بەھۆی گومانی دەستکاریکردنی ڕژێمەوە» لەبەرئەوەی ھاووڵاتیانی [[عێراق]] تەنیا ڕێگەیان پێدرابوو ئاماژە بە سەر بە نەتەوە [[عەرەب]]ەکان یان [[کورد]]ەکان بکەن؛ لە ئەنجامدا، ئەمەش ژمارەی کەمینە نەتەوەیییەکانی دیکەی لاواز کرد، وەک سێیەم گەورەترین گرووپی نەتەوەیی عێراق – تورکمانەکانی عێراق.<ref>https://web.archive.org/web/20190808043240/http://www.genocidewatch.org/images/Iraq_08_11_13_Turkey_and_Iraqi_Kurds_Conflict_or_Cooperation.pdf</ref> {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#DDDDDD" | colspan="9" align="center" | داتای نەتەوەیی بۆ پارێزگای کەرکووک (لیوا) |- bgcolor="#f0f0f0" align="center" ! نەتەوە ! ١٩٢٤<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Fuat Dundar|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=British Use of Statistics in the Iraqi Kurdish Question (1919–1932)|ناونیشان=https://www.brandeis.edu/crown/publications/papers/pdfs/cp7.pdf|پەڕە=٤٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> !٪ ! ١٩٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Fuat Dundar|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=British Use of Statistics in the Iraqi Kurdish Question (1919–1932)|ناونیشان=https://www.brandeis.edu/crown/publications/papers/pdfs/cp7.pdf|پەڕە=٣٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ! ٪ !١٩٣٠<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Fuat Dundar|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=British Use of Statistics in the Iraqi Kurdish Question (1919–1932)|ناونیشان=https://www.brandeis.edu/crown/publications/papers/pdfs/cp7.pdf|پەڕە=٣٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ! ٪ !١٩٣١<ref name="auto"/> ! ٪ |- | [[کورد]] || ٧٩٬٦٤٦ || ٥٤٫٤٪||٤٧٬٥٠٠ || ٤٢٫٥٪|| ٦٧٬٧٠٣|| ٤٩٫٥٪|| ٧٧٬٦٠٨||٥٦٫٧٪ |- | [[تورکمان]] || ٢٨٬٣٩٥|| ١٩٫٣٪|| ٢٦٬١٠٠ || ٢٣٫٤٪ || ٢٨٬٧٤١|| ٢١٪|| ٢٨٬٧٤١||٢١٪ |- | [[عەرەب]] || ٣٥٬٦٤٩|| ٢٤٫٤٪|| ٣٥٬٦٥٠ || ٣١٫٩٪|| ٢٦٬٥٦١|| ١٩٫٤٪|| ٢٦٬٥٦١||١٩٫٤٪ |- | [[جوو]]|| ١٬٧٠٣|| ١٫٢٪|| - || || ٦٬٧٤٢|| ٤٫٩٪|| ٢٬٤٧٢||١٫٨٪ |- | [[مەسیحی]] || ١٬٠٠٠ || ٠٫٧٪|| ٢٬٤٠٠ || ٢٫١٪|| ١٬٢٢٨|| ٠٫٩٪|| ١٬٢٢٨|||٠٫٩٪ |- | '''ئی تر''' || - || || - || || -|| || ١٩٢||٠٫١٪ |- | '''سەرجەم''' ||١٤٦٬٣٩٣ || || ١١١٬٦٥٠ || || ١٣٦٬٧٠٥|| || ١٣٦٬٨٠٢|| |} {| class="wikitable sortable" |- bgcolor=#DDDDDD | colspan=9 align="center" | ئەنجامی سەرژمێری بۆ پارێزگای کەرکووک |- bgcolor=#f0f0f0 align="center" ! زمانی دایک ! ١٩٤٧ (نەتەوە) ! ڕێژەی سەدی ! ١٩٥٧ ! ڕێژەی سەدی ! ١٩٧٧ ! ڕێژەی سەدی ! ١٩٩٧ ! ڕێژەی سەدی |- | [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] || || || ١٠٩٬٦٢٠ || ٢٨٪ || ٢١٨٬٧٥٥ || ٤٥٪ || ٥٤٤٬٥٩٦ || ٧٢٪ |- | [[زمانی کوردی|کوردی]] || ١٥١٬٥٧٥<ref name="1947census">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=C. J. Edmonds |پەڕە=٤٣٨|سەردێڕ=Kurds, Turks and Arabs, Politics, Travel and Research in North-Eastern Iraq, 1919-1925 |ڕێکەوت=١٩٥٧|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Qm26AAAAIAAJ}}</ref> || ٥٣٪||١٨٧٬٥٩٣ || ٤٨٪ || ١٨٤٬٨٧٥ || ٣٨٪ || ١٥٥٬٨٦١ || ٢١٪ |- | [[زمانی تورکمانی |تورکمانی]] || || || ٨٣٬٣٧١ || ٢١٪ || ٨٠٬٣٤٧ || ١٧٪ || ٥٠٬٠٩٩ || ٧٪ |- | [[زمانی سوریانی|سوریانی]]|| || || ١٬٦٠٥ || ٠٫٤٪ || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە |- | [[زمانی عیبری|عیبری]] || ٤٬٠٤٢<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Abbas Shiblak |سەردێڕ=The lure of Zion: the case of the Iraqi Jews |ناونیشان=https://archive.org/details/lureofzionca00shib |ڕێکەوت=١٩٨٦|پەڕە=[https://archive.org/details/lureofzionca٠٠shib/page/٢١ ٢١]}}</ref> || {{pct|4042|385900|2}}|| ١٢٣ || ٠٫٠٠٣٪ || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە |- | '''ئی تر''' || || || ٦٬٥٤٥ || ١٫٧٧٪ || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە |- | '''سەرجەم''' ||٢٨٥٬٩٠٠<ref name="1947census"/> || || ٣٨٨٬٨٢٩ || || ٤٨٣٬٩٧٧ || || ٧٥٢٬٧٤٥ || |} == پارێزگارەکانی کەرکووک == {| class="wikitable" |+ !پارێزگار !لە !بۆ !تێبینی |- |عەبدولرەحمان مستەفا فەتاح |٢٠٠٣ |٢٠١١ | |- |نەجمەدین عومەر کەریم |٢٠١١ |٢٠١٧ | |- |ڕاکان سەعید عەلی ( بە وەکالەت ) |٢٠١٧ |تا ئێستا |جێگری پارێزگارە دوای ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧ بە فەرمانی سەرۆک وەزیرانی عێراق حەیدەر عەبادی کرایە پارێزگاری کەرکووک بە وەکالەت ، دواتر بەھۆی ناکۆکیە سیاسیەکانی نێوان لیستی برایەتی نەگەیشتنە ڕێککەوتن بۆ دانانی پارێزگارێکی کورد بۆ پارێزگاکە دواتر دوای خۆپیشاندانەکانی تشرینی ٢٠١٩ لە ناوەراست و باشووری عێراق ئەنجومەنی پارێزگاکان ھەڵوەشایەوە، ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووکش کارەکانی دەسەڵاتەکانی لەدەستد. |} == ئەنجامی ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٨ == ئەمەی خوارەوە ئەنجامی [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٨]] لە پارێزگای کەرکووک. زۆرجار ئەنجامی ھەڵبژاردن بۆ خەمڵاندنی دیمۆگرافیای ھەرێم بەکاردەھێنرێت؛ بەڵام ھاووڵاتیانی [[عێراق]] پێویست ناکات دەنگ بە حیزبەکان بدەن بە پشت بەستن بە نەتەوایەتییەکەی. {| class="wikitable sortable" style="border:1px solid #8888aa; background:#f8f8f8; padding:0; font-size:90%;" |- style="background:#e9e9e9;" ! colspan=2|حیزب ! کۆی گشتی دەنگەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IHEC results - Kirkuk|ناونیشان=http://iheciraq.net/2018/kerkuk.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=ar|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180523011153/http://iheciraq.net/2018/kerkuk.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|df=dmy-all}}</ref> !ڕێژەی سەدی !کورسی |- | style="background:#32cd32;"| |یەکێتی نیشتیمانی کوردستان ||١٨٣٬٢٨٣|| ٣٧٫٨٪||٦ |- | style="background:#fff;"| | ھاوپەیمانی عەرەبی کەرکووک ||٨٤٬١٠٢|| ١٧٫٤٪ ||٣ |- | style="background:#00CCFF;"| | بەرەی تورکمانی کەرکووک ||٧٩٬٦٩٤|| ١٦٫٤٪ ||٣ |- | style="background:#005bf9;"| | ھاوپەیمانی سەرکەوتن ||٢٤٬٣٢٨|| ٥٪||٠ |- | style="background:olive;"| | ھاوپەیمانی فەتح ||١٨٬٤٢٧||٣٫٨٪ ||٠ |- | style="background:#b5ca7f;"| | ھاوپەیمانی نیشتمانی ||١٤٬٩٧٩|| ٣٫١٪||٠ |- |bgcolor="#"| | ھاوپەیمانی نیشتمان{{ھن}}_{بزووتنەوەی گۆڕان{{ھن}}ھاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری{{ھن}}گرووپی ئیسلامی کوردستان} ||١٤٬١١٨ ||٢٫٩٪||٠ |- | style="background:#ff4500;"| | بزووتنەوەی نەوەی نوێ ||١٣٬٠٩٦|| ٢٫٧٪||٠ |- | style="background:#ffffff;"| | ھاوپەیمانی کلدانەکان{{ھن}}'''کورسی مەسیحی تەرخان کراوە''' ||٤٬٨٦٤||١٪ || ١ |- | style="background:#654321;"| | گرووپی ئیسلامی کوردستان ||٤٬٦٣١|| ١٪||٠ |- | style="background:#ffffff;"| | ئەنجومەنی جەماوەریی ئاشووری کلدانی سریانی ||٣٬٨١٠||٠٫٨ز || ٠ |- | style="background:#ffffff;"| |ئیتر ||٣٩٬٢٨٦||٨٫١٪ || ٠ |- !colspan=2|سەرجەم||٤٨٤٬٦١٨||١٠٠٪||١٢(+١) |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگاکانی کوردستان]] * [[پارێزگاکانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٣}} {{پارێزگای کەرکووک}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای کەرکووک|دەیەی ١٩٢٠|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Kirkuk Governorate}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک|*]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگاکانی عێراق]] [[پۆل:پارێزگاکانی باشووری کوردستان]] gufxjhkuw64hkplb7jsdmrebqi8vzxy 0 5466 1584144 1555905 2026-05-15T21:24:11Z Hivja 64112 1584144 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٨١١]]: [[پاراگوای]] سەربەخۆیی لە [[ئیسپانیا]] وەرگرت. * [[١٩٣٢]]: یەکەمین ژمارەی [[گۆڤاری ھاوار]] لەلایەن [[جەلادەت عەلی بەدرخان]] لە [[دیمەشق]] بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/%DA%AF%DB%86%DA%A4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%BA%DB%95%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%DB%95%DA%98%D9%86%DB%8C/|سەردێڕ=گۆڤاری هاوار بە بناغەداڕێژەریی جەژنی زمانی کوردی دادەنرێت|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> * [[١٩٣٥]]: [[میترۆی مۆسکۆ]] کرایەوە. * [[٢٠٢٤]]: [[ڕۆبەرت فیکۆ]] سەرۆکوەزیرانی [[سلۆڤاکیا]]، دوای [[ھەوڵی تیرۆرکردنی ڕۆبەرت فیکۆ|ھەوڵی تیرۆرکردنی]] لە نەخۆشخانە خەوێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bushard|یەکەم=Brian|سەردێڕ=Slovakia’s Prime Minister Robert Fico Reportedly Stable After Potentially Political Attack|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/brianbushard/2024/05/15/slovakias-prime-minister-robert-fico-shot/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Forbes|زمان=en}}</ref> == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٦٩]] - [[ئەساڵە نەسری]]، گۆرانیبێژی [[سووریا|سووری]] * [[١٩٨١]] - [[پاتریس ئێڤرا]]، یاریزانی [[تۆپی پێ]]ی [[فەڕەنسی]] == مردنەکان == == بۆنەکان == * [[ڕۆژی زمانی کوردی]] ([[کوردستان]]) * [[ڕۆژی سوپای سلۆڤینی]] ([[سلۆڤینیا]]) * [[ڕۆژی سەربەخۆیی]] ([[پاراگوای]]) * [[ڕۆژی جیھانیی خێزان]] ([[جیھان]]) * [[ڕۆژی مامۆستا]] ([[مەکسیک]] لەگەڵ [[کۆریای باشوور]]) سەرچاوەکان ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{پۆلی کۆمنز|15 May}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات|گەردوون}} [[پۆل:ئایار]] [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] t75oj9uth8idgbfcati62syo57yim5r 1584148 1584144 2026-05-15T21:25:09Z Hivja 64112 /* سەرچاوەکان */ 1584148 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٨١١]]: [[پاراگوای]] سەربەخۆیی لە [[ئیسپانیا]] وەرگرت. * [[١٩٣٢]]: یەکەمین ژمارەی [[گۆڤاری ھاوار]] لەلایەن [[جەلادەت عەلی بەدرخان]] لە [[دیمەشق]] بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/%DA%AF%DB%86%DA%A4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%BA%DB%95%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%DB%95%DA%98%D9%86%DB%8C/|سەردێڕ=گۆڤاری هاوار بە بناغەداڕێژەریی جەژنی زمانی کوردی دادەنرێت|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> * [[١٩٣٥]]: [[میترۆی مۆسکۆ]] کرایەوە. * [[٢٠٢٤]]: [[ڕۆبەرت فیکۆ]] سەرۆکوەزیرانی [[سلۆڤاکیا]]، دوای [[ھەوڵی تیرۆرکردنی ڕۆبەرت فیکۆ|ھەوڵی تیرۆرکردنی]] لە نەخۆشخانە خەوێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bushard|یەکەم=Brian|سەردێڕ=Slovakia’s Prime Minister Robert Fico Reportedly Stable After Potentially Political Attack|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/brianbushard/2024/05/15/slovakias-prime-minister-robert-fico-shot/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Forbes|زمان=en}}</ref> == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٦٩]] - [[ئەساڵە نەسری]]، گۆرانیبێژی [[سووریا|سووری]] * [[١٩٨١]] - [[پاتریس ئێڤرا]]، یاریزانی [[تۆپی پێ]]ی [[فەڕەنسی]] == مردنەکان == == بۆنەکان == * [[ڕۆژی زمانی کوردی]] ([[کوردستان]]) * [[ڕۆژی سوپای سلۆڤینی]] ([[سلۆڤینیا]]) * [[ڕۆژی سەربەخۆیی]] ([[پاراگوای]]) * [[ڕۆژی جیھانیی خێزان]] ([[جیھان]]) * [[ڕۆژی مامۆستا]] ([[مەکسیک]] لەگەڵ [[کۆریای باشوور]]) سەرچاوەکان ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|15 May}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات|گەردوون}} [[پۆل:ئایار]] [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] jvt7vd7y45s4h6wgln5utvy5u8x8w84 1584149 1584148 2026-05-15T21:27:34Z Hivja 64112 1584149 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٨١١]]: [[پاراگوای]] سەربەخۆیی لە [[ئیسپانیا]] وەرگرت. * [[١٩٣٢]]: یەکەمین ژمارەی [[گۆڤاری ھاوار]] لەلایەن [[جەلادەت عالی بەدرخان]] لە [[دیمەشق]] بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/%DA%AF%DB%86%DA%A4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%BA%DB%95%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%DB%95%DA%98%D9%86%DB%8C/|سەردێڕ=گۆڤاری هاوار بە بناغەداڕێژەریی جەژنی زمانی کوردی دادەنرێت|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> * [[١٩٣٥]]: [[میترۆی مۆسکۆ]] کرایەوە. * [[٢٠٢٤]]: [[ڕۆبەرت فیکۆ]] سەرۆکوەزیرانی [[سلۆڤاکیا]]، دوای [[ھەوڵی تیرۆرکردنی ڕۆبەرت فیکۆ|ھەوڵی تیرۆرکردنی]] لە نەخۆشخانە خەوێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bushard|یەکەم=Brian|سەردێڕ=Slovakia’s Prime Minister Robert Fico Reportedly Stable After Potentially Political Attack|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/brianbushard/2024/05/15/slovakias-prime-minister-robert-fico-shot/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Forbes|زمان=en}}</ref> == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٦٩]] - [[ئەساڵە نەسری]]، گۆرانیبێژی [[سووریا|سووری]] * [[١٩٨١]] - [[پاتریس ئێڤرا]]، یاریزانی [[تۆپی پێ]]ی [[فەڕەنسی]] == مردنەکان == == بۆنەکان == * [[ڕۆژی زمانی کوردی]] ([[کوردستان]]) * [[ڕۆژی سوپای سلۆڤینی]] ([[سلۆڤینیا]]) * [[ڕۆژی سەربەخۆیی]] ([[پاراگوای]]) * [[ڕۆژی جیھانیی خێزان]] ([[جیھان]]) * [[ڕۆژی مامۆستا]] ([[مەکسیک]] لەگەڵ [[کۆریای باشوور]]) سەرچاوەکان ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|15 May}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات|گەردوون}} [[پۆل:ئایار]] [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] if29zyvq0v3bdrk9dndu8vvte20db13 1584152 1584149 2026-05-15T21:30:10Z Hivja 64112 1584152 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٨١١]]: [[پاراگوای]] سەربەخۆیی لە [[ئیسپانیا]] وەرگرت. * [[١٩٣٢]]: یەکەمین ژمارەی [[گۆڤاری ھاوار]] لە [[دیمەشق]] لەلایەن [[جەلادەت عالی بەدرخان]]ەوە بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/%DA%AF%DB%86%DA%A4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%BA%DB%95%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%DB%95%DA%98%D9%86%DB%8C/|سەردێڕ=گۆڤاری هاوار بە بناغەداڕێژەریی جەژنی زمانی کوردی دادەنرێت|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> * [[١٩٣٥]]: [[میترۆی مۆسکۆ]] کرایەوە. * [[٢٠٢٤]]: [[ڕۆبەرت فیکۆ]] سەرۆکوەزیرانی [[سلۆڤاکیا]]، دوای [[ھەوڵی تیرۆرکردنی ڕۆبەرت فیکۆ|ھەوڵی تیرۆرکردنی]] لە نەخۆشخانە خەوێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bushard|یەکەم=Brian|سەردێڕ=Slovakia’s Prime Minister Robert Fico Reportedly Stable After Potentially Political Attack|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/brianbushard/2024/05/15/slovakias-prime-minister-robert-fico-shot/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Forbes|زمان=en}}</ref> == لەدایکبوونەکان == * [[١٩٦٩]] - [[ئەساڵە نەسری]]، گۆرانیبێژی [[سووریا|سووری]] * [[١٩٨١]] - [[پاتریس ئێڤرا]]، یاریزانی [[تۆپی پێ]]ی [[فەڕەنسی]] == مردنەکان == == بۆنەکان == * [[ڕۆژی زمانی کوردی]] ([[کوردستان]]) * [[ڕۆژی سوپای سلۆڤینی]] ([[سلۆڤینیا]]) * [[ڕۆژی سەربەخۆیی]] ([[پاراگوای]]) * [[ڕۆژی جیھانیی خێزان]] ([[جیھان]]) * [[ڕۆژی مامۆستا]] ([[مەکسیک]] لەگەڵ [[کۆریای باشوور]]) سەرچاوەکان ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|15 May}} {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات|گەردوون}} [[پۆل:ئایار]] [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] q10h5jydvlmonb3fc2yyjcgba5pc5h0 0 5898 1584130 1555953 2026-05-15T20:43:42Z Hivja 64112 /* */ 1584130 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = جەلادەت عالی بەدرخان | image =Kurdish Writer Mir Celadet Bedir Khan (1893-1951).jpg | imagesize = 250px | caption = | birth_date = ٢٦ی نیسانی ١٨٩٣ | birth_place = [[ئەستەمبوڵ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] | death_date = ١٥ی تەممووز، ١٩٥١ (٥٨ ساڵان) | death_place = [[دیمەشق]]، [[سووریا]] {{flagicon|سووریا}} | occupation = [[دیپلۆمات]]، [[نووسەر]]، [[زمانەوانی|زمانەوان]]، [[ڕۆژنامەوان]]، [[سیاسەتوان|چالاکوانی سیاسی]]. | nationality = [[کورد]] | period = | genre = | subject = | movement = | influences = | influenced = | website = }} '''میر جەلادەت بەدرخان''' ناوی تەواوی میر جەلادەت کوڕی ئەمین عالی کوڕی بەدرخان (٢٦ی نیسانی ١٨٩٣ لە [[ئەستەمبوڵ]]، [[ئیمپراتۆریەتی عوسمانی|عوسمانی]] – ١٥ی تەممووزی ١٩٥١ لە [[دیمەشق]]، [[سووریا]]) سیاسەتمەدار و ڕۆژنامەڤان و زمانناسی [[کورد]] بوو. == ژیان == میر جەلادەت کوڕی [[ئەمین عالی بەدرخان|ئەمین عالی]] کوڕی بەدرخان پاشایە، ٢٦ی نیسانی ساڵی ١٨٩٣ لە ئەستەمبوڵ لەدایکبووە، ھەر لە پایتەختی ئەوسای [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و فێرگەی بەرزی یاسای تەواو کردووە، دوای سەرکەوتنی بزووتنەوەی کەمالیزم، ئەمین باشا و سێ کوڕی ناچار بوون بچنە [[میسر]] و لەوێ نیشتەجێ ببن، بەڵام جەلادەت و کامەرانی برای چوونە [[ئەڵمانیا|ئەڵمانیا،]] لە ماوەی ئەو ھەشت ساڵەی لەوێ بوو کاتی بە فیڕۆ نەداو خۆی فێری زمانی [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] کرد، پاشان خۆی گەیاندە شۆڕشەکەی [[شێخ سەعید|شێخ سەعیدی پیران]] و دوای شکستی شۆڕشەکە دیسانەوە [[تورکیا]]ی جێھێشتەوە، لە ڕۆژی ٢٥ی ئابی ١٩٣٠ لە [[سووریا|سوریا]] باوکی مرد. == چالاکی و بەرھەم == جەلادەت لە سوریا سەرقاڵی دەرکردنی ڕۆژنامە و گۆڤاری [[کورد]]ی بوو، لە ١٥ی ئایاردا [[ھاوار (کۆوار)|گۆڤاری ھاواری]] دەرکرد کە تا ٥ی تەممووزی ١٩٤٣ بەردەوام بوو، پێشتر گۆڤاری ھەفتانەی «ڕۆناھی» ی دەردەکرد، جەلادەت بەتەنھا ئەم گۆڤارەی بەرێوەدەبرد بەنووسین و پیت چنین و چاپ و بڵاوکردنەوەشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=خاک|دوایین١=تیڤی|سەردێڕ=میر جەلادەت بەدرخان|ناونیشان=http://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2106|وێبگە=khaktv.net|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200429220044/http://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2106|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>[[پەڕگە:Bedir Khan brothers.jpg|وێنۆک|لەڕاستەوە جەلادەت عالی بەدرخان و سورەیا بەدرخان و کامەران بەدرخان|alt=|چەپ]]بەناوی (نھێنی) نووسینەکانی بڵاودەکردەو، لە پێشەنگی ئەو کەسانەیە کە پیتی لاتینییان بۆ نووسینی کوردی بەکارھێنا، زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی تورکی|تورکی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]، [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]، [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]]، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]، [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]، زۆر بەباشی زانیوە. کتێبێکی لەسەر ڕێزمانی کوردی نووسیوە کە تەنھا بەشێکی چاپکراوە و بەشەکانی دیکەی ھێشتا ھەر دەستنووس، فەرھەنگێکی بەکوردی و یەکێکی دیکەی کوردی - فەرەنسی ھەیە، ژمارەیەکی زۆری ڕووناکبیرانی کورد لە دەوری جەلادەت بەدرخان و گۆڤارەکانی کۆببوونەوە. == مردن == جەلادەت ئەمین عالی بەدرخان لە ڕۆژی ١٥ی تەممووزی ساڵی ١٩٥١ لە [[سووریا]] کۆچی دوایی کرد.<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/349 جەلادەت بەدرخان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151119081354/http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar%2Fnode%2F349 |date=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ }}- ئاکادێمیی زمانی کوردی</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20161109104500/http://www.celadet.com/ Malpera "Celadet Alî Bedirxan"]</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[بەدرخان|بەدرخانییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا|سووریا}} [[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکی ئەستەمبوڵ]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥١]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد]] [[پۆل:زمانەوانانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی عوسمانی]] t7f61wopcjxzroc5tul5e6awpsb2sph 1584131 1584130 2026-05-15T20:43:52Z Hivja 64112 /* */ 1584131 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = جەلادەت عالی بەدرخان | image =Kurdish Writer Mir Celadet Bedir Khan (1893-1951).jpg | imagesize = 250px | caption = | birth_date = ٢٦ی نیسانی ١٨٩٣ | birth_place = [[ئەستەمبوڵ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] | death_date = ١٥ی تەممووز، ١٩٥١ (٥٨ ساڵان) | death_place = [[دیمەشق]]، [[سووریا]] {{flagicon|سووریا}} | occupation = [[دیپلۆمات]]، [[نووسەر]]، [[زمانەوانی|زمانەوان]]، [[ڕۆژنامەوان]]، [[سیاسەتوان|چالاکوانی سیاسی]]. | nationality = [[کورد]] | period = | genre = | subject = | movement = | influences = | influenced = | website = }} '''میر جەلادەت بەدرخان''' ناوی تەواوی میر جەلادەت کوڕی ئەمین عالی کوڕی بەدرخان (٢٦ی نیسانی ١٨٩٣ لە [[ئەستەمبوڵ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] – ١٥ی تەممووزی ١٩٥١ لە [[دیمەشق]]، [[سووریا]]) سیاسەتمەدار و ڕۆژنامەڤان و زمانناسی [[کورد]] بوو. == ژیان == میر جەلادەت کوڕی [[ئەمین عالی بەدرخان|ئەمین عالی]] کوڕی بەدرخان پاشایە، ٢٦ی نیسانی ساڵی ١٨٩٣ لە ئەستەمبوڵ لەدایکبووە، ھەر لە پایتەختی ئەوسای [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی]] خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و فێرگەی بەرزی یاسای تەواو کردووە، دوای سەرکەوتنی بزووتنەوەی کەمالیزم، ئەمین باشا و سێ کوڕی ناچار بوون بچنە [[میسر]] و لەوێ نیشتەجێ ببن، بەڵام جەلادەت و کامەرانی برای چوونە [[ئەڵمانیا|ئەڵمانیا،]] لە ماوەی ئەو ھەشت ساڵەی لەوێ بوو کاتی بە فیڕۆ نەداو خۆی فێری زمانی [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] کرد، پاشان خۆی گەیاندە شۆڕشەکەی [[شێخ سەعید|شێخ سەعیدی پیران]] و دوای شکستی شۆڕشەکە دیسانەوە [[تورکیا]]ی جێھێشتەوە، لە ڕۆژی ٢٥ی ئابی ١٩٣٠ لە [[سووریا|سوریا]] باوکی مرد. == چالاکی و بەرھەم == جەلادەت لە سوریا سەرقاڵی دەرکردنی ڕۆژنامە و گۆڤاری [[کورد]]ی بوو، لە ١٥ی ئایاردا [[ھاوار (کۆوار)|گۆڤاری ھاواری]] دەرکرد کە تا ٥ی تەممووزی ١٩٤٣ بەردەوام بوو، پێشتر گۆڤاری ھەفتانەی «ڕۆناھی» ی دەردەکرد، جەلادەت بەتەنھا ئەم گۆڤارەی بەرێوەدەبرد بەنووسین و پیت چنین و چاپ و بڵاوکردنەوەشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=خاک|دوایین١=تیڤی|سەردێڕ=میر جەلادەت بەدرخان|ناونیشان=http://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2106|وێبگە=khaktv.net|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200429220044/http://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2106|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>[[پەڕگە:Bedir Khan brothers.jpg|وێنۆک|لەڕاستەوە جەلادەت عالی بەدرخان و سورەیا بەدرخان و کامەران بەدرخان|alt=|چەپ]]بەناوی (نھێنی) نووسینەکانی بڵاودەکردەو، لە پێشەنگی ئەو کەسانەیە کە پیتی لاتینییان بۆ نووسینی کوردی بەکارھێنا، زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی تورکی|تورکی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]، [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]، [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]]، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]، [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]، زۆر بەباشی زانیوە. کتێبێکی لەسەر ڕێزمانی کوردی نووسیوە کە تەنھا بەشێکی چاپکراوە و بەشەکانی دیکەی ھێشتا ھەر دەستنووس، فەرھەنگێکی بەکوردی و یەکێکی دیکەی کوردی - فەرەنسی ھەیە، ژمارەیەکی زۆری ڕووناکبیرانی کورد لە دەوری جەلادەت بەدرخان و گۆڤارەکانی کۆببوونەوە. == مردن == جەلادەت ئەمین عالی بەدرخان لە ڕۆژی ١٥ی تەممووزی ساڵی ١٩٥١ لە [[سووریا]] کۆچی دوایی کرد.<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/349 جەلادەت بەدرخان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151119081354/http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar%2Fnode%2F349 |date=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ }}- ئاکادێمیی زمانی کوردی</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20161109104500/http://www.celadet.com/ Malpera "Celadet Alî Bedirxan"]</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[بەدرخان|بەدرخانییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا|سووریا}} [[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکی ئەستەمبوڵ]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥١]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد]] [[پۆل:زمانەوانانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی عوسمانی]] 5yxbiyfv9ofbc8ytwo0zxxcyacn9xzz 0 7894 1584087 1560743 2026-05-15T17:21:15Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٥ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584087 wikitext text/x-wiki {{نوێکردنەوە}} {{ویکیسازی}} {{خاوێنکردن}} {{بیروبڕوای ئایینی | بیروبڕوا = مەسیحییەت | وێنە = [[پەڕگە:Cristo Redentor Rio de Janeiro 4.jpg|210px]] | لێدوان = [[یەسووع|یەسووعی مەسیح]]: کەسایەتیی سەرەکی لە ئایینی مەسیحییەتدا. | ئایین = مەسیحییەت | سەرکردە = بابا بینیدکتۆسی شازدەھەمی [[کڵێسای کاتۆلیک|کڵێسای کاتۆلیکی]]{{ھن}}بەتڕیرک بابا شنۆدەتی سێیەمی کڵێسای قوبتی ئۆرسۆدۆکسی{{ھن}}بەتڕیرک بریتلماوسی یەکەمی بەتریریکییەتی قوستەنتینییەی ڕۆم ئۆرسۆدۆکسی{{ھن}}شاژن [[ئێلیزابێتی دووەم|ئێلیزابێسی دووەم]] سەرگەورەی کڵێسای ئەنجلیکانییەت{{ھن}}و ھتد… | مێژووی دەرکەوتن = ساڵی [[٢٧]]. | شوێنی دەرکەوتن = [[ئورشەلیم|قودس]]/[[ئورشەلیم|ئۆرشەلیم]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] | تایبەتمەندییەکان = | لق لێ بۆوە لە = | لقەکان = [[کڵێسای کاتۆلیک|کاتۆلیک]]، [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتی]]، ئۆرسۆدۆکسی بەرەبەیان، [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]] | شوێنگە = [[ئەمریکای باکوور]]، [[ئەمریکای باشوور]]، [[ئەورووپا]]، [[ئۆقیانووس]]، [[ئەفریقای ناوەڕاست]] و [[ئەفریقای باشوور]]، ھەروەھا لە [[ئاسیا]]دا کەمینە پێک دێنن. | چەندجارەیی = ٢٫٥ ملیار | دامەزرێنەر = [[یەسووع|یەسووعی مەسیح]] | زانستگەکان = [[کڵێسای بەرزبوونەوە، ئورشەلیم]]، قودسی ڕۆژھەڵات، {{flag|Palestine}} * کڵێسای مەھد، [[بەیت لەحم]]،{{flag|Palestine}} * کڵێسای بەشارە، ناسیڕە،{{flag|Israel}} * کاتدرائییەتی پایەدار بوتڕووس، [[ڤاتیکان]] بۆ کڵێسای کاتۆلیکی * چیای ئاسۆس، [[یۆنان]] بۆ [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات]]. | ھاوشێوەیی = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]]، [[مەنداییەتی]]، [[بەھایی]]، [[ئایینی سیخی|سیخی]]، [[ئێزیدی]]. | بڕواگەل = [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]] }} '''مەسیحییەت''' یان (لە وشەی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] مەسیح، بەواتای شۆراو بە ڕۆنێکی پیرۆز،<ref>وتاری [[مەسیح]]</ref> بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزیی]]: Christianity، لە وشەی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Xριστός ،Khristos، یاخود Christ، [[وێژە]]یییانە: «کەسێکی پاکبووەوە لە گوناھ») لە کوردەواریدا پێیان دەڵێن ([[مەسیحی|فەلە]])، یەکێکە لە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان|ئایینە ئاسمانییەکان]]، [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]] و [[یەکتاپەرستی|ئایینە یەکتاپەرستییەکان]]، ڕەگی وشەی مەسیحییەت لە مەسیحەوە ھاتووە، بەواتای کەسی ھەڵبژێردراو یاخود بە ئاو شۆراوە و پاکبووەوە، ئەم ناونانەش دەگەڕێتەوە بۆ [[مەسیح]] یاخود [[یەسووع|یەشوا]] کە بەپێی بڕوای مەسیحییەت بێت، [[یەسووع|یەشوا]] کوڕی خوایە، خودای جەستەگەرە، خودای بەوەفایە و ھتد… لەو جۆرە ناونانانە؛ ئایینی مەسیحییەت لەئێستادا گەورەترین ئایینە و بە پلەی یەکەم دێت و بەدوای ئەویش ئایینی [[ئیسلام]]ە. <!--تکایە دەستکاری ئەمە مەکەن! سەلمێندراوە کە مەسیح گەورەترین ئاینە نەک ئیسلام!! --><ref>Retrieved in 2016 [http://www.infoplease.com/toptens/organizedreligions.html from infoplease]</ref> مێژووی دروستبوونی مەسیحییەت دەگەڕێتەوە بۆ دەوروبەری ساڵی [[٢٧]]ی [[ڕۆژژمێری زایینی|زایین]] لەڕەگێکی ھاوبەش لەگەڵ [[جوولەکایەتی|ئایینی جوولەکایەتیی]]، کە تا ئێستا شوێندەستی ئەو ڕەسەنییەتە ھاوبەشە وەک خۆی ماوەتەوە لەڕێگەی بەپیرۆز ڕاگرتنی [[تەورات]] و [[تەناخ]] لەلایەن [[مەسیحی]]ییەوە کە ناوی دەبەن بە [[پەیمانی کۆن]] کە بەشی یەکەمی [[پەرتووکی پیرۆز]] پێک دێنێت لەلای مەسیحییەکان، لەکاتێکدا کە [[پەیمانی نوێ]]، بەشی دووەم پێک دێنێت. مەسیحییەکان پێیان وایە کە پێشگوێیەکانی کە [[پێغەمبەر]]انی [[پەیمانی کۆن]] کردوویانە، لە یەشوادا ڕووی داوە، ئەمەشە ھۆی ڕێزگرتنییان لە [[تەورات]]، بەڵام بەشێوەیەکی گشتی [[پەیمانی نوێ]] باس لە خوێندنەکان و ئامۆژگارییەکان و ژیانی [[عیسا]] دەکات، کە کۆی بڕواکانی مەسیحییەت پێک دێنێت.{{ھن}} زۆرترین شوێنکەوتووانی مەسیحییەت لەچەندین [[ڕێباز]]، بڕوایان وایە کە [[یەسووع]]، [[مەسیح]] و [[خودای کوڕ|کوڕە]] واتە کەسی دووەمە لە [[سیانەیی پیرۆز|سێ شێوەیی خودا]]، ھەروەھا ئەو [[خودا|خواوەندێکی]] تەواوە. ھەروەھا لە [[مریەم]]ی پاکیزە لەدایکبووە بە شێوەیەکی [[دەرئاسا]]. لەماوەی ژیانی زەوییدا، خاوەنی کۆمەڵێک زۆر لە [[موعجیزە|پەرجوو]] و شتی سەرسوورھێنەر بووە، دواتریش لەخاچدرا و کوژرا بەھۆی کووفر و گوناھەکانی مرۆڤەوە، پاشان دواتری لە مردن ھەڵدەستێتەوە لەڕۆژی سێیەمدا و دەگەڕێتەوە بۆ ئاسمان یەکگرتوو لەگەڵ [[خودای باوک]]، بەوجۆرەی کە ڕۆحی لەلای ئاسمانە و لە [[جەژنی زیندووبوونەوە|ڕۆژی زیندووبوونەوە]]دا دەگەڕێتەوە بۆ سەرزەوی و ئاشتی دەگەڕێنێتەوە و ژیانی نەمری دەدات بە چاکان و پاشان لە [[بەھەشت]]دا.{{ھن}} حەوزی خۆرھەڵاتیی [[دەریای ناوین|دەریای سپی ناوین]] چەقی قورسایی ئایینی مەسیحییەت بوو لە سەدە سەرەتایییەکاندا و [[ئورشەلیم]]، [[ئەنتاکیا]]، ئەلرەھا، [[ئەسکەندەریە|ئەسکەندەرییە]] پایتەختی ڕۆشنبیریی مەسیحییەت بوون پێش گواستنەوەی بۆ [[ڕۆما]] و [[قوستەنتینە|قوستەنتینیە]] و کاریگەرییان لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناویندا]].{{ھن}} مەسیحییەت زۆری ناڵاند لەسەرەتاکانییەوە بەدەست سەرکوتکردن و کپکردنەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ئیمپڕاتۆرییەتیی ڕۆمی]] بەڵام لە[[سەدەی ٤ەم|سەدەی چوارەمەوە]] ئایین زاڵبوو بەسەر ئیمپڕاتۆرییەتدا سوودی لە ڕۆشنبیریی [[یۆنانی ڕۆمی|یۆنانی]] و ڕۆمانی وەرگرت و بەقووڵی کاریگەرییان ھەبوو لەسەری. وەک ھەر ئایینێکی دیکە، لەنێو مەسحییەتدا کۆمەڵێک ھۆز و [[ڕێباز]] و [[کڵێسا]] سەری ھەڵدا کە پۆلێن دەکرێن بۆ شەش خێزانی گەورە: شەقبوونەکان ھاوکات بوون لە [[سەدەی ٤ەم|سەدەی چوارەمدا]] کاتێ کە [[کڵێسا]]کانی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتی]] و ئۆرسۆدۆکسی کۆن لەیەک جیابوونەوە، لەپاش ئەو ساڵی ١٠٥٤ [[لێکترازانی گەورە|شەقبوونی گەورە]] ڕوویدا لەنێوان [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلۆکییەت]] و ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتی دواتریش [[پرۆتێستانت|پرۆتستانییەت]] لەماوەی [[سەدەی ١٦یەم|سەدەی شازدەھەم]]دا کە ناسراوە بە چەرخی چاکسازیی. وەک چۆن کاریگەر بووە، مەسیحییەت کاریگەریشی بەسەر ئایینەکانی ترەوە ھەیە و جێ دەستی زۆر دیاری ھەیە لەسەر شارستانییەتی نوێ و مێژووی مرۆڤایەتی لەچەندین سەدە و چەرخی جیا جیادا. '''ڕێژە زیاتر لە ٢.٥۳ ملیار (ئاماری ساڵی ٢٠٢٢)'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Population Clock: 7.9 Billion People (2022) - Worldometer|ناونیشان=https://www.worldometers.info/world-population/#religions|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.worldometers.info|زمان=en}}</ref> {| class="wikitable" |{{ناوەڕاست|ئاماری وڵاتان {{ژێدەر پێویستە}}}} {| class="wikitable" |[[یەکێتیی ئەورووپا]] | ٣٩۹٬۲٤۰٬٠٠٠ | |- |[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | ٣٠۱٬۳٦۰٬٠٠٠ | |- |[[بەڕازیل]] | ٢٠٠٬٠٠٠٬٠٠٠ | |- |[[مەکسیک]] | ١٢٤٬٠٠٠٬٠٠٠ | |- |[[ڕووسیا|ڕوسیا]] | ١٠٥٬٠٠٠٬٠٠٠ | |- |[[نێجیریا|نەیجیریا]] | ٩٦٬٠٠٠٬٠٠٠ | |- |[[فلیپین]] | ٨٦٬٧٩٠٬٠٠٠ | |- |[[چین]] | ٦۷٬۳٤۰٬٠٠٠ | |- |کۆنگۆ | ٦۳٬۷۳۰٬٠٠٠ | |- |[[ئەڵمانیا]] | ٥٨٬٠٠٠٬٠٠٠ | |- |[[ئیتیۆپیا|ئیثیۆپیا]] | ٥۳٬۲۱۰٬٠٠٠ | |- |[[ئیتالیا|ئیتاڵیا]] | ٥١٬٠٠٠٬٠٠٠ | |- |[[ئینگلتەرا|بەڕیتانیا]] | ٤٧٬٠٣٠٬٠٠٠ | |- |[[کۆلۆمبیا|کۆڵۆمبیا]] | ٤٢٬٨١٠٬٠٠٠ | |- |[[ئەفریقای باشوور]] | ٤٠٬٥٦٠٬٠٠٠ | |- |[[فەڕەنسا]] | ٣٩٬٥٦٠٬٠٠٠ | |- |[[ئوکراینا]] | ٣٨٬٠٨٠٬٠٠٠ | |- |[[ئیسپانیا]] | ٣٦٬٢٤٠٬٠٠٠ | |- |[[پۆڵەندا]] | ٣٦٬٠٩٠٬٠٠٠ | |- |[[ئەرژەنتین]] | ٣٤٬٤٢٠٬٠٠٠ | |- |[[میسر]] |نزیکەی ۱٠٫٠٠٠٫٠٠٠ | |} |} == دامەزراندن و گەشەکردن == === یەشوو کریستی مەسیح === {{سەرەکی|یەشوو کریستی}} [[پەڕگە:ArmenianBiblePage sm 14 c.jpg|چەپ|180px|وێنۆک|بەرگێکی کەلەپووریی دێرین لە [[پەیمانی نوێ]] بە[[زمانی ئەرمەنی]]ی: ئینجیل خۆی بەم جۆرە دەناسێنێت کە "''ئەو ئایەیانە بۆتان تەرخان کراوە و نێردراوە تاوەکو بڕوا بھێنن بەوەی کە یەشوو، مەسیحە و کوڕی خودایە تاوەکو لەژێر ناوی ئەودا بژین، ئەگەڕ باوەڕدارن. "''.(یوحەننا ٣١/٢٠)]] ھەرچوار گۆسپلەکەی [[ئینجیل|پەیمانی نوێ]] بە سەرچاوەی سەرەکی گێراندنەوەی بەسەرھاتی ژیانی [[یەسووع|یەشوو]] دادەنرێت، چەند نووسراو و دەقێکی دیکەش ھەن کە ناو دەبرێن بە ئینجلی ھەڵبەستراو یاخود ئینجیلی پشتپێنەبەستراو کە ئەوانیش باس لەژیانی ناوبراو دەکەن، ھەروەھا لە ھەندێک لە نووسراوەکانی وتاربێژە ڕۆمانییەکاندا باسی لێکراوە بە درێژیی، وەک ئەوەی کە لەنووسراوەکانی [[سیسرۆ]]دا ھاتووە. بەپێی گۆسپلەکان، [[یەسووع|یەشوو]] لە بەیتلەحم لەدایک بووە لە سەردەمی حوکمڕانیی ھیرۆدسی گەورەدا و نەتوانراوە وەک خۆی کاتی لەدایکبوونی دیاریی بکرێت، دیارە زۆرینەی لێکۆڵەرەوان وای دیاریی دەکەین کە لەنێوان ساڵانی ٨ بۆ ٤ ی [[پێش زایین]] لەدایکبووە. مەتتا و [[ئینجیلی لۆقا|لۆقا]] کۆکن لەسەر ئەوەی کە یەشوو لە نەوەی یەھوزایە، یەھوزاش خێڵێکی سەرەکی دوازدە خێڵی بەنی ئیسرائیل بوو. ھەروەھا کۆکیشن لەسەر ئەوەی کە بەشێوەی موعجیزە لەدایک بووە بەبێ بوونی ڕەگەزی [[نێر]]ینە، ئەم ڕووادەوەش لە [[کڵێسا]]دا بەناوی «لەدایکبوون لە پاکیزە» ناو دەبرێت. لەگەڵ ئەوەی کە لە بەیتلەحم لەدایک بووە، بەڵام زۆرینەی ساڵەکانی ژیانی لە ناسیڕە بەسەر بردووە. یەشوو لە ژینگەیەکی یەھودیدا گەورە بووە کە چاوەڕێی ھاتنی ماشیحییان دەکرد، پێش دەستپێکردن بە چالاکییەکانی، لەلای یوحەننای بەئاوەشۆر پەروەردە بووە، لەدەوروبەری ساڵی [[٢٧]]دا و کاتێک کە تەمەنی ٣٠ ساڵ بوو بەنزیکەیی؛ بانگەوازەکەی کە لەسەر دەستی یوحەننا وەرگرتبوو دەست پێکرد کە خەڵکی بانگ دەکرد بۆ تۆببەکردن، بەجۆرێ بوو کە ناوچەی ڕووباری ئەردەنی جێھێشت و بەرەو باکوور ئاراستەی گۆڕی تا وەکوو لە گوندی ناحوم گیرسایەوە، پاشان گوزەری دەکرد بەنێو دێیەکانی جەلیل و باشووری لوبنان و ھەندێک ناوچە لەدەوروبەری جۆلان و باکووری [[ئوردن|ئەردەن]] کە بەناوی «دە شار»ەکەوە ناسراوە، ھەروەھا ھەندێک ناوچەی تری وەک خەلیل و [[ئورشەلیم|ئۆرشەلیم]] و ھتد… ئامۆژگارییەکانی یەشوو بەگشتی باسی لە وازھێنان لە ھەوەسە جەستەیییەکان و گرنگیدان بە شتە ڕۆحییەکان دەکرد، ناڕەزا بوو بەرامبەر خۆبەزلزانین و لەخۆبایی مرۆڤ و ھەندێ لە قەدەغەکراوەکانی ئاینی یەھوودی چارەسەر کرد و ھەندێکی ترییانی توند تر کرد وەکوو تەڵاقدان، ھەروەھا ڕووناکی خستبووە سەر ڕۆڵی ئیمان لە بەدیھێنانی وەفادا، و گرنگیی خۆشەویستیی و مەحەببەت. ئینجیلەکان، بەشێوەیەکی چڕتر باس لە بەسەرھاتەکان دەکەن، یان بڵێین بەگشتی باس لە ژمارەیەکی زۆر لە سەرسووڕھێنەر و موعجیزەکان دەکەن کە یەشوو خاوەنی بووە: [[پەڕگە:Bloch-SermonOnTheMount.jpg|ڕاست|240px|وێنۆک|بەئاگاھێنانەوە لەسەر چیا، بەڕیشەی کارڵ بلوش.]] {{دەقی تایبەت|یەشوو بانگھێشتی دەکرد بۆ پەرستنی خودا، و ھەموو نەخۆشیی و عەیبێکی لە نەخۆش و لەخەڵکدا چاک دەکردەوە، ناوبانگی لەناو ھەموو سووریادا بڵاوبۆوە، خەڵک نەخۆشەکانی خۆیانیان بۆ دەھێنا کە بەدەست نەخۆشیی و دەردە جیاجیاکانیانەوە دەناڵان، و ئەوانەی کە شەیتانیان تێدا گیرسابۆوە، و ئەوانەی تووشی پەرکەم و گۆجیی بووبوون، ھەموویانی چارەسەر کرد، خەڵکێکی زۆر لەدوی کەوتن لە ناچەکانی جەلیل و دەشارەکە و ئۆرشەلیمی یەھودیی و ئەودیو ئەردەن|10px|10px|ئینجیلی ماتێو|٤/ ٢٣–٢٥}} یەشوو بە نموونە ھێنانەوە و چیرۆکە ڕەمزییەکان لەگەڵ خەڵک دەدوا و بیرۆکە ئاڵۆزەکانی بۆ سادە دەکردن، ئینجیلەکان پڕکراون لەو گرتە و ڕووداوانەی کە ڕووبەڕووی بوونەتەوە لە ژیانیدا، بۆ دروستکردنی سەرچاوەیەکی فێربوون و پەندوەرگرتن بۆ شوێنکەوتوانی؛ بەگشتیش ئەو موعجیزانەی کە چیرۆکەکانیان گێڕدراونەتەوە بە وردیی لە ئینجیلدا، بریتیین لە سی و پێنج موعجیزە، بەڵام ژمارەی نموونەکان و چیرۆکەکان بریتیین لە سی و چوار دانە، لەکاتێکدا ژمارەی بەسەرھات و ڕووداوەکان بریتیین لە دووسەد و پەنجا و پێنج ڕووداو، ئینجیلیش ڕاشکاوانە دەڵێت ئەوانە بەشێکی بچووک و سادەن لە کارەکانی یەشوو چونکە «گەر ھەموو کارەکانی یەک یەک بخرابانایەتە بەردەست، ئەوا دونیا جێگەی کتێبی نەدەگرت»<ref>[یوحەننا ٢٥/٢١]</ref> یەسووع دوانزدە قوتابی ھەڵبژارد کە ھاوشوێنی بکەن.<ref>مەرقۆس ١٣:٣</ref> بەپێێ باوەڕی مەسیحییەت؛ [[یەسووع]] لەوپەڕی چالاکبوونیدا کە ماوەی سێ ساڵ بەردەوام بوو، لەوکاتەدا کە لە[[ئورشەلیم|ئۆرشەلیم]] بوو لەکاتی جەژنی فوسحدا ئەنجومەنی یەھوود بڕیاری کوشتنی یەسووعییان دا لەترسی ئەوەی بزووتنەوەکەی ببێتە بزووتنەوەیەکی سیاسی بۆ دژایەتیکردنی دەسەڵاتی ڕۆمانی بۆ لەناوبردنی ئەو [[ئۆتۆنۆمی]]یەی کە جوولەکە بەدەستی ھێنا بوو. [[ئینجیل]]ەکان بەباشی باس لە دادگاییکردنی یەسووع دەکەن لەبەردەم ئەنجومەنی یەھوود دا پاشان لەبەردەم پێلاتس پێنتی و پاشان دوودڵبوون لەسەر لەخاچدانی یەسووع، پاشان [[یەسووع]] لەخاچ دەدرێت لەدەرەوەی شار لەسەر گردی جەلجەسە، لەو شوێنەدا کە لەخاچدان ئەنجام دەدرێت، جێی ئاماژەیە کە گردبوونەوەیەکی زۆری خەڵکی بوونی ھەبووە. پاش بەیەکداکەوتنێکی زۆر لەگەڵ مردندا بۆ ماوەی سێ کاتژمێر، یەسووع دەمرێت و لەگەڵ مردنەکەیدا ڕووداوی ناسرووشتی و نائاسایی ڕووی داوە.<ref>لۆقا ٤٥:٢٣</ref> پاشان بەخێرایی و پەلەپەل نێژراوە بەھۆی نزیکبوونەوەی شەممەی فوسح، بەپێی ئینجیلیش ھەمان شتە. یەکێک لە ژنان لەبەرەبەیانی ڕۆژی [[یەکشەممە]] دا سەردانی ئارامگەکەی دەکات و دەبینێت کە [[گۆڕ|ئارامگەکەی]] خاڵییە،<ref>لۆقا ٢٤:٣</ref> پاشان لەوێدا فریشتەیەک پێیان ڕادەگەیەنێت کە یەسووع ھەستاوەتەوە لەنێو مردوواندا،<ref>لۆقا ٢٤:٦</ref> پاشان ژنەکە ڕادەگاتە لای قوتابییەکانی یەسووع و ئەو ھەواڵەیان پێ ڕادەگەینێت. لێرە بەدواوە چەندین جاری تر یەسووع بۆ تەلەبەکانی دەردەکەوێت و دڵنیا دەکاتەوە لەسەر ھەستانەوەی لەمردن.<ref>یوحەننا ٢٥:٢٠</ref> تیۆرەکان لەسەر [[یەسووع]] و شێوازی مردنی و ھۆکارەکانی چەندجاربووەوە، بەڵام زۆرترینی لێکۆڵەرەوەکان باوەڕییان بە بوونی یەسووع مێژووییانەی ھەیە، ھەندێکی تریشییان بوەڕییان بە ھەبوونی موعجیزەکانی ھەبووە کە بەھۆی چەند ڕێگەیەکی دیاریکراوەوە وەکوو بەکارھێنانی وزەکانی [[مێشک]]ی مرۆڤەوە کردووینی. باوەڕ وایە کە شەوی دوایین خوان شەوی ٣ ی نیسان ی ساڵی ٣٠ زایینی بووە و ھەڵستانەوەکەشی لە ٦ ی نیسان ی ساڵی ٣٠ زایینیدا بووە. === یەکەمین کڵێسا: کڵیسای بوتڕوس و پۆڵس === {{سەرەکی|پۆڵس|بوتڕوس}} [[پەڕگە:San peter church.jpg|ڕاست|180px|وێنۆک|کڵێسای سەرەکی پایەبەرز بوتڕوس لە [[ڤاتیکان]]: ئەم کڵێسا گەورە ئایینییە ھونەرییە لەو شوێنەدا دروست کراوە کە بوتڕوسی نێردراو لەخاچ دراوە و نێژراوە.]] ژیانی دوانزدە قوتابییەکەی یەسووع و ئەوانەی لەگەڵیاندا بوون، یان ژیانی یەکەمین کڵێسا و چالاکییەکان لەڕێگەی بەسەرھاتی کرداری نێردراوەکانەوە دەست دەکەوێت، چونکە لەدوای پەنجا ڕۆژی دوای ھەستانەوەی یەسووع لەمردن، ڕۆحی پیرۆز نیشتە سەر یەکەمین کڵێسا بەپێی بەسەرھاتەکە، ئەم ڕووداوە لەلای مەسیحییەکان لەدایکبوونی کڵێساکە لە [[ئورشەلیم|ئۆرشەلیم]] دەنوێنێت. لەوێدا ئەندامانی کڵێساکە بەردەوامییان ھەبوو لەسەر پێدانی ھۆشیاری ئایینی و نوێژکردن و شکاندنی نان و چوونەلای پەیکەری سلێمان و دابەشکردنی ھەرچی ھەیانە و خاوەنین. {{دەقی تایبەت|جەماعەتی بڕواداران یەک دڵ و یەک گیان بوون و کەسییان نەیان دەگووت کە شتێک لەوانەی ھەیانە ھی خۆیان بەڵکو ھەموو شتێک لەنێوانییاندا ھاوبەش بوو، ھیچیشیان کەم دەرامەت نەبوون بەھۆی ئەوەی ھەرچی ھەیان بوو لە کێڵگە و ماڵ دەیان فرۆشت و پارەکەیان دەخستە ژێر پێی نێردراوەکانەوە و ئەوانیش بەپێی ڕۆڵی خۆیان دابەشییان دەکرد بەسەر کەم دەرەمەتاندا بەپێی پێویست.|10px|10px|کرداری نێردراوەکان| ٤:٣٢–٣٥}} دیسان بەپێی ھەمان کتێب، نێردراوەکان توانای کردنی ھەندێک لە موعجیزەیان ھەبووە، فێرکردنەکان و پەند و ئامۆژگارییەکانیان بەتایبەتی پەند و ئامۆژگارییەکەی یەکەم و دووەمی [[پێترۆس|بوتڕوس]]، بووە ھۆی ھاوار لێ بەرزبوونەوەی ئەنجومەنی یەھوود، تا وای لێھات [[پێترۆس|بوتڕوس]] و یوحەننا چەندین جار دەستگیر کران و خرانە زیندانەوە، ھەمان شتیش لەگەڵ [[پۆڵسی تەڕسووسی|پۆڵس]] دا ڕووی دا. [[پەڕگە:File"-Saint Paul Writing His Epistles" by Valentin de Boulogne.jpg|چەپ|260px|وێنۆک|[[پۆڵسی تەڕسووسی|پایەبەرز پۆڵس]] نامەکانی دەنووسێت، تابلۆی نیگارکێشی ھۆڵەندی [[ڕامبرانت]].]] کۆمەڵە مەسیحییەکە گەشەیان سەند، لێرەش بەدواوە ڕیزبەندی دەسەڵات لەنێو [[کڵێسا]]دا دەرکەوت، بەجۆرێ حەوت لە یاریدەدەری قەشەکان بە یاریدەدەری نێردراوەکان دانران، بەڵام زۆر چەوساندنەوەیان ڕووی لەزیادبوون کرد تا وای لێ ھات پەنایان بردە جەلیل و سامیرە، ئەمەش یاریدەدەرێک بوو بۆ ئەوەی پیشتیوانان لە مەسیحییەت لەدەرەوەی ناوچەی [[ئورشەلیم|ئۆرشەلیم]] زیاد بکات، بۆیە فیلیپس ھەڵستا بەبڵاوکردنەوەی فێرکارییەکانی مەسیحییەت لە سامیرەدا، و حەنانیای دیمەشقییش لە [[دیمەشق]]، پاشان [[پۆڵسی تەڕسووسی|شاوڵی تەڕتووسی]] وەرگەڕا بۆ مەسیحییەت و ناوی خۆی گۆڕی بۆ [[پۆڵسی تەڕسووسی|پۆڵس]]. بەپێی ڕای مەسیحییەکان، ئەو وەرگەڕانەی پۆڵس بۆ مەسیحییەت لەدوای دەرکەوتنی [[یەسووع]]ەوە بۆ پۆڵس لەسەر ڕێگەی [[دیمەشق]]، ڕووی داوە.<ref>کرداری نێردراوەکان ٩:٤</ref> پۆڵس بەشدار بووە لە بڵاوبوونەوەی مەسیحییەتدا بەتایبەتی لەلای کەسانی نایەھوود لەپاڵ حەفتا نێردراوەکەدا بەتایبەتی لە [[لوبنان]] و قوبروس و [[ئەنتاکیا|ئەنتاکیە]]، بەجۆرێ بنکەیەکی میللییان بەدەست ھێنا و بۆ یەکەم جار بە [[مەسیحی]]یەکان ناوبران، [[ئەنتاکیا|ئەنتاکیە]] بنەما بنچینەیییەکەی [[پۆڵسی تەڕسووسی|پۆڵسی]] ھەزم کرد لە گەشتە مزگێنیدەرەکەیدا بەرەو [[یۆنان]] و [[ئەنادۆڵ|ئاسیای بچووک]]، بەڵام کێشەی سەرەکی و گەورەکە لەنێوان مەسیحییە بنەچە یەھوودییەکان و مەسیحییە بنەچە نایەھوودییەکاندا ڕووی دا، بەتایبەت لەڕووی پابەند بوون بە یاساکانی مووساوە و خەتەنەکردن بەشێوەیەک لەشێوەکان، بۆیە لەو کاتەدا کۆبوونەوەی یەکەم لە [[ئورشەلیم|ئۆرشەلیم]] بەسترا دەوروبەری ساڵی ٥٠ی زایینی، لەوێدا ئاکامی دانیشتنەکە بەوە کۆتایی پێ ھات کە مەسیحییە بنەچە نایەھوودییەکان دەتوانن پابەند نەبن بە خەتەنەکردن یان یاساکانی مووساوە. کۆمەڵەی ئۆرشەلیم کۆمەڵێک سەفەری بۆ [[پۆڵسی تەڕسووسی|پۆڵس]] بەرەو [[یۆنان]] [[مەقدوونیای باکوور|مەقدۆنیا]] ڕێکخست، پاشان پۆڵس ویستی گەشت بکات بەرەو [[ڕۆما]] کە ئەویش دواتر بۆی ھاتە دی لە ساڵی ٥٩ی زایینیدا، بەڵام مێژووی ھەبوونی مەسیحییەکان لە[[ڕۆما]]دا پێش ئەو گەشتەش دەکەوێت کە پێشتر [[پۆڵسی تەڕسووسی|پۆڵس]] بۆخۆی نامەیەکی {{قت|ئاراستە کردن}} لەساڵێ ٥٧دا. تەقلیدی مەسیحی وا ھاتووە کە [[پێترۆس|بوتڕوس]] یەکەم کەسە کە کڵێسای ڕۆمای دامەزراندووە پاش ئەوەی کڵێسای ئەنتاکییەی دامەزراندووە، ھەر لەوێشدا کۆتا ڕۆژەکانی ژیانی بردووەتە سەر تا کاتی کوشتنەکەی لە ساڵی ٦٤ یان ٦٧ لەکاتی ئاگرکەوتنەوەی گەورە لەڕۆما و چەوساندنەوەی مەسیحییەکان لەلایەن نیرۆنەوە. [[پۆڵسی تەڕسووسی|پۆڵسیش]] [[ڕۆما]]ی بەجێھێشت لە ساڵی ٦٢دا و ڕووی کردە [[ئیسپانیا]]، بەڵام دواتر جارێکی تر گەڕایەوە ڕۆما و لەوێ گیرا و لەنێو زینداندا لەنێوان ساڵانی ٦٦ و ٦٧ دا دواترین نامەی خۆی نووسی بۆ تیمۆساوس کە بە دووەمین نامە بۆ تیمۆساوس ناسراوە پێش مردنەکەی لەماوەی چەوسانەوەی نیرۆن بۆ مەسحییەکان.<ref>التفسير التطبيقي، مرجع سابق، ص. 750</ref><ref>[http://www.oasiscenter.eu/ar/cathechesis_4_february_2009 القدّيس بولس- استشهاد القدّيس بولس وإرثه - تعليم 4 فبراير (شباط) 2009]</ref> ئەمما مەرقۆس کە تەلەبەی [[پێترۆس|بوتڕوس]] بوو چووە [[ئەسکەندەریە]] و کڵێسای [[میسر|میسڕی]] دامەزراند نزیکەی ساڵی ٤٥ ی زایینی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.coptichistory.org/new_page_373.htm |سەردێڕ=الرسول الأنجيلى رئيس أساقفة المدينة العظمى الأسكندرية |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722234605/http://www.coptichistory.org/new_page_373.htm |url-status=dead }}</ref> تۆماسیش بەرەو [[ھیندستان]] ڕۆیی، بەگشتی یەکەمین جووڵەی بڵاوبوونەوەی مەسیحییەت زۆر چالاک بوو، بەدەر لە دوانزدە قوتابییەکە، حەفتا نێردراوەکەش دەستێکی کارایان ھەبوو تێیدا. دوایین کەس لە دوانزدە قوتابییەکە کە بمرێت یوحەننا بوو، کە لە [[تورکیا]] نیشتەجێ بووبوو پێش ئەوەی نەفی بکرێت بۆ بتمووس و لەوێدا کۆتا ڕۆژەکانی ژیانی بەرێتە سەر. لەنێو دوانزدە قوتابییەکەشدا، تەنھا یوحەننا بەشێوەیەکی ئاسایی و سروشتی مرد، دروست وایە بڵێین نەکوژرا لەھیچ ماوەیەک لەماوەکانی چەوساندنەوەی مەسیحییەکاندا. == مێژووی مەسیحییەت == === بەرەبەیانی مەسیحییەت (١٠١ بۆ ٣١٢) === {{سەرەکی|بەرەبەیانی مەسیحییەت|چەوساندنەوەی مەسیحییەکان}} [[پەڕگە:The Christian Martyrs' Last Prayer GA&C.jpg|وێنۆک|دوایین نوێژی مەسیحییەکان لەکاتی ئاھەنگی [[ئەشکەنجەدان]]یان لە کۆلۆسیۆم، [[ڕۆما]]. تابلۆی ژان لیۆن جێرۆم]] لەسەرەتای سەدەی دووەمی زایینیدا، مەسیحییەت بریتیی بوو لە کۆمەڵێک جەماعەتی پەرتەوازەی بچووک لەنێو [[کۆمەڵگا]]دا لەنێو [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانیدا]]، ھێزی باوەڕ و ڕۆشنبیری ڕۆمانییان شتێکی ناسراو بوو، ئەمە بەدەر بوو لەو کەسانەی کە نوێ بوون بۆ ئایینەکە. لەلایەکی ترەوە، گەورەترین ترس بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی]] بریتیی بوو لە ڕەتکردنەوەی مەسیحییەکان بۆ پەرستی ئیمپڕاتۆر کە ڕەگەزی یەکبوونی ئیمپڕاتۆرییەتەکە بوو، ئەمە جگە لە ڕەتکردنەوەیان بۆ سەرجەم بۆنە فەرمییەکان، ھەروەھا ئاشکرا کردنیان بۆ قۆرخکردنی ڕاستی و ھەڵبژاردنی مردن لەبری لادان لە ئایینەکە، ھەر ئەمەش بوو وای کرد کە وتاردەری ڕەوانبێژ لۆقیانۆس بڵێت کە ئەمانە مێشک و بیریان سووک و سادەیە و تاوانبار نین بەڵکو [[یەسووع]]ی دووڕوو ھەڵیخڵەتاندوون و پێشەوا ئایینییەکانیش یارییان پێ دەکەن،<ref>الكنيسة والعلم، جورج مينوا، ترجمة موريس جلال، دار الأهالي، طبعة أولى، دمشق 2005، ص.</ref> لەگەڵ ئەمەشدا مەسیحییە پێشەنگەکان ئەوەیان بەشێوەیەکی تایبەت ڕەت دەکرەوە کە لەیەک خستن ھەبێت بە زانستە دنیاوییەکانەوە بەھۆی پەیوەندیداربوونی بەشێوەیەکی قایمەوە بە ئایینە بتپەرستەکانەوە،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.78</ref> ئەمە وای کرد کە مێژووناسی ڕۆمانی سەلەس دەوروبەری ساڵی ١٧٥ لۆمەی مەسیحییەکان بکات لەسەر پاڵپشتیکردن و بەرگریکردنیان لە نەزانی خۆیان.<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.82</ref> باردودۆخەکان لەدوای نیوەی سەدەی دووەمی زایینییەوە بەرەو گۆڕان چوو، چونکە مەسیحییەکان درکیان بەوە کرد کە دووەمین گەڕانەوەی چاوەڕوانکراوی یەسووع کاتێکی زۆر درێژ دەخایەنێت و مانەوەیان لەسەر زەوی درێژە دەکێشێت، بۆیە ھەوڵیان دا کە باوەڕەکەیان بەشێوەیەکی پڕتر لە عەقڵانییەت و سیستەم پێشکەش بکەن بە بەکارھێنانی ڕۆشنبیرییەکانی سەردەمەکەیان، ئەم درکپێکردنە گەیشتە ئەوەی کە ئەگەر [[کڵێسا]] نەیەوێت ڕەزاگران بێت لەلای کۆمەڵگا، ئەوا پێویستە لەسەر کە بەزمانی ڕۆشنبیرانی سەردەمەکە و خودی سەردەمەکە خۆی قسە بکات،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.81</ref> بەم جۆرە یەکەمین بەرگریکار لە مەسیحییەت جۆستینۆس بوو کە کوژرا لە ماوەی چەوساندنەوەکانی ساڵی ٥٦٠دا.<ref name="الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.83">الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.83</ref> لەدوای ئەمەشەوە نووسراو پەڕتووکەکانی بەرگری ڕووی لەزۆربوون کرد؛ ھبراپۆلیس، ئەبۆلینارۆس و میڵتۆن نووسراو و پەڕتووکەکانیان پێشکەشی ئیمپڕاتۆر مارکۆس ئۆریلیۆس کرد، ھەروەھا ئەسیناگۆراس و مڵیتادیس نووسراوەکانیان بڵاوکردووە لەدەوروبەری ساڵی ١٨٠دا،<ref name="الکنیسة والعلم، مرجع سابق، ص.83"/> کەسانی ڕۆشنبیریش وەکوو کجولیانۆس و ئەگناتیۆس کە بووبوونە مەسیحی؛ بەشدارییان کرد لەڕێگەی خۆشکردن بۆ مەسیحییەت کە بچێتە ناو کۆمەڵگایەکی زاڵەوە. لەکۆتایی سەدەی دووەمدا ئیدی کێشەیەکی ئەوتۆ بوونی نەما، بەجۆرێ کە تەنانەت باوکانی مەسیحیش منداڵەکانیان دەناردە قوتابخانە بتپەرستییەکان چونکە لەپەروەردەیەکی مەسیحی دروست جیاواز نەبوو تەنھا لە کۆرسە ئایین و ئەخلاقییەکاندا نەبێت،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.84</ref> ھەروەھا قوتابخانە مەسیحییەکان و پەڕتووکە مەسیحییەکان پەیدابوون دامەزران لەگەڵ دەستپێکی سەدەی سێیەمی زایینیدا و ژمارەی مامۆستایانی مەسیحی لە قوتابخانە یۆنانییەکان و ڕۆمانییەکاندا ڕووی لە زۆربوون کرد و لە ساڵی ٢٦٤دا ئەناکۆلیۆس بووە سەرەک قەشەی لازقییە، یەکەمین ڕاگری مەسیحی لە کۆلیجی [[فەلسەفە]] لە [[زانکۆی ئەسکەندەریە|زانکۆی ئەسکەندەرییە]]، پاشان قەشە مالیخۆن بووە بەڕێوەبەری قوتابخانەی وتاردان و ڕەوانبێژی لە [[ئەنتاکیا|ئەنتاکیە]]. ژمارەیەکی زۆر لە لێکۆڵەرەوان وا دەبیین کە مەسیحییەت لە [[جوولەکایەتی|یەھوودییەتەوە]] گەلێک نزیک بووە لەڕووی داب و نەرییتەوە تا کۆتایی سەدەی دووەمی زایینی، بەڵام لەدوای ئەو ڕێکەوتەوە مەسیحییەت چووە ناو شارستانییەتی ھێلینییەوە کە بوارێکی تری بڵاوبوونەوەی بۆ دەڕەخسێنێت لەگەڵ دەستپێکردنی سەدەی سێیەمی زایینییەوە،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص. 86</ref> لەلایەکی ترەوە، ئێریک کۆفمان ئاشکرای دەکات کە مەسیحییەکان سیستەمێکی کۆمەڵایەتی چالاکییان لەسەر تیشکی [[ئینجیل]]ەوە گەشەپێداوە، بەپێچەوانەی بتپەرستەکانەوە؛ مەسیحییەکان لەماوەی بڵاوبوونەوەی پەتاکاندا گرنگییان بە نەخۆشەکانیان دەدا ئەمە ھاوشانی گرنگیدان بە کەمئەندامەکانیان، ئەمە جگە لە جەختکردنەوە لەسەر بەوەفابوونی نێرەکان لە [[ھاوسەرگیری]]دا و یەکێتی ئەو ھاوسەرگیرییە، ئەمە جۆرێک لە خێزانی سەربەخۆ و جێبەخۆگرتووی دروست کرد کە کۆمەڵگای ڕۆمانی لەدەستی دابوو، ھاوشانی ئەمانەش یاریدەدەری ژنە باوەڕدارە نوێیەکانیان دەکرد لەچوارچێوەی ئەو جێگیرییەدا تا منداڵیان ببێت و ژمارەیەکی زۆرتر لە منداڵ پەروەردە بکەن، ئەمە لەگەڵ ھەبوونی ژیانێکی کۆمەڵایەتی بێ وێنە و بێ ھاوتا لەنێوان تاکەکانی کۆمەڵەیەکی دیاریکراودا و یارمەتیتدانی بەردەوامیان بۆ یەکتر.<ref>[http://www.civilizationstory.com/civilization بڕوانە مێژووی شارستانیەتی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220328070619/https://civilizationstory.com/civilization/ |date=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢ }} بوخچەی سێیەم، پەڕتووکی پێنجەم، بەشی ٢٨، بەندی یەکەم</ref> کێشەی سەرەکی [[کڵێسا]] لە ماوەی ھەردوو سەدەی دووەم و سێیەمدا لە [[چەوساندنەوەی مەسیحییەکان]] لەلایەن ڕۆمانەوە خۆی دەبینێتەوە، لەسەرەتای دەرچوونی بەیاننامەی دەرکردنی مەسیحییەکان لەڕۆما لە ساڵی ٥٨دا و تەنانەت تا ساڵی ٣١٢، مەسیحییەکان دەیان ناڵاند لەجۆرەھا جۆری چەوساندنەوە، کە ناخۆشترینیان بریتیی بوو لەچەوساندنەوەی نیرۆن کە ئاگرکەوتنەوە لە ڕۆمای لێ کەوتەوە، دۆمیتیانۆس کە سی و حەوت ساڵ بەردەوام بوو لەسەر چەوساندنەوەی مەسیحییەکان؛ سەرەتای ڕۆژژمێری ناسراو بە ڕۆژژمێری قبتی یان میسڕی دەستەبەر کرد، و بەپێی سەرچاوە و ژێدەرەکانی کڵێسای قبتی ئۆرسۆدۆکسی؛ سەدان ھەزار کەس لەماوەی ئەو چەوساندنەوەیەدا کوژراون،<ref>[http://st-takla.org/Feastes-&-Special-Events/Nayrouz-Coptic-New-Year-Eid-El-Nairouz/Coptic-Year-Eid-Al-Nayroz-or-Nairoz-or-Nairuz_05-Introduction-on-Coptic-Calendar_.html سەرەتایەک بۆ ڕۆژژمێری قبتی]</ref> ھەریەک لە تراجان، مارکۆس ئۆریلیۆس، سێپتیمۆس سێڤیرییەس، ماکسیمین، دێکیۆس، جالینۆس، ئۆریلیان و دیۆکلتیانۆس، بەگشتی لەمێژووی مەسیحییەتدا بە ١٠ چەوساندنەوە گەورەکە ناو دەبرێن،<ref>[http://st-takla.org/Feastes-&-Special-Events/Nayrouz-Coptic-New-Year-Eid-El-Nairouz/Coptic-Year-Eid-Al-Nayroz-or-Nairoz-or-Nairuz_01-Martyrdom-in-Christianity_.html شەهیدبوون لە مەسیحییەتدا]</ref> بەڵام دۆخەکان بەرەو باشبوون چوو لەگەڵ دەرچوونی بەیاننامەی لێبوردانەی گالیریۆس و ھەنگاوەکانی ئیمپڕاتۆر قوستەنتین کە بووە ھۆی دەرچوونی بەیاننامەی میلانۆ لە ساڵی ٣١٢ دا کە تێیدا دان دەنێت بە مەسیحییەتدا وەکوو یەکێک لە ئایینەکانی ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆمانی، وێڕای ھەموو ئەو چەوساندنەوانەش، ھێزی دیمۆگرافی مەسیحییەت گەشەی دەسەند لەگەڵ ئەوەی کە تا دەوروبەری ساڵی ٣١٢ ـەش لە ناو ئیمپڕاتۆرییەکەدا کەمینە بوون، بەڵام دواتر بوونە ھێزێک کە ئیمپڕاتۆرییەت نەی دەتوانی دایان پۆشێت یان دانیان پیادا نەنێت.<ref>لكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.109</ref> === ئەنجومەنەکانی کڵێسا و کەرتبوونەکان (٣١٢ بۆ ١٠٥٤) === {{سەرەکی|حەوت ئەنجومەنی گشتی|قوستەنتینی یەکەم|ئیمپڕاتۆرییەتی بێزەنتی|ئاریۆسییەت|نەستوورییەت|ئەنجوومەنی خەڵقیدۆن|عومەری کوڕی خەتتاب|ھەرتەقە|جەنگی ئایکۆنەکان|کەرتبوونی مەزن}} [[پەڕگە:Nicaea icon.jpg|وێنۆک|ئایکۆنەیەکی بێزەنتی، تێیدا قوستەنتینی یەکەم دەردەکەوێت کە دەورەدراوە بە کۆمەڵێک لە بەتڕیک و سەرەک قەشە و کە بەھەموویان یاسای باوەڕیان بەدەستەوە ھەڵگرتووە کە ئەنجومەنەکە دای ڕشت.]] ساڵی ٣٨٠ی زایینی، مەسیحییەت بوو ئایینی فەرمی ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆمانی، و لە ساڵی ٣٣٠دا ئیمپڕاتۆر قوستەنتینی یەکەم ھەڵستا بە گواستنەوەی پایتەخت لە [[ڕۆما]]وە بۆ [[قوستەنتینە]]، کە بووە بە ناوەندی مەسیحییەتی ڕۆژھەڵاتی و ناوەندی شارستانییەتی جیھانی، بەجۆرێ بووە بە مەزنترین شارەکانی دونیا لەو سەردەمەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.edu-prog.com/folder5/7.htm |سەردێڕ=شارستانییەتی بێزەنتی |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161020172111/http://www.edu-prog.com/folder5/7.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەھۆی ئەوەی مەسیحییەت بۆ دوورترین شوێنەکانیش ڕۆیشتبوو، ئەبوو دابەشبوون کە کەرتبوون تێیدا ڕوو بدات، نەک تەنھا لەڕووی ژینگەوە بەڵکو لەڕووی باوەڕیشەوە ھەروەھا، لەئاکامی زۆربوون ژینگەکان بۆ باوەڕداران بە ئایینەکە، کڵێسا لە [[سەدەی ٤ەم|سەدەی چوارەمی زایینیدا]] ڕووبەڕووی گەلێک لەو بزووتنەوانە بوو کە بەزمانی کڵێسا ناو دەبران بە ھەرتەقەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.coptichistory.org/new_page_1109.htm |سەردێڕ=فەرهەنگی هەرتەقاتی کڵێسا |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715044329/http://www.coptichistory.org/new_page_1109.htm |url-status=dead }}</ref> زۆرینەوەی ئەم بزووتنەوانە کەم کاریگەر بوون بەبێ کۆششێکی زۆر دەپووکانەوە، بەڵام ھەندێکی تریان وەک ئاریۆسییەت، ھێزێکی گەورەی لێ پێکھات، کە وای کرد ئەنجومەنی گشتی ببەسترێت لە ئیزنیق لە ساڵی ٣٢٥ بەسەرۆکایەتی ئیمپڕاتۆر قوستەنتینی یەکەم و سەرەک قەشە ئۆسیۆسی قوڕتووبی.<ref>[http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/nicea1.htm ئەنجومەنی یەکەمی ئیزنیق] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118195211/http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/nicea1.htm |date=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> ئەنجومەنی ئیزنیق، بە یەکەمین ئەنجومەن دانانرێت، چونکە پێش ئەو ئەنجومەنەش چەندین ئەنجومەنی تر بەستراوە لەسەر ئاستێکی ھەرێمیی کە زۆربەی جار سەرەک قەشەی ناوچەکە سەرۆکایەتی کردووە،<ref>[http://st-takla.org/Coptic-Faith-Creed-Dogma/Coptic-Rite-n-Ritual-Taks-Al-Kanisa/Dictionary-of-Coptic-Ritual-Terms/8-Coptic-Terminology_Meem-Noun/Magame3-Ma7alia__National-Councils.html زاراوە کڵێساییەکان: ئەنجومەنی خۆماڵی]</ref> بەڵام ئەنجومەنی ئیزنیق یەکەمین ئەنجومەنی گشتی بوو بەجۆرێ سەرەک قەشەکان لەسەرانسەری جیھانەوە بەشدارییان تێیدا کرد. ئاکامی ئەنجومەنەکە ئەوە بوو کە ئاریۆس [[کافر]]ە و قسەکانی بە ھەرتەقە دانرا و قەدەغە کرا لەدوای ئەوەی ئاریۆس دەیگووت کە [[خودای کوڕ|کوڕ]] دروستکراوێکی نا یەکسانە بە [[خودای باوک|باوک]]،<ref>[http://st-takla.org/Coptic-History/CopticHistory_02-History-of-the-Coptic-Church-Councils-n-Christian-Heresies/Al-Magame3-Al-Maskooneya/Encyclopedia-Coptica_Councils_05-Magma3-Nikeya-02-Arios-Wa-Hartakato.html ئاریۆس و هەرتەقەکەی]</ref> ئەنجومەنەکە ھەروەھا یاسای باوەڕی دانا کە تا ئەمڕۆش بەکاردێت. گرنگییەکی تری ئەم ئەنجومەنە ئەوە بوو کە بۆ یەکەم جار لە مێژووی مەسیحییەتدا زاراوەی نا تەوراتی بەکارھێنا بەشێوەیەکی فەرمی، وەکوو: ڕووناکی لە ڕووناکی، خودای حەق ھەڵقوڵاو لەخودای حەقەوە، لەدایکبوویییەکی نادرووستکراو؛ ئەم زاراوانەش لە فەلسەفەی ڕۆمانییەوە دەھاتن و چڕبوونەوەیەکی نوێ و سیفەتێکی نوێیان دا بە باوەڕی مەسیحی.<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.111</ref> ئەنجومەنەکە سیستەمی پێنج بەتڕیکییەتی گەورەی دامەزراند و سیستەمی مامەڵەکردنیانی لەگەڵ یەکتردا دانا، ھەر لەم چوارچێوەیەدا و لەو ماوەیەدا ئایینە بتپەرستەکان دەستیان بە کشانەوە کرد لەبەردەم مەسیحییەتدا. ئەو ماوەیەش بە کۆمەڵێک لە شەڕی ناوخۆیی خوێناو و پێچەوانەبوونەوەی بارەکاندا ڕۆیشت بەتایبەتی لە ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆمانی ڕۆژاواییدا، بۆیە نەمانی ئاسایش بووە ھۆی چەوساندنەوە ئایینییەکان،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.115</ref> مەسیحییەت چەوساندنەوەی لەھەمبەر بتەپەرستیدا بەرپا کرد، ئەشتوانرێت ئەزموونی بەتڕیک ئەسناسیوسی ئەسکەندەری لە [[میسر|میسڕ]] بە نموونەیەکی ئەو دۆخە وەر بگرین،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.116</ref> کە پێشتر ھەمان شت بەسەر مەسیحییەکانیشدا ھاتبوو کاتێک کە ئیمپڕاتۆر جوولیان مەسیحییەکانی چەوساندنەوە لەڕێگەی دەرکردنی بایننامەیەک کە ڕێگەی لە فێرکردنی مەسیحییەکان گرت لە ساڵی ٣٦٢ دا کە ئەو کارە وەرزێکی تری بۆ چەوساندنەوەکان کردەوە،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.114</ref> بەڵام لەلایەکی ترەوە ئاوەدانی مەسیحییەت و ھونەری وێنەکێشانی ئایکۆنات و ھەروەھا مۆزیک گەیشتنە پلەیەکی باڵا لە کڵێسای [[سەدەی ٤ەم|سەدەی چوارەمی زایینیدا]]، ئەوەشمان لەبیر نەچێ کە ئەوەی جۆرج مینۆوا بە سوڵتانەکانی کڵێسا ناویان دەبات لەو سەردەمەدا دەرکەوتن، ھەروەکوو: باسیلۆسی گەورە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.coptichistory.org/new_page_704.htm |سەردێڕ=پایەدار باسیلۆسی گەورە |ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529083331/http://www.coptichistory.org/new_page_704.htm |url-status=dead }}</ref> جێرۆم،<ref>[http://www.st-takla.org/Saints/Coptic-Orthodox-Saints-Biography/Coptic-Saints-Story_400.html پایەدار جێرۆم]</ref> ئیمبرۆسیۆس،<ref>[http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/padri/ambrogio.htm ئیمبرۆزیۆس سەرەک قەشەی میلانۆ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118195240/http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/padri/ambrogio.htm |date=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> یوحەننای دەم زێڕین،<ref>[http://www.al-hakawati.net/arabic/arabpers/sahaba21.asp یوحەننای دەم زێڕین] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160414055458/http://al-hakawati.net/arabic/arabpers/sahaba21.asp |date=١٤ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref> ماڕۆنی گەورە، سەمعانی عەموودی،<ref>[http://popekirillos.net/ar/fathersdictionary/read.php?id=1096 پایەدار سەمعانی عەموودی] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140408214405/http://popekirillos.net/ar/fathersdictionary/read.php?id=1096 |date= ٨ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> ئەفرام سریانی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bakhdida.net/Nisreen/marafram.htm |سەردێڕ=مار ئەفرام سریانی |ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305102555/http://bakhdida.net/nisreen/marafram.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ئۆگەستین|قەشە ئۆگەستین]]،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص. 144 وما تلاها.</ref> زۆرینەی زۆری ئەو کەسایەتییانەش نازناوی پایەبەرزیان وەرگرتووە لە [[کڵێسا]]وە. [[پەڕگە:Hagia Sophia Interior Virgin 2007.JPG|وێنۆک|ڕاست|ئایکۆنەی کورسی دانایی لە ئایا سۆفیا لە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]]، ئەو کڵێسا سەرەکییە پێشتر ناوەندی ژیانی ئایینی بوو لە شارەکەدا.]] لەپێناو تەواوکردنی کاری ڕێکخستنی ژێرخانی بەڕێوەبەرایەتی کڵێسا، ئەنجومەنی یەکەمی قوستەنتینە بەسترا لە ساڵی ٣٨١ کە یەکێک لەکارەکانی ئیدانەکردنی ئەپۆلینارۆسی سەرەک قەشەی لازقییە بوو کە پێی وا بوو خودایەتی مەسیح ڕووی داوە بەھۆی ڕۆحە عاقڵەکەیەوە،<ref>[http://create-answer.com/arabic/magame3/ma3ma3 kastantenye.htm ئەنجومەنی یەکەمی قوستەنتینە ٣٨١]{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> پاشان لەدوای کەمتر لە نیو سەدە ئەنجومەنێکی گشتی تر لە ئێفەسس لە ساڵی ٣٤١دا گیرا، لەوێدا نەستووڕ قەدەغەکرا، کەپێی وابوو کە [[سیانەیی پیرۆز|سیانەیەتی پیرۆز]] دروستە بەڵام ئەو کوڕەی لە ئەزەلەوە ھەبووە، [[یەسووع]] نییە، بەڵکو ئەو کوڕە لە [[یەسووع]]دا گیرساوەتەوە لەکاتی ئاوەشۆرەیکردنیدا، ھەروەھا نەستووڕ دەیگووت کە دوو کەس لە مەسیحدا ھەبووە و [[مریەم]]ی بە دایکی [[مەسیح]] بانگ دەکرد نەوەک دایکی خودا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.coptichistory.org/new_page_1170.htm |سەردێڕ=نەستووڕییەت و فێرکارییەکانی |ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706011208/http://www.coptichistory.org/new_page_1170.htm |url-status=dead }}</ref> بەھۆی ئەوەوە شوێنکەوتووەکانی تووشی چەندەھا چەوساندنەوە بوون، پاشان لەدوای ھەشت ساڵ و لەساڵێ ٤٣٩ دا ئەنجومەنێکی دیکە لە ئێفەسس گیرا کە ئۆرسۆدۆکسییە ڕۆژھەڵاتییەکان بە ئەنجومەنی دووەمی ئەفەسس ناوی دەبەن لەکاتێکدا کە [[کڵێسای کاتۆلیک|کاسۆلیک]] دانی پیادا نانێن، بەگشتی ئەم ئەنجومەنە بەسترا تا شێوەی باوەڕ دیاریی بکات وەک کۆتایییەک بۆ دیاریکردنی یەکێتی ھەردوو سروشتی مرۆڤبوونی مەسیح و خودابوونی مەسیح، پاشان پێشنیار و بیردۆزەکەی بەتڕیک سایرڵی یەکەمی ئەسکەندەرییە قبووڵ کرا، کە دەیووت کە ئاکامی یەکگرتنی ھەردوو سروشتەکە یەک سروشتە بەبێ تێکەڵ بوون بە خاسییەتەکانی یەکتتر.<ref>[http://copticwave.com/patrology/patrologyfather8.htm پاپا سایرڵێ یەکەم]</ref> بەڵام ئەم باوەڕە دژایەتی کرا لەلایەن [[ڕۆما]] و [[قوستەنتینە]]وە، کە ھەردووکیان بانگێھشتیان کرد بۆ کۆتا ئەنجومەن لە ساڵی ٤٥١ زایینی دا کە بریتیی بوو لە ئەنجومەنی خەلقیدۆنی کە دووبارە پەیوەندی بەتڕیریکیییەکان بەیەکەوە ڕێک خستەوە و پێشنیارەکەی پاپا لیۆنی یەکەمی پەسەند کرد کە دەیگووت ھەردوو سروشتەکەی [[یەسووع]] لەگەڵ ئەوەی یەکیان گرتووە بەڵام تێکەڵ بەیەکبوون و ئەمەش شتێکە ناتوانرێت گوزارشتی لێ بکرێت چونکە وەک یەکگرتنی [[ئاگر]] و [[ڕووناکی]] وایە،<ref>[http://www.serafemsarof.com/mag/index.php?option=com_content&task=view&id=69&Itemid=103 ئەنجومەنی چوارەمی خەڵقیدۆنی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322160731/http://www.serafemsarof.com/mag/index.php?id=69&itemid=103&option=com_content&task=view |date=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> ھەروەھا ئەنجومەنی ناوبراو بریارەکانی ئەنجومەنی پێش خۆی ھەڵوەشاندەوە و شەرعییەتی لێ سەندەوە و دانی پێدا نەنا، بۆیە شەقبوونی دووەم لە [[کڵێسا]]دا ڕوویدا و خێزانەکانی کڵێساکانی ئۆرسۆدۆکسییەتی ڕۆژھەڵاتی لێ دروست بوو و ئەندامەکانی بڕیارەکانی ئەنجومەنی خەڵقیدۆنی ڕەت کردەوە و قبووڵی نەکرد، سەرباری ئەمەش، ھێشتا جیابوونەوەی کۆتای ئیداری ڕووی نەدا تا ساڵی ٥١٨ ی زایینی کاتێک کە بەتڕیریکی [[ئەنتاکیا|ئەنتاکیە]] ساویریۆس دابڕا بەھۆی ئەوەی لە سروشتە یەکییەکان بوو،<ref>[popekirillos.net/ar/fathersdictionary/read.php?id=1065 ساویریۆس بەتڕەڕیکی پایەبەرز]</ref> لەئەنجوومەنێکی خۆماڵیدا کە لەقوستەنتینە گیرا، ڕەتکردنەوەی بەتڕیرەکەکە بەدوایدا ھات و چووە [[میسر|میسڕ]] کە لەوێدا بەشێکی لە[[کڵێسا]] بەڕێوە دەبرد لەکاتێکدا بەتڕیرەکی خەڵقیدۆنی بەشەکەی تری بەڕێوە دەبرد، بەھەمان شێوە ئەوەی لە[[ئەنتاکیا|ئەنتاکیە]] ڕوویدا لە [[ئەسکەندەریە|ئەسکەندەرییەش]] ڕوویدا.<ref>[http://st-takla.org/Saints/Coptic-Orthodox-Saints-Biography/Coptic-Saints-Story_1065.html پایەبەرز ساویریۆس بەتڕیرەکی ئەنتاکیە]</ref> جەماعەتی یەک سروشتی یاخود مۆنۆفیزۆن بنکەیەکی میللی بەھێزیان دروست کرد لە [[میسر|میسڕ]]، حەبەشە، [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] و بەشێوەیەکی کەمتریش لە [[سووریا]] و بەدەست کۆمەڵێک لەچەوساندنەوەوە لەسەر دەستی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپڕاتۆرییەتی بێزەنتییەوە]] ناڵاندیان، بەڵام چەوساندنەوەکان بەھۆی حەزە ویستراوەکان و بەرھەمە فیکرییەکانەوە نەبوو بەڵکو بەھۆی ئەو شەقبوونە قووڵەوە بوو کە لەدوو لای ئیمپراتۆرییەتەکەدا ڕوویدا بوو. ئیمپڕاتۆڕە ڕۆمانییەکان ھەڵوێستەیان ڕوون نەبوو لەو نێوانەدا، بەجۆرێ کۆمەڵێک ئیمپڕاتۆر پاڵپشتییان لە بڕیارەکانی ئەنجومەنی خەڵقیدۆنی کرد و ھەندێکی تریان دژی وەستانەوە، ئەو کۆمەڵە ئیمپراتۆرە چەوساندنەوەیان دژ بە خەڵقیدۆنییەکان بەرپا کرد لە ئیمپڕاتۆرییەتەکەدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.jesusfriendsnet.com/userfiles/wade3%20bashour.doc |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121014130223/http://www.jesusfriendsnet.com/userfiles/wade3%20bashour.doc |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئیمپڕاتۆر جەستنیانی یەکەم ھەوڵی یەکخستنی ھەردوو لایەنەکەی دا و لەو پێناوەدا ئەنجومەنی قوستەنتینەی دووەمی گرت لە ساڵێ ٥٣٣دا،<ref>[http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/costantinopoli-2.htm ئەنجومەنی دووەمی قوستەنتینە] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029190121/http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/costantinopoli-2.htm |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> بەڵام شکستی ھێنا و بگرە بەرەو خراپبوونیش چوو کاتێ کە ئیمپڕاتۆرییەتی فارسی دەستتێوەردانی کرد و توانی لەسەرەتاکانی سەدەی حەوتەمدا [[سووریا]] و [[عێراق]] داگیر بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.coptichistory.org/untitled_804.htm |سەردێڕ=جەنگە فارسییە بێزەنتینییەکان |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016160817/http://www.coptichistory.org/untitled_804.htm |url-status=dead }}</ref> ئیمپڕاتۆر ھەرقل توانی دووبارە ئەوەی لەدەست چووە لە ساڵی ٦٢٢ دا بیگەڕێنێتەوە و بڕیاری بە بیڕوباوەڕێکی نوێ دا کە مونۆسیلییەت بوو: دوو سروشت لەیەک ویستدا، وەک چارەسەرێکی ناوەندی بۆ باوەڕداران بە دوو سروشتی و باوەڕداران بە یەک سروشتیی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A3/Entries/2007/10/10_%D9%87%D8%B1%D9%82%D9%84_%D9%88%D8%B5%D9%8A%D8%BA%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D9%85%D8%AA%D9%8A_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.html |سەردێڕ=هەرقل و مۆنۆسیلییەت |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204080707/http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A3/Entries/2007/10/10_%D9%87%D8%B1%D9%82%D9%84_%D9%88%D8%B5%D9%8A%D8%BA%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D9%85%D8%AA%D9%8A_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام باوەڕداران بە یەک سروشتی ئەو باوەڕە نوێیەشیان ڕەتکردەوە، کە ئەمەش دەرگایەکی نوێی لە چەوساندنەوە تووندەکان واڵا کرد، بەڵام زۆری نەخایاند بەھۆی ھاتنی سووپاس ئیسلامییەوە لە [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]یەوە، زۆرێک لە لێکۆڵەرەوان وای دەبینن کە مەسیحییە عەرەبەکان پاڵپشتییان کردووە لە ڕووداوی دەستبەسەردا گرتنەکەدا،<ref>سوريا صنع دولة وولادة أمة، وديع بشور، دار اليازجي، طبعة أولى، دمشق 1994، ص.144</ref> بەتایبەتی غەساسینەکان و مەنازیرەکان، ھەروەھا مەسیحییە سریانییەکانیش ھەمان شتیان پەیڕەو کرد، وا دەگێردرێتەوە کە بەتڕیرەکی نەستووڕییەکان سەردانی مەدینەی مونەوەرەی کردووە و داوای لە [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتتاب]] کردووە کە پەلە بکات لەداگیرکردنی [[عێراق]] دا، لەکاتێکدا کە دانیشتووانی شارە [[سورییەکان]] لەسەر ڕووباری فوڕات دەرگاکانی شارەکەیان کردەوە بەرەو ڕووی دەستبەسەراگرە نوێیەکاندا. جەنگاوەرەکانی سووپای بێزەنتیش ھەمان شتیان کردەوە لە[[شەڕی یەرمووک]]<ref>سوريا صنع دولة، مرجع سابق، ص.146</ref><ref>[http://www.qenshrin.com/details.php?id=10770 عەرەبە مەسیحییەکان و ڕۆلییان لە ڕابووندا]</ref> [[پەڕگە:Raphael Charlemagne.jpg|وێنۆک|[[پاپا]]؛ [[شارلمان]] دەخاتە سەر تەخت. تابلۆی ڕەفائێل، کە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی شازدەھەمی زایینی.]] لە ساڵی ٦٨١، ئەنجومەنی قوستەنتینەی سێیەم بەسترا، کە بڕیاریدا بە لەقەڵەمدانی مونۆسیلییەتەکەی ھەرقل بە ھەرتەقە<ref>[http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/costantinopoli-3.htm سێیەمین ئەنجومەنی قوستەنتینە] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118185028/http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/costantinopoli-3.htm |date=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> و پەسەندکردنی پێشنیاری دووسرووشتیی و دوویستیی لە [[یەسووع]]دا؛ بەڵام لە ڕۆژاوا بارودۆخەکە ئارامتر بوو، لەگەڵ چالاکبوونی بزووتنەوە مزگێنیدەرەکان لە بڵاوکردنەوەی مەسیحییەتدا لە باکووری [[فەڕەنسا]] و [[ئەڵمانیا]]، ھەروەھا مەسحییەت گەیشتە [[ئینگلتەرا]] و ئیرلەندا لەسەر دەستی پایەبەرز پاتریک،<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/11554a.htm ئینسایکڵۆپیدیای کاسۆلیک، پایەبەرز پاتریک]</ref> پاشان لەسەدەی نۆیەمی زایینیدا مەسیحییەت گەیشتە [[ڕووسیا]]ش، ئەو ماوەیە بە بارودۆخی دروستبوونی وشکەسۆفیگەراییدا ڕۆیشت وەکوو دروستبوونی وشکەسۆفیگەلی بووندوکتییە و وشکەسۆفیگەلی ئۆگەستینیەت کە کاریگەرێکی قووڵیان لەسەر کۆمەڵگای ڕۆژاوایی ھەبوو، بەجۆرێ کە پەرستگاکانی وشکەسۆفییان بەتەنھا بووبووە زانکۆ و [[فێرگە|قوتابخانەەکانی]] [[ئەورووپا]]، پەرستگای وشکەسۆفی کلۆنی دەستی ھەبوو لە ڕێکخستنی پەیڕەوی ناوخۆی کڵێسا و دیاریکردنی دەوری سێکیولارەکان تێیدا. کێشەکانی مەسیحییەتی ڕۆژاوایی لەو سەردەمەدا خۆی دەبینییەوە لە کارەساتی سروشتی و ھەژارییەکی توند کە خەڵکی تێیدا دەژیان لە چوارچێوەی سیستەمێکی دەرەبەگی توند دا، ئەمە ھاوشانی بڵاوبوونەوەی نەخوێندەواری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rclub.ws/?p=871 |سەردێڕ=خوێندنەوەیەک بۆ ئەورووپا لەسەدە تاریکەکانیدا |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110910124453/http://www.rclub.ws/?p=871 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا ڕکەبەرایەتییە بەردەوامەکان کە بووە ھۆی ڕوودانی جەنگەکانی نێوان ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆمانی پیرۆز و [[پاپا]]کان،<ref>[http://st-takla.org/Coptic-History/CopticHistory_05-Western-Church-History/Church-of-West__27-Al-Babaweya-Wal-Embratoria.html سەرەتا کێبەرەکانی نێوان پاپاگەرایی و ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆمانی پیرۆز]</ref> ئەمە ھاوشانی جەنگی ئایکۆنەکان کە ساڵی ٧٢٧ی زایینی ڕوویدا و بەھۆیەوە ئەنجومەنی نیقییەی دووەم ساڵی ٧٨٧ بەسترا،<ref>[http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/documenti/denzinger/600-615.htm ئەنجومەنی دووەمی نیقییە] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131030021303/http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/documenti/denzinger/600-615.htm |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> لەسەر داوای ئیمپڕاتۆرییەی ئیرینی، تێیدا ئەو ئەنجومەنە بڕیاری گەڕاندنەوەی ئایکۆنەکانی دا بۆ [[کڵێسا]]کان پاش ئەوەی ئیمپڕاتۆر لیۆن بڕیاری شکاندنیانی دەرکردبوو.<ref>سوريا صنع دولة، مرجع سابق، ص.136</ref> بەدوای ئەودا لە ساڵی ٨٠٠دا پاپا لیۆنی سێیەمی چووە سەر تەختی پادشایەتی بە چوونی [[شارلمان]] بۆ سەر تەختی ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆمانی پیرۆز کە ئیدی لێرەوە پەیمانێکی نوێ کرایەوە بۆ پەیوەندییەکانی نێوان ئیمپراتۆرییەت و کورسی نێردراوی. لێکترازان و جیابوونەوەکان لە کڵێسادا نەوەستا تا ساڵی ١٠٥٤ [[لێکترازانی گەورە]] ڕوویدا کاتێ کە بەتڕیریکییەتی قوستنەتینی جیابوونەوەی خۆی لە [[ڕۆما]] ڕاگەیاند لەماوەی کۆچی دوایی پاپا لیۆنی نۆیەم دا،<ref>[http://st-takla.org/Coptic-History/CopticHistory_05-Western-Church-History/Church-of-West__04-Kostantineya-VS-Roma.html ڕکەبەرایەتی لەنێوان کورسی قوستنەنتینە و کورسی ڕۆما]</ref> ئەگەرچی ئەم جیابوونەوانە لە مەودایەکی ئایینی دا بوو، بەڵام بەدەر نەبوون لە پاڵنەرە سیاسی و ئابوورییەکان: {{دەقی تایبەت|بانگھێشتە فیکرییەکان کە دەستیان پێ کرد لە سەدەی چوارەمەوە و بناغەیەکی میللی بەھێزی دروست کرد، تەنھا بیرێکی قوتابخانەیی خۆشگوزەرانەی فکری نەبوون، بەڵکو ھەڵگری کۆمەڵێک ھۆکاری سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی جووڵێنەری ئەو جەماوەرە بوو؛ بێزەنتییەکان دەسەڵاتیان بەتاکگەرایی سواغ دابوو و خەڵکیان ھیلاک کردبوو بە لێوەرگرتنی باج و پیتاک لێیان و ھیچ بیریان لە بارودۆخی خەڵک نەدەکردەوە، بەجۆرێکیش زۆرجار لێبووردەتر بوون لەگەڵ بتپەرستەکان وەک لە مەسحییەکانی تر، لە بارودۆخێکی وەھاشدا گفتوگۆ و دەماقاڵێی ئایینی تەنھا سووچی ھەناسەی ڕۆشنبیران بوو بۆ ڕاوەستانەوە لەھەمبەر دەسەڵاتدا. ئەو بیرە فەلسەفییانەی کە لەپشت لێکدانەوەی سروشتی مەسیحەوە دروست بووبوون و چۆنییەتی مامەڵەکردنی خەڵک لەگەڵیدا، کاردانەوەیەکی نەتەوەیی بوو لەھەمبەر دەستبەسەرداگرتنی بێزەنتی و ماسکێکی ئایدیۆلۆجی ھاوچەرخی کردبوو دەم و چاو، یاخود بە واتایەکی تر، ئایینی کردبووە ماسکێک بۆخۆی.<ref>سوريا صنع دولة، مرجع سابق، ص. 137</ref>}} === سەردەمی باوەڕ و سەردەمی ڕابوون (١٠٥٤ تا ١٤٩٢)؛ (١٤٩٢ تا [[١٦٣٣]]) === {{سەرەکی|دەوڵەتی پاپایی|شەڕە خاچپەرستییەکان|سەردەمی ڕابوون|ڤاتیکان|یەسووعییەکان|پڕۆتێستانت|مارتن لووتەر}} [[پەڕگە:God2-Sistine Chapel.png|چەپ|320px|وێنۆک|درووستکردنی [[ئادەم]]: بەناوبانگترین ئایکۆنەکانی [[میکێلانجێلۆ|مایکلانجیلۆ]] کە سەقفی کڵێسای سیسیتینی ڕازاندووەتەوە لە [[ڤاتیکان]].]] سەرباری لێکترازانی نێوان [[ڕۆما]] و [[قوستەنتینە]] بەڵام سەرکردارییەتی کردنی جیھان لەلایەن مەسیحییەتەوە جێگیر کرا لەسەر دەستی [[ڕۆما]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپڕاتۆرییەتی بێزەنتی]] سەرقاڵی کێشە بەردەوامەکانی خۆی بوو لەگەڵ [[خەلافەتی عەباسی|دەوڵەتی عەبباسی]]،<ref>سوريا صنع دولة، مرجع سابق، ص.154</ref> مەسیحییەکانی [[سووریا]] و [[میسر|میسڕیش]] دەیانناڵاند بەدەست چەوساندنەوە تووندەکان لەسەر دەستی ھەندێک لە خەلیفە وەکوو ئەلموتەوەکیل عەلەلڵای [[خەلافەتی عەباسی|عەبباسی]] و ئەلحاکم بیئەمریلای فاتیمی،<ref>[http://www.coptichistory.org/new_page_1330.htm چەوساندنەوەی ئەقباتەکان لەسەر دەستی ئەلحاکم بیئەمریلا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160219224930/http://www.coptichistory.org/new_page_1330.htm |date=١٩ی شوباتی ٢٠١٦ }}</ref> تەنگەژەی فیکریش کە ھاوشانی تەنگەژەی ئابووری و گەشەسەندنی دەمارگیری ئایینی دەڕۆیشت لەسەردەمی [[مەئموون]]دا وای کرد ھەموو نوێکارییەکی زانستی لە [[خەلافەتی عەباسی|دەوڵەتی عەبباسیدا]] بۆ ھەردوو [[مەسیحی]]یەکان و [[موسڵمان|موسوڵمانەکان]] کارێکی گران بێت،<ref>سوريا صنع دولة، مرجع سابق، ص.157</ref> لەگەڵ ئەوەشدا سریانییەکان و نەستووڕییەکان شوێنی دیاریان ھەبوو لە [[وەرگێڕان]] و [[زانست]]ەکان و [[ئەستێرەناسی|گەردوونناسی]] و [[پزیشکی]] دا و خەلیفەکان پشتیان پێ دەبەستن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A2/Entries/2007/9/25_%D8%AF%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%83%D8%B2_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_%D9%81%D9%8A_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B6%D8%A7%D8%B1%D9%8A_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86_%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2.html |سەردێڕ=ڕۆڵی شارستانییەتی سریانی لەچالاککردنی ڕۆلی عەرەب و موسوڵمان شارستانییەکاندا |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118170349/http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A2/Entries/2007/9/25_%D8%AF%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%83%D8%B2_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_%D9%81%D9%8A_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B6%D8%A7%D8%B1%D9%8A_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86_%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەسەڵاتی [[کڵێسا]] لە[[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوەڕاستدا]] تەنھا دەسەڵاتێکی ئایینی نەبوو، بەڵکو دەسەڵاتێکی دنیاییش بوو، ئەمە خۆی دەبینییەوە لە دەوڵەتی پاپاییدا کە ئەڕکانەکانی جێگیر بوون لەسەدەی یانزھەمەمی زایینیدا، ھەروەھا خۆشی دەبینییەوە لەو گەمە سیاسییەدا کە تێیدا [[پاپا]] ڕۆڵێکی سەرکردانەی گێرا وەکوو ناوەندێک لەنێوان پادشا جیاوازەکانی ئەورووپادا،<ref>سوريا صنع دولة، مرجع سابق، ص.164</ref> بەجۆرێ کە ھێزی سیاسیی [[کڵێسا]]، بەدەر لە باری گەنیوی مەسیحییەکان لەڕۆژھەڵات، ھاوکات ئارەزووی میرەکانی ئەورووپا بۆ پانکردن و گەورەکردنی موڵک و ماڵەکانیان و ڕاوەستان لەیەکتر کوشتنی ناوخۆیی، باری ڕەخسان بۆ لەدایکبوونی [[شەڕەکانی خاچپەرستی|شەڕەکانی خاچھەڵگری]] کە پاپا ئۆربانۆسی دووەم لە ساڵی ١٠٩٤ بانگھێشتی کرد بۆ ڕوودانی لەماوەی ئەنجومەنی کلیرمۆنت لەباشووری [[فەڕەنسا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.arab-ency.com/index.php?module=pnEncyclopedia&func=display_term&id=5692انطلاق |سەردێڕ=شەڕەکانی خاچپەرستی |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160309093656/http://arab-ency.com/index.php?func=display_term&id=5692%D8%A7%D9%86%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82&module=pnencyclopedia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەستپێکیش کرا بە یەکەمین شەڕی خاچھەڵگری کە تێیدا توانرا دەرکەناری سووریا دەست بەسەردا بگیرێت لەگەڵ [[لوبنان]] و [[فەلەستین|فەڵەستین]] و ھەندێک ناوچەی [[تورکیا]] و [[ئوردن|ئەردەن]] و [[میسر|میسڕ]]. بەڵام دووەمین شەڕی خاچھەڵگری وەڵامێک بوو بۆ کەوتنی ئەلڕەھا،<ref>[http://arabic.bayynat.org/tarikh/3.htm خاڵی وەرچەرخان: دووەمین شەڕی خاچپەرستی] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120117144045/http://arabic.bayynat.org/tarikh/3.htm |date=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> سێیەمین شەڕی خاچھەڵگرییش وەڵامێک بوو بۆ کەوتنی [[ئورشەلیم|قودس]]،<ref>[http://www.histoire-pour-tous.fr/ar/dossiers/95-moyen-age/1687-deus-vult-5-la-troisieme-croisade.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200701104821/https://www.histoire-pour-tous.fr/dossiers/1687-deus-vult-5-la-troisieme-croisade.html |date= ١ی تەممووزی ٢٠٢٠}} مێژووی شەرەکانی خاچپەرستی: سێیەمین شەڕی خاچپەرستی</ref> ئیدی ھەموو شەڕەکانی تر کاریگەرییەکی کەمیان ھەبوو، بۆیە لەچوارەمین شەڕی خاچھەڵگریدا [[قوستەنتینە]] داگیر کرا، لەشەشەمین شەڕی خاچھەڵگریش دا تونرا [[ئورشەلیم|قودس]] بۆ ماوەیەکی تر بەدەست بھێنرێتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.babylon.com/definition/الحملة_الصليبية_السادسة/Arabic |سەردێڕ=شەشەمین شەڕی خاچپەرستی |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150923181344/http://www.babylon.com/definition/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%85%D9%84%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%B3%D8%A9/Arabic |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەکاتێکدا کە سەرتاپای ھەڵمەتەکانی تری خاچھەڵگری ڕووی کردبووە [[میسر|میسڕ]]، بەڵام نەیتوانی تێیدا بەردەوام بێت، سەردەمی خاچھەڵگری تەنھا سەردەمی ململانێیەکی بەردەوام نەبوو، بەڵکو ماوەی یەکگرتن و تێکەڵبوون و کردنەوەی شارستانی نێوان ھەردوو ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا بوو<ref>سوريا صنع دولة، مرجع سابق، ص.168</ref> دوایین موڵکەکانی خاچھەڵگرەکان لە ڕۆژھەڵات کەوت بە کەوتنی عەککا لە ساڵی ١٢٩١ و شەڕەکانی بەدەستھێنانەوەی ئەندەلووس دەستی پێکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.islamstory.com/%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3_%D8%B5%D9%88%D8%AA |سەردێڕ=کەوتنی ئەندەلووس |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120123103705/http://www.islamstory.com/%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3_%D8%B5%D9%88%D8%AA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کۆتایش نەھات ھەتا کەوتنی غەڕناتە ساڵی ١٤٩٢،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.211</ref> پەیوەندییەکانیش لەگەڵ ئەندەلووسدا ھەمیشە پەیوەندی جەنگ نەبوو، بەڵکو [[ئەورووپا]] و ڕۆشنبیرانی ئاشنا بوون بە [[فەلسەفە]]ی [[یۆنان]]ی و ڕۆمانی و نووسینەکانی [[ئیبن ڕوشد]] و [[ئیبن خەلدوون]] و نووسەرانی تر؛ لەڕێگەی ئەندەلووسەوە، کە بووە ھۆی بزووتنەوەیەکی گەشەسەندنی زانستی چالاک کە [[کڵێسا]] سەرکردایەتی دەکرد: [[پەڕگە:Transfiguration Raphael.jpg|ڕاست|250px|وێنۆک|ئایکۆنەی شێوەگۆڕین لەلایەن ڕافائێلەوە: بەوەچەرخانێکی گەورە لە [[مێژوو]]ی [[وێنەکێشی|وێنەکێشاندا]] لەسەردەمی ڕابووندا دادەنرێت.]] {{دەقی تایبەت|''سەرەک قەشەکان و سەرگەورەکانی پەرستگای وشکەسۆفییان و پیاوانی ئایینی و تەنانەت پاپاش نابەدڵ نەبوون لە تکاکردنیان لە ئیغریقییە بتپەرستەکان، و لەو یەھوودیانەی کە خودایان کوشت،<ref>هەڵبەتە [[یەسووع]] لەسەر دەستی یەهودییەکان کوژرا و مەسیحییەکانیش پێیان وایە کە یەسووع [[خودا]] بووە</ref> و [[موسڵمان|موسوڵمانە]] بێ باوەڕەکانیش<ref>[[موسڵمان|موسوڵمانەکان]] بڕوایان بە مەسیحییەت نییە</ref>''}}<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.200</ref> ئەو ھەموو ڕۆزییەی کەبەسەر [[ئەورووپا]]دا باری بوو لەدوای سەرکەوتنی گرتنەوەکانی [[ئیسپانیا]]، یارمەتی دا تا باری [[ئابوور]]ی باشتر ببێت،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.167</ref> ئەم دۆخە لەھەمان باردا بوو بەدرێژایی دۆزینەوەی جیھانی نوێ لە١٤٩٢ دا کە لەگەڵ خۆیدا سەردەمی ڕابوونی کردەوە لە[[ئەورووپا]]دا و سەردەمی مزگێنیدانی کردەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]؛ زۆرجار ھەڵمەتەکانی دۆزینەوە بە پیرۆزکردنی [[ڤاتیکان]] ڕوویدەدا. [[ڕۆما]] و [[فلۆرێنس]]یا و [[جەنەوا]] بوونە یەکەمین پایتەختەکانی ڕابوون،<ref name="الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.298">الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.298</ref> کە زۆر بەخێرایی ئەورووپای گرتەوە، بەگشتیش شێوەی زانکۆکان و قوتابخانەکان و نەخۆشخانەکان و یانە ڕۆشنبیرییەکانی وەرگرت، لەژێر سەرکردایەتی کڵێسادا چەندەھا زانست گەشەی سەند وەکوو: [[ئەستێرەناسی|گەردوونناسی]]،<ref name="الکنیسة والعلم، مرجع سابق، ص.298"/> [[ماتماتیک|بیرکاری]]،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.267</ref> ئیتیمۆلۆجی،<ref name="الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.294">الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.294</ref> [[فەلسەفە]]،<ref name="الکنیسة والعلم، مرجع سابق، ص.298"/> [[ڕەوانبێژی]]،<ref name="الکنیسة والعلم، مرجع سابق، ص.294"/> [[پزیشکی]]،<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.257</ref> توێکاریزانی<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.220</ref> و [[فیزیک|فیزیا]] بەتایبەتی [[ئەرەستوو|ئەرستۆیی]]<ref>الكنيسة والعلم، مرجع سابق، ص.263</ref> و فیزیای میکانیکی بەتایبەتی پێداویستییەکانی جەنگ<ref name="الکنیسة والعلم، مرجع سابق، ص.294"/> و [[کیمیا]] و [[جوگرافیا]] و زانستی گیانەوەران و ڕوەک،<ref name="الکنیسة والعلم، مرجع سابق، ص.294"/> ئەمە ھاوشانی ھونەری [[نژیاروانی|تەلارسازی]] کە گەیشتە بەرزترین ئاست لە سەردەمی ڕابووندا، کاتدرائییەتییەکانی ئەو سەردەمە بەتایبەتی کاتدرائییەتی پایەبەرز بوتڕوس و کۆی تەلارەکانی ئەو سەردەمەی [[ڤاتیکان]] نموونەیەکی حاشاھەڵنەگرن لەسەر ئەو بابەتە و دەست کرا بە دروستکردنی [[ڤاتیکان]] لە ساڵی [[١٥١٣]]،<ref name="الکنیسة والعلم، مرجع سابق، ص.294"/> ھەروەھا ھونەری [[وێنەکێشی|وێنەکێشان]] و داتاشین کەوتە چالاکی و لەو سەردەمەدا دیارترین ھونەرمەندان دەرکەوتن وەکوو: [[لیۆناردۆ دا ڤینچی|لێوناردۆ داڤینشی]]، [[میکێلانجێلۆ|مایکلانجیلۆ]]، ڕافائێل و چەندینی تر.<ref>[http://www.iraqipa.net/11_09/1-10/a16_9nov09.htm ڕابوون و کاریگەرە سیاسی و هوونەرییەکانی] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111217080343/http://www.iraqipa.net/11_09/1-10/a16_9nov09.htm |date=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> لەسەر ئاستی باوەڕی کڵێساییش، ھاوشانی گەشەسەندنی زانست، تقووسی کڵێسا و باوەڕە مەسیحییەکان [[ئاوەز]]ێنران، بەو جۆرە تیۆرەکەی [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] سەبارەت بە جەوھەر و شێوە بووە بنەمای ئەفخارستیا، [[تۆماس ئەکویناس]]، زانای لاھووتگەر و [[فەیلەسووف]]، بووە دەروازەیەک بۆ یەکخستن و ڕێکخستنی بیروڕاکانی نێو مەسیحییەت لەژێر ڕۆشنایی [[فەلسەفە]]دا، بۆیە تەنانەت دووەمین ئەنجومەنی ڤاتیکان لە [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەمدا]] دانی پێدا نا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ankawa.com/forum/index.php?topic=96747.0 |سەردێڕ=ژیانی پایەبەرز و لاهووتگەر تۆماس ئەکویناس |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160402131855/http://www.ankawa.com/forum/index.php?topic=96747.0 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تا سەدەی پانزدەھەمی زایینی پێنج ئەنجومەن بەستران، چواریان لە لاتران بەستران و ناو دەبرێن بە ئەنجومەنە لاترانییەکان، لەکاتێکدا کە پێنجەمیان لە کۆنستانس بەسترا و کۆتایی بە لێکترازانی پاپاویی ھێنا. == ئەمانەش ببینە == * [[ئیسلام]] * [[قورئان]] * [[ئینجیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٤}} {{ژێرپەڕەی مەسیحییەت}} {{تووڵی دەروازە|مەسیحییەت|ئایین}} {{پۆلی کۆمنز|Christianity}} [[پۆل:مەسیحییەت|*]] [[پۆل:چاندی ڕۆژاوایی]] [[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١ەم]] [[پۆل:ئایینە ئیبراھیمییەکان]] [[پۆل:مەسیحیەت]] [[پۆل:دینە ئیبراھیمییەکان]] bc6z48agdm0vwy5c7kaphjkbjcwyewg 0 8126 1584190 1403419 2026-05-16T05:41:44Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1584190 wikitext text/x-wiki {{Coord|57|00|N|25|00|E|type:country_scale:9000000|display=title}} {{Infobox country | native_name = {{native name|lv|Latvijas Republika|icon=no}} | conventional_long_name = Republic of Latvia | common_name = Latvia | image_flag = Flag of Latvia.svg | image_coat = Coat of Arms of Latvia.svg | image_map = EU-Latvia.svg | map_caption = {{map caption|location_color=dark green|region=[[ئەورووپا]]|region_color=dark grey|subregion=the [[یەکێتیی ئەورووپا]]|subregion_color=green|legend=EU-Latvia.svg}} | national_anthem = [[Dievs, svētī Latviju!]]{{spaces| 2}}{{ھن}}<small>God Bless Latvia! </small>{{ھن}}{{چینی ناوەند}}{{کۆتایی}} | ethnic_groups = 59.5% [[Latvians]],{{ھن}}27.3% [[Russians]],{{ھن}}3.5% [[Belarusians]],{{ھن}}2.5% [[Ukrainians]],{{ھن}}2.3% [[Poles]],{{ھن}}1.3% [[Lithuanians]],{{ھن}}3.6% others and unspecified<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mfa.gov.lv/lv/latvia/integracija/integracijas-politika/kultura/ |سەردێڕ=Etniskais sastāvs un mazākumtautību kultūras identitātes veicināšana |بڵاوکەرەوە=Latvijas Republikas Ārlietu Ministrija |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110712232935/http://www.mfa.gov.lv/lv/latvia/integracija/integracijas-politika/kultura/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712232935/http://www.mfa.gov.lv/lv/latvia/integracija/integracijas-politika/kultura/ |date=١٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠١١ | demonym =Latvian | capital = [[ڕیگا]] | latd = 56 | latm=57 | latNS=N | longd=24 | longm=6 | longEW=E | largest_city = capital | official_languages = [[Latvian language|Latvian]] | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[List of Presidents of Latvia|President]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Latvia|Prime Minister]] | leader_name1 = [[Egils Levits]] | leader_name2 = [[Krišjānis Kariņš]] | accessionEUdate = ١ ئایار ٢٠٠٤ | area_rank = 124th | area_magnitude = 1 E10 | area_km2 = ٦٤٬٥٨٩ | area_sq_mi = ٢٤٬٩٣٨ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1.57% (1,014 km²) | population_estimate = 2,229,641<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=IS0070a&ti=ISG07.+RESIDENT+POPULATION+BY+ETHNICITY+AT+THE+BEGINNING+OF+THE+YEAR&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Annual%20statistical%20data/04.%20Population/&lang=1|سەردێڕ=Total population|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Centrālās statistikas pārvaldes datu bāzes|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120526193246/http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=IS0070a&ti=ISG07.+RESIDENT+POPULATION+BY+ETHNICITY+AT+THE+BEGINNING+OF+THE+YEAR&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Annual%20statistical%20data/04.%20Population/&lang=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><!--UN WPP--> | population_estimate_rank = 143rd | population_estimate_year = ٢٠١١ | | population_census = ٢٬٣٧٧٬٣٨٣ | population_census_year = ٢٠٠٠ | population_density_km2 = ٣٤٫٣ | population_density_sq_mi = ٨٩٫٠ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 166th | GDP_PPP = $32.513 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=941&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=46&pr.y=2 |سەردێڕ=Latvia|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = ٢٠١٠ | GDP_PPP_per_capita = $14,460<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $24.045 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١٠ | GDP_nominal_per_capita = $10,694<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | sovereignty_type = [[History of Latvia|Independence]] | sovereignty_note = from [[ڕووسیا]] | established_event1 = [[On the Restoration of Independence of the Republic of Latvia#Historical and juridical background|Declared¹]] | established_date1 = ١٨ تشرینی دووەم ١٩١٨ | established_event2 = [[On the Restoration of Independence of the Republic of Latvia#Historical and juridical background|Recognized]] | established_date2 = ٢٦ کانوونی دووەم ١٩٢١ | established_event3 = [[Soviet occupation of Latvia in 1940|Soviet occupation]] | established_date3 = ٥ ئاب ١٩٤٠ | established_event4 = [[Occupation of Latvia by Nazi Germany|Nazi German occupation]] | established_date4 = ١٠ تەممووز ١٩٤١ | established_event5 = [[Occupation of Latvia by Soviet Union 1944–1945|Soviet occupation]] | established_date5 = ١٩٤٤ | established_event6 = [[Declaration On the Restoration of Independence of the Republic of Latvia|Announced]] | established_date6 = ٤ ئایار ١٩٩٠ | established_event7 = [[Latvian SSR#1980s-1991|Restored]] | established_date7 = August 21, 1991<ref name="FINemb"/> | HDI = {{increase}} 0.805<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/statistics/|سەردێڕ=Human Development Index Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> | HDI_rank = 43rd | HDI_year = ٢٠١١ | HDI_category = <span style="color:#090;">very high</span> | Gini = ٣٧٫٧ | Gini_year = ٢٠٠٣ | Gini_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> | currency = [[Euro]] (€) | currency_code = EUR | country_code = LVA | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +٢ | households = ٢٬٣٧٧٬٣٨٣ | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +٣ | drives_on = right | cctld = [[.lv]] | calling_code = [[Telephone numbers in Latvia|+371]] | footnotes = ¹ Latvia is ''de jure'' continuous with its declaration November 18, 1918. }} '''لاتڤیا''' بە فەرمی '''کۆماری لاتڤیا'''، (بە [[زمانی لاتیڤی|لاتڤی]]: Latvij) وڵاتێکە دەکەوێتە ناوچەی [[دەریای باڵتیک]] لە باکووری [[ئەورووپا]]. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[ئیستۆنیا]] (درێژی سنوور ٣٤٣ کم)، لە باشوورەوە لەگەڵ [[لیتوانیا]] (٥٨٨ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ڕووسیا]] (٢٧٦ کم)، لە باشووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[بیلاڕووس]] (١٤١ کم)، و بە سنوورێکی دەریایی لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[سوێد]]دا ھاوبەشە. ژمارەی دانیشتووانی ١٬٣١٤٬٤٥٨، ملیۆن کەسە، و ڕووبەرەکەی ٦٤٬٥٨٩ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە کە لە پلەی ١٣٢یەم دایە بۆ گەورەترین وڵاتانی جیھان، یەکێکە لە وڵاتە کەم دانیشتوو و کەم چڕەکانی [[یەکێتیی ئەورووپا]]. پایتەختی لاتڤیا [[ڕیگا]]یە، زمانی فەرمی [[زمانی لاتیڤی|زمانی لاتڤییە]]، دراوەکەی [[یۆرۆ]]یە کە لە ١ی ١ی ٢٠١٤ گۆڕدرا، کەشوھەوایەکی وەرزی مامناوەندی ھەیە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=لاتفيا|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=لاتفيا&oldid=62767321|ئیش=ويكيبيديا|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> گەلی لاتڤیا باڵتیکین و لە ڕووی چاندەوە پەیوەندییان بە ئیستۆنی و لیتوانییەوە ھەیە. لاتڤییەکان خەڵکی ڕەسەنی لاتڤین لەگەڵ لیڤانییەکانی نەتەوەی فینۆ-ئۆگریک. زمانی لاتڤی زمانێکی [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندی و ئەورووپییە]] کە لەگەڵ [[زمانی لیتوانی]] تاکە زمانی زیندووی لقی باڵتیکی ئەم بنەماڵەیەن. زمانە ڕەسەنەکانی کەمینەکان زمانی لاتگالی و زمانی لیڤانۆ-ئۆگریک کە نزیکە لە لەناوچوون. لە ڕووی جوگرافیا و زەوی و دانیشتووانەوە لاتڤیا بەخۆشییەوە لە ناوەڕاستە و لە نێوان سێ وڵاتی باڵتیکە: ئیستۆنیا، لاتڤیا و لیتوانیا. لاتڤیا مێژووی خۆی لەگەڵ ئیستۆنیا ھاوبەشە لە سەردەمی ئەڵمانی، پۆڵەندی-لیتوانی، سوێدی، ڕووسی، [[ئەڵمانیای نازی]]، [[سۆڤیەت]]، مەسیحیبوون لە [[سەدەی ١٣]] و چاکسازی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]] لە [[سەدەی ١٦]]. ھەردوو وڵات شوێنی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە ڕووسییە نەتەوەیییەکانن (٢٧٫٤٪ لە لاتڤیا، ٢٦٪ لە ئیستۆنیا)، کە بەشێکیان لە ھاووڵاتیانیان نین. مێژووی لاتڤیا زۆرینەی پرۆتستانتە، جگە لە ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی لاتڤیا نەبێت کە مێژوویەکی زۆرینەی کاسۆلیکی ھەیە. لاتڤیا کۆمارێکی پەرلەمانی یەکگرتووە و دابەشکراوە بەسەر ١١٨ بەشی کارگێڕیدا کە لە ١٠٩ شارەوانی و ٩ شار پێکھاتووە. پێنج ناوچەی پلاندانانی ھەیە کە بریتین لە کورزمێ، لاتگەلێ، ڕیگا، ڤیدزمێ و زیمگەلێ. کۆماری لاتڤیا لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩١٨ دامەزراوە، لە نێوان ساڵانی ١٩٤٠–١٩٤١ و ١٩٤٥–١٩٩١ لەلایەن یەکێتیی سۆڤیەت و لە نێوان ساڵانی ١٩٤١–١٩٤٥ لەلایەن ئەڵمانیای نازییەوە داگیرکراون و لکێنراون بە خۆیانەوە. «شۆڕشی گۆرانی»ی ئاشتییانە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٧ تا ١٩٩١ و خۆپیشاندانی «زنجیرەی باڵتیک» لە ٢٣ی ئابی ١٩٨٩ بووە ھۆی سەربەخۆیی دەوڵەتانی باڵتیک. لاتڤیا لە ٢١ی ئابی ١٩٩١دا سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند. لاتڤیا ئەندامی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[ئەنجومەنی ئەورووپا]]، [[ناتۆ]]، ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاری لە ئەورووپا، [[سندووقی نێونەتەوەیی پارە|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] و [[ڕێکخراوی بازرگانی جیھانی]]یە و بەشێکە لە ناوچەی شنگن. ئەندامی کۆمەڵەی گەلان بووە لە ساڵانی (١٩٢١–١٩٤٦) و ناوچەی بازرگانی ئازادی باڵتیک (١٩٩٤–٢٠٠٤). ھەروەھا لاتڤیا ئەندامی ئەنجومەنی وڵاتانی باڵتیکە و ھاوکاری سێگۆشەیی نێوان دەوڵەتانی باڵتیک و ھاوکاری باکووری باڵتیک لەگەڵ ئیستۆنیا و لیتوانیا ھاوبەشە. دوای پاشەکشەی ئابووری لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا، لاتڤیا گەورەترین بەرھەمی ناوخۆیی لە [[ئەورووپا]] لە نێوان ساڵانی ١٩٩٨–٢٠٠٦دا ھەبوو. لەژێر قەیرانی دارایی جیھانی لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٨–٢٠١٠، لاتڤیا زۆرترین زیانی پێگەشتووە لە نێوان وڵاتانی ئەندامی یەکێتیی ئەورووپادا، بەو پێیەی بەرھەمی ناوخۆیی نزیکەی ٢٦٬٥٤٪ لەو ماوەیەدا کەمی کردبوو. لاتڤیا لە ساڵی ٢٠١٠ نیشانەکانی سەقامگیری ئابووری نیشاندا و [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لاتڤیا وەک وڵاتێک دەخاتە لیستی ئەو وڵاتانەی کە پێوەرێکی گەشەسەندنی مرۆیی زۆر بەرزی ھەیە.<ref name=":0"/> == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی لاتڤیا ٢٬٠٤١٬١١١ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٣ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤١٫٦ ساڵە. ھەروەھا ٦٨ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[سنووری ئۆزبەکستان-کازاخستان]] * [[سنووری لاتڤیا-ڕووسیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Latvia}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|جوگرافیا|وڵاتەکان|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|لاتڤیا}} [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] [[پۆل:لاتڤیا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] cmxwuhluebve6xuhp0b2dp4e35arlbs 1584191 1584190 2026-05-16T05:54:28Z 1silent scientist 51740 /* دانیشتووان */ 1584191 wikitext text/x-wiki {{Coord|57|00|N|25|00|E|type:country_scale:9000000|display=title}} {{Infobox country | native_name = {{native name|lv|Latvijas Republika|icon=no}} | conventional_long_name = Republic of Latvia | common_name = Latvia | image_flag = Flag of Latvia.svg | image_coat = Coat of Arms of Latvia.svg | image_map = EU-Latvia.svg | map_caption = {{map caption|location_color=dark green|region=[[ئەورووپا]]|region_color=dark grey|subregion=the [[یەکێتیی ئەورووپا]]|subregion_color=green|legend=EU-Latvia.svg}} | national_anthem = [[Dievs, svētī Latviju!]]{{spaces| 2}}{{ھن}}<small>God Bless Latvia! </small>{{ھن}}{{چینی ناوەند}}{{کۆتایی}} | ethnic_groups = 59.5% [[Latvians]],{{ھن}}27.3% [[Russians]],{{ھن}}3.5% [[Belarusians]],{{ھن}}2.5% [[Ukrainians]],{{ھن}}2.3% [[Poles]],{{ھن}}1.3% [[Lithuanians]],{{ھن}}3.6% others and unspecified<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mfa.gov.lv/lv/latvia/integracija/integracijas-politika/kultura/ |سەردێڕ=Etniskais sastāvs un mazākumtautību kultūras identitātes veicināšana |بڵاوکەرەوە=Latvijas Republikas Ārlietu Ministrija |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110712232935/http://www.mfa.gov.lv/lv/latvia/integracija/integracijas-politika/kultura/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712232935/http://www.mfa.gov.lv/lv/latvia/integracija/integracijas-politika/kultura/ |date=١٢ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠١١ | demonym =Latvian | capital = [[ڕیگا]] | latd = 56 | latm=57 | latNS=N | longd=24 | longm=6 | longEW=E | largest_city = capital | official_languages = [[Latvian language|Latvian]] | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[List of Presidents of Latvia|President]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Latvia|Prime Minister]] | leader_name1 = [[Egils Levits]] | leader_name2 = [[Krišjānis Kariņš]] | accessionEUdate = ١ ئایار ٢٠٠٤ | area_rank = 124th | area_magnitude = 1 E10 | area_km2 = ٦٤٬٥٨٩ | area_sq_mi = ٢٤٬٩٣٨ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1.57% (1,014 km²) | population_estimate = 2,229,641<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=IS0070a&ti=ISG07.+RESIDENT+POPULATION+BY+ETHNICITY+AT+THE+BEGINNING+OF+THE+YEAR&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Annual%20statistical%20data/04.%20Population/&lang=1|سەردێڕ=Total population|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Centrālās statistikas pārvaldes datu bāzes|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120526193246/http://data.csb.gov.lv/Dialog/varval.asp?ma=IS0070a&ti=ISG07.+RESIDENT+POPULATION+BY+ETHNICITY+AT+THE+BEGINNING+OF+THE+YEAR&path=../DATABASEEN/Iedzsoc/Annual%20statistical%20data/04.%20Population/&lang=1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><!--UN WPP--> | population_estimate_rank = 143rd | population_estimate_year = ٢٠١١ | | population_census = ٢٬٣٧٧٬٣٨٣ | population_census_year = ٢٠٠٠ | population_density_km2 = ٣٤٫٣ | population_density_sq_mi = ٨٩٫٠ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 166th | GDP_PPP = $32.513 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=941&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=46&pr.y=2 |سەردێڕ=Latvia|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = ٢٠١٠ | GDP_PPP_per_capita = $14,460<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $24.045 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١٠ | GDP_nominal_per_capita = $10,694<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | sovereignty_type = [[History of Latvia|Independence]] | sovereignty_note = from [[ڕووسیا]] | established_event1 = [[On the Restoration of Independence of the Republic of Latvia#Historical and juridical background|Declared¹]] | established_date1 = ١٨ تشرینی دووەم ١٩١٨ | established_event2 = [[On the Restoration of Independence of the Republic of Latvia#Historical and juridical background|Recognized]] | established_date2 = ٢٦ کانوونی دووەم ١٩٢١ | established_event3 = [[Soviet occupation of Latvia in 1940|Soviet occupation]] | established_date3 = ٥ ئاب ١٩٤٠ | established_event4 = [[Occupation of Latvia by Nazi Germany|Nazi German occupation]] | established_date4 = ١٠ تەممووز ١٩٤١ | established_event5 = [[Occupation of Latvia by Soviet Union 1944–1945|Soviet occupation]] | established_date5 = ١٩٤٤ | established_event6 = [[Declaration On the Restoration of Independence of the Republic of Latvia|Announced]] | established_date6 = ٤ ئایار ١٩٩٠ | established_event7 = [[Latvian SSR#1980s-1991|Restored]] | established_date7 = August 21, 1991<ref name="FINemb"/> | HDI = {{increase}} 0.805<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/statistics/|سەردێڕ=Human Development Index Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> | HDI_rank = 43rd | HDI_year = ٢٠١١ | HDI_category = <span style="color:#090;">very high</span> | Gini = ٣٧٫٧ | Gini_year = ٢٠٠٣ | Gini_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> | currency = [[Euro]] (€) | currency_code = EUR | country_code = LVA | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +٢ | households = ٢٬٣٧٧٬٣٨٣ | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +٣ | drives_on = right | cctld = [[.lv]] | calling_code = [[Telephone numbers in Latvia|+371]] | footnotes = ¹ Latvia is ''de jure'' continuous with its declaration November 18, 1918. }} '''لاتڤیا''' بە فەرمی '''کۆماری لاتڤیا'''، (بە [[زمانی لاتیڤی|لاتڤی]]: Latvij) وڵاتێکە دەکەوێتە ناوچەی [[دەریای باڵتیک]] لە باکووری [[ئەورووپا]]. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[ئیستۆنیا]] (درێژی سنوور ٣٤٣ کم)، لە باشوورەوە لەگەڵ [[لیتوانیا]] (٥٨٨ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ڕووسیا]] (٢٧٦ کم)، لە باشووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[بیلاڕووس]] (١٤١ کم)، و بە سنوورێکی دەریایی لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[سوێد]]دا ھاوبەشە. ژمارەی دانیشتووانی ١٬٣١٤٬٤٥٨، ملیۆن کەسە، و ڕووبەرەکەی ٦٤٬٥٨٩ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە کە لە پلەی ١٣٢یەم دایە بۆ گەورەترین وڵاتانی جیھان، یەکێکە لە وڵاتە کەم دانیشتوو و کەم چڕەکانی [[یەکێتیی ئەورووپا]]. پایتەختی لاتڤیا [[ڕیگا]]یە، زمانی فەرمی [[زمانی لاتیڤی|زمانی لاتڤییە]]، دراوەکەی [[یۆرۆ]]یە کە لە ١ی ١ی ٢٠١٤ گۆڕدرا، کەشوھەوایەکی وەرزی مامناوەندی ھەیە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=لاتفيا|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://ar.wikipedia.org/w/index.php?title=لاتفيا&oldid=62767321|ئیش=ويكيبيديا|زمان=ar|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> گەلی لاتڤیا باڵتیکین و لە ڕووی چاندەوە پەیوەندییان بە ئیستۆنی و لیتوانییەوە ھەیە. لاتڤییەکان خەڵکی ڕەسەنی لاتڤین لەگەڵ لیڤانییەکانی نەتەوەی فینۆ-ئۆگریک. زمانی لاتڤی زمانێکی [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندی و ئەورووپییە]] کە لەگەڵ [[زمانی لیتوانی]] تاکە زمانی زیندووی لقی باڵتیکی ئەم بنەماڵەیەن. زمانە ڕەسەنەکانی کەمینەکان زمانی لاتگالی و زمانی لیڤانۆ-ئۆگریک کە نزیکە لە لەناوچوون. لە ڕووی جوگرافیا و زەوی و دانیشتووانەوە لاتڤیا بەخۆشییەوە لە ناوەڕاستە و لە نێوان سێ وڵاتی باڵتیکە: ئیستۆنیا، لاتڤیا و لیتوانیا. لاتڤیا مێژووی خۆی لەگەڵ ئیستۆنیا ھاوبەشە لە سەردەمی ئەڵمانی، پۆڵەندی-لیتوانی، سوێدی، ڕووسی، [[ئەڵمانیای نازی]]، [[سۆڤیەت]]، مەسیحیبوون لە [[سەدەی ١٣]] و چاکسازی [[پرۆتێستانت|پرۆتستانت]] لە [[سەدەی ١٦]]. ھەردوو وڵات شوێنی نیشتەجێبوونی ژمارەیەکی زۆر لە ڕووسییە نەتەوەیییەکانن (٢٧٫٤٪ لە لاتڤیا، ٢٦٪ لە ئیستۆنیا)، کە بەشێکیان لە ھاووڵاتیانیان نین. مێژووی لاتڤیا زۆرینەی پرۆتستانتە، جگە لە ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵاتی لاتڤیا نەبێت کە مێژوویەکی زۆرینەی کاسۆلیکی ھەیە. لاتڤیا کۆمارێکی پەرلەمانی یەکگرتووە و دابەشکراوە بەسەر ١١٨ بەشی کارگێڕیدا کە لە ١٠٩ شارەوانی و ٩ شار پێکھاتووە. پێنج ناوچەی پلاندانانی ھەیە کە بریتین لە کورزمێ، لاتگەلێ، ڕیگا، ڤیدزمێ و زیمگەلێ. کۆماری لاتڤیا لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩١٨ دامەزراوە، لە نێوان ساڵانی ١٩٤٠–١٩٤١ و ١٩٤٥–١٩٩١ لەلایەن یەکێتیی سۆڤیەت و لە نێوان ساڵانی ١٩٤١–١٩٤٥ لەلایەن ئەڵمانیای نازییەوە داگیرکراون و لکێنراون بە خۆیانەوە. «شۆڕشی گۆرانی»ی ئاشتییانە لە نێوان ساڵانی ١٩٨٧ تا ١٩٩١ و خۆپیشاندانی «زنجیرەی باڵتیک» لە ٢٣ی ئابی ١٩٨٩ بووە ھۆی سەربەخۆیی دەوڵەتانی باڵتیک. لاتڤیا لە ٢١ی ئابی ١٩٩١دا سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند. لاتڤیا ئەندامی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[ئەنجومەنی ئەورووپا]]، [[ناتۆ]]، ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاری لە ئەورووپا، [[سندووقی نێونەتەوەیی پارە|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] و [[ڕێکخراوی بازرگانی جیھانی]]یە و بەشێکە لە ناوچەی شنگن. ئەندامی کۆمەڵەی گەلان بووە لە ساڵانی (١٩٢١–١٩٤٦) و ناوچەی بازرگانی ئازادی باڵتیک (١٩٩٤–٢٠٠٤). ھەروەھا لاتڤیا ئەندامی ئەنجومەنی وڵاتانی باڵتیکە و ھاوکاری سێگۆشەیی نێوان دەوڵەتانی باڵتیک و ھاوکاری باکووری باڵتیک لەگەڵ ئیستۆنیا و لیتوانیا ھاوبەشە. دوای پاشەکشەی ئابووری لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا، لاتڤیا گەورەترین بەرھەمی ناوخۆیی لە [[ئەورووپا]] لە نێوان ساڵانی ١٩٩٨–٢٠٠٦دا ھەبوو. لەژێر قەیرانی دارایی جیھانی لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٨–٢٠١٠، لاتڤیا زۆرترین زیانی پێگەشتووە لە نێوان وڵاتانی ئەندامی یەکێتیی ئەورووپادا، بەو پێیەی بەرھەمی ناوخۆیی نزیکەی ٢٦٬٥٤٪ لەو ماوەیەدا کەمی کردبوو. لاتڤیا لە ساڵی ٢٠١٠ نیشانەکانی سەقامگیری ئابووری نیشاندا و [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لاتڤیا وەک وڵاتێک دەخاتە لیستی ئەو وڵاتانەی کە پێوەرێکی گەشەسەندنی مرۆیی زۆر بەرزی ھەیە.<ref name=":0"/> == دابەشکردنە کارگێڕییەکان == [[پەڕگە:Latvijas_novadi_2021.png|وێنۆک|300PC|چەپ|دابەشکردنە کارگێڕییەکان لە لاتڤیا]] لاتڤیا دەوڵەتێکی یەکگرتووە، لە ئێستادا دابەشکراوە بۆ ٤٣ یەکەی حکوومەتی ناوخۆیی کە لە ٣٦ شارەوانی (بە [[زمانی لاتیڤی|لاتیڤی]]: novadi) و ٧ شاری سەر بە دەوڵەت (بە [[زمانی لاتیڤی|لاتیڤی]]: valstspilsētas) پێکدێت لەگەڵ ئەنجومەنی شار و کارگێڕیی تایبەتی خۆیان: [[داوگافپیلس]]، و [[جێلگاڤا]]، و [[یوورمالا]]، و [[لیێپایا]]، و [[ڕێزێکنێ]]، و پایتەخت [[ڕیگا]]، و [[ڤێنتسپیلس]]. چوار ناوچەی مێژوویی و فەرھەنگی لە لاتڤیا ھەن - کوورلاند، و لاتگال، و ڤیدزێم، و زێمگالێ، کە لە دەستووری لاتڤیا ناسێندراون. سێلۆنیا، کە بەشێکە لە زێمگالێ، ھەندێک جار وەک ناوچەیەکی فەرھەنگیی جیاواز لەقەڵەم دەدرێت، بەڵام بەشێک نییە لە ھیچ دابەشکردنێکی فەرمی. زۆربەی کات سنووری ناوچە مێژوویی و فەرھەنگییەکان بە ڕوونی دیاری نەکراون و لە زۆر سەرچاوەدا دەگۆڕێن. لە دابەشکردنە فەرمییەکاندا، زۆرجار ناوچەی ڕیگا، کە پایتەخت و بەشێک لە ناوچەکانی تر کە پەیوەندییەکی بەھێزیان بە پایتەختەوە ھەیە دەگرێتەوە، لە دابەشکردنە ھەرێمییەکانیشدا دەخرێتە ناوەوە؛ بۆ نموونە، پێنج ناوچەی پلاندانان لە لاتڤیا ھەن (بە لاتیڤی: plānošanas reģioni)، کە لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ ھاندانی گەشەپێدانی ھاوسەنگی ھەموو ناوچەکان دامەزرێنراون. لەژێر ئەم دابەشکردنەدا، ناوچەی ڕیگا بەشێکی زۆری ئەو ناوچانە دەگرێتەوە کە پێشتر بە شێوەیەکی سوننەتی بە ڤیدزێم، و کوورلاند، و زێمگالێ ناسرابوون. ناوچە ئامارییەکان لە لاتڤیا، کە بەپێی ناونانی [[یەکێتیی ئەورووپا]] بۆ یەکە ھەرێمییەکانی ئامار دامەزرێنراون، ئەم دابەشکردنە دووبارە دەکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Par Latvijas Republikas statistiskajiem reģioniem un tajos ietilpstošajām administratīvajām vienībām|سەردێڕ=https://likumi.lv/doc.php?id=328252|تاريخ-الوصول=2025-08-14|صحيفة=LIKUMI.LV|لغة=lv|ماڵپەڕ=http://web.archive.org/web/20250716105340/https://likumi.lv/doc.php?id=328252|تاريخ أرشيف=2025-07-16}}</ref> لە تەممووزی ٢٠٠٩ تاوەکوو ٢٠٢١، لاتڤیا دابەشکرابوو بۆ ٩ شاری کۆماری و ١٠٩ شارەوانی، و شارە کۆمارییەکان ئەمانەن:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Zaudējis spēku - Administratīvi teritoriālās reformas likums|سەردێڕ=https://likumi.lv/doc.php?id=51528|تاريخ-الوصول=2025-08-14|صحيفة=LIKUMI.LV|لغة=lv|ماڵپەڕ=http://web.archive.org/web/20250316082928/https://likumi.lv/doc.php?id=51528|تاريخ أرشيف=2025-03-16}}</ref><ref>[https://www.varam.gov.lv/lv/media/26745/download «Mērsraga novada pašvaldības 2020. gada publiskais pārskats»] {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20240124143641/https://www.varam.gov.lv/lv/media/26745/download|date=2024-01-24 }}</ref> لاتڤیا لە پێشتردا تەنھا بۆ چوار بەش دابەش دەبوو ئەوانیش (کۆرلاند)، (لاتگالیا)، (ڤیدزێمێ) و (زێمگالێ)، و ئەم دابەشکردنە لەسەر بنەمای فەرھەنگی و نەتەوەیی ئەنجام درابوو. {| class="sortable wikitable" style="text-align:right; font-size:90%" |- style="font-size:100%; text-align:right" ! style="width:330px;"|ناوچەکان!! style="width:140px|گەورەترین شار!! style="width:170px;"|[[ڕووبەر|ڕووبەر]]!! style="width:180px;"|[[گەل|دانیشتووان]] – (چڕیی دانیشتووان) |- | [[ناوچەی ڕیگا]]||[[ڕیگا]]||style="text-align:right"|١٠,١٣٢&nbsp;کم²||style="text-align:right"|١,٠٩٨,٥٢٣ – (١٠٨.٣/کم²) |- | [[ناوچەی کوورزێمی]]||[[لیێپایا (شار)|لیێپایا]]||style="text-align:right"|١٣,٥٩٦&nbsp;کم²||style="text-align:right"|٣٠١,٦٢١ – (٢٢.١/کم²) |- | [[ناوچەی لاتگالی]]||[[داوگافپیلس]]||style="text-align:right"|١٤,٥٤٩&nbsp;کم²||style="text-align:right"|٣٤٣,٦٤٦ – (٢٣.٥/کم²) |- | [[ناوچەی زێمگالی]]||[[جێلگاڤا]]||style="text-align:right"|١٠,٧٣٣&nbsp;کم²||style="text-align:right"|٢٨١,٩٢٨ – (٢٦.١/کم²) |- | [[ناوچەی ڤیدزێمی]]||[[ڤالمێرا]]||style="text-align:right"|١٥,٢٤٦&nbsp;کم²||style="text-align:right"|٢٣٥,٥٧٦ – (١٥.٤/کم²) |- | «لاتڤیا»||«[[ڕیگا]]»||style="text-align:right"|«٦٤,٢٥٦&nbsp;کم²»||style="text-align:right"|«٢,٢٦١,٢٩٤ – (٣٤.٩/کم²)» |} == جوگرافیا == [[پەڕگە:Lv from satellite.jpg|وێنۆک|چەپ|وێنەی مانگی دەستکردی لاتڤیا]] [[پەڕگە:BalticSea March2000 NASA-S2000084115409 md.jpg|وێنۆک|ڕاست|لاتڤیا دەکەوێتە [[باکووری ئەورووپا]]، لەسەر کەناراوە ڕۆژھەڵاتییەکانی [[دەریای باڵتیک]]]] لاتڤیا دەکەوێتە [[باکووری ئەورووپا]]، و لەسەر کەناراوە ڕۆژھەڵاتییەکانی دەریای باڵتیک، و بەشی باکووری ڕۆژاوای کراتۆنی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]، لە نێوان ھێڵەکانی پانی ٥٥ پلە و ٥٨ پلەی باکوور (ناوچەیەکی بچووک لە باکووری ٥٨ پلە)، و ھێڵەکانی درێژی ٢١ پلە و ٢٩ پلەی ڕۆژھەڵات (ناوچەیەکی بچووک لە ڕۆژاوای ٢١ پلە). لاتڤیا ڕووبەرێکی گشتیی ھەیە کە ٦٤٥٥٩ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (٢٤٩٢٦ میلی چوارگۆشە) کە ٦٢١٥٧ کیلۆمەتری چوارگۆشەی (٢٣٩٩٩ میلی چوارگۆشە) وشکانییە، ١٨١٥٩ کیلۆمەتری چوارگۆشەی (٧٠١١ میلی چوارگۆشە) زەویی کشتوکاڵییە،<ref name="Agriculture - Key Indicators">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/agriculture-key-indicators-30725.html|ناونیشان=Agriculture – Key Indicators|بڵاوکەرەوە=Central Statistical Bureau Republic of Latvia|بەروار=28 April 2012|سەردان=17 May 2012| ماڵپەڕی = https://web.archive.org/web/20180710123920/http://www.csb.gov.lv:80/en/statistikas-temas/agriculture-key-indicators-30725.html | تاريخ أرشيف = 10 يوليو 2018 |حالة المسار=dead}}</ref> ٣٤٩٦٤ کیلۆمەتری چوارگۆشە زەویی دارستانە (١٣٥٠٠ میلی چوارگۆشە)<ref name="Forestry - Key Indicators">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/forestry-key-indicators-30729.html|عنوان=Forestry – Key Indicators|ناشر=Central Statistical Bureau Republic of Latvia|تاريخ=18 August 2011|تاريخ الوصول=17 May 2012| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180512101735/http://www.csb.gov.lv:80/en/statistikas-temas/forestry-key-indicators-30729.html | تاريخ أرشيف = 12 مايو 2018 |حالة المسار=dead}}</ref> و ٢٤٠٢ کیلۆمەتری چوارگۆشە لە ئاوە ناوخۆیییەکانە (٩٢٧ میلی چوارگۆشە).<ref name="Geographical Data - Key Indicators">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/geographical-data-key-indicators-30773.html|عنوان=Geographical Data – Key Indicators|ناشر=Central Statistical Bureau Republic of Latvia|تاريخ=5 October 2011|تاريخ الوصول=17 May 2012| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180625063629/http://www.csb.gov.lv:80/en/statistikas-temas/geographical-data-key-indicators-30773.html | تاريخ أرشيف = 25 يونيو 2018 |حالة المسار=dead}}</ref> کۆی درێژیی سنووری لاتڤیا ١٨٦٦ کیلۆمەترە (١١٥٩ میل). کۆی درێژیی سنوورە وشکانییەکانی ١٣٦٨ کیلۆمەترە (٨٥٠ میل)، کە ٣٤٣ کیلۆمەتری (٢١٣ میل) لەگەڵ [[ئەستۆنیا]] لە باکوور، ٢٧٦ کیلۆمەتری (١٧١ میل) لەگەڵ [[ڕووسیا|فیدراسیۆنی ڕووسیا لە ڕۆژھەڵات]]، ١٦١ کیلۆمەتری (١٠٠ میل) لەگەڵ [[بیلاڕووس]] لە باشووری ڕۆژھەڵات و ٥٨٨ کیلۆمەتری (٣٦٥ میل) لەگەڵ [[لیتوانیا]] لە باشوور بەش کراوە. درێژیی سنوورە دەریایییەکانی ٤٩٨ کیلۆمەترە (٣٠٩ میل)، کە لەگەڵ ئەستۆنیا و سوێد و لیتوانیا بەشی دەکات. درێژبوونەوەی لە باکوورەوە بۆ باشوور ٢١٠ کیلۆمەترە (١٣٠ میل) و لە ڕۆژاواوە بۆ ڕۆژھەڵات ٤٥٠ کیلۆمەترە (٢٨٠ میل).<ref name="Geographical Data - Key Indicators"/> زۆربەی خاکەکانی لاتڤیا کەمتر لە ١٠٠ مەتر (٣٣٠ پێ) لە سەرووی [[ئاستی دەریا]]وەن. گەورەترین دەریاچەی لووبانسە بە ڕووبەری ٨٠.٧ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٣١.٢ میلی چوارگۆشە)، قووڵترین دەریاچە دریدزیسە کە ٦٥.١ مەترە (٢١٤ پێ). درێژترین ڕووبار لە خاکی لاتڤیا گاویایە، بە درێژیی ٤٥٢ کیلۆمەتر (٢٨١ میل). درێژترین ڕووبار کە بە خاکی لاتڤیا دەڕوات داوگاڤایە، کە کۆی درێژییەکەی ١٠٠٥ کیلۆمەترە (٦٢٤ میل) کە ٣٥٢ مەتری (١١٥٥ پێ) لە خاکی لاتڤیا دایە. بەرزترین خاڵ لە لاتڤیا گایزینکالنسە، ٣١١.٦ مەتر (١٠٢٢ پێ). بە درێژاییی ھێڵی کەناراوەکانی باڵتیکی لاتڤیا ٤٩٤ کیلۆمەترە (٣٠٧ میل). لە دەروازەی [[دەریای باڵتیک]]، کەنداوێکی تەنک لە [[ڕیگا]] لە باکووری ڕۆژاوای وڵاتەکە ھەیە.<ref name="Latvia in brief">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= https://www.latvia.eu/content/latvia-brief|عنوان=Latvia in brief|ناشر=Latvian Institute|تاريخ الوصول=17 May 2012|مسار أرشيف= https://web.archive.org/web/20200401160731/https://www.latvia.eu/content/latvia-brief|تاريخ أرشيف=2020-04-01|حالة المسار=dead}}</ref> === کەشووھەوا === لاتڤیا کەشووھەوایەکی شێداری مامناوەند و کەشووھەوایەکی نیمچە کیشوەریی ھەیە کە بە ھاوینێکی گەرم، زستانێکی سارد و ئاستی بەرزی شێ و بارانبارین جیا دەکرێتەوە. بارودۆخی کەشووھەوا لە لاتڤیا لەژێر کاریگەریی دەریای باڵتیکدایە. لاتڤیا چوار وەرزی دیاری ھەیە کە درێژییەکەیان نزیکەی یەکسانە. لە زستاندا، کە لە ناوەڕاستی کانوونی یەکەمەوە دەست پێ دەکات و تا ناوەڕاستی ئازار بەردەوام دەبێت، تێکڕای پلەی گەرمی لە دەوروبەری -٦ پلەی سەدی دەبێت، و بە بەرگی بەفری جێگیر، خۆری گەش و ڕۆژی کورت جیا دەکرێتەوە. ماوەی سەختی کەشووھەوا لە وەرزی زستاندا لەگەڵ بای سارد، پلەی گەرمیی تووند تا دەوروبەری -٣٠ پلە، و بەفری چڕ باون. لە ھاویندا، کە لە حوزەیرانەوە دەست پێ دەکات و تا ئاب بەردەوام دەبێت، بەزۆری گەرم و خۆرھەتاو دەبێت لەگەڵ ئێواران و شەوانی سارد. لە ھاویندا تێکڕای پلەی گەرمی لە دەوروبەری +١٩ پلەی سەدی دەبێت لەگەڵ پلەی گەرمیی تووند تا +٣٥ پلەی سەدی. کەشووھەوا لە وەرزەکانی بەھار و پاییزدا تا ڕادەیەک مامناوەندە.<ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/geographical-data-key-indicators-30773.html|عنوان=Geographical Data – Key Indicators|ناشر=Central Statistical Bureau Republic of Latvia|تاريخ الوصول=17 May 2012| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180625063629/http://www.csb.gov.lv:80/en/statistikas-temas/geographical-data-key-indicators-30773.html | تاريخ أرشيف = 25 يونيو 2018 |حالة المسار=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://www.latvia.travel/en/climate-and-weather-conditions|عنوان=The climate and weather conditions|ناشر=Latvia.travel|تاريخ الوصول=17 May 2012| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20141006074610/http://www.latvia.travel/en/climate-and-weather-conditions | تاريخ أرشيف = 6 أكتوبر 2014 |حالة المسار=dead}}</ref> == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠٢٦]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی لاتڤیا ١،٨٣٧،٧١٥ کەس بووە کە دەکاتە ٠،٠٢٢ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٣،٨ ساڵە. ھەروەھا ٦٧.٧ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>https://www.worldometers.info/world-population/latvia-population/</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[سنووری ئۆزبەکستان-کازاخستان]] * [[سنووری لاتڤیا-ڕووسیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Latvia}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|جوگرافیا|وڵاتەکان|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|لاتڤیا}} [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] [[پۆل:لاتڤیا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] 87i84gmofxtqvrr2g7s64nucfm217qq 0 8432 1584075 1583095 2026-05-15T15:52:45Z 1silent scientist 51740 /* ئایین */ 1584075 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = Republic of Uganda <br /> ''Jamhuri ya Uganda'' |common_name = Uganda |image_flag = Flag of Uganda.svg |image_coat = Coat of arms of Uganda.svg |image_map = Uganda (orthographic projection).svg |map_caption = |national_motto = For God and My Country |national_anthem = "[[Oh Uganda, Land of Beauty]]" |nickname = [[The Pearl of Africa]] |official_languages = [[زمانی ئینگلیزی|English]],<ref>[http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/D?cstdy:1:./temp/~frd_XtvL:: "Uganda: Society"] in [[Library of Congress]] . Retrieved 29 June 2009.</ref> [[زمانی سەواحیلی|Swahili]] |languages_type = [[Vernacular]] languages |languages = [[Luganda]], [[Luo languages|Luo]], [[Runyankore]], [[Runyoro]], [[Ateso]], [[Lumasaba]], [[Lusoga]], [[Samia tribe (Luhya)|Samia]], [[زمانی سەواحیلی|Swahili]] |demonym = Ugandan |ethnic_groups = [[Baganda]] 16.9%<br>[[Banyankole]] 9.5%<br>[[Basoga]] 8.4%<br>[[Bakiga]] 6.9%<br>[[Iteso]] 6.4%<br>[[Langi]] 6.1%<br>[[Acholi]] 4.7%<br>[[Bagisu]] 4.6%<br>[[Lugbara]] 4.2%<br>[[Bunyoro]] 2.7%<br>[[Demographics of Uganda|other]] 29.6% |ethnic_groups_year = ٢٠٠٢ |capital = [[کامپالا]] |largest_city = capital |government_type = [[Dominant-party system]] |leader_title1 = [[President of Uganda|President]] |leader_name1 = [[Yoweri Museveni]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Uganda|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Amama Mbabazi]] |area_km2 = ٢٣٦٬٠٤٠ |area_rank = 81st |area_magnitude = 1 E11 |area_sq_mi = ٩١٬١٣٦ |percent_water = ١٥٫٣٩ |population_estimate = ٣٢٬٣٦٩٬٥٥٨ |population_estimate_year = ٢٠٠٩ |population_estimate_rank = 37th |population_census = ٢٤٬٢٢٧٬٢٩٧ |population_census_year = ٢٠٠٢ |population_density_km2 = ١٣٧٫١ |population_density_sq_mi = ٣٥٥٫٢ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 80th |GDP_PPP_year = ٢٠١٠ |GDP_PPP = $42.194 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=746&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=51&pr.y=5 |سەردێڕ=Uganda|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $١٬٢٢٦<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $17.703 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = ٢٠١٠ |GDP_nominal_per_capita = $٥١٤<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |HDI_year = ٢٠١٠ |HDI = {{increase}} ٠٫٤٢٢ |HDI_rank = 143rd |HDI_category = <span>low</span> |Gini = ٤٣ |Gini_year = ١٩٩٨ |Gini_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> |FSI = ٩٦٫٤ {{decrease}} ٠٫١ |FSI_year = ٢٠٠٧ |FSI_rank = 15th |FSI_category = <span style="color:red;">Alert</span> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the [[شانشینی یەکگرتوو]] |established_date1 = 9 October 1962 |currency = [[Ugandan shilling]] |currency_code = UGX |time_zone = [[East Africa Time|EAT]] |utc_offset = +٣ |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +٣ |drives_on = left |cctld = [[.ug]] |calling_code = +٢٥٦^١ |footnotes = <br />^١ 006 from [[کینیا]] and [[تانزانیا]]. |}} '''ئووگاندا''' ({{بە ئینگلیزی|Uganda}}) وڵاتێکە لە کیشوەری [[ئەفریقا]]. پایتەختەکەی شاری [[کامپالا]]یە، [[دەوڵەتی دەورەدراو|وڵاتێکی دەورەدراوە]] دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئەفریقا، لە ڕۆژھەڵات سنووردارە لەگەل [[کینیا]]، بەرەو باکوور سنووردارە لەگەڵ [[سوودانی باشوور]]، بەرەو ڕۆژاوا سنووردارە لەگەڵ [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]] وە لە رۆژاوای باشووری ناوچەکە سنووردارە لەگەڵ [[ڕواندا]]، وە لە باشوور لەگەڵ [[تانزانیا]]، لە بەشی باشووری وڵاتەکە [[دەریاچەی ڤیکتۆریا]] دەبینرێت کە ھاوبەشی پێکراوە لەگەڵ وڵاتانی [[کینیا]] و [[تانزانیا]]، ئووگاندا ناوچەکەی تیابووی دەریاچە مەزنەکانی ئەفریقایە، ھەروەھا [[نیل|ڕووباری نیلی]] بەناودا دەڕوات، ڕێژەی دانیشتووانی دەگاتە ٤٢ ملیۆن، کە ٨.٥ ملیۆن لە پایتەخت دەژین، گەورەترین شاری وڵاتەکە [[کامپالا|کامپالایە]]. وڵاتەکە ناوی لێنرا ئووگاندا لەدوای شانشینی باگاندا، کە زۆربەی بەشی باشووری وڵاتەکە دەگرێتەوە، تیایدا پایتەختی وڵاتەکە کامپالا، وە لە سەرەتادا خەڵکی ناوچەکە ڕاوچی بوون تا ٢٣٠٠ بۆ ١٧٠٠ ساڵ لەمەوبەر کە ئەوکاتە دانیشتووانی بانتو کۆچیان کرد بۆ بەشی باشووری ناوچەکە. لە سەرەتای ١٨٩٤، ناوچەکە لەلایەن بەریتانیا فەرمانرەواییەتی و پارێزگاری لێدەکرا. کە بەرێوەبەراییەتی و یاسای تایبەتی لە ناوچەکە دامەزراندبوو، وە لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٢ توانی سەربەخۆیی لە بەریتانیا وەرگرێتەوە، لەو سەردەمەدا کاتێک کە پێکدانان و تووندوتیژی لە ناوچەکە زۆروبوو، کە ماوەییەکی درێژی ھەشت ساڵی [[دیکتاتۆر]]ی سەربازی بوو کە لەلایەن ئیدی ئەمین پێشڕەوی دەکرا. زمانی فەرمی وڵاتەکە بریتین لە ئینگلیزی و [[زمانی سەواحیلی|سەواحیلی]]، ھەرچۆنێک بێت لەوانەیە زمانی تریش بەکاربێت بە شێوەیەکی فەرمی و لە قوتابخانەکان بخوێنرێت کە لەلایەن یاساوە دەستەبەر کراوە.<ref name="Constitution (Amendment) Act 2005">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Constitution (Amendment) Act 2005|ناونیشان=http://www.parliament.go.ug/images/stories/constitution/Constitutional_Amendment_Act,_2005.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230107055058/https://www.parliament.go.ug/images/stories/constitution/Constitutional_Amendment_Act,_2005.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرۆکی ئێستای ئووگاندا بریتیە لە یوری موسێڤنی، کە لە کانوونی دووەمی ١٩٨٦ دوای شەش ساڵ لە جەنگی گەریلای وڵاتەکە ھاتە سەر کار لەدوای ئەو چاکسازییانەی کە لە وڵات کران کە سنوورداربوونی بۆ سەرۆکاییەتی لابرد، توانی کە بۆ ھەڵبژاردنەکانی داھاتووش خۆی ھەڵبژێرێتەوە وەک ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ساڵانی ٢١١، ٢٠١٦ و ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Uganda|ناونیشان=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/uganda|وێبگە=freedomhouse.org|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190929074232/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/uganda|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == ٨٥٪ [[مەسیحییەت|مەسیحی]]، ١٥٪ [[ئیسلام]] ([[سوننە]]).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=مووسسەی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=۱۳۹۳ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=۹۸}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === خوێندنەوەی زیاتر === {{Refbegin}} * Appiah, Anthony and Henry Louis Gates (ed.) (2010). ''Encyclopaedia of Africa''. Oxford University Press. * Middleton, John (ed.) (2008). ''New encyclopaedia of Africa''. Detroit: Thompson-Gale. * Shillington, Kevin (ed.) (2005). ''Encyclopedia of African history''. CRC Press. {{Refend}} ==== کتێب و وتارە ھەڵبژێردراوەکان ==== {{Refbegin}} * BakamaNume, Bakama B. (2011). ''[https://books.google.com/books?id=E-u-oqGczPsC&source=gbs_ViewAPI A Contemporary Geography of Uganda]''. African Books Collective. * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Robert Barlas|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=T3RYYPSq8JoC|سەردێڕ=Uganda (Cultures of the World)|بڵاوکەرەوە=Marshall Cavendish|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨٠٧٦١٤٠٩٨١٦|oclc=٤١٢٩٩٢٤٣|ref=none}} overview written for younger readers. * Carney, J. J. ''For God and My Country: Catholic Leadership in Modern Uganda'' (Wipf and Stock Publishers, 2020). * Chrétien, Jean-Pierre (2003). ''The great lakes of Africa: two thousand years of history''. New York: Zone Books. * Clarke, Ian, ed. ''Uganda - Culture Smart!: The Essential Guide to Customs & Culture'' (2014) [https://www.amazon.com/dp/1857336992/ excerpt] * Datzberger, Simone, and Marielle L.J. Le Mat. "Just add women and stir?: Education, gender and peacebuilding in Uganda." ''International Journal of Educational Development'' 59 (2018): 61-69 [https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10050396/1/Datzberger%20Education%20gender%20and%20peacebuilding%20in%20Uganda%20-%20Revisions%20tracked%20changes.pdf online]. * Griffin, Brett, Robert Barlas, and Jui Lin Yong. ''Uganda.'' (Cavendish Square Publishing, 2019). * Hepner, Tricia Redeker. "At the Boundaries of Life and Death: Notes on Eritrea and Northern Uganda." ''African Conflict and Peacebuilding Review'' 10.1 (2020): 127-142 [https://www.jstor.org/stable/10.2979/africonfpeacrevi.10.1.06 online]. * Hodd, Michael and Angela Roche ''Uganda handbook''. (Bath: Footprint, 2011). * Izama, Angelo. "Uganda." ''Africa Yearbook'' Volume 16. Brill, 2020 pp.&nbsp;413–422. * Jagielski, Wojciech and Antonia Lloyd-Jones (2012). ''The night wanderers: Uganda's children and the Lord's Resistance Army''. New York: Seven Stories Press. {{ISBN|9781609803506}} * Jørgensen, Jan Jelmert, ''Uganda: a modern history'' (1981) [https://archive.org/details/ugandamodernhist00jrge online] * Langole, Stephen, and David Monk. "Background to peace and conflict in northern Uganda." in ''Youth, education and work in (post-) conflict areas'' (2019): 16+ [https://www.rug.nl/research/portal/files/135090531/YEW_Publication_2020_online.pdf#page=22 online]. * Otiso, Kefa M. (2006). ''[https://books.google.com/books?id=rMnkcZsv_eEC&source=gbs_ViewAPI Culture and Customs of Uganda]''. Greenwood Publishing Group. * Reid, Richard J. ''A history of modern Uganda'' (Cambridge University Press, 2017), the standard scholarly history. [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=55348 Buy from Amazon - online review] * Sobel, Meghan, and Karen McIntyre. "The State of Press Freedom in Uganda." ''International Journal of Communication'' 14 (2020): 20+. [https://ijoc.org/index.php/ijoc/article/viewFile/11456/2948 online] {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|voy=Uganda}}{{Authority control}}{{وڵاتەکانی ئەفریقا}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|وڵاتەکان}} [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو]] [[پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت]] [[پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی]] [[پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢]] [[پۆل:ئووگاندا| ]] [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا]] [[پۆل:ناوچە و وڵاتانی سەواحیلی ئاخێو]] pm9mh7iwoh0z05x6evwz6eg70pkxfie 1584076 1584075 2026-05-15T15:53:04Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1584076 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = Republic of Uganda <br /> ''Jamhuri ya Uganda'' |common_name = Uganda |image_flag = Flag of Uganda.svg |image_coat = Coat of arms of Uganda.svg |image_map = Uganda (orthographic projection).svg |map_caption = |national_motto = For God and My Country |national_anthem = "[[Oh Uganda, Land of Beauty]]" |nickname = [[The Pearl of Africa]] |official_languages = [[زمانی ئینگلیزی|English]],<ref>[http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/D?cstdy:1:./temp/~frd_XtvL:: "Uganda: Society"] in [[Library of Congress]] . Retrieved 29 June 2009.</ref> [[زمانی سەواحیلی|Swahili]] |languages_type = [[Vernacular]] languages |languages = [[Luganda]], [[Luo languages|Luo]], [[Runyankore]], [[Runyoro]], [[Ateso]], [[Lumasaba]], [[Lusoga]], [[Samia tribe (Luhya)|Samia]], [[زمانی سەواحیلی|Swahili]] |demonym = Ugandan |ethnic_groups = [[Baganda]] 16.9%<br>[[Banyankole]] 9.5%<br>[[Basoga]] 8.4%<br>[[Bakiga]] 6.9%<br>[[Iteso]] 6.4%<br>[[Langi]] 6.1%<br>[[Acholi]] 4.7%<br>[[Bagisu]] 4.6%<br>[[Lugbara]] 4.2%<br>[[Bunyoro]] 2.7%<br>[[Demographics of Uganda|other]] 29.6% |ethnic_groups_year = ٢٠٠٢ |capital = [[کامپالا]] |largest_city = capital |government_type = [[Dominant-party system]] |leader_title1 = [[President of Uganda|President]] |leader_name1 = [[Yoweri Museveni]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Uganda|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Amama Mbabazi]] |area_km2 = ٢٣٦٬٠٤٠ |area_rank = 81st |area_magnitude = 1 E11 |area_sq_mi = ٩١٬١٣٦ |percent_water = ١٥٫٣٩ |population_estimate = ٣٢٬٣٦٩٬٥٥٨ |population_estimate_year = ٢٠٠٩ |population_estimate_rank = 37th |population_census = ٢٤٬٢٢٧٬٢٩٧ |population_census_year = ٢٠٠٢ |population_density_km2 = ١٣٧٫١ |population_density_sq_mi = ٣٥٥٫٢ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 80th |GDP_PPP_year = ٢٠١٠ |GDP_PPP = $42.194 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=746&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=51&pr.y=5 |سەردێڕ=Uganda|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $١٬٢٢٦<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $17.703 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = ٢٠١٠ |GDP_nominal_per_capita = $٥١٤<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |HDI_year = ٢٠١٠ |HDI = {{increase}} ٠٫٤٢٢ |HDI_rank = 143rd |HDI_category = <span>low</span> |Gini = ٤٣ |Gini_year = ١٩٩٨ |Gini_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> |FSI = ٩٦٫٤ {{decrease}} ٠٫١ |FSI_year = ٢٠٠٧ |FSI_rank = 15th |FSI_category = <span style="color:red;">Alert</span> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from the [[شانشینی یەکگرتوو]] |established_date1 = 9 October 1962 |currency = [[Ugandan shilling]] |currency_code = UGX |time_zone = [[East Africa Time|EAT]] |utc_offset = +٣ |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +٣ |drives_on = left |cctld = [[.ug]] |calling_code = +٢٥٦^١ |footnotes = <br />^١ 006 from [[کینیا]] and [[تانزانیا]]. |}} '''ئووگاندا''' ({{بە ئینگلیزی|Uganda}}) وڵاتێکە لە کیشوەری [[ئەفریقا]]. پایتەختەکەی شاری [[کامپالا]]یە، [[دەوڵەتی دەورەدراو|وڵاتێکی دەورەدراوە]] دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئەفریقا، لە ڕۆژھەڵات سنووردارە لەگەل [[کینیا]]، بەرەو باکوور سنووردارە لەگەڵ [[سوودانی باشوور]]، بەرەو ڕۆژاوا سنووردارە لەگەڵ [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]] وە لە رۆژاوای باشووری ناوچەکە سنووردارە لەگەڵ [[ڕواندا]]، وە لە باشوور لەگەڵ [[تانزانیا]]، لە بەشی باشووری وڵاتەکە [[دەریاچەی ڤیکتۆریا]] دەبینرێت کە ھاوبەشی پێکراوە لەگەڵ وڵاتانی [[کینیا]] و [[تانزانیا]]، ئووگاندا ناوچەکەی تیابووی دەریاچە مەزنەکانی ئەفریقایە، ھەروەھا [[نیل|ڕووباری نیلی]] بەناودا دەڕوات، ڕێژەی دانیشتووانی دەگاتە ٤٢ ملیۆن، کە ٨.٥ ملیۆن لە پایتەخت دەژین، گەورەترین شاری وڵاتەکە [[کامپالا|کامپالایە]]. وڵاتەکە ناوی لێنرا ئووگاندا لەدوای شانشینی باگاندا، کە زۆربەی بەشی باشووری وڵاتەکە دەگرێتەوە، تیایدا پایتەختی وڵاتەکە کامپالا، وە لە سەرەتادا خەڵکی ناوچەکە ڕاوچی بوون تا ٢٣٠٠ بۆ ١٧٠٠ ساڵ لەمەوبەر کە ئەوکاتە دانیشتووانی بانتو کۆچیان کرد بۆ بەشی باشووری ناوچەکە. لە سەرەتای ١٨٩٤، ناوچەکە لەلایەن بەریتانیا فەرمانرەواییەتی و پارێزگاری لێدەکرا. کە بەرێوەبەراییەتی و یاسای تایبەتی لە ناوچەکە دامەزراندبوو، وە لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٢ توانی سەربەخۆیی لە بەریتانیا وەرگرێتەوە، لەو سەردەمەدا کاتێک کە پێکدانان و تووندوتیژی لە ناوچەکە زۆروبوو، کە ماوەییەکی درێژی ھەشت ساڵی [[دیکتاتۆر]]ی سەربازی بوو کە لەلایەن ئیدی ئەمین پێشڕەوی دەکرا. زمانی فەرمی وڵاتەکە بریتین لە ئینگلیزی و [[زمانی سەواحیلی|سەواحیلی]]، ھەرچۆنێک بێت لەوانەیە زمانی تریش بەکاربێت بە شێوەیەکی فەرمی و لە قوتابخانەکان بخوێنرێت کە لەلایەن یاساوە دەستەبەر کراوە.<ref name="Constitution (Amendment) Act 2005">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Constitution (Amendment) Act 2005|ناونیشان=http://www.parliament.go.ug/images/stories/constitution/Constitutional_Amendment_Act,_2005.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230107055058/https://www.parliament.go.ug/images/stories/constitution/Constitutional_Amendment_Act,_2005.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرۆکی ئێستای ئووگاندا بریتیە لە یوری موسێڤنی، کە لە کانوونی دووەمی ١٩٨٦ دوای شەش ساڵ لە جەنگی گەریلای وڵاتەکە ھاتە سەر کار لەدوای ئەو چاکسازییانەی کە لە وڵات کران کە سنوورداربوونی بۆ سەرۆکاییەتی لابرد، توانی کە بۆ ھەڵبژاردنەکانی داھاتووش خۆی ھەڵبژێرێتەوە وەک ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ساڵانی ٢١١، ٢٠١٦ و ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Uganda|ناونیشان=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/uganda|وێبگە=freedomhouse.org|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190929074232/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2019/uganda|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == ٨٥٪ [[مەسیحییەت|مەسیحی]]، ١٥٪ [[ئیسلام]] ([[سوننە]]).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=مووسسەی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=۱۳۹۳ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=۹۸}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === خوێندنەوەی زیاتر === {{Refbegin}} * Appiah, Anthony and Henry Louis Gates (ed.) (2010). ''Encyclopaedia of Africa''. Oxford University Press. * Middleton, John (ed.) (2008). ''New encyclopaedia of Africa''. Detroit: Thompson-Gale. * Shillington, Kevin (ed.) (2005). ''Encyclopedia of African history''. CRC Press. {{Refend}} ==== کتێب و وتارە ھەڵبژێردراوەکان ==== {{Refbegin}} * BakamaNume, Bakama B. (2011). ''[https://books.google.com/books?id=E-u-oqGczPsC&source=gbs_ViewAPI A Contemporary Geography of Uganda]''. African Books Collective. * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Robert Barlas|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=T3RYYPSq8JoC|سەردێڕ=Uganda (Cultures of the World)|بڵاوکەرەوە=Marshall Cavendish|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨٠٧٦١٤٠٩٨١٦|oclc=٤١٢٩٩٢٤٣|ref=none}} overview written for younger readers. * Carney, J. J. ''For God and My Country: Catholic Leadership in Modern Uganda'' (Wipf and Stock Publishers, 2020). * Chrétien, Jean-Pierre (2003). ''The great lakes of Africa: two thousand years of history''. New York: Zone Books. * Clarke, Ian, ed. ''Uganda - Culture Smart!: The Essential Guide to Customs & Culture'' (2014) [https://www.amazon.com/dp/1857336992/ excerpt] * Datzberger, Simone, and Marielle L.J. Le Mat. "Just add women and stir?: Education, gender and peacebuilding in Uganda." ''International Journal of Educational Development'' 59 (2018): 61-69 [https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10050396/1/Datzberger%20Education%20gender%20and%20peacebuilding%20in%20Uganda%20-%20Revisions%20tracked%20changes.pdf online]. * Griffin, Brett, Robert Barlas, and Jui Lin Yong. ''Uganda.'' (Cavendish Square Publishing, 2019). * Hepner, Tricia Redeker. "At the Boundaries of Life and Death: Notes on Eritrea and Northern Uganda." ''African Conflict and Peacebuilding Review'' 10.1 (2020): 127-142 [https://www.jstor.org/stable/10.2979/africonfpeacrevi.10.1.06 online]. * Hodd, Michael and Angela Roche ''Uganda handbook''. (Bath: Footprint, 2011). * Izama, Angelo. "Uganda." ''Africa Yearbook'' Volume 16. Brill, 2020 pp.&nbsp;413–422. * Jagielski, Wojciech and Antonia Lloyd-Jones (2012). ''The night wanderers: Uganda's children and the Lord's Resistance Army''. New York: Seven Stories Press. {{ISBN|9781609803506}} * Jørgensen, Jan Jelmert, ''Uganda: a modern history'' (1981) [https://archive.org/details/ugandamodernhist00jrge online] * Langole, Stephen, and David Monk. "Background to peace and conflict in northern Uganda." in ''Youth, education and work in (post-) conflict areas'' (2019): 16+ [https://www.rug.nl/research/portal/files/135090531/YEW_Publication_2020_online.pdf#page=22 online]. * Otiso, Kefa M. (2006). ''[https://books.google.com/books?id=rMnkcZsv_eEC&source=gbs_ViewAPI Culture and Customs of Uganda]''. Greenwood Publishing Group. * Reid, Richard J. ''A history of modern Uganda'' (Cambridge University Press, 2017), the standard scholarly history. [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=55348 Buy from Amazon - online review] * Sobel, Meghan, and Karen McIntyre. "The State of Press Freedom in Uganda." ''International Journal of Communication'' 14 (2020): 20+. [https://ijoc.org/index.php/ijoc/article/viewFile/11456/2948 online] {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|voy=Uganda}}{{Authority control}}{{وڵاتەکانی ئەفریقا}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|وڵاتەکان}} [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو]] [[پۆل:کۆمارەکانی کۆمۆنوێلت]] [[پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی]] [[پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی وڵاتانی کۆمۆنوێلت]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢]] [[پۆل:ئووگاندا| ]] [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا]] [[پۆل:ناوچە و وڵاتانی سەواحیلی ئاخێو]] lhsjpqc0wfdi9xrgtywwo2078851mky 0 8453 1584072 1348273 2026-05-15T15:50:52Z 1silent scientist 51740 1584072 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری ئەنگۆلا | common_name = ئەنگۆلا | native_name = {{lang|pt|República de Angola}} | image_flag = Flag of Angola.svg<!-- DO NOT ADD the proposed flag; you WILL be reverted and warned! --> | image_coat = Emblem of Angola.svg | symbol_type = نیشانە | national_anthem = {{lang|pt|[[ئەنگۆلا پێشەوە|Angola Avante]]}}<br />(«ئەنگۆلا بەرەو پێش»)[[File:Angolan-National-Anthem-_US-Navy-Band.ogg]] | image_map = {{Switcher|[[File:Angola (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Angola AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|[[File:Angola - Location Map (2013) - AGO - UNOCHA.svg|frameless]]|Show map of Angola|default=1}} | map_caption = شارە سەرەکییەکانی ئەنگۆلا | capital = [[لوواندا]] | religion = {{plainlist| {{Tree list}} * ٧٩.١٪ [[مەسیحییەت لە ئەنگۆلا|مەسیحییەت]] ** ٤٤.٢٪ کاتۆلیک ** ٣٤.٩٪ پڕۆتێستانت {{Tree list/end}} * ١١.٥٪ [[بێ ئایینی|بێ ئایین]] * ٩.٤٪ ئەوانی تر }} | religion_year = ٢٠٢٤ | religion_ref = <ref name="censoAO"/> | coordinates = {{Coord|8|50|S|13|20|E|type:city}} | largest_city = پایتەخت | official_languages = [[پوورتووگالیی ئەنگۆلی|پوورتووگالی]] | languages2_type = زمانە نیشتمانییەکان | languages2 = [[زمانی چۆکوی|چۆکوی]]، [[کیمبوندو]]، [[زمانی کۆنگۆ|کیکۆنگۆ]]، [[زمانی ئۆڤامبۆ|ئۆشیواومبۆ]]، [[لوچازی]]، [[ئومبوندو]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ٣٧٪ [[ئۆڤیمبوندو]] | ٢٥٪ [[ئەمبوندو]] | ١٣٪ [[گەلی کۆنگۆ|باکۆنگۆ]] | ٢١٪ ئەفریقییەکانی تر | ٢٪ [[مێستیسۆ]] (تێکەڵەی ئەورووپایی و ئەفریقی) | ٢٪ [[ئاسیایییەکان|ئاسیایی]] | ١٪ [[ئەنگۆلییە سپیپێستەکان|ئەورووپایی]]}} | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web|title=Main ethnic groups in Angola 2021|url=https://www.statista.com/statistics/1202261/share-of-ethnic-groups-in-angola/|website=Statista|access-date=10 March 2023|archive-date=10 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310222030/https://www.statista.com/statistics/1202261/share-of-ethnic-groups-in-angola/|url-status=live}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠٢١ | demonym = [[دانیشتووانی ئەنگۆلا|ئەنگۆلی]] | government_type = [[کۆماری سەرۆکایەتیی یەکگرتوو]] | leader_title1 = [[سەرۆکی ئەنگۆلا|سەرۆک]] | leader_name1 = [[ژواو لۆرێنسۆ]] | leader_title2 = [[جێگری سەرۆکی ئەنگۆلا|جێگری سەرۆک]] | leader_name2 = [[ئێسپێرانزا دا کۆستا]]<ref name="RNA 15-9-22">[https://rna.ao/rna.ao/2022/09/15/investidura-do-presidente-da-republica/ Investidura do Presidente da República] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230527225337/https://rna.ao/rna.ao/2022/09/15/investidura-do-presidente-da-republica/ |date=27 May 2023 }}. Rádio Nacional de Angola. 15 September 2022.</ref> | leader_title3 = [[پێڕستی سەرۆکەکانی کۆمەڵەی نیشتمانیی ئەنگۆلا|سەرۆکی کۆمەڵەی نیشتمانی]] | leader_name3 = [[:pt:Adão de Almeida|ئاداو کۆرێیا دی ئەلمێیدا]] | leader_title4 = [[سەرۆکی دادوەریی ئەنگۆلا|سەرۆکی دادوەران]] | leader_name4 = [[ئادێمیلسۆن لۆبۆتۆ]] | legislature = [[کۆمەڵەی نیشتمانی (ئەنگۆلا)|کۆمەڵەی نیشتمانی]] | sovereignty_type = [[جەنگی سەربەخۆییی ئەنگۆلا|سەربەخۆیی]] | sovereignty_note = لە [[ئێستادۆ نۆڤۆ (پوورتووگال)|پوورتووگال]] | established_event1 = بەخشرا | established_date1 = ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥ | established_event2 = [[بڕیارنامەی ٣٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەندامییەتی تەواوی نەتەوە یەکگرتووەکان]] | established_date2 = ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ | established_event3 = [[دەستووری ئەنگۆلا|دەستووری ئێستا]] | established_date3 = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ | area_km2 = ١٢٤٦٧٠٠ | area_rank = ٢٢ەم | area_sq_mi = ٤٨١٣٥٤ | percent_water = کەمە | population_estimate = | population_estimate_year = | population_estimate_rank = | population_census = {{IncreaseNeutral}} ٣٦،٦٠٤،٦٨١<ref name="censoAO">{{cite web | title=Resultados Definitivos do Recenseamento Geral da População e Habitação – 2024 | url=https://www.ine.gov.ao/Arquivos/arquivosCarregados//Carregados/Publicacao_638992698392586291.pdf | date=2025-11-20 | language=pt}}</ref> | population_census_year = ٢٠٢٤ | population_census_rank = ٤١ەم | population_density_km2 = ٢٩.٤ | population_density_sq_mi = ٧٦ | population_density_rank = ١٨٩ەم | GDP_PPP = {{increase}} ٤٠٢.١٦٠ ملیار دۆلار<ref name="IMFWEO.AO">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/AGO |title=IMF DataMapper: Angola Datasets World Economic Outlook (October 2025) |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=9 January 2026 |archive-date=23 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523154213/https://www.imf.org/external/datamapper/profile/AGO |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = ٢٠٢٥ | GDP_PPP_rank = ٥٨ەم | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ١٠،٢٣٠ دۆلار<ref name="IMFWEO.AO" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ١٢٥ەم | GDP_nominal = {{increase}} ١١٣.٣٤ ملیار دۆلار<ref name="IMFWEO.AO" /> | GDP_nominal_year = ٢٠٢٥ | GDP_nominal_rank = ٦٨ەم | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ٢،٨٨٠ دۆلار<ref name="IMFWEO.AO" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ١٣٧ەم | Gini = ٥١.٣ | Gini_year = ٢٠١٨ | Gini_ref = <ref>{{Cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title=Gini index |access-date=22 March 2020 |archive-date=4 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204170607/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |url-status=live }}</ref> | HDI = ٠.٦١٦<!-- number only --> | HDI_year = ٢٠٢٣<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = زۆربوون<!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = ١٤٨ەم | currency = [[کوانزای ئەنگۆلی]] | currency_code = AOA | time_zone = [[کاتی ڕۆژاوای ئەفریقا|WAT]] | utc_offset = +١ | drives_on = ڕاست | calling_code = [[ژمارە تەلەفۆنەکان لە ئەنگۆلا|+٢٤٤]] | cctld = [[.ao]] }} '''ئەنگۆلا'''، بە فەرمی '''کۆماری ئەنگۆلا'''، وڵاتێکە لە کەناراوەکانی ڕۆژاوای [[باشووری ئەفریقا]]. دووەم گەورەترین وڵاتی پوورتووگالی ئاخێوە لە دوای [[بەڕازیل]] چ لە ڕووی ڕووبەری گشتی و چ لە ڕووی [[پێڕستی وڵاتان و ناوچە پاشکۆکان بەپێی دانیشتووان|دانیشتووان]]ەوە، و [[پێڕستی وڵاتانی ئەفریقا بەپێی ڕووبەر|حەوتەم گەورەترین]] وڵاتە لە [[ئەفریقا]]. لە باشوورەوە لەگەڵ [[نامیبیا]]، لە باکوورەوە لەگەڵ [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[زامبیا]]، و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[زەریای ئەتڵەسی]] ھاوسنوورە. ئەنگۆلا پارێزگایەکی دابڕاوی ھەیە، پارێزگای [[پارێزگای کابیندا|کابیندا]]، کە ھاوسنوورە لەگەڵ [[کۆماری کۆنگۆ]] و کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ. پایتەخت و پڕدانیشتووانترین شاری [[لواندا]]یە. ئەنگۆلا لە سەردەمی [[سەردەمی بەردینی کۆن|پاڵیوولیسیک]]ەوە ئاوەدان بووە. دوای ئەوەی [[کشانکانی بانتووەکان|کشانکانی بانتوو]] گەیشتە ناوچەکە، تا سەدەی ١٣یەم دەوڵەتان پێکھێنران و لە چوارچێوەی کۆنفیدراسیۆنەکاندا ڕێکخران. [[شانشینی کۆنگۆ]] بۆ بەدەستھێنانی [[ھەژموون]] لە نێوان شانشینەکانی تردا لە سەدەی ١٤یەمەوە سەری ھەڵدا. گەڕیدە پوورتووگالییەکان لە ساڵی ١٤٨٣ پەیوەندییان لەگەڵ کۆنگۆ دامەزراند. لە باشوور شانشینەکانی [[ندۆنگۆ]] و [[مەتەمبا]] ھەبوون، لەگەڵ شانشینەکانی [[ئۆڤیمبوندو]] لە باشوورتر، و [[شانشینی مبوندا]] لە ڕۆژھەڵات.<ref>{{Citation |last=Gordon |first=David M. |title=Kingdoms of South-Central Africa: Sources, Historiography, and History |date=2018-09-26 |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of African History |url=https://oxfordre.com/africanhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-146 |access-date=2024-10-22 |language=en |doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.146 |isbn=978-0-19-027773-4 |doi-access=free |archive-date=16 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216001444/https://oxfordre.com/africanhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-146 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=The Development of States in West Central Africa to 1540 |date=2020 |work=A History of West Central Africa to 1850 |pages=16–55 |editor-last=Thornton |editor-first=John K. |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/history-of-west-central-africa-to-1850/development-of-states-in-west-central-africa-to-1540/CE71122CF8DFD7B4B188BA34F8F65BFC |access-date=2024-10-22 |series=New Approaches to African History |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-56593-7 |archive-date=8 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008080246/https://www.cambridge.org/core/books/abs/history-of-west-central-africa-to-1850/development-of-states-in-west-central-africa-to-1540/CE71122CF8DFD7B4B188BA34F8F65BFC |url-status=live }}</ref> پوورتووگالییەکان لە سەدەی ١٦یەمدا دەستیان بە [[داگیرکردنی ئەنگۆلا|داگیرکردنی کەناراوەکان]] کرد. کۆنگۆ سێ جەنگی دژی پوورتووگالییەکان ئەنجام دا، کە بە داگیرکردنی ندۆنگۆ لەلایەن پوورتووگالییەکانەوە کۆتایی ھات. قەدەغەکردنی بازرگانیی کۆیلە لە سەدەی ١٩یەمدا سیستمی ئابووریی [[ھەمەچەشنکردنی ئابووری|ھەمەچەشن نەکراو]]ی کۆنگۆی تێکدا و نیشتەجێبووانی ئەورووپایی وردە وردە دەستیان کرد بە دامەزراندنی پێگەی خۆیان لە ناوخۆی ناوچەکەدا. [[پوورتووگالی ئەنگۆلا|داگیرگەی پوورتووگالی]] کە بوو بە ئەنگۆلا تا سەرەتای سەدەی ٢٠ەم نەگەیشتە سنوورەکانی ئێستای و بەرگرییەکی بەھێزی لەلایەن گرووپە ڕەسەنەکانی وەک کواماتۆ، [[ئۆکواننیاما|کواننیاما]]، و [[گەلی مبوندا|مبوندا]]وە لێ کرا. دوای [[جەنگی سەربەخۆییی ئەنگۆلا|خەباتێکی دژە داگیرکاریی]] درێژخایەن (١٩٦١–١٩٧٤)، ئەنگۆلا لە ساڵی ١٩٧٥ وەک [[کۆماری گەلی ئەنگۆلا|کۆمارێکی یەک حیزبی]] سەربەخۆیی بەدەستھێنا، بەڵام وڵاتەکە لە ھەمان ساڵدا کەوتە ناو [[جەنگی ناوخۆییی ئەنگۆلا|جەنگێکی ناوخۆییی]] وێرانکەرەوە، لە نێوان دەسەڵاتداری [[MPLA|بزووتنەوەی گەلی بۆ ڕزگارکردنی ئەنگۆلا]] (ئێم-پی-ئێڵ-ئەی)، کە لەلایەن [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و [[کووبا]]وە پاڵپشتی دەکرا؛ یاخیبووانی [[UNITA|یەکێتیی نیشتمانی بۆ سەربەخۆیی تەواوی ئەنگۆلا]] (یونیتە)، کە گرووپێکی سەرەتا [[ماویزم|ماویستی]] و دواتر دژە کۆمۆنیست بوو و لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ئەفریقای باشوور]]ەوە پاڵپشتی دەکرا؛ ڕێکخراوی چەکداری [[بەرەی ڕزگاریی نیشتمانیی ئەنگۆلا]]، کە لەلایەن [[زەئیر]]ەوە پاڵپشتی دەکرا؛ و [[بەرەی ڕزگاریی دابڕگەی کابیندا]] کە بەدوای سەربەخۆییی دابڕگەی [[پارێزگای کابیندا|کابیندا]]دا دەگەڕا، کە ئەویش لەلایەن زەئیرەوە پاڵپشتی دەکرا. لەوەتەی کۆتاییھاتنی جەنگی ناوخۆ لە ساڵی ٢٠٠٢، ئەنگۆلا وەک [[کۆماری دەستووری|کۆمارێکی دەستووریی]] تا ڕادەیەک جێگیر دەرکەوتووە، و ئابوورییەکەی لە ڕیزی خێراترین گەشەسەندووەکانی جیھاندایە، کە [[چین]]، [[یەکێتیی ئەورووپا]]، و ویلایەتە یەکگرتووەکان گەورەترین ھاوبەشی وەبەرھێنان و بازرگانیی وڵاتەکەن.<ref name="HRW-2010">{{Citation |title=Transparency and Accountability in Angola |date=13 April 2010 |url=https://www.hrw.org/report/2010/04/13/transparency-and-accountability-angola |access-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151006051053/http://www.hrw.org/report/2010/04/13/transparency-and-accountability-angola |archive-date=6 October 2015 |url-status=live |publisher=Human Rights Watch}}</ref><ref name="OEC-2021a">{{Cite web |title=Foreign import trade partners of Angola (2021) |url=https://oec.world/en/visualize/tree_map/hs92/import/ago/show/all/2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229205737/https://oec.world/en/visualize/tree_map/hs92/import/ago/show/all/2021 |archive-date=29 December 2023 |access-date=29 December 2023 |website=The Observatory of Economic Complexity}}</ref><ref name="OEC-2021b">{{Cite web |title=Foreign export trade partners of Angola (2021) |url=https://oec.world/en/visualize/tree_map/hs92/export/ago/show/all/2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229205736/https://oec.world/en/visualize/tree_map/hs92/export/ago/show/all/2021 |archive-date=29 December 2023 |access-date=29 December 2023 |website=The Observatory of Economic Complexity}}</ref> بەڵام گەشەی ئابووری زۆر ناھاوسەنگە، چونکە زۆربەی [[چڕبوونەوەی سامان|سامانی]] نەتەوەکە لە بەشێکی زۆر کەمی دانیشتوواندا چڕبووەتەوە و زۆربەی ئەنگۆلییەکان [[ئاستی بژێوی|ئاستی بژێوییان]] نزمە؛ [[تەمەنی چاوەڕوانکراو]] لە ڕیزی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تەمەنی چاوەڕوانکراو|نزمترینەکاندایە لە جیھاندا]]، لە کاتێکدا [[مردنی کۆرپە]] [[پێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی مردنی کۆرپە و منداڵانی خوار تەمەن پێنج ساڵ|لە ڕیزی بەرزترینەکاندایە]].<ref name="World Fact Book-2014">{{cite web |year=2014 |title=Life expectancy at birth |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160120024054/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html |archive-date=20 January 2016 |access-date=4 March 2010 |work=World Fact Book |publisher=United States Central Intelligence Agency}}</ref> ئەنگۆلا ئەندامی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، [[یەکێتیی ئەفریقا]]، [[کۆمەڵگەی وڵاتانی زمانی پوورتووگالی]]، و [[کۆمەڵگەی گەشەپێدانی باشووری ئەفریقا]]یە. تا ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی ئەنگۆلا بە ٣٦.٦ ملیۆن کەس دەخەمڵێنرێت.<ref name="censoAO" /> [[کولتووری ئەنگۆلا|کولتووری ئەنگۆلا]] ڕەنگدانەوەی سەدەھا ساڵ کاریگەریی پوورتووگالە، بەتایبەتی باڵادەستیی [[زمانی پوورتووگالی]] و [[کڵێسای کاتۆلیک]]، کە لەگەڵ جۆرەھا دابونەریتە ڕەسەنەکان تێکەڵ بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{وڵاتەکانی ئەفریقا}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|جوگرافیا|وڵاتەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Angola}} [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥]] [[پۆل:ئەنگۆلا| ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک]] a1t77af9b1nfu5oih07fwx8hlhkbay2 1584073 1584072 2026-05-15T15:51:23Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1584073 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری ئەنگۆلا | common_name = ئەنگۆلا | native_name = {{lang|pt|República de Angola}} | image_flag = Flag of Angola.svg<!-- DO NOT ADD the proposed flag; you WILL be reverted and warned! --> | image_coat = Emblem of Angola.svg | symbol_type = نیشانە | national_anthem = {{lang|pt|[[ئەنگۆلا پێشەوە|Angola Avante]]}}<br />(«ئەنگۆلا بەرەو پێش»)[[File:Angolan-National-Anthem-_US-Navy-Band.ogg]] | image_map = {{Switcher|[[File:Angola (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Angola AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]]|Show map of Africa|[[File:Angola - Location Map (2013) - AGO - UNOCHA.svg|frameless]]|Show map of Angola|default=1}} | map_caption = شارە سەرەکییەکانی ئەنگۆلا | capital = [[لوواندا]] | religion = {{plainlist| {{Tree list}} * ٧٩.١٪ [[مەسیحییەت لە ئەنگۆلا|مەسیحییەت]] ** ٤٤.٢٪ کاتۆلیک ** ٣٤.٩٪ پڕۆتێستانت {{Tree list/end}} * ١١.٥٪ [[بێ ئایینی|بێ ئایین]] * ٩.٤٪ ئەوانی تر }} | religion_year = ٢٠٢٤ | religion_ref = <ref name="censoAO"/> | coordinates = {{Coord|8|50|S|13|20|E|type:city}} | largest_city = پایتەخت | official_languages = [[پوورتووگالیی ئەنگۆلی|پوورتووگالی]] | languages2_type = زمانە نیشتمانییەکان | languages2 = [[زمانی چۆکوی|چۆکوی]]، [[کیمبوندو]]، [[زمانی کۆنگۆ|کیکۆنگۆ]]، [[زمانی ئۆڤامبۆ|ئۆشیواومبۆ]]، [[لوچازی]]، [[ئومبوندو]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ٣٧٪ [[ئۆڤیمبوندو]] | ٢٥٪ [[ئەمبوندو]] | ١٣٪ [[گەلی کۆنگۆ|باکۆنگۆ]] | ٢١٪ ئەفریقییەکانی تر | ٢٪ [[مێستیسۆ]] (تێکەڵەی ئەورووپایی و ئەفریقی) | ٢٪ [[ئاسیایییەکان|ئاسیایی]] | ١٪ [[ئەنگۆلییە سپیپێستەکان|ئەورووپایی]]}} | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web|title=Main ethnic groups in Angola 2021|url=https://www.statista.com/statistics/1202261/share-of-ethnic-groups-in-angola/|website=Statista|access-date=10 March 2023|archive-date=10 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230310222030/https://www.statista.com/statistics/1202261/share-of-ethnic-groups-in-angola/|url-status=live}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠٢١ | demonym = [[دانیشتووانی ئەنگۆلا|ئەنگۆلی]] | government_type = [[کۆماری سەرۆکایەتیی یەکگرتوو]] | leader_title1 = [[سەرۆکی ئەنگۆلا|سەرۆک]] | leader_name1 = [[ژواو لۆرێنسۆ]] | leader_title2 = [[جێگری سەرۆکی ئەنگۆلا|جێگری سەرۆک]] | leader_name2 = [[ئێسپێرانزا دا کۆستا]]<ref name="RNA 15-9-22">[https://rna.ao/rna.ao/2022/09/15/investidura-do-presidente-da-republica/ Investidura do Presidente da República] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230527225337/https://rna.ao/rna.ao/2022/09/15/investidura-do-presidente-da-republica/ |date=27 May 2023 }}. Rádio Nacional de Angola. 15 September 2022.</ref> | leader_title3 = [[پێڕستی سەرۆکەکانی کۆمەڵەی نیشتمانیی ئەنگۆلا|سەرۆکی کۆمەڵەی نیشتمانی]] | leader_name3 = [[:pt:Adão de Almeida|ئاداو کۆرێیا دی ئەلمێیدا]] | leader_title4 = [[سەرۆکی دادوەریی ئەنگۆلا|سەرۆکی دادوەران]] | leader_name4 = [[ئادێمیلسۆن لۆبۆتۆ]] | legislature = [[کۆمەڵەی نیشتمانی (ئەنگۆلا)|کۆمەڵەی نیشتمانی]] | sovereignty_type = [[جەنگی سەربەخۆییی ئەنگۆلا|سەربەخۆیی]] | sovereignty_note = لە [[ئێستادۆ نۆڤۆ (پوورتووگال)|پوورتووگال]] | established_event1 = بەخشرا | established_date1 = ١١ی تشرینی دووەمی ١٩٧٥ | established_event2 = [[بڕیارنامەی ٣٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەندامییەتی تەواوی نەتەوە یەکگرتووەکان]] | established_date2 = ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ | established_event3 = [[دەستووری ئەنگۆلا|دەستووری ئێستا]] | established_date3 = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ | area_km2 = ١٢٤٦٧٠٠ | area_rank = ٢٢ەم | area_sq_mi = ٤٨١٣٥٤ | percent_water = کەمە | population_estimate = | population_estimate_year = | population_estimate_rank = | population_census = {{IncreaseNeutral}} ٣٦،٦٠٤،٦٨١<ref name="censoAO">{{cite web | title=Resultados Definitivos do Recenseamento Geral da População e Habitação – 2024 | url=https://www.ine.gov.ao/Arquivos/arquivosCarregados//Carregados/Publicacao_638992698392586291.pdf | date=2025-11-20 | language=pt}}</ref> | population_census_year = ٢٠٢٤ | population_census_rank = ٤١ەم | population_density_km2 = ٢٩.٤ | population_density_sq_mi = ٧٦ | population_density_rank = ١٨٩ەم | GDP_PPP = {{increase}} ٤٠٢.١٦٠ ملیار دۆلار<ref name="IMFWEO.AO">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/AGO |title=IMF DataMapper: Angola Datasets World Economic Outlook (October 2025) |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=9 January 2026 |archive-date=23 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523154213/https://www.imf.org/external/datamapper/profile/AGO |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = ٢٠٢٥ | GDP_PPP_rank = ٥٨ەم | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ١٠،٢٣٠ دۆلار<ref name="IMFWEO.AO" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ١٢٥ەم | GDP_nominal = {{increase}} ١١٣.٣٤ ملیار دۆلار<ref name="IMFWEO.AO" /> | GDP_nominal_year = ٢٠٢٥ | GDP_nominal_rank = ٦٨ەم | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ٢،٨٨٠ دۆلار<ref name="IMFWEO.AO" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ١٣٧ەم | Gini = ٥١.٣ | Gini_year = ٢٠١٨ | Gini_ref = <ref>{{Cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title=Gini index |access-date=22 March 2020 |archive-date=4 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204170607/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |url-status=live }}</ref> | HDI = ٠.٦١٦<!-- number only --> | HDI_year = ٢٠٢٣<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = زۆربوون<!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = ١٤٨ەم | currency = [[کوانزای ئەنگۆلی]] | currency_code = AOA | time_zone = [[کاتی ڕۆژاوای ئەفریقا|WAT]] | utc_offset = +١ | drives_on = ڕاست | calling_code = [[ژمارە تەلەفۆنەکان لە ئەنگۆلا|+٢٤٤]] | cctld = [[.ao]] }} '''ئەنگۆلا'''، بە فەرمی '''کۆماری ئەنگۆلا'''، وڵاتێکە لە کەناراوەکانی ڕۆژاوای [[باشووری ئەفریقا]]. دووەم گەورەترین وڵاتی پوورتووگالی ئاخێوە لە دوای [[بەڕازیل]] چ لە ڕووی ڕووبەری گشتی و چ لە ڕووی [[پێڕستی وڵاتان و ناوچە پاشکۆکان بەپێی دانیشتووان|دانیشتووان]]ەوە، و [[پێڕستی وڵاتانی ئەفریقا بەپێی ڕووبەر|حەوتەم گەورەترین]] وڵاتە لە [[ئەفریقا]]. لە باشوورەوە لەگەڵ [[نامیبیا]]، لە باکوورەوە لەگەڵ [[کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[زامبیا]]، و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[زەریای ئەتڵەسی]] ھاوسنوورە. ئەنگۆلا پارێزگایەکی دابڕاوی ھەیە، پارێزگای [[پارێزگای کابیندا|کابیندا]]، کە ھاوسنوورە لەگەڵ [[کۆماری کۆنگۆ]] و کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ. پایتەخت و پڕدانیشتووانترین شاری [[لواندا]]یە. ئەنگۆلا لە سەردەمی [[سەردەمی بەردینی کۆن|پاڵیوولیسیک]]ەوە ئاوەدان بووە. دوای ئەوەی [[کشانکانی بانتووەکان|کشانکانی بانتوو]] گەیشتە ناوچەکە، تا سەدەی ١٣یەم دەوڵەتان پێکھێنران و لە چوارچێوەی کۆنفیدراسیۆنەکاندا ڕێکخران. [[شانشینی کۆنگۆ]] بۆ بەدەستھێنانی [[ھەژموون]] لە نێوان شانشینەکانی تردا لە سەدەی ١٤یەمەوە سەری ھەڵدا. گەڕیدە پوورتووگالییەکان لە ساڵی ١٤٨٣ پەیوەندییان لەگەڵ کۆنگۆ دامەزراند. لە باشوور شانشینەکانی [[ندۆنگۆ]] و [[مەتەمبا]] ھەبوون، لەگەڵ شانشینەکانی [[ئۆڤیمبوندو]] لە باشوورتر، و [[شانشینی مبوندا]] لە ڕۆژھەڵات.<ref>{{Citation |last=Gordon |first=David M. |title=Kingdoms of South-Central Africa: Sources, Historiography, and History |date=2018-09-26 |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of African History |url=https://oxfordre.com/africanhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-146 |access-date=2024-10-22 |language=en |doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.146 |isbn=978-0-19-027773-4 |doi-access=free |archive-date=16 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216001444/https://oxfordre.com/africanhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-146 |url-status=live }}</ref><ref>{{Citation |title=The Development of States in West Central Africa to 1540 |date=2020 |work=A History of West Central Africa to 1850 |pages=16–55 |editor-last=Thornton |editor-first=John K. |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/history-of-west-central-africa-to-1850/development-of-states-in-west-central-africa-to-1540/CE71122CF8DFD7B4B188BA34F8F65BFC |access-date=2024-10-22 |series=New Approaches to African History |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-56593-7 |archive-date=8 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008080246/https://www.cambridge.org/core/books/abs/history-of-west-central-africa-to-1850/development-of-states-in-west-central-africa-to-1540/CE71122CF8DFD7B4B188BA34F8F65BFC |url-status=live }}</ref> پوورتووگالییەکان لە سەدەی ١٦یەمدا دەستیان بە [[داگیرکردنی ئەنگۆلا|داگیرکردنی کەناراوەکان]] کرد. کۆنگۆ سێ جەنگی دژی پوورتووگالییەکان ئەنجام دا، کە بە داگیرکردنی ندۆنگۆ لەلایەن پوورتووگالییەکانەوە کۆتایی ھات. قەدەغەکردنی بازرگانیی کۆیلە لە سەدەی ١٩یەمدا سیستمی ئابووریی [[ھەمەچەشنکردنی ئابووری|ھەمەچەشن نەکراو]]ی کۆنگۆی تێکدا و نیشتەجێبووانی ئەورووپایی وردە وردە دەستیان کرد بە دامەزراندنی پێگەی خۆیان لە ناوخۆی ناوچەکەدا. [[پوورتووگالی ئەنگۆلا|داگیرگەی پوورتووگالی]] کە بوو بە ئەنگۆلا تا سەرەتای سەدەی ٢٠ەم نەگەیشتە سنوورەکانی ئێستای و بەرگرییەکی بەھێزی لەلایەن گرووپە ڕەسەنەکانی وەک کواماتۆ، [[ئۆکواننیاما|کواننیاما]]، و [[گەلی مبوندا|مبوندا]]وە لێ کرا. دوای [[جەنگی سەربەخۆییی ئەنگۆلا|خەباتێکی دژە داگیرکاریی]] درێژخایەن (١٩٦١–١٩٧٤)، ئەنگۆلا لە ساڵی ١٩٧٥ وەک [[کۆماری گەلی ئەنگۆلا|کۆمارێکی یەک حیزبی]] سەربەخۆیی بەدەستھێنا، بەڵام وڵاتەکە لە ھەمان ساڵدا کەوتە ناو [[جەنگی ناوخۆییی ئەنگۆلا|جەنگێکی ناوخۆییی]] وێرانکەرەوە، لە نێوان دەسەڵاتداری [[MPLA|بزووتنەوەی گەلی بۆ ڕزگارکردنی ئەنگۆلا]] (ئێم-پی-ئێڵ-ئەی)، کە لەلایەن [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و [[کووبا]]وە پاڵپشتی دەکرا؛ یاخیبووانی [[UNITA|یەکێتیی نیشتمانی بۆ سەربەخۆیی تەواوی ئەنگۆلا]] (یونیتە)، کە گرووپێکی سەرەتا [[ماویزم|ماویستی]] و دواتر دژە کۆمۆنیست بوو و لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ئەفریقای باشوور]]ەوە پاڵپشتی دەکرا؛ ڕێکخراوی چەکداری [[بەرەی ڕزگاریی نیشتمانیی ئەنگۆلا]]، کە لەلایەن [[زەئیر]]ەوە پاڵپشتی دەکرا؛ و [[بەرەی ڕزگاریی دابڕگەی کابیندا]] کە بەدوای سەربەخۆییی دابڕگەی [[پارێزگای کابیندا|کابیندا]]دا دەگەڕا، کە ئەویش لەلایەن زەئیرەوە پاڵپشتی دەکرا. لەوەتەی کۆتاییھاتنی جەنگی ناوخۆ لە ساڵی ٢٠٠٢، ئەنگۆلا وەک [[کۆماری دەستووری|کۆمارێکی دەستووریی]] تا ڕادەیەک جێگیر دەرکەوتووە، و ئابوورییەکەی لە ڕیزی خێراترین گەشەسەندووەکانی جیھاندایە، کە [[چین]]، [[یەکێتیی ئەورووپا]]، و ویلایەتە یەکگرتووەکان گەورەترین ھاوبەشی وەبەرھێنان و بازرگانیی وڵاتەکەن.<ref name="HRW-2010">{{Citation |title=Transparency and Accountability in Angola |date=13 April 2010 |url=https://www.hrw.org/report/2010/04/13/transparency-and-accountability-angola |access-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151006051053/http://www.hrw.org/report/2010/04/13/transparency-and-accountability-angola |archive-date=6 October 2015 |url-status=live |publisher=Human Rights Watch}}</ref><ref name="OEC-2021a">{{Cite web |title=Foreign import trade partners of Angola (2021) |url=https://oec.world/en/visualize/tree_map/hs92/import/ago/show/all/2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229205737/https://oec.world/en/visualize/tree_map/hs92/import/ago/show/all/2021 |archive-date=29 December 2023 |access-date=29 December 2023 |website=The Observatory of Economic Complexity}}</ref><ref name="OEC-2021b">{{Cite web |title=Foreign export trade partners of Angola (2021) |url=https://oec.world/en/visualize/tree_map/hs92/export/ago/show/all/2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231229205736/https://oec.world/en/visualize/tree_map/hs92/export/ago/show/all/2021 |archive-date=29 December 2023 |access-date=29 December 2023 |website=The Observatory of Economic Complexity}}</ref> بەڵام گەشەی ئابووری زۆر ناھاوسەنگە، چونکە زۆربەی [[چڕبوونەوەی سامان|سامانی]] نەتەوەکە لە بەشێکی زۆر کەمی دانیشتوواندا چڕبووەتەوە و زۆربەی ئەنگۆلییەکان [[ئاستی بژێوی|ئاستی بژێوییان]] نزمە؛ [[تەمەنی چاوەڕوانکراو]] لە ڕیزی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تەمەنی چاوەڕوانکراو|نزمترینەکاندایە لە جیھاندا]]، لە کاتێکدا [[مردنی کۆرپە]] [[پێڕستی وڵاتان بەپێی ڕێژەی مردنی کۆرپە و منداڵانی خوار تەمەن پێنج ساڵ|لە ڕیزی بەرزترینەکاندایە]].<ref name="World Fact Book-2014">{{cite web |year=2014 |title=Life expectancy at birth |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160120024054/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html |archive-date=20 January 2016 |access-date=4 March 2010 |work=World Fact Book |publisher=United States Central Intelligence Agency}}</ref> ئەنگۆلا ئەندامی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، [[یەکێتیی ئەفریقا]]، [[کۆمەڵگەی وڵاتانی زمانی پوورتووگالی]]، و [[کۆمەڵگەی گەشەپێدانی باشووری ئەفریقا]]یە. تا ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی ئەنگۆلا بە ٣٦.٦ ملیۆن کەس دەخەمڵێنرێت.<ref name="censoAO" /> [[کولتووری ئەنگۆلا|کولتووری ئەنگۆلا]] ڕەنگدانەوەی سەدەھا ساڵ کاریگەریی پوورتووگالە، بەتایبەتی باڵادەستیی [[زمانی پوورتووگالی]] و [[کڵێسای کاتۆلیک]]، کە لەگەڵ جۆرەھا دابونەریتە ڕەسەنەکان تێکەڵ بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{وڵاتەکانی ئەفریقا}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|جوگرافیا|وڵاتەکان|ئەنگۆلا}} {{پۆلی کۆمنز|Angola}} [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی بانتوو ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٧٥]] [[پۆل:ئەنگۆلا| ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک]] 6atbid41l2im1spp3l1luagwo6oiuby 0 8506 1584186 1485719 2026-05-16T05:27:40Z 1silent scientist 51740 1584186 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری ڕۆژھەڵاتی ئوروگوای | common_name = ئوروگوای | native_name = {{native name|es|República Oriental del Uruguay}} | image_flag = Flag of Uruguay.svg | flag_type = [[ئاڵای ئوروگوای|ئاڵا]]{{efn|ئوروگوای سێ ئاڵای فەرمی ھەیە. ئەوانیش پەڤیلیۆنی نەتەوەیی، کە پلەیەکی باڵاتری ھەیە و ئەو ئاڵایەیە کە لێرەدا نیشان دراوە، [[ئاڵای ئارتیگاس]]، و [[ئاڵای ترێنتا ی تێرس]]}} | image_coat = Coat of arms of Uruguay.svg | national_motto = {{native name|es|Libertad o Muerte}}<br />«ئازادی یان مردن» | national_anthem = {{lang|es|Himno Nacional del Uruguay}}<br />«[[سروودی نەتەوەییی ئوروگوای]]»{{parabr}}{{center|[[File:United_States_Navy_Band_-_National_Anthem_of_Uruguay_(complete).ogg]]}} | other_symbol = [[File: Sol de Mayo-Bandera de Uruguay.svg|90x90px|alt=Sol de Mayo]] | other_symbol_type = [[خۆری ئایار|سۆل دی مایۆ]]<ref>{{cite book|last=Crow|first=John A. |title=The Epic of Latin America|edition=4th|publisher=University of California Press|place=Berkeley |year=1992|isbn=978-0-520-07723-2 |url=https://archive.org/details/epicoflatinameri00crow|page=457|quote=In the meantime, while the crowd assembled in the plaza continued to shout its demands at the cabildo, the sun suddenly broke through the overhanging clouds and clothed the scene in brilliant light. The people looked upward with one accord and took it as a favorable omen for their cause. This was the origin of the ″sun of May″ which has appeared in the center of the Argentine flag and on the Argentine coat of arms ever since.}}</ref><ref>{{cite book|last=Kopka|first=Deborah|title=Central & South America|publisher=Lorenz Educational Press|place=Dayton, OH|year=2011|isbn=978-1-4291-2251-1|page=5|quote=The sun's features are those of [[Inti]], the [[Inca]]n sun god. The sun commemorates the appearance of the Sun through cloudy skies on May 25, 1810, during the first mass demonstration in favor of independence.}}</ref><br />{{small|(خۆری ئایار)}} | image_map = URY orthographic.svg | map_width = 220px | map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=ئەمریکای باشوور |region_color=none }} | capital = [[مۆنتیڤیدیۆ]] | coordinates = {{Coord|34|53|S|56|10|W|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = {{hlist|[[ئیسپانیای ڕیۆپلاتێنسی|ئیسپانی]]{{efn|ئیسپانی ھەرگیز بەپێی دەستوور یان ھیچ مەرسوومێک وەک زمانی فەرمی ئوروگوای ڕانەگەیەندراوە. بەڵام، بە شێوەی «دی فاکتۆ» لە ھەموو جۆرەکانی حکوومەت و کۆمەڵگادا فەرمییە.}}|[[زمانی ئاماژەی ئوروگوایی]]{{efn|لە ساڵی ٢٠٠١ەوە پێگەی فەرمی «دی جور»ی ھەیە.<ref>{{cite act |type=Ley |index=N° 17378 |date=25 July 2001 |legislature= El Senado y la Cámara Representantes de República Oriental del Uruguay reunidos en Asamblea General |title=Personas con Discapacidad. Lengua de Señas Uruguaya |trans-title=Disabled Persons. Uruguayan Sign Language – Law No. 17378 |url=https://www.impo.com.uy/bases/leyes/17378-2001 |url-status=live |language=es |access-date=30 May 2022 |archive-date=20 May 2022 |author=((IMPO)) |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520104508/https://www.impo.com.uy/bases/leyes/17378-2001 }}</ref><ref name=LSU>{{Cite journal|last1=Meyers|first1=Stephen|last2=Lockwood|first2=Elizabeth|date=2014-12-06|title=The Tale of Two Civil Societies: Comparing disability rights movements in Nicaragua and Uruguay|url=https://dsq-sds.org/article/view/3845|journal=Disability Studies Quarterly|language=en|volume=34|issue=4|doi=10.18061/dsq.v34i4.3845|issn=2159-8371|doi-access=free|access-date=30 May 2022|archive-date=27 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627084811/https://dsq-sds.org/article/view/3845|url-status=live}}</ref>}}}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |٨٦.٠٪ [[سپی‌پێستەکان|سپی]]{{efn|group=note|name=|ڕەسەنایەتیی نەتەوەیی-ڕەگەزیی سەرەکیی خۆناسین. کۆی گشتی زیاترە لە ١٠٠٪ چونکە ڕێگە بە خەڵک دراوە زیاتر لە یەک گرووپی ڕەگەزیی باوان ھەڵبژێرن}} |١٠.٤٪ [[ئەفۆ-ئوروگوایییەکان|ڕەش]] |٦.٣٪ [[گەلە ڕەسەنەکان لە ئوروگوای|ڕەسەن]] |٠.٧٪ [[گەلانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] |٦.٣٪ ئەوانی تر<ref>{{cite web |title= Ascendencia étnico-racial principal, por categoría, según departamento - Censo 2023 |url= https://www.gub.uy/instituto-nacional-estadistica/comunicacion/publicaciones/anuario-estadistico-nacional-2024-volumen-n-101/21-informacion-censal-2 |work=2024|publisher=Instituto Nacional de Estadística |page=|language=es|accessdate= 21 January 2025}}</ref> }} | ethnic_groups_year = ٢٠٢٣ | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web |title= Ascendencia étnico-racial principal, por categoría, según departamento - Censo 2023 |url= https://www.gub.uy/instituto-nacional-estadistica/comunicacion/publicaciones/anuario-estadistico-nacional-2024-volumen-n-101/21-informacion-censal-2 |work=2024|publisher=Instituto Nacional de Estadística |page=|language=es|accessdate= 21 January 2025}}</ref> | demonym = [[ئوروگوایییەکان|ئوروگوایی]] | government_type = [[سیستم|کۆماری سەرۆکایەتیی یەکگرتوو]] | leader_title1 = [[سەرۆکی ئوروگوای|سەرۆک]] | leader_name1 = [[یاماندوو ئۆرسی]] | leader_title2 = [[جێگری سەرۆکی ئوروگوای|جێگری سەرۆک]] | leader_name2 = [[کارۆلینا کۆسێ]] | legislature = [[کۆمەڵەی گشتیی ئوروگوای|کۆمەڵەی گشتی]] | upper_house = [[سێنای ئوروگوای|سێنا]] | lower_house = [[ژووری نوێنەرانی ئوروگوای|ژووری نوێنەران]] | sovereignty_type = سەربەخۆیی | sovereignty_note = لە [[ئیمپراتۆریەتی بەڕازیل|بەڕازیل]]{{efn|group=note|name=|سەرەتا لە ساڵی ١٨١٣ وەک پارێزگای ئۆریێنتال، بەشێک لە [[پارێزگا یەکگرتووەکانی ڕیۆ دی لا پلاتا]] دامەزرا، لە ١٨١٥ تا ١٨١٧ بەشێک بوو لە [[کۆمەڵەی فیدراڵی (١٨١٥–١٨٢٠)|کۆمەڵەی فیدراڵی]]، کە دوای ئەوە لەلایەن [[شانشینی بەڕازیل|بەڕازیل]]ەوە داگیر کرا و دواتر (لە ساڵی ١٨٢١) لکێنرا، کە وەک [[پارێزگای سیسپلاتینا]] حوکمی دەکرد تا ئەو کاتەی سەربەخۆیی خۆی لە بەڕازیل ڕاگەیاند و چووە پاڵ پارێزگا یەکگرتووەکان، کە ئەوەیان سەری نەگرت.}} | established_event1 = [[سی و سێ ڕۆژھەڵاتییەکە#ھەڵمەت|ڕاگەیەندرا]] | established_date1 = ٢٥ی ئابی ١٨٢٥ | established_event2 = [[کۆنفرانسی ئاشتیی سەرەتایی (١٨٢٨)|ناسێندرا]] | established_date2 = ٢٧ی ئابی ١٨٢٨ | established_event3 = {{nowrap|[[دەستووری ئوروگوای|دەستووری ئێستا]]}} | established_date3 = ١٥ی شوباتی ١٩٦٧ | established_event4 = | established_date4 = | area_km2 = ١٧٦,٢١٥ | area_footnote = <ref name="Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=Uruguay|access-date=22 June 2023|year=2011}}</ref> | area_rank = ٨٩ھەم | area_sq_mi = ٦٨,٠٣٧ | percent_water = ١.٥ | population_census = ٣,٤٩٩,٤٥١<ref name="Uruguay Presidencia">{{Cite web |title=Censo Nacional 2023 contabilizó 3.499.451 habitantes en Uruguay |url=https://www.gub.uy/presidencia/comunicacion/noticias/censo-nacional-2023-contabilizo-3499451-habitantes-uruguay |access-date=2024-10-12 |website=Uruguay Presidencia |language=es }}</ref> | population_census_year = ٢٠٢٣ | population_census_rank = ١٣٢ەم | population_density_km2 = ١٩.٥ | population_density_sq_mi = ٤٨.٣ | population_density_rank = ٢٠٦ەم | GDP_PPP = {{increase}} ١٣٥.٨ ملیار دۆلار<ref name="IMF DataMapper">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/URY |title=IMF DataMapper: Uruguay |website=[[International Monetary Fund]] |date= 2025 |access-date=13 Jan 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ٢٠٢٦ | GDP_PPP_rank = ٩٥ەم | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ٣٩,٠٣٠ دۆلار<ref name="IMF DataMapper"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ٥٧ەم | GDP_nominal = {{increase}} ٩٦.١ ملیار دۆلار<ref name="IMF DataMapper"/> | GDP_nominal_year = ٢٠٢٦ | GDP_nominal_rank = ٨٠ەم | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ٢٧,٦٠٨ دۆلار<ref name="IMF DataMapper"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ٥١ەم | Gini = ٤٠.٠ <!--number only--> | Gini_year = ٢٠٢٤ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="gini-index">{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=UY|title=GINI index|publisher=World Bank|access-date=17 April 2026}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ٠.٨٦٢ <!--number only--> | HDI_year = ٢٠٢٣<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = ٤٨ەم | currency = [[پیسۆی ئوروگوایی]] | currency_code = UYU | time_zone = [[کاتی ئوروگوای|UYT]] | utc_offset = −٠٣:٠٠ | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = ڕاست | calling_code = [[ژمارە تەلەفۆنەکان لە ئوروگوای|+٥٩٨]] | iso3166code = | cctld = [[.uy]] | religion_year = ٢٠٢٤ | today = }} '''ئوروگوای'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=en-us-Uruguay-1.ogg|ˈ|jʊər|ə|ɡ|w|aɪ}}<ref>{{cite book|title=Longman pronunciation dictionary|first=John C.|last=Wells|publisher=Longman|location=Harlow, England|year=1990|isbn=0-582-05383-8|page=755}} entry "Uruguay"</ref> {{respell|YOOR|ə|gwy}}, {{IPA|es|uɾuˈɣwaj|lang|ES-pe - Uruguay.ogg}}; [[پورتووگالیی ئوروگوایی|پورتووگالی]]: {{lang|pt-UY|Uruguai}} }} بە فەرمی '''کۆماری ڕۆژھەڵاتی ئوروگوای'''،{{efn|{{langx|es|República Oriental del Uruguay}}}} وڵاتێکە لە [[ئەمریکای باشوور]]. لەگەڵ [[ئەرژەنتین]] لە ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاوا و [[بەڕازیل]] لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات ھاوسنوورە، لەکاتێکدا لە باشوورەوە ھاوسنووری [[ڕیۆ دی لا پلاتا]] و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنووری [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک|ئۆقیانووسی ئەتڵەسی]]یە. بەشێکە لە ناوچەی [[کۆنوسوور]] لە ئەمریکای باشوور. ئوروگوای ڕووبەرێکی نزیکەی ١٧٦،٢١٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە دادەپۆشێت.<ref name="Uruguay Presidencia"/> دانیشتووانەکەی نزیکەی ٣.٥ ملیۆن کەسە، کە نزیکەی ٢ ملیۆنیان لە [[ناوچەی مێترۆپۆلیتانی مۆنتیڤیدیۆ|ناوچەی مێترۆپۆلیتانی]] پایتەختەکەی و [[پێڕستی شارەکانی ئوروگوای|گەورەترین شاری]]، [[مۆنتیڤیدیۆ]]، دەژین. ئەو ناوچەیەی کە بوو بە ئوروگوای بۆ یەکەمجار ١٣،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر لەلایەن گرووپە ڕاوچی-کۆکەرەوەکانەوە ئاوەدان کراوە.<ref name="archivo.presidencia.gub.uy">{{cite web |title=Hace 13.000 años cazadores-recolectores exploraron y colonizaron planicie del río Cuareim |trans-title=13,000 years ago, hunter-gatherers explored and colonized the Cuareim River plain |url=http://archivo.presidencia.gub.uy/sci/noticias/2010/09/2010092601.htm |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318014413/http://archivo.presidencia.gub.uy/sci/noticias/2010/09/2010092601.htm |archive-date=18 March 2014 |access-date=17 May 2021 |website=archivo.presidencia.gub.uy |language=es}}</ref> یەکەم گەڕیدەی ئەورووپی کە گەیشتە ناوچەکە خوان دیاز دی سۆلیس بوو لە ساڵی ١٥١٦، بەڵام ناوچەکە درەنگتر لە دراوسێیەکانی داگیر کرا. لە کاتی گەیشتنی ئەورووپایییەکاندا، چارووا ھۆزە باڵاکە بوو، لەگەڵ گرووپەکانی دیکەی وەک گەلی گوارانی و گەلی چانا. ھەرچۆنێک بێت، ھیچ کام لەم گەلانە لە ڕووی کۆمەڵایەتی یان ڕامیارییەوە لە گرووپە گەورەکاندا ڕێکنەخرابوون، ئەمەش بووە ھۆی کەمبوونەوەیان.<ref>{{Cite web |title=¿Por qué ya no hay indígenas en Uruguay? |url=https://www.elobservador.com.uy/nota/-por-que-ya-no-hay-indigenas-en-uruguay--20139201690 |access-date=2025-01-11 |website=El Observador |language=es-UY}}</ref> لە ناوەڕاستی ناکۆکییە خاکییکاندا، پورتووگالییەکان کۆلۆنیا دێل ساکرامێنتۆیان لە ساڵی ١٦٨٠ دامەزراند، و ئیسپانییەکانیش مۆنتیڤیدیۆیان وەک قەڵایەکی سەربازی دامەزراند. ئوروگوای سەربەخۆییی خۆی لە نێوان ١٨١١–١٨٢٨ بەدەست ھێنا، دوای ململانێیەکی چوار لایەنە کە [[پورتووگال]]، ئیسپانیا و دواتریش [[پارێزگا یەکگرتووەکانی ڕیۆ دی لا پلاتا]] و [[ئیمپراتۆریەتی بەڕازیل]]ی تێدابوو. لە ساڵی ١٨٣٠دا، وڵاتەکە [[دەستووری ئوروگوای|دەستوور]]ی خۆی دەرکرد و بە فەرمی وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دامەزرا.<ref name="loc-102">{{cite book |last1=Jacob |first1=Raúl |url=http://countrystudies.us/uruguay/10.htm |title=Uruguay: A Country Study |last2=Weinstein |first2=Martin |date=1992 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress Country Studies |isbn=978-0-8444-0737-1 |editor1=Rex A. Hudson |edition=2nd |location=Washington DC |pages=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.31822015230782&seq=57 17–19] |chapter=Modern Uruguay, 1875–1903: Militarism 1875–90 |access-date=23 February 2011 |editor2=Sandra W. Meditz |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430025448/http://countrystudies.us/uruguay/10.htm |archive-date=30 April 2011 |url-status=live}}</ref> لە ماوەی ساڵانی سەرەتای دوای سەربەخۆیییەکەیدا، ئوروگوای لەژێر کاریگەری و دەستێوەردانی بیانی و کۆمەڵێک ململانێی ناوخۆیی و پشێویی ڕامیاریدا مایەوە.<ref>{{Cite book |last=Facal Santiago |first=Silvia |url=https://journals.openedition.org/alhim/1412#ftn3 |title=Recorriendo el largo camino de la integración: los judíos alemanes en Uruguay |date=21 September 2007 |publisher=Amérique Latine Histoire et Mémoire. Les Cahiers ALHIM. |trans-title=Traversing the long road of integration: German Jews in Uruguay}}</ref> لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٩یەمەوە، وڵاتەکە گەواھیدەری [[کۆچکردن بۆ ئوروگوای|شەپۆلە گرینگەکانی کۆچی ئەورووپی]] بوو—بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[ئوروگوایییە ئیسپانییەکان|ئیسپانیا]]، [[ئوروگوایییە ئیتاڵییەکان|ئیتاڵیا]]، و [[ئوروگوایییە فەڕەنسییەکان|فەڕەنسا]]—کە کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر [[دانیشتووانناسیی ئوروگوای|دانیشتووانناسییەکەی]] ھەبوو و بناغەی [[فەرھەنگی ئوروگوای|فەرھەنگ و کۆمەڵگەی ئوروگواییی]] ئێستایان دانا. ڕامیاریی نیشتمانی لەژێر دەسەڵاتی دوو پارتی ڕامیاریدا بوو: [[پارتی کۆلۆرادۆ (ئوروگوای)|پارتی کۆلۆرادۆ]] و [[پارتی نیشتمانی (ئوروگوای)|پارتی نیشتمانی]]، کە لە چەندین جەنگی ناوخۆییدا لە ماوەی سەدەی ١٩یەمدا ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە و بە کۆمەڵ بە «پارتە سوننەتییەکان» ناسراون.<ref>{{Cite web |last=Barreiro |first=Julio |year=1993 |title=El sistema de partidos políticos en Uruguay |trans-title=The political party system in Uruguay |url=https://corteidh.or.cr/tablas/7300.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207103422/https://corteidh.or.cr/tablas/7300.pdf |archive-date=7 February 2025 |publisher=Inter-American Court of Human Rights |language=es |format=PDF}}</ref> لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، زنجیرەیەک چاکسازیی پێشەنگ لە بوارەکانی ئابووری، کار و کۆمەڵایەتیدا بناغەکانی [[دەوڵەتی خۆشگوزەرانی|دەوڵەتێکی خۆشگوزەرانیی]] پێشکەوتوویان دانا. ئەم گەشەپێدانانە، لەگەڵ ماوەیەک لە سەقامگیریی ڕامیاریی بەردەوام، ناوبانگی «سویسڕای ئەمریکاکان»یان بۆ وڵاتەکە بەدەست ھێنا.<ref>{{Cite news |date=1951-01-03 |title=URUGUAY A HAVEN FOR REFUGEE SUMS; Gold Flows to 'Switzerland of Americas' Since Korean War – Foreign Trade Booms |url=https://www.nytimes.com/1951/01/03/archives/uruguay-a-haven-for-refugee-sums-gold-flows-to-switzerland-of.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811145157/http://www.nytimes.com/1951/01/03/archives/uruguay-a-haven-for-refugee-sums-gold-flows-to-switzerland-of.html |archive-date=11 August 2017 |access-date=2024-05-05 |work=The New York Times |page=75 |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> زنجیرەیەک [[قەیرانی دارایی|قەیرانی ئابووری]] و شەڕی دژی [[ڕامیاریی چەپی توندڕەو|چەپی توندڕەوی]] جەنگی گەریلای شاری لە کۆتاییی ساڵانی ١٩٦٠–١٩٧٠ بووە ھۆی [[کودەتای ١٩٧٣ی ئوروگوای|کودەتای ١٩٧٣]]، کە [[دکتاتۆریی سەربازی-مەدەنیی ئوروگوای|دکتاتۆرییەکی سەربازی-مەدەنی]] تا ساڵی ١٩٨٥ دامەزراند.<ref>{{Cite news |date=2023-12-27 |orig-date=30 November 1984 |title=Back to Democracy in Uruguay |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1984/12/01/back-to-democracy-in-uruguay/768ffe9f-4cf0-4741-ad4c-0a593e3bce6b/ |access-date=2024-05-05 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite book |last=Pastor |first=José Manuel Azcona |url=https://archive.org/details/possibleparadise0000azco |title=Possible Paradises: Basque Emigration to Latin America. |publisher=University of Nevada Press |year=2004 |isbn=9780874174441 |location=Reno, Nevada |pages=232}}</ref><ref>{{Cite web |title=Inmigrantes {{!}} 1811-2011 |url=http://www.1811-2011.edu.uy/B1/content/inmigrantes?page=show |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718144550/http://www.1811-2011.edu.uy/B1/content/inmigrantes?page=show |archive-date=18 July 2024 |access-date=2025-01-15 |website=www.1811-2011.edu.uy |language=es |url-status=dead }}</ref> ئوروگوای ئەمڕۆ [[کۆماری دیموکراتیک|کۆمارێکی دەستووریی دیموکراتیکە]]، کە سەرۆکێک ھەم وەک [[سەرۆکی دەوڵەت]] و ھەم وەک [[سەرۆکی حکوومەت]] کار دەکات. ئوروگوای لە پێوەرە نێونەتەوەیییەکانی دیموکراسی، شەفافییەتی حکوومەت، ئازادیی ئابووری، پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی، [[پێڕستی وڵاتان بەپێی یەکسانیی داھات|یەکسانیی داھات]]، داھاتی ھەر کەسێک، داھێنان و ژێرخاندا پلەیەکی بەرزی ھەیە.<ref name="photos.state.gov">{{cite web |date=June 2013 |title=Uruguay Rankings |url=https://photos.state.gov/libraries/uruguay/19452/pdfs/UruguaysRankingsJune2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170201223606/http://photos.state.gov/libraries/uruguay/19452/pdfs/UruguaysRankingsJune2013.pdf |archive-date=1 February 2017 |access-date=21 April 2017 |via=Embassy of the United States of America}}</ref><ref>{{cite web |date=29 February 2024 |title=Spartacus Gay Travel Index |url=https://spartacus.gayguide.travel/gaytravelindex.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914015257/http://www.spartacusworld.com/gaytravelindex.pdf |archive-date=14 September 2017 |access-date=3 September 2020 |website=spartacus.gayguide.travel |at=No. 8, p. 2}}</ref> وەک [[ئابووریی داھات-بەرز لە بانکی جیھانی|ئابوورییەکی داھات-بەرز]] پۆلێن دەکرێت. ھەروەھا لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زۆر لیبراڵە، و [[کانابیس لە ئوروگوای|کانابیسی بە تەواوی یاسایی کردووە]]—وەک یەکەم وڵات لە جیھاندا کە ئەو کارە بکات—و ھەروەھا [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزان لە ئوروگوای|ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزان]]، [[لەباربردن لە ئوروگوای|لەباربردن]] و [[مردن بە ویستی خۆت لە ئوروگوای|مردن بە ویستی خۆت]].<ref>{{Cite web |date=2025-10-16 |title=In a regional first, Uruguay passes a law allowing euthanasia |url=https://apnews.com/article/uruguay-euthanasia-law-076a2f4d2ba5ce990e65ac4dd4798d49 |access-date=2025-11-17 |agency=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-10-16 |title=Uruguay legalises euthanasia |url=https://www.bbc.com/news/articles/c7v8336zmvro |access-date=2025-11-17 |agency=BBC News |language=en-GB}}</ref> ئوروگوای ھەروەھا ئەندامێکی دامەزرێنەری [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، [[ڕێکخراوەی دەوڵەتە ئەمریکییەکان]]، و [[مێرکۆسۆر]]ە. == بنەچەی ناو == وڵاتی ئوروگوای ناوەکەی لە [[ڕووباری ئوروگوای|ڕیۆ ئوروگوای]] لە زمانی [[گەلە ڕەسەنەکان لە ئوروگوای|ڕەسەنی]] [[زمانە گوارانییەکان|گوارانی]]یەوە وەرگرتووە. چەندین لێکدانەوە ھەن، لەوانە «ڕووباری باڵندە» («ڕووباری [[باڵندەی ئووروو|ئووروو]]»، لە ڕێگەی [[زمانە چارووانەکان|چارووان]]ەوە، کە ئووروو ناوێکی گشتییە بۆ ھەر باڵندەیەکی کێوی).<ref>{{cite book|title=Revista Del Río de La Plata|url=https://books.google.com/books?id=mOexAAAAIAAJ|year=1971|page=285|quote=The word itself, 'Uruguay', is clearly derived from the Guaraní, probably by way of the tribal dialect of the [[Charrúa]]s [...] from ''uru'' (a generic designation of wild fowl)|access-date=23 October 2015|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203010230/https://books.google.com/books?id=mOexAAAAIAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Nordenskiöld|first=Erland|author-link=Erland Nordenskiöld|title=Deductions suggested by the geographical distribution of some post-Columbian words used by the Indians of S. America|url=https://books.google.com/books?id=oaguAAAAYAAJ|year=1979|publisher=AMS Press|isbn=978-0-404-15145-4|page=27|quote=In Paraguay the Guaraní Indians call a fowl ''{{lang|gn|uruguaçú}}''. The [[Cainguá]] in Misiones only say ''{{lang|gn|urú}}''. [...] A few Guaraní-speakiug Indians who call a hen ''{{lang|gn|uruguasu}}'' and a cock ''{{lang|gn|tacareo}}''. ''{{lang|gn|Uruguaçu}}'' means "the big ''{{lang|gn|uru}}''".|access-date=23 October 2015|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203010230/https://books.google.com/books?id=oaguAAAAYAAJ|url-status=live}}</ref> ھەروەھا ناوەکە دەکرێت ئاماژە بێت بۆ شەیتانۆکەیەکی ڕووبار کە پێی دەوترێت «ئوروگوئا» (پۆمێلا مێگاستۆما) کە لە کەناراوەکانیدا زۆر بووە.<ref>{{cite news |title=Presentan tesis del nombre Uruguay |trans-title=Thesis on the name Uruguay presented |url=http://www.elpais.com.uy/101008/pciuda-520474/informe/presentan-tesis-del-nombre-uruguay/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314100414/http://www.elpais.com.uy/101008/pciuda-520474/informe/presentan-tesis-del-nombre-uruguay/ |archive-date=14 March 2012 |access-date=21 November 2014 |work=El País |language=es}}</ref> یەکێک لە بەناوبانگترین لێکدانەوەکان بۆ ناوەکە لەلایەن شاعیری ناسراوی ئوروگوایی [[خوان زۆریلا دی سان مارتین]] پێشنیار کراوە، کە «ڕووباری باڵندە ڕەنگاوڕەنگەکان»ە؛<ref>{{cite news|date=14 March 2012|title=Presentan tesis del nombre Uruguay|work= Diario El País |department=Montevideo, Uruguay|url=http://www.elpais.com.uy/101008/pciuda-520474/informe/presentan-tesis-del-nombre-uruguay/|access-date=17 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314100414/http://www.elpais.com.uy/101008/pciuda-520474/informe/presentan-tesis-del-nombre-uruguay/|archive-date=14 March 2012}}</ref> ئەم لێکدانەوەیە، ئەگەرچی جێی گومانە، بەڵام ھێشتا بایەخێکی فەرھەنگی گرینگی لە وڵاتەکەدا ھەیە.<ref>{{cite web |title=Uruguay, el país de los pájaros pintados despierta la pasión por mirar |trans-title=Uruguay, the land of the painted birds, awakens the passion for watching |url=https://www.gub.uy/ministerio-turismo/comunicacion/noticias/uruguay-pais-pajaros-pintados-despierta-pasion-mirar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517192540/https://www.gub.uy/ministerio-turismo/comunicacion/noticias/uruguay-pais-pajaros-pintados-despierta-pasion-mirar |archive-date=17 May 2021 |access-date=17 May 2021 |website=Ministerio de Turismo |language=es}}</ref> لە سەردەمی داگیرکاریی ئیسپانی و بۆ ماوەیەک دوای ئەوە، ئوروگوای و ھەندێک لە خاکە دراوسێیەکانی ناویان «[[باندا ئۆریێنتال|باندا ئۆریێنتال]] [دێل ئوروگوای]» («کەناری ڕۆژھەڵاتی [ڕووباری ئوروگوای]») بوو، پاشان بۆ چەند ساڵێک «[[پارێزگای ئۆریێنتال|پرۆڤینیسیا ئۆریێنتال]]» («پارێزگای ڕۆژھەڵات»). لەوەتەی سەربەخۆیییەوە، وڵاتەکە بە «کۆماری ڕۆژھەڵاتی ئوروگوای» ناسراوە، کە بە واتای وشەیی وەردەگێڕدرێت بۆ «کۆماری ڕۆژھەڵاتی [ڕووباری] ئوروگوای». بەڵام بە فەرمی بە ھەردوو شێوەی «کۆماری ڕۆژھەڵاتی ئوروگوای»<ref>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |title=Uruguay |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginia |year=2016 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uruguay/ |access-date=1 January 2017 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216123435/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uruguay/ |url-status=dead }}</ref><ref name="britannica">{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/620116/Uruguay|title=Uruguay|access-date=2 September 2008|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|archive-date=12 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612043021/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/620116/Uruguay|url-status=live}}</ref> یان «کۆماری ڕۆژھەڵاتی ئوروگوای» وەردەگێڕدرێت.<ref>"Eastern Republic of Uruguay" is the official name used in many United Nations publications in English, e.g. {{cite book|title=Treaty Series|url=https://books.google.com/books?id=_4bp3hF2DfMC&pg=RA1-PA118|year=1991|publisher=UN Publications|isbn=978-92-1-900187-9|access-date=23 October 2015|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203010230/https://books.google.com/books?id=_4bp3hF2DfMC&pg=RA1-PA118|url-status=live}} & in some formal UK documents, e.g. {{cite book|title=Agreement Between the European Community and the Eastern Republic of Uruguay|url=https://books.google.com/books?id=_34BywAACAAJ|year=1974|publisher=[[H.M. Stationery Office]]|access-date=23 October 2015|archive-date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513050932/https://books.google.com/books?id=_34BywAACAAJ|url-status=live}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{کۆلکە}} {{وڵاتەکانی ئەمەریکاکان}} {{پۆلی کۆمنز|Uruguay}} {{تووڵی دەروازە|ئەمریکای لاتین|وڵاتەکان}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٥]] [[پۆل:ئوروگوای|ئوروگوای]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باشوور]] mtrrcjpk2mnamronfkpcampwykacfdj 1584187 1584186 2026-05-16T05:28:48Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1584187 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری ڕۆژھەڵاتی ئوروگوای | common_name = ئوروگوای | native_name = {{native name|es|República Oriental del Uruguay}} | image_flag = Flag of Uruguay.svg | flag_type = [[ئاڵای ئوروگوای|ئاڵا]]{{efn|ئوروگوای سێ ئاڵای فەرمی ھەیە. ئەوانیش پەڤیلیۆنی نەتەوەیی، کە پلەیەکی باڵاتری ھەیە و ئەو ئاڵایەیە کە لێرەدا نیشان دراوە، [[ئاڵای ئارتیگاس]]، و [[ئاڵای ترێنتا ی تێرس]]}} | image_coat = Coat of arms of Uruguay.svg | national_motto = {{native name|es|Libertad o Muerte}}<br />«ئازادی یان مردن» | national_anthem = {{lang|es|Himno Nacional del Uruguay}}<br />«[[سروودی نەتەوەییی ئوروگوای]]»{{parabr}}{{center|[[File:United_States_Navy_Band_-_National_Anthem_of_Uruguay_(complete).ogg]]}} | other_symbol = [[File: Sol de Mayo-Bandera de Uruguay.svg|90x90px|alt=Sol de Mayo]] | other_symbol_type = [[خۆری ئایار|سۆل دی مایۆ]]<ref>{{cite book|last=Crow|first=John A. |title=The Epic of Latin America|edition=4th|publisher=University of California Press|place=Berkeley |year=1992|isbn=978-0-520-07723-2 |url=https://archive.org/details/epicoflatinameri00crow|page=457|quote=In the meantime, while the crowd assembled in the plaza continued to shout its demands at the cabildo, the sun suddenly broke through the overhanging clouds and clothed the scene in brilliant light. The people looked upward with one accord and took it as a favorable omen for their cause. This was the origin of the ″sun of May″ which has appeared in the center of the Argentine flag and on the Argentine coat of arms ever since.}}</ref><ref>{{cite book|last=Kopka|first=Deborah|title=Central & South America|publisher=Lorenz Educational Press|place=Dayton, OH|year=2011|isbn=978-1-4291-2251-1|page=5|quote=The sun's features are those of [[Inti]], the [[Inca]]n sun god. The sun commemorates the appearance of the Sun through cloudy skies on May 25, 1810, during the first mass demonstration in favor of independence.}}</ref><br />{{small|(خۆری ئایار)}} | image_map = URY orthographic.svg | map_width = 220px | map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=ئەمریکای باشوور |region_color=none }} | capital = [[مۆنتیڤیدیۆ]] | coordinates = {{Coord|34|53|S|56|10|W|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = {{hlist|[[ئیسپانیای ڕیۆپلاتێنسی|ئیسپانی]]{{efn|ئیسپانی ھەرگیز بەپێی دەستوور یان ھیچ مەرسوومێک وەک زمانی فەرمی ئوروگوای ڕانەگەیەندراوە. بەڵام، بە شێوەی «دی فاکتۆ» لە ھەموو جۆرەکانی حکوومەت و کۆمەڵگادا فەرمییە.}}|[[زمانی ئاماژەی ئوروگوایی]]{{efn|لە ساڵی ٢٠٠١ەوە پێگەی فەرمی «دی جور»ی ھەیە.<ref>{{cite act |type=Ley |index=N° 17378 |date=25 July 2001 |legislature= El Senado y la Cámara Representantes de República Oriental del Uruguay reunidos en Asamblea General |title=Personas con Discapacidad. Lengua de Señas Uruguaya |trans-title=Disabled Persons. Uruguayan Sign Language – Law No. 17378 |url=https://www.impo.com.uy/bases/leyes/17378-2001 |url-status=live |language=es |access-date=30 May 2022 |archive-date=20 May 2022 |author=((IMPO)) |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520104508/https://www.impo.com.uy/bases/leyes/17378-2001 }}</ref><ref name=LSU>{{Cite journal|last1=Meyers|first1=Stephen|last2=Lockwood|first2=Elizabeth|date=2014-12-06|title=The Tale of Two Civil Societies: Comparing disability rights movements in Nicaragua and Uruguay|url=https://dsq-sds.org/article/view/3845|journal=Disability Studies Quarterly|language=en|volume=34|issue=4|doi=10.18061/dsq.v34i4.3845|issn=2159-8371|doi-access=free|access-date=30 May 2022|archive-date=27 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220627084811/https://dsq-sds.org/article/view/3845|url-status=live}}</ref>}}}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |٨٦.٠٪ [[سپی‌پێستەکان|سپی]]{{efn|group=note|name=|ڕەسەنایەتیی نەتەوەیی-ڕەگەزیی سەرەکیی خۆناسین. کۆی گشتی زیاترە لە ١٠٠٪ چونکە ڕێگە بە خەڵک دراوە زیاتر لە یەک گرووپی ڕەگەزیی باوان ھەڵبژێرن}} |١٠.٤٪ [[ئەفۆ-ئوروگوایییەکان|ڕەش]] |٦.٣٪ [[گەلە ڕەسەنەکان لە ئوروگوای|ڕەسەن]] |٠.٧٪ [[گەلانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] |٦.٣٪ ئەوانی تر<ref>{{cite web |title= Ascendencia étnico-racial principal, por categoría, según departamento - Censo 2023 |url= https://www.gub.uy/instituto-nacional-estadistica/comunicacion/publicaciones/anuario-estadistico-nacional-2024-volumen-n-101/21-informacion-censal-2 |work=2024|publisher=Instituto Nacional de Estadística |page=|language=es|accessdate= 21 January 2025}}</ref> }} | ethnic_groups_year = ٢٠٢٣ | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web |title= Ascendencia étnico-racial principal, por categoría, según departamento - Censo 2023 |url= https://www.gub.uy/instituto-nacional-estadistica/comunicacion/publicaciones/anuario-estadistico-nacional-2024-volumen-n-101/21-informacion-censal-2 |work=2024|publisher=Instituto Nacional de Estadística |page=|language=es|accessdate= 21 January 2025}}</ref> | demonym = [[ئوروگوایییەکان|ئوروگوایی]] | government_type = [[سیستم|کۆماری سەرۆکایەتیی یەکگرتوو]] | leader_title1 = [[سەرۆکی ئوروگوای|سەرۆک]] | leader_name1 = [[یاماندوو ئۆرسی]] | leader_title2 = [[جێگری سەرۆکی ئوروگوای|جێگری سەرۆک]] | leader_name2 = [[کارۆلینا کۆسێ]] | legislature = [[کۆمەڵەی گشتیی ئوروگوای|کۆمەڵەی گشتی]] | upper_house = [[سێنای ئوروگوای|سێنا]] | lower_house = [[ژووری نوێنەرانی ئوروگوای|ژووری نوێنەران]] | sovereignty_type = سەربەخۆیی | sovereignty_note = لە [[ئیمپراتۆریەتی بەڕازیل|بەڕازیل]]{{efn|group=note|name=|سەرەتا لە ساڵی ١٨١٣ وەک پارێزگای ئۆریێنتال، بەشێک لە [[پارێزگا یەکگرتووەکانی ڕیۆ دی لا پلاتا]] دامەزرا، لە ١٨١٥ تا ١٨١٧ بەشێک بوو لە [[کۆمەڵەی فیدراڵی (١٨١٥–١٨٢٠)|کۆمەڵەی فیدراڵی]]، کە دوای ئەوە لەلایەن [[شانشینی بەڕازیل|بەڕازیل]]ەوە داگیر کرا و دواتر (لە ساڵی ١٨٢١) لکێنرا، کە وەک [[پارێزگای سیسپلاتینا]] حوکمی دەکرد تا ئەو کاتەی سەربەخۆیی خۆی لە بەڕازیل ڕاگەیاند و چووە پاڵ پارێزگا یەکگرتووەکان، کە ئەوەیان سەری نەگرت.}} | established_event1 = [[سی و سێ ڕۆژھەڵاتییەکە#ھەڵمەت|ڕاگەیەندرا]] | established_date1 = ٢٥ی ئابی ١٨٢٥ | established_event2 = [[کۆنفرانسی ئاشتیی سەرەتایی (١٨٢٨)|ناسێندرا]] | established_date2 = ٢٧ی ئابی ١٨٢٨ | established_event3 = {{nowrap|[[دەستووری ئوروگوای|دەستووری ئێستا]]}} | established_date3 = ١٥ی شوباتی ١٩٦٧ | established_event4 = | established_date4 = | area_km2 = ١٧٦,٢١٥ | area_footnote = <ref name="Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=Uruguay|access-date=22 June 2023|year=2011}}</ref> | area_rank = ٨٩ھەم | area_sq_mi = ٦٨,٠٣٧ | percent_water = ١.٥ | population_census = ٣,٤٩٩,٤٥١<ref name="Uruguay Presidencia">{{Cite web |title=Censo Nacional 2023 contabilizó 3.499.451 habitantes en Uruguay |url=https://www.gub.uy/presidencia/comunicacion/noticias/censo-nacional-2023-contabilizo-3499451-habitantes-uruguay |access-date=2024-10-12 |website=Uruguay Presidencia |language=es }}</ref> | population_census_year = ٢٠٢٣ | population_census_rank = ١٣٢ەم | population_density_km2 = ١٩.٥ | population_density_sq_mi = ٤٨.٣ | population_density_rank = ٢٠٦ەم | GDP_PPP = {{increase}} ١٣٥.٨ ملیار دۆلار<ref name="IMF DataMapper">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/URY |title=IMF DataMapper: Uruguay |website=[[International Monetary Fund]] |date= 2025 |access-date=13 Jan 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ٢٠٢٦ | GDP_PPP_rank = ٩٥ەم | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ٣٩,٠٣٠ دۆلار<ref name="IMF DataMapper"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ٥٧ەم | GDP_nominal = {{increase}} ٩٦.١ ملیار دۆلار<ref name="IMF DataMapper"/> | GDP_nominal_year = ٢٠٢٦ | GDP_nominal_rank = ٨٠ەم | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ٢٧,٦٠٨ دۆلار<ref name="IMF DataMapper"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ٥١ەم | Gini = ٤٠.٠ <!--number only--> | Gini_year = ٢٠٢٤ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="gini-index">{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=UY|title=GINI index|publisher=World Bank|access-date=17 April 2026}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ٠.٨٦٢ <!--number only--> | HDI_year = ٢٠٢٣<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = ٤٨ەم | currency = [[پیسۆی ئوروگوایی]] | currency_code = UYU | time_zone = [[کاتی ئوروگوای|UYT]] | utc_offset = −٠٣:٠٠ | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = ڕاست | calling_code = [[ژمارە تەلەفۆنەکان لە ئوروگوای|+٥٩٨]] | iso3166code = | cctld = [[.uy]] | religion_year = ٢٠٢٤ | today = }} '''ئوروگوای'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=en-us-Uruguay-1.ogg|ˈ|jʊər|ə|ɡ|w|aɪ}}<ref>{{cite book|title=Longman pronunciation dictionary|first=John C.|last=Wells|publisher=Longman|location=Harlow, England|year=1990|isbn=0-582-05383-8|page=755}} entry "Uruguay"</ref> {{respell|YOOR|ə|gwy}}, {{IPA|es|uɾuˈɣwaj|lang|ES-pe - Uruguay.ogg}}; [[پورتووگالیی ئوروگوایی|پورتووگالی]]: {{lang|pt-UY|Uruguai}} }} بە فەرمی '''کۆماری ڕۆژھەڵاتی ئوروگوای'''،{{efn|{{langx|es|República Oriental del Uruguay}}}} وڵاتێکە لە [[ئەمریکای باشوور]]. لەگەڵ [[ئەرژەنتین]] لە ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاوا و [[بەڕازیل]] لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات ھاوسنوورە، لەکاتێکدا لە باشوورەوە ھاوسنووری [[ڕیۆ دی لا پلاتا]] و لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنووری [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک|ئۆقیانووسی ئەتڵەسی]]یە. بەشێکە لە ناوچەی [[کۆنوسوور]] لە ئەمریکای باشوور. ئوروگوای ڕووبەرێکی نزیکەی ١٧٦،٢١٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە دادەپۆشێت.<ref name="Uruguay Presidencia"/> دانیشتووانەکەی نزیکەی ٣.٥ ملیۆن کەسە، کە نزیکەی ٢ ملیۆنیان لە [[ناوچەی مێترۆپۆلیتانی مۆنتیڤیدیۆ|ناوچەی مێترۆپۆلیتانی]] پایتەختەکەی و [[پێڕستی شارەکانی ئوروگوای|گەورەترین شاری]]، [[مۆنتیڤیدیۆ]]، دەژین. ئەو ناوچەیەی کە بوو بە ئوروگوای بۆ یەکەمجار ١٣،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر لەلایەن گرووپە ڕاوچی-کۆکەرەوەکانەوە ئاوەدان کراوە.<ref name="archivo.presidencia.gub.uy">{{cite web |title=Hace 13.000 años cazadores-recolectores exploraron y colonizaron planicie del río Cuareim |trans-title=13,000 years ago, hunter-gatherers explored and colonized the Cuareim River plain |url=http://archivo.presidencia.gub.uy/sci/noticias/2010/09/2010092601.htm |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318014413/http://archivo.presidencia.gub.uy/sci/noticias/2010/09/2010092601.htm |archive-date=18 March 2014 |access-date=17 May 2021 |website=archivo.presidencia.gub.uy |language=es}}</ref> یەکەم گەڕیدەی ئەورووپی کە گەیشتە ناوچەکە خوان دیاز دی سۆلیس بوو لە ساڵی ١٥١٦، بەڵام ناوچەکە درەنگتر لە دراوسێیەکانی داگیر کرا. لە کاتی گەیشتنی ئەورووپایییەکاندا، چارووا ھۆزە باڵاکە بوو، لەگەڵ گرووپەکانی دیکەی وەک گەلی گوارانی و گەلی چانا. ھەرچۆنێک بێت، ھیچ کام لەم گەلانە لە ڕووی کۆمەڵایەتی یان ڕامیارییەوە لە گرووپە گەورەکاندا ڕێکنەخرابوون، ئەمەش بووە ھۆی کەمبوونەوەیان.<ref>{{Cite web |title=¿Por qué ya no hay indígenas en Uruguay? |url=https://www.elobservador.com.uy/nota/-por-que-ya-no-hay-indigenas-en-uruguay--20139201690 |access-date=2025-01-11 |website=El Observador |language=es-UY}}</ref> لە ناوەڕاستی ناکۆکییە خاکییکاندا، پورتووگالییەکان کۆلۆنیا دێل ساکرامێنتۆیان لە ساڵی ١٦٨٠ دامەزراند، و ئیسپانییەکانیش مۆنتیڤیدیۆیان وەک قەڵایەکی سەربازی دامەزراند. ئوروگوای سەربەخۆییی خۆی لە نێوان ١٨١١–١٨٢٨ بەدەست ھێنا، دوای ململانێیەکی چوار لایەنە کە [[پورتووگال]]، ئیسپانیا و دواتریش [[پارێزگا یەکگرتووەکانی ڕیۆ دی لا پلاتا]] و [[ئیمپراتۆریەتی بەڕازیل]]ی تێدابوو. لە ساڵی ١٨٣٠دا، وڵاتەکە [[دەستووری ئوروگوای|دەستوور]]ی خۆی دەرکرد و بە فەرمی وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دامەزرا.<ref name="loc-102">{{cite book |last1=Jacob |first1=Raúl |url=http://countrystudies.us/uruguay/10.htm |title=Uruguay: A Country Study |last2=Weinstein |first2=Martin |date=1992 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress Country Studies |isbn=978-0-8444-0737-1 |editor1=Rex A. Hudson |edition=2nd |location=Washington DC |pages=[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.31822015230782&seq=57 17–19] |chapter=Modern Uruguay, 1875–1903: Militarism 1875–90 |access-date=23 February 2011 |editor2=Sandra W. Meditz |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430025448/http://countrystudies.us/uruguay/10.htm |archive-date=30 April 2011 |url-status=live}}</ref> لە ماوەی ساڵانی سەرەتای دوای سەربەخۆیییەکەیدا، ئوروگوای لەژێر کاریگەری و دەستێوەردانی بیانی و کۆمەڵێک ململانێی ناوخۆیی و پشێویی ڕامیاریدا مایەوە.<ref>{{Cite book |last=Facal Santiago |first=Silvia |url=https://journals.openedition.org/alhim/1412#ftn3 |title=Recorriendo el largo camino de la integración: los judíos alemanes en Uruguay |date=21 September 2007 |publisher=Amérique Latine Histoire et Mémoire. Les Cahiers ALHIM. |trans-title=Traversing the long road of integration: German Jews in Uruguay}}</ref> لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٩یەمەوە، وڵاتەکە گەواھیدەری [[کۆچکردن بۆ ئوروگوای|شەپۆلە گرینگەکانی کۆچی ئەورووپی]] بوو—بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[ئوروگوایییە ئیسپانییەکان|ئیسپانیا]]، [[ئوروگوایییە ئیتاڵییەکان|ئیتاڵیا]]، و [[ئوروگوایییە فەڕەنسییەکان|فەڕەنسا]]—کە کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر [[دانیشتووانناسیی ئوروگوای|دانیشتووانناسییەکەی]] ھەبوو و بناغەی [[فەرھەنگی ئوروگوای|فەرھەنگ و کۆمەڵگەی ئوروگواییی]] ئێستایان دانا. ڕامیاریی نیشتمانی لەژێر دەسەڵاتی دوو پارتی ڕامیاریدا بوو: [[پارتی کۆلۆرادۆ (ئوروگوای)|پارتی کۆلۆرادۆ]] و [[پارتی نیشتمانی (ئوروگوای)|پارتی نیشتمانی]]، کە لە چەندین جەنگی ناوخۆییدا لە ماوەی سەدەی ١٩یەمدا ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە و بە کۆمەڵ بە «پارتە سوننەتییەکان» ناسراون.<ref>{{Cite web |last=Barreiro |first=Julio |year=1993 |title=El sistema de partidos políticos en Uruguay |trans-title=The political party system in Uruguay |url=https://corteidh.or.cr/tablas/7300.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207103422/https://corteidh.or.cr/tablas/7300.pdf |archive-date=7 February 2025 |publisher=Inter-American Court of Human Rights |language=es |format=PDF}}</ref> لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، زنجیرەیەک چاکسازیی پێشەنگ لە بوارەکانی ئابووری، کار و کۆمەڵایەتیدا بناغەکانی [[دەوڵەتی خۆشگوزەرانی|دەوڵەتێکی خۆشگوزەرانیی]] پێشکەوتوویان دانا. ئەم گەشەپێدانانە، لەگەڵ ماوەیەک لە سەقامگیریی ڕامیاریی بەردەوام، ناوبانگی «سویسڕای ئەمریکاکان»یان بۆ وڵاتەکە بەدەست ھێنا.<ref>{{Cite news |date=1951-01-03 |title=URUGUAY A HAVEN FOR REFUGEE SUMS; Gold Flows to 'Switzerland of Americas' Since Korean War – Foreign Trade Booms |url=https://www.nytimes.com/1951/01/03/archives/uruguay-a-haven-for-refugee-sums-gold-flows-to-switzerland-of.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811145157/http://www.nytimes.com/1951/01/03/archives/uruguay-a-haven-for-refugee-sums-gold-flows-to-switzerland-of.html |archive-date=11 August 2017 |access-date=2024-05-05 |work=The New York Times |page=75 |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> زنجیرەیەک [[قەیرانی دارایی|قەیرانی ئابووری]] و شەڕی دژی [[ڕامیاریی چەپی توندڕەو|چەپی توندڕەوی]] جەنگی گەریلای شاری لە کۆتاییی ساڵانی ١٩٦٠–١٩٧٠ بووە ھۆی [[کودەتای ١٩٧٣ی ئوروگوای|کودەتای ١٩٧٣]]، کە [[دکتاتۆریی سەربازی-مەدەنیی ئوروگوای|دکتاتۆرییەکی سەربازی-مەدەنی]] تا ساڵی ١٩٨٥ دامەزراند.<ref>{{Cite news |date=2023-12-27 |orig-date=30 November 1984 |title=Back to Democracy in Uruguay |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1984/12/01/back-to-democracy-in-uruguay/768ffe9f-4cf0-4741-ad4c-0a593e3bce6b/ |access-date=2024-05-05 |newspaper=Washington Post |language=en-US |issn=0190-8286}}</ref><ref>{{Cite book |last=Pastor |first=José Manuel Azcona |url=https://archive.org/details/possibleparadise0000azco |title=Possible Paradises: Basque Emigration to Latin America. |publisher=University of Nevada Press |year=2004 |isbn=9780874174441 |location=Reno, Nevada |pages=232}}</ref><ref>{{Cite web |title=Inmigrantes {{!}} 1811-2011 |url=http://www.1811-2011.edu.uy/B1/content/inmigrantes?page=show |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718144550/http://www.1811-2011.edu.uy/B1/content/inmigrantes?page=show |archive-date=18 July 2024 |access-date=2025-01-15 |website=www.1811-2011.edu.uy |language=es |url-status=dead }}</ref> ئوروگوای ئەمڕۆ [[کۆماری دیموکراتیک|کۆمارێکی دەستووریی دیموکراتیکە]]، کە سەرۆکێک ھەم وەک [[سەرۆکی دەوڵەت]] و ھەم وەک [[سەرۆکی حکوومەت]] کار دەکات. ئوروگوای لە پێوەرە نێونەتەوەیییەکانی دیموکراسی، شەفافییەتی حکوومەت، ئازادیی ئابووری، پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی، [[پێڕستی وڵاتان بەپێی یەکسانیی داھات|یەکسانیی داھات]]، داھاتی ھەر کەسێک، داھێنان و ژێرخاندا پلەیەکی بەرزی ھەیە.<ref name="photos.state.gov">{{cite web |date=June 2013 |title=Uruguay Rankings |url=https://photos.state.gov/libraries/uruguay/19452/pdfs/UruguaysRankingsJune2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170201223606/http://photos.state.gov/libraries/uruguay/19452/pdfs/UruguaysRankingsJune2013.pdf |archive-date=1 February 2017 |access-date=21 April 2017 |via=Embassy of the United States of America}}</ref><ref>{{cite web |date=29 February 2024 |title=Spartacus Gay Travel Index |url=https://spartacus.gayguide.travel/gaytravelindex.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914015257/http://www.spartacusworld.com/gaytravelindex.pdf |archive-date=14 September 2017 |access-date=3 September 2020 |website=spartacus.gayguide.travel |at=No. 8, p. 2}}</ref> وەک [[ئابووریی داھات-بەرز لە بانکی جیھانی|ئابوورییەکی داھات-بەرز]] پۆلێن دەکرێت. ھەروەھا لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زۆر لیبراڵە، و [[کانابیس لە ئوروگوای|کانابیسی بە تەواوی یاسایی کردووە]]—وەک یەکەم وڵات لە جیھاندا کە ئەو کارە بکات—و ھەروەھا [[ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزان لە ئوروگوای|ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزان]]، [[لەباربردن لە ئوروگوای|لەباربردن]] و [[مردن بە ویستی خۆت لە ئوروگوای|مردن بە ویستی خۆت]].<ref>{{Cite web |date=2025-10-16 |title=In a regional first, Uruguay passes a law allowing euthanasia |url=https://apnews.com/article/uruguay-euthanasia-law-076a2f4d2ba5ce990e65ac4dd4798d49 |access-date=2025-11-17 |agency=Associated Press |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-10-16 |title=Uruguay legalises euthanasia |url=https://www.bbc.com/news/articles/c7v8336zmvro |access-date=2025-11-17 |agency=BBC News |language=en-GB}}</ref> ئوروگوای ھەروەھا ئەندامێکی دامەزرێنەری [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، [[ڕێکخراوەی دەوڵەتە ئەمریکییەکان]]، و [[مێرکۆسۆر]]ە. == بنەچەی ناو == وڵاتی ئوروگوای ناوەکەی لە [[ڕووباری ئوروگوای|ڕیۆ ئوروگوای]] لە زمانی [[گەلە ڕەسەنەکان لە ئوروگوای|ڕەسەنی]] [[زمانە گوارانییەکان|گوارانی]]یەوە وەرگرتووە. چەندین لێکدانەوە ھەن، لەوانە «ڕووباری باڵندە» («ڕووباری [[باڵندەی ئووروو|ئووروو]]»، لە ڕێگەی [[زمانە چارووانەکان|چارووان]]ەوە، کە ئووروو ناوێکی گشتییە بۆ ھەر باڵندەیەکی کێوی).<ref>{{cite book|title=Revista Del Río de La Plata|url=https://books.google.com/books?id=mOexAAAAIAAJ|year=1971|page=285|quote=The word itself, 'Uruguay', is clearly derived from the Guaraní, probably by way of the tribal dialect of the [[Charrúa]]s [...] from ''uru'' (a generic designation of wild fowl)|access-date=23 October 2015|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203010230/https://books.google.com/books?id=mOexAAAAIAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|last=Nordenskiöld|first=Erland|author-link=Erland Nordenskiöld|title=Deductions suggested by the geographical distribution of some post-Columbian words used by the Indians of S. America|url=https://books.google.com/books?id=oaguAAAAYAAJ|year=1979|publisher=AMS Press|isbn=978-0-404-15145-4|page=27|quote=In Paraguay the Guaraní Indians call a fowl ''{{lang|gn|uruguaçú}}''. The [[Cainguá]] in Misiones only say ''{{lang|gn|urú}}''. [...] A few Guaraní-speakiug Indians who call a hen ''{{lang|gn|uruguasu}}'' and a cock ''{{lang|gn|tacareo}}''. ''{{lang|gn|Uruguaçu}}'' means "the big ''{{lang|gn|uru}}''".|access-date=23 October 2015|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203010230/https://books.google.com/books?id=oaguAAAAYAAJ|url-status=live}}</ref> ھەروەھا ناوەکە دەکرێت ئاماژە بێت بۆ شەیتانۆکەیەکی ڕووبار کە پێی دەوترێت «ئوروگوئا» (پۆمێلا مێگاستۆما) کە لە کەناراوەکانیدا زۆر بووە.<ref>{{cite news |title=Presentan tesis del nombre Uruguay |trans-title=Thesis on the name Uruguay presented |url=http://www.elpais.com.uy/101008/pciuda-520474/informe/presentan-tesis-del-nombre-uruguay/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314100414/http://www.elpais.com.uy/101008/pciuda-520474/informe/presentan-tesis-del-nombre-uruguay/ |archive-date=14 March 2012 |access-date=21 November 2014 |work=El País |language=es}}</ref> یەکێک لە بەناوبانگترین لێکدانەوەکان بۆ ناوەکە لەلایەن شاعیری ناسراوی ئوروگوایی [[خوان زۆریلا دی سان مارتین]] پێشنیار کراوە، کە «ڕووباری باڵندە ڕەنگاوڕەنگەکان»ە؛<ref>{{cite news|date=14 March 2012|title=Presentan tesis del nombre Uruguay|work= Diario El País |department=Montevideo, Uruguay|url=http://www.elpais.com.uy/101008/pciuda-520474/informe/presentan-tesis-del-nombre-uruguay/|access-date=17 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314100414/http://www.elpais.com.uy/101008/pciuda-520474/informe/presentan-tesis-del-nombre-uruguay/|archive-date=14 March 2012}}</ref> ئەم لێکدانەوەیە، ئەگەرچی جێی گومانە، بەڵام ھێشتا بایەخێکی فەرھەنگی گرینگی لە وڵاتەکەدا ھەیە.<ref>{{cite web |title=Uruguay, el país de los pájaros pintados despierta la pasión por mirar |trans-title=Uruguay, the land of the painted birds, awakens the passion for watching |url=https://www.gub.uy/ministerio-turismo/comunicacion/noticias/uruguay-pais-pajaros-pintados-despierta-pasion-mirar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517192540/https://www.gub.uy/ministerio-turismo/comunicacion/noticias/uruguay-pais-pajaros-pintados-despierta-pasion-mirar |archive-date=17 May 2021 |access-date=17 May 2021 |website=Ministerio de Turismo |language=es}}</ref> لە سەردەمی داگیرکاریی ئیسپانی و بۆ ماوەیەک دوای ئەوە، ئوروگوای و ھەندێک لە خاکە دراوسێیەکانی ناویان «[[باندا ئۆریێنتال|باندا ئۆریێنتال]] [دێل ئوروگوای]» («کەناری ڕۆژھەڵاتی [ڕووباری ئوروگوای]») بوو، پاشان بۆ چەند ساڵێک «[[پارێزگای ئۆریێنتال|پرۆڤینیسیا ئۆریێنتال]]» («پارێزگای ڕۆژھەڵات»). لەوەتەی سەربەخۆیییەوە، وڵاتەکە بە «کۆماری ڕۆژھەڵاتی ئوروگوای» ناسراوە، کە بە واتای وشەیی وەردەگێڕدرێت بۆ «کۆماری ڕۆژھەڵاتی [ڕووباری] ئوروگوای». بەڵام بە فەرمی بە ھەردوو شێوەی «کۆماری ڕۆژھەڵاتی ئوروگوای»<ref>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |title=Uruguay |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginia |year=2016 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uruguay/ |access-date=1 January 2017 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216123435/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uruguay/ |url-status=dead }}</ref><ref name="britannica">{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/620116/Uruguay|title=Uruguay|access-date=2 September 2008|year=2008|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|archive-date=12 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612043021/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/620116/Uruguay|url-status=live}}</ref> یان «کۆماری ڕۆژھەڵاتی ئوروگوای» وەردەگێڕدرێت.<ref>"Eastern Republic of Uruguay" is the official name used in many United Nations publications in English, e.g. {{cite book|title=Treaty Series|url=https://books.google.com/books?id=_4bp3hF2DfMC&pg=RA1-PA118|year=1991|publisher=UN Publications|isbn=978-92-1-900187-9|access-date=23 October 2015|archive-date=3 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203010230/https://books.google.com/books?id=_4bp3hF2DfMC&pg=RA1-PA118|url-status=live}} & in some formal UK documents, e.g. {{cite book|title=Agreement Between the European Community and the Eastern Republic of Uruguay|url=https://books.google.com/books?id=_34BywAACAAJ|year=1974|publisher=[[H.M. Stationery Office]]|access-date=23 October 2015|archive-date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513050932/https://books.google.com/books?id=_34BywAACAAJ|url-status=live}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{وڵاتەکانی ئەمەریکاکان}} {{پۆلی کۆمنز|Uruguay}} {{تووڵی دەروازە|ئەمریکای لاتین|وڵاتەکان|ئوروگوای}} [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٢٥]] [[پۆل:ئوروگوای|ئوروگوای]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەمریکای باشوور]] 025nqkzu32jb6tw1y38bwrmhluzdoaw 0 8546 1584182 1444197 2026-05-16T05:02:10Z 1silent scientist 51740 /* بنەڕەتی ناو */ 1584182 wikitext text/x-wiki {{Coord|59|N|26|E|type:country_scale:9000000_region:EE|display=title}} {{Infobox country | native_name = {{native name|et|Eesti Vabariik|icon=no}} | conventional_long_name = کۆماری ئەستۆنیا | common_name = Estonia | national_anthem = ''[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]''<br /><small>(English: {{lang|en|"''My Fatherland, My Happiness and Joy''"}})</small><br /></center> | image_flag = Flag of Estonia.svg | image_coat = Coat of arms of Estonia.svg |image_map = EU-Estonia.svg |map_caption = {{map_caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the [[یەکێتیی ئەورووپا]] |subregion_color=green |legend=EU-Estonia.svg}} | capital = [[تاڵین]] | latd=59|latm=25|latNS=N|longd=24|longm=45|longEW=E | largest_city = [[تاڵین]] | official_languages = [[زمانی ئەستۆنیایی|ئەستۆنی]]¹ | regional_languages = [[زمانی ڤۆرۆ|ڤۆرۆ]]، [[زمانی سێتو|سێتو]] | ethnic_groups = ٦٨٫٨٪ [[ئەستۆنیایی]],<br />٢٥.٥٪% [[ڕووسی]]،<br />٢٫١٪ [[ئوکراینی]]،<br />١٫٢٪ [[بیلاڕووسی]]،<br />٢٫٤٪ ھیتر و دیارینەکراو<ref name="stat.ee-nationality">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.ee/34278|سەردێڕ=Population by ethnic nationality, 1&nbsp;January, year|ئیش=stat.ee|بڵاوکەرەوە=Statistics Estonia|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190107090524/https://www.stat.ee/34278|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ethnic_groups_year = 2010 | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[President of Estonia|سەرۆک]] | leader_name1 = [[کیرستی کالجولەید]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیران]] | leader_name2 = [[جوری ڕاتاس]] | sovereignty_type = [[History of Estonia|سەربەخۆیی لە]] | sovereignty_note = [[ئیمپراتۆریی ڕووسیا|ڕووسیا]] | established_event4 = [[Autonomous Governorate of Estonia|Autonomy declared]] | established_date4 = 12 April 1917 | established_event5 = [[Estonian Declaration of Independence|Independence declared]]<br />[[History of Estonia#Road to Republic|Officially recognised]] | established_date5 = 24 February 1918<br /><br />2 February 1920 | established_event6 = [[History of Estonia#Soviet Occupation|1st Soviet occupation]] | established_date6 = 1940–1941 | established_event7 = [[Occupation of Estonia by Nazi Germany|German occupation]] | established_date7 = 1941–1944 | established_event8 = [[History of Estonia#Soviet Occupation|2nd Soviet occupation]] | established_date8 = 1944–1991 | established_event9 = [[History of Estonia#Regaining independence|Independence restored]] | established_date9 = 20 August 1991 | accessionEUdate = 1 May 2004 | EUseats = | area_km2 = 45,227 | area_sq_mi = 17,413<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 132nd² | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = 4.45% |population_estimate = 1,340,194<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.ee/main-indicators |سەردێڕ=Statistics Estonia |بڵاوکەرەوە=Stat.ee |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | population_estimate_year = 2010 | population_estimate_rank = 151st | population_census = 1,370,052<ref name="2000 census, volume 2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.stat.ee/dokumendid/26495 |سەردێڕ=2000. Aasta rahva ja eluruumide loendus (Population and Housing Census) |subtitle=Kodakondsus, rahvus, emakeel, ja voorkeelte oskus (Citizenship, Nationality, Mother Tongue and Command of Foreign Languages) |بەرگ=٢|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Statistikaamet (Statistical Office of Estonia) |زمان=Estonian and English |ژپنک=٩٩٨٥-٧٤-٢٠٢-٨|format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714075154/https://www.stat.ee/dokumendid/26495 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 29 | population_density_sq_mi = 75 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 181st | GDP_PPP_year = ٢٠١١ | GDP_PPP = $25.784 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=62&pr.y=4&sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=939&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |سەردێڕ=Estonia|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $19,375<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $20.325 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١١ | GDP_nominal_per_capita = $15,272<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI_year = 2011 | HDI = {{increase}}0.835<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|سەردێڕ=Human Development Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | HDI_rank = 34th | HDI_category = <span style="color:#090;">very&nbsp;high</span> | Gini = ٣١.٤ | Gini_year = ٢٠٠٩ | currency = Euro³ | currency_code = EUR | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | drives_on = right | cctld = [[.ee]]⁴ | calling_code = [[Telephone numbers in Estonia|372]] | ISO_3166-1_alpha2 = EE | ISO_3166-1_alpha3 = EST | ISO_3166-1_numeric = ? | alt_sport_code = EST | vehicle_code = EST | aircraft_code = EST | demonym = Estonian | footnote1 = [[Võro language|Võro]] and [[Seto language|Seto]] in [[Võrumaa|southern counties]] are spoken along with [[Estonian Language|Estonian]]. [[زمانی ڕووسی|Russian]] is still unofficially spoken in [[Ida-Virumaa]] and Tallinn, due to the [[Demographics of Estonia|Soviet program promoting mass immigration of urban industrial workers]] from the [[USSR]] in the post-war period. | footnote2 = {{convert|47549|km²|0|abbr=on}} were defined according to the [[Treaty of Tartu (Russian–Estonian)|Treaty of Tartu]] in 1920 between Estonia and [[ڕووسیا]]. Today the remaining {{convert|2323|km²|0|abbr=on}} are still occupied and part of [[ڕووسیا]].<br />The ceded areas include most of the former [[Petseri County]] and areas behind the [[Narva river]] including [[Ivangorod]] (Jaanilinn).<ref>[[Territorial changes of the Baltic states#Actual territorial changes after World War II|Territorial changes of the Baltic states]] Soviet territorial changes against Estonia after World War II</ref><ref>[[Pechory]] under Russian control</ref> | footnote3 = Before 2011: [[Estonian kroon]] (EEK; 1 EUR = 15.6466 EEK). | footnote4 = [[.eu]] is also shared with other member states of the European Union. }} '''ئیستۆنیا''' بە فەرمی '''کۆماری ئیستۆنیا''' (بە [[زمانی ئەستۆنی|ئیستۆنی]]: Eesti Vabariik) وڵاتێکە دەکەوێتە ناوچەی [[دەریای باڵتیک]] لە باکووری [[ئەورووپا]]. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ کەنداوی فینلاند، لە ڕۆژاوا بە دەریای باڵتیک، لە باشوورەوە لەگەڵ [[لاتڤیا]] (٣٤٣ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریاچەی پیپوس و [[ڕووسیا]] (٣٣٨.٦ کم). ڕووبەری ئیستۆنیا ٤٥٢٢٧ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و کەشوھەوا وەرزییەکەی فێنکە. زمانی ئیستۆنی تاکە زمانی فەرمییە لە وڵاتەکەدا. ئیستۆنیا کۆمارێکی دیموکراسی پەرلەمانییە و بەسەر ١٥ پارێزگادا دابەشکراوە. پایتەخت و گەورەترین شاری تالینە. بە ژمارەی دانیشتووانی ١،٣١٩،١٣٣ ملیۆن کەس، ھەروەھا یەکێکە لە وڵاتانی کەم گەشەسەندوو لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[ناوچەی یۆرۆ]] و [[ناتۆ|ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی]]. بەرزترین بەرھەمی ناوخۆیی ھەبوو بۆ ھەر تاکێک لە نێوان کۆمارەکانی پێشووی [[سۆڤیەت]]دا. کۆماری ئیستۆنیا کە لەلایەن بانکی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابوورییەکی داھات بەرز» و لەلایەن سندووقی دراوی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابووری گەشەسەندوو» وەسفکرا، دواتر کۆماری ئیستۆنیا بووە ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری. ئیستۆنیا لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە وەک وڵاتێکی پێشکەوتوو پۆلێن کراوە و پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی زۆر بەرزە. ھەروەھا بە ئاستێکی بەرزی ئازادی ڕۆژنامەگەری و ئازادی [[ئابووری]] و [[ڕامیاری]] و پەروەردە و فێرکردن بەھرەمەندە.<ref>https://web.archive.org/web/20191216195343/https://web.archive.org/web/20110721204649/https://www.eesti.ee/eng/riik/eesti_vabariik/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190529092153/https://www.stat.ee/stat-population-at-beginning-of-year</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130822153421/https://web.archive.org/web/20110628230137/http://www.globalpolitician.com/2614-baltic-eu-expansion-estonia</ref> == بنەڕەتی ناو == ناوی ئیستۆنیا دەگەڕێتەوە بۆ نووسەری ڕۆمانی تاسیتۆس، وەک چۆن لە [[پەرتووک]]ی (Germania) باسی کۆمەڵێک کەسی کردووە بەناوی (Eesti). لە داستانە کۆنەکانی نۆرزیدا ئاماژەیە بۆ وڵاتێک بە ناوی ئیستلاند کە بە زمانە ژێرمانییە مۆدێرنەکان ئیستۆنیایە. == جوگرافیا == [[پەڕگە:Satellite_image_of_Estonia_in_April_2004.jpg|ڕاست|وێنۆک|وێنەی ئەستۆنیا لە مانگی دەستکردەوە]] [[پەڕگە:Haanja_Upland.jpg|ڕاست|وێنۆک|دیمەنێک لە بەرزترین خاڵی ئەستۆنیا.]] [[پەڕگە:Aurora_Borealis_in_Vormsi,_Estonia.jpg|وێنۆک|[[شەفەقی جەمسەری]] لەسەر دەریا و منارەی ڕووناکی لە ساکسبی، ئەستۆنیا]] سنوورە وشکانییەکانی نێوان ئەستۆنیا و [[لاتڤیا]] ٢٦٧ کیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە و سنوورەکانی ڕووسیا ٢٩٠ کیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە. لە ١٩٢٠–١٩٤٥، سنوورەکانی ئەستۆنیا لەگەڵ [[ڕووسیا]]، کە بە پەیمانی ئاشتیی تارتووی ١٩٢٠ دیاری کرابوون، لە پشت [[ڕووباری نارڤا]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵات و لە پشت شارۆچکەی پێچۆری (پێتسێری) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەوە فراوانتر بوون. ئەم زەوییە، کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ٢٣٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (٨٨٨ میلی چوارگۆشە)، لە کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لەلایەن [[ستالین]] خرایە سەر ڕووسیا. بەم ھۆیەشەوە سنووری نێوان ئەستۆنیا و ڕووسیا تا ئەمڕۆش دیاری نەکراوە. ئەستۆنیا کەوتووەتە سەر کەناراوە ڕۆژھەڵاتییەکانی [[دەریای باڵتیک]] ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی [[کەنداوی فینلاند]] لە فینلاند لەسەر ئاستی بەشی باکووری ڕۆژاوای سەکۆی بەرزاییی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا لە نێوان ٥٧.٣ پلە و ٥٩.٥ پلە باکوور و ٢١.٥ پلە و ٢٨.١ پلە ڕۆژھەڵات. تێکڕای بەرزییەکەی تەنھا دەگاتە ٥٠ مەتر (١٦٤ پێ) و بەرزترین خاڵی وڵاتەکە سوور موناماگییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵات بە بەرزی ٣١٨ مەتر (١٠٤٣ پێ). ٣٧٩٤ کیلۆمەتر (٢٣٥٧ میل) کەناراو ھەیە کە بە زۆر کەنداو، تەنگەبەری و دەروازە جیا دەکرێتەوە. ژمارەی دوورگە و دوورگە بچووکەکان بە نزیکەی ١٥٠٠ دەخەمڵێندرێت. دوو دانەیان ئەوەندە گەورەن کە پارێزگای جیاواز پێکبھێنن: [[ساریما]] و ھیوما.<ref name="worldinfo" /><ref name="worldinfoEstonia">{{بیرخستنەوەی وێب | دوایین = https://www.worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | سەردێر = World InfoZone – Estonia | کار = World InfoZone | بڵاوکەرەوە = World InfoZonek, LTD. | بەروار = 20 February 2007 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190205224432/http://worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | تاريخ أرشيف = 5 فبراير 2019 }}</ref> و کایڵی ساریما لە ئەستۆنیا بە یەکێک لە گەورەترین چاڵە نەیزەکییەکان دادەنرێت کە دۆزرابێتەوە. بەرگی بەفر، کە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەستۆنیا قووڵترە، بەزۆری لە ناوەڕاستی مانگەوە تا کۆتاییی مانگی ئازار دەمێنێتەوە. ئەستۆنیا زیاتر لە ١٤٠٠ دەریاچەی ھەیە. زۆربەیان زۆر بچووکن، گەورەترینیان [[دەریاچەی پێیپوس]] (پایپسی لە ئەستۆنیا) ڕووبەرەکەی ٣٥٥٥ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (١٣٧٣ میلی چوارگۆشە). زۆر ڕووبار لە وڵاتەکەدا ھەن. درێژترینیان ڤۆھاندوو (١٦٢ کلم/١٠١ میل)، پارنوو (١٤٤ کلم/٨٩ میل)، و پۆڵتساما (١٣٥ کلم/٨٤ میل).<ref name="worldinfo">{{بیرخستنەوەی وێب | دوایین = https://www.worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | سەردێڕ = World Info Zone | بڵاوکەرەوە = World Info Zone | بەروار = 2 June 2010 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190205224432/http://worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | تاريخ أرشيف = 5 فبراير 2019 }}</ref> ئەستۆنیا زۆرێک لە زۆنگاو و مێرگەکانی ھەیە. لە ڕووی جوگرافیای ڕووەکییەوە، ئەستۆنیا لە نێوان وڵاتانی [[ئەورووپای ناوەندی]] و [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] لە پارێزگاکانی ناوچەی دەوروبەری ناو شانشینی باکوور دابەش بووە. بەپێی سندوقی جیھانی بۆ سروشت، خاکی ئەستۆنیا سەر بە ناوچەی ئیکۆلۆژیی دارستانە تێکەڵاوەکانی سارماتیکە. === کەشووھەوا === [[پەڕگە:Koppen-Geiger_Map_EST_present.svg|وێنۆک|نەخشەی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]] لە ئەستۆنیا]] ئاووھەوای ئەستۆنیا لەژێر کاریگەریی شوێنی جوگرافییەکەیدایە، چونکە دەکەوێتە ناوچەی دارستانی تێکەڵاو کە ناوچەیەکی لاوەکی ناوچەی ئەتڵەسی کیشوەرییە و ئەویش سەر بە [[کەشووھەوای مامناوەند|ناوچە مامناوەندەکانە]]. ھەروەھا دەکەوێتە ناوچەیەکی ڕاگوزەر لە نێوان کاریگەریی ئاووھەوای کەناراو و [[کەشووھەوای کیشوەری]].<ref>Estonia's fifth national communication, december 2009</ref> بەپێی [[کەشووھەوا|پۆلێنکردنی ئاووھەوا]] کە بە پۆلێنکردنی کوپێن ناودەبرێت، بەشی ڕۆژاوای ئەستۆنیا دەکەوێتە چوارچێوەی ئاووھەوای کەناراو لەگەڵ زستانی مامناوەند، لەکاتێکدا بەشی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە دەکەوێتە چوارچێوەی ئاووھەوای کیشوەری و شێدار لەگەڵ زستانی سەخت. ئاووھەوای ناوچە ناوخۆیییەکان و ناوچە کەناراوەکان جیاوازە بەھۆی کاریگەرییە دەریایییەکانی دەریای باڵتیک کە لە وەرزی زستاندا ناوچە کەناراوەکان گەرم دەکاتەوە و بە تایبەتی لە وەرزی بەھاردا کەشەکەی فێنک دەکاتەوە. ھەروەھا تۆپۆگرافیا و بە تایبەت بەرزایییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەستۆنیا ڕۆڵێکی گرینگ لە دابەشکردن و ماوەی بەرگی بەفردا دەگێڕن. لە ئەنجامی ھەموو ئەم ھۆکارانەدا، وەرزی ھاوین مامناوەندی گەرمە (تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی تەممووزدا ١٥–١٧ پلەی سەدییە) و وەرزی زستانیش مامناوەندی ساردە (تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی شوباتدا لە نێوان -٣.٥ بۆ -٧.٥ پلەی سەدییە). بەو پێیەی بارانبارینی ساڵانە نزیکەی دوو ئەوەندەی بەھەڵمبوونە، ئاووھەوای وڵاتەکە بە ڕادەیەکی زۆر شێدارە. == پێکھاتەی دانیشتووان == {{bar box|width=300px|float=يمين|title=ژمارەی دانیشتوانی ئەستۆنیا بەپێی نەتەوە (٢٠١٢)<ref name="stat.ee-nationality"/>|titlebar=#ddd|bars={{bar percent|ئیستۆنی|black|68.7}} {{bar percent|ڕووسی|blue|24.8}} {{bar percent|ئۆکرانی|#FFD500|2.0}} {{bar percent|بیلاڕووسی|purple|1.1}} {{bar percent|فینلەندی|blue|0.8}} {{bar percent|دیکە|gray|1.6}}}} == دانیشتوان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئەستۆنیا ١,٢٨٣,٧٧١ کەس بووە کە دەکاتە ٠.٠٢ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام‌ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤١.١ ساڵە. ھەروەھا ٧٠ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by ٢٠١٤ population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}} </ref> {{کۆلکە}} == پەراوێزەکان == {{reflist}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئیستۆنیا|ئەورووپا|سیاسەت|وڵاتەکان|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Estonia}} [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:ئیستۆنیا]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] blrz1jd70h5xvbv7uva9w6fqyq6gkz4 1584183 1584182 2026-05-16T05:03:00Z 1silent scientist 51740 /* دانیشتوان */ 1584183 wikitext text/x-wiki {{Coord|59|N|26|E|type:country_scale:9000000_region:EE|display=title}} {{Infobox country | native_name = {{native name|et|Eesti Vabariik|icon=no}} | conventional_long_name = کۆماری ئەستۆنیا | common_name = Estonia | national_anthem = ''[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]''<br /><small>(English: {{lang|en|"''My Fatherland, My Happiness and Joy''"}})</small><br /></center> | image_flag = Flag of Estonia.svg | image_coat = Coat of arms of Estonia.svg |image_map = EU-Estonia.svg |map_caption = {{map_caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the [[یەکێتیی ئەورووپا]] |subregion_color=green |legend=EU-Estonia.svg}} | capital = [[تاڵین]] | latd=59|latm=25|latNS=N|longd=24|longm=45|longEW=E | largest_city = [[تاڵین]] | official_languages = [[زمانی ئەستۆنیایی|ئەستۆنی]]¹ | regional_languages = [[زمانی ڤۆرۆ|ڤۆرۆ]]، [[زمانی سێتو|سێتو]] | ethnic_groups = ٦٨٫٨٪ [[ئەستۆنیایی]],<br />٢٥.٥٪% [[ڕووسی]]،<br />٢٫١٪ [[ئوکراینی]]،<br />١٫٢٪ [[بیلاڕووسی]]،<br />٢٫٤٪ ھیتر و دیارینەکراو<ref name="stat.ee-nationality">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.ee/34278|سەردێڕ=Population by ethnic nationality, 1&nbsp;January, year|ئیش=stat.ee|بڵاوکەرەوە=Statistics Estonia|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190107090524/https://www.stat.ee/34278|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ethnic_groups_year = 2010 | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[President of Estonia|سەرۆک]] | leader_name1 = [[کیرستی کالجولەید]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیران]] | leader_name2 = [[جوری ڕاتاس]] | sovereignty_type = [[History of Estonia|سەربەخۆیی لە]] | sovereignty_note = [[ئیمپراتۆریی ڕووسیا|ڕووسیا]] | established_event4 = [[Autonomous Governorate of Estonia|Autonomy declared]] | established_date4 = 12 April 1917 | established_event5 = [[Estonian Declaration of Independence|Independence declared]]<br />[[History of Estonia#Road to Republic|Officially recognised]] | established_date5 = 24 February 1918<br /><br />2 February 1920 | established_event6 = [[History of Estonia#Soviet Occupation|1st Soviet occupation]] | established_date6 = 1940–1941 | established_event7 = [[Occupation of Estonia by Nazi Germany|German occupation]] | established_date7 = 1941–1944 | established_event8 = [[History of Estonia#Soviet Occupation|2nd Soviet occupation]] | established_date8 = 1944–1991 | established_event9 = [[History of Estonia#Regaining independence|Independence restored]] | established_date9 = 20 August 1991 | accessionEUdate = 1 May 2004 | EUseats = | area_km2 = 45,227 | area_sq_mi = 17,413<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 132nd² | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = 4.45% |population_estimate = 1,340,194<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.ee/main-indicators |سەردێڕ=Statistics Estonia |بڵاوکەرەوە=Stat.ee |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | population_estimate_year = 2010 | population_estimate_rank = 151st | population_census = 1,370,052<ref name="2000 census, volume 2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.stat.ee/dokumendid/26495 |سەردێڕ=2000. Aasta rahva ja eluruumide loendus (Population and Housing Census) |subtitle=Kodakondsus, rahvus, emakeel, ja voorkeelte oskus (Citizenship, Nationality, Mother Tongue and Command of Foreign Languages) |بەرگ=٢|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Statistikaamet (Statistical Office of Estonia) |زمان=Estonian and English |ژپنک=٩٩٨٥-٧٤-٢٠٢-٨|format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714075154/https://www.stat.ee/dokumendid/26495 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 29 | population_density_sq_mi = 75 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 181st | GDP_PPP_year = ٢٠١١ | GDP_PPP = $25.784 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=62&pr.y=4&sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=939&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |سەردێڕ=Estonia|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $19,375<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $20.325 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١١ | GDP_nominal_per_capita = $15,272<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI_year = 2011 | HDI = {{increase}}0.835<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|سەردێڕ=Human Development Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | HDI_rank = 34th | HDI_category = <span style="color:#090;">very&nbsp;high</span> | Gini = ٣١.٤ | Gini_year = ٢٠٠٩ | currency = Euro³ | currency_code = EUR | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | drives_on = right | cctld = [[.ee]]⁴ | calling_code = [[Telephone numbers in Estonia|372]] | ISO_3166-1_alpha2 = EE | ISO_3166-1_alpha3 = EST | ISO_3166-1_numeric = ? | alt_sport_code = EST | vehicle_code = EST | aircraft_code = EST | demonym = Estonian | footnote1 = [[Võro language|Võro]] and [[Seto language|Seto]] in [[Võrumaa|southern counties]] are spoken along with [[Estonian Language|Estonian]]. [[زمانی ڕووسی|Russian]] is still unofficially spoken in [[Ida-Virumaa]] and Tallinn, due to the [[Demographics of Estonia|Soviet program promoting mass immigration of urban industrial workers]] from the [[USSR]] in the post-war period. | footnote2 = {{convert|47549|km²|0|abbr=on}} were defined according to the [[Treaty of Tartu (Russian–Estonian)|Treaty of Tartu]] in 1920 between Estonia and [[ڕووسیا]]. Today the remaining {{convert|2323|km²|0|abbr=on}} are still occupied and part of [[ڕووسیا]].<br />The ceded areas include most of the former [[Petseri County]] and areas behind the [[Narva river]] including [[Ivangorod]] (Jaanilinn).<ref>[[Territorial changes of the Baltic states#Actual territorial changes after World War II|Territorial changes of the Baltic states]] Soviet territorial changes against Estonia after World War II</ref><ref>[[Pechory]] under Russian control</ref> | footnote3 = Before 2011: [[Estonian kroon]] (EEK; 1 EUR = 15.6466 EEK). | footnote4 = [[.eu]] is also shared with other member states of the European Union. }} '''ئیستۆنیا''' بە فەرمی '''کۆماری ئیستۆنیا''' (بە [[زمانی ئەستۆنی|ئیستۆنی]]: Eesti Vabariik) وڵاتێکە دەکەوێتە ناوچەی [[دەریای باڵتیک]] لە باکووری [[ئەورووپا]]. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ کەنداوی فینلاند، لە ڕۆژاوا بە دەریای باڵتیک، لە باشوورەوە لەگەڵ [[لاتڤیا]] (٣٤٣ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریاچەی پیپوس و [[ڕووسیا]] (٣٣٨.٦ کم). ڕووبەری ئیستۆنیا ٤٥٢٢٧ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و کەشوھەوا وەرزییەکەی فێنکە. زمانی ئیستۆنی تاکە زمانی فەرمییە لە وڵاتەکەدا. ئیستۆنیا کۆمارێکی دیموکراسی پەرلەمانییە و بەسەر ١٥ پارێزگادا دابەشکراوە. پایتەخت و گەورەترین شاری تالینە. بە ژمارەی دانیشتووانی ١،٣١٩،١٣٣ ملیۆن کەس، ھەروەھا یەکێکە لە وڵاتانی کەم گەشەسەندوو لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[ناوچەی یۆرۆ]] و [[ناتۆ|ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی]]. بەرزترین بەرھەمی ناوخۆیی ھەبوو بۆ ھەر تاکێک لە نێوان کۆمارەکانی پێشووی [[سۆڤیەت]]دا. کۆماری ئیستۆنیا کە لەلایەن بانکی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابوورییەکی داھات بەرز» و لەلایەن سندووقی دراوی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابووری گەشەسەندوو» وەسفکرا، دواتر کۆماری ئیستۆنیا بووە ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری. ئیستۆنیا لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە وەک وڵاتێکی پێشکەوتوو پۆلێن کراوە و پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی زۆر بەرزە. ھەروەھا بە ئاستێکی بەرزی ئازادی ڕۆژنامەگەری و ئازادی [[ئابووری]] و [[ڕامیاری]] و پەروەردە و فێرکردن بەھرەمەندە.<ref>https://web.archive.org/web/20191216195343/https://web.archive.org/web/20110721204649/https://www.eesti.ee/eng/riik/eesti_vabariik/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190529092153/https://www.stat.ee/stat-population-at-beginning-of-year</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130822153421/https://web.archive.org/web/20110628230137/http://www.globalpolitician.com/2614-baltic-eu-expansion-estonia</ref> == بنەڕەتی ناو == ناوی ئیستۆنیا دەگەڕێتەوە بۆ نووسەری ڕۆمانی تاسیتۆس، وەک چۆن لە [[پەرتووک]]ی (Germania) باسی کۆمەڵێک کەسی کردووە بەناوی (Eesti). لە داستانە کۆنەکانی نۆرزیدا ئاماژەیە بۆ وڵاتێک بە ناوی ئیستلاند کە بە زمانە ژێرمانییە مۆدێرنەکان ئیستۆنیایە. == جوگرافیا == [[پەڕگە:Satellite_image_of_Estonia_in_April_2004.jpg|ڕاست|وێنۆک|وێنەی ئەستۆنیا لە مانگی دەستکردەوە]] [[پەڕگە:Haanja_Upland.jpg|ڕاست|وێنۆک|دیمەنێک لە بەرزترین خاڵی ئەستۆنیا.]] [[پەڕگە:Aurora_Borealis_in_Vormsi,_Estonia.jpg|وێنۆک|[[شەفەقی جەمسەری]] لەسەر دەریا و منارەی ڕووناکی لە ساکسبی، ئەستۆنیا]] سنوورە وشکانییەکانی نێوان ئەستۆنیا و [[لاتڤیا]] ٢٦٧ کیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە و سنوورەکانی ڕووسیا ٢٩٠ کیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە. لە ١٩٢٠–١٩٤٥، سنوورەکانی ئەستۆنیا لەگەڵ [[ڕووسیا]]، کە بە پەیمانی ئاشتیی تارتووی ١٩٢٠ دیاری کرابوون، لە پشت [[ڕووباری نارڤا]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵات و لە پشت شارۆچکەی پێچۆری (پێتسێری) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەوە فراوانتر بوون. ئەم زەوییە، کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ٢٣٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (٨٨٨ میلی چوارگۆشە)، لە کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لەلایەن [[ستالین]] خرایە سەر ڕووسیا. بەم ھۆیەشەوە سنووری نێوان ئەستۆنیا و ڕووسیا تا ئەمڕۆش دیاری نەکراوە. ئەستۆنیا کەوتووەتە سەر کەناراوە ڕۆژھەڵاتییەکانی [[دەریای باڵتیک]] ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی [[کەنداوی فینلاند]] لە فینلاند لەسەر ئاستی بەشی باکووری ڕۆژاوای سەکۆی بەرزاییی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا لە نێوان ٥٧.٣ پلە و ٥٩.٥ پلە باکوور و ٢١.٥ پلە و ٢٨.١ پلە ڕۆژھەڵات. تێکڕای بەرزییەکەی تەنھا دەگاتە ٥٠ مەتر (١٦٤ پێ) و بەرزترین خاڵی وڵاتەکە سوور موناماگییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵات بە بەرزی ٣١٨ مەتر (١٠٤٣ پێ). ٣٧٩٤ کیلۆمەتر (٢٣٥٧ میل) کەناراو ھەیە کە بە زۆر کەنداو، تەنگەبەری و دەروازە جیا دەکرێتەوە. ژمارەی دوورگە و دوورگە بچووکەکان بە نزیکەی ١٥٠٠ دەخەمڵێندرێت. دوو دانەیان ئەوەندە گەورەن کە پارێزگای جیاواز پێکبھێنن: [[ساریما]] و ھیوما.<ref name="worldinfo" /><ref name="worldinfoEstonia">{{بیرخستنەوەی وێب | دوایین = https://www.worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | سەردێر = World InfoZone – Estonia | کار = World InfoZone | بڵاوکەرەوە = World InfoZonek, LTD. | بەروار = 20 February 2007 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190205224432/http://worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | تاريخ أرشيف = 5 فبراير 2019 }}</ref> و کایڵی ساریما لە ئەستۆنیا بە یەکێک لە گەورەترین چاڵە نەیزەکییەکان دادەنرێت کە دۆزرابێتەوە. بەرگی بەفر، کە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەستۆنیا قووڵترە، بەزۆری لە ناوەڕاستی مانگەوە تا کۆتاییی مانگی ئازار دەمێنێتەوە. ئەستۆنیا زیاتر لە ١٤٠٠ دەریاچەی ھەیە. زۆربەیان زۆر بچووکن، گەورەترینیان [[دەریاچەی پێیپوس]] (پایپسی لە ئەستۆنیا) ڕووبەرەکەی ٣٥٥٥ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (١٣٧٣ میلی چوارگۆشە). زۆر ڕووبار لە وڵاتەکەدا ھەن. درێژترینیان ڤۆھاندوو (١٦٢ کلم/١٠١ میل)، پارنوو (١٤٤ کلم/٨٩ میل)، و پۆڵتساما (١٣٥ کلم/٨٤ میل).<ref name="worldinfo">{{بیرخستنەوەی وێب | دوایین = https://www.worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | سەردێڕ = World Info Zone | بڵاوکەرەوە = World Info Zone | بەروار = 2 June 2010 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190205224432/http://worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | تاريخ أرشيف = 5 فبراير 2019 }}</ref> ئەستۆنیا زۆرێک لە زۆنگاو و مێرگەکانی ھەیە. لە ڕووی جوگرافیای ڕووەکییەوە، ئەستۆنیا لە نێوان وڵاتانی [[ئەورووپای ناوەندی]] و [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] لە پارێزگاکانی ناوچەی دەوروبەری ناو شانشینی باکوور دابەش بووە. بەپێی سندوقی جیھانی بۆ سروشت، خاکی ئەستۆنیا سەر بە ناوچەی ئیکۆلۆژیی دارستانە تێکەڵاوەکانی سارماتیکە. === کەشووھەوا === [[پەڕگە:Koppen-Geiger_Map_EST_present.svg|وێنۆک|نەخشەی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]] لە ئەستۆنیا]] ئاووھەوای ئەستۆنیا لەژێر کاریگەریی شوێنی جوگرافییەکەیدایە، چونکە دەکەوێتە ناوچەی دارستانی تێکەڵاو کە ناوچەیەکی لاوەکی ناوچەی ئەتڵەسی کیشوەرییە و ئەویش سەر بە [[کەشووھەوای مامناوەند|ناوچە مامناوەندەکانە]]. ھەروەھا دەکەوێتە ناوچەیەکی ڕاگوزەر لە نێوان کاریگەریی ئاووھەوای کەناراو و [[کەشووھەوای کیشوەری]].<ref>Estonia's fifth national communication, december 2009</ref> بەپێی [[کەشووھەوا|پۆلێنکردنی ئاووھەوا]] کە بە پۆلێنکردنی کوپێن ناودەبرێت، بەشی ڕۆژاوای ئەستۆنیا دەکەوێتە چوارچێوەی ئاووھەوای کەناراو لەگەڵ زستانی مامناوەند، لەکاتێکدا بەشی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە دەکەوێتە چوارچێوەی ئاووھەوای کیشوەری و شێدار لەگەڵ زستانی سەخت. ئاووھەوای ناوچە ناوخۆیییەکان و ناوچە کەناراوەکان جیاوازە بەھۆی کاریگەرییە دەریایییەکانی دەریای باڵتیک کە لە وەرزی زستاندا ناوچە کەناراوەکان گەرم دەکاتەوە و بە تایبەتی لە وەرزی بەھاردا کەشەکەی فێنک دەکاتەوە. ھەروەھا تۆپۆگرافیا و بە تایبەت بەرزایییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەستۆنیا ڕۆڵێکی گرینگ لە دابەشکردن و ماوەی بەرگی بەفردا دەگێڕن. لە ئەنجامی ھەموو ئەم ھۆکارانەدا، وەرزی ھاوین مامناوەندی گەرمە (تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی تەممووزدا ١٥–١٧ پلەی سەدییە) و وەرزی زستانیش مامناوەندی ساردە (تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی شوباتدا لە نێوان -٣.٥ بۆ -٧.٥ پلەی سەدییە). بەو پێیەی بارانبارینی ساڵانە نزیکەی دوو ئەوەندەی بەھەڵمبوونە، ئاووھەوای وڵاتەکە بە ڕادەیەکی زۆر شێدارە. == پێکھاتەی دانیشتووان == {{bar box|width=300px|float=يمين|title=ژمارەی دانیشتوانی ئەستۆنیا بەپێی نەتەوە (٢٠١٢)<ref name="stat.ee-nationality"/>|titlebar=#ddd|bars={{bar percent|ئیستۆنی|black|68.7}} {{bar percent|ڕووسی|blue|24.8}} {{bar percent|ئۆکرانی|#FFD500|2.0}} {{bar percent|بیلاڕووسی|purple|1.1}} {{bar percent|فینلەندی|blue|0.8}} {{bar percent|دیکە|gray|1.6}}}} == پەراوێزەکان == {{reflist}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئیستۆنیا|ئەورووپا|سیاسەت|وڵاتەکان|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Estonia}} [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:ئیستۆنیا]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] g64hohf2myvvn8fcf29ftroj59yg7ac 1584184 1584183 2026-05-16T05:06:42Z 1silent scientist 51740 /* پێکھاتەی دانیشتووان */ 1584184 wikitext text/x-wiki {{Coord|59|N|26|E|type:country_scale:9000000_region:EE|display=title}} {{Infobox country | native_name = {{native name|et|Eesti Vabariik|icon=no}} | conventional_long_name = کۆماری ئەستۆنیا | common_name = Estonia | national_anthem = ''[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]''<br /><small>(English: {{lang|en|"''My Fatherland, My Happiness and Joy''"}})</small><br /></center> | image_flag = Flag of Estonia.svg | image_coat = Coat of arms of Estonia.svg |image_map = EU-Estonia.svg |map_caption = {{map_caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the [[یەکێتیی ئەورووپا]] |subregion_color=green |legend=EU-Estonia.svg}} | capital = [[تاڵین]] | latd=59|latm=25|latNS=N|longd=24|longm=45|longEW=E | largest_city = [[تاڵین]] | official_languages = [[زمانی ئەستۆنیایی|ئەستۆنی]]¹ | regional_languages = [[زمانی ڤۆرۆ|ڤۆرۆ]]، [[زمانی سێتو|سێتو]] | ethnic_groups = ٦٨٫٨٪ [[ئەستۆنیایی]],<br />٢٥.٥٪% [[ڕووسی]]،<br />٢٫١٪ [[ئوکراینی]]،<br />١٫٢٪ [[بیلاڕووسی]]،<br />٢٫٤٪ ھیتر و دیارینەکراو<ref name="stat.ee-nationality">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.ee/34278|سەردێڕ=Population by ethnic nationality, 1&nbsp;January, year|ئیش=stat.ee|بڵاوکەرەوە=Statistics Estonia|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190107090524/https://www.stat.ee/34278|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ethnic_groups_year = 2010 | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[President of Estonia|سەرۆک]] | leader_name1 = [[کیرستی کالجولەید]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیران]] | leader_name2 = [[جوری ڕاتاس]] | sovereignty_type = [[History of Estonia|سەربەخۆیی لە]] | sovereignty_note = [[ئیمپراتۆریی ڕووسیا|ڕووسیا]] | established_event4 = [[Autonomous Governorate of Estonia|Autonomy declared]] | established_date4 = 12 April 1917 | established_event5 = [[Estonian Declaration of Independence|Independence declared]]<br />[[History of Estonia#Road to Republic|Officially recognised]] | established_date5 = 24 February 1918<br /><br />2 February 1920 | established_event6 = [[History of Estonia#Soviet Occupation|1st Soviet occupation]] | established_date6 = 1940–1941 | established_event7 = [[Occupation of Estonia by Nazi Germany|German occupation]] | established_date7 = 1941–1944 | established_event8 = [[History of Estonia#Soviet Occupation|2nd Soviet occupation]] | established_date8 = 1944–1991 | established_event9 = [[History of Estonia#Regaining independence|Independence restored]] | established_date9 = 20 August 1991 | accessionEUdate = 1 May 2004 | EUseats = | area_km2 = 45,227 | area_sq_mi = 17,413<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 132nd² | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = 4.45% |population_estimate = 1,340,194<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.ee/main-indicators |سەردێڕ=Statistics Estonia |بڵاوکەرەوە=Stat.ee |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | population_estimate_year = 2010 | population_estimate_rank = 151st | population_census = 1,370,052<ref name="2000 census, volume 2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.stat.ee/dokumendid/26495 |سەردێڕ=2000. Aasta rahva ja eluruumide loendus (Population and Housing Census) |subtitle=Kodakondsus, rahvus, emakeel, ja voorkeelte oskus (Citizenship, Nationality, Mother Tongue and Command of Foreign Languages) |بەرگ=٢|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Statistikaamet (Statistical Office of Estonia) |زمان=Estonian and English |ژپنک=٩٩٨٥-٧٤-٢٠٢-٨|format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714075154/https://www.stat.ee/dokumendid/26495 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 29 | population_density_sq_mi = 75 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 181st | GDP_PPP_year = ٢٠١١ | GDP_PPP = $25.784 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=62&pr.y=4&sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=939&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |سەردێڕ=Estonia|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $19,375<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $20.325 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١١ | GDP_nominal_per_capita = $15,272<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI_year = 2011 | HDI = {{increase}}0.835<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|سەردێڕ=Human Development Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | HDI_rank = 34th | HDI_category = <span style="color:#090;">very&nbsp;high</span> | Gini = ٣١.٤ | Gini_year = ٢٠٠٩ | currency = Euro³ | currency_code = EUR | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | drives_on = right | cctld = [[.ee]]⁴ | calling_code = [[Telephone numbers in Estonia|372]] | ISO_3166-1_alpha2 = EE | ISO_3166-1_alpha3 = EST | ISO_3166-1_numeric = ? | alt_sport_code = EST | vehicle_code = EST | aircraft_code = EST | demonym = Estonian | footnote1 = [[Võro language|Võro]] and [[Seto language|Seto]] in [[Võrumaa|southern counties]] are spoken along with [[Estonian Language|Estonian]]. [[زمانی ڕووسی|Russian]] is still unofficially spoken in [[Ida-Virumaa]] and Tallinn, due to the [[Demographics of Estonia|Soviet program promoting mass immigration of urban industrial workers]] from the [[USSR]] in the post-war period. | footnote2 = {{convert|47549|km²|0|abbr=on}} were defined according to the [[Treaty of Tartu (Russian–Estonian)|Treaty of Tartu]] in 1920 between Estonia and [[ڕووسیا]]. Today the remaining {{convert|2323|km²|0|abbr=on}} are still occupied and part of [[ڕووسیا]].<br />The ceded areas include most of the former [[Petseri County]] and areas behind the [[Narva river]] including [[Ivangorod]] (Jaanilinn).<ref>[[Territorial changes of the Baltic states#Actual territorial changes after World War II|Territorial changes of the Baltic states]] Soviet territorial changes against Estonia after World War II</ref><ref>[[Pechory]] under Russian control</ref> | footnote3 = Before 2011: [[Estonian kroon]] (EEK; 1 EUR = 15.6466 EEK). | footnote4 = [[.eu]] is also shared with other member states of the European Union. }} '''ئیستۆنیا''' بە فەرمی '''کۆماری ئیستۆنیا''' (بە [[زمانی ئەستۆنی|ئیستۆنی]]: Eesti Vabariik) وڵاتێکە دەکەوێتە ناوچەی [[دەریای باڵتیک]] لە باکووری [[ئەورووپا]]. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ کەنداوی فینلاند، لە ڕۆژاوا بە دەریای باڵتیک، لە باشوورەوە لەگەڵ [[لاتڤیا]] (٣٤٣ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریاچەی پیپوس و [[ڕووسیا]] (٣٣٨.٦ کم). ڕووبەری ئیستۆنیا ٤٥٢٢٧ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و کەشوھەوا وەرزییەکەی فێنکە. زمانی ئیستۆنی تاکە زمانی فەرمییە لە وڵاتەکەدا. ئیستۆنیا کۆمارێکی دیموکراسی پەرلەمانییە و بەسەر ١٥ پارێزگادا دابەشکراوە. پایتەخت و گەورەترین شاری تالینە. بە ژمارەی دانیشتووانی ١،٣١٩،١٣٣ ملیۆن کەس، ھەروەھا یەکێکە لە وڵاتانی کەم گەشەسەندوو لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[ناوچەی یۆرۆ]] و [[ناتۆ|ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی]]. بەرزترین بەرھەمی ناوخۆیی ھەبوو بۆ ھەر تاکێک لە نێوان کۆمارەکانی پێشووی [[سۆڤیەت]]دا. کۆماری ئیستۆنیا کە لەلایەن بانکی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابوورییەکی داھات بەرز» و لەلایەن سندووقی دراوی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابووری گەشەسەندوو» وەسفکرا، دواتر کۆماری ئیستۆنیا بووە ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری. ئیستۆنیا لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە وەک وڵاتێکی پێشکەوتوو پۆلێن کراوە و پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی زۆر بەرزە. ھەروەھا بە ئاستێکی بەرزی ئازادی ڕۆژنامەگەری و ئازادی [[ئابووری]] و [[ڕامیاری]] و پەروەردە و فێرکردن بەھرەمەندە.<ref>https://web.archive.org/web/20191216195343/https://web.archive.org/web/20110721204649/https://www.eesti.ee/eng/riik/eesti_vabariik/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190529092153/https://www.stat.ee/stat-population-at-beginning-of-year</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130822153421/https://web.archive.org/web/20110628230137/http://www.globalpolitician.com/2614-baltic-eu-expansion-estonia</ref> == بنەڕەتی ناو == ناوی ئیستۆنیا دەگەڕێتەوە بۆ نووسەری ڕۆمانی تاسیتۆس، وەک چۆن لە [[پەرتووک]]ی (Germania) باسی کۆمەڵێک کەسی کردووە بەناوی (Eesti). لە داستانە کۆنەکانی نۆرزیدا ئاماژەیە بۆ وڵاتێک بە ناوی ئیستلاند کە بە زمانە ژێرمانییە مۆدێرنەکان ئیستۆنیایە. == جوگرافیا == [[پەڕگە:Satellite_image_of_Estonia_in_April_2004.jpg|ڕاست|وێنۆک|وێنەی ئەستۆنیا لە مانگی دەستکردەوە]] [[پەڕگە:Haanja_Upland.jpg|ڕاست|وێنۆک|دیمەنێک لە بەرزترین خاڵی ئەستۆنیا.]] [[پەڕگە:Aurora_Borealis_in_Vormsi,_Estonia.jpg|وێنۆک|[[شەفەقی جەمسەری]] لەسەر دەریا و منارەی ڕووناکی لە ساکسبی، ئەستۆنیا]] سنوورە وشکانییەکانی نێوان ئەستۆنیا و [[لاتڤیا]] ٢٦٧ کیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە و سنوورەکانی ڕووسیا ٢٩٠ کیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە. لە ١٩٢٠–١٩٤٥، سنوورەکانی ئەستۆنیا لەگەڵ [[ڕووسیا]]، کە بە پەیمانی ئاشتیی تارتووی ١٩٢٠ دیاری کرابوون، لە پشت [[ڕووباری نارڤا]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵات و لە پشت شارۆچکەی پێچۆری (پێتسێری) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەوە فراوانتر بوون. ئەم زەوییە، کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ٢٣٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (٨٨٨ میلی چوارگۆشە)، لە کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لەلایەن [[ستالین]] خرایە سەر ڕووسیا. بەم ھۆیەشەوە سنووری نێوان ئەستۆنیا و ڕووسیا تا ئەمڕۆش دیاری نەکراوە. ئەستۆنیا کەوتووەتە سەر کەناراوە ڕۆژھەڵاتییەکانی [[دەریای باڵتیک]] ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی [[کەنداوی فینلاند]] لە فینلاند لەسەر ئاستی بەشی باکووری ڕۆژاوای سەکۆی بەرزاییی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا لە نێوان ٥٧.٣ پلە و ٥٩.٥ پلە باکوور و ٢١.٥ پلە و ٢٨.١ پلە ڕۆژھەڵات. تێکڕای بەرزییەکەی تەنھا دەگاتە ٥٠ مەتر (١٦٤ پێ) و بەرزترین خاڵی وڵاتەکە سوور موناماگییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵات بە بەرزی ٣١٨ مەتر (١٠٤٣ پێ). ٣٧٩٤ کیلۆمەتر (٢٣٥٧ میل) کەناراو ھەیە کە بە زۆر کەنداو، تەنگەبەری و دەروازە جیا دەکرێتەوە. ژمارەی دوورگە و دوورگە بچووکەکان بە نزیکەی ١٥٠٠ دەخەمڵێندرێت. دوو دانەیان ئەوەندە گەورەن کە پارێزگای جیاواز پێکبھێنن: [[ساریما]] و ھیوما.<ref name="worldinfo" /><ref name="worldinfoEstonia">{{بیرخستنەوەی وێب | دوایین = https://www.worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | سەردێر = World InfoZone – Estonia | کار = World InfoZone | بڵاوکەرەوە = World InfoZonek, LTD. | بەروار = 20 February 2007 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190205224432/http://worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | تاريخ أرشيف = 5 فبراير 2019 }}</ref> و کایڵی ساریما لە ئەستۆنیا بە یەکێک لە گەورەترین چاڵە نەیزەکییەکان دادەنرێت کە دۆزرابێتەوە. بەرگی بەفر، کە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەستۆنیا قووڵترە، بەزۆری لە ناوەڕاستی مانگەوە تا کۆتاییی مانگی ئازار دەمێنێتەوە. ئەستۆنیا زیاتر لە ١٤٠٠ دەریاچەی ھەیە. زۆربەیان زۆر بچووکن، گەورەترینیان [[دەریاچەی پێیپوس]] (پایپسی لە ئەستۆنیا) ڕووبەرەکەی ٣٥٥٥ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (١٣٧٣ میلی چوارگۆشە). زۆر ڕووبار لە وڵاتەکەدا ھەن. درێژترینیان ڤۆھاندوو (١٦٢ کلم/١٠١ میل)، پارنوو (١٤٤ کلم/٨٩ میل)، و پۆڵتساما (١٣٥ کلم/٨٤ میل).<ref name="worldinfo">{{بیرخستنەوەی وێب | دوایین = https://www.worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | سەردێڕ = World Info Zone | بڵاوکەرەوە = World Info Zone | بەروار = 2 June 2010 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190205224432/http://worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | تاريخ أرشيف = 5 فبراير 2019 }}</ref> ئەستۆنیا زۆرێک لە زۆنگاو و مێرگەکانی ھەیە. لە ڕووی جوگرافیای ڕووەکییەوە، ئەستۆنیا لە نێوان وڵاتانی [[ئەورووپای ناوەندی]] و [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] لە پارێزگاکانی ناوچەی دەوروبەری ناو شانشینی باکوور دابەش بووە. بەپێی سندوقی جیھانی بۆ سروشت، خاکی ئەستۆنیا سەر بە ناوچەی ئیکۆلۆژیی دارستانە تێکەڵاوەکانی سارماتیکە. === کەشووھەوا === [[پەڕگە:Koppen-Geiger_Map_EST_present.svg|وێنۆک|نەخشەی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]] لە ئەستۆنیا]] ئاووھەوای ئەستۆنیا لەژێر کاریگەریی شوێنی جوگرافییەکەیدایە، چونکە دەکەوێتە ناوچەی دارستانی تێکەڵاو کە ناوچەیەکی لاوەکی ناوچەی ئەتڵەسی کیشوەرییە و ئەویش سەر بە [[کەشووھەوای مامناوەند|ناوچە مامناوەندەکانە]]. ھەروەھا دەکەوێتە ناوچەیەکی ڕاگوزەر لە نێوان کاریگەریی ئاووھەوای کەناراو و [[کەشووھەوای کیشوەری]].<ref>Estonia's fifth national communication, december 2009</ref> بەپێی [[کەشووھەوا|پۆلێنکردنی ئاووھەوا]] کە بە پۆلێنکردنی کوپێن ناودەبرێت، بەشی ڕۆژاوای ئەستۆنیا دەکەوێتە چوارچێوەی ئاووھەوای کەناراو لەگەڵ زستانی مامناوەند، لەکاتێکدا بەشی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە دەکەوێتە چوارچێوەی ئاووھەوای کیشوەری و شێدار لەگەڵ زستانی سەخت. ئاووھەوای ناوچە ناوخۆیییەکان و ناوچە کەناراوەکان جیاوازە بەھۆی کاریگەرییە دەریایییەکانی دەریای باڵتیک کە لە وەرزی زستاندا ناوچە کەناراوەکان گەرم دەکاتەوە و بە تایبەتی لە وەرزی بەھاردا کەشەکەی فێنک دەکاتەوە. ھەروەھا تۆپۆگرافیا و بە تایبەت بەرزایییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەستۆنیا ڕۆڵێکی گرینگ لە دابەشکردن و ماوەی بەرگی بەفردا دەگێڕن. لە ئەنجامی ھەموو ئەم ھۆکارانەدا، وەرزی ھاوین مامناوەندی گەرمە (تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی تەممووزدا ١٥–١٧ پلەی سەدییە) و وەرزی زستانیش مامناوەندی ساردە (تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی شوباتدا لە نێوان -٣.٥ بۆ -٧.٥ پلەی سەدییە). بەو پێیەی بارانبارینی ساڵانە نزیکەی دوو ئەوەندەی بەھەڵمبوونە، ئاووھەوای وڵاتەکە بە ڕادەیەکی زۆر شێدارە. == دانیشتووان و پێکھاتە == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠٢٦]] ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئەستۆنیا ١،٣٣٠،٢١٨ کەس بووە کە دەکاتە ٠،١٦٪ی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٣.٢ ساڵە. ھەروەھا ٦٧.٥ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>https://www.worldometers.info/world-population/estonia-population/</ref> {{bar box|width=300px|float=يمين|title=ژمارەی دانیشتوانی ئەستۆنیا بەپێی نەتەوە (٢٠١٢)|titlebar=#ddd|bars={{bar percent|ئیستۆنی|black|68.7}} {{bar percent|ڕووسی|blue|24.8}} {{bar percent|ئۆکرانی|#FFD500|2.0}} {{bar percent|بیلاڕووسی|purple|1.1}} {{bar percent|فینلەندی|blue|0.8}} {{bar percent|دیکە|gray|1.6}}}} == پەراوێزەکان == {{reflist}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئیستۆنیا|ئەورووپا|سیاسەت|وڵاتەکان|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Estonia}} [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:ئیستۆنیا]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] 77c3tpwzfve2iiukydbjs7586h06wft 1584185 1584184 2026-05-16T05:07:33Z 1silent scientist 51740 /* پەراوێزەکان */ 1584185 wikitext text/x-wiki {{Coord|59|N|26|E|type:country_scale:9000000_region:EE|display=title}} {{Infobox country | native_name = {{native name|et|Eesti Vabariik|icon=no}} | conventional_long_name = کۆماری ئەستۆنیا | common_name = Estonia | national_anthem = ''[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]''<br /><small>(English: {{lang|en|"''My Fatherland, My Happiness and Joy''"}})</small><br /></center> | image_flag = Flag of Estonia.svg | image_coat = Coat of arms of Estonia.svg |image_map = EU-Estonia.svg |map_caption = {{map_caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the [[یەکێتیی ئەورووپا]] |subregion_color=green |legend=EU-Estonia.svg}} | capital = [[تاڵین]] | latd=59|latm=25|latNS=N|longd=24|longm=45|longEW=E | largest_city = [[تاڵین]] | official_languages = [[زمانی ئەستۆنیایی|ئەستۆنی]]¹ | regional_languages = [[زمانی ڤۆرۆ|ڤۆرۆ]]، [[زمانی سێتو|سێتو]] | ethnic_groups = ٦٨٫٨٪ [[ئەستۆنیایی]],<br />٢٥.٥٪% [[ڕووسی]]،<br />٢٫١٪ [[ئوکراینی]]،<br />١٫٢٪ [[بیلاڕووسی]]،<br />٢٫٤٪ ھیتر و دیارینەکراو<ref name="stat.ee-nationality">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.ee/34278|سەردێڕ=Population by ethnic nationality, 1&nbsp;January, year|ئیش=stat.ee|بڵاوکەرەوە=Statistics Estonia|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190107090524/https://www.stat.ee/34278|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ethnic_groups_year = 2010 | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[President of Estonia|سەرۆک]] | leader_name1 = [[کیرستی کالجولەید]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیران]] | leader_name2 = [[جوری ڕاتاس]] | sovereignty_type = [[History of Estonia|سەربەخۆیی لە]] | sovereignty_note = [[ئیمپراتۆریی ڕووسیا|ڕووسیا]] | established_event4 = [[Autonomous Governorate of Estonia|Autonomy declared]] | established_date4 = 12 April 1917 | established_event5 = [[Estonian Declaration of Independence|Independence declared]]<br />[[History of Estonia#Road to Republic|Officially recognised]] | established_date5 = 24 February 1918<br /><br />2 February 1920 | established_event6 = [[History of Estonia#Soviet Occupation|1st Soviet occupation]] | established_date6 = 1940–1941 | established_event7 = [[Occupation of Estonia by Nazi Germany|German occupation]] | established_date7 = 1941–1944 | established_event8 = [[History of Estonia#Soviet Occupation|2nd Soviet occupation]] | established_date8 = 1944–1991 | established_event9 = [[History of Estonia#Regaining independence|Independence restored]] | established_date9 = 20 August 1991 | accessionEUdate = 1 May 2004 | EUseats = | area_km2 = 45,227 | area_sq_mi = 17,413<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 132nd² | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = 4.45% |population_estimate = 1,340,194<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.ee/main-indicators |سەردێڕ=Statistics Estonia |بڵاوکەرەوە=Stat.ee |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | population_estimate_year = 2010 | population_estimate_rank = 151st | population_census = 1,370,052<ref name="2000 census, volume 2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.stat.ee/dokumendid/26495 |سەردێڕ=2000. Aasta rahva ja eluruumide loendus (Population and Housing Census) |subtitle=Kodakondsus, rahvus, emakeel, ja voorkeelte oskus (Citizenship, Nationality, Mother Tongue and Command of Foreign Languages) |بەرگ=٢|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Statistikaamet (Statistical Office of Estonia) |زمان=Estonian and English |ژپنک=٩٩٨٥-٧٤-٢٠٢-٨|format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714075154/https://www.stat.ee/dokumendid/26495 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 29 | population_density_sq_mi = 75 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 181st | GDP_PPP_year = ٢٠١١ | GDP_PPP = $25.784 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=62&pr.y=4&sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=939&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |سەردێڕ=Estonia|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $19,375<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $20.325 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١١ | GDP_nominal_per_capita = $15,272<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI_year = 2011 | HDI = {{increase}}0.835<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|سەردێڕ=Human Development Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | HDI_rank = 34th | HDI_category = <span style="color:#090;">very&nbsp;high</span> | Gini = ٣١.٤ | Gini_year = ٢٠٠٩ | currency = Euro³ | currency_code = EUR | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | drives_on = right | cctld = [[.ee]]⁴ | calling_code = [[Telephone numbers in Estonia|372]] | ISO_3166-1_alpha2 = EE | ISO_3166-1_alpha3 = EST | ISO_3166-1_numeric = ? | alt_sport_code = EST | vehicle_code = EST | aircraft_code = EST | demonym = Estonian | footnote1 = [[Võro language|Võro]] and [[Seto language|Seto]] in [[Võrumaa|southern counties]] are spoken along with [[Estonian Language|Estonian]]. [[زمانی ڕووسی|Russian]] is still unofficially spoken in [[Ida-Virumaa]] and Tallinn, due to the [[Demographics of Estonia|Soviet program promoting mass immigration of urban industrial workers]] from the [[USSR]] in the post-war period. | footnote2 = {{convert|47549|km²|0|abbr=on}} were defined according to the [[Treaty of Tartu (Russian–Estonian)|Treaty of Tartu]] in 1920 between Estonia and [[ڕووسیا]]. Today the remaining {{convert|2323|km²|0|abbr=on}} are still occupied and part of [[ڕووسیا]].<br />The ceded areas include most of the former [[Petseri County]] and areas behind the [[Narva river]] including [[Ivangorod]] (Jaanilinn).<ref>[[Territorial changes of the Baltic states#Actual territorial changes after World War II|Territorial changes of the Baltic states]] Soviet territorial changes against Estonia after World War II</ref><ref>[[Pechory]] under Russian control</ref> | footnote3 = Before 2011: [[Estonian kroon]] (EEK; 1 EUR = 15.6466 EEK). | footnote4 = [[.eu]] is also shared with other member states of the European Union. }} '''ئیستۆنیا''' بە فەرمی '''کۆماری ئیستۆنیا''' (بە [[زمانی ئەستۆنی|ئیستۆنی]]: Eesti Vabariik) وڵاتێکە دەکەوێتە ناوچەی [[دەریای باڵتیک]] لە باکووری [[ئەورووپا]]. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ کەنداوی فینلاند، لە ڕۆژاوا بە دەریای باڵتیک، لە باشوورەوە لەگەڵ [[لاتڤیا]] (٣٤٣ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریاچەی پیپوس و [[ڕووسیا]] (٣٣٨.٦ کم). ڕووبەری ئیستۆنیا ٤٥٢٢٧ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و کەشوھەوا وەرزییەکەی فێنکە. زمانی ئیستۆنی تاکە زمانی فەرمییە لە وڵاتەکەدا. ئیستۆنیا کۆمارێکی دیموکراسی پەرلەمانییە و بەسەر ١٥ پارێزگادا دابەشکراوە. پایتەخت و گەورەترین شاری تالینە. بە ژمارەی دانیشتووانی ١،٣١٩،١٣٣ ملیۆن کەس، ھەروەھا یەکێکە لە وڵاتانی کەم گەشەسەندوو لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[ناوچەی یۆرۆ]] و [[ناتۆ|ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی]]. بەرزترین بەرھەمی ناوخۆیی ھەبوو بۆ ھەر تاکێک لە نێوان کۆمارەکانی پێشووی [[سۆڤیەت]]دا. کۆماری ئیستۆنیا کە لەلایەن بانکی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابوورییەکی داھات بەرز» و لەلایەن سندووقی دراوی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابووری گەشەسەندوو» وەسفکرا، دواتر کۆماری ئیستۆنیا بووە ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری. ئیستۆنیا لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە وەک وڵاتێکی پێشکەوتوو پۆلێن کراوە و پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی زۆر بەرزە. ھەروەھا بە ئاستێکی بەرزی ئازادی ڕۆژنامەگەری و ئازادی [[ئابووری]] و [[ڕامیاری]] و پەروەردە و فێرکردن بەھرەمەندە.<ref>https://web.archive.org/web/20191216195343/https://web.archive.org/web/20110721204649/https://www.eesti.ee/eng/riik/eesti_vabariik/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190529092153/https://www.stat.ee/stat-population-at-beginning-of-year</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130822153421/https://web.archive.org/web/20110628230137/http://www.globalpolitician.com/2614-baltic-eu-expansion-estonia</ref> == بنەڕەتی ناو == ناوی ئیستۆنیا دەگەڕێتەوە بۆ نووسەری ڕۆمانی تاسیتۆس، وەک چۆن لە [[پەرتووک]]ی (Germania) باسی کۆمەڵێک کەسی کردووە بەناوی (Eesti). لە داستانە کۆنەکانی نۆرزیدا ئاماژەیە بۆ وڵاتێک بە ناوی ئیستلاند کە بە زمانە ژێرمانییە مۆدێرنەکان ئیستۆنیایە. == جوگرافیا == [[پەڕگە:Satellite_image_of_Estonia_in_April_2004.jpg|ڕاست|وێنۆک|وێنەی ئەستۆنیا لە مانگی دەستکردەوە]] [[پەڕگە:Haanja_Upland.jpg|ڕاست|وێنۆک|دیمەنێک لە بەرزترین خاڵی ئەستۆنیا.]] [[پەڕگە:Aurora_Borealis_in_Vormsi,_Estonia.jpg|وێنۆک|[[شەفەقی جەمسەری]] لەسەر دەریا و منارەی ڕووناکی لە ساکسبی، ئەستۆنیا]] سنوورە وشکانییەکانی نێوان ئەستۆنیا و [[لاتڤیا]] ٢٦٧ کیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە و سنوورەکانی ڕووسیا ٢٩٠ کیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە. لە ١٩٢٠–١٩٤٥، سنوورەکانی ئەستۆنیا لەگەڵ [[ڕووسیا]]، کە بە پەیمانی ئاشتیی تارتووی ١٩٢٠ دیاری کرابوون، لە پشت [[ڕووباری نارڤا]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵات و لە پشت شارۆچکەی پێچۆری (پێتسێری) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەوە فراوانتر بوون. ئەم زەوییە، کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ٢٣٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (٨٨٨ میلی چوارگۆشە)، لە کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لەلایەن [[ستالین]] خرایە سەر ڕووسیا. بەم ھۆیەشەوە سنووری نێوان ئەستۆنیا و ڕووسیا تا ئەمڕۆش دیاری نەکراوە. ئەستۆنیا کەوتووەتە سەر کەناراوە ڕۆژھەڵاتییەکانی [[دەریای باڵتیک]] ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی [[کەنداوی فینلاند]] لە فینلاند لەسەر ئاستی بەشی باکووری ڕۆژاوای سەکۆی بەرزاییی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا لە نێوان ٥٧.٣ پلە و ٥٩.٥ پلە باکوور و ٢١.٥ پلە و ٢٨.١ پلە ڕۆژھەڵات. تێکڕای بەرزییەکەی تەنھا دەگاتە ٥٠ مەتر (١٦٤ پێ) و بەرزترین خاڵی وڵاتەکە سوور موناماگییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵات بە بەرزی ٣١٨ مەتر (١٠٤٣ پێ). ٣٧٩٤ کیلۆمەتر (٢٣٥٧ میل) کەناراو ھەیە کە بە زۆر کەنداو، تەنگەبەری و دەروازە جیا دەکرێتەوە. ژمارەی دوورگە و دوورگە بچووکەکان بە نزیکەی ١٥٠٠ دەخەمڵێندرێت. دوو دانەیان ئەوەندە گەورەن کە پارێزگای جیاواز پێکبھێنن: [[ساریما]] و ھیوما.<ref name="worldinfo" /><ref name="worldinfoEstonia">{{بیرخستنەوەی وێب | دوایین = https://www.worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | سەردێر = World InfoZone – Estonia | کار = World InfoZone | بڵاوکەرەوە = World InfoZonek, LTD. | بەروار = 20 February 2007 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190205224432/http://worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | تاريخ أرشيف = 5 فبراير 2019 }}</ref> و کایڵی ساریما لە ئەستۆنیا بە یەکێک لە گەورەترین چاڵە نەیزەکییەکان دادەنرێت کە دۆزرابێتەوە. بەرگی بەفر، کە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەستۆنیا قووڵترە، بەزۆری لە ناوەڕاستی مانگەوە تا کۆتاییی مانگی ئازار دەمێنێتەوە. ئەستۆنیا زیاتر لە ١٤٠٠ دەریاچەی ھەیە. زۆربەیان زۆر بچووکن، گەورەترینیان [[دەریاچەی پێیپوس]] (پایپسی لە ئەستۆنیا) ڕووبەرەکەی ٣٥٥٥ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (١٣٧٣ میلی چوارگۆشە). زۆر ڕووبار لە وڵاتەکەدا ھەن. درێژترینیان ڤۆھاندوو (١٦٢ کلم/١٠١ میل)، پارنوو (١٤٤ کلم/٨٩ میل)، و پۆڵتساما (١٣٥ کلم/٨٤ میل).<ref name="worldinfo">{{بیرخستنەوەی وێب | دوایین = https://www.worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | سەردێڕ = World Info Zone | بڵاوکەرەوە = World Info Zone | بەروار = 2 June 2010 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190205224432/http://worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | تاريخ أرشيف = 5 فبراير 2019 }}</ref> ئەستۆنیا زۆرێک لە زۆنگاو و مێرگەکانی ھەیە. لە ڕووی جوگرافیای ڕووەکییەوە، ئەستۆنیا لە نێوان وڵاتانی [[ئەورووپای ناوەندی]] و [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] لە پارێزگاکانی ناوچەی دەوروبەری ناو شانشینی باکوور دابەش بووە. بەپێی سندوقی جیھانی بۆ سروشت، خاکی ئەستۆنیا سەر بە ناوچەی ئیکۆلۆژیی دارستانە تێکەڵاوەکانی سارماتیکە. === کەشووھەوا === [[پەڕگە:Koppen-Geiger_Map_EST_present.svg|وێنۆک|نەخشەی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]] لە ئەستۆنیا]] ئاووھەوای ئەستۆنیا لەژێر کاریگەریی شوێنی جوگرافییەکەیدایە، چونکە دەکەوێتە ناوچەی دارستانی تێکەڵاو کە ناوچەیەکی لاوەکی ناوچەی ئەتڵەسی کیشوەرییە و ئەویش سەر بە [[کەشووھەوای مامناوەند|ناوچە مامناوەندەکانە]]. ھەروەھا دەکەوێتە ناوچەیەکی ڕاگوزەر لە نێوان کاریگەریی ئاووھەوای کەناراو و [[کەشووھەوای کیشوەری]].<ref>Estonia's fifth national communication, december 2009</ref> بەپێی [[کەشووھەوا|پۆلێنکردنی ئاووھەوا]] کە بە پۆلێنکردنی کوپێن ناودەبرێت، بەشی ڕۆژاوای ئەستۆنیا دەکەوێتە چوارچێوەی ئاووھەوای کەناراو لەگەڵ زستانی مامناوەند، لەکاتێکدا بەشی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە دەکەوێتە چوارچێوەی ئاووھەوای کیشوەری و شێدار لەگەڵ زستانی سەخت. ئاووھەوای ناوچە ناوخۆیییەکان و ناوچە کەناراوەکان جیاوازە بەھۆی کاریگەرییە دەریایییەکانی دەریای باڵتیک کە لە وەرزی زستاندا ناوچە کەناراوەکان گەرم دەکاتەوە و بە تایبەتی لە وەرزی بەھاردا کەشەکەی فێنک دەکاتەوە. ھەروەھا تۆپۆگرافیا و بە تایبەت بەرزایییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەستۆنیا ڕۆڵێکی گرینگ لە دابەشکردن و ماوەی بەرگی بەفردا دەگێڕن. لە ئەنجامی ھەموو ئەم ھۆکارانەدا، وەرزی ھاوین مامناوەندی گەرمە (تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی تەممووزدا ١٥–١٧ پلەی سەدییە) و وەرزی زستانیش مامناوەندی ساردە (تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی شوباتدا لە نێوان -٣.٥ بۆ -٧.٥ پلەی سەدییە). بەو پێیەی بارانبارینی ساڵانە نزیکەی دوو ئەوەندەی بەھەڵمبوونە، ئاووھەوای وڵاتەکە بە ڕادەیەکی زۆر شێدارە. == دانیشتووان و پێکھاتە == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠٢٦]] ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی ئەستۆنیا ١،٣٣٠،٢١٨ کەس بووە کە دەکاتە ٠،١٦٪ی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٣.٢ ساڵە. ھەروەھا ٦٧.٥ لەسەدی دانیشتوانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>https://www.worldometers.info/world-population/estonia-population/</ref> {{bar box|width=300px|float=يمين|title=ژمارەی دانیشتوانی ئەستۆنیا بەپێی نەتەوە (٢٠١٢)|titlebar=#ddd|bars={{bar percent|ئیستۆنی|black|68.7}} {{bar percent|ڕووسی|blue|24.8}} {{bar percent|ئۆکرانی|#FFD500|2.0}} {{bar percent|بیلاڕووسی|purple|1.1}} {{bar percent|فینلەندی|blue|0.8}} {{bar percent|دیکە|gray|1.6}}}} == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئیستۆنیا|ئەورووپا|سیاسەت|وڵاتەکان|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Estonia}} [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:ئیستۆنیا]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] 7gty90ko2rmh8m6vttlv17t2adz58at 1584188 1584185 2026-05-16T05:32:31Z 1silent scientist 51740 /* دانیشتووان و پێکھاتە */ 1584188 wikitext text/x-wiki {{Coord|59|N|26|E|type:country_scale:9000000_region:EE|display=title}} {{Infobox country | native_name = {{native name|et|Eesti Vabariik|icon=no}} | conventional_long_name = کۆماری ئەستۆنیا | common_name = Estonia | national_anthem = ''[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]''<br /><small>(English: {{lang|en|"''My Fatherland, My Happiness and Joy''"}})</small><br /></center> | image_flag = Flag of Estonia.svg | image_coat = Coat of arms of Estonia.svg |image_map = EU-Estonia.svg |map_caption = {{map_caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the [[یەکێتیی ئەورووپا]] |subregion_color=green |legend=EU-Estonia.svg}} | capital = [[تاڵین]] | latd=59|latm=25|latNS=N|longd=24|longm=45|longEW=E | largest_city = [[تاڵین]] | official_languages = [[زمانی ئەستۆنیایی|ئەستۆنی]]¹ | regional_languages = [[زمانی ڤۆرۆ|ڤۆرۆ]]، [[زمانی سێتو|سێتو]] | ethnic_groups = ٦٨٫٨٪ [[ئەستۆنیایی]],<br />٢٥.٥٪% [[ڕووسی]]،<br />٢٫١٪ [[ئوکراینی]]،<br />١٫٢٪ [[بیلاڕووسی]]،<br />٢٫٤٪ ھیتر و دیارینەکراو<ref name="stat.ee-nationality">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.ee/34278|سەردێڕ=Population by ethnic nationality, 1&nbsp;January, year|ئیش=stat.ee|بڵاوکەرەوە=Statistics Estonia|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190107090524/https://www.stat.ee/34278|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ethnic_groups_year = 2010 | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[President of Estonia|سەرۆک]] | leader_name1 = [[کیرستی کالجولەید]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیران]] | leader_name2 = [[جوری ڕاتاس]] | sovereignty_type = [[History of Estonia|سەربەخۆیی لە]] | sovereignty_note = [[ئیمپراتۆریی ڕووسیا|ڕووسیا]] | established_event4 = [[Autonomous Governorate of Estonia|Autonomy declared]] | established_date4 = 12 April 1917 | established_event5 = [[Estonian Declaration of Independence|Independence declared]]<br />[[History of Estonia#Road to Republic|Officially recognised]] | established_date5 = 24 February 1918<br /><br />2 February 1920 | established_event6 = [[History of Estonia#Soviet Occupation|1st Soviet occupation]] | established_date6 = 1940–1941 | established_event7 = [[Occupation of Estonia by Nazi Germany|German occupation]] | established_date7 = 1941–1944 | established_event8 = [[History of Estonia#Soviet Occupation|2nd Soviet occupation]] | established_date8 = 1944–1991 | established_event9 = [[History of Estonia#Regaining independence|Independence restored]] | established_date9 = 20 August 1991 | accessionEUdate = 1 May 2004 | EUseats = | area_km2 = 45,227 | area_sq_mi = 17,413<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 132nd² | area_magnitude = 1 E10 | percent_water = 4.45% |population_estimate = 1,340,194<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.ee/main-indicators |سەردێڕ=Statistics Estonia |بڵاوکەرەوە=Stat.ee |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | population_estimate_year = 2010 | population_estimate_rank = 151st | population_census = 1,370,052<ref name="2000 census, volume 2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.stat.ee/dokumendid/26495 |سەردێڕ=2000. Aasta rahva ja eluruumide loendus (Population and Housing Census) |subtitle=Kodakondsus, rahvus, emakeel, ja voorkeelte oskus (Citizenship, Nationality, Mother Tongue and Command of Foreign Languages) |بەرگ=٢|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Statistikaamet (Statistical Office of Estonia) |زمان=Estonian and English |ژپنک=٩٩٨٥-٧٤-٢٠٢-٨|format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714075154/https://www.stat.ee/dokumendid/26495 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | population_census_year = 2000 | population_density_km2 = 29 | population_density_sq_mi = 75 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 181st | GDP_PPP_year = ٢٠١١ | GDP_PPP = $25.784 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=62&pr.y=4&sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=939&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |سەردێڕ=Estonia|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $19,375<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $20.325 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١١ | GDP_nominal_per_capita = $15,272<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | HDI_year = 2011 | HDI = {{increase}}0.835<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|سەردێڕ=Human Development Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709095716/http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2011/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | HDI_rank = 34th | HDI_category = <span style="color:#090;">very&nbsp;high</span> | Gini = ٣١.٤ | Gini_year = ٢٠٠٩ | currency = Euro³ | currency_code = EUR | time_zone = [[Eastern European Time|EET]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]] | utc_offset_DST = +3 | drives_on = right | cctld = [[.ee]]⁴ | calling_code = [[Telephone numbers in Estonia|372]] | ISO_3166-1_alpha2 = EE | ISO_3166-1_alpha3 = EST | ISO_3166-1_numeric = ? | alt_sport_code = EST | vehicle_code = EST | aircraft_code = EST | demonym = Estonian | footnote1 = [[Võro language|Võro]] and [[Seto language|Seto]] in [[Võrumaa|southern counties]] are spoken along with [[Estonian Language|Estonian]]. [[زمانی ڕووسی|Russian]] is still unofficially spoken in [[Ida-Virumaa]] and Tallinn, due to the [[Demographics of Estonia|Soviet program promoting mass immigration of urban industrial workers]] from the [[USSR]] in the post-war period. | footnote2 = {{convert|47549|km²|0|abbr=on}} were defined according to the [[Treaty of Tartu (Russian–Estonian)|Treaty of Tartu]] in 1920 between Estonia and [[ڕووسیا]]. Today the remaining {{convert|2323|km²|0|abbr=on}} are still occupied and part of [[ڕووسیا]].<br />The ceded areas include most of the former [[Petseri County]] and areas behind the [[Narva river]] including [[Ivangorod]] (Jaanilinn).<ref>[[Territorial changes of the Baltic states#Actual territorial changes after World War II|Territorial changes of the Baltic states]] Soviet territorial changes against Estonia after World War II</ref><ref>[[Pechory]] under Russian control</ref> | footnote3 = Before 2011: [[Estonian kroon]] (EEK; 1 EUR = 15.6466 EEK). | footnote4 = [[.eu]] is also shared with other member states of the European Union. }} '''ئیستۆنیا''' بە فەرمی '''کۆماری ئیستۆنیا''' (بە [[زمانی ئەستۆنی|ئیستۆنی]]: Eesti Vabariik) وڵاتێکە دەکەوێتە ناوچەی [[دەریای باڵتیک]] لە باکووری [[ئەورووپا]]. لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ کەنداوی فینلاند، لە ڕۆژاوا بە دەریای باڵتیک، لە باشوورەوە لەگەڵ [[لاتڤیا]] (٣٤٣ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریاچەی پیپوس و [[ڕووسیا]] (٣٣٨.٦ کم). ڕووبەری ئیستۆنیا ٤٥٢٢٧ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و کەشوھەوا وەرزییەکەی فێنکە. زمانی ئیستۆنی تاکە زمانی فەرمییە لە وڵاتەکەدا. ئیستۆنیا کۆمارێکی دیموکراسی پەرلەمانییە و بەسەر ١٥ پارێزگادا دابەشکراوە. پایتەخت و گەورەترین شاری تالینە. بە ژمارەی دانیشتووانی ١،٣١٩،١٣٣ ملیۆن کەس، ھەروەھا یەکێکە لە وڵاتانی کەم گەشەسەندوو لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[ناوچەی یۆرۆ]] و [[ناتۆ|ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی]]. بەرزترین بەرھەمی ناوخۆیی ھەبوو بۆ ھەر تاکێک لە نێوان کۆمارەکانی پێشووی [[سۆڤیەت]]دا. کۆماری ئیستۆنیا کە لەلایەن بانکی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابوورییەکی داھات بەرز» و لەلایەن سندووقی دراوی نێونەتەوەیییەوە بە «ئابووری گەشەسەندوو» وەسفکرا، دواتر کۆماری ئیستۆنیا بووە ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری. ئیستۆنیا لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە وەک وڵاتێکی پێشکەوتوو پۆلێن کراوە و پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی زۆر بەرزە. ھەروەھا بە ئاستێکی بەرزی ئازادی ڕۆژنامەگەری و ئازادی [[ئابووری]] و [[ڕامیاری]] و پەروەردە و فێرکردن بەھرەمەندە.<ref>https://web.archive.org/web/20191216195343/https://web.archive.org/web/20110721204649/https://www.eesti.ee/eng/riik/eesti_vabariik/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190529092153/https://www.stat.ee/stat-population-at-beginning-of-year</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130822153421/https://web.archive.org/web/20110628230137/http://www.globalpolitician.com/2614-baltic-eu-expansion-estonia</ref> == بنەڕەتی ناو == ناوی ئیستۆنیا دەگەڕێتەوە بۆ نووسەری ڕۆمانی تاسیتۆس، وەک چۆن لە [[پەرتووک]]ی (Germania) باسی کۆمەڵێک کەسی کردووە بەناوی (Eesti). لە داستانە کۆنەکانی نۆرزیدا ئاماژەیە بۆ وڵاتێک بە ناوی ئیستلاند کە بە زمانە ژێرمانییە مۆدێرنەکان ئیستۆنیایە. == جوگرافیا == [[پەڕگە:Satellite_image_of_Estonia_in_April_2004.jpg|ڕاست|وێنۆک|وێنەی ئەستۆنیا لە مانگی دەستکردەوە]] [[پەڕگە:Haanja_Upland.jpg|ڕاست|وێنۆک|دیمەنێک لە بەرزترین خاڵی ئەستۆنیا.]] [[پەڕگە:Aurora_Borealis_in_Vormsi,_Estonia.jpg|وێنۆک|[[شەفەقی جەمسەری]] لەسەر دەریا و منارەی ڕووناکی لە ساکسبی، ئەستۆنیا]] سنوورە وشکانییەکانی نێوان ئەستۆنیا و [[لاتڤیا]] ٢٦٧ کیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە و سنوورەکانی ڕووسیا ٢٩٠ کیلۆمەتر درێژ دەبێتەوە. لە ١٩٢٠–١٩٤٥، سنوورەکانی ئەستۆنیا لەگەڵ [[ڕووسیا]]، کە بە پەیمانی ئاشتیی تارتووی ١٩٢٠ دیاری کرابوون، لە پشت [[ڕووباری نارڤا]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵات و لە پشت شارۆچکەی پێچۆری (پێتسێری) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەوە فراوانتر بوون. ئەم زەوییە، کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ٢٣٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (٨٨٨ میلی چوارگۆشە)، لە کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لەلایەن [[ستالین]] خرایە سەر ڕووسیا. بەم ھۆیەشەوە سنووری نێوان ئەستۆنیا و ڕووسیا تا ئەمڕۆش دیاری نەکراوە. ئەستۆنیا کەوتووەتە سەر کەناراوە ڕۆژھەڵاتییەکانی [[دەریای باڵتیک]] ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی [[کەنداوی فینلاند]] لە فینلاند لەسەر ئاستی بەشی باکووری ڕۆژاوای سەکۆی بەرزاییی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا لە نێوان ٥٧.٣ پلە و ٥٩.٥ پلە باکوور و ٢١.٥ پلە و ٢٨.١ پلە ڕۆژھەڵات. تێکڕای بەرزییەکەی تەنھا دەگاتە ٥٠ مەتر (١٦٤ پێ) و بەرزترین خاڵی وڵاتەکە سوور موناماگییە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵات بە بەرزی ٣١٨ مەتر (١٠٤٣ پێ). ٣٧٩٤ کیلۆمەتر (٢٣٥٧ میل) کەناراو ھەیە کە بە زۆر کەنداو، تەنگەبەری و دەروازە جیا دەکرێتەوە. ژمارەی دوورگە و دوورگە بچووکەکان بە نزیکەی ١٥٠٠ دەخەمڵێندرێت. دوو دانەیان ئەوەندە گەورەن کە پارێزگای جیاواز پێکبھێنن: [[ساریما]] و ھیوما.<ref name="worldinfo" /><ref name="worldinfoEstonia">{{بیرخستنەوەی وێب | دوایین = https://www.worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | سەردێر = World InfoZone – Estonia | کار = World InfoZone | بڵاوکەرەوە = World InfoZonek, LTD. | بەروار = 20 February 2007 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190205224432/http://worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | تاريخ أرشيف = 5 فبراير 2019 }}</ref> و کایڵی ساریما لە ئەستۆنیا بە یەکێک لە گەورەترین چاڵە نەیزەکییەکان دادەنرێت کە دۆزرابێتەوە. بەرگی بەفر، کە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەستۆنیا قووڵترە، بەزۆری لە ناوەڕاستی مانگەوە تا کۆتاییی مانگی ئازار دەمێنێتەوە. ئەستۆنیا زیاتر لە ١٤٠٠ دەریاچەی ھەیە. زۆربەیان زۆر بچووکن، گەورەترینیان [[دەریاچەی پێیپوس]] (پایپسی لە ئەستۆنیا) ڕووبەرەکەی ٣٥٥٥ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (١٣٧٣ میلی چوارگۆشە). زۆر ڕووبار لە وڵاتەکەدا ھەن. درێژترینیان ڤۆھاندوو (١٦٢ کلم/١٠١ میل)، پارنوو (١٤٤ کلم/٨٩ میل)، و پۆڵتساما (١٣٥ کلم/٨٤ میل).<ref name="worldinfo">{{بیرخستنەوەی وێب | دوایین = https://www.worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | سەردێڕ = World Info Zone | بڵاوکەرەوە = World Info Zone | بەروار = 2 June 2010 | مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20190205224432/http://worldinfozone.com/country.php?country=Estonia | تاريخ أرشيف = 5 فبراير 2019 }}</ref> ئەستۆنیا زۆرێک لە زۆنگاو و مێرگەکانی ھەیە. لە ڕووی جوگرافیای ڕووەکییەوە، ئەستۆنیا لە نێوان وڵاتانی [[ئەورووپای ناوەندی]] و [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] لە پارێزگاکانی ناوچەی دەوروبەری ناو شانشینی باکوور دابەش بووە. بەپێی سندوقی جیھانی بۆ سروشت، خاکی ئەستۆنیا سەر بە ناوچەی ئیکۆلۆژیی دارستانە تێکەڵاوەکانی سارماتیکە. === کەشووھەوا === [[پەڕگە:Koppen-Geiger_Map_EST_present.svg|وێنۆک|نەخشەی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]] لە ئەستۆنیا]] ئاووھەوای ئەستۆنیا لەژێر کاریگەریی شوێنی جوگرافییەکەیدایە، چونکە دەکەوێتە ناوچەی دارستانی تێکەڵاو کە ناوچەیەکی لاوەکی ناوچەی ئەتڵەسی کیشوەرییە و ئەویش سەر بە [[کەشووھەوای مامناوەند|ناوچە مامناوەندەکانە]]. ھەروەھا دەکەوێتە ناوچەیەکی ڕاگوزەر لە نێوان کاریگەریی ئاووھەوای کەناراو و [[کەشووھەوای کیشوەری]].<ref>Estonia's fifth national communication, december 2009</ref> بەپێی [[کەشووھەوا|پۆلێنکردنی ئاووھەوا]] کە بە پۆلێنکردنی کوپێن ناودەبرێت، بەشی ڕۆژاوای ئەستۆنیا دەکەوێتە چوارچێوەی ئاووھەوای کەناراو لەگەڵ زستانی مامناوەند، لەکاتێکدا بەشی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە دەکەوێتە چوارچێوەی ئاووھەوای کیشوەری و شێدار لەگەڵ زستانی سەخت. ئاووھەوای ناوچە ناوخۆیییەکان و ناوچە کەناراوەکان جیاوازە بەھۆی کاریگەرییە دەریایییەکانی دەریای باڵتیک کە لە وەرزی زستاندا ناوچە کەناراوەکان گەرم دەکاتەوە و بە تایبەتی لە وەرزی بەھاردا کەشەکەی فێنک دەکاتەوە. ھەروەھا تۆپۆگرافیا و بە تایبەت بەرزایییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەستۆنیا ڕۆڵێکی گرینگ لە دابەشکردن و ماوەی بەرگی بەفردا دەگێڕن. لە ئەنجامی ھەموو ئەم ھۆکارانەدا، وەرزی ھاوین مامناوەندی گەرمە (تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی تەممووزدا ١٥–١٧ پلەی سەدییە) و وەرزی زستانیش مامناوەندی ساردە (تێکڕای پلەی گەرمی لە مانگی شوباتدا لە نێوان -٣.٥ بۆ -٧.٥ پلەی سەدییە). بەو پێیەی بارانبارینی ساڵانە نزیکەی دوو ئەوەندەی بەھەڵمبوونە، ئاووھەوای وڵاتەکە بە ڕادەیەکی زۆر شێدارە. == دانیشتووان و پێکھاتە == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠٢٦]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئیستۆنیا ١،٣٣٠،٢١٨ کەس بووە کە دەکاتە ٠،١٦٪ی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مام ناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٣.٢ ساڵە. ھەروەھا ٦٧.٥ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>https://www.worldometers.info/world-population/estonia-population/</ref> {{bar box|width=300px|float=يمين|title=ژمارەی دانیشتووانی ئیستۆنیا بەپێی نەتەوە (٢٠١٢)|titlebar=#ddd|bars={{bar percent|ئیستۆنی|black|68.7}} {{bar percent|[[ڕووس|ڕووسی]]|blue|24.8}} {{bar percent|[[ئۆکرانییەکان|ئۆکرانی]]|#FFD500|2.0}} {{bar percent|بێلا ڕووسی|purple|1.1}} {{bar percent|فینلەندی|blue|0.8}} {{bar percent|دیکە|gray|1.6}}}} == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئیستۆنیا|ئەورووپا|سیاسەت|وڵاتەکان|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Estonia}} [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:ئیستۆنیا]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] 2dx35vm4b9e4c97oer0r9hu5gxi7p6i 0 8568 1584100 1459884 2026-05-15T19:23:29Z Hivja 64112 /* */ 1584100 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = {{native name|hu|Magyarország|icon=no}} | conventional_long_name = Hungary | common_name = Hungary | image_flag = Flag of Hungary.svg | image_coat = Coat of Arms of Hungary.svg | national_motto = | national_anthem = [[Himnusz]] | symbol_width = 65px |image_map = EU-Hungary.svg |map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the European Union|subregion_color=green |legend=EU-Hungary.svg}} | official_languages = [[Hungarian language|Hungarian]] | ethnic_groups = 92.3% [[Hungarians]],{{ھن}}1.9% [[Roma in Hungary|Roma]],{{ھن}}5.8% others and unspecified<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |سەردێڕ=Population Census 2001 – National and county data – Summary Data |بڵاوکەرەوە=Nepszamlalas.hu |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5mq7Guq5t?url=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414085041/http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |date=١٤ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠٠١ | demonym = [[Hungarians|Hungarian]] | capital = [[بووداپێست]] | latd = ٤٧ |latm=٢٦ |latNS=N |longd=١٩ |longm=١٥ |longEW=E | largest_city = capital | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[سەرۆک کۆماری مەجارستان|سەرۆک کۆمار]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان|سەرۆک وەزیران]] | leader_title3 = [[Speaker of the National Assembly of Hungary|Speaker of the National Assembly]] | leader_name1 = [[János Áder]] | leader_name2 = [[پیتەر ماگیار]] | leader_name3 = [[László Kövér]] | legislature = [[National Assembly of Hungary|Országgyűlés]] | accessionEUdate = ١ ئایار ٢٠٠٤ | EUseats = ٢٤ | area_rank = 109th | area_magnitude = 1 E10 | area_km2 = ٩٣٬٠٣٠ | area_sq_mi = ٣٥٬٩١٩ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ٠٫٧٤٪ | population_estimate = 10,014,324<ref name="Eurostat">[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1 Eurostat]. Retrieved 28 March 2012.</ref> | population_estimate_year = ٢٠١١ | population_estimate_rank = 83rd | population_census = 9,982,000<ref>[http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/nepsz2011/nepszelo2011.pdf Hungarian Central Statistical Office Census Data 2011]. Retrieved 27 March 2012.</ref> | population_census_year = ٢٠١١ | population_density_km2 = ١٠٧٫٢ | population_density_sq_mi = ٢٧٩٫٠ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 94th | GDP_PPP_year = ٢٠١١ | GDP_PPP = $195.640 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=49&pr1.y=2&c=944&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |سەردێڕ=Hungary|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $19,591<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١١ | GDP_nominal = $140.303 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $14,050<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = ٢٤٫٩٦ | Gini_year = ٢٠٠٨ | Gini_rank = 3rd | Gini_category = <span style="color:#090;">low</span> | sovereignty_type = [[History of Hungary|Foundation]] | established_event1 = Foundation of Hungary | established_date1 = ٨٩٥ | established_event2 = Recognized as Christian kingdom | established_date2 = ١٠٠٠ | established_event3 = Current 3rd republic | established_date3 = ٢٣ تشرینی یەکەم ١٩٨٩ | HDI_year = ٢٠١١ | HDI = {{increase}} 0.816<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|سەردێڕ=Human Development Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> | HDI_rank = 38th | HDI_category = <span style="color:#090;">very high</span> | currency = [[Hungarian forint|Forint]] | currency_code = HUF | country_code = hu | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +١ | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +٢ | date_format = yyyy.mm.dd,{{ھن}}yyyy.[[Roman numerals|{{smallcaps|mm}}]].dd ([[Common Era|CE]]) | cctld = [[.hu]]¹ |drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Hungary|36]] | footnotes = | ISO_3166-1_alpha2 = HU | ISO_3166-1_alpha3 = HUN | ISO_3166-1_numeric = ٣٤٨ | sport_code = HUN | vehicle_code = H | footnote1 = Also [[.eu]] as part of the European Union. }} '''مەجارستان''' یان '''ھەنگاریا''' (بە [[زمانی مەجاری|مەجەری]]: Magyarország) وڵاتێکی نا کەنارییە و دەکەوێتە حەوزی کارپات لە [[ئەورووپای ناوەندی|ناوەڕاستی ئەورووپا]]. لە باکوورەوە لەگەڵ [[سلۆڤاکیا]] (سنوورێک درێژییەکەی نزیکەی ٥١٥ کم)، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوکراینا]] (١٠٣ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ڕۆمانیا]] (٤٤٣ کم)، لە باشوور لەگەڵ [[کرواتیا]] (٣٢٩ کم)، لە باشوور لەگەڵ [[سڕبیا]] و [[سلۆڤینیا]] (١٠٢ کم) و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[نەمسا]] (٣٣٦ کم). ھەنگاریا لە ھەموو لایەکەوە بە زەوی دەورە دراوە. ڕووبەرەکەی ٩٣٠٣٠ کیلۆمەتر دووجایە، کەشوھەوای کیشوەری ھەیە، بەمەش دەبێتە ١٠٩ھەمین وڵاتی جیھان لەڕووی ڕووبەرەوە. ھەنگاریا بەگشتی لە دەشتە تەخت تا لێوارەکانی حەوزی کارپاتیا پێکھاتووە، کە لە باکوورەوە بە درێژایی سنووری سلۆڤاکیا گرد و شاخی نزم ھەیە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٥ ژمارەی دانیشتووانی ھەنگاریا نزیکەی ٩٬٥٨٤٬٦٢٧ کەس بووە، بەمەش ٩٥ھەمین وڵاتی جیھانە کە زۆرترین دانیشتووانی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250219160958/https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرێک لە دەوڵەت و شانشینییەکان فەرمانڕەوایی ئەم خاکەیان کردووە کە ئێستا بە ھەنگاریا ناسراوە، لەنێویاندا سێلتەکان و ڕۆمەکان. تەنانەت [[بووداپێست]] کە پایتەختی ھەنگاریا بوو، شوێنی نیشتەجێبوونی سێلتیکەکان بووە و بووەتە پایتەخت و ناوەندی پارێزگای ڕۆمانی کە بە پانۆنیای خوارەوە ناسراوە. سەرچاوەی ھەنگاریا دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاست، ئەو کاتەی ماگیارەکان کە گەلێکن کە بەڕەچەڵەک خەڵکی ناوەڕاست و باکووری [[ڕووسیا]] بوون، لە حەوزی پانۆنیا نیشتەجێ بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20160303170348/http://mek.oszk.hu/01900/01993/html/</ref> شانشینی ھەنگاریا نزیکەی ٩٤٦ ساڵ بەردەوام بوو و لە خاڵە جیاوازەکاندا بە یەکێک لە ناوەندە کولتوورییەکانی جیھانی ڕۆژاوا دادەنرا. دوای ١٥٠ ساڵ لە دەسەڵاتی [[عوسمانی]] کە لە ساڵی ١٥٤١ تا ١٦٩٩ بەردەوام بوو، ھەنگاریا لکێنرا بە [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا|ئیمپراتۆرییەتی ھابسبورگ]]. پاشان دەوڵەتێک دروست بوو، کە ھەنگاریا و نەمسای تێکەڵ کرد، کە بە [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|ئیمپراتۆرییەتیی نەمسا–مەجارستان]] ناسراوە. تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] یەکێک بوو لە زلھێزە گەورەکانی جیھان، ھەنگاریا ٧٠٪ خاکی خۆی لەدەستدا، ئەمە جگە لە یەک لەسەر سێی دانیشتووانی نەتەوەیی ھەنگاری، ئەمەش لە چوارچێوەی پەیماننامەی تریانۆن کە ھەنگاریای سزادا بەھۆی ڕۆڵی لە جەنگی جیھانی یەکەمدا، لە دوای جەنگەوە ھەنگاریا گواسترایەوە بۆ سەردەمی کۆمۆنیستی، کە لە ساڵی ١٩٤٧ بۆ ١٩٨٩ بەردەوام بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20091204172730/http://english.mti.hu/default.asp?menu=6&cat=36</ref> دوای ڕووخانی [[کۆمۆنیزم]] لە ساڵی ١٩٨٩، ھەنگاریا گۆڕا بۆ [[کۆمار]]ێکی [[دیموکراسی]] [[عەلمانی]] لە ڕووی دەستوورییەوە و دەسەڵاتێکی ئابووریی داھات بەرز. ئەندامی [[ناتۆ]] و [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە.<ref>https://web.archive.org/web/20190404044510/https://index.hu/belfold/2009/09/16/a_magyar_kamasz_iszik_dohanyzik_es_konnyen_teherbe_esik/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180705204123/https://www.amcham.hu/events/2008/20060326ICEG/Panel</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180705180221/https://index.hu/tudomany/bulvar081015/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171010075416/http://www.eliznik.org.uk/EastEurope/History/migration-map/hungarian-migration.htm</ref> == ناوی وڵات == لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] «مەجارستان» بەکاردەبرێت کە فارسەکان و تورکەکانیش ھەر بەو ناوە دەیناسن. لە [[باشووری کوردستان]] «مەجەر»یان «ھەنگاریا» ئەوترێ کە لە وشە عەرەبییەکانی «المجر» و «ھنجاریا»یە وەرگیراون. لە ئینگلیزیدا پێی دەوترێت Hungary کە لە ناوی گەلێک وەرگیراوە لە ڕابردوودا لەو ناوچەیە ژیاون، نەک نەتەوەی ئێستای مەجارەکان.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Hungarian_people#Etymology</ref> == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی مەجارستان ٩٬٩٣٣٬١٧٣ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫١٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٠٫٨ ساڵە. ھەروەھا ٧١ لەسەدی دانیشتووانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{ڕێکخراوەی دەوڵەتە تورکییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھەنگاریا|ئەورووپا|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Hungary}} [[پۆل:ئەورووپای ناوەندی]] [[پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:مەجارستان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٠]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٨٩٠]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] 0yb04g2bxffz2j4r6e0bu0rrfxwahda 1584104 1584100 2026-05-15T19:35:38Z Hivja 64112 /* */ 1584104 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = {{native name|hu|Magyarország|icon=no}} | conventional_long_name = Hungary | common_name = Hungary | image_flag = Flag of Hungary.svg | image_coat = Coat of Arms of Hungary.svg | national_motto = | national_anthem = [[Himnusz]] | symbol_width = 65px |image_map = EU-Hungary.svg |map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the European Union|subregion_color=green |legend=EU-Hungary.svg}} | official_languages = [[Hungarian language|Hungarian]] | ethnic_groups = 92.3% [[Hungarians]],{{ھن}}1.9% [[Roma in Hungary|Roma]],{{ھن}}5.8% others and unspecified<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |سەردێڕ=Population Census 2001 – National and county data – Summary Data |بڵاوکەرەوە=Nepszamlalas.hu |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5mq7Guq5t?url=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414085041/http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |date=١٤ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠٠١ | demonym = [[Hungarians|Hungarian]] | capital = [[بووداپێست]] | latd = ٤٧ |latm=٢٦ |latNS=N |longd=١٩ |longm=١٥ |longEW=E | largest_city = capital | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[سەرۆک کۆماری مەجارستان|سەرۆک کۆمار]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان|سەرۆک وەزیران]] | leader_title3 = [[Speaker of the National Assembly of Hungary|Speaker of the National Assembly]] | leader_name1 = [[János Áder]] | leader_name2 = [[پیتەر ماگیار]] | leader_name3 = [[László Kövér]] | legislature = [[National Assembly of Hungary|Országgyűlés]] | accessionEUdate = ١ ئایار ٢٠٠٤ | EUseats = ٢٤ | area_rank = 109th | area_magnitude = 1 E10 | area_km2 = ٩٣٬٠٣٠ | area_sq_mi = ٣٥٬٩١٩ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ٠٫٧٤٪ | population_estimate = 10,014,324<ref name="Eurostat">[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1 Eurostat]. Retrieved 28 March 2012.</ref> | population_estimate_year = ٢٠١١ | population_estimate_rank = 83rd | population_census = 9,982,000<ref>[http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/nepsz2011/nepszelo2011.pdf Hungarian Central Statistical Office Census Data 2011]. Retrieved 27 March 2012.</ref> | population_census_year = ٢٠١١ | population_density_km2 = ١٠٧٫٢ | population_density_sq_mi = ٢٧٩٫٠ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 94th | GDP_PPP_year = ٢٠١١ | GDP_PPP = $195.640 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=49&pr1.y=2&c=944&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |سەردێڕ=Hungary|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $19,591<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١١ | GDP_nominal = $140.303 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $14,050<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = ٢٤٫٩٦ | Gini_year = ٢٠٠٨ | Gini_rank = 3rd | Gini_category = <span style="color:#090;">low</span> | sovereignty_type = [[History of Hungary|Foundation]] | established_event1 = Foundation of Hungary | established_date1 = ٨٩٥ | established_event2 = Recognized as Christian kingdom | established_date2 = ١٠٠٠ | established_event3 = Current 3rd republic | established_date3 = ٢٣ تشرینی یەکەم ١٩٨٩ | HDI_year = ٢٠١١ | HDI = {{increase}} 0.816<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|سەردێڕ=Human Development Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> | HDI_rank = 38th | HDI_category = <span style="color:#090;">very high</span> | currency = [[Hungarian forint|Forint]] | currency_code = HUF | country_code = hu | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +١ | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +٢ | date_format = yyyy.mm.dd,{{ھن}}yyyy.[[Roman numerals|{{smallcaps|mm}}]].dd ([[Common Era|CE]]) | cctld = [[.hu]]¹ |drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Hungary|36]] | footnotes = | ISO_3166-1_alpha2 = HU | ISO_3166-1_alpha3 = HUN | ISO_3166-1_numeric = ٣٤٨ | sport_code = HUN | vehicle_code = H | footnote1 = Also [[.eu]] as part of the European Union. }} '''مەجارستان''' یان '''ھەنگاریا''' ({{بە مەجاری|Magyarország}}) وڵاتێکی نا کەنارییە و دەکەوێتە حەوزی کارپات لە [[ئەورووپای ناوەندی|ناوەڕاستی ئەورووپا]]. لە باکوورەوە لەگەڵ [[سلۆڤاکیا]] (سنوورێک درێژییەکەی نزیکەی ٥١٥ کم)، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوکراینا]] (١٠٣ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ڕۆمانیا]] (٤٤٣ کم)، لە باشوور لەگەڵ [[کرواتیا]] (٣٢٩ کم)، لە باشوور لەگەڵ [[سڕبیا]] و [[سلۆڤینیا]] (١٠٢ کم) و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[نەمسا]] (٣٣٦ کم). ھەنگاریا لە ھەموو لایەکەوە بە زەوی دەورە دراوە. ڕووبەرەکەی ٩٣٠٣٠ کیلۆمەتر دووجایە، کەشوھەوای کیشوەری ھەیە، بەمەش دەبێتە ١٠٩ھەمین وڵاتی جیھان لەڕووی ڕووبەرەوە. ھەنگاریا بەگشتی لە دەشتە تەخت تا لێوارەکانی حەوزی کارپاتیا پێکھاتووە، کە لە باکوورەوە بە درێژایی سنووری سلۆڤاکیا گرد و شاخی نزم ھەیە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٥ ژمارەی دانیشتووانی ھەنگاریا نزیکەی ٩٬٥٨٤٬٦٢٧ کەس بووە، بەمەش ٩٥ھەمین وڵاتی جیھانە کە زۆرترین دانیشتووانی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250219160958/https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرێک لە دەوڵەت و شانشینییەکان فەرمانڕەوایی ئەم خاکەیان کردووە کە ئێستا بە ھەنگاریا ناسراوە، لەنێویاندا سێلتەکان و ڕۆمەکان. تەنانەت [[بووداپێست]] کە پایتەختی ھەنگاریا بوو، شوێنی نیشتەجێبوونی سێلتیکەکان بووە و بووەتە پایتەخت و ناوەندی پارێزگای ڕۆمانی کە بە پانۆنیای خوارەوە ناسراوە. سەرچاوەی ھەنگاریا دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاست، ئەو کاتەی ماگیارەکان کە گەلێکن کە بەڕەچەڵەک خەڵکی ناوەڕاست و باکووری [[ڕووسیا]] بوون، لە حەوزی پانۆنیا نیشتەجێ بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20160303170348/http://mek.oszk.hu/01900/01993/html/</ref> شانشینی ھەنگاریا نزیکەی ٩٤٦ ساڵ بەردەوام بوو و لە خاڵە جیاوازەکاندا بە یەکێک لە ناوەندە کولتوورییەکانی جیھانی ڕۆژاوا دادەنرا. دوای ١٥٠ ساڵ لە دەسەڵاتی [[عوسمانی]] کە لە ساڵی ١٥٤١ تا ١٦٩٩ بەردەوام بوو، ھەنگاریا لکێنرا بە [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا|ئیمپراتۆرییەتی ھابسبورگ]]. پاشان دەوڵەتێک دروست بوو، کە ھەنگاریا و نەمسای تێکەڵ کرد، کە بە [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|ئیمپراتۆرییەتیی نەمسا–مەجارستان]] ناسراوە. تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] یەکێک بوو لە زلھێزە گەورەکانی جیھان، ھەنگاریا ٧٠٪ خاکی خۆی لەدەستدا، ئەمە جگە لە یەک لەسەر سێی دانیشتووانی نەتەوەیی ھەنگاری، ئەمەش لە چوارچێوەی پەیماننامەی تریانۆن کە ھەنگاریای سزادا بەھۆی ڕۆڵی لە جەنگی جیھانی یەکەمدا، لە دوای جەنگەوە ھەنگاریا گواسترایەوە بۆ سەردەمی کۆمۆنیستی، کە لە ساڵی ١٩٤٧ بۆ ١٩٨٩ بەردەوام بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20091204172730/http://english.mti.hu/default.asp?menu=6&cat=36</ref> دوای ڕووخانی [[کۆمۆنیزم]] لە ساڵی ١٩٨٩، ھەنگاریا گۆڕا بۆ [[کۆمار]]ێکی [[دیموکراسی]] [[عەلمانی]] لە ڕووی دەستوورییەوە و دەسەڵاتێکی ئابووریی داھات بەرز. ئەندامی [[ناتۆ]] و [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە.<ref>https://web.archive.org/web/20190404044510/https://index.hu/belfold/2009/09/16/a_magyar_kamasz_iszik_dohanyzik_es_konnyen_teherbe_esik/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180705204123/https://www.amcham.hu/events/2008/20060326ICEG/Panel</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180705180221/https://index.hu/tudomany/bulvar081015/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171010075416/http://www.eliznik.org.uk/EastEurope/History/migration-map/hungarian-migration.htm</ref> == ناوی وڵات == لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] «مەجارستان» بەکاردەبرێت کە فارسەکان و تورکەکانیش ھەر بەو ناوە دەیناسن. لە [[باشووری کوردستان]] «مەجەر»یان «ھەنگاریا» ئەوترێ کە لە وشە عەرەبییەکانی «المجر» و «ھنجاریا»یە وەرگیراون. لە ئینگلیزیدا پێی دەوترێت Hungary کە لە ناوی گەلێک وەرگیراوە لە ڕابردوودا لەو ناوچەیە ژیاون، نەک نەتەوەی ئێستای مەجارەکان.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Hungarian_people#Etymology</ref> == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی مەجارستان ٩٬٩٣٣٬١٧٣ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫١٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٠٫٨ ساڵە. ھەروەھا ٧١ لەسەدی دانیشتووانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{ڕێکخراوەی دەوڵەتە تورکییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھەنگاریا|ئەورووپا|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Hungary}} [[پۆل:ئەورووپای ناوەندی]] [[پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:مەجارستان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٠]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٨٩٠]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] impwwf2aw66gzx6o22maf4fp7u8h2w2 1584118 1584104 2026-05-15T19:45:07Z Hivja 64112 1584118 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = {{native name|hu|Magyarország|icon=no}} | conventional_long_name = Hungary | common_name = Hungary | image_flag = Flag of Hungary.svg | image_coat = Coat of Arms of Hungary.svg | national_motto = | national_anthem = [[Himnusz]] | symbol_width = 65px |image_map = EU-Hungary.svg |map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the European Union|subregion_color=green |legend=EU-Hungary.svg}} | official_languages = [[Hungarian language|Hungarian]] | ethnic_groups = 92.3% [[Hungarians]],{{ھن}}1.9% [[Roma in Hungary|Roma]],{{ھن}}5.8% others and unspecified<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |سەردێڕ=Population Census 2001 – National and county data – Summary Data |بڵاوکەرەوە=Nepszamlalas.hu |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5mq7Guq5t?url=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414085041/http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |date=١٤ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠٠١ | demonym = [[Hungarians|Hungarian]] | capital = [[بووداپێست]] | latd = ٤٧ |latm=٢٦ |latNS=N |longd=١٩ |longm=١٥ |longEW=E | largest_city = capital | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[سەرۆک کۆماری مەجارستان|سەرۆک کۆمار]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان|سەرۆک وەزیران]] | leader_title3 = [[Speaker of the National Assembly of Hungary|Speaker of the National Assembly]] | leader_name1 = [[János Áder]] | leader_name2 = [[پیتەر ماگیار]] | leader_name3 = [[László Kövér]] | legislature = [[National Assembly of Hungary|Országgyűlés]] | accessionEUdate = ١ ئایار ٢٠٠٤ | EUseats = ٢٤ | area_rank = 109th | area_magnitude = 1 E10 | area_km2 = ٩٣٬٠٣٠ | area_sq_mi = ٣٥٬٩١٩ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ٠٫٧٤٪ | population_estimate = 10,014,324<ref name="Eurostat">[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1 Eurostat]. Retrieved 28 March 2012.</ref> | population_estimate_year = ٢٠١١ | population_estimate_rank = 83rd | population_census = 9,982,000<ref>[http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/nepsz2011/nepszelo2011.pdf Hungarian Central Statistical Office Census Data 2011]. Retrieved 27 March 2012.</ref> | population_census_year = ٢٠١١ | population_density_km2 = ١٠٧٫٢ | population_density_sq_mi = ٢٧٩٫٠ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 94th | GDP_PPP_year = ٢٠١١ | GDP_PPP = $195.640 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=49&pr1.y=2&c=944&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |سەردێڕ=Hungary|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $19,591<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١١ | GDP_nominal = $140.303 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $14,050<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = ٢٤٫٩٦ | Gini_year = ٢٠٠٨ | Gini_rank = 3rd | Gini_category = <span style="color:#090;">low</span> | sovereignty_type = [[History of Hungary|Foundation]] | established_event1 = Foundation of Hungary | established_date1 = ٨٩٥ | established_event2 = Recognized as Christian kingdom | established_date2 = ١٠٠٠ | established_event3 = Current 3rd republic | established_date3 = ٢٣ تشرینی یەکەم ١٩٨٩ | HDI_year = ٢٠١١ | HDI = {{increase}} 0.816<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|سەردێڕ=Human Development Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> | HDI_rank = 38th | HDI_category = <span style="color:#090;">very high</span> | currency = [[Hungarian forint|Forint]] | currency_code = HUF | country_code = hu | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +١ | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +٢ | date_format = yyyy.mm.dd,{{ھن}}yyyy.[[Roman numerals|{{smallcaps|mm}}]].dd ([[Common Era|CE]]) | cctld = [[.hu]]¹ |drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Hungary|36]] | footnotes = | ISO_3166-1_alpha2 = HU | ISO_3166-1_alpha3 = HUN | ISO_3166-1_numeric = ٣٤٨ | sport_code = HUN | vehicle_code = H | footnote1 = Also [[.eu]] as part of the European Union. }} '''مەجارستان''' یان '''ھەنگاریا''' ({{بە مەجاری|Magyarország}}) وڵاتێکی نا کەنارییە و دەکەوێتە حەوزی کارپات لە [[ئەورووپای ناوەندی|ناوەڕاستی ئەورووپا]]. لە باکوورەوە لەگەڵ [[سلۆڤاکیا]] (سنوورێک درێژییەکەی نزیکەی ٥١٥ کم)، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوکراینا]] (١٠٣ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ڕۆمانیا]] (٤٤٣ کم)، لە باشوور لەگەڵ [[کرواتیا]] (٣٢٩ کم)، لە باشوور لەگەڵ [[سڕبیا]] و [[سلۆڤینیا]] (١٠٢ کم) و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[نەمسا]] (٣٣٦ کم). ھەنگاریا لە ھەموو لایەکەوە بە زەوی دەورە دراوە. ڕووبەرەکەی ٩٣٠٣٠ کیلۆمەتر دووجایە، کەشوھەوای کیشوەری ھەیە، بەمەش دەبێتە ١٠٩ھەمین وڵاتی جیھان لەڕووی ڕووبەرەوە. ھەنگاریا بەگشتی لە دەشتە تەخت تا لێوارەکانی حەوزی کارپاتیا پێکھاتووە، کە لە باکوورەوە بە درێژایی سنووری سلۆڤاکیا گرد و شاخی نزم ھەیە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٥ ژمارەی دانیشتووانی ھەنگاریا نزیکەی ٩٬٥٨٤٬٦٢٧ کەس بووە، بەمەش ٩٥ھەمین وڵاتی جیھانە کە زۆرترین دانیشتووانی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250219160958/https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرێک لە دەوڵەت و شانشینییەکان فەرمانڕەوایی ئەم خاکەیان کردووە کە ئێستا بە ھەنگاریا ناسراوە، لەنێویاندا سێلتەکان و ڕۆمەکان. تەنانەت [[بووداپێست]] کە پایتەختی ھەنگاریا بوو، شوێنی نیشتەجێبوونی سێلتیکەکان بووە و بووەتە پایتەخت و ناوەندی پارێزگای ڕۆمانی کە بە پانۆنیای خوارەوە ناسراوە. سەرچاوەی ھەنگاریا دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاست، ئەو کاتەی ماگیارەکان کە گەلێکن کە بەڕەچەڵەک خەڵکی ناوەڕاست و باکووری [[ڕووسیا]] بوون، لە حەوزی پانۆنیا نیشتەجێ بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20160303170348/http://mek.oszk.hu/01900/01993/html/</ref> شانشینی ھەنگاریا نزیکەی ٩٤٦ ساڵ بەردەوام بوو و لە خاڵە جیاوازەکاندا بە یەکێک لە ناوەندە کولتوورییەکانی جیھانی ڕۆژاوا دادەنرا. دوای ١٥٠ ساڵ لە دەسەڵاتی [[عوسمانی]] کە لە ساڵی ١٥٤١ تا ١٦٩٩ بەردەوام بوو، ھەنگاریا لکێنرا بە [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا|ئیمپراتۆرییەتی ھابسبورگ]]. پاشان دەوڵەتێک دروست بوو، کە ھەنگاریا و نەمسای تێکەڵ کرد، کە بە [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|ئیمپراتۆرییەتیی نەمسا–مەجارستان]] ناسراوە. تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] یەکێک بوو لە زلھێزە گەورەکانی جیھان، ھەنگاریا ٧٠٪ خاکی خۆی لەدەستدا، ئەمە جگە لە یەک لەسەر سێی دانیشتووانی نەتەوەیی ھەنگاری، ئەمەش لە چوارچێوەی پەیماننامەی تریانۆن کە ھەنگاریای سزادا بەھۆی ڕۆڵی لە جەنگی جیھانی یەکەمدا، لە دوای جەنگەوە ھەنگاریا گواسترایەوە بۆ سەردەمی کۆمۆنیستی، کە لە ساڵی ١٩٤٧ بۆ ١٩٨٩ بەردەوام بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20091204172730/http://english.mti.hu/default.asp?menu=6&cat=36</ref> دوای ڕووخانی [[کۆمۆنیزم]] لە ساڵی ١٩٨٩، ھەنگاریا گۆڕا بۆ [[کۆمار]]ێکی [[دیموکراسی]] [[عەلمانی]] لە ڕووی دەستوورییەوە و دەسەڵاتێکی ئابووریی داھات بەرز. ئەندامی [[ناتۆ]] و [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە.<ref>https://web.archive.org/web/20190404044510/https://index.hu/belfold/2009/09/16/a_magyar_kamasz_iszik_dohanyzik_es_konnyen_teherbe_esik/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180705204123/https://www.amcham.hu/events/2008/20060326ICEG/Panel</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180705180221/https://index.hu/tudomany/bulvar081015/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171010075416/http://www.eliznik.org.uk/EastEurope/History/migration-map/hungarian-migration.htm</ref> == ناو == لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] «مەجارستان» بەکاردەبرێت کە فارسەکان و تورکەکانیش ھەر بەو ناوە دەیناسن. لە [[باشووری کوردستان]] «مەجەر»یان «ھەنگاریا» ئەوترێ کە لە وشە عەرەبییەکانی «المجر» و «ھنجاریا»یە وەرگیراون. لە ئینگلیزیدا پێی دەوترێت Hungary کە لە ناوی گەلێک وەرگیراوە لە ڕابردوودا لەو ناوچەیە ژیاون، نەک نەتەوەی ئێستای مەجارەکان.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Hungarian_people#Etymology</ref> == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی مەجارستان ٩٬٩٣٣٬١٧٣ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫١٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٠٫٨ ساڵە. ھەروەھا ٧١ لەسەدی دانیشتووانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{ڕێکخراوەی دەوڵەتە تورکییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھەنگاریا|ئەورووپا|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Hungary}} [[پۆل:ئەورووپای ناوەندی]] [[پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:مەجارستان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٠]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٨٩٠]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] jxze7dsabreo4feug9r3fvrf6otn98a 1584119 1584118 2026-05-15T19:47:01Z Hivja 64112 /* سەرچاوەکان */ 1584119 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = {{native name|hu|Magyarország|icon=no}} | conventional_long_name = Hungary | common_name = Hungary | image_flag = Flag of Hungary.svg | image_coat = Coat of Arms of Hungary.svg | national_motto = | national_anthem = [[Himnusz]] | symbol_width = 65px |image_map = EU-Hungary.svg |map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the European Union|subregion_color=green |legend=EU-Hungary.svg}} | official_languages = [[Hungarian language|Hungarian]] | ethnic_groups = 92.3% [[Hungarians]],{{ھن}}1.9% [[Roma in Hungary|Roma]],{{ھن}}5.8% others and unspecified<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |سەردێڕ=Population Census 2001 – National and county data – Summary Data |بڵاوکەرەوە=Nepszamlalas.hu |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5mq7Guq5t?url=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414085041/http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |date=١٤ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠٠١ | demonym = [[Hungarians|Hungarian]] | capital = [[بووداپێست]] | latd = ٤٧ |latm=٢٦ |latNS=N |longd=١٩ |longm=١٥ |longEW=E | largest_city = capital | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[سەرۆک کۆماری مەجارستان|سەرۆک کۆمار]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان|سەرۆک وەزیران]] | leader_title3 = [[Speaker of the National Assembly of Hungary|Speaker of the National Assembly]] | leader_name1 = [[János Áder]] | leader_name2 = [[پیتەر ماگیار]] | leader_name3 = [[László Kövér]] | legislature = [[National Assembly of Hungary|Országgyűlés]] | accessionEUdate = ١ ئایار ٢٠٠٤ | EUseats = ٢٤ | area_rank = 109th | area_magnitude = 1 E10 | area_km2 = ٩٣٬٠٣٠ | area_sq_mi = ٣٥٬٩١٩ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ٠٫٧٤٪ | population_estimate = 10,014,324<ref name="Eurostat">[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1 Eurostat]. Retrieved 28 March 2012.</ref> | population_estimate_year = ٢٠١١ | population_estimate_rank = 83rd | population_census = 9,982,000<ref>[http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/nepsz2011/nepszelo2011.pdf Hungarian Central Statistical Office Census Data 2011]. Retrieved 27 March 2012.</ref> | population_census_year = ٢٠١١ | population_density_km2 = ١٠٧٫٢ | population_density_sq_mi = ٢٧٩٫٠ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 94th | GDP_PPP_year = ٢٠١١ | GDP_PPP = $195.640 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=49&pr1.y=2&c=944&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |سەردێڕ=Hungary|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $19,591<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١١ | GDP_nominal = $140.303 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $14,050<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = ٢٤٫٩٦ | Gini_year = ٢٠٠٨ | Gini_rank = 3rd | Gini_category = <span style="color:#090;">low</span> | sovereignty_type = [[History of Hungary|Foundation]] | established_event1 = Foundation of Hungary | established_date1 = ٨٩٥ | established_event2 = Recognized as Christian kingdom | established_date2 = ١٠٠٠ | established_event3 = Current 3rd republic | established_date3 = ٢٣ تشرینی یەکەم ١٩٨٩ | HDI_year = ٢٠١١ | HDI = {{increase}} 0.816<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|سەردێڕ=Human Development Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> | HDI_rank = 38th | HDI_category = <span style="color:#090;">very high</span> | currency = [[Hungarian forint|Forint]] | currency_code = HUF | country_code = hu | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +١ | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +٢ | date_format = yyyy.mm.dd,{{ھن}}yyyy.[[Roman numerals|{{smallcaps|mm}}]].dd ([[Common Era|CE]]) | cctld = [[.hu]]¹ |drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Hungary|36]] | footnotes = | ISO_3166-1_alpha2 = HU | ISO_3166-1_alpha3 = HUN | ISO_3166-1_numeric = ٣٤٨ | sport_code = HUN | vehicle_code = H | footnote1 = Also [[.eu]] as part of the European Union. }} '''مەجارستان''' یان '''ھەنگاریا''' ({{بە مەجاری|Magyarország}}) وڵاتێکی نا کەنارییە و دەکەوێتە حەوزی کارپات لە [[ئەورووپای ناوەندی|ناوەڕاستی ئەورووپا]]. لە باکوورەوە لەگەڵ [[سلۆڤاکیا]] (سنوورێک درێژییەکەی نزیکەی ٥١٥ کم)، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوکراینا]] (١٠٣ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ڕۆمانیا]] (٤٤٣ کم)، لە باشوور لەگەڵ [[کرواتیا]] (٣٢٩ کم)، لە باشوور لەگەڵ [[سڕبیا]] و [[سلۆڤینیا]] (١٠٢ کم) و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[نەمسا]] (٣٣٦ کم). ھەنگاریا لە ھەموو لایەکەوە بە زەوی دەورە دراوە. ڕووبەرەکەی ٩٣٠٣٠ کیلۆمەتر دووجایە، کەشوھەوای کیشوەری ھەیە، بەمەش دەبێتە ١٠٩ھەمین وڵاتی جیھان لەڕووی ڕووبەرەوە. ھەنگاریا بەگشتی لە دەشتە تەخت تا لێوارەکانی حەوزی کارپاتیا پێکھاتووە، کە لە باکوورەوە بە درێژایی سنووری سلۆڤاکیا گرد و شاخی نزم ھەیە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٥ ژمارەی دانیشتووانی ھەنگاریا نزیکەی ٩٬٥٨٤٬٦٢٧ کەس بووە، بەمەش ٩٥ھەمین وڵاتی جیھانە کە زۆرترین دانیشتووانی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250219160958/https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرێک لە دەوڵەت و شانشینییەکان فەرمانڕەوایی ئەم خاکەیان کردووە کە ئێستا بە ھەنگاریا ناسراوە، لەنێویاندا سێلتەکان و ڕۆمەکان. تەنانەت [[بووداپێست]] کە پایتەختی ھەنگاریا بوو، شوێنی نیشتەجێبوونی سێلتیکەکان بووە و بووەتە پایتەخت و ناوەندی پارێزگای ڕۆمانی کە بە پانۆنیای خوارەوە ناسراوە. سەرچاوەی ھەنگاریا دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاست، ئەو کاتەی ماگیارەکان کە گەلێکن کە بەڕەچەڵەک خەڵکی ناوەڕاست و باکووری [[ڕووسیا]] بوون، لە حەوزی پانۆنیا نیشتەجێ بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20160303170348/http://mek.oszk.hu/01900/01993/html/</ref> شانشینی ھەنگاریا نزیکەی ٩٤٦ ساڵ بەردەوام بوو و لە خاڵە جیاوازەکاندا بە یەکێک لە ناوەندە کولتوورییەکانی جیھانی ڕۆژاوا دادەنرا. دوای ١٥٠ ساڵ لە دەسەڵاتی [[عوسمانی]] کە لە ساڵی ١٥٤١ تا ١٦٩٩ بەردەوام بوو، ھەنگاریا لکێنرا بە [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا|ئیمپراتۆرییەتی ھابسبورگ]]. پاشان دەوڵەتێک دروست بوو، کە ھەنگاریا و نەمسای تێکەڵ کرد، کە بە [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|ئیمپراتۆرییەتیی نەمسا–مەجارستان]] ناسراوە. تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] یەکێک بوو لە زلھێزە گەورەکانی جیھان، ھەنگاریا ٧٠٪ خاکی خۆی لەدەستدا، ئەمە جگە لە یەک لەسەر سێی دانیشتووانی نەتەوەیی ھەنگاری، ئەمەش لە چوارچێوەی پەیماننامەی تریانۆن کە ھەنگاریای سزادا بەھۆی ڕۆڵی لە جەنگی جیھانی یەکەمدا، لە دوای جەنگەوە ھەنگاریا گواسترایەوە بۆ سەردەمی کۆمۆنیستی، کە لە ساڵی ١٩٤٧ بۆ ١٩٨٩ بەردەوام بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20091204172730/http://english.mti.hu/default.asp?menu=6&cat=36</ref> دوای ڕووخانی [[کۆمۆنیزم]] لە ساڵی ١٩٨٩، ھەنگاریا گۆڕا بۆ [[کۆمار]]ێکی [[دیموکراسی]] [[عەلمانی]] لە ڕووی دەستوورییەوە و دەسەڵاتێکی ئابووریی داھات بەرز. ئەندامی [[ناتۆ]] و [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە.<ref>https://web.archive.org/web/20190404044510/https://index.hu/belfold/2009/09/16/a_magyar_kamasz_iszik_dohanyzik_es_konnyen_teherbe_esik/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180705204123/https://www.amcham.hu/events/2008/20060326ICEG/Panel</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180705180221/https://index.hu/tudomany/bulvar081015/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171010075416/http://www.eliznik.org.uk/EastEurope/History/migration-map/hungarian-migration.htm</ref> == ناو == لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] «مەجارستان» بەکاردەبرێت کە فارسەکان و تورکەکانیش ھەر بەو ناوە دەیناسن. لە [[باشووری کوردستان]] «مەجەر»یان «ھەنگاریا» ئەوترێ کە لە وشە عەرەبییەکانی «المجر» و «ھنجاریا»یە وەرگیراون. لە ئینگلیزیدا پێی دەوترێت Hungary کە لە ناوی گەلێک وەرگیراوە لە ڕابردوودا لەو ناوچەیە ژیاون، نەک نەتەوەی ئێستای مەجارەکان.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Hungarian_people#Etymology</ref> == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی مەجارستان ٩٬٩٣٣٬١٧٣ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫١٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٠٫٨ ساڵە. ھەروەھا ٧١ لەسەدی دانیشتووانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Hungary}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{ڕێکخراوەی دەوڵەتە تورکییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ئەورووپا|مەجارستان}} {{جوگرافیا-کۆڵکە}} [[پۆل:مەجارستان| ]] [[پۆل:ئەورووپای ناوەندی]] [[پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٠]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٨٩٠]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] fbybjqc7djtw65bd711c99t8kd0r1fs 1584120 1584119 2026-05-15T19:47:24Z Hivja 64112 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1584120 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = {{native name|hu|Magyarország|icon=no}} | conventional_long_name = Hungary | common_name = Hungary | image_flag = Flag of Hungary.svg | image_coat = Coat of Arms of Hungary.svg | national_motto = | national_anthem = [[Himnusz]] | symbol_width = 65px |image_map = EU-Hungary.svg |map_caption = {{map caption |location_color=dark green |region=Europe |region_color=dark grey |subregion=the European Union|subregion_color=green |legend=EU-Hungary.svg}} | official_languages = [[Hungarian language|Hungarian]] | ethnic_groups = 92.3% [[Hungarians]],{{ھن}}1.9% [[Roma in Hungary|Roma]],{{ھن}}5.8% others and unspecified<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |سەردێڕ=Population Census 2001 – National and county data – Summary Data |بڵاوکەرەوە=Nepszamlalas.hu |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5mq7Guq5t?url=http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414085041/http://www.nepszamlalas.hu/eng/volumes/06/00/tabeng/1/load01_10_0.html |date=١٤ی نیسانی ٢٠١١}}</ref> | ethnic_groups_year = ٢٠٠١ | demonym = [[Hungarians|Hungarian]] | capital = [[بووداپێست]] | latd = ٤٧ |latm=٢٦ |latNS=N |longd=١٩ |longm=١٥ |longEW=E | largest_city = capital | government_type = [[Parliamentary republic]] | leader_title1 = [[سەرۆک کۆماری مەجارستان|سەرۆک کۆمار]] | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان|سەرۆک وەزیران]] | leader_title3 = [[Speaker of the National Assembly of Hungary|Speaker of the National Assembly]] | leader_name1 = [[János Áder]] | leader_name2 = [[پیتەر ماگیار]] | leader_name3 = [[László Kövér]] | legislature = [[National Assembly of Hungary|Országgyűlés]] | accessionEUdate = ١ ئایار ٢٠٠٤ | EUseats = ٢٤ | area_rank = 109th | area_magnitude = 1 E10 | area_km2 = ٩٣٬٠٣٠ | area_sq_mi = ٣٥٬٩١٩ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ٠٫٧٤٪ | population_estimate = 10,014,324<ref name="Eurostat">[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tgs00079&plugin=1 Eurostat]. Retrieved 28 March 2012.</ref> | population_estimate_year = ٢٠١١ | population_estimate_rank = 83rd | population_census = 9,982,000<ref>[http://www.ksh.hu/docs/hun/xftp/idoszaki/nepsz2011/nepszelo2011.pdf Hungarian Central Statistical Office Census Data 2011]. Retrieved 27 March 2012.</ref> | population_census_year = ٢٠١١ | population_density_km2 = ١٠٧٫٢ | population_density_sq_mi = ٢٧٩٫٠ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 94th | GDP_PPP_year = ٢٠١١ | GDP_PPP = $195.640 billion<ref name=imf2>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=49&pr1.y=2&c=944&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |سەردێڕ=Hungary|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $19,591<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal_year = ٢٠١١ | GDP_nominal = $140.303 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = $14,050<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = ٢٤٫٩٦ | Gini_year = ٢٠٠٨ | Gini_rank = 3rd | Gini_category = <span style="color:#090;">low</span> | sovereignty_type = [[History of Hungary|Foundation]] | established_event1 = Foundation of Hungary | established_date1 = ٨٩٥ | established_event2 = Recognized as Christian kingdom | established_date2 = ١٠٠٠ | established_event3 = Current 3rd republic | established_date3 = ٢٣ تشرینی یەکەم ١٩٨٩ | HDI_year = ٢٠١١ | HDI = {{increase}} 0.816<ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|سەردێڕ=Human Development Report 2011|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}</ref> | HDI_rank = 38th | HDI_category = <span style="color:#090;">very high</span> | currency = [[Hungarian forint|Forint]] | currency_code = HUF | country_code = hu | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +١ | time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +٢ | date_format = yyyy.mm.dd,{{ھن}}yyyy.[[Roman numerals|{{smallcaps|mm}}]].dd ([[Common Era|CE]]) | cctld = [[.hu]]¹ |drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Hungary|36]] | footnotes = | ISO_3166-1_alpha2 = HU | ISO_3166-1_alpha3 = HUN | ISO_3166-1_numeric = ٣٤٨ | sport_code = HUN | vehicle_code = H | footnote1 = Also [[.eu]] as part of the European Union. }} '''مەجارستان''' یان '''ھەنگاریا''' ({{بە مەجاری|Magyarország}}) وڵاتێکی نا کەنارییە و دەکەوێتە حەوزی کارپات لە [[ئەورووپای ناوەندی|ناوەڕاستی ئەورووپا]]. لە باکوورەوە لەگەڵ [[سلۆڤاکیا]] (سنوورێک درێژییەکەی نزیکەی ٥١٥ کم)، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوکراینا]] (١٠٣ کم)، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ڕۆمانیا]] (٤٤٣ کم)، لە باشوور لەگەڵ [[کرواتیا]] (٣٢٩ کم)، لە باشوور لەگەڵ [[سڕبیا]] و [[سلۆڤینیا]] (١٠٢ کم) و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[نەمسا]] (٣٣٦ کم). ھەنگاریا لە ھەموو لایەکەوە بە زەوی دەورە دراوە. ڕووبەرەکەی ٩٣٠٣٠ کیلۆمەتر دووجایە، کەشوھەوای کیشوەری ھەیە، بەمەش دەبێتە ١٠٩ھەمین وڵاتی جیھان لەڕووی ڕووبەرەوە. ھەنگاریا بەگشتی لە دەشتە تەخت تا لێوارەکانی حەوزی کارپاتیا پێکھاتووە، کە لە باکوورەوە بە درێژایی سنووری سلۆڤاکیا گرد و شاخی نزم ھەیە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٥ ژمارەی دانیشتووانی ھەنگاریا نزیکەی ٩٬٥٨٤٬٦٢٧ کەس بووە، بەمەش ٩٥ھەمین وڵاتی جیھانە کە زۆرترین دانیشتووانی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250219160958/https://nepszamlalas2022.ksh.hu/en/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرێک لە دەوڵەت و شانشینییەکان فەرمانڕەوایی ئەم خاکەیان کردووە کە ئێستا بە ھەنگاریا ناسراوە، لەنێویاندا سێلتەکان و ڕۆمەکان. تەنانەت [[بووداپێست]] کە پایتەختی ھەنگاریا بوو، شوێنی نیشتەجێبوونی سێلتیکەکان بووە و بووەتە پایتەخت و ناوەندی پارێزگای ڕۆمانی کە بە پانۆنیای خوارەوە ناسراوە. سەرچاوەی ھەنگاریا دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاست، ئەو کاتەی ماگیارەکان کە گەلێکن کە بەڕەچەڵەک خەڵکی ناوەڕاست و باکووری [[ڕووسیا]] بوون، لە حەوزی پانۆنیا نیشتەجێ بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20160303170348/http://mek.oszk.hu/01900/01993/html/</ref> شانشینی ھەنگاریا نزیکەی ٩٤٦ ساڵ بەردەوام بوو و لە خاڵە جیاوازەکاندا بە یەکێک لە ناوەندە کولتوورییەکانی جیھانی ڕۆژاوا دادەنرا. دوای ١٥٠ ساڵ لە دەسەڵاتی [[عوسمانی]] کە لە ساڵی ١٥٤١ تا ١٦٩٩ بەردەوام بوو، ھەنگاریا لکێنرا بە [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا|ئیمپراتۆرییەتی ھابسبورگ]]. پاشان دەوڵەتێک دروست بوو، کە ھەنگاریا و نەمسای تێکەڵ کرد، کە بە [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|ئیمپراتۆرییەتیی نەمسا–مەجارستان]] ناسراوە. تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] یەکێک بوو لە زلھێزە گەورەکانی جیھان، ھەنگاریا ٧٠٪ خاکی خۆی لەدەستدا، ئەمە جگە لە یەک لەسەر سێی دانیشتووانی نەتەوەیی ھەنگاری، ئەمەش لە چوارچێوەی پەیماننامەی تریانۆن کە ھەنگاریای سزادا بەھۆی ڕۆڵی لە جەنگی جیھانی یەکەمدا، لە دوای جەنگەوە ھەنگاریا گواسترایەوە بۆ سەردەمی کۆمۆنیستی، کە لە ساڵی ١٩٤٧ بۆ ١٩٨٩ بەردەوام بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20091204172730/http://english.mti.hu/default.asp?menu=6&cat=36</ref> دوای ڕووخانی [[کۆمۆنیزم]] لە ساڵی ١٩٨٩، ھەنگاریا گۆڕا بۆ [[کۆمار]]ێکی [[دیموکراسی]] [[عەلمانی]] لە ڕووی دەستوورییەوە و دەسەڵاتێکی ئابووریی داھات بەرز. ئەندامی [[ناتۆ]] و [[یەکێتیی ئەورووپا]]یە.<ref>https://web.archive.org/web/20190404044510/https://index.hu/belfold/2009/09/16/a_magyar_kamasz_iszik_dohanyzik_es_konnyen_teherbe_esik/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180705204123/https://www.amcham.hu/events/2008/20060326ICEG/Panel</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180705180221/https://index.hu/tudomany/bulvar081015/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171010075416/http://www.eliznik.org.uk/EastEurope/History/migration-map/hungarian-migration.htm</ref> == ناو == لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] «مەجارستان» بەکاردەبرێت کە فارسەکان و تورکەکانیش ھەر بەو ناوە دەیناسن. لە [[باشووری کوردستان]] «مەجەر»یان «ھەنگاریا» ئەوترێ کە لە وشە عەرەبییەکانی «المجر» و «ھنجاریا»یە وەرگیراون. لە ئینگلیزیدا پێی دەوترێت Hungary کە لە ناوی گەلێک وەرگیراوە لە ڕابردوودا لەو ناوچەیە ژیاون، نەک نەتەوەی ئێستای مەجارەکان.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Hungarian_people#Etymology</ref> == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی مەجارستان ٩٬٩٣٣٬١٧٣ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫١٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٤٠٫٨ ساڵە. ھەروەھا ٧١ لەسەدی دانیشتووانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Hungary}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{ئەندامانی ناتۆ}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{ڕێکخراوەی دەوڵەتە تورکییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ئەورووپا|مەجارستان}} {{مەجارستان-کۆلکە}} [[پۆل:مەجارستان| ]] [[پۆل:ئەورووپای ناوەندی]] [[پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٠]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی دەیەی ٨٩٠]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] asy311temv6clvlev244f9urzdwiptr 0 9209 1584174 1570474 2026-05-16T03:18:13Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584174 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پارێزگای دیالە''' (بە [[عەرەبی]]:محافظة دیالی)یەکێکە لە [[پارێزگاکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=سحر الطبيعة1|ناونیشان=http://www.uodiyala.edu.iq/PageViewer.aspx?id=231|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011181312/http://www.uodiyala.edu.iq/PageViewer.aspx?id=231|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[بەعقوبە]]یە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٣]] ژمارەی دانیشتووانی ١٬٢٢٤٬٠٠٠ کەس بووە. == جوگرافیا == پارێزگای دیالە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[بەغدا]]وە درێژ دەبێتەوە تا دەگاتە سنووری [[ئێران]]. پایتەختەکەی شاری [[بەعقووبە]]یە. ڕووبەرەکەی ١٧٬٦٨٥ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. بەشێکی زۆری پارێزگاکە لەلایەن [[ڕووباری دیالە]]وە ئاودار دەکرێت، کە لقێکی سەرەکیی ڕووباری [[دیجلە]]یە. بەھۆی نزیکی لە دوو سەرچاوەی سەرەکیی [[ئاو]]، پیشەسازیی سەرەکیی دیالە [[کشتوکاڵ]]ە، بەتایبەتی [[خورما]] کە لە باخە گەورەکاندا بەرھەم دێت. پارێزگاکە ھەروەھا یەکێک لە گەورەترین باخەکانی [[زەیتوون]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] لەخۆدەگرێت. ھەروەھا وەک پایتەختی [[پرتەقاڵ]]ی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەناسرێت. [[زنجیرەچیای حەمرین|چیاکانی حەمرین]] بە ناو پارێزگاکەدا تێدەپەڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iraq-businessnews.com/2010/09/06/biggest-olive-groves-in-middle-east-in-diyala/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828163629/https://www.iraq-businessnews.com/2010/09/06/biggest-olive-groves-in-middle-east-in-diyala/ |url-status=dead }}</ref> == دانیشتووان == پارێزگاکە نیشتمانی دانیشتووانێکی ھەمەچەشن لە [[عەرەب]]، [[کورد]] و [[تورکمان]]ە، ھەرچەندە زۆرینەی ڕەھا [[عەرەبی سوننە]]ن و نزیکەی ٦٠٪ی دانیشتووانی پارێزگاکە پێکدەھێنن. بەپێی دوایین ئامارەکان، ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ١٫٦ ملیۆن کەسە.<ref>https://euaa.europa.eu/country-guidance-iraq-2021/diyala{{بەستەری مردوو|url=https://euaa.europa.eu/country-guidance-iraq-2021/diyala |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>https://www.cosit.gov.iq/ar/</ref> == ئاڵۆزییە ناوخۆیییەکان/شەڕی عێراق == بەڵگە ھەیە کە ڕێکخراوی [[قاعیدە لە عێراق]] بنکەی کارەکانی لە ساڵی ٢٠٠٦دا لە [[پارێزگای ئەنبار]]ەوە بۆ دیالە گواستووەتەوە، و لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا، ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە [[بەعقووبە]] و زۆربەی پارێزگای دیالە کەوتوونەتە ژێر دەسەڵاتی چەکدارە سوننەکانەوە. دەوترێت ئەم کۆنتڕۆڵەی چەکدارەکان تا ساڵی ٢٠٠٧ و سەرەتای ٢٠٠٨ بەردەوام بووە. لە ١١ی ئایاری ٢٠٠٧، [[لیوا بێنجامین میکسۆن]]، فەرماندەی [[ھێزە فرە نەتەوەییەکان]] لە باکوور، ڕای گەیاند کە پێویستی بە ھێزی زیاترە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ئاستی توندوتیژییەکانی ئێستای پارێزگای دیالە، ئەمەش دوای زیادکردنی ھێزەکان «سۆرج»، و بانگھێشتکردنەوەی ناچاریی سەربازان لەلایەن [[سوپای ئەمریکا]]وە، و مشتومڕە گشتییەکان سەبارەت بە ئاستی پابەندبوونی [[حکوومەتی ئەمریکا]] ھات. تا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٧، [[دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق]]، کە پێشتر بەعقووبە و زۆربەی پارێزگاکەی لەژێر دەستدابوو، بەعقووبەی وەک پایتەختی خۆی ڕاگەیاند. گرووپی چەکداری سوننەی جەماعەتی [[ئەنسارولسوننە]]ش لەو کاتەدا لە ناوچەکەدا چالاک بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20160119055306/http://onthescene.msnbc.com/baghdad/2006/12/reporting_under.html#posts</ref><ref>https://web.archive.org/web/20071102170117/http://worldblog.msnbc.msn.com/archive/2007/01/17/32969.aspx</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٠٧، ھێزەکانی ئەمریکا ئۆپەراسیۆنی «Arrowhead Ripper»یان بە ھێرشی ئاسمانیی شەوانە لە بەعقووبە دەستپێکرد. تا ١٩ی ئاب، بەعقووبە تا ڕادەیەکی زۆر کۆنتڕۆڵکرایەوە، ھەرچەندە ھەندێک چەکدار لە شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری مابوونەوە. شەڕ لە دۆڵی ڕووباری دیالە بەردەوام بوو بەڵام تا سەرەتای تشرینی یەکەم، ھێزەکانی ئەمریکا و عێراق زۆربەی پارێزگاکەیان بەدەستەوە بوو لەکاتێکدا چەکدارەکان بەرەو باکوور و ڕۆژاوا پاشەکشەیان دەکرد. لە ٢٧ی تشرینی یەکەمدا، دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق ھێرشی کردە سەر بنکەیەکی پۆلیس لە بەعقووبە و ٢٨ پۆلیس و خۆبەخشی پۆلیسی کوشت، ئەمەش دەری خست کە ھێشتا شانە چەکدارییەکان لە پارێزگاکەدا ماون. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٨، ئۆپەراسیۆنی «فانتۆم فۆنیکس» بە مەبەستی لەناوبردنی چەکدارە ماوەکان دوای ھەڵمەتەکەی دیالە لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٦ و ٢٠٠٧ دەستیپێکرد. ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٨ گۆڕانکاری زۆری لە پارێزگای دیالەدا بەخۆیەوە بینی بەھۆی زیادبوونی ھەوڵەکانی ھێزەکانی ئەمریکا و ئامادەیی بەرچاوی سوپای عێراق، و لە ناوچەی بەعقووبە، چالاکییەکانی دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق بە شێوەیەکی بەرچاو پەکخرا، و بەرنامەی «[[کوڕانی عێراق|ڕۆڵەکانی عێراق]]» بووە ھۆی لاوازکردنی زیاتری دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق. == سەرچاوەکان == {{پارێزگاکانی عێراق}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Diyala Governorate}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:پارێزگای دیالە]] [[پۆل:پارێزگاکانی عێراق|دیالا]] [[پۆل:پارێزگاکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو]] 58eg1sxa18dipwf78t1mth8oy81zw5d 0 9968 1583945 1583875 2026-05-15T12:03:15Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583945 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئۆسلۆ | ناوی_فەرمی = Oslo | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Oslo-montage-wiki.JPG | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = چەند دیمەنێکی شاری ئۆسلۆ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = Oslo_komm.svg | قەبارەی_نیشان = 100px | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Norway | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[نۆرویژ]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{NOR}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = 454.03 | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٠٥,٠٠٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.oslo.kommune.no/ | پەراوێزەکان = }} '''ئۆسلۆ'''<ref>({{IPAc-en|ˈ|ɒ|z|l|oʊ}} {{respell|OZ|loh}}, {{IPAc-en|USalso|ˈ|ɒ|s|l|oʊ}} {{respell|OSS|loh}}, {{Cite American Heritage Dictionary|Oslo |access-date=22 April 2019}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.collinsdictionary.com/amp/english/oslo |سەردێڕ=Oslo |ئیش=[[Collins English Dictionary]] |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422163606/https://www.collinsdictionary.com/amp/english/oslo |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>({{IPA|no|ˈʊ̂ʂlʊ|lang|Oslo.ogg}} <small>or</small> {{IPA|no|ˈʊ̂slʊ, ˈʊ̀ʂlʊ|}}; {{langx|sma|Osloven}}, {{langx|smj|Oslo}}, {{langx|sme|Oslo}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/kommunene-oslo-og-steinkjer-far-samiske-navn-og-lyngen-far-samisk-og-kvensk-navn/id3117175/ |سەردێڕ=Kommunene Oslo og Steinkjer får samiske navn, og Lyngen får samisk og kvensk navn |ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Regjeringen.no]] |زمان=no |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250904030708/https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/kommunene-oslo-og-steinkjer-far-samiske-navn-og-lyngen-far-samisk-og-kvensk-navn/id3117175/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پایتەخت و [[شارەکان و شارۆچکەکانی نەرویژ|قەرەباڵغترین]] شاری [[نەرویژ]]ە. ھەم [[پارێزگاکانی نەرویژ|پارێزگا]] و ھەم [[شارەوانییەکانی نەرویژ|شارەوانییەک]] پێک دەھێنێت. شارەوانیی ئۆسلۆ دانیشتووانێکی {{formatnum:724290}} کەسیی لە ٢٠٢٥دا ھەبوو، لە کاتێکدا [[ناوچەی شارستانی|ناوچەی شارستانیی]] گەورەی شارەکە دانیشتووانەکەی ١،١١٠،٨٨٧ کەس بوو لە ٢٠٢٥دا،<ref name="SSB-2023">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=De største byene og tettstedene i Norge |ناونیشان=https://www.ssb.no/befolkning/folketall/artikler/de-storste-byene-og-tettstedene-i-norge |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=SSB |زمان=nb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230109144711/https://www.ssb.no/befolkning/folketall/artikler/de-storste-byene-og-tettstedene-i-norge |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[ناوچەی میترۆپۆلیتەن]] دانیشتووانەکەی بە {{formatnum:1546706}} کەس لە ٢٠٢١دا خەمڵێنراوە.<ref name="regjeringen2010">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://snl.no/Osloregionen |سەردێڕ=Osloregionen |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|trans-title=The Osloregion |ئیش=SNL |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢١|زمان=no |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220922084310/https://snl.no/Osloregionen |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ماوەی [[ڤایکینگەکان|سەردەمی ڤایکینگدا]]، ناوچەکە بەشێک بوو لە [[ڤیکێن (ناوچە)|ڤیکێن]]. ئۆسلۆ وەک شارێک لە کۆتاییی سەردەمی ڤایکینگ لە ١٠٤٠دا لەژێر ناوی «ئانسلۆ» دامەزرا، و لە ١٠٤٨دا وەک «کاوپستاد» یان شوێنی بازرگانی لەلایەن [[ھارالد ھاردرازا]] جێگیر کرا. شارەکە لە ١٠٧٠دا بۆ [[ئەپستۆریەتی ئۆسلۆ|ئەپستۆریەت]] بەرز کرایەوە و لە دەوروبەری ساڵی ١٣٠٠دا لە سەردەمی [[ھاکۆنی پێنجەمی نەرویژ]] بوو بە پایتەخت. [[یەکێتیی کەسی|یەکێتییە کەسییەکان]] لەگەڵ [[دانمارک]] لە [[یەکێتیی کالمار|١٣٩٧–١٥٢٣]] و دووبارە لە [[دانمارک–نەرویژ|١٥٣٦–١٨١٤]] دەسەڵاتەکەی کەم کردەوە. دوای ئەوەی لە ١٦٢٤دا بەھۆی ئاگرکەوتنەوەوە لەناو چوو، لە سەردەمی دەسەڵاتی [[کریستیانی چوارەمی دانمارک|پاشا کریستیانی چوارەم]]، شارێکی نوێ لە نزیک [[قەڵای ئاکێرشووس]] دروست کرا و بە ڕێزی پاشا ناوی نرا «کریستیانیا». لە ١ی کانوونی دووەمی ١٨٣٨دا بوو بە [[شارەوانییەکانی نەرویژ|شارەوانی]]. شارەکە وەک پایتەختی نەرویژ لە ماوەی [[یەکێتیی نێوان سوێد و نەرویژ|١٨١٤–١٩٠٥]] کاری دەکرد. لە ١٨٧٧ەوە، ناوی شارەکە لە بەکارھێنانی حکوومەتیدا بە «کریستیانیا» (Kristiania) دەنووسرا، ئەو شێوازە نووسینەی کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی شارەوانی لە ١٨٩٧دا پەسەند کرا، ئەگەرچی «Christiania»ش بەکار دەھات. لە ١٩٢٥دا، شارەکە دوای ئەوەی ئەو گوندەی کە ناوی پێشووی خۆی پاراستبوو خستیە ناو خۆی، ناوی گۆڕدرا بۆ «ئۆسلۆ». لە ١٩٤٨دا، ئۆسلۆ لەگەڵ [[ئاکێر، نەرویژ|ئاکێر]] یەکی گرت، کە شارەوانییەک بوو دەوری پایتەختی دابوو و ٢٧ جار گەورەتر بوو، بەمەش شارەوانیی مۆدێرن و زۆر گەورەتری ئۆسلۆ دروست بوو. ئۆسلۆ ناوەندی [[ئابووریی نەرویژ|ئابووری]] و [[ڕامیاریی نەرویژ|ڕامیاریی]] نەرویژە. ھەروەھا شارەکە چەقی بازرگانی، بانکی، پیشەسازی و کەشتیوانیی نەرویژە. ناوەندێکی گرینگ بۆ پیشەسازییە دەریایییەکان و [[بازرگانیی دەریایی]] لە ئەورووپادا. شارەکە شوێنی زۆرێک لە کۆمپانیاکانی کەرتی دەریایییە، کە ھەندێکیان لە گەورەترین کۆمپانیاکانی کەشتیوانی، نێوەندگیری کەشتی و نێوەندگیری دڵنیاییی دەریاییی جیھانن. ئۆسلۆ شارێکی تاقیکاریی بەرنامەی شارە فرەکلتوورییەکانی [[ئەنجومەنی ئەورووپا]] و [[کۆمیسیۆنی ئەورووپا]]یە. ئۆسلۆ بە [[global city|شارێکی جیھانی]] دادەنرێت و لە ساڵی ٢٠٠٨دا لەلایەن [[Globalization and World Cities Research Network|تۆڕی توێژینەوەی جیھانگیری و شارە جیھانییەکان]] وەک «بێتا وۆرڵد سیتی» پلەبەندی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |سەردێڕ=GaWC – The World According to GaWC 2008 |بڵاوکەرەوە=Lboro.ac.uk |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110826010640/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕاپۆرتی شارە ئەورووپییەکانی ئاییندەی ٢٠١٢ی گۆڤاری «ئێف دی ئای»دا لە ڕووی کوالێتیی ژیانەوە لە نێوان شارە گەورەکانی ئەورووپادا پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا.<ref name="fdiintelligence.com">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Rachel Craig |ناونیشان=http://www.fdiintelligence.com/Locations/Europe/European-Cities-and-Regions-of-the-Future-2012-13 |سەردێڕ=European Cities and Regions of the Future 2012/13 |بڵاوکەرەوە=fDiIntelligence.com |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181215173401/https://www.fdiintelligence.com/Locations/Europe/European-Cities-and-Regions-of-the-Future-2012-13 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕاپرسییەک کە لەلایەن [[ECA International]] لە ساڵی ٢٠١١دا ئەنجام دراوە، ئۆسلۆی وەک دووەم گرانترین شاری جیھان بۆ تێچووی ژیان دوای [[تۆکیۆ]] داناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eca-international.com/news/press_releases/7355/Sydney_rockets_up_the_list_of_the_world_s_most_expensive_cities |سەردێڕ=Sydney rockets up the list of the world's most expensive cities |بڵاوکەرەوە=[[ECA International]] |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111003163654/http://www.eca-international.com/news/press_releases/7355/Sydney_rockets_up_the_list_of_the_world_s_most_expensive_cities |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> لە ٢٠١٣دا، ئۆسلۆ لەگەڵ شاری [[مێلبۆرن]]ی [[ئوسترالیا]] وەک چوارەم گرانترین شاری جیھان یەکسان بوو، بەپێی توێژینەوەی تێچووی ژیان لە جیھاندا کە لەلایەن [[Economist Intelligence Unit]] ئەنجام دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The world's most expensive cities |ناونیشان=https://www.theguardian.com/cities/datablog/2014/feb/14/most-expensive-cities |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٤|newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٤|نووسەر=George Arnett |نووسەر٢=Chris Michael |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308053925/https://www.theguardian.com/cities/datablog/2014/feb/14/most-expensive-cities |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئۆسلۆ لەلایەن گۆڤاری [[Monocle (brand)|مۆنۆکڵ]]ەوە وەک ٢٤ەمین شاری گونجاو بۆ ژیان لە جیھاندا پلەبەندی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://monocle.com/film/affairs/quality-of-life-survey-top-25-cities-2019/ |سەردێڕ=Quality of Life Survey: top 25 cities, 2019 – Film |وێبگە=Monocle |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200301223340/https://monocle.com/film/affairs/quality-of-life-survey-top-25-cities-2019/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دانیشتووانی ئۆسلۆ لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەکاندا بە ڕێژەیەکی پێوانەیی زیادی دەکرد، کە وای کردبوو ببێتە خێراترین شاری گەورەی گەشەسەندوو لە ئەورووپادا لەو کاتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article4070772.ece |سەردێڕ=Oslo europamester i vekst – Nyheter – Oslo |ئیش=ap.no |بڵاوکەرەوە=Aftenposten.no |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110501191333/http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article4070772.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> ئەم گەشەکردنە بە پلەی یەکەم لە کۆچی نێونەتەوەیی و ڕێژەی بەرزی لەدایکبوونەوە سەرچاوە دەگرێت، بەڵام ھەروەھا لە کۆچی ناوخۆیییەوەیە. تا ساڵی ٢٠١٠ دانیشتووانی کۆچبەر لە شارەکەدا تا ڕادەیەک خێراتر لە دانیشتووانی [[نەرویژییەکان|نەرویژی]] گەشەیان دەکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article3424942.ece |سەردێڕ=Ola og Kari flytter fra innvandrerne – Nyheter – Oslo |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Aftenposten.no |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110604155245/http://www.aftenposten.no/nyheter/oslo/article3424942.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> و لە خودی شارەکەدا ئەمە ببووە زیاتر لە ٢٥٪ی کۆی دانیشتووان ئەگەر منداڵانی دایک و باوکە کۆچبەرەکان بژمێردرێن.<ref name="Immigration">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/innvandring_en/ |سەردێڕ=Immigration and immigrants |بڵاوکەرەوە=Ssb.no |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090902060458/http://www.ssb.no/english/subjects/00/00/10/innvandring_en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پایتەختەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Oslo}} {{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیاد|جوگرافیا}} [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی نۆرویژ]] [[پۆل:ئۆسلۆ]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی نۆرویژ]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکانی دەریای باکوور]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١١یەم]] [[پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ١٠٤٠ لە نۆروێژ]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی نۆروێژ]] kvj6nwivcervnl5y9mw4jp6srw92gpo 0 12088 1583947 1583869 2026-05-15T12:03:35Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583947 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئینجیل''' (بە[[ئینگلیزی]]: Gospel)، گێراندنەوە یان کۆمەڵێ نووسراوە کە باس لە ژیانی [[یەسووعی ناسڕی]] دەکات. وشەی «ئینجیل» بەواتای [[مزگێنی (مەسیحییەت)|مزگێنی یان نامەی ھەواڵێکی دڵخۆشکەر]] کە ھاتنی [[پەیمانی نوێ]]یە، دێت. بە گشتی ئەم زاراوەیە بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە [[چوار ئینجیلە پاوەڕپێکراوەکە]]ی [[ئینجیلی مەتا|مەتتا]] و [[ئینجیلی مەرقۆس|مەرقۆس]] و [[ئینجیلی لۆقا|لۆقا]] و [[ئینجیلی یۆحەنا|یوحەننا]]. == ڕەچەڵەکناسی == «گۆسپڵ» وەرگێڕانی [[ئینگلیزیی کۆن]]ی زاراوەی [[یۆنانیی کۆینێ|یۆنانیی ھێلینستی]]ی {{lang|grc-x-koine|εὐαγγέλιον}} (ئیڤانگیلیۆن)ە، کە بە واتای «ھەواڵی خۆش» دێت؛{{sfn|Woodhead|2004|p=4}} ئەمە دەکرێت لە ڕێگەی شیکردنەوەی {{lang|grc|ευαγγέλιον}} (ئیڤانگیلیۆن) ببینرێت ({{lang|grc-x-koine|εὖ}} (ئێف) «باش/خۆش» + {{lang|grc-x-koine|ἄγγελος}} (ئانگیلۆس) «پەیامبەر» + {{lang|grc-x-koine|-ιον}} (ئیۆن) پاشگری [[بچووککەرەوە]]). زاراوە یۆنانییەکە لە [[ڤولگەیت]]دا [[لاتینیکردن (وێژە)|لاتینیکرا]] بۆ {{lang|la|evangelium}} (ئیڤانگیلیۆم)، و بۆ سەر زمانی [[لاتینی]] وەرگێڕدرا بۆ {{lang|la|bona annuntiatio}} (بۆنا ئانۆنتیاتیۆ). لە ئینگلیزیی کۆندا، وەرگێڕدرا بۆ {{lang|ang|gōdspel}} (گۆدسپێڵ) ({{lang|ang|gōd}} «باش/خۆش» + {{lang|ang|spel}} «ھەواڵ»). زاراوە ئینگلیزییە کۆنەکە وەک {{lang|enm|gospel}} (گۆسپڵ) لە [[وەرگێڕانەکانی پەرتووکی پیرۆز بە ئینگلیزیی ناوەڕاست]]دا ھێڵدرایەوە و لەبەر ئەوە لە [[ئینگلیزیی سەردەم]]یشدا بەکاردێت. [[ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا]] گۆسپڵ وەک سەرچاوەگرتوو لە گۆدسپێڵ «چیرۆک/ھەواڵی خۆش» پێناسە دەکات، کە وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی لاتینیی ئیڤانگیلیۆمە لە یۆنانیی εὐαγγέλιον «ھەواڵی خۆش».<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/gospel-New-Testament |title=Gospel {{!}} New Testament |access-date=2025-10-23}}</ref> == لە ئیسلامدا == {{سەرەکی|ئینجیل لە ئیسلامدا}} لە [[ئیسلام|ئیسلامدا]]، '''[[ئینجیل]]''' (بە [[عەرەبی]]: {{lang|ar|الإنجيل}}) بە یەکێک لە چوار [[پەرتووک|پەرتووکە]] ئاسمانییە سەرەکییەکان دادەنرێت کە لەلایەن خوداوە دابەزێنراون، لەگەڵ '''[[تەورات]]'''، '''[[زەبوور]]'''، و '''[[قورئان]]'''.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito|یەکەم=John L.|سەردێڕ=Islam: The Straight Path|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٠٦٣٢١٥١|پەڕەکان=٩٣–٩٥}}</ref> زاراوەی ''ئینجیل'' لە [[سوریانی]] {{lang|syr|ܐܘܢܓܠܝܘܢ}} (''ئاڤۆنگیلیۆن'') وەرگیراوە، کە لە بنەڕەتدا لە [[زمانی یۆنانی|یۆنانیی]] {{lang|grc|εὐαγγέλιον}} (''ئیڤانگیلیۆن''؛ بە واتای «ھەواڵی خۆش» یان «مزگێنی») ھاتووە.<ref>{{cite encyclopedia|title=Injil|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill}}</ref> بەپێی [[قورئان]]، ئینجیل وەحییەکی خودایی بووە کە دراوە بە '''[[عیسا لە ئیسلامدا|عیسا]]'''، کە [[ئیسلام]] وەک پێغەمبەر و نێردراوێک دەیبینێت، نەک کوڕی خودا.<ref>{{qref|5|46|b=yl}}</ref> وەک ئەوە وەسف کراوە کە ڕێنمایی و ڕووناکی بۆ [[بەنی ئیسرائیل|نەوەی ئیسرائیل]] تێدایە و وەک پشتڕاستکەرەوەی ئەو [[پەرتووک|پەرتووکانەی]] پێش خۆی ھاتوون.<ref>{{qref|3|3|b=y}}</ref> بڕوای زۆرینەی ئیسلامی وایە کە '''ئینجیلە ڕەسەنەکە ون بووە یان دەستکاری کراوە''' (''[[تەحریف]]'') بە تێپەڕبوونی کات،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nasr|یەکەم=Seyyed Hossein|سەردێڕ=The Study Quran|بڵاوکەرەوە=HarperOne|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠٠٦١١٢٥٨٦٧|پەڕەکان=١١٦٣–١١٦٥}}</ref> و ئەو چوار ئینجیلە فەرمییە—[[ئینجیلی مەتا|مەتا]]، [[ئینجیلی مەرقۆس|مەرقۆس]]، [[ئینجیلی لۆقا|لۆقا]]، و [[ئینجیلی یۆحەنا|یۆحەننا]]—نوێنەرایەتیی ئەم دەقە ڕەسەنە ناکەن، ئەگەرچی ڕەنگە ھەندێک لە تووخمەکانی فێرکارییە ڕاستەقینەکانی [[عیسا]]یان تێدا بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rahman|یەکەم=Fazlur|سەردێڕ=Islam|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٩٧٨-٠٢٢٦٧٠٢٨١٠|پەڕەکان=١٦٩–١٧٠}}</ref> ھەندێک لە زانایانی کلاسیک و ھاوچەرخ دەڵێن کە ئینجیل لە بنەڕەتدا '''سرووشێکی زارەکی''' بووە کە بە عیسا دراوە، ھاوشێوەی ئەو [[قورئان]]ەی بۆ [[محەممەد]] دابەزیوە، نەک دەقێکی نووسراو کە لەلایەن ئەو خۆیەوە نووسرابێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Parrinder |یەکەم=Geoffrey |سەردێڕ=Jesus in the Qurʹān |بڵاوکەرەوە=[[Oneworld Publications]] |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨١٨٥١٦٨٠٩٤٨|شوێن=Oxford |oclc=٣٣٩٥٠٣٨٣}}</ref> لە کاتێکدا ئینجیل پێگەیەکی ڕێز لێگیراوی لە ئیسلامدا ھەیە، بەڵام بە '''ھەڵوەشێنراوە بەھۆی قورئانەوە''' دادەنرێت،<ref>{{qref|5|48|b=yl}}</ref> کە موسڵمانان بڕوایان وایە دوا وشەی تەواو و پارێزراوی خودایە. خوداناسیی ئیسلامی جەخت لەوە دەکاتەوە کە موسڵمانان فەرمانیان پێ کراوە بڕوایان بە ھەموو [[پەرتووک|پەرتووکە]] ئاسمانییەکانی پێشوو بە شێوە ڕەسەنەکەیان ھەبێت، بەڵام قورئان وەک پێوەر و جیاکەرەوەی کۆتایی (''[[فورقان|ئەلفورقان]]'') بەسەریاندا دەبینرێت.<ref>{{qref|2|285|b=y}}</ref> === ڕەخنەگرتن === ھەندێک لە زانایانی مەسیحیی مۆدێرن و بەرگریکاران ڕەخنەیان لە دیدگای ئیسلامی بۆ ئینجیل گرتووە وەک بابەتێکی کێشەدار لە ڕووی مێژوویی و دەقییەوە، و دەڵێن ھیچ بەڵگەیەکی دەستنووس نییە بۆ ئینجیلێکی جیاواز و ونبوو کە لەگەڵ وەسفی قورئانیدا بگونجێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reynolds |یەکەم=Gabriel Said |سەردێڕ=The Qur'an and Its Biblical Subtext |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠٤١٥٧٧٨٩٣٠|شوێن=London |oclc=٤٣٦٣٥٨٤١٩}}</ref> ھەندێکی تر پێیان وایە کە تۆمەتی [[تەحریف]] ('ناپاکی لە [پەرتووکی پیرۆزدا]') گەشەسەندنێکی خوداناسیی دواترە نەک بانگەشەیەکی ھاوکاتی سەردەمی عیسا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Neuwirth|یەکەم=Angelika|سەردێڕ=Scripture, Poetry, and the Making of a Community: Reading the Qur'an as a Literary Text|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٩٣٥٩٣٦٣}}</ref> زانایانی موسڵمان بە گشتی بەرگری دەکەن بەوەی کە قورئان مەرجی ئەوەی دانەناوە ئینجیلە ڕەسەنەکە بە شێوەیەکی تەواو مابێتەوە، بەڵکو تەنھا ئەوەی کە پەیامە بنەڕەتییەکەی بۆ عیسا دابەزیوە و لەو کاتەوە بەھۆی قورئانەوە جێگەی گیراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nasr|یەکەم=Seyyed Hossein|سەردێڕ=The Study Quran|بڵاوکەرەوە=HarperOne|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠٠٦١١٢٥٨٦٧|پەڕەکان=١١٦٤}}</ref> ڕۆبێرت ئێچ ستاین نووسیویەتی کە شێوازی دروست بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ نەریتەکانی ئینجیل ئەوەیە کە وەک سەرچاوەی جێی متمانە مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت تا ئەو کاتەی پێچەوانەکەی دەسەلمێنرێت، چونکە چەندین جۆری بەڵگە پشتگیری لە ڕەسەنایەتیی گشتییان دەکەن، تەنانەت کاتێک لە چوارچێوەیەکی ئایینی فراوانتردا ڕەچاو دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{ژێرپەڕەی مەسیحییەت}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|مەسیحییەت}} {{پۆلی کۆمنز|Gospels}} [[پۆل:ئینجیلەکان]] [[پۆل:کتێبە یۆنانییەکان]] ssc0ewgkfaq8874qyj74enl38jfrc3c 1584054 1583947 2026-05-15T15:00:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1584054 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئینجیل''' (بە[[ئینگلیزی]]: Gospel)، گێراندنەوە یان کۆمەڵێ نووسراوە کە باس لە ژیانی [[یەسووعی ناسڕی]] دەکات. وشەی «ئینجیل» بەواتای [[مزگێنی (مەسیحییەت)|مزگێنی یان نامەی ھەواڵێکی دڵخۆشکەر]] کە ھاتنی [[پەیمانی نوێ]]یە، دێت. بە گشتی ئەم زاراوەیە بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە [[چوار ئینجیلە پاوەڕپێکراوەکە]]ی [[ئینجیلی مەتا|مەتتا]] و [[ئینجیلی مەرقۆس|مەرقۆس]] و [[ئینجیلی لۆقا|لۆقا]] و [[ئینجیلی یۆحەنا|یوحەننا]]. == ڕەچەڵەکناسی == «گۆسپڵ» وەرگێڕانی [[ئینگلیزیی کۆن]]ی زاراوەی [[یۆنانیی کۆینێ|یۆنانیی ھێلینستی]]ی {{lang|grc-x-koine|εὐαγγέλιον}} (ئیڤانگیلیۆن)ە، کە بە واتای «ھەواڵی خۆش» دێت؛{{sfn|Woodhead|2004|p=4}} ئەمە دەکرێت لە ڕێگەی شیکردنەوەی {{lang|grc|ευαγγέλιον}} (ئیڤانگیلیۆن) ببینرێت ({{lang|grc-x-koine|εὖ}} (ئێف) «باش/خۆش» + {{lang|grc-x-koine|ἄγγελος}} (ئانگیلۆس) «پەیامبەر» + {{lang|grc-x-koine|-ιον}} (ئیۆن) پاشگری [[بچووککەرەوە]]). زاراوە یۆنانییەکە لە [[ڤولگەیت]]دا [[لاتینیکردن (وێژە)|لاتینیکرا]] بۆ {{lang|la|evangelium}} (ئیڤانگیلیۆم)، و بۆ سەر زمانی [[لاتینی]] وەرگێڕدرا بۆ {{lang|la|bona annuntiatio}} (بۆنا ئانۆنتیاتیۆ). لە ئینگلیزیی کۆندا، وەرگێڕدرا بۆ {{lang|ang|gōdspel}} (گۆدسپێڵ) ({{lang|ang|gōd}} «باش/خۆش» + {{lang|ang|spel}} «ھەواڵ»). زاراوە ئینگلیزییە کۆنەکە وەک {{lang|enm|gospel}} (گۆسپڵ) لە [[وەرگێڕانەکانی پەرتووکی پیرۆز بە ئینگلیزیی ناوەڕاست]]دا ھێڵدرایەوە و لەبەر ئەوە لە [[ئینگلیزیی سەردەم]]یشدا بەکاردێت. [[ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا]] گۆسپڵ وەک سەرچاوەگرتوو لە گۆدسپێڵ «چیرۆک/ھەواڵی خۆش» پێناسە دەکات، کە وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی لاتینیی ئیڤانگیلیۆمە لە یۆنانیی εὐαγγέλιον «ھەواڵی خۆش».<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/gospel-New-Testament |title=Gospel {{!}} New Testament |access-date=2025-10-23}}</ref> == لە ئیسلامدا == {{سەرەکی|ئینجیل لە ئیسلامدا}} لە [[ئیسلام|ئیسلامدا]]، '''[[ئینجیل]]''' (بە [[عەرەبی]]: {{lang|ar|الإنجيل}}) بە یەکێک لە چوار [[پەرتووک|پەرتووکە]] ئاسمانییە سەرەکییەکان دادەنرێت کە لەلایەن خوداوە دابەزێنراون، لەگەڵ '''[[تەورات]]'''، '''[[زەبوور]]'''، و '''[[قورئان]]'''.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito|یەکەم=John L.|سەردێڕ=Islam: The Straight Path|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٠٦٣٢١٥١|پەڕەکان=٩٣–٩٥}}</ref> زاراوەی ''ئینجیل'' لە [[سوریانی]] {{lang|syr|ܐܘܢܓܠܝܘܢ}} (''ئاڤۆنگیلیۆن'') وەرگیراوە، کە لە بنەڕەتدا لە [[زمانی یۆنانی|یۆنانیی]] {{lang|grc|εὐαγγέλιον}} (''ئیڤانگیلیۆن''؛ بە واتای «ھەواڵی خۆش» یان «مزگێنی») ھاتووە.<ref>{{cite encyclopedia|title=Injil|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill}}</ref> بەپێی [[قورئان]]، ئینجیل وەحییەکی خودایی بووە کە دراوە بە '''[[عیسا لە ئیسلامدا|عیسا]]'''، کە [[ئیسلام]] وەک پێغەمبەر و نێردراوێک دەیبینێت، نەک کوڕی خودا.<ref>{{qref|5|46|b=yl}}</ref> وەک ئەوە وەسف کراوە کە ڕێنمایی و ڕووناکی بۆ [[بەنی ئیسرائیل|نەوەی ئیسرائیل]] تێدایە و وەک پشتڕاستکەرەوەی ئەو [[پەرتووک|پەرتووکانەی]] پێش خۆی ھاتوون.<ref>{{qref|3|3|b=y}}</ref> بڕوای زۆرینەی ئیسلامی وایە کە '''ئینجیلە ڕەسەنەکە ون بووە یان دەستکاری کراوە''' (''[[تەحریف]]'') بە تێپەڕبوونی کات،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nasr|یەکەم=Seyyed Hossein|سەردێڕ=The Study Quran|بڵاوکەرەوە=HarperOne|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠٠٦١١٢٥٨٦٧|پەڕەکان=١١٦٣–١١٦٥}}</ref> و ئەو چوار ئینجیلە فەرمییە—[[ئینجیلی مەتا|مەتا]]، [[ئینجیلی مەرقۆس|مەرقۆس]]، [[ئینجیلی لۆقا|لۆقا]]، و [[ئینجیلی یۆحەنا|یۆحەننا]]—نوێنەرایەتیی ئەم دەقە ڕەسەنە ناکەن، ئەگەرچی ڕەنگە ھەندێک لە تووخمەکانی فێرکارییە ڕاستەقینەکانی [[عیسا]]یان تێدا بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rahman|یەکەم=Fazlur|سەردێڕ=Islam|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٩٧٨-٠٢٢٦٧٠٢٨١٠|پەڕەکان=١٦٩–١٧٠}}</ref> ھەندێک لە زانایانی کلاسیک و ھاوچەرخ دەڵێن کە ئینجیل لە بنەڕەتدا '''سرووشێکی زارەکی''' بووە کە بە عیسا دراوە، ھاوشێوەی ئەو [[قورئان]]ەی بۆ [[محەممەد]] دابەزیوە، نەک دەقێکی نووسراو کە لەلایەن ئەو خۆیەوە نووسرابێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Parrinder |یەکەم=Geoffrey |سەردێڕ=Jesus in the Qurʹān |بڵاوکەرەوە=[[Oneworld Publications]] |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨١٨٥١٦٨٠٩٤٨|شوێن=Oxford |oclc=٣٣٩٥٠٣٨٣}}</ref> لە کاتێکدا ئینجیل پێگەیەکی ڕێز لێگیراوی لە ئیسلامدا ھەیە، بەڵام بە '''ھەڵوەشێنراوە بەھۆی قورئانەوە''' دادەنرێت،<ref>{{qref|5|48|b=yl}}</ref> کە موسڵمانان بڕوایان وایە دوا وشەی تەواو و پارێزراوی خودایە. خوداناسیی ئیسلامی جەخت لەوە دەکاتەوە کە موسڵمانان فەرمانیان پێ کراوە بڕوایان بە ھەموو [[پەرتووک|پەرتووکە]] ئاسمانییەکانی پێشوو بە شێوە ڕەسەنەکەیان ھەبێت، بەڵام قورئان وەک پێوەر و جیاکەرەوەی کۆتایی (''[[فورقان|ئەلفورقان]]'') بەسەریاندا دەبینرێت.<ref>{{qref|2|285|b=y}}</ref> === ڕەخنەگرتن === ھەندێک لە زانایانی مەسیحیی مۆدێرن و بەرگریکاران ڕەخنەیان لە دیدگای ئیسلامی بۆ ئینجیل گرتووە وەک بابەتێکی کێشەدار لە ڕووی مێژوویی و دەقییەوە، و دەڵێن ھیچ بەڵگەیەکی دەستنووس نییە بۆ ئینجیلێکی جیاواز و ونبوو کە لەگەڵ وەسفی قورئانیدا بگونجێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reynolds |یەکەم=Gabriel Said |سەردێڕ=The Qur'an and Its Biblical Subtext |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠٤١٥٧٧٨٩٣٠|شوێن=London |oclc=٤٣٦٣٥٨٤١٩}}</ref> ھەندێکی تر پێیان وایە کە تۆمەتی [[تەحریف]] ('ناپاکی لە [پەرتووکی پیرۆزدا]') گەشەسەندنێکی خوداناسیی دواترە نەک بانگەشەیەکی ھاوکاتی سەردەمی عیسا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Neuwirth|یەکەم=Angelika|سەردێڕ=Scripture, Poetry, and the Making of a Community: Reading the Qur'an as a Literary Text|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٩٣٥٩٣٦٣}}</ref> زانایانی موسڵمان بە گشتی بەرگری دەکەن بەوەی کە قورئان مەرجی ئەوەی دانەناوە ئینجیلە ڕەسەنەکە بە شێوەیەکی تەواو مابێتەوە، بەڵکو تەنھا ئەوەی کە پەیامە بنەڕەتییەکەی بۆ عیسا دابەزیوە و لەو کاتەوە بەھۆی قورئانەوە جێگەی گیراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nasr|یەکەم=Seyyed Hossein|سەردێڕ=The Study Quran|بڵاوکەرەوە=HarperOne|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠٠٦١١٢٥٨٦٧|پەڕەکان=١١٦٤}}</ref> ڕۆبێرت ئێچ ستاین نووسیویەتی کە شێوازی دروست بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ نەریتەکانی ئینجیل ئەوەیە کە وەک سەرچاوەی جێی متمانە مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت تا ئەو کاتەی پێچەوانەکەی دەسەلمێنرێت، چونکە چەندین جۆری بەڵگە پشتگیری لە ڕەسەنایەتیی گشتییان دەکەن، تەنانەت کاتێک لە چوارچێوەیەکی ئایینی فراوانتردا ڕەچاو دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{ژێرپەڕەی مەسیحییەت}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|مەسیحییەت}} {{پۆلی کۆمنز|Gospels}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئینجیلەکان]] [[پۆل:کتێبە یۆنانییەکان]] fkwcw5fm1solimlp75xfzfxhc58sepw 0 12535 1584095 1517607 2026-05-15T18:14:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584095 wikitext text/x-wiki {{زانیاریی کۆمپیوتەر |ناو =مەکبووک پرۆ{{ھن}}MacBook Pro |وێنە = [[پەڕگە:Late 2016 MacBook Pro.jpg|220px]] |لێدوان = |پەرەپێدەر =[[کۆمپانیای ئەپڵ]] |بەرھەمھێنەر =[[کۆمپانیای ئەپڵ]] |جۆر = [[لاپتۆپ]] |ب. دەرچوون = ١٠/١/٢٠٠٦ (یەکەم ڕێکەوتی دەرچوون){{ھن}}٢٤/١٠/٢٠١١ (ڕێکەوتی نوێ) |سیستەمی کارپێکردن = [[مەک ئۆئێس]] }} '''مەکبووک پرۆ''' ({{بە ئینگلیزی|MacBook Pro}} یان بەکورتی:MBP)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wired.co.uk/reviews/laptops/2013-10/macbook-pro-retina-late-2013|سەردێڕ=Apple MacBook Pro review: late-2013 model with Retina display & Nvidia graphics|بڵاوکەرەوە=Wired UK|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304235544/http://www.wired.co.uk/reviews/laptops/2013-10/macbook-pro-retina-late-2013|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکێکە لە بەرھەمەکانی [[کۆمپانیای ئەپڵ]] و لە کۆمەڵەی [[کۆمپیوتەر]]ە [[لاپتۆپ]]ەکانی [[مەکینتۆش]]. بۆ یەکەم جار لە ١٠ی کانوونی یەکەمی [[٢٠٠٦]] لەلایەن [[کۆمپانیای ئەپڵ]]ەوە ڕاگەیەنرا.<ref>[https://techland.time.com/2012/06/12/the-history-of-apples-macbook-pro-2006-to-retina/ مێژووی ماک بووک پرۆ لە ٢٠٠٦ بۆ ڕێتینا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221142030/http://techland.time.com/2012/06/12/the-history-of-apples-macbook-pro-2006-to-retina/ |date=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ }}، ماڵپەڕی تایم - بەشی تەکنەلۆژیا، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢ بڵاوکراوەتەوە.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[کۆمپانیای ئەپڵ]] * [[مەکینتۆش]] * [[ئای مەک]] * [[مەکبووک ئەیر]] {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر|ئەپڵ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|MacBook Pro}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} q8nahgw67xhei1w4wks7qmmzimtzsg4 10 12902 1584129 1583548 2026-05-15T20:42:35Z Hivja 64112 1584129 wikitext text/x-wiki {{بۆکسی ئەرشیڤ| [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٠|٢٠١٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١١|٢٠١١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٢|٢٠١٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٣|٢٠١٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٤|٢٠١٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٥|٢٠١٥]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٦|٢٠١٦]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٧|٢٠١٧]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٨|٢٠١٨]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠١٩|٢٠١٩]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٠|٢٠٢٠]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢١|٢٠٢١]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] {{•}} [[داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا/ئەرشیڤ/ئەرشیڤی ٢٠٢٥|٢٠٢٥]]}} <!--تکایە ھەواڵەکانی ٢٠٢٦ لە خوارەوەی ئەم تێبینییە ئەرشیڤ بکە بە زیادکردنی ئاستێک بۆ ھەر مانگێک بە تەنیا--> == ٢٠٢٦ == === کانوونی یەکەم === === تشرینی دووەم === === تشرینی یەکەم === === ئەیلوول === === ئاب === === تەممووز === === حوزەیران === === ئایار === === نیسان === * [[١٤ی نیسان]] – '''[[کوژرانی غەزال مەولان]]'''، پێشمەرگەیەکی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە کەمپی سوورداش بەھۆی ھێرشی درۆنیی ئێرانەوە کاردانەوەی زۆری لێکەوتەوە، بەتایبەتی ئەوەیکە [[نەخۆشخانەی بەخشین]] وەرگرتن و چارەسەرکردنی غەزالی ڕەت کردەوە. * [[١٢ی نیسان]] – '''[[نزار ئامێدی]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری عێراق]] دەستبەکار بوو و جێگای [[لەتیف ڕەشید]]ی گرتەوە. * [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] مرۆڤھەڵگری [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]]ی مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' ڕەوانە دەکات، کە لە ساڵی ١٩٧٢ەوە یەکەم ئەرکی [[فڕینی بۆشاییی مرۆڤ|مرۆڤھەڵگر]]ە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]]. === ئازار === * [[١٥ی ئازار]] – لە '''[[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتەکانی ئۆسکاردا]]'''، فیلمی [[جەنگێک دوای جەنگێکی تر]] شەش خەڵات دەباتەوە، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]] و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرهێنەر]] بۆ [[پۆڵ تۆماس ئەندەرسن]]. * [[١١ی ئازار]] – '''[[ساڵح موسلیم]]'''، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] لە نەخۆشخانەیەکی [[ھەولێر]] کۆچی دواییی کرد. * [[٨ی ئازار]] – [[موجتەبا خامنەیی]]، کوڕی [[عەلی خامنەیی]] دوای [[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوژرانی باوکی]] وەک سێیەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] '''[[ھەڵبژاردنی ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران (٢٠٢٦)|ھەڵبژێردرا]]'''. === شوبات === * [[٢٨ی شوبات]] – ئیسرائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشیان کردە سەر ئێران]]، کە بووە ھۆی '''[[کوشتنی عەلی خامنەیی|کوشتن]]ی''' [[عەلی خامنەیی]]، [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] لەگەڵ چەندین بەرپرسی تری باڵای وڵاتەکە. * [[٢٣ی شوبات]] – '''[[ڕۆپ یێتە]]''' وەکوو یەکەمین سەرۆک وەزیرانی [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]] لە [[ھۆڵەندا]] ھەڵبژێردرا. === کانوونی دووەم === * [[٣ی کانوونی دووەم]] – [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] '''[[ھێرشی ٢٠٢٦ی ئەمریکا بۆ سەر ڤێنیزوێلا|ھێرشی ئاسمانیی کردە]]''' سەر [[ڤێنیزوێلا]] و [[نیکۆلاس مادۆرۆ]]، سەرۆک کۆماری ئەو وڵاتەی دەستبەسەر کرد. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> eab3nvl07pgz8161dr6gd3yjyzh3oci 0 23941 1583938 1583898 2026-05-15T12:02:04Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583938 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئیزمیر''' (بە [[تورکی]]: Izmir) یەکێکە لە شارە گەورەکانی [[تورکیا]]، ھەروەھا سێیەم گەورەترین شارە لە ڕووی دانیشتووانەوە.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Izmir</ref> == مێژوو == === پێش مێژوو و مێژووی دێرین === [[پەڕگە:Karabel1.jpg|وێنۆک|١٥٠پێکسڵ|[[نەخشەبەردینی کارابێڵ]]ی ڕێبەری ناوخۆیی [[لوویی]]، «[[تارکاسناوا]]، پاشای میرا» لە نزیک [[کەمال پاشا]]یە، چەند کیلۆمەترێک لە ڕۆژھەڵاتی ئیزمیرەوە.]] شارەکە یەکێکە لە کۆنترین شوێنەکانی نیشتەجێبوونی حەوزی [[دەریای ناوەڕاست]]. دۆزینەوەکەی ساڵی ٢٠٠٤ی [[یەشیلۆڤا ھۆیۆک]] و یاسیتەپەی دراوسێی، لە دەلتای بچووکی [[ڕووباری مێلیس]]، کە ئێستا دەشتی [[بۆرنۆڤا]]یە، ڕێکەوتی دەستپێکردنی ڕابردووی شارەکەی بۆ دوورتر لەوەی پێشتر دەھێنرایە بەرچاو گەڕاندەوە. دۆزینەوەکانی دوو وەرزی کۆڵینەوە کە لە یەشیلۆڤا ھۆیۆک لەلایەن تیمێکی شوێنەوارناسی [[زانکۆی ئیجە]]ی ئیزمیر ئەنجامدراون، ئاماژە بە سێ ئاست دەکەن، کە دوانیان ھی پێش مێژوون. ئاستی ٢ شوێنەواری سەرەتای تا ناوەڕاستی [[سەردەمی مس و بەرد]]ی تێدایە، و ئاستی ٣ شوێنەواری نیشتەجێبوونی [[سەردەمی بەردینی نوێ]]ی تێدایە. ئەم دوو ئاستە لەلایەن [[گەلە ڕەسەنەکان]]ی ناوچەکە نیشتەجێ بوون، بە نزیکەیی، لە نێوان ھەزارەی ٧ەمی پێش زایین و ھەزارەی ٤ەمی پێش زایین. کاتێک کەناری دەریا بە تێپەڕبوونی کات پاشەکشەی کرد، شوێنەکە دواتر وەک گۆڕستان بەکارھێنرا. چەندین گۆڕ کە کاڵای مێژوویی مێژووەکەیان بۆ دەوروبەری ٣٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە، و ھاوکاتن لەگەڵ یەکەم شاری [[ترۆوا]]، دۆزرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.yesilova.ege.edu.tr|سەردێڕ=Yeşilova Höyük excavations|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070223114629/http://yesilova.ege.edu.tr/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٧}}</ref> === سەردەمی بڕۆنز === یەکەم نیشتەجێبوون کە فەرماندەیی تەواوی [[کەنداوی ئیزمیر]]ی کردبێت لەسەر لوتکەی چیای [[یامانلار]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتی کەنداوی ناوەوە دامەزرا. پەیوەست بەو نیشتووەی کە لەلایەن ئەو جۆگانەی کە لە درێژەی ھێڵی کەناراوەکاندا دەچنە ناو دەریاوە دەھێنرێت، ئەو نیشتەجێبوونەی کە دواتر ناوکی «سمیرنای کۆن»ی پێکھێنا، لەسەر بناری ھەمان چیا، لەسەر گردێک (''کە ئەو کاتە نیمچە دوورگەیەکی بچووک بوو و بە [[باریکەزەوی]]یەکی بچووک بە وشکانییەوە بەسترابووەوە'') لە گەڕەکی ئێستای تەپەکولە لە [[بایراکلی]] دامەزرا. وا بیردەکرێتەوە نیشتەجێبوونی بایراکلی مێژووەکەی بۆ ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایین بگەڕێتەوە.{{citation needed|date=October 2017}} دۆزینەوە شوێنەوارییەکانی کۆتاییی [[سەردەمی برۆنز]] پلەیەکی دیاریکراو لە کاریگەریی [[یۆنانی مایسینی]] لە نیشتەجێبوونەکە و ناوچەکانی دەوروبەری نیشان دەدەن، ھەرچەندە کۆڵینەوەی زیاتری چینەکانی سەردەمی بڕۆنز پێویستە بۆ ئەوەی سمیرنای کۆنی ئەو سەردەمە وەک نیشتەجێبوونێکی مایسینی پێشنیار بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Wagner|یەکەم١=Ana|سەردێڕ=Carolina Digital Repository – The Ahhiyawa Question: Providing Archaeological Evidence for the interconnection between the Hittites and the Mycenaeans|ناونیشان=https://cdr.lib.unc.edu/record/uuid:c90815b1-921c-4ea6-8d06-10e3dbde72b4|وێبگە=cdr.lib.unc.edu|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of North Carolina|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|پەڕە=١٤|زمان=en|وتەگێڕانەوە=In Western Anatolia, both Old-Smyrna and Izmir display a degree of Mycenaean influence,...|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180521205002/https://cdr.lib.unc.edu/record/uuid:c90815b1-921c-4ea6-8d06-10e3dbde72b4|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> بەڵام لە سەدەی ١٣یەمی پێش زایین، داگیرکارییەکانی [[بالکان]] (ئەوەی پێی دەوترێت [[گەلانی دەریا]]) ترۆوای حەوتەمیان وێران کرد، و ناوەڕاست و ڕۆژاوای ئەنادۆڵ بە گشتی کەوتنە ناو ئەو قۆناغەی کە بە گشتی پێی دەوترێت سەردەمی «ئەنادۆڵی» و «یۆنانی» [[سەدە تاریکەکانی یۆنان|سەدە تاریکەکان]]ی [[ڕووخانی سەردەمی بڕۆنز]]. === سەردەمی سەدەکانی ناوین === [[پەڕگە:Beylik of Aydın 1315-1375.png|وێنۆک|[[ئایدنییەکان|بەیلیکی ئایدن]] لە سەدەی ١٤ەیەمدا]] [[گەلانی تورک]] بۆ یەکەمجار سمیرنایان لەژێر دەستی فەرماندەی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] چاکا بەی، کە لەلایەن بیزەنتییەکانەوە بە [[تزاخاس]] دەدرا، لە ساڵی ١٠٧٦دا گرت، لەگەڵ [[کلازۆمینای]]، [[فۆچا]] و ژمارەیەک لە [[دوورگەکانی ئیجە]]. چاکا بەی ئیزمیری وەک بنکەیەک بۆ ئۆپراسیۆنە دەریایییەکانی بەکارھێنا.<ref>[[ئانا کۆمنینێ]]. ''[[ئەلێکسیاد]]''، VII.8</ref><ref name="ODB-Tzachas">{{ODB | last = Brand | first = Charles M. | author-link = | title = Tzachas | page = 2134}}</ref> لە ساڵی ١٠٩٧دا، فەرماندەی بیزەنتی [[جۆن دووکاس (مێگاس دووکس)|جۆن دووکاس]] شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری گرتەوە.<ref>[[ئانا کۆمنینێ]]. ''[[ئەلێکسیاد]]''، XI.5</ref><ref name="ODB-Tzachas"/> دواتر شاری بەندەری لەلایەن [[سوارچاکانی سانت جۆن]]ەوە گیرا کاتێک [[قووستەنتەنیە]] لەلایەن خاچھەڵگرانەوە لە کاتی [[چوارەم جەنگی خاچھەڵگری]] لە ساڵی ١٢٠٤دا داگیرکرا، بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی نیسیا]] زۆر زوو دوای ئەوە خاوەندارێتی شارەکەی گەڕاندەوە، ئەگەرچی بە پێدانی ئیمتیازاتی زۆر بە ھاوپەیمانە [[کۆماری جەنەوا|جەنەوا]]یییەکانیان، کە یەکێک لە قەڵاکانی شارەکە و گەورەیی شارۆچکەکانی [[فۆچای کۆن]] و [[فۆچای نوێ]]یان (کە ئێستا بەشێکە لە پارێزگای ئیزمیر) لە ساڵی ١٢٧٥ تا ١٣٤٠ لەدەستدا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.allaboutturkey.com/izmir.htm|سەردێڕ=Izmir|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180130164828/http://www.allaboutturkey.com/izmir.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller|یەکەم=William|سەردێڕ=The Zaccaria of Phocaea and Chios (1275-1329)|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|پەڕەکان=٢٨٣–٢٩٨}}</ref> سمیرنا لە سەدەی ١٤ەیەمدا دووبارە لەلایەن ئومور بەی، کوڕی دامەزرێنەری [[ئایدنییەکان|بەیلیکی ئایدن]] گیرا، کە سەرەتا قەڵای سەرەوەی چیای پاگۆسی گرت (دوای ئەوە ناونرا [[کادیفەکالێ]])، و دواتر قەڵای بەندەری خوارەوەی نیۆن کاسترۆن (کە لەلایەن جەنەوایییەکانەوە بە «سانت پیتەر» و لەلایەن تورکەکانەوە بە «ئۆک کالێسی» دەوترا). وەک چۆن چاکا بەی دوو سەدە پێشتر کردبووی، ئومور بەی شارەکەی وەک بنکەیەک بۆ ھێرشە دەریایییەکان بەکارھێنا. لە ساڵی ١٣٤٤دا، ھاوپەیمانییەکی ھێزەکان کە لەلایەن [[پاپا کلیمێنتس-ی شەشەم]]ەوە ھەماھەنگی کرابوو، لە ھێرشێکی لەناکاودا لە [[جەنگەکانی خاچھەڵگریی سمیرنیۆت]] قەڵای خوارەوەیان گرتەوە. شەست ساڵ لە پێکەوەژیانی ناخۆش لە نێوان ھەردوو ھێزەکە، بەیلیکەکان کە قەڵای سەرەوەیان بەدەستەوە بوو و سوارچاکەکان کە خوارەوەیان بەدەستەوە بوو، بەدوایدا ھات، کە بە مردنی ئومور بەی لە ساڵی ١٣٤٨دا کۆتایی ھات. === سەردەمی عوسمانی === [[پەڕگە:Izmir-Urla Late evening street view.jpg|وێنۆک|ماڵە عوسمانییە کۆنەکان لە ئوورلا، ئیزمیر]] [[پەڕگە:Izmir1883.jpg|وێنۆک|بەندەری ئیزمیر، لە ئینسایکلۆپیدیایەکی ساڵی ١٨٨٣وە]] بەشی سەرەوەی شاری ئیزمیر بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٣٨٩دا لە فەرمانڕەوا ئایدنییەکانی لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە لە سەردەمی [[بایەزیدی یەکەم]] گیرا، کە سوپاکانی بەرەو پێنج بەیلیکەکەی ڕۆژاوای ئەنادۆڵ برد لە زستانی ھەمان ساڵدا کە ھاتبووە سەر تەخت. بەڵام لە ساڵی ١٤٠٢دا، [[تەیموور]] ([[تەیموورلەنگ]]) لە [[شەڕی ئەنقەرە]] دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] سەرکەوت، ئەمەش بۆ ماوەی دوو دەیەی دواتر کۆسپێکی گەورەی بۆ دەوڵەتی عوسمانی دروست کرد و ناوچەکانی زۆربەی بەیلیکەکانی بۆ بنەماڵە فەرمانڕەواکانی پێشوویان گەڕاندەوە. تەیموور ھێرشی کردە سەر سمیرنا و وێرانی کرد و بەرپرسیار بوو لە کۆمەڵکوژیی زۆربەی دانیشتووانی کریستیان، کە زۆرینەی ڕەھایان لە سمیرنا پێکدەھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Ring|editor-first1=Trudy|سەردێڕ=International dictionary of historic places|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Fitzroy Dearborn|شوێن=Chicago [u.a.]|ژپنک=٩٧٨١٨٨٤٩٦٤٠٢٢|پەڕە=٣٥١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=74JI2UlcU8AC|وتەگێڕانەوە=Timur... sacked Smyrna and massacred nearly all of its inhabitants}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Foss|یەکەم١=Clive|سەردێڕ=Byzantine and Turkish Sardis|ساڵ=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨٠٦٧٤٠٨٩٦٩٣|پەڕە=٩٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UfltAAAAMAAJ|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Tamerlane determined to conquer Smyrna... In December 1402, Smyrna was taken and destroyed, its Christian population massacred.}}</ref> لە ساڵی ١٤١٥دا، [[مەحمەدی یەکەم]] بۆ دووەمجار ئیزمیری بۆ عوسمانییەکان گرتەوە. بە مردنی دوایین بەی ئایدن، [[ئیزمیرئۆغڵو جونەید بەی]]، لە ساڵی ١٤٢٦دا شارەکە بە تەواوی کەوتە ژێر کۆنترۆڵی عوسمانی. یەکەم پارێزگاری عوسمانی ئیزمیر [[ئەسکەندەر (کوڕی ئیڤان شیشمان)|ئەسکەندەر]] بوو، کە کوڕێکی موسڵمانبووی [[خانەدانی شیشمان]]ی [[بۆلگارەکان]] بوو. لە کاتی ھەڵمەتەکانی دژی جونەید، ھێزەکانی [[سوارچاکانی ھۆسپیتالێر]] ھاوکاری عوسمانییەکانیان کرد کە فشاریان بۆ سوڵتان ھێنا بۆ گەڕانەوەی قەڵای بەندەرەکە بۆیان. بەڵام سوڵتان ڕەتی کردەوە ئەم سازشە بکات، سەرەڕای ئەو گرژییانەی لە نێوان ھەردوو بەرەکەدا دروست بوو، و لەبری ئەوە مۆڵەتی بە ھۆسپیتالێرەکان دا قەڵایەک (ئێستا [[قەڵای بۆدرووم]]) لە [[پێترۆنیۆم]] ([[بۆدرووم]]) دروست بکەن.{{citation needed|date=August 2013}} شارەکە و پاشکۆکانی ئێستای بوونە [[سەنجەق]]ێکی عوسمانی یان لە ناو [[ویلایەت]]ە گەورەکەی ئایدن وەک بەشێک لە [[ئەیالەت]]ی [[ئەنادۆڵ]]، کە پایتەختەکەی لە [[کووتاھیە]] بوو یان لە «جەزایر» (واتە ''«دوورگەکان»'' کە مەبەست لێی [[دوورگەکانی ئیجە]] بوو). لە سەدەی ١٥ەیەمدا، دوو ڕووداوی جێی سەرنج بۆ شارەکە بریتین لە ھێرشێکی لەناکاوی [[ڤینیسیا]] لە ساڵی ١٤٧٥ و گەیشتنی [[جووەکانی سەفاردی]] لە [[ئیسپانیا]]وە دوای ١٤٩٢؛ ئەوان دواتر ئیزمیریان کردە یەکێک لە ناوەندە سەرەکییەکانی شارنشینی خۆیان لە خاکەکانی عوسمانیدا. ڕەنگە ئیزمیر لە سەدەکانی ١٥ و ١٦دا شوێنێکی تا ڕادەیەک کەم دانیشتووان بووبێت، وەک لە یەکەم تۆمارە ماوەکانی عوسمانی ئاماژەی پێ کراوە کە وەسفی شارۆچکەکە دەکەن و مێژووەکەیان بۆ ساڵی ١٥٢٨ دەگەڕێتەوە. لە ساڵی ١٥٣٠دا، ٣٠٤ نێری پێگەیشتوو، چ ئەوانەی باج دەدەن و چ ئەوانەی لە باج بەخشراون، تۆمار کرابوون، کە ٤٢یان کریستیان بوون. پێنج گەڕەکی شارنشین ھەبوون، یەکێکیان لە دەوروبەری نزیکی بەندەرەکە بوو، سەرەڕای بچووکیی شارۆچکەکە تا ڕادەیەک چالاک بوو و دانیشتووانە ناموسڵمانەکان لەوێ چڕ بووبوونەوە. تا ساڵی ١٥٧٦، ئیزمیر گەشەی کردبوو و ٤٩٢ باجدەری لە ھەشت گەڕەکی شارنشیندا جێگیر کردبوو و ژمارەیەک گوندی سەر بەوێی ھەبوو.<ref>Boynuzsekisi village in the same plain as İzmir and inhabited in 1532 by 50 Muslim and 29 non-Muslim families who paid its taxes along with the city was an offshoot of the İzmir founded by city-dwellers according to some sources while the Ottoman records refer to the inhabitants of this village as living here since ''"evvel-kadim" – since times immemorial''. {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://bliss.mu.edu.tr/tezdb/51008.pdf|سەردێڕ=XVI. Yüzyılda Batı Anadolu Bölgesinde (Muğla, İzmir, Aydın, Denizli) Türkmen Yerleşimi ve Demografik Dağılım (''Turkmen settlement and the demographical distribution in the 16th century in western Anatolia''), p. 183-184 for İzmir urban wards|نووسەر=Muhammet Yazıcı|بڵاوکەرەوە=[[Muğla University]]|ساڵ=٢٠٠٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304044123/http://bliss.mu.edu.tr/tezdb/51008.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> ئەمەش لەگەڵ کۆی گشتی دانیشتووانێک بوو کە لە نێوان ٣٥٠٠ بۆ ٥٠٠٠ کەس مەزندە دەکرا. ==هەروەها ببینە== [[پێرستی شارەکانی تورکیا]] ==سەرچاوەکان== {{پۆلی کۆمنز|İzmir}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|یۆنان|تورکیا|جوگرافیا}} [[پۆل:ئیزمیر]] [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] 5ymizz8qkpayzjpne121d6tz7iiu1cn 1584055 1583938 2026-05-15T15:00:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1584055 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئیزمیر''' (بە [[تورکی]]: Izmir) یەکێکە لە شارە گەورەکانی [[تورکیا]]، ھەروەھا سێیەم گەورەترین شارە لە ڕووی دانیشتووانەوە.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Izmir</ref> == مێژوو == === پێش مێژوو و مێژووی دێرین === [[پەڕگە:Karabel1.jpg|وێنۆک|١٥٠پێکسڵ|[[نەخشەبەردینی کارابێڵ]]ی ڕێبەری ناوخۆیی [[لوویی]]، «[[تارکاسناوا]]، پاشای میرا» لە نزیک [[کەمال پاشا]]یە، چەند کیلۆمەترێک لە ڕۆژھەڵاتی ئیزمیرەوە.]] شارەکە یەکێکە لە کۆنترین شوێنەکانی نیشتەجێبوونی حەوزی [[دەریای ناوەڕاست]]. دۆزینەوەکەی ساڵی ٢٠٠٤ی [[یەشیلۆڤا ھۆیۆک]] و یاسیتەپەی دراوسێی، لە دەلتای بچووکی [[ڕووباری مێلیس]]، کە ئێستا دەشتی [[بۆرنۆڤا]]یە، ڕێکەوتی دەستپێکردنی ڕابردووی شارەکەی بۆ دوورتر لەوەی پێشتر دەھێنرایە بەرچاو گەڕاندەوە. دۆزینەوەکانی دوو وەرزی کۆڵینەوە کە لە یەشیلۆڤا ھۆیۆک لەلایەن تیمێکی شوێنەوارناسی [[زانکۆی ئیجە]]ی ئیزمیر ئەنجامدراون، ئاماژە بە سێ ئاست دەکەن، کە دوانیان ھی پێش مێژوون. ئاستی ٢ شوێنەواری سەرەتای تا ناوەڕاستی [[سەردەمی مس و بەرد]]ی تێدایە، و ئاستی ٣ شوێنەواری نیشتەجێبوونی [[سەردەمی بەردینی نوێ]]ی تێدایە. ئەم دوو ئاستە لەلایەن [[گەلە ڕەسەنەکان]]ی ناوچەکە نیشتەجێ بوون، بە نزیکەیی، لە نێوان ھەزارەی ٧ەمی پێش زایین و ھەزارەی ٤ەمی پێش زایین. کاتێک کەناری دەریا بە تێپەڕبوونی کات پاشەکشەی کرد، شوێنەکە دواتر وەک گۆڕستان بەکارھێنرا. چەندین گۆڕ کە کاڵای مێژوویی مێژووەکەیان بۆ دەوروبەری ٣٠٠٠ پێش زایین دەگەڕێتەوە، و ھاوکاتن لەگەڵ یەکەم شاری [[ترۆوا]]، دۆزرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.yesilova.ege.edu.tr|سەردێڕ=Yeşilova Höyük excavations|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070223114629/http://yesilova.ege.edu.tr/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٧}}</ref> === سەردەمی بڕۆنز === یەکەم نیشتەجێبوون کە فەرماندەیی تەواوی [[کەنداوی ئیزمیر]]ی کردبێت لەسەر لوتکەی چیای [[یامانلار]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتی کەنداوی ناوەوە دامەزرا. پەیوەست بەو نیشتووەی کە لەلایەن ئەو جۆگانەی کە لە درێژەی ھێڵی کەناراوەکاندا دەچنە ناو دەریاوە دەھێنرێت، ئەو نیشتەجێبوونەی کە دواتر ناوکی «سمیرنای کۆن»ی پێکھێنا، لەسەر بناری ھەمان چیا، لەسەر گردێک (''کە ئەو کاتە نیمچە دوورگەیەکی بچووک بوو و بە [[باریکەزەوی]]یەکی بچووک بە وشکانییەوە بەسترابووەوە'') لە گەڕەکی ئێستای تەپەکولە لە [[بایراکلی]] دامەزرا. وا بیردەکرێتەوە نیشتەجێبوونی بایراکلی مێژووەکەی بۆ ٣٠٠٠ ساڵ پێش زایین بگەڕێتەوە.{{citation needed|date=October 2017}} دۆزینەوە شوێنەوارییەکانی کۆتاییی [[سەردەمی برۆنز]] پلەیەکی دیاریکراو لە کاریگەریی [[یۆنانی مایسینی]] لە نیشتەجێبوونەکە و ناوچەکانی دەوروبەری نیشان دەدەن، ھەرچەندە کۆڵینەوەی زیاتری چینەکانی سەردەمی بڕۆنز پێویستە بۆ ئەوەی سمیرنای کۆنی ئەو سەردەمە وەک نیشتەجێبوونێکی مایسینی پێشنیار بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Wagner|یەکەم١=Ana|سەردێڕ=Carolina Digital Repository – The Ahhiyawa Question: Providing Archaeological Evidence for the interconnection between the Hittites and the Mycenaeans|ناونیشان=https://cdr.lib.unc.edu/record/uuid:c90815b1-921c-4ea6-8d06-10e3dbde72b4|وێبگە=cdr.lib.unc.edu|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of North Carolina|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|پەڕە=١٤|زمان=en|وتەگێڕانەوە=In Western Anatolia, both Old-Smyrna and Izmir display a degree of Mycenaean influence,...|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180521205002/https://cdr.lib.unc.edu/record/uuid:c90815b1-921c-4ea6-8d06-10e3dbde72b4|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> بەڵام لە سەدەی ١٣یەمی پێش زایین، داگیرکارییەکانی [[بالکان]] (ئەوەی پێی دەوترێت [[گەلانی دەریا]]) ترۆوای حەوتەمیان وێران کرد، و ناوەڕاست و ڕۆژاوای ئەنادۆڵ بە گشتی کەوتنە ناو ئەو قۆناغەی کە بە گشتی پێی دەوترێت سەردەمی «ئەنادۆڵی» و «یۆنانی» [[سەدە تاریکەکانی یۆنان|سەدە تاریکەکان]]ی [[ڕووخانی سەردەمی بڕۆنز]]. === سەردەمی سەدەکانی ناوین === [[پەڕگە:Beylik of Aydın 1315-1375.png|وێنۆک|[[ئایدنییەکان|بەیلیکی ئایدن]] لە سەدەی ١٤ەیەمدا]] [[گەلانی تورک]] بۆ یەکەمجار سمیرنایان لەژێر دەستی فەرماندەی [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]] چاکا بەی، کە لەلایەن بیزەنتییەکانەوە بە [[تزاخاس]] دەدرا، لە ساڵی ١٠٧٦دا گرت، لەگەڵ [[کلازۆمینای]]، [[فۆچا]] و ژمارەیەک لە [[دوورگەکانی ئیجە]]. چاکا بەی ئیزمیری وەک بنکەیەک بۆ ئۆپراسیۆنە دەریایییەکانی بەکارھێنا.<ref>[[ئانا کۆمنینێ]]. ''[[ئەلێکسیاد]]''، VII.8</ref><ref name="ODB-Tzachas">{{ODB | last = Brand | first = Charles M. | author-link = | title = Tzachas | page = 2134}}</ref> لە ساڵی ١٠٩٧دا، فەرماندەی بیزەنتی [[جۆن دووکاس (مێگاس دووکس)|جۆن دووکاس]] شارەکە و ناوچەکانی دەوروبەری گرتەوە.<ref>[[ئانا کۆمنینێ]]. ''[[ئەلێکسیاد]]''، XI.5</ref><ref name="ODB-Tzachas"/> دواتر شاری بەندەری لەلایەن [[سوارچاکانی سانت جۆن]]ەوە گیرا کاتێک [[قووستەنتەنیە]] لەلایەن خاچھەڵگرانەوە لە کاتی [[چوارەم جەنگی خاچھەڵگری]] لە ساڵی ١٢٠٤دا داگیرکرا، بەڵام [[ئیمپراتۆریەتیی نیسیا]] زۆر زوو دوای ئەوە خاوەندارێتی شارەکەی گەڕاندەوە، ئەگەرچی بە پێدانی ئیمتیازاتی زۆر بە ھاوپەیمانە [[کۆماری جەنەوا|جەنەوا]]یییەکانیان، کە یەکێک لە قەڵاکانی شارەکە و گەورەیی شارۆچکەکانی [[فۆچای کۆن]] و [[فۆچای نوێ]]یان (کە ئێستا بەشێکە لە پارێزگای ئیزمیر) لە ساڵی ١٢٧٥ تا ١٣٤٠ لەدەستدا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.allaboutturkey.com/izmir.htm|سەردێڕ=Izmir|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180130164828/http://www.allaboutturkey.com/izmir.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Miller|یەکەم=William|سەردێڕ=The Zaccaria of Phocaea and Chios (1275-1329)|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|پەڕەکان=٢٨٣–٢٩٨}}</ref> سمیرنا لە سەدەی ١٤ەیەمدا دووبارە لەلایەن ئومور بەی، کوڕی دامەزرێنەری [[ئایدنییەکان|بەیلیکی ئایدن]] گیرا، کە سەرەتا قەڵای سەرەوەی چیای پاگۆسی گرت (دوای ئەوە ناونرا [[کادیفەکالێ]])، و دواتر قەڵای بەندەری خوارەوەی نیۆن کاسترۆن (کە لەلایەن جەنەوایییەکانەوە بە «سانت پیتەر» و لەلایەن تورکەکانەوە بە «ئۆک کالێسی» دەوترا). وەک چۆن چاکا بەی دوو سەدە پێشتر کردبووی، ئومور بەی شارەکەی وەک بنکەیەک بۆ ھێرشە دەریایییەکان بەکارھێنا. لە ساڵی ١٣٤٤دا، ھاوپەیمانییەکی ھێزەکان کە لەلایەن [[پاپا کلیمێنتس-ی شەشەم]]ەوە ھەماھەنگی کرابوو، لە ھێرشێکی لەناکاودا لە [[جەنگەکانی خاچھەڵگریی سمیرنیۆت]] قەڵای خوارەوەیان گرتەوە. شەست ساڵ لە پێکەوەژیانی ناخۆش لە نێوان ھەردوو ھێزەکە، بەیلیکەکان کە قەڵای سەرەوەیان بەدەستەوە بوو و سوارچاکەکان کە خوارەوەیان بەدەستەوە بوو، بەدوایدا ھات، کە بە مردنی ئومور بەی لە ساڵی ١٣٤٨دا کۆتایی ھات. === سەردەمی عوسمانی === [[پەڕگە:Izmir-Urla Late evening street view.jpg|وێنۆک|ماڵە عوسمانییە کۆنەکان لە ئوورلا، ئیزمیر]] [[پەڕگە:Izmir1883.jpg|وێنۆک|بەندەری ئیزمیر، لە ئینسایکلۆپیدیایەکی ساڵی ١٨٨٣وە]] بەشی سەرەوەی شاری ئیزمیر بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٣٨٩دا لە فەرمانڕەوا ئایدنییەکانی لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە لە سەردەمی [[بایەزیدی یەکەم]] گیرا، کە سوپاکانی بەرەو پێنج بەیلیکەکەی ڕۆژاوای ئەنادۆڵ برد لە زستانی ھەمان ساڵدا کە ھاتبووە سەر تەخت. بەڵام لە ساڵی ١٤٠٢دا، [[تەیموور]] ([[تەیموورلەنگ]]) لە [[شەڕی ئەنقەرە]] دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] سەرکەوت، ئەمەش بۆ ماوەی دوو دەیەی دواتر کۆسپێکی گەورەی بۆ دەوڵەتی عوسمانی دروست کرد و ناوچەکانی زۆربەی بەیلیکەکانی بۆ بنەماڵە فەرمانڕەواکانی پێشوویان گەڕاندەوە. تەیموور ھێرشی کردە سەر سمیرنا و وێرانی کرد و بەرپرسیار بوو لە کۆمەڵکوژیی زۆربەی دانیشتووانی کریستیان، کە زۆرینەی ڕەھایان لە سمیرنا پێکدەھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Ring|editor-first1=Trudy|سەردێڕ=International dictionary of historic places|ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=Fitzroy Dearborn|شوێن=Chicago [u.a.]|ژپنک=٩٧٨١٨٨٤٩٦٤٠٢٢|پەڕە=٣٥١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=74JI2UlcU8AC|وتەگێڕانەوە=Timur... sacked Smyrna and massacred nearly all of its inhabitants}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Foss|یەکەم١=Clive|سەردێڕ=Byzantine and Turkish Sardis|ساڵ=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨٠٦٧٤٠٨٩٦٩٣|پەڕە=٩٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UfltAAAAMAAJ|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Tamerlane determined to conquer Smyrna... In December 1402, Smyrna was taken and destroyed, its Christian population massacred.}}</ref> لە ساڵی ١٤١٥دا، [[مەحمەدی یەکەم]] بۆ دووەمجار ئیزمیری بۆ عوسمانییەکان گرتەوە. بە مردنی دوایین بەی ئایدن، [[ئیزمیرئۆغڵو جونەید بەی]]، لە ساڵی ١٤٢٦دا شارەکە بە تەواوی کەوتە ژێر کۆنترۆڵی عوسمانی. یەکەم پارێزگاری عوسمانی ئیزمیر [[ئەسکەندەر (کوڕی ئیڤان شیشمان)|ئەسکەندەر]] بوو، کە کوڕێکی موسڵمانبووی [[خانەدانی شیشمان]]ی [[بۆلگارەکان]] بوو. لە کاتی ھەڵمەتەکانی دژی جونەید، ھێزەکانی [[سوارچاکانی ھۆسپیتالێر]] ھاوکاری عوسمانییەکانیان کرد کە فشاریان بۆ سوڵتان ھێنا بۆ گەڕانەوەی قەڵای بەندەرەکە بۆیان. بەڵام سوڵتان ڕەتی کردەوە ئەم سازشە بکات، سەرەڕای ئەو گرژییانەی لە نێوان ھەردوو بەرەکەدا دروست بوو، و لەبری ئەوە مۆڵەتی بە ھۆسپیتالێرەکان دا قەڵایەک (ئێستا [[قەڵای بۆدرووم]]) لە [[پێترۆنیۆم]] ([[بۆدرووم]]) دروست بکەن.{{citation needed|date=August 2013}} شارەکە و پاشکۆکانی ئێستای بوونە [[سەنجەق]]ێکی عوسمانی یان لە ناو [[ویلایەت]]ە گەورەکەی ئایدن وەک بەشێک لە [[ئەیالەت]]ی [[ئەنادۆڵ]]، کە پایتەختەکەی لە [[کووتاھیە]] بوو یان لە «جەزایر» (واتە ''«دوورگەکان»'' کە مەبەست لێی [[دوورگەکانی ئیجە]] بوو). لە سەدەی ١٥ەیەمدا، دوو ڕووداوی جێی سەرنج بۆ شارەکە بریتین لە ھێرشێکی لەناکاوی [[ڤینیسیا]] لە ساڵی ١٤٧٥ و گەیشتنی [[جووەکانی سەفاردی]] لە [[ئیسپانیا]]وە دوای ١٤٩٢؛ ئەوان دواتر ئیزمیریان کردە یەکێک لە ناوەندە سەرەکییەکانی شارنشینی خۆیان لە خاکەکانی عوسمانیدا. ڕەنگە ئیزمیر لە سەدەکانی ١٥ و ١٦دا شوێنێکی تا ڕادەیەک کەم دانیشتووان بووبێت، وەک لە یەکەم تۆمارە ماوەکانی عوسمانی ئاماژەی پێ کراوە کە وەسفی شارۆچکەکە دەکەن و مێژووەکەیان بۆ ساڵی ١٥٢٨ دەگەڕێتەوە. لە ساڵی ١٥٣٠دا، ٣٠٤ نێری پێگەیشتوو، چ ئەوانەی باج دەدەن و چ ئەوانەی لە باج بەخشراون، تۆمار کرابوون، کە ٤٢یان کریستیان بوون. پێنج گەڕەکی شارنشین ھەبوون، یەکێکیان لە دەوروبەری نزیکی بەندەرەکە بوو، سەرەڕای بچووکیی شارۆچکەکە تا ڕادەیەک چالاک بوو و دانیشتووانە ناموسڵمانەکان لەوێ چڕ بووبوونەوە. تا ساڵی ١٥٧٦، ئیزمیر گەشەی کردبوو و ٤٩٢ باجدەری لە ھەشت گەڕەکی شارنشیندا جێگیر کردبوو و ژمارەیەک گوندی سەر بەوێی ھەبوو.<ref>Boynuzsekisi village in the same plain as İzmir and inhabited in 1532 by 50 Muslim and 29 non-Muslim families who paid its taxes along with the city was an offshoot of the İzmir founded by city-dwellers according to some sources while the Ottoman records refer to the inhabitants of this village as living here since ''"evvel-kadim" – since times immemorial''. {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://bliss.mu.edu.tr/tezdb/51008.pdf|سەردێڕ=XVI. Yüzyılda Batı Anadolu Bölgesinde (Muğla, İzmir, Aydın, Denizli) Türkmen Yerleşimi ve Demografik Dağılım (''Turkmen settlement and the demographical distribution in the 16th century in western Anatolia''), p. 183-184 for İzmir urban wards|نووسەر=Muhammet Yazıcı|بڵاوکەرەوە=[[Muğla University]]|ساڵ=٢٠٠٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304044123/http://bliss.mu.edu.tr/tezdb/51008.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> ئەمەش لەگەڵ کۆی گشتی دانیشتووانێک بوو کە لە نێوان ٣٥٠٠ بۆ ٥٠٠٠ کەس مەزندە دەکرا. ==هەروەها ببینە== [[پێرستی شارەکانی تورکیا]] ==سەرچاوەکان== {{پۆلی کۆمنز|İzmir}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|یۆنان|تورکیا|جوگرافیا}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئیزمیر]] [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] h9gh6x1jyubc0rtqz7xvb84cdpap4rq 0 38835 1584209 1547586 2026-05-16T08:32:13Z 1silent scientist 51740 1584209 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئیمپراتۆریەتیی سلووکی'''<ref>''Oxford English Dictionary'', {{nowrap|1st ed}}. "Seleucid, ''n.'' and ''adj.''" Oxford University Press, 1911.</ref> دەوڵەتێکی یۆنانی بوو<ref>{{Cite book |last1=Niknami |first1=Kamal-Aldin |url=https://books.google.com/books?id=FDTnDwAAQBAJ |title=Archaeology of Iran in the Historical Period |last2=Hozhabri |first2=Ali |date=2020 |publisher=Springer |isbn=978-3-030-41776-5 |page=viii |quote=Most of the Asiatic occupations of Alexander, Iran as the core of them, were given to Seleucus I at first. Thus, Iran came under the ruling of the Seleucid. The Seleucid was a Greek state that commanded Western Asia between 312 and 64 BC. The Seleucid Empire was founded by Seleucus I.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Eckstein |first=Arthur M. |url=https://books.google.com/books?id=magwDwAAQBAJ |title=Mediterranean Anarchy, Interstate War, and the Rise of Rome |date=2009 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-25992-8 |pages=106 |quote=By 201–200 it appeared that the old structure would be replaced by a expansion in the power of two already formidable Greek states–Antigonid Macedon and the Seleucid Empire–or perhaps even that one of these two formidable powers would emerge the sole victor.}}</ref> لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] لە ماوەی [[سەردەمی ھێلینیستی]]دا. لە ساڵی ٣١٢ پێش زایین لەلایەن ژەنەڕاڵی مەقدۆنی [[سێلووکۆسی یەکەمی نیکاتۆر]]ەوە دامەزرا، بەدوای دابەشبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی مەقدۆنی]] کە لەلایەن [[ئەسکەندەری مەزن]]ەوە دامەزرابوو،<ref name="Jones, Kenneth Raymond 2006 174">{{Cite book |last=Jones |first=Kenneth Raymond |title=Provincial reactions to Roman imperialism: the aftermath of the Jewish revolt, A.D. 66–70, Parts 66–70 |publisher=University of California, Berkeley |year=2006 |isbn=978-0-542-82473-9 |page=174 |quote=... and the Greeks, or at least the Greco-Macedonian Seleucid Empire, replace the Persians as the Easterners.}}</ref><ref name="Society for the Promotion of Hellenic Studies (London) 1993 211">{{Cite book |last=Society for the Promotion of Hellenic Studies (London, England) |title=The Journal of Hellenic studies, Volumes 113–114 |publisher=Society for the Promotion of Hellenic Studies |year=1993 |page=211 |quote=The Seleucid kingdom has traditionally been regarded as basically a Greco-Macedonian state and its rulers thought of as successors to Alexander.}}</ref><ref name="Baskin, Judith R.; Seeskin, Kenneth 2010 37">{{Cite book |last=Baskin |first=Judith R. |title=The Cambridge Guide to Jewish History, Religion, and Culture |last2=Seeskin |first2=Kenneth |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |isbn=978-0-521-68974-8 |page=37 |quote=The wars between the two most prominent Greek dynasties, the Ptolemies of Egypt and the Seleucids of Syria, unalterably change the history of the land of Israel...As a result the land of Israel became part of the empire of the Syrian Greek Seleucids.}}</ref><ref name="Glubb, Sir John Bagot 1967 34">{{Cite book |last=Glubb |first=John Bagot |title=Syria, Lebanon, Jordan |publisher=Thames & Hudson |year=1967 |page=34 |oclc=585939 |quote=In addition to the court and the army, Syrian cities were full of Greek businessmen, many of them pure Greeks from Greece. The senior posts in the civil service were also held by Greeks. Although the Ptolemies and the Seleucids were perpetual rivals, both dynasties were Greek and ruled by means of Greek officials and Greek soldiers. Both governments made great efforts to attract immigrants from Greece, thereby adding yet another racial element to the population.}}</ref> و لەلایەن بنەماڵەی سێلووکییەوە فەرمانڕەوایی دەکرا تا کاتی لکاندنی بە کۆماری ڕۆمەوە لەژێر دەستی پۆمپێی لە ساڵی ٦٣ پێش زایین. دواتر لە وەرگرتنی ناوچەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]ی [[بابل]] و [[ئاشوور]] لە ٣٢١ پێش زایین، سێلووکۆسی یەکەم دەستی کرد بە فراوانکردنی دەسەڵاتەکانی بۆ ئەوەی ناوچەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیک]] بگرێتەوە کە [[عێراق]]، [[ئێران]]، [[ئەفغانستان]]، [[سووریا]] و [[لوبنان]]ی مۆدێرن دەگرێتەوە، کە ھەموویان لەژێر کۆنتڕۆڵی مەقدۆنییەکاندا بوون دوای ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەخمەنی]] پێشوو. لە لووتکەی ئیمپراتۆریەتیی سلووکیدا، لە خاکێک پێکھاتبوو کە [[ئەنادۆڵ]]، [[فارس]]، [[شام]]، مێزۆپۆتامیا و ئەوەی ئێستا [[کووەیت]]، ئەفغانستان و بەشێک لە [[تورکمانستان]]ی مۆدێرنە، دەگرتەوە. ئیمپراتۆریەتیی سلووکی ناوەندێکی سەرەکیی کلتووری ھێلینی بوو. دابونەرێت و زمانی یۆنانی ئیمتیازیان پێدرابوو؛ جۆرە جیاوازەکانی نەریتە ناوخۆیییەکان بە گشتی لێبووردەیییان بەرامبەر کرابوو، لە کاتێکدا نوخبەیەکی یۆنانی شارنشین چینە ڕامیارییە باڵادەستەکەیان پێکھێنابوو و بەھۆی کۆچی بەردەوام لە یۆنانەوە بەھێزتر کرابوون.<ref name="Glubb, Sir John Bagot 1967 34" /><ref name="Steven C. Hause, William S. Maltby 2004 76">{{Cite book |first=Steven C. |last=Hause |url=https://archive.org/details/westerncivilizat0000haus |title=Western civilization: a history of European society |first2=William S. |last2=Maltby |publisher=Thomson Wadsworth |year=2004 |isbn=978-0-534-62164-3 |page=[https://archive.org/details/westerncivilizat0000haus/page/76 76] |quote=The Greco-Macedonian Elite. The Seleucids respected the cultural and religious sensibilities of their subjects but preferred to rely on Greek or Macedonian soldiers and administrators for the day-to-day business of governing. The Greek population of the cities, reinforced until the second century BC by immigration from Greece, formed a dominant, although not especially cohesive, elite. |url-access=registration}}</ref><ref name="Victor, Royce M. 2010 55">{{Cite book |last=Victor |first=Royce M. |title=Colonial education and class formation in early Judaism: a postcolonial reading |publisher=Continuum |year=2010 |isbn=978-0-567-24719-3 |page=55 |quote=Like other Hellenistic kings, the Seleucids ruled with the help of their "friends" and a Greco-Macedonian elite class separate from the native populations whom they governed.}}</ref> ناوچەکانی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتەکە [[جەنگەکانی سووریا|چەندین جار کێشەیان لەسەر بوو]] لەگەڵ [[میسری بەتلیمۆسی]]—دەوڵەتێکی ھێلینی ڕکابەر. بەرەو ڕۆژھەڵات، [[جەنگی سێلووکی-ماوریا|ململانێ]] لەگەڵ فەرمانڕەوای ھیندی [[چاندرەگووپتە ماوریا]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی ماوریا]] لە ٣٠٥ پێش زایین بووە ھۆی ھاوپەیمانییەکی ڕامیاری و وازھێنان لەو ناوچانەی لەلایەن ئەسکەندەرەوە لە درێژایی [[ڕووباری ئیندوس]]، لە ڕۆژھەڵاتی [[بەکتەریا]] داگیرکرابوون. لە سەرەتای سەدەی دووەمی پێش زایین، [[ئەنتیۆخۆسی سێیەمی مەزن]] ھەوڵی دا [[جەنگی ڕۆم-سێلووکی|دەسەڵات]] و شکۆی سێلووکی پەرە پێ بدات بۆ ناو [[یۆنانی ھێلینی]]، بەڵام ھەوڵەکانی [[جەنگی مەگنیسیا|پەکخران]] لەلایەن کۆماری ڕۆم و ھاوپەیمانە یۆنانییەکانی. سێلووکییەکان ناچار کران قەرەبووی تێچووی جەنگ بدەنەوە و ناچار بوون دەستبەرداری داواکارییە خاکی و ناوچەیییەکانی ڕۆژاوای [[چیاکانی تۆرۆس]] بن لە باشووری ئەنادۆڵ، کە نیشانەی داڕمانی پلەبەپلەی ئیمپراتۆریەتەکەیان بوو. [[میتریداتسی یەکەمی ئەشکانی]] زۆربەی زەوییە ڕۆژھەڵاتییەکانی ماوەی ئیمپراتۆریەتیی سێلووکی لە ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین داگیر کرد، لەوانە ئاشوور و ئەوەی پێشتر بابل بوو، لە کاتێکدا [[شانشینی یۆنانی-بەکتەری]] سەربەخۆ لە باکووری ڕۆژھەڵات بەردەوام بوو لە گەشەکردن. پاشاکانی سێلووکی دوای ئەوە کەمکرانەوە بۆ دەوڵەتێکی پاشماوە لە سووریا دوای جەنگێکی ناوخۆیی، تا داگیرکردنیان لەلایەن [[تیگرانی مەزن]]ی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمەنستان]] لە ٨٣ پێش زایین، و لە کۆتاییدا ڕووخانیان لەلایەن ژەنەڕاڵی ڕۆمانی [[پۆمپێی]] لە ٦٣ پێش زایین. == ناو == سەرچاوە ھاوچەرخەکان، وەک فەرمانێکی دڵسۆزانە بۆ ڕێزلێنان لە ئەنتیۆخۆسی یەکەم لە [[ئیلیۆم (ئیپیرۆس)|ئیلیۆم]]ەوە، بە زمانی یۆنانی دەوڵەتی سێلووکی ھەم وەک ئیمپراتۆریەتێک ({{lang|grc|ἀρχή}}، {{transliteration|grc|archḗ}}) و ھەم وەک شانشینێک ({{lang|grc|βασιλεία}}، {{transliteration|grc|basileía}}) پێناسە دەکەن. بە ھەمان شێوە، فەرمانڕەواکانی سێلووکی لە بابل بە پاشا وەسف دەکران.{{sfn|Sherwin-White|Kuhrt|1993|p=40}} فەرمانڕەواکان خۆیان وەک سەر بە ھیچ خاک یان گەلێکی تایبەت وەسف نەدەکرد، بەڵام لە دەسپێکی سەدەی دووەمی پێش زایینەوە، نووسەرە کۆنەکان وەک «پاشاکانی سووریا»، «پاشاکانی سووریا یان پاشای سوورییەکان»، «ئەو پاشایانەی لە سێلووکۆس نیکاتۆرەوە ھاتوون»، «پاشاکانی ئاسیا»، و ناوەکانی تر ناویان دەبردن.<ref>{{Cite book |last=Nigel Wilson |url=https://books.google.com/books?id=8pXhAQAAQBAJ&pg=PA652 |title=Encyclopedia of Ancient Greece |year=2013 |isbn=9781136788000 |page=652| publisher=Routledge }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ژیاننامە|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|تورکیا|وڵاتەکان|سووریا}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Seleucids}} [[پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ٦٣ی پ.ز]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:مێژووی خەیبەر پەختوونخوا]] [[پۆل:مێژووی ئێرانی کەونار]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ١ەمی پ.ز]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٣١٢ی پ. ز]] [[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ٤ەمی پ.ز]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ناوەڕاستی ئاسیا]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] hnzqurcae054sbvgey84k3anutnmfsr 1584210 1584209 2026-05-16T08:33:02Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1584210 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئیمپراتۆریەتیی سلووکی'''<ref>''Oxford English Dictionary'', {{nowrap|1st ed}}. "Seleucid, ''n.'' and ''adj.''" Oxford University Press, 1911.</ref> دەوڵەتێکی یۆنانی بوو<ref>{{Cite book |last1=Niknami |first1=Kamal-Aldin |url=https://books.google.com/books?id=FDTnDwAAQBAJ |title=Archaeology of Iran in the Historical Period |last2=Hozhabri |first2=Ali |date=2020 |publisher=Springer |isbn=978-3-030-41776-5 |page=viii |quote=Most of the Asiatic occupations of Alexander, Iran as the core of them, were given to Seleucus I at first. Thus, Iran came under the ruling of the Seleucid. The Seleucid was a Greek state that commanded Western Asia between 312 and 64 BC. The Seleucid Empire was founded by Seleucus I.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Eckstein |first=Arthur M. |url=https://books.google.com/books?id=magwDwAAQBAJ |title=Mediterranean Anarchy, Interstate War, and the Rise of Rome |date=2009 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-25992-8 |pages=106 |quote=By 201–200 it appeared that the old structure would be replaced by a expansion in the power of two already formidable Greek states–Antigonid Macedon and the Seleucid Empire–or perhaps even that one of these two formidable powers would emerge the sole victor.}}</ref> لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] لە ماوەی [[سەردەمی ھێلینیستی]]دا. لە ساڵی ٣١٢ پێش زایین لەلایەن ژەنەڕاڵی مەقدۆنی [[سێلووکۆسی یەکەمی نیکاتۆر]]ەوە دامەزرا، بەدوای دابەشبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی مەقدۆنی]] کە لەلایەن [[ئەسکەندەری مەزن]]ەوە دامەزرابوو،<ref name="Jones, Kenneth Raymond 2006 174">{{Cite book |last=Jones |first=Kenneth Raymond |title=Provincial reactions to Roman imperialism: the aftermath of the Jewish revolt, A.D. 66–70, Parts 66–70 |publisher=University of California, Berkeley |year=2006 |isbn=978-0-542-82473-9 |page=174 |quote=... and the Greeks, or at least the Greco-Macedonian Seleucid Empire, replace the Persians as the Easterners.}}</ref><ref name="Society for the Promotion of Hellenic Studies (London) 1993 211">{{Cite book |last=Society for the Promotion of Hellenic Studies (London, England) |title=The Journal of Hellenic studies, Volumes 113–114 |publisher=Society for the Promotion of Hellenic Studies |year=1993 |page=211 |quote=The Seleucid kingdom has traditionally been regarded as basically a Greco-Macedonian state and its rulers thought of as successors to Alexander.}}</ref><ref name="Baskin, Judith R.; Seeskin, Kenneth 2010 37">{{Cite book |last=Baskin |first=Judith R. |title=The Cambridge Guide to Jewish History, Religion, and Culture |last2=Seeskin |first2=Kenneth |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |isbn=978-0-521-68974-8 |page=37 |quote=The wars between the two most prominent Greek dynasties, the Ptolemies of Egypt and the Seleucids of Syria, unalterably change the history of the land of Israel...As a result the land of Israel became part of the empire of the Syrian Greek Seleucids.}}</ref><ref name="Glubb, Sir John Bagot 1967 34">{{Cite book |last=Glubb |first=John Bagot |title=Syria, Lebanon, Jordan |publisher=Thames & Hudson |year=1967 |page=34 |oclc=585939 |quote=In addition to the court and the army, Syrian cities were full of Greek businessmen, many of them pure Greeks from Greece. The senior posts in the civil service were also held by Greeks. Although the Ptolemies and the Seleucids were perpetual rivals, both dynasties were Greek and ruled by means of Greek officials and Greek soldiers. Both governments made great efforts to attract immigrants from Greece, thereby adding yet another racial element to the population.}}</ref> و لەلایەن بنەماڵەی سێلووکییەوە فەرمانڕەوایی دەکرا تا کاتی لکاندنی بە کۆماری ڕۆمەوە لەژێر دەستی پۆمپێی لە ساڵی ٦٣ پێش زایین. دواتر لە وەرگرتنی ناوچەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]ی [[بابل]] و [[ئاشوور]] لە ٣٢١ پێش زایین، سێلووکۆسی یەکەم دەستی کرد بە فراوانکردنی دەسەڵاتەکانی بۆ ئەوەی ناوچەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیک]] بگرێتەوە کە [[عێراق]]، [[ئێران]]، [[ئەفغانستان]]، [[سووریا]] و [[لوبنان]]ی مۆدێرن دەگرێتەوە، کە ھەموویان لەژێر کۆنتڕۆڵی مەقدۆنییەکاندا بوون دوای ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەخمەنی]] پێشوو. لە لووتکەی ئیمپراتۆریەتیی سلووکیدا، لە خاکێک پێکھاتبوو کە [[ئەنادۆڵ]]، [[فارس]]، [[شام]]، مێزۆپۆتامیا و ئەوەی ئێستا [[کووەیت]]، ئەفغانستان و بەشێک لە [[تورکمانستان]]ی مۆدێرنە، دەگرتەوە. ئیمپراتۆریەتیی سلووکی ناوەندێکی سەرەکیی کلتووری ھێلینی بوو. دابونەرێت و زمانی یۆنانی ئیمتیازیان پێدرابوو؛ جۆرە جیاوازەکانی نەریتە ناوخۆیییەکان بە گشتی لێبووردەیییان بەرامبەر کرابوو، لە کاتێکدا نوخبەیەکی یۆنانی شارنشین چینە ڕامیارییە باڵادەستەکەیان پێکھێنابوو و بەھۆی کۆچی بەردەوام لە یۆنانەوە بەھێزتر کرابوون.<ref name="Glubb, Sir John Bagot 1967 34" /><ref name="Steven C. Hause, William S. Maltby 2004 76">{{Cite book |first=Steven C. |last=Hause |url=https://archive.org/details/westerncivilizat0000haus |title=Western civilization: a history of European society |first2=William S. |last2=Maltby |publisher=Thomson Wadsworth |year=2004 |isbn=978-0-534-62164-3 |page=[https://archive.org/details/westerncivilizat0000haus/page/76 76] |quote=The Greco-Macedonian Elite. The Seleucids respected the cultural and religious sensibilities of their subjects but preferred to rely on Greek or Macedonian soldiers and administrators for the day-to-day business of governing. The Greek population of the cities, reinforced until the second century BC by immigration from Greece, formed a dominant, although not especially cohesive, elite. |url-access=registration}}</ref><ref name="Victor, Royce M. 2010 55">{{Cite book |last=Victor |first=Royce M. |title=Colonial education and class formation in early Judaism: a postcolonial reading |publisher=Continuum |year=2010 |isbn=978-0-567-24719-3 |page=55 |quote=Like other Hellenistic kings, the Seleucids ruled with the help of their "friends" and a Greco-Macedonian elite class separate from the native populations whom they governed.}}</ref> ناوچەکانی ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتەکە [[جەنگەکانی سووریا|چەندین جار کێشەیان لەسەر بوو]] لەگەڵ [[میسری بەتلیمۆسی]]—دەوڵەتێکی ھێلینی ڕکابەر. بەرەو ڕۆژھەڵات، [[جەنگی سێلووکی-ماوریا|ململانێ]] لەگەڵ فەرمانڕەوای ھیندی [[چاندرەگووپتە ماوریا]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی ماوریا]] لە ٣٠٥ پێش زایین بووە ھۆی ھاوپەیمانییەکی ڕامیاری و وازھێنان لەو ناوچانەی لەلایەن ئەسکەندەرەوە لە درێژایی [[ڕووباری ئیندوس]]، لە ڕۆژھەڵاتی [[بەکتەریا]] داگیرکرابوون. لە سەرەتای سەدەی دووەمی پێش زایین، [[ئەنتیۆخۆسی سێیەمی مەزن]] ھەوڵی دا [[جەنگی ڕۆم-سێلووکی|دەسەڵات]] و شکۆی سێلووکی پەرە پێ بدات بۆ ناو [[یۆنانی ھێلینی]]، بەڵام ھەوڵەکانی [[جەنگی مەگنیسیا|پەکخران]] لەلایەن کۆماری ڕۆم و ھاوپەیمانە یۆنانییەکانی. سێلووکییەکان ناچار کران قەرەبووی تێچووی جەنگ بدەنەوە و ناچار بوون دەستبەرداری داواکارییە خاکی و ناوچەیییەکانی ڕۆژاوای [[چیاکانی تۆرۆس]] بن لە باشووری ئەنادۆڵ، کە نیشانەی داڕمانی پلەبەپلەی ئیمپراتۆریەتەکەیان بوو. [[میتریداتسی یەکەمی ئەشکانی]] زۆربەی زەوییە ڕۆژھەڵاتییەکانی ماوەی ئیمپراتۆریەتیی سێلووکی لە ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین داگیر کرد، لەوانە ئاشوور و ئەوەی پێشتر بابل بوو، لە کاتێکدا [[شانشینی یۆنانی-بەکتەری]] سەربەخۆ لە باکووری ڕۆژھەڵات بەردەوام بوو لە گەشەکردن. پاشاکانی سێلووکی دوای ئەوە کەمکرانەوە بۆ دەوڵەتێکی پاشماوە لە سووریا دوای جەنگێکی ناوخۆیی، تا داگیرکردنیان لەلایەن [[تیگرانی مەزن]]ی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمەنستان]] لە ٨٣ پێش زایین، و لە کۆتاییدا ڕووخانیان لەلایەن ژەنەڕاڵی ڕۆمانی [[پۆمپێی]] لە ٦٣ پێش زایین. == ناو == سەرچاوە ھاوچەرخەکان، وەک فەرمانێکی دڵسۆزانە بۆ ڕێزلێنان لە ئەنتیۆخۆسی یەکەم لە [[ئیلیۆم (ئیپیرۆس)|ئیلیۆم]]ەوە، بە زمانی یۆنانی دەوڵەتی سێلووکی ھەم وەک ئیمپراتۆریەتێک ({{lang|grc|ἀρχή}}، {{transliteration|grc|archḗ}}) و ھەم وەک شانشینێک ({{lang|grc|βασιλεία}}، {{transliteration|grc|basileía}}) پێناسە دەکەن. بە ھەمان شێوە، فەرمانڕەواکانی سێلووکی لە بابل بە پاشا وەسف دەکران.{{sfn|Sherwin-White|Kuhrt|1993|p=40}} فەرمانڕەواکان خۆیان وەک سەر بە ھیچ خاک یان گەلێکی تایبەت وەسف نەدەکرد، بەڵام لە دەسپێکی سەدەی دووەمی پێش زایینەوە، نووسەرە کۆنەکان وەک «پاشاکانی سووریا»، «پاشاکانی سووریا یان پاشای سوورییەکان»، «ئەو پاشایانەی لە سێلووکۆس نیکاتۆرەوە ھاتوون»، «پاشاکانی ئاسیا»، و ناوەکانی تر ناویان دەبردن.<ref>{{Cite book |last=Nigel Wilson |url=https://books.google.com/books?id=8pXhAQAAQBAJ&pg=PA652 |title=Encyclopedia of Ancient Greece |year=2013 |isbn=9781136788000 |page=652| publisher=Routledge }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ژیاننامە|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|تورکیا|وڵاتەکان|سووریا|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Seleucids}} [[پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی ٦٣ی پ.ز]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:مێژووی خەیبەر پەختوونخوا]] [[پۆل:مێژووی ئێرانی کەونار]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ١ەمی پ.ز]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٣١٢ی پ. ز]] [[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ٤ەمی پ.ز]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ناوەڕاستی ئاسیا]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] b5ojnv4h1uaovw3m3lw1axw6p8fpcyi 0 40868 1583948 1583867 2026-05-15T12:03:45Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583948 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = لالش | ناوی_فەرمی = لالشا نورانی - Lalish - لالش | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شوێنی پیرۆز <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Lalish, the holiest site in Ezidkhan, the sacred place of the Ezidis 07.jpg | photo2a = Lalish, early 20th century, showing the roof of the shrine of Sheikh Adi.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | photo4a = | photo4b = | spacing = 2 |size = 300 }} | شرۆڤەی_وێنە = شوێنی گۆڕی [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی|شێخ ئادی]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=14|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.77174|frame-long=43.30309|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]{{ھن}}دیفاکتۆی [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزراندن | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٤١٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٤٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''لالش''' یان '''لالەش''' پەرستگە و شوێنی پیرۆزی [[ئێزیدی|ئێزیدییەکانە]] کە دەکەوێتە ناو دۆڵێک لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک|پارێزگای دھۆکدا]]. ئێزیدییەکان لایان وایە ھیچ نەبێت جارێک سەردانی لالش بکەن، ئەمەش ھاوشێوەی [[حەج]]ی موسڵمانان وایە. لە کاتی چوونە لالش سەردانی گۆڕەکەی [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی|شێخ عەدی کوڕی موسافر]] دەکەن.<ref> https://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2014/0812/A-sanctuary-for-Iraqi-Yazidis-and-a-plea-for-Obama-s-intervention </ref> پەرستگاکە لە سەرووی شارۆچکەی [[شێخان]]ەوەیە، کە پێش گۆشەگیری لەسەر [[ئێزدی]]یەکان لەلایەن داعشەوە دووھەمین ژمارەی دانیشتوانی ئێزیدی ھەبووە.<ref> https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/11029765/Iraq-crisis-the-last-stand-of-the-Yazidis-against-Islamic-State.html </ref> پەرستگاکە نزیکەی شەست کیلۆمەتر لە باکووری [[مووسڵ]]ەوە دوورە و ١٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای شارۆچکەی [[شێخان]]ەوە دوورە. پەرستگاکە لە بەرزی نزیکەی ھەزار مەتر لە [[ئاستی دەریا]]وە دروستکراوە و دەکەوێتە نێوان سێ شاخ، لە رۆژئاوا ھیجرەت، لە باشووری میسات و لە باکور عەرەفات.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Harrassowitz, O. (2009). From Daena to Din. Religion, Kultur und Sprache in der iranischen Welt: Festschrift für Philip Kreyenbroek zum 60. Geburtstag. p. 357. </ref> چاوەڕوان دەکرێت لانیکەم جارێک لە ژیانیاندا، ئێزدییەکان بۆ سەردانی گۆڕی شەخ عەدی و شوێنە پیرۆزەکانی دیکە، زیارەتێکی شەش ڕۆژە بکەن بۆ لالش. ئەم شوێنە پیرۆزانەی تر مەزارگەیەکن کە تایبەتن بە بوونەوەرە پیرۆزەکانی تر. دوو کانیاوی پیرۆز ھەیە کە پێیان دەوترێت زەمزەم و کانییە سپی. لە خوار پیرۆزگای شێخ ئادی کە گۆڕی شێخ حسنیشی تێدایە لەناو ئەشکەوتێکدا ھەڵکەوتووە.<ref> Kreyenbroek, Philip G.; Jindy Rashow, Khalil (2005). God and Sheikh Adi are Perfect. Wiesbaden: Harassovitz Verlag. pp. 37–38. </ref> ھەروەھا لالیش شوێنی پرا سەڵات(پردی سیرات) و شاخێکە بە ناوی چیای ''عەرەفات'' کە شوێنی گرنگی لە ئایینەکانی تردا ھەیە.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Harrassowitz, O. (2009). From Daena to Din. Religion, Kultur und Sprache in der iranischen Welt: Festschrift für Philip Kreyenbroek zum 60. Geburtstag. p. 357. </ref> ھەروەھا چاوەڕوان دەکرێت ساڵانە ئێزیدییەکانی دانیشتووی ناوچەکە زیارەتێک بکەن بۆ بەشداریکردن لە جەژنی پاییزی مەجلیسی حەوت ڕۆژە، کە لە نێوان ٦ بۆ ١٣ی تشرینی یەکەم ئاھەنگ دەگێڕدرێت.<ref> https://www.iranicaonline.org/articles/yazidis-i-general-1 </ref> لە ساڵی ١٩٩١ەوە دەکەوێتە [[قەزای شێخان]].<ref> https://www.rudaw.net/english/kurdistan/06062019 </ref><ref> https://books.google.iq/books?id=9VHRny2tWgcC&pg=PT253&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> == مێژوو == مێژووی پەرستگای لالیش نزیکەی ٤٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە.<ref> https://www.irishtimes.com/news/world/journeying-to-the-historic-heart-of-the-yazidi-religion-1.3544839 </ref><ref> https://www.rudaw.net/english/people-places/12112018 </ref> لە سەرەتای سەدەی دوازدەھەمدا، [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی]] رووی لە لالیش کرد. ئادی لە ساڵی ١١٦٢ کۆچی دوایی کرد و بەخاک سپێردرا. لە شەڕێکی گەورەدا دژی ئێزدییەکان لە ساڵی ١٤١٥ گۆڕی ئادی ڕوخێندرا.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Allison, Christine (July 20, 2004). "YAZIDIS i. GENERAL". Encyclopædia Iranica (online ed.). New York. Retrieved August 13, 2014. </ref> دۆڵی لالیش لە ساڵی ١٨٩٢ لەلایەن ھۆزە موسڵمانەکانی دەوروبەرەوە بە سەرکردایەتی عوسمانییەکان خراوەتە ژێر دەستی، گۆڕستانی پیرۆزە ئێزدییەکان تاڵان کراون و زیانیان پێگەیشت و پەرستگای لالیش کرا بە قوتابخانەی قورئان. داگیرکردنی پەرستگاکە لە کۆتاییدا بووە ھۆی یاخیبوونێکی توند و بەربڵاوی [[ئێزیدی]]یەکانی [[شێخان]] و [[شنگال]] لە دژی عوسمانییەکان و [[ھۆز]]ە [[کورد]]ە [[موسڵمان]]ەکانی دراوسێ. تا ساڵی ١٩٠٤ بوو کە ئێزیدییەکان بە سەرکردایەتی ''میر عەلی بەگ'' سەرکەوتوو بوون لە وەرگرتنەوەی زۆرەملێی پەرستگاکەیان و دەرکردنی موسڵمانان.<ref>https://www.ezidipress.com/blog/die-rueckeroberung-des-heiligtums-lalish-im-jahr-1904/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220602100145/https://www.ezidipress.com/blog/die-rueckeroberung-des-heiligtums-lalish-im-jahr-1904/ |date= ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.yezidisinternational.org/abouttheyezidipeople/history/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220703234256/http://www.yezidisinternational.org/abouttheyezidipeople/history/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref> http://etheses.dur.ac.uk/5832/ </ref> لە ٣ی ئابی ٢٠١٤ەوە، ئاوارەکانی [[ئێزیدی]] لە [[شنگال]] ھەڵھاتن و لە پەرستگاکەدا پەنایان گرت، دوای ئەوەی [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] [[شنگال]] و دەوروبەری خستە ژێر گەمارۆوە. کاتێک نزیکەی ٥٠ ھەزار ئێزیدی کە لەسەر [[چیای شنگال]] گیریان خواردبوو لە ڕێگەی ڕێڕەوێکی وشکانی کە لەلایەن [[یەکەکانی پاراستنی گەل]](یەپەگە) و [[پارتی کرێکارانی کوردستان]](پەکەکە) کرایەوە، ئازاد کران، زۆرینەیان لە ڕێگەی [[سووریا]]وە ھەڵھاتن و بە دەوری باکووری زنجیرە چیای شەنگالدا سووڕانەوە بۆ ئەوەی بگەنە لالیش و [[شێخان]] لە [[ھەرێمی کوردستان]].<ref> https://web.archive.org/web/20140813193957/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/11030445/Iraq-dispatch-terrified-Yazidi-people-seek-refuge-inside-holy-temple.html </ref><ref> https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2014/08/11/a-u-s-designated-terrorist-group-is-saving-yazidis-and-battling-the-islamic-state/?noredirect=on </ref> == پەسنکردنی پیرۆزگاکە == گرنگترین پیرۆزگا لە لالش گۆڕی [[شێخ ئادی کوڕی موسافیری ئومەوی]] کە گرنگترین پیرۆزی [[ئێزیدی]]یەکانە. قوبەیەکی گەورە(گومەز) بەرز دەبێتەوە بەسەریدا، کە لە دوورەوە دەبینرێت. لە لای ڕاستی قوبەکە گۆڕی پیرۆزی شێخ حەسەن و لە لای چەپی قوبەکە کەمێک بچووکتری شێخ موز ھەیە. لە بەردەم پیرۆزگای شێخ ئادی، ئەو شوێنە ھەیە کە پێی دەوترێت ''سوقا مێریفێتێ''، گۆڕەپانێکی گەورەیە کە زیارەتکاران تێیدا دەمێننەوە و لە جەژنەکاندا ئاھەنگ دەگێڕن.<ref>Birgül Açikyildiz, 2009, S. 307, 321</ref> جگە لەوەش لە لالش دوو کانیاوی پیرۆز ھەیە، کانیا سپی و کانیا زمزم کە دەوترێت بەستراوەتەوە بە بیری [[زەمزەم]] لە [[مەککە]]. ھەردوو کانییەکە لە دوو شوێنی سەربەخۆوە سەرچاوە دەگرن و پێکەوە لە پشت گۆڕی شێخ ئادی دەڕژێن، وردتر لە کوچەی گەیی. یەکگرتنی ئەو دوو کانییە کە پێی دەوترێت مێرزێت بێھرە لە ڕێگەی نافورە بچووکەکانەوە دەبینرێت. لە تەنیشت ئەم بیرەوە گۆڕێک ھەیە. بەپێی بیروباوەڕی ئێزدییەکان دەوترێت گۆڕی [[ئادەم]]ە. منداڵانی ئێزدی لە بەھاری سپیدا مەعموود(ھەڵکێشان لە ئاو بۆ پیرۆزی) دەکرێن. ئەوانەی دەرفەتیان نییە خۆیان بێنە لالش دەتوانن بە یارمەتی ئەو کەمۆڵانە کە ئاوی کانی سپی تێدایە مەعمودیەتیان لێ وەربگیرێت.<ref>Vgl. Spät: ''The Yezidis.'' 2005, S. 55.</ref> لە بنی دۆڵی لالش پردی سەڵات (پرا سەڵات) ھەیە. پیرۆزەکان لە ناشرینەکان جیا دەکاتەوە. دەتوانرێت تەنھا بە پێی پەتی بچێتە ناو ناوچە پیرۆزەکەوە. لە سەرووی دۆڵی لالیشەوە چیای عەرەفات ھەیە کە بەردی پیرۆزی فەلەک ("بەخت")ی لەسەرە. زۆربەی ئەو زیارەتکارانەی کە دێنە لالش، سەرکەوتن بەسەر ئەم شاخەدا بە ئەرکی دەزانن. ئەوەی کە لێرەدا کانییەکی [[زەمزەم]] و [[کێوی عەرەفە]] ھەیە، وەک لە [[مەککە]]، لەلایەن ئێزدییەکانەوە ڕوون دەکرێتەوە کە شێخ ئادی لە ماوەی ژیانیدا ئەو دووانەی بۆ لالش گواستۆتەوە.<ref>Vgl. Spät: ''The Yezidis.'' 2005, S. 56.</ref> == ساڵنامەی فێستیڤاڵی ئێزدیدا == ئێزدییەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە چوارچێوەی فێستیڤاڵی ساڵانەی ئێزدییەکان جەژنا جەماعییە("جەژنی پێکەوەبوون") لە ٦ تا ١٣ی نیسان سەردانی لالش دەکەن. بەڵام لە کاتەکانی دیکەشدا، وەک فێستیڤاڵی سەری ساڵ لە مانگی نیساندا (چارشەما سۆر/عیدا سەری ساڵ) و فێستیڤاڵی ڕێزلێنان لە خودا لە مانگی کانوونی دووەمدا (عیدا ئەزی). فێستیڤاڵی سەری ساڵ ھەمیشە لە سێیەم چوارشەممەی مانگی نیساندا بەڕێوەدەچێت. ڕۆژی چوارشەممە بۆ ئێزدییەکان جەژنە، چونکە دەوترێت فریشتەی پیرۆز [[مەلەک تاووس]] لە ڕۆژێکی چوارشەممەدا زەوی زیندوو کردووەتەوە. لە بەرامبەردا فێستیڤاڵی ڕێزلێنان لە خودا لە سێیەم ڕۆژی ھەینی مانگی کانوونی دووەم بەڕێوەدەچێت، واتە ھەموو ساڵێک بەروارەکە دەگۆڕێت. ئێزیدییەکان لە لالشەوە زەوی پیرۆز لەگەڵ خۆیان دەھێنن، کە بە ئاوی پیرۆزی کانیی کانییە سیپی دروست دەبێت بۆ تۆپی ڕەق. بە "بەردی پیرۆز" دادەنرێت (سنگ بەرات) و لە زۆرێک لە مەراسیمە ئاینییەکاندا ڕۆڵێکی گرنگ دەبینن. بە پێچەوانەوە زیارەتکاران قوماشی وەک پەتۆ و زەیتی گوڵەبەڕۆژە و ئاژەڵیش وەک بەخشین دەھێنن. قوماشەکان بۆ داپۆشینی گۆڕە پیرۆزەکان بەکاردەھێنرێن. حاجیەکان قوماشەکان گرێ دەدەن و ئاواتێک دروست دەکەن. پەتووەکە دەکاتە فتیلی بچووک. ئەم فتیڵانە بۆ ڕووناککردنەوەی دۆڵی لالش بەکاردەھێنرێن. == خزمەتکارەکانی لالش == ئێزدییەکانی دوو گوندی دووانەکەی [[بەعشیقە]] و [[بەحزانێ]] بە پلەی یەکەم ئەرکی پاراستنی پیرۆزگای لالشیان لە ئەستۆدایە. بە خزمەتکاری لالش دادەنرێت. ھەموو ئێوارەیەک گەنجێکی زگوورد لە ماڵی بەناو فەقیر ٢٣١ پڵیتەی دیاریکراو بەو فتیڵ و نەوتەی کە زیارەتکاران ھێناویانە، لالش ڕووناک دەکاتەوە. ئەم چرایانە کە تا بەرەبەیان دەسوتێن، بە ھێمای نێردراوانی پیرۆز و باوباپیران و فریشتەکان و ھتد دادەنرێت. ئەم کولتە ئاگرییە لە بیروباوەڕی دێرینی [[ئێزیدی]]یەکانەوە ھاتووە، کە ئێزدییەکان باوەڕیان بە [[ئاگر]] ھەبووە وەک ھێزی باڵای سەر زەوی. == لالش لە ئەدەبدا == * لە ڕۆمانی کارل مەی لە ڕێگای کوردستانی کێویدا، دۆڵی "شێخ ئادی" (پارس پرۆ تۆتۆ بۆ لالش) دیمەنی شەڕ و پێکدادانی نێوان ئێزیدییەکان و سەربازانی عوسمانییە. * [[مەلای جزیری|مەلای جزیزی]] لە یەکێ لە شیعرەکانیدا ناوی لالشی ھێناوە: {{شیعر}} {{ب|دلگەشتەمە ژ دەیرێ، ناچم کەنیشتەیێ قەت|میحرابی وی ب من ڕا، وەر دا بچینە لالش}} {{کۆتاییی شیعر}} == وێنە == <gallery> Yezidi New Year in Lalish (18 April 2017) 17.jpg|وێنۆک|فێستیڤاڵی لالیش لە ڕۆژی سەری ساڵی ئێزیدی ساڵی ٢٠١٧ Views around Lalish, including pilgrims and worshippers, in summer of 2019 04.jpg|وێنۆک|زیارەتکاران و نوێژخوێنان لە مەزارگەی خاتوونە فێکسرا لە لالیش، لەگەڵ میچەویری مەزارەکە، شێخ میرزا (دووەم لە چەپەوە)، ناوەڕاستی ٢٠١٩ Views of the Anzal Bridge at Lalish 03.jpg|وێنۆک|پردی پیرە سەڵات لە لالش Lalesh 4.JPG|وێنۆک|ئەو قوماشە ڕەنگاوڕەنگانەی کە بۆ داپۆشینی گۆڕەکانی ناو پیرۆزگای لالیش بەکاردەھێنران. </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{دەشتی نەینەوا لە پارێزگای نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان|عێراق|جوگرافیا}} {{تووڵی دەروازە|ئایین}} {{پۆلی کۆمنز|Lalish}} [[پۆل:ئێزیدی]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:وشە و دەستەوشە کوردییەکان]] b88hbyt9dn4c2m67xw7d2gf26jklzgd 0 42599 1583937 1580393 2026-05-15T12:02:02Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1583937 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-شوێن}} '''مزگەوتی سەلیمیە''' (بە [[تورکی]]: Selimiye Camii) [[مزگەوت]]ێکی [[دەوڵەتی عوسمانی|عوسمانی]]یە، دەکەوێتە شاری [[ئێدیرنە]] لە [[تورکیا]]، کەناوەکەی لە سوڵتانی عوسمانی [[سەلیمی دووەم]] ھاتووە، ئەم مزگەوتە لەلایەن [[تەلارسازی]] [[تورک]] [[میعمار سینان]] بنیادنراوە لەماوەی ساڵانی ١٥٦٩ تاکوو ١٥٧٥.<ref name="islamic_art_book_p201">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Islamic Art, Literature, and Culture | بڵاوکەرەوە=Rosen Education Service | دوایین = Kiuiper | یەکەم=Kathleen|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٥٣٠-٠١٩-٨|پەڕەکان=[http://books.google.gr/books?id=ZI٥٧X٤XX٢RQC&pg=PA٢٠٢&dq=k%C٣%BClliye&hl=el&ei=cLp١TvqFEoTg٤QShoLXADQ&sa=X&oi=book_result&ct=book-preview-link&resnum=١&ved=٠CCwQuwUwADgK#v=onepage&q=k%C٣%BClliye&f=false ٢٠١]}}</ref> == مێژوو == === بیناکردن === مزگەوتی سەلیمییە لە لووتکەی دەسەڵاتی سەربازی و کلتووریی عوسمانیدا دروست کرا. سوڵتان [[سەلیمی دووەم]]، کوڕ و جێنشینی [[سولەیمان قانوونی|سولەیمانی مەزن]]، جیاتی [[ئەستەمبوڵ]] (پایتەختی [[عوسمانی]]) شاری [[ئێدیرنە]]ی ھەڵبژارد وەک شوێنێک بۆ بیناکردنی [[مزگەوتی سوڵتانی]]ی خۆی. ھۆکارەکانی ئەم بڕیارە جێگەی مشتومڕن لە نێوان مێژوونووساندا.{{Sfn|Necipoğlu|2011|p=|pp=241–242}} وادیار بوو سەلیمی دووەم خولیایەکی بۆ شارەکە ھەبووبێت، چونکە لە نێوان ساڵانی ١٥٤٨ بۆ ١٥٥٠ وەک پارێزگاری ئەوێ کاری کردبوو، و دوای ئەوەی بوو بە سوڵتان بە بەردەوامی سەردانی دەکرد.{{Sfn|Necipoğlu|2011|p=239}}{{Sfn|Kuban|2010|p=298}} ئێدیرنە، کە پایتەختێکی پێشووی عوسمانی بوو، ھەروەھا یەکێک بوو لە گرینگترین شارەکانی ئیمپراتۆریەتەکە و وێستگەیەکی سەرەکی بوو لەسەر شاڕێی ئیمپراتۆری لە نێوان ئەستەمبوڵ و ویلایەتەکانی [[بالکان]].{{Sfn|Necipoğlu|2011|p=239}}{{Sfn|Kuban|2010|p=298}} ھۆکارەکانی تریش ڕەنگە ئەوەیان تێدا بووبێت کە ھیچ شوێنێکی تری دیار لەسەر گردەکان لە ئەستەمبوڵدا نەمابوو بۆ دروستکردنی کۆمەڵە مزگەوتێکی ئیمپراتۆری – لایەنی کەم بەبێ پەنابردن بۆ لێسەندنەوەی خاوەندارێتیی بەکۆمەڵ.{{Sfn|Necipoğlu|2011|p=242}}{{Sfn|Kuban|2010|p=298}} لە کاتی سپاردنی دروستکردنی مزگەوتەکەدا، سەلیمی دووەم فەرماندەیی ھیچ ھەڵمەتێکی سەربازیی سەرکەوتووی نەکردبوو، کە زانایانی ئیسلامیی ئەو سەردەمە بە مەرجێکیان دادەنا بۆ دروستکردنی مزگەوتێکی سوڵتانی لە [[ئەستەمبوڵ]].{{Sfn|Necipoğlu|2011|p=242}} لە ئاداری ١٥٦٨دا، سەلیمی دووەم داوای لە سینان کرد کە [[مزگەوتی کۆن، ئێدیرنە|مزگەوتی کۆن]]ی شارەکە نۆژەن بکاتەوە. پلانی مزگەوتێکی ئیمپراتۆریی نوێ، کە لەسەر لووتکەی گردەکەی سەروو مزگەوتی کۆن ھەڵکەوتووە، پێدەچێت لە ھەمان کاتدا دەستی پێ کردبێت.{{Sfn|Necipoğlu|2011|p=239}} دروستکردنی مزگەوتەکە لە ساڵی ١٥٦٨ یان ١٥٦٩ (٩٧٦ی [[ساڵی کۆچی|کۆچی]]) دەستی پێ کرد و لە ساڵی ١٥٧٤ یان ١٥٧٥ (٩٨٢ی کۆچی) تەواو بوو.{{Sfn|Necipoğlu|2011|p=240}}{{Sfn|Blair|Bloom|1995|p=225-227}}{{Sfn|Kuban|2010|p=295-299}} دروستکردنی مزگەوتەکە و [[وەقف|وەقفەکەی]] (بەخشینی خێرخوازی) لە کۆتاییدا بە یارمەتی پشکی سوڵتان لە دەستکەوتەکانی [[جەنگی عوسمانی-ڤینیسیا (١٥٧٠–١٥٧٣)|فەتحکردنی سەرکەوتووانەی قوبرس]] دابین کرا، کە لە ساڵی ١٥٧١ بە ڕادەستکردنی [[فاماگوستا]] کۆتایی ھات.{{Sfn|Necipoğlu|2011|p=240}} سەلیمی دووەم لە کانوونی یەکەمی ١٥٧٤ کۆچی دوایی کرد، پێش ئەوەی بتوانێت تەواوبوونی تەواوەتی مزگەوتەکە ببینێت.{{Sfn|Necipoğlu|2011|p=244}} === مێژووی دواتر === مزگەوتەکە یەکەمین چاککردنەوەی لەلایەن سینانەوە لە ساڵی ١٥٨٤دا بۆ کرا، دوای زیانێکی کەم کە بەھۆی ھەورەبروسکەوە پێی گەیشتبوو. بوومەلەرزەیەک لە ساڵی ١٧٥٢دا زیانی کەمی لێ دا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Selimiye Mosque in Edirne|ناونیشان=https://www.turkisharchaeonews.net/object/selimiye-shadow-edirne|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Turkish Archaeological News|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٧}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.turkisharchaeonews.net/object/selimiye-shadow-edirne |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لە ساڵی ١٨٠٨دا ھەندێک لە نەخشە خۆشنووسییەکانی ناو مزگەوتەکە نۆژەن کرانەوە و [[بان]]ێک بۆ نافوورەی حەوشەکە زیاد کرا، ھەرچەندە لەو کاتەوە ون بووە. لە سەردەمی [[عەبدولمەجیدی یەکەم]] (١٨٣٩–١٨٦١)، ناوەوەی مزگەوتەکە دووبارە بە گەچ سووا و ڕازاندنەوەکەی دووبارە کرایەوە، بە شێوازێک کە تا ڕادەیەک لاسایی نەخشە پێشووەکانی دەکردەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ١٨٦٥دا، [[بەھائوڵڵا]]، دامەزرێنەری [[بەھائیزم|ئایینی بەھائی]]، لەگەڵ خێزانەکەیدا وەک زیندانییەکی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی گەیشتە ئێدیرنە و لە ماڵێکی نزیک مزگەوتی سەلیمییە نیشتەجێ بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Bábí and Bahá'í religions 1844-1944 : some contemporary western accounts|ڕێکەوت=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=G. Ronald|ئەوانی تر=Momen, Moojan.|ژپنک=٠٨٥٣٩٨١٠٢٧|شوێن=Oxford|oclc=١٠٧٧٧١٩٥}}</ref> کە زۆربەی کات سەردانی دەکرد تا ساڵی ١٨٦٨. لە مزگەوتی سەلیمییە بوو<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Bábí and Bahá'í religions 1844-1944: some contemporary western accounts|دوایین=Momen|یەکەم=Moojan|ڕێکەوت=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=G. Ronald|ژپنک=٩٧٨٠٨٥٣٩٨١٠٢٢|شوێن=Oxford|زمان=en|oclc=١٠٧٧٧١٩٥}}</ref> کە وابڕیار بوو گفتوگۆیەکی کراوەی لەگەڵ [[سووبحی ئەزەل|میرزا یەحیا نووری]] (کە بە ناوی سووبحی ئەزەلیش دەناسرێت) ھەبێت، کە ڕووداوێکی گرینگ بوو لە جیابوونەوەی [[بابییەت]]، کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی پێکھێنانی ئایینی بەھائی بە ڕێبەرایەتی بەھائوڵڵا و [[ئەزەلییەت]] بە ڕێبەرایەتی میرزا یەحیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Momen|یەکەم=Moojan|ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Yahyá, Mírzá (c.1831-1912)|ناونیشان=https://www.bahai-encyclopedia-project.org/index.php?option=com_content&view=article&id=71:yahya-mirza&catid=37:biography|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=The Bahá'í Encyclopedia Project|بڵاوکەرەوە=National Spiritual Assembly of the Bahá'ís of the United States}}</ref> لە کاتی [[جەنگی ڕووسیا و عوسمانی (١٨٧٧–١٨٧٨)]]، ھەندێک لە کاشییە تزیینییەکانی سەر دیوارەکانی ژووری سوڵتان تاڵان کران و گوازرانەوە بۆ مۆسکۆ.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Çakmak |یەکەم=Şakir |سەردێڕ=Selimiye Mosque |ناونیشان=https://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;isl;tr;mon01;23;en |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Discover Islamic Art, Museum With No Frontiers}}</ref><ref name=":1" /> لە کاتی [[گەمارۆدانی ئێدیرنە (١٩١٢–١٩١٣)|گەمارۆدانی شارەکە لە ساڵی ١٩١٣]]، گومەزی مزگەوتەکە بەھۆی تەقەی تۆپخانە زیانی پێ گەیشت. لەسەر فەرمانی [[ئەتاتووورک]]، شوێنەواری زیانەکان بەبێ نۆژەنکردنەوە جێھێڵدران، وەک یادخستنەوە و ئاگادارکردنەوەیەک بۆ نەوەکانی داھاتوو. دوای ماوەیەکی کەم، لە کۆتایی [[جەنگی دووەمی بالکان]]، ھەندێک لە کۆنترین فەرشەکانی مزگەوتەکە لەلایەن سەربازە کشانەوەکانی بولگاریاوە دزران.<ref name=":1" /> مزگەوتەکە لە نێوان ساڵانی ١٩٥٤ بۆ ١٩٧١دا نۆژەنکردنەوەی بۆ کرا، و ھەندێک بەشیشی لە نێوان ساڵانی ١٩٨٢ بۆ ١٩٨٤ نۆژەن کرانەوە.<ref name=":2" /> وێنەی مزگەوتەکە لەسەر دیوی پشتەوەی دراوە کاغەزییەکانی ١٠٬٠٠٠ [[لیرەی تورکی]] ساڵانی ١٩٨٢–١٩٩٥ کێشراوە.<ref>[http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ Central Bank of the Republic of Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090615060512/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/eng/ |date=2009-06-15 }}. Banknote Museum: 7. Emission Group - Ten Thousand Turkish Lira - [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/284.htm I. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729061754/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/284.htm |date=2009-07-29 }}, [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/286.htm II. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729061833/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/286.htm |date=2009-07-29 }}, [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/288.htm III. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729063212/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/288.htm |date=2009-07-29 }} & [http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/290.htm IV. Series] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729063638/http://www.tcmb.gov.tr/yeni/banknote/E7/290.htm |date=2009-07-29 }}. – Retrieved on 20 April 2009.</ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢١دا پڕۆژەیەکی تری نۆژەنکردنەوەی گشتگیر لەسەر مزگەوتەکە دەستی پێ کرد، کە بڕیارە تا ساڵی ٢٠٢٥ تەواو بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Restoration works in Selimiye Mosque to last over 3 years - Türkiye News |ناونیشان=https://www.hurriyetdailynews.com/restoration-works-in-selimiye-mosque-to-last-over-3-years-176784 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Hürriyet Daily News |ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> ==پێشانگە== <gallery> پەڕگە:Salimiye's beauty and grandeur.jpg|[[منارە]] و [[گومبەز]]ی [[مزگەوت]] پەڕگە:Selimiye Mosque, Dome.jpg|نەخش و نیگارەکانی مزگەوتی سەلیمیە پەڕگە:Selimiye-Mosque-interior.jpg|ناوەوەی مزگەوت پەڕگە:Gravestones-and-museum-at-Selimiye-Mosque.jpg|[[مۆزەخانە]] و [[گۆڕستان]]ی سەلیمیە نزیک مزگەوتەکە </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Selimiye Mosque|مزگەوتی سەلیمیە}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ئیسلام|ئایین|تورکیا|مزگەوت}} [[پۆل:مزگەوتەکانی ئێدیرنە]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] [[پۆل:نژیاروانیی تورکی]] t6oimkf0ytrjk607stq2jbuop7wb5ko 1 42631 1584175 1329171 2026-05-16T03:18:24Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584175 wikitext text/x-wiki == گواستنەوە == مام مادی ئەم وتارەت بۆ گواستەوە بۆ دیالە؟--[[بەکارھێنەر:Calak|چالاک]]^{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|Wьтуwеж]]} <font size="0.5px">(٢٤ی جۆزەردانی ٢٧١٣)</font> ٠٩:٠٣, ١٤ حوزەیران ٢٠١٣ (UTC) لە ئێران خەڵک ئێژن "دیالە" ئەوەی عێراقیش من دیمە و لە شەبەکە خەبەرییەکانی کوردستانی عێراقیش ھەر ئێژن دیالە، لە گووگڵیشا سێرچم کرد ھەر دیالە زۆر بوو. [[بەکارھێنەر: min.neel|مادی]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:min.neel|وتووێژ]]} <font size="0.5px">(٢٤ی جۆزەردانی ٢٧١٢)</font> ٠٩:٠٦, ١٤ حوزەیران ٢٠١٣ (UTC) :نازانم باشتر وایە برایانی باشوور ڕای خۆیان بنووسن ھەر چی بێ لەوێ دەژین. بەڵام لە عەرەبی و کرمانجی ھەر دیالایە. بزانین چۆنە. سپاس.--[[بەکارھێنەر:Calak|چالاک]]^{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|Wьтуwеж]]} <font size="0.5px">(٢٤ی جۆزەردانی ٢٧١٣)</font> ٠٩:١٠, ١٤ حوزەیران ٢٠١٣ (UTC) ::{{وب|Broosk|Kushared}} ڕای ئێوە؟ سپاس.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١١:٣٢، ١٦ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) ::خۆم گوێم لە هەردووکیان بووە ، دیالام پێ باشترە وەک کریستییانەکان بە ناوچەی سۆران دەڵێن دیانا کە تاڕادەیکیش زۆر نزیکە لە دیالا ، تازە لە ئەنجامەکانی گووگڵ گەڕام ماڵپەڕی وا هەبوو کە لە بابەتێ بە هەردوو شێوە نووسیویەتی بۆیە دەرەنجامی گووگڵ باش نازانم ، تەنیا سایتی کۆمسیۆنی باڵای هەڵبژاردنم پێباشبوو کە دیالایان دانابوو کە دیارە ئەوان لە عەرەبییەوە بابەتوەردەگێڕن کەخۆشی ناوەکە عەرەبییە [http://ihec.iq/kr/index.php/diyala.html کرتە بکەن] > [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٥:٠٠، ١٦ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) :::من دیالەم بیستووە. دیالام نەبیستووە. ئیدی ناشزانم ڕەنگە خەڵکێک هەبێت وای پێ بڵێت و من ئاگادار نەبم. --◂ <span style="color: #441C29">[[User:Broosk|برووسک]]</span> ^{<span style="color: #7A4733;">'''[[User Talk: Broosk|وتووێژ]]'''</span>}▸ ‏١٥:٠٩، ١٦ی ئازاری ٢٠١٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای دیالە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1329170 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171011181312/http://www.uodiyala.edu.iq/PageViewer.aspx?id=231 بۆ http://www.uodiyala.edu.iq/PageViewer.aspx?id=231 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٤٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای دیالە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584174 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220828163629/https://www.iraq-businessnews.com/2010/09/06/biggest-olive-groves-in-middle-east-in-diyala/ بۆ https://www.iraq-businessnews.com/2010/09/06/biggest-olive-groves-in-middle-east-in-diyala/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:١٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) r3qmsb29ng9jw94ipczol813epfb60k 0 72865 1583953 1583856 2026-05-15T12:04:34Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583953 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:EBay logo.svg|thumb|لۆگۆی ئی بەی ١٩٩٥ تاکوو ٢٠١٢]] '''ئی بەی''' کۆمپانیایەکی بازرگانی ئەلیکترۆنی فرەنەتەوەیی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]] و بنکەکەی لە سان خۆسێ لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]]یە، کە لە ڕێگەی ماڵپەڕەکەیەوە ئاسانکاری بۆ فرۆشتنی بەکاربەر بۆ بەکاربەر و بازرگانی بۆ بەکاربەر دەکات. ئیبەی لەلایەن پیێر ئۆمیدیارەوە لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزراوە و بووە چیرۆکێکی سەرکەوتنی بەرچاو. ئیبەی بزنسێکی چەند ملیار دۆلارییە و لە نزیکەی ٣٢ وڵاتدا کاردەکات، تا ساڵی ٢٠١٩. کۆمپانیاکە ماڵپەڕی ئیبەی بەڕێوەدەبات، کە ماڵپەڕێکی زیادکردن و بازاڕکردنە بە شێوەی ئۆنلاین کە تێیدا خەڵک و بازرگانەکان چەندین جۆری کاڵا و خزمەتگوزاری لە سەرانسەری [[جیھان|جیهاندا]] دەکڕن و دەیفرۆشن. ماڵپەڕەکە بەخۆڕاییە بۆ کڕیاران، بەڵام فرۆشیارەکان پارەیان لێ وەردەگیرێت بۆ لیستکردنی شتەکان دوای ژمارەیەکی سنووردار لە لیستکردنی بێبەرامبەر، هەروەها پارەیەکی زیادە یان جیاواز لەکاتی فرۆشتنی ئەو شتانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thestreet.com/story/13222445/1/paypal-spinoff-day-is-here--what-does-it-mean-for-investors.html|سەردێڕ=ڕۆژی وەرچەرخانی پەیپاڵ گەیشت -- واتای چییە بۆ وەبەرهێنەران؟ |دوایین=Borison|یەکەم=Rebecca|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٥|ئیش=TheStreet|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|زمان=en-US}}</ref> ==مێژوو== ===ساڵانی ١٩٩٠=== ماڵپەڕی زیادکردنی ئاشکرا لە ٣ی ئەیلولی ١٩٩٥ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەلایەن پیێر ئۆمیدیار پرۆگرامەری کۆمپیوتەریی [[ئێران]]ی-[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] لەدایکبووی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] وەک بەشێک لە سایتێکی کەسی گەورەتر دامەزراوە. یەکێک لە یەکەم شتەکان کە لە زیادکردنی ئاشکرا فرۆشرا، ئاماژەیەکی لەیزەری شکاو بوو بە نرخی ١٤.٨٣ دۆلار. ئۆمیدیار بە سەرسوڕمانەوە پەیوەندی بە پێشکەشکاری براوە کرد بۆ ئەوەی بپرسێت ئایا تێگەیشتووە کە ئاماژەدەری لەیزەرەکە شکاوە؛ کڕیارەکە ڕوونی کردەوە: "من کۆکەرەوەی ئاماژەدەری لەیزەری شکاوم." زۆری نەخایاند بووە یەکەم سایتی زیادکردنی ئۆنلاین کە ڕێگە بە مامەڵەکردنی کەس بە کەس دەدات و ناوبانگەکەی گەشەی کرد.<ref name="Bunnell">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bunnell|یەکەم١=David|سەردێڕ=The ebay Phenomenon: Business Secrets Behind the World's Hottest Internet Company|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[John Wiley & Sons]]|ژپنک=٩٧٨٠٤٧١٤٣٦٧٩٩|پەڕەکان=٧١–٨١|chapter-url=https://books.google.com/books?id=pnict8L-_iYC&pg=PA71|chapter=The eBay Business Model}}</ref> ==بەستەری دەرەکی== *[http://www.ebay.com/ ماڵپەڕی ئی بەی] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ئینتەرنێت|ئابووری|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|EBay}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٩٥]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:وەرگرانی مێدالیای نەتەوەیی تەکنۆلۆژیا]] [[پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠]] [[پۆل:بازاڕە ئۆنڵاینەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی وێبی]] nukmv6kv2z7w7wjl3isxm050eriqewa 0 74353 1583932 1583924 2026-05-15T12:01:14Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583932 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ژان ئالامبر''' ({{بە فەڕەنسی|Jean Alambre}}؛ ١٦ی ئایاری ١٩٤٦ – ٣ی ئایاری ٢٠٢٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|سەردێڕ=Jean-Louis FABRY|ئیش=Le Journal du Centre|زمان=French}}</ref> [[نووسەر]] و [[گۆرانینووس]]ێکی [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Auteurs contemporains : rassembler le discours critique| ناونیشان = http://auteurs.contemporain.info| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئابی ٢٠١٣| زمان = en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێرستی نووسەران بە زمانی فەڕەنسی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{نووسەران و شاعیرانی سەدەی بیستەمی فەڕەنسا}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|وێژە|وێژەی فەڕەنسی}} {{نووسەر-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] lxz6ywvwjnxvlm1c10cpv47u9p4s5iz 0 98731 1583949 1583865 2026-05-15T12:03:54Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583949 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەیسەری | ناوی_فەرمی =Kayseri | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە =City of Kayseri.png | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Turkey | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا |latd = 38 |latm = 44 |latNS = N |longd = 35 |longm = 29 |longEW = E | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 844656 | دانیشتووان_لە =2011 <ref name="citypopulation1">[http://www.citypopulation.de/Turkey-RBC20.html#Stadt_gross - 2011]</ref><ref name="autogenerated1">[http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html Büyükşehir belediyeleri ve bağlı belediyelerin nüfusları - 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019075216/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ }}</ref> | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە =[http://www.kayseri.bel.tr www.kayseri.bel.tr] <br>[http://www.kayseri.gov.tr www.kayseri.gov.tr] | پەراوێزەکان = }} '''قەیسەری''' (بە [[تورکی]]: Kayseri) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی [[تورکیا]] کە دەکەوێتە ناو [[پارێزگای قەیسەری]]. یەکێکە لە شارە گەورە و بازرگانییەکان لە تورکیادا. ==جوگرافیا== ==کەشوھەوا== {{Weather box|metric first= Yes |single line= No |location= قەیسەری |Jan record high C= 17.0 |Feb record high C= 20.1 |Mar record high C= 26.6 |Apr record high C= 31.2 |May record high C= 33.4 |Jun record high C= 36.0 |Jul record high C= 40.7 |Aug record high C= 40.0 |Sep record high C= 36.0 |Oct record high C= 32.6 |Nov record high C= 24.8 |Dec record high C= 21.0 |Jan high C= 3.9 |Feb high C= 5.9 |Mar high C= 11.6 |Apr high C= 17.5 |May high C= 22.1 |Jun high C= 26.7 |Jul high C= 30.5 |Aug high C= 30.7 |Sep high C= 26.6 |Oct high C= 20.1 |Nov high C= 12.3 |Dec high C= 5.9 |Jan low C= -6.7 |Feb low C= -5.1 |Mar low C= -1.3 |Apr low C= 3.4 |May low C= 6.8 |Jun low C= 9.8 |Jul low C= 12.2 |Aug low C= 11.6 |Sep low C= 7.5 |Oct low C= 3.8 |Nov low C= -1.0 |Dec low C= -4.5 |Jan record low C= -31.2 |Feb record low C= -30.6 |Mar record low C= -28.1 |Apr record low C= -11.6 |May record low C= -5.5 |Jun record low C= -0.4 |Jul record low C= 3.7 |Aug record low C= 2.1 |Sep record low C= -2.5 |Oct record low C= -8.3 |Nov record low C= -16.2 |Dec record low C= -28.7 |Jan rain days= 11.6 |Feb rain days= 11.6 |Mar rain days= 12.3 |Apr rain days= 13.5 |May rain days= 13.5 |Jun rain days= 8.4 |Jul rain days= 2.8 |Aug rain days= 2.4 |Sep rain days= 4.2 |Oct rain days= 7.9 |Nov rain days= 9.3 |Dec rain days= 11.6 |Jan precipitation mm = 33.6 |Feb precipitation mm = 33.6 |Mar precipitation mm = 42.5 |Apr precipitation mm = 57.2 |May precipitation mm = 56.6 |Jun precipitation mm = 35.9 |Jul precipitation mm = 14.3 |Aug precipitation mm = 8.5 |Sep precipitation mm = 12.9 |Oct precipitation mm = 34.8 |Nov precipitation mm = 37.2 |Dec precipitation mm = 39.0 |Jan humidity = 76 |Feb humidity = 72 |Mar humidity = 62 |Apr humidity = 58 |May humidity = 56 |Jun humidity = 50 |Jul humidity = 44 |Aug humidity = 44 |Sep humidity = 47 |Oct humidity = 58 |Nov humidity = 69 |Dec humidity = 77 |Jan snow days= 9 |Feb snow days= 9 |Mar snow days= 6 |Apr snow days= 1 |May snow days= 0 |Jun snow days= 0 |Jul snow days= 0 |Aug snow days= 0 |Sep snow days= 0 |Oct snow days= 0 |Nov snow days= 3 |Dec snow days= 8 |Jan sun= 89.9 |Feb sun= 112 |Mar sun= 151.9 |Apr sun= 183 |May sun= 254.2 |Jun sun= 309 |Jul sun= 362.7 |Aug sun= 350.3 |Sep sun= 270 |Oct sun= 201.5 |Nov sun= 138 |Dec sun= 80.6 |source 1= Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KAYSERI |سەردێڕ=İl ve İlçelerimize Ait İstatistiki Veriler- Meteoroloji Genel Müdürlüğü |بڵاوکەرەوە=Dmi.gov.tr |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120809072223/http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KAYSERI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120809072223/http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=KAYSERI |date= ٩ی ئابی ٢٠١٢ }}</ref> |date= March 2011 |source 2= Weather2<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.myweather2.com/City-Town/Turkey/Kayseri/climate-profile.aspx?month=12 |سەردێڕ=December Climate History for Kayseri &#124; Local &#124; Turkey |بڵاوکەرەوە=Myweather2.com |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320075523/http://www.myweather2.com/City-Town/Turkey/Kayseri/climate-profile.aspx?month=12 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> }} ==مێژوو== ==کولتوور== ==پێشانگا== ==ئەمانەش ببینە== *[[پێرستی شارەکانی تورکیا]] ==پەراوێزەکان== {{پەراوێز}} ==سەرچاوەکان== [https://en.wikipedia.org/wiki/Kayseri ویکی ئینگلیزی] {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Kayseri|قەیسەری}} {{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:قەیسەری]] 4mhog5motdxs4rcwran6cj76vwq45hn 0 101195 1584086 1416049 2026-05-15T17:11:41Z 1silent scientist 51740 /* لیستی قوربانیان */ 1584086 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ھێرش بۆ سەر خەڵکی ئاسایی |سەردێڕ=ھێرشە تیرۆرستییەکانی ١ی شوبات |وێنە=1 Feb Memorial, Erbil.jpg |شرۆڤەی وێنە=مۆنۆمێنتی یادگاری ڕووداوەکە لە [[پارکی سامی عەبدولڕەحمان]] |شوێن=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٤{{ھن}}[[جێژنی قوربان]] |ئامانج=بارەگاکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |جۆری ھێرش=خۆتەقاندنەوە |مردنەکان=١١٧ |بریندارەکان=١٣٣ |ھەنگاونەران=[[ئەلقاعیدە لە عێراق|ئەلقاعیدە]] }} '''تەقینەوەکانی ٢٠٠٤ی ھەولێر''' کە بە '''ھێرشە تیرۆرستییەکانی ١ی شوبات''' ناسراوە، دوو ھێرشی [[تیرۆریزم|تیرۆرستی]] بوون کە لە ١ی شوباتی ٢٠٠٤دا لە مەڵبەندی ٣ی ڕێکخستنی ھەولێری [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و لقی ٢ی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] ئەنجامدرا. ئەو ڕۆژە بەرامبەر بوو لەگەڵ یەکەمین ڕۆژی [[جێژنی قوربان]] و شوێنەکان لە یەک کاتدا کرانە ئامانج.<ref>http://www.pukm3.com/index.php/homepage/2013-10-26-17-33-35/2844-2013-01-31-12-08-01{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> دواتر ڕێکخراوەی [[ئەلقاعیدە]] بەرپرسیارییەتیی ھێرشەکەی گرتە ئەستۆ. ١١٧ کەس لەم ڕووداوەدا گیانیان لەدەستدا و ١٣٣ کەسیش بریندار بوون. ئەم ڕووداوە لە [[ھەولێر]]، پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Amedî|یەکەم=Kovan|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=شەھیدانی ١ی شوبات لە 1ی شوباتی 2004|ناونیشان=https://fkks.se/ku/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%84%DB%95-1%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C-2004/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=FKKS|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240202150849/https://fkks.se/ku/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%84%DB%95-1%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C-2004/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == لیستی قوربانیان == ئەمانە ناوی ٩٨ کەسن کە لە ھێرشەکان شەھید بوون، و ناویان لەسەر مۆنۆمێنتی شەھیدانی ١ی شوباتی ناو [[پارکی سامی عەبدولڕەحمان]] ھاتووە: {{div col|colwidth=16em}} * ئارام سەباح حەیدەر * ئەحمەد حاجی نۆغەرانی * ئەحمەد محەمەد سەلیم * ئەکرەم مەنتک * ئەنوەر محەمەدەمین عەبدوڵڵا * ئەیوب محەمەد ساڵح سدیق * غەریب محەمە دساڵح سدیق * ئیدریس محەمەد مستەفا * ئیسماعیل محەمەد سەعید * باران جەودەت ئەحمەد * بەکر ئەحمەد جۆڵا * بەهرۆز حەمەد قەشقە * بڕوا خەلیل هیدایەت * تاریق ئیبراهیم حەمەد * هیوا تاریق ئیبراهیم * جەعفەر عەبدولواحید ئیسماعیل * جەلیل خدر ڕەوەند * جەمشید خورشید کاکەیی * جوتیار شەمسەدین موحسین * جوتیار عەبدوڵڵا سلێمان * حاجی لوقمان عومەر * حەسەن ئەحمەد بانیمارانی * حەسەن ئەحمەد پیرە * باسم حەسەن ئەحمەد * زریان باسم حەسەن * حەسەن حوسێن ئاوماڵی * حوسێن ئەحمەد مامشێخ * حوسێن مستەفا محەمەد * خالید مەلا نوعمان * خەبات شەریف تەها * خەسرەو ئیسماعیل گەزنەیی * خەسرەو عوسمان حەمەد * خەسرەو هادی شێرە * دارا محەمەد جاف * دانا ئەبوبەکر حوسێن * دێدەوان سەید محەمەد * ڕەزا حەمەدەمین ڕەزا * زاهیر شورو ئەسعەد * زرار عوبێد مێروزی * [[سامی عەبدولڕەحمان]] * سەلاح سامی عەبدولڕەحمان * سەعد عەبدوڵڵا عوسمان * سەعید محەمەد سەعید * سەفیر نادر ڕەشید * سەڵاحەدین سەلیم سەیدۆک * سەلام حوسێن وەیسی * سمکۆ کەریم محیەدین * شاخەوان عەباس عەوڵا * شەمسەدین سلێمان حوسێن * شەوکەت ئاکالن * شەوکەت شێخ یەزدین محەمەد * شوان حەمەساڵح * شوان سەیدکاکە * شێخە عەزیز عەبدوڵڵا * عامر عەبدوڵڵا شەریف * عەبدولسەتار کەریم ئیسماعیل * عەبدوڵڵا سلێمان خدر * عەبدولواحید مستەفا نەجاڕ * عەدنان محەمەد حەلاق * عەزیز ئەنوەر حوسێن * عەلی ڕەشید بەکر * عەلی محەمەد کاکەیی * فاتح عەزیز ئەحمەد * فەرهاد ئەحمەد ڕواندزی * فەریق تۆفیق ئەحمەد * فوئاد جەوهەر محەمەدەمین * کامەران عەبدوڵڵا سابیر * کامەران محەمەد عومەر * کانەبی عوسمان ڕەسوڵ * ماجید بیا تۆما * مام قادر قەرەچوغ * مام موسڵیح عەبدوڵڵا * ماهیر قەرەنی ئاغا * مەحموود عوسمان هالۆ * مەعرووف عەبدولغەنی مستەفا * مەغدید حەمەد ڕواندزی * مەلا عەبدوڵڵا پەرپیتانی * مەهدی خۆشناو * زەردەشت مەهدی خۆشناو * محەمەد عەبدولخالق عومەر * ناسیح سەلیم حەمەد * نەبەز عەزیز عەلی * نەریمان عەبدولعەمید فەتاح * نەوزاد ڕەجەب بۆتانی * نووری سابیر عومەر * هۆشەنگ زەیتۆ شێخ محەمەد * هۆگر شێخ ڕەقیب * هۆگر فاروق ڕەحمان * هاشم عەزیز سووسەیی * هاوار ڕەحمان قادر * هەڵمەت حەمید برایم * هەیسەم سولاقا حەنا * هێدی جەبار مەعرووف * هێمن حەمەساڵح * هیوا خەلیل مەولوود * وریا قادر سەعدی * یاسین شیرۆ شێروانی * یووسف مستەفا محەمەد {{div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[تەقینەوەی ٢٠٠٥ی ھەولێر]] * [[تەقینەوەکانی ٢٠١٣ی ھەولێر]] * [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢١)]] * [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٢)]] * [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٤)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:مێژووی ھەولێر]] [[پۆل:دژەکوردبوون]] ka0j1p30isveov18g1kw54ojecz0kp6 1584089 1584086 2026-05-15T17:27:05Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1584089 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ھێرش بۆ سەر خەڵکی ئاسایی |سەردێڕ=ھێرشە تیرۆرستییەکانی ١ی شوبات |وێنە=1 Feb Memorial, Erbil.jpg |شرۆڤەی وێنە=مۆنۆمێنتی یادگاری ڕووداوەکە لە [[پارکی سامی عەبدولڕەحمان]] |شوێن=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٤{{ھن}}[[جێژنی قوربان]] |ئامانج=بارەگاکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |جۆری ھێرش=خووەتەقاندنەوە |مردنەکان=١١٧ |بریندارەکان=١٣٣ |ھەنگاونەران=[[ئەلقاعیدە لە عێراق|ئەلقاعیدە]] }} '''تەقینەوەکانی ٢٠٠٤ی ھەولێر''' کە بە '''ھێرشە تیرۆرستییەکانی ١ی شوبات''' ناسراوە، دوو ھێرشی [[تیرۆریزم|تیرۆرستی]] بوون کە لە ١ی شوباتی ٢٠٠٤دا لە مەڵبەندی ٣ی ڕێکخستنی ھەولێری [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و لقی ٢ی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] ئەنجامدرا. ئەو ڕۆژە بەرامبەر بوو لەگەڵ یەکەمین ڕۆژی [[جێژنی قوربان]] و شوێنەکان لە یەک کاتدا کرانە ئامانج.<ref>http://www.pukm3.com/index.php/homepage/2013-10-26-17-33-35/2844-2013-01-31-12-08-01{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> دواتر ڕێکخراوەی [[ئەلقاعیدە]] بەرپرسیارییەتیی ھێرشەکەی گرتە ئەستۆ. ١١٧ کەس لەم ڕووداوەدا گیانیان لەدەستدا و ١٣٣ کەسیش بریندار بوون. ئەم ڕووداوە لە [[ھەولێر]]، پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Amedî|یەکەم=Kovan|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=شەھیدانی ١ی شوبات لە 1ی شوباتی 2004|ناونیشان=https://fkks.se/ku/شەهیدانی-١ی-شوبات-لە-1ی-شوباتی-2004/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=FKKS|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240202150849/https://fkks.se/ku/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%84%DB%95-1%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C-2004/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == لیستی قوربانیان == ئەمانە ناوی ٩٨ کەسن کە لە ھێرشەکان شەھید بوون، و ناویان لەسەر مۆنۆمێنتی شەھیدانی ١ی شوباتی ناو [[پارکی سامی عەبدولڕەحمان]] ھاتووە: {{div col|colwidth=16em}} * ئارام سەباح حەیدەر * ئەحمەد حاجی نۆغەرانی * ئەحمەد محەممەد سەلیم * ئەکرەم مەنتک * ئەنوەر محەممەدەمین عەبدوڵڵا * ئەیوب محەممەد ساڵح سدیق * غەریب محەمە دساڵح سدیق * ئیدریس محەممەد مستەفا * ئیسماعیل محەممەد سەعید * باران جەودەت ئەحمەد * بەکر ئەحمەد جۆڵا * بەھرۆز حەمەد قەشقە * بڕوا خەلیل ھیدایەت * تاریق ئیبراھیم حەمەد * ھیوا تاریق ئیبراھیم * جەعفەر عەبدولواحید ئیسماعیل * جەلیل خدر ڕەوەند * جەمشید خورشید کاکەیی * جووتیار شەمسەدین موحسین * جووتیار عەبدوڵڵا سلێمان * حاجی لوقمان عومەر * حەسەن ئەحمەد بانیمارانی * حەسەن ئەحمەد پیرە * باسم حەسەن ئەحمەد * زریان باسم حەسەن * حەسەن حوسێن ئاوماڵی * حوسێن ئەحمەد مامشێخ * حوسێن مستەفا محەممەد * خالید مەلا نوعمان * خەبات شەریف تەھا * خەسرەو ئیسماعیل گەزنەیی * خەسرەو عوسمان حەمەد * خەسرەو ھادی شێرە * دارا محەممەد جاف * دانا ئەبوبەکر حوسێن * دێدەوان سەید محەممەد * ڕەزا حەمەدەمین ڕەزا * زاھیر شورو ئەسعەد * زرار عوبێد مێروزی * [[سامی عەبدولڕەحمان]] * سەلاح سامی عەبدولڕەحمان * سەعد عەبدوڵڵا عوسمان * سەعید محەممەد سەعید * سەفیر نادر ڕەشید * سەڵاحەدین سەلیم سەیدۆک * سەلام حوسێن وەیسی * سمکۆ کەریم محییەدین * شاخەوان عەباس عەوڵا * شەمسەدین سلێمان حوسێن * شەوکەت ئاکالن * شەوکەت شێخ یەزدین محەممەد * شوان حەمەساڵح * شوان سەیدکاکە * شێخە عەزیز عەبدوڵڵا * عامر عەبدوڵڵا شەریف * عەبدولسەتار کەریم ئیسماعیل * عەبدوڵڵا سلێمان خدر * عەبدولواحید مستەفا نەجاڕ * عەدنان محەممەد حەلاق * عەزیز ئەنوەر حوسێن * عەلی ڕەشید بەکر * عەلی محەممەد کاکەیی * فاتح عەزیز ئەحمەد * فەرھاد ئەحمەد ڕواندزی * فەریق تۆفیق ئەحمەد * فوئاد جەوھەر محەممەدەمین * کامەران عەبدوڵڵا سابیر * کامەران محەممەد عومەر * کانەبی عوسمان ڕەسوڵ * ماجید بیا تۆما * مام قادر قەرەچوغ * مام مووسڵیح عەبدوڵڵا * ماھیر قەرەنی ئاغا * مەحموود عوسمان ھالۆ * مەعرووف عەبدولغەنی مستەفا * مەغدید حەمەد ڕواندزی * مەلا عەبدوڵڵا پەرپیتانی * مەھدی خۆشناو * زەردەشت مەھدی خۆشناو * محەممەد عەبدولخالق عومەر * ناسیح سەلیم حەمەد * نەبەز عەزیز عەلی * نەریمان عەبدولعەمید فەتاح * نەوزاد ڕەجەب بۆتانی * نووری سابیر عومەر * ھۆشەنگ زەیتۆ شێخ محەممەد * ھۆگر شێخ ڕەقیب * ھۆگر فاروق ڕەحمان * ھاشم عەزیز سووسەیی * ھاوار ڕەحمان قادر * ھەڵمەت حەمید برایم * ھەیسەم سولاقا حەنا * ھێدی جەبار مەعرووف * ھێمن حەمەساڵح * ھیوا خەلیل مەولوود * وریا قادر سەعدی * یاسین شیرۆ شێروانی * یووسف مستەفا محەممەد {{div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[تەقینەوەی ٢٠٠٥ی ھەولێر]] * [[تەقینەوەکانی ٢٠١٣ی ھەولێر]] * [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢١)]] * [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٢)]] * [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٤)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:مێژووی ھەولێر]] [[پۆل:دژەکوردبوون]] rha2t0q1s7yly9xt7qn6hej36cqy01h 1584090 1584089 2026-05-15T17:28:24Z 1silent scientist 51740 1584090 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ھێرش بۆ سەر خەڵکی ئاسایی |سەردێڕ=ھێرشە تیرۆرستییەکانی ١ی شوبات |وێنە=1 Feb Memorial, Erbil.jpg |شرۆڤەی وێنە=مۆنۆمێنتی یادگاری ڕووداوەکە لە [[پارکی سامی عەبدولڕەحمان]] |شوێن=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٤{{ھن}}[[جێژنی قوربان]] |ئامانج=بارەگاکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |جۆری ھێرش=خۆ تەقاندنەوە |مردنەکان=١١٧ |بریندارەکان=١٣٣ |ھەنگاونەران=[[ئەلقاعیدە لە عێراق|ئەلقاعیدە]] }} '''تەقینەوەکانی ٢٠٠٤ی ھەولێر''' کە بە '''ھێرشە تیرۆرستییەکانی ١ی شوبات''' ناسراوە، دوو ھێرشی [[تیرۆریزم|تیرۆرستی]] بوون کە لە ١ی شوباتی ٢٠٠٤دا لە مەڵبەندی ٣ی ڕێکخستنی ھەولێری [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و لقی ٢ی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] ئەنجامدرا. ئەو ڕۆژە بەرامبەر بوو لەگەڵ یەکەمین ڕۆژی [[جێژنی قوربان]] و شوێنەکان لە یەک کاتدا کرانە ئامانج.<ref>http://www.pukm3.com/index.php/homepage/2013-10-26-17-33-35/2844-2013-01-31-12-08-01{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> دواتر ڕێکخراوەی [[ئەلقاعیدە]] بەرپرسیارییەتیی ھێرشەکەی گرتە ئەستۆ. ١١٧ کەس لەم ڕووداوەدا گیانیان لەدەستدا و ١٣٣ کەسیش بریندار بوون. ئەم ڕووداوە لە [[ھەولێر]]، پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Amedî|یەکەم=Kovan|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=شەھیدانی ١ی شوبات لە 1ی شوباتی 2004|ناونیشان=https://fkks.se/ku/شەهیدانی-١ی-شوبات-لە-1ی-شوباتی-2004/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=FKKS|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240202150849/https://fkks.se/ku/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%84%DB%95-1%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C-2004/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == لیستی قوربانیان == ئەمانە ناوی ٩٨ کەسن کە لە ھێرشەکان شەھید بوون، و ناویان لەسەر مۆنۆمێنتی شەھیدانی ١ی شوباتی ناو [[پارکی سامی عەبدولڕەحمان]] ھاتووە: {{div col|colwidth=16em}} * ئارام سەباح حەیدەر * ئەحمەد حاجی نۆغەرانی * ئەحمەد محەممەد سەلیم * ئەکرەم مەنتک * ئەنوەر محەممەدەمین عەبدوڵڵا * ئەیوب محەممەد ساڵح سدیق * غەریب محەمە دساڵح سدیق * ئیدریس محەممەد مستەفا * ئیسماعیل محەممەد سەعید * باران جەودەت ئەحمەد * بەکر ئەحمەد جۆڵا * بەھرۆز حەمەد قەشقە * بڕوا خەلیل ھیدایەت * تاریق ئیبراھیم حەمەد * ھیوا تاریق ئیبراھیم * جەعفەر عەبدولواحید ئیسماعیل * جەلیل خدر ڕەوەند * جەمشید خورشید کاکەیی * جووتیار شەمسەدین موحسین * جووتیار عەبدوڵڵا سلێمان * حاجی لوقمان عومەر * حەسەن ئەحمەد بانیمارانی * حەسەن ئەحمەد پیرە * باسم حەسەن ئەحمەد * زریان باسم حەسەن * حەسەن حوسێن ئاوماڵی * حوسێن ئەحمەد مامشێخ * حوسێن مستەفا محەممەد * خالید مەلا نوعمان * خەبات شەریف تەھا * خەسرەو ئیسماعیل گەزنەیی * خەسرەو عوسمان حەمەد * خەسرەو ھادی شێرە * دارا محەممەد جاف * دانا ئەبوبەکر حوسێن * دێدەوان سەید محەممەد * ڕەزا حەمەدەمین ڕەزا * زاھیر شورو ئەسعەد * زرار عوبێد مێروزی * [[سامی عەبدولڕەحمان]] * سەلاح سامی عەبدولڕەحمان * سەعد عەبدوڵڵا عوسمان * سەعید محەممەد سەعید * سەفیر نادر ڕەشید * سەڵاحەدین سەلیم سەیدۆک * سەلام حوسێن وەیسی * سمکۆ کەریم محییەدین * شاخەوان عەباس عەوڵا * شەمسەدین سلێمان حوسێن * شەوکەت ئاکالن * شەوکەت شێخ یەزدین محەممەد * شوان حەمەساڵح * شوان سەیدکاکە * شێخە عەزیز عەبدوڵڵا * عامر عەبدوڵڵا شەریف * عەبدولسەتار کەریم ئیسماعیل * عەبدوڵڵا سلێمان خدر * عەبدولواحید مستەفا نەجاڕ * عەدنان محەممەد حەلاق * عەزیز ئەنوەر حوسێن * عەلی ڕەشید بەکر * عەلی محەممەد کاکەیی * فاتح عەزیز ئەحمەد * فەرھاد ئەحمەد ڕواندزی * فەریق تۆفیق ئەحمەد * فوئاد جەوھەر محەممەدەمین * کامەران عەبدوڵڵا سابیر * کامەران محەممەد عومەر * کانەبی عوسمان ڕەسوڵ * ماجید بیا تۆما * مام قادر قەرەچوغ * مام مووسڵیح عەبدوڵڵا * ماھیر قەرەنی ئاغا * مەحموود عوسمان ھالۆ * مەعرووف عەبدولغەنی مستەفا * مەغدید حەمەد ڕواندزی * مەلا عەبدوڵڵا پەرپیتانی * مەھدی خۆشناو * زەردەشت مەھدی خۆشناو * محەممەد عەبدولخالق عومەر * ناسیح سەلیم حەمەد * نەبەز عەزیز عەلی * نەریمان عەبدولعەمید فەتاح * نەوزاد ڕەجەب بۆتانی * نووری سابیر عومەر * ھۆشەنگ زەیتۆ شێخ محەممەد * ھۆگر شێخ ڕەقیب * ھۆگر فاروق ڕەحمان * ھاشم عەزیز سووسەیی * ھاوار ڕەحمان قادر * ھەڵمەت حەمید برایم * ھەیسەم سولاقا حەنا * ھێدی جەبار مەعرووف * ھێمن حەمەساڵح * ھیوا خەلیل مەولوود * وریا قادر سەعدی * یاسین شیرۆ شێروانی * یووسف مستەفا محەممەد {{div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[تەقینەوەی ٢٠٠٥ی ھەولێر]] * [[تەقینەوەکانی ٢٠١٣ی ھەولێر]] * [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢١)]] * [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٢)]] * [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٤)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:مێژووی ھەولێر]] [[پۆل:دژەکوردبوون]] 5gulxaj3iael9r7t3y2tyl5z6l12cl8 4 117863 1584077 1583806 2026-05-15T16:26:48Z حوسێن 42516 /* sprite (lightning) */ وەڵامدانەوە 1584077 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) c3rxxqu51yp5k04df6mwedn6nzlcmdx 1584082 1584077 2026-05-15T16:56:13Z حوسێن 42516 /* sprite (lightning) */ وەڵامدانەوە 1584082 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وشەکەیش ڕەسەنە، لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/d%CA%B0r%C3%BAk%C5%A1 ئێرە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 4098y030tsqefmhti2q95e1zi3rjv0q 1584085 1584082 2026-05-15T17:07:55Z حوسێن 42516 /* aphid */ وەڵامدانەوە 1584085 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. ئێستا دڵنیا بووین کە «شۆک» شتێکی دیکەیە و aphid نییە. «شۆکە»یش گیانەوەرێکی دیکەیە یان ھەر گیانەوەر نییە. ئەی «شۆبە» چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وشەکەیش ڕەسەنە، لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/d%CA%B0r%C3%BAk%C5%A1 ئێرە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) aywajhypkffue9kd6489qfrae3opcoz 1584098 1584085 2026-05-15T19:07:30Z Hivja 64112 /* sprite (lightning) */ وەڵامدانەوە 1584098 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == aphid == کورد چی بە ئەم دەبێژێ؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٢، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{بەکارھێنەر|حوسێن}} سڵاو، سەیری [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=aphid ڤەژینلێکس] بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ھەنبانەبۆرینەدا «شۆبە»، «شۆک» و «شۆکە» ھاتوون. فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش «سن»ی بە «a species of aphis» مانا کردووەتەوە، بەڵام پێم وایە کە ئەمە [[:en:corn bug|corn bug]]ـە، فارسیش «سن گندم»ی پێ دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلەمژە چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێم باش نییە. دەبێ بگەڕێین و بزانین ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە یان نا. ئەگەر نەبوو، ئەودەم بۆی دادەڕێژین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاستە منیش هاوڕام لەگەڵت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٢، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] شۆک ماددەیەکە وەک گەزۆ. «شۆکە»ش جۆرێ نەخۆشییە لە گەڵای دار ئەدا. ئەوەش کە لە ھەنبانە بۆ شۆکە و شۆبە بە فارسی نووسراوە شتە پێم ھەڵەیە. شۆکە جانەوەر نییە. گیوی موکریانی بۆ «حشرە المن» دایناوە مەگەزی گەزۆ. من دەڵێم وەک مێشھەنگوێن ئەمە بکەینە مێشگەزۆ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٥٣، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەڵبەت لە فەرھەنگی زاراوەشدا بۆ ئەم جانەوەرە ھەر شۆکە ھاتووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، مێشگەزۆش پێشنیارێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٠٩، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] موکریانی لە فەرھەنگی کوردستاندا دەڵێ شۆکە دەعبایەکە لە مێش گەورەتر لەسەر بڕکان بنیشێ خراپیان دەکا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢١:٣١، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] سپاس. ئێستا دڵنیا بووین کە «شۆک» شتێکی دیکەیە و aphid نییە. «شۆکە»یش گیانەوەرێکی دیکەیە یان ھەر گیانەوەر نییە. ئەی «شۆبە» چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == sprite (lightning) == چی بە ئەم دیاردەیە ببێژین؟ red spirit و red spriteیشی پێ دەبێژن. جن، ڕۆح، دێو یان درنج؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|حوسێن}} وابزانم دەبێتە جنۆکەی سوور. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆچی «جنۆکە»ی پێ بڵێین کە لە «جن»ی عەرەبییەوە دروست بووە؟ sprite بە ھەبوو (being)ی خەیاڵی و ژوورسروشتی (supernatural) دەبێژرێ، لە کوردیشدا «درنج» ھەیە کە بە ھەبووی خەیاڵییان وتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%AC] ئەم وشەیەیش باو نەماوە و دەتوانین ئاوھا بیبووژێنین. عەرەب «عفريت» بە ئەمە دەبێژێ و لە فەرھەنگی نۆبەرەیشدا «درنج» بۆ «عفريت» ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وشەکەیش ڕەسەنە، لە [https://en.wiktionary.org/wiki/Reconstruction:Proto-Indo-Iranian/d%CA%B0r%C3%BAk%C5%A1 ئێرە] بنۆڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وایە ڕاستە، ھەر چۆنت پێ باشە وای دانێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == Mushroom == سڵاو، [[وتووێژ:کوارگ|لێرە]] پێشتر قسە کراوە و بەڵام نەگەیشتمە ئەنجام دەربارەی وشەی مەشڕووم و فەنگس. هەربۆیە ئێستا من چ وشەیەک بەکاربێنم بۆ [[مەشڕووم|Mushroom]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[مەشڕووم]] دەبێ بۆ کوارگ بگوێزرێ، کورد ھەر کوارگی پێ وتووە (قارچکیش دەبێژن). کوارگی ئێستا بۆ فەنگس دەگوێزم. کەڕوویش یانی mold و بۆ fungus نابێ. باوەڕ ناکەم ھیچ وشەیەکمان بۆ fungus ھەبێ، بۆیە جارێ با ھەر فەنگس بێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٤٠، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == Hummingbird == چی بە ئەم باڵندەیە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بەپێی ڤەژینلێکس دەبێتە؛{{ھن}} کوردی: (باڵندەناسی) زرنگەباڵندە، باڵندەی مێشی، ویزەمەل، باڵ‌زرنگە [خێزان Trochilidae: زۆر جۆرن] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=hummingbird &]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) sakx76w24ok6dt1ludobgl1fij6qbnn 0 118317 1583952 1583858 2026-05-15T12:04:24Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583952 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ئیبراھیم جەعفەری | native_name = {{عەرەبی|إبراهيم الجعفري}} | native_name_lang = عەرەبی | image = Ibrahim al-Jaafari.jpg | alt = | caption = | office = [[وەزارەتی دەرەوە (عێراق)|وەزیری دەرەوەی عێراق]] | primeminister = [[حەیدەر عەبادی]] | term_start = ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤ | term_end = | predecessor = [[حوسێن شەھرستانی]] | successor = | office2 = ٣٦ھەمین [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] | president2 = [[جەلال تاڵەبانی]] | deputy2 = {{Collapsible list|title=''لیست ببینە''|[[ڕۆژ نووری شاوەیس]]{{ھن}}[[ئەحمەد چەلەبی]]{{ھن}}[[عەبد موتڵەق جبوری]]}} | term_start2 = ٣ی ئایاری ٢٠٠٥ | term_end2 = ٢٠ی ئایاری ٢٠٠٦ | predecessor2 = [[ئەیاد عەلاوی]] | successor2 = [[نووری مالیکی]] | office3 = سەرۆکی [[ئەنجومەنی حوکمی عێراق]] | term_start3 = ١ی ئابی ٢٠٠٣ | term_end3 = ٣١ی ئابی ٢٠٠٣ | predecessor3 = [[محەممەد بەحرولعلوم]] <small>(کاتی)</small> | successor3 = [[ئەحمەد چەلەبی]] |birth_name=ئیبراھیم ئەشەیقەر ({{عەرەبی|إبراهيم الأشيقر}}) | birth_date = {{birth date and age|١٩٤٧|٣|٢٥|df=y}} | birth_place = [[کەربەلا]]، [[شانشینی عێراق]] | party = [[ھاوپەیمانی نیشتمانیی عێراقی]]{{ھن}}[[ڕەوتی نیشتمانیی چاکسازی]] | otherparty = [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی]] | spouse = | relations = | children = ٥ |nationality = [[عێراقی]]{{ھن}}[[بەریتانی]] | alma_mater = [[زانکۆی مووسڵ]] | profession = [[پزیشک]] | religion = [[موسڵمان]]ی [[شیعە]] | blank1 = Awards | data1 = | signature = | signature_alt = | website = {{URL|www.al-jaffaary.net}} | nickname = }} '''ئیبراھیم ئەشەیقەر جەعفەری''' (لەدایکبووی ٢٥ی ئازاری ١٩٤٧ لە [[کەربەلا]]، [[عێراق]]) کەسایەتییەکی [[ڕامیاری]] عێراقییە، پێشتر [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] بوو لە ماوەی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٥ ئەمەش لە حکوومەتی ڕاگوزەر بوو واتە دوای کۆتایھاتنی دەسەڵاتی [[ڕژێمی بەعس]]. ھاوکات لە ٢٠٠٣ سەرۆکی [[ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق]] بووە لەسەردەمی [[پۆل برێمەر]]. جەعفەری لە [[زانکۆی مووسڵ]] [[پزیشکی]] خوێندووە. ==ژیانی پێشوو و خوێندن== ئەو لە [[کەربەلا]] لە دایک و باوکێکی [[شیعە]] بە ناوەکانی عەبدولکەریم ئەلئەشەیقەر و ڕەحمە ئەلئەشەیقەر لە ٢٥ی ئازاری ١٩٤٧ لەدایکبووە.<ref name=saadi30march>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Al Saadi|یەکەم=Ali|سەردێڕ=The key players|journal=Al Ahram Weekly|ڕێکەوت=24–30 March 2005|بەرگ=٧٣٥|ناونیشان=http://weekly.ahram.org.eg/2005/735/re8.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130324145917/http://weekly.ahram.org.eg/2005/735/re8.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography|ناونیشان=http://al-jaffaary.net/?aa=news&id22=1|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=al-jaffaary.net|زمان=ar}}</ref> ئەو لە [[خێزانی ئەلزەیک|خێزانی شکۆداری ئەلزەیکەوە]] ھاتووە کە بانگەشەی بنەچە بۆ ئیبراھیم ئەلئەسغەر [[کوڕ|کوڕی]] [[مووسا کازمی]]، حەوتەمین [[ئیمامەتی لە بیروباوەڕی شیعەدا|ئیمامی]] شیعە دەکات. خێزانەکە لە سەرەتای سەدەی ١١یەمدا لە کەربەلا نیشتەجێ بوون. باپیری گەورەی، مەھدی کوڕی عەلی کوڕی باقر ئەلئەشەیقەر، سەرکردایەتیی ڕاپەڕینی ئەلئەشەیقەری لە ساڵی ١٨٧٦ لە کەربەلا دژی [[عێراقی عوسمانی|عوسمانییەکان لە عێراقدا]] کرد.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ṭuʻmah|یەکەم=Salmān Hādī|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=L3ltAAAAMAAJ|سەردێڕ=Asha'er Karbala Wa 'Usariha|بڵاوکەرەوە=Dar al-Mahaja al-Baydha'|ساڵ=١٩٩٨|شوێن=Beirut, Lebanon|پەڕەکان=١٣–٥|زمان=ar|trans-title=Tribes and Families of Karbala}}</ref> ئەلجەعفەری وەک پزیشک لە [[زانکۆی مووسڵ]] خوێندوویەتی.<ref name="freemuslims">Nimrod Raphaeli [http://www.freemuslims.org/news/article.php?article=476 Ibrahim al-Ja'fari: Iraq's Designated Prime Minister, who is he?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318211519/http://www.freemuslims.org/news/article.php?article=476 |date=18 March 2006 }}. Free Muslims Coalition. 5 March 2005.</ref> ئەو لەگەڵ خێزانەکەی چوو بۆ ئێران کە لەوێ تا ساڵی ١٩٨٩ ژیاوە و لەگەڵ ئەنجومەنی شۆڕشی ئیسلامیی عێراق کاریکردووە، کە ئۆپۆزسیۆنێکی عێراقیی بوو لەلایەن ئێرانەوە پشتیوانی دەکرا. پاشان چوو بۆ [[لەندەن]] و لەوێ بەردەوام بوو لە چالاکییە [[ڕامیاری]]یەکانی و لە کۆتاییدا بوو بە سەرۆکی [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی]]. ==ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران== ئەو لە ساڵی ١٩٦٨دا چووە ناو [[حیزبی دەعوەی ئیسلامیی]]. لەگەڵ دەرچوونی لە [[خوێندنگە]] لە ساڵی ١٩٧٤دا، بە چالاکانە بۆ حیزبەکە لە [[عێراق]] کاری کرد کە ھەوڵی دەدا حکوومەتی [[عەلمانی]]ی [[ڕژێمی بەعس|بەعسی]] کە [[سوننە]] تێیدا باڵادەست بوون، بڕووخێنێت. لە ساڵی ١٩٨٠دا بەرەو [[ئێران]] بەجێی ھێشت و لەوێ بوو بە بەشێک لە بزووتنەوەی دژی [[سەددام حوسێن]] وەک بەشێک لە ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە عێراق کە لەوێ نوێنەرایەتیی پارتی دەعوەی ئیسلامی دەکرد. ناوی «ئەلجەعفەری» لە دەربەدەریدا بۆ خۆی ھەڵبژارد بۆ پاراستنی خێزانەکەی لە عێراق لە تۆڵەسەندنەوەی سەددام. لە ساڵی ١٩٨٩دا چوو بۆ [[لەندەن]] و لەوێ بوو بە وتەبێژی ئەلدەعوە لە [[شانشینی یەکگرتوو]] و بەشداربوویەکی گرنگی بزووتنەوەی فراوانتری دژە سەددام بوو. لە کاتی مانەوەی لە شانشینی یەکگرتوو، لە زۆرێک لە بۆنە عێراقییەکاندا ئامادە بوو و وتاری ئایینی پێشکەش دەکرد.<ref name=freemuslims /> ==جەنگی عێراق و ڕووخانی سەددام حوسێن== [[پەڕگە:20050624bushjaafari 474.jpg|وێنۆک|ڕاست|جەعفەری لەگەڵ سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[جۆرج دەبلیوو بوش]]، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥]] ئەو دژی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] بوو بەڵام دوای ماوەیەکی کەم گەڕایەوە بۆ عێراق.<ref>Valentinas Mite and Kathleen Ridolfo. [https://web.archive.org/web/20050408213229/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/GD09Ak02.html Iraq Looks to Jaafari]. ''[[Asia Times]]''. 9 April 2005.</ref> لە تەممووزی ٢٠٠٣ وەک ئەندامی [[ئەنجومەنی حوکمڕانی عێراق]] کە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە پشتیوانی دەکرا ھەڵبژێردرا، و بۆ ماوەی یەک مانگ وەک یەکەم سەرۆکی ئەنجومەنەکە و یەکەم [[سەرۆک|سەرۆکی]] کاتیی عێراقی پاش سەددام کاری کرد. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٤، وەک یەکێک لە دوو جێگرانی سەرۆک لە [[حکوومەتی کاتیی عێراق]] ھەڵبژێردرا.<ref name=freemuslims /> ئەو ئەلدەعوەی ھێنایە ناو ھاوپەیمانیی [[ھاوپەیمانیی عێراقیی یەکگرتوو]] و لە پێڕستی پارتەکەدا دووەم بوو لە دوای ڕێبەری [[ئەنجومەنی باڵای شۆڕشی ئیسلامی لە عێراق]] [[عەبدولعەزیز حەکیم]].<ref name=freemuslims /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ibrahim al-Jaafari|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ibrahim_al-Jaafari&oldid=809754414|وێبگە=ویکیپیدیای ئینگلیزی|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}} {{سەرۆک وەزیرەکانی عێراق}} {{کۆمنز|Category:Ibrahim al-Jaafari}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|ئێران|ژن}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:جێگرەکانی سەرۆککۆماری عێراق]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] [[پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق]] cumsqkrpzst5tvk4f75z7femrxzs85f 0 118671 1583936 1583910 2026-05-15T12:01:54Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583936 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=نیسانی ٢٠١٧}} }} [[پەڕگە:Marissa Mayer May 2014 (cropped).jpg|وێنۆک|ماریسا مایەر]] '''ماریسا مایەر''' لەدایکبووی ٣٠ی ئایاری ١٩٧٥، ماریسا لە ئێستادا بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای [[یاھوو]]، ئەم پۆستەش لەوەتەی تەممووزی ٢٠١٢. بەر لەو کارەشی لە ساڵی ١٩٩٩ پەیوەندیکردبوو بە کۆمپانیای [[گووگڵ]] و یەکەم ژنە ئەندازیار بووە لە گووگڵ کاریکردبێت وە ئەو وەک کۆدنووس کاری کردووە و لە داڕشتنی زۆرینەی پڕۆژە ناسراوەکانی ماڵپەڕی گووگڵ بەشداربووە، دواتر لە گووگڵ وەک جێبەجێکار و وتەبێژ کاریکردووە تا ساڵی ٢٠١٢ بووە بەڕێوبەری جێبەجێکاری یاھوو کە تاکوو ئێستاش لەو پۆستەیدا بەردەوامە. ماریسا بەکالۆریۆسی ھەیە لە زانستی کۆمپیوتەر ھاوکات لە ساڵی ١٩٩٩ بڕواننامەی ماستەری لە زانستی کۆمپیوتەر بەدەست ھێناوە کە ھەردوو بڕواننامەکەی لە زانکۆی ستانفۆردی ئەمریکی بەدەستھێناوە.<ref>http://www.biography.com/people/marissa-mayer-20902689</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ ئاژانسی سی ئێن ئێنی ئەمریکی ماریسا مایەری وەک پێنجەمین باشترین بەڕێوبەری جێبەجێکار بۆ ساڵی ٢٠١٤ دەستنیشانکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://money.cnn.com/gallery/investing/2014/12/23/best-ceos-2014/5.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150217052747/http://money.cnn.com/gallery/investing/2014/12/23/best-ceos-2014/5.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانستی کۆمپیوتەر|کۆمپیوتەر|کۆمپانیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Marissa Mayer}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی كۆمپانیا ئەمریكییەكان]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندازیارانی ئەمریکی]] [[پۆل:یاھوو!]] [[پۆل:ژنانی ئەمریکی]] [[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]] o4uj732hflxahgqhnnx5a1885unhxf3 0 120668 1583946 1583871 2026-05-15T12:03:25Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583946 wikitext text/x-wiki {{Coord|50|52|34.16|N|4|25|19.24|E|type:landmark|display=title}} {| class="prettytable" border="1" width="280" cellpadding="2" cellspacing="0" align="left" style="margin-left:0em;margin-bottom:1em;" !colspan="2" style="background:#F2F2F2;color:#000000"|'''ڕێکخراوی پۆلیسی تاوانکاری نێونەتەوەیی''' ئینتێرپۆل{{ھن}} <small>International Criminal Police Organization</small>{{ھن}} <small>Or INTERPOL</small> |- |دروشم||پەیوەندی پۆلیس بۆ جیھانێکی ئاسوودەتر |- |توانایی ماڵی ساڵانە|| ٧٥٦ ملیۆن یۆرۆ (٢٠١٣) |- |ژمارەی ئەندامەکان||١٩٠ وڵات |- |colspan="2"| [[پەڕگە: Map_of_the_member_states_of_Interpol.svg|ناوەڕاست|240px]] |- |دامەزران||[[٧ی ئەیلوول]] ١٩٢٣ |- |ژمارەی فەرمانبەران|| ٧٥٦ کەس |- |ماڵپەڕ|||[http://www.interpol.int/] |- |زمانە فەرمییەکان||[[ئینگلیزی]]، [[فەڕەنسی]]، [[ئیسپانی]] و [[عەرەبی]] |- |} '''ڕێکخراوی پۆلیسی تاوانکاری نێونەتەوەیی''' (بە [[ئینگلیزی]]: International Criminal Police Organization) بە کورتی '''ئینتەرپول''' (INTERPOL)، ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیییە کە بۆ ھاوکاریکردنی پۆلیسی نێونەتەوەیی ئاسانکاری دەکات. ئەم ڕێکخراوەیە لەژێر ناوی '''ڕێکخراوی پۆلیسی تاوانکاری نێونەتەوەیی''' لە ساڵی ١٩٢٣ دامەزرا و ناوە گشتییەکەی لە ساڵی ١٩٥٦ ھەڵبژێردرا. == ڕێکارەکانی کارکردن == بە پێچەوانەی بیرۆکە باوەکە بەھۆی نیشاندانی زۆر لە میدیا جەماوەرییەکاندا، ئینتەرپۆل دەزگایەکی جێبەجێکردنی «[[یاسای سەروونەتەوەیی]]» نییە و ھیچ بریکارێکی نییە کە دەسەڵاتی دەستگیرکردنیان ھەبێت. لەبری ئەوە، ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیییە کە وەک تۆڕێکی دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای وڵاتە جیاوازەکان کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gilsinan |یەکەم=Kathy |ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Interpol at 100: Does the World's Police Force Work? |ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/05/interpol-the-global-police-force-that-isnt/362086/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=The Atlantic |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230416134627/https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/05/interpol-the-global-police-force-that-isnt/362086/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lee |یەکەم=Michael |سەردێڕ=Interpol hopes physical border security will solve virtual borders |ناونیشان=https://www.zdnet.com/article/interpol-hopes-physical-border-security-will-solve-virtual-borders/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=ZDNet |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230129045835/https://www.zdnet.com/article/interpol-hopes-physical-border-security-will-solve-virtual-borders/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەم شێوەیە ڕێکخراوەکە وەک پەیوەندییەکی کارگێڕی لە نێوان دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای وڵاتانی ئەندامدا کار دەکات، و ھاوکاریی پەیوەندییەکان و بنکەدراوە دابین دەکات، زیاتر لە ڕێگەی بارەگا ناوەندییەکەی لە لیۆن،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| doi = 10.1093/acref/9780195176322.001.0001|سەردێڕ= Oxford Encyclopedia of the Modern World|ساڵ= ٢٠٠٨|ژپنک= ٩٧٨-٠-١٩-٥١٧٦٣٢-٢|دوایین١= Stearns|یەکەم١= Peter N.}}</ref> لەگەڵ ھاوکاریی نووسینگە ناوخۆیییە بچووکەکان لە ھەر وڵاتێکی ئەندامیدا. بنکەدراوەکانی ئینتەرپۆل لە بارەگای لیۆن دەتوانن یارمەتیی جێبەجێکردنی یاسا بدەن لە بەرەنگاربوونەوەی تاوانی نێونەتەوەییدا.<ref name="Encyclopedia of Global Studies">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Helmut K. Anheier |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gX2pjgEACAAJ |سەردێڕ=Encyclopedia of Global Studies |نووسەر٢=Mark Juergensmeyer |بڵاوکەرەوە=SAGE Publications |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٢٩-٦٤٢٩-٦|پەڕەکان=٩٥٦–٩٥٨|بەستەری نووسەر١=Helmut Anheier |بەستەری نووسەر٢=Mark Juergensmeyer}}</ref> لە کاتێکدا دەزگا نیشتمانییەکان بنکەدراوەی تاوانی فراوانی خۆیان ھەیە، زانیارییەکان بە دەگمەن لە سنووری وڵاتێک زیاتر تێدەپەڕن. بنکەدراوەکانی ئینتەرپۆل دەتوانن شوێنپێی تاوانباران و ئاڕاستەکانی تاوان لە جیھاندا بگرن، بەتایبەتی لە ڕێگەی کۆکردنەوە ڕێپێدراوەکانی پەنجەمۆر و وێنەی دەموچاو، پێڕستی داواکراوان، نموونەکانی دی ئێن ئەی، و بەڵگەنامەکانی گەشتکردن. تەنھا بنکەدراوەی بەڵگەنامە ونبوو و دزراوەکانی گەشتکردنی ئینتەرپۆل زیاتر لە ١٢ ملیۆن تۆماری تێدایە. بەرپرسانی بارەگاکە ھەروەھا شیکاری بۆ ئەم داتایانە دەکەن و زانیاری لەسەر ئاڕاستەکانی تاوان بۆ وڵاتانی ئەندام بڵاو دەکەنەوە. تۆڕێکی پەیوەندیی جیھانیی کۆدکراو لەسەر بنەمای ئینتەرنێت ڕێگە بە بریکارانی ئینتەرپۆل و وڵاتانی ئەندام دەدات لە ھەر کاتێکدا بێت پەیوەندی بەیەکەوە بکەن. ئەم تۆڕە کە بە ئای-٢٤/٧ (I-24/7) ناسراوە، دەستگەیشتنی بەردەوام بە بنکەدراوەکانی ئینتەرپۆل پێشکەش دەکات.<ref name="Encyclopedia of Global Studies" /> لە کاتێکدا نووسینگە ناوەندییە نیشتمانییەکان شوێنی سەرەکیی دەستگەیشتنن بە تۆڕەکە، ھەندێک لە وڵاتانی ئەندام فراوانیان کردووە بۆ ناوچە سەرەکییەکانی وەک فڕۆکەخانەکان و خاڵەکانی پەڕینەوەی سنووری. وڵاتانی ئەندام ھەروەھا دەتوانن لە ڕێگەی سیستم ئای-٢٤/٧ـەوە دەستیان بگات بە بنکەدراوە تاوانکارییەکانی یەکتر. ئینتەرپۆل ھەشت جۆر لە [[ئاگادارکردنەوەی ئینتەرپۆل|ئاگادارکردنەوەکانی ئینتەرپۆل]] دەردەکات، کە حەوت دانەیان ئەمانەن: سوور، شین، سەوز، زەرد، ڕەش، پرتەقاڵی، و وەنەوشەیی. ئاگادارکردنەوەی ھەشتەمی تایبەت لەسەر داوای تایبەتی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] دەردەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About Notices |ناونیشان=https://www.interpol.int/en/How-we-work/Notices/About-Notices |وێبگە=www.interpol.int |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215023526/https://www.interpol.int/en/How-we-work/Notices/About-Notices |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا ساڵی ٢٠١٩، ٦٢،٤٤٨ ئاگادارکردنەوەی سووری کارا و ١٢،٢٣٤ ئاگادارکردنەوەی زەرد لە ئارادابوون.<ref name="2019 Annual Report">{{cite report |title=Annual Report 2019 |url=https://www.interpol.int/en/content/download/15456/file/INTERPOL_Annual%20Report%202019_EN.pdf |publisher=INTERPOL |access-date=1 March 2021 |archive-date=19 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119151610/https://www.interpol.int/en/content/download/15456/file/INTERPOL_Annual%20Report%202019_EN.pdf |url-status=live }}</ref> لە ئەگەری کارەساتێکی نێونەتەوەیی، ھێرشی تیرۆریستی، یان تیرۆرکردن، ئینتەرپۆل دەتوانێت تیمێکی وەڵامدانەوەی ڕووداوەکان (IRT) بنێرێت. تیمەکانی وەڵامدانەوەی ڕووداوەکان دەتوانن کۆمەڵێک لێھاتوویی و دەستگەیشتن بە بنکەدراوە پێشکەش بکەن بۆ یارمەتیدان لە ناسینەوەی قوربانییەکان، ناسینەوەی گومانلێکراوەکان، و بڵاوکردنەوەی زانیاری بۆ دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسای وڵاتانی تر. جگە لەوەش، لەسەر داوای دەسەڵاتە ناوخۆیییەکان، دەتوانن وەک ئۆپەراسیۆنێکی فەرماندەیی ناوەندی و لۆجستی کار بکەن بۆ ھەماھەنگی لەگەڵ دەزگاکانی تری جێبەجێکردنی یاسا کە تێوەگلاون لە کەیسێکدا. ئەم جۆرە تیمانە ھەشت جار لە ساڵی ٢٠١٣دا بڵاوەیان پێ کراوە. ئینتەرپۆل لە ساڵی ٢٠٠٩دا دەستی کرد بە دەرکردنی [[بەڵگەنامەی گەشتکردنی ئینتەرپۆل|بەڵگەنامەکانی گەشتکردنی خۆی]] بەو ھیوایەی وڵاتان مەرجی ڤیزا بۆ ئەو کەسانە لابدەن کە بۆ کاروباری ئینتەرپۆل گەشت دەکەن، بەمەش کاتەکانی وەڵامدانەوە باشتر بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.interpol.int/News-and-media/News/2009/PR093|سەردێڕ=INTERPOL issues its first-ever passports|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=INTERPOL|شوێن=Singapore|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150112165732/https://www.interpol.int/News-and-media/News/2009/PR093|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠١٧دا، ڕێکخراوەکە دەنگی دا بۆ وەرگرتنی [[فەلەستین]] و [[دوورگەکانی سولەیمان]] وەک ئەندام.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/1.814540|سەردێڕ=Interpol Votes to Accept 'State of Palestine' as Member Country|دوایین=Ravid|یەکەم=Barak|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170927094706/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/1.814540|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == دارایی == لە ساڵی ٢٠١٩دا، داھاتی کارپێکردنی ئینتەرپۆل ١٤٢ ملیۆن یۆرۆ بوو، کە ٤١ لەسەدی بەشداریی یاساییی وڵاتانی ئەندام بوو، ٣٥ لەسەدی بەشداریی نەختیی ئارەزوومەندانە بوو و ٢٤ لەسەدی بەشداریی دەستی بوو بۆ بەکارھێنانی ئامێر، خزمەتگوزاری و تەلارەکان.<ref name="2019 Annual Report" /> بە ئامانجی بەھێزکردنی ھاوکاریی نێوان ئینتەرپۆل و کەرتی تایبەت بۆ پشتگیریکردنی ئەرکەکانی ئینتەرپۆل، دەزگای ئینتەرپۆل بۆ جیھانێکی ئارامتر لە ساڵی ٢٠١٣دا دروست کرا. ئەگەرچی لە ڕووی یاسایییەوە لە ئینتەرپۆل سەربەخۆیە، بەڵام پەیوەندیی نێوان ئەو دووانە ئەوەندە نزیکە کە سەرۆکی ئینتەرپۆل لە ساڵی ٢٠١٥دا توانی وازھێنانی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری «ئێچ ئێس بی سی» لە ئەنجومەنی دەزگاکە بەدەست بھێنێت دوای بانگەشەکانی «سویس لیکس».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.swissinfo.ch/eng/interpol-foundation-shows-hsbc-boss-the-door/41289120 |سەردێڕ=Interpol foundation shows HSBC boss the door |نووسەر=<!--Not stated--> |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=swissinfo.ch |بڵاوکەرەوە=[[سویس ئینفۆ]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180323030700/https://www.swissinfo.ch/eng/interpol-foundation-shows-hsbc-boss-the-door/41289120 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤–٢٠١٠، چاودێرە دەرەکییەکانی ئینتەرپۆل «[[دادگای وردبینی (فەڕەنسا)|دادگای وردبینی]]»ی فەڕەنسی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.interpol.int/content/download/5431/45490/version/4/file/AGN73RES05.pdf|سەردێڕ=AG-2004-RES-05: Appointment of Interpol External Auditor|بڵاوکەرەوە=INTERPOL|شوێن=Cancún|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170331114957/https://www.interpol.int/content/download/5431/45490/version/4/file/AGN73RES05.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rcmp-grc.canada.ca/interpol/faq-eng.htm|سەردێڕ=Questions and Answers: What is Canada's financial contribution to INTERPOL?|بڵاوکەرەوە=[[پۆلیسی سوارەی شاھانەی کەنەدا]]|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170325234724/https://www.rcmp-grc.gc.ca/interpol/faq-eng.htm#contribution|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠دا، «نووسینگەی وردبینیی گشتیی نەرویژ» جێگەی دادگای وردبینیی گرتەوە بۆ ماوەی سێ ساڵ لەگەڵ بژاردەی سێ ساڵی تر.<ref name="2011 Financial Statements">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.interpol.int/content/download/14662/102783/version/2/file/FinancialStatement2011.pdf |سەردێڕ=Financial Statements for the year ended 31 December 2011 |بڵاوکەرەوە=Interpol|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150320114802/https://www.interpol.int/content/download/14662/102783/version/2/file/FinancialStatement2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.riksrevisjonen.no/en/InternationalActivities/AudAssignOutplace/Pages/InternationalAuditAssignmentsAndOutplacement.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130701225050/http://www.riksrevisjonen.no/en/InternationalActivities/AudAssignOutplace/Pages/InternationalAuditAssignmentsAndOutplacement.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Audit assignments and secondments |وێبگە=Riksrevisjonen – Office of the Auditor General of Norway |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ویکیپیدیای ئینگلیزی [[:en:Interpol]] {{پۆلی کۆمنز|Interpol}} {{تووڵی دەروازە|پۆلیس|فەڕەنسا|کۆمەڵگا}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئینتەرپول]] [[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٢٣]] 26jkeozljony8g0t0nrks3yripfzfxf 0 121770 1584170 1525735 2026-05-16T02:54:43Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584170 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پارکی نەتەوەییی ھەڵگورد-سەکران''' دامەزراوەیەکی سەربەخۆی نیشتمانیی ژینگەپارێزی و کولتورییە، دەکەوێتەی ناوچەی [[باڵەکایەتی]]ی [[قەزای چۆمان]]، لە باکووری [[پارێزگای ھەولێر]]. دامەزراوەکە لەپێناو پەرەدان بە ژینگەپارێزی و پاراستنی سامانی نیشتمانی کاردەکات و لەڕێگەی بەشەکانییەوە بایەخ بە چاککردن و پاراستنی ژینگەی سروشتی، ھۆشیاریی ژینگەیی و بواری کولتووری دەدات. ئەم دامەزراوەیە بەشداری بە [[ھەرێمی کوردستان]] دەکات بۆ چاککردن و پاراستنی ژینگەی جیھان و ڕووبەڕووبوونەوەی [[گەرمبوونی زەوی|دیاردەی پەنگخواردنی گەرمی]] و دیاردەی [[قڕبوونی ئاژەڵان]]. پڕۆژەکە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٤ وەک بیرۆکە ھاتە ئاراوە، لە ڕێکەوتی ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠ بە پاڵپشتی و ھاوکاریی [[ئەنیستۆتی نەمساوی بۆ تەکنۆلۆژیا]] و حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، لە لایەن پارێزگاری ھەولێر گرێبەستی جێبەجێکردنی واژووکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان = http://www.chra.tv/web3/----/8052-2011-11-28-01-18-43.html | سەردێڕ = لە پرێس کۆنفرانسێکدا ھەنگاوەکانی دەستپێکردنی ناشناڵ پارکی ھەڵگورد-سەکران ڕاگەیەنرا | ڕێکەوتی سەردان = ٩ی ئابی ٢٠١٥ | نووسەر = توانا تەھا | بڵاوکەرەوە = chra.tv | زمان = کوردی | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئابی ٢٠١٥ | archive-url = https://web.archive.org/web/20150811215300/http://www.chra.tv/web3/----/8052-2011-11-28-01-18-43.html | url-status = dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.facebook.com/HalgordSakranNationalPark ناشناڵ پارکی ھەڵگورد-سەکران لە فەیسبووک] [[پۆل:پارکە نەتەوەیییەکان]] [[پۆل:پارکە نەتەوەیییەکانی کوردستان]] [[پۆل:قەزای چۆمان]] fl2q5sdcibkrmctx2zuspzuhjv2yh6c 1 121772 1584171 564482 2026-05-16T02:54:54Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584171 wikitext text/x-wiki لە سەرچاوەکە و زۆر شوێنی تر، بە ناشناڵ پارک ناوی ھاتووە، پارکی نیشتمانی باشتر نییە؟ - [[بەکارھێنەر:Sarchia_Banokay|<span style="color:royalblue">'''<span style="font-size:13px">سەرچیا'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Sarchia_Banokay|'''<span style="color:green">(وتووێژ)</span>''']]} ‏١٢:٠٦، ٩ی ئابی ٢٠١٥ (UTC) بە ڕای منیش پارکی نیشتمانی هەڵگورد- سەکران ناوی کوردی دروستە. [[بەکارھێنەر: min.neel|مادی]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:min.neel|وتووێژ]]} <font size="0.5px">(١٨ی گەلاوێژی ٢٧١٤)</font> ‏١٤:٤٠، ٩ی ئابی ٢٠١٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارکی نەتەوەییی ھەڵگورد-سەکران]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584170 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150811215300/http://www.chra.tv/web3/----/8052-2011-11-28-01-18-43.html بۆ http://www.chra.tv/web3/----/8052-2011-11-28-01-18-43.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٥٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 10x5wl00smq5y13s16eysir977nen6n 0 122815 1584200 460790 2026-05-16T08:00:16Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ستاربەکس]] 1584200 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ستاربەکس]] 5gu9a7pakw3io7vrvcszhti7vdcnfjo 0 122929 1583958 1583839 2026-05-15T12:05:26Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583958 wikitext text/x-wiki '''فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک''' فێستیڤاڵێکی ساڵانەی فیلمە کە لە شاری [[دھۆک]] لە [[باشووری کوردستان]] بەڕێوەدەچێت. لە فێستیڤاڵەکە فیلمی کوردی و بیانی نیشاندەدرێت و لە کۆتایی فیستیڤاڵەکەش خەڵات بەسەر براوەکاندا دابەشدەکرێت. فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک بە یادی [[یەڵماز گونەی]]، دەرھێنەی ناوداری سینەما و براوەی خەڵاتی چڵە خورمای [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]]ی فەڕەنسا و بە مەبەستی دروستکردنی پردێکی پەیوەندی لە نێوان دەرھێنەرە کوردەکان و فیلمسازانی سەرتاسەری جیھان و ھەروەھا ئاڵوگۆڕی فەرھەنگی نێوان نەتەوە جۆراوجۆرکانی جیھان دامەزراوە. تاکوو ئێستا ھەشت جار فێستیڤاڵەکە بەڕێوەچووە کە دواینییان لە ١٥ ھەتا ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/15112021|سەردێڕ=فیستیڤاڵی فیلمی دھۆک بە بەشداریی 94 فیلم دەست پێ دەکات|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/221120212|سەردێڕ=خەڵاتەکانی ھەشتەم فیستیڤاڵی فلیمی دھۆک دابەشدەکرێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i402618|سەردێڕ=ھەشتەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی «دهۆک» بە«ئەزموون»ـەوە دەستی پێ کرد|بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211122171600/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i402618|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20150911063417/http://duhokiff.com/index.php وێبگەی فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک] {{تووڵی دەروازە|فیلم|کوردستان|عێراق|دەیەی ٢٠١٠}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:چاندی عێراقی]] [[پۆل:فێستیڤاڵەکان]] [[پۆل:دھۆک]] 3vgs7fn5jiibhd9q8e2ogj9pft4f3gc 0 129745 1584178 1526495 2026-05-16T04:30:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584178 wikitext text/x-wiki {{وەسف|وێبگەیەک کە تۆڕێنت و بەستەری موگناتیزی دابین دەکات}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox website | name = پایرەت بەی | logo = The Pirate Bay logo.svg | logo_size = 200px | logo_alt = Drawing of a 3-masted sailing ship with 'Home Taping Is Killing Music' cassette & crossbones | url = https://thepiratebay.org | commercial = | type = پێرستی تۆڕێنت، دابین کەری لینکی موگناتیسی | registration = ئارەزوومەندانەیە، ئازاد | language = ٣٥ زمان بەردەستە، ئینگلیزی و سوێدی زمانی سەرەکیین | programming_language = [[ئێچ تی ئێم ئێڵ|ئەیچ تی ئێم ئێڵ]]، [[جاڤاسکریپت]] و [[پی ئەیچ پی]] | author = {{plainlist| * گۆتفرید سڤارتھۆڵم * فرێدریک نێی * پیتەر سوندێ}} * | revenue = ڕێکلامەکان، بەخشینەکان، کەل و پەل، بیت کۆین * | alexa = {{Decrease}} ٣٠٥ ({{as of|٢٠٢٠|٨|٢٧|alt=ئابی ٢٠٢٠}})<ref name="alexa">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.org |سەردێڕ=زانیاری وێبگەی thepiratebay.org |ئیش=[[ئەلێکسا ئینتەرنێت|ئەلێکسا]] |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111213044810/http://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.org |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * | launch_date = {{Start date and age|df=yes|٢٠٠٣|٩|١٥}} * | current_status = چالاک * }} '''پایرەت بەی''' ({{ئینگ|The Pirate Bay}})، وێبگەیەکی [[سوێد]]یە کە ھەڵدەستێت بە ھاوبەش پێکردنی بەرگەپەرە ئەلیکترۆنییەکانی تۆڕێنت.<ref name="jxDGr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7219802.stm|سەردێڕ=Pirate Bay hit with legal action|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ئیش=[[BBC News]]}}</ref> پایرت بەی بەیەکێک لە هەرە بەربڵاوترین تۆڕەکانی تۆرێنت دادەنرێت.<ref name="xsWzr">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Van Der Sar|یەکەم=Ernesto|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Pirate Bay is The King of Torrents Once Again|ناونیشان=https://torrentfreak.com/pirate-bay-king-torrents-160814/|وێبگە=[[TorrentFreak]]}}</ref> لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ بەرێوەبەرانی وێبگەکە کەوتنە ناو ڕێزبەندی ڕەش لەلایەن پۆلیسی سوێدییەوە، بەڵام لە ١ی شوباتی ٢٠١٥ وێبگەکە بەکارکەوتەوە بە وەرزێکی نوێ و فراوانترەوە. ئەم وێبگەیە دامەزرا لە ئەلیوولی ٢٠٠٣ لەلایان دژەتاوانی سەربە ڕێکخراوی پاراستنی مافی داھێنان و بڵاوکردنەوەی سوێدی Piratbyrån،<ref name="pX7ry">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://techland.time.com/2013/08/12/how-the-pirate-bays-anti-censorship-piratebrowser-works/|سەردێڕ=How The Pirate Bay's Anti-Censorship 'PirateBrowser' Works|دوایین١=Peckham|یەکەم١=Matt|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٣|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|archive-date= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106080704/https://techland.time.com/2013/08/12/how-the-pirate-bays-anti-censorship-piratebrowser-works/|url-status=dead}}</ref> بەڵام کارکردن و چالاکیان وەک ڕێکخراوێکی سەربەخۆ دەگەڕێتەوە بۆ تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤، بەرێوەبردنی ئەم وێبگەیە لەلایەن گۆتفرید سڤارتھۆڵم، فرێدریک نێی، و پیتەر سوندێ بوو کە ھەرسێکیان تاوەنبارکران بە ھاوکاریکردنی پایرەت بەی بۆ خواردنی مافی داھێنان و بڵاوکردنەوەی بەرھەمە کەسییەکان. == دادگایی == لە ٣١ی ئایاری ٢٠٠٦ پۆلیسی [[ستۆکھۆڵم]] ھێرشی کردە سەر بەرێوەبەرانی وێبگەکە و فەرمانی ڕاگرتنی وێبگەکەیان دەرکرد بۆماوەی سێ ڕۆژ، بەگوێرەی مانشێتێکی ڕۆژنامەی [[لۆس ئانجلەس تایمز]] پایرەت بەی «یەکێکە لە ھەرە وێبگەگەورەکانی جیھانە بۆ بارکردنی زانیارییە نایاسایییەکان»، و لایەن لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی ناڕەزاییان نیشان دا بەرامبەر پاراستنی بەھای داھێنان و پاراستنی بڵاوکراوەکان، لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ پایرەت بەی ڕایگەیان کە نزیکەی ٢٥ میلیۆن ھاوبەشیان ھەیە، لە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ لە ئاھەنگێکی یادکردنەوەیاندا ڕایان گەیاند کە تەنھا ٤ میلیۆن کەس ناوی خۆی تۆمارکردووە لە ھاوبەشەکانیان «بۆداگرتنی ھەر زانیارییەک پێویستی بە ناو تۆمارکردن نییە لە وێبگەکەیان» و لەھەمان ساڵ شێوەی پەخشی وێبگەکەیان گۆڕی بۆ شێوازە کۆنەکەی (شێوازی ٢٠٠٣)، لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ وێبگەکە کەوتە ناو لیستی ڕەشەوە ئەمیش دوای ھێرشی پۆلیسی سوێدی بۆسەر بارەگاکەیان، کە بووە ھۆی خەمباری و پەڕۆشی بەرێوەبەران و ھاوبەشەکانیان، دواھەمین وڵات کە چاڵاکییەکانی ئەم وێبگەیەی قەدەغەکرد لە سنووری وڵاتەکەیان ھەریەکە لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] و [[ئینگلتەرا]] بوون دواتر ھاوبەشگا [[گووگڵ|کۆمپانیای گووگڵ]] ھەموو زانیارییەکان و پەیرەوکارییەکانی پەیوەست بە پایرەت بەی سڕییەوە و قەدەغەی کرد لە کۆگای گووگڵ.<ref name="H63kD">[http://www.dailytech.com/Google+Joins+Piracy+Purge+ProPirate+Bay+Apps+Booted+From+Play+Store/article36971.htm Google Joins Piracy Purge, Pro-Pirate Bay Apps Booted From Play Store] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150816045114/http://www.dailytech.com/Google+Joins+Piracy+Purge+ProPirate+Bay+Apps+Booted+From+Play+Store/article36971.htm|date=16 August 2015}}. Retrieved 9 December 2014.</ref> پایرەت بەی بەشداری چەندین دانیشتنی دادگای کرد، دادگا بڕیاری دانیشتنەکانی بە زیانی پایرەت بەی کۆتایی پێ ھێنا لە ١٧ی نیسانی ٢٠٠٩ بەدەرکردنی بڕیاری بەنکردنی ساڵێک و پێژماردنی ٣٠ میلیۆن کڕۆنی سوێدی (٣٦٢٠٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی) بۆ ھەرسێ بەرێوەبەرەکە،<ref name="TNtie">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.usatoday.com/tech/news/2009-04-17-pirate-bay_N.htm|دوایین=Ritter|یەکەم=Karl|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٩|agency=[[Associated Press]]|سەردێڕ=4 convicted in Pirate Bay file-sharing trial|ئیش=[[USA Today]]}}</ref> بەڵام دوای تێپەربوونی حەوت ڕۆژ لە بڕیاری دادگا لەلایەن ھەرێکیانەوە تانە لەبڕیارەکانی دادگا درا و داوای ھەموارکردنەوەی بڕیارەکەیان کرد، پاشان دادگا پێداچوونەوەی بە بڕیارەکانی کرد و سزای بەندکردنەکانیان بۆ کەمکردەوە.<ref name="localretrial">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Pirate Bay lawyer calls for retrial|ناونیشان=http://www.thelocal.se/19028/20090423/|ئیش=[[The Local]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130724023631/http://www.thelocal.se/19028/20090423/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="ddF35">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jenselius|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Pirate Bay-rättegången över&nbsp;– dom i november|ناونیشان=http://www.idg.se/2.1085/1.346725/pirate-bay-rattegangen-over---dom-i-november|ئیش=IDG.se|بڵاوکەرەوە=[[International Data Group]]|زمان=sv|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140421082111/http://www.idg.se/2.1085/1.346725/pirate-bay-rattegangen-over---dom-i-november|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥، هەر سێ دامەزرێنەرەکە ئازادکران لەدوای تەواوکردنی ماوەی زیندانیان.<ref name="theguardian June 2, 2015">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/technology/2015/jun/02/last-remaining-pirate-bay-founder-freed-from-jail-fredrik-neij|سەردێڕ=Last remaining Pirate Bay founder freed from jail|دوایین=Gibbs|یەکەم=Samuel|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[گاردیان|The Guardian]]}}</ref> == دەستکەوتە ئابورییەکانی == پیتەر نێڵسن کە پاڵێوراوێکی ڕامیاری بوو، بڕی ٣٥٠٠٠ کرۆنی سوێدی (٣٨٠٠ دۆلاری ئەمریکی) بەخشی بە وێبگەکە، سەرمایەکانی تریان لە ڕێگای پروپاگەندەوە دەستدەکەوت کە بەگوێرەی ھەڵسەنگاندنی سڤێنسکا داگبلادێت داھاتی مانگانەی وێبگەکە نزیکەی ٦ میلیۆن کڕۆنی سوێدی (٦٥ ھەزار دۆلاری ئەمریکی) بووە، بەڵام بەگوێرەی ھەڵسەنگاندنی پۆلیسی سوێدی داھاتی وێبگەکە زیکەی ١٬٢ میلیۆن کڕۆنی سوێدی (١٥٠ ھەزار دۆلاری ئەمریکی) بووە لە ساڵێکدا، دادگاش سەرمایەی وێبگەکەی بە ١٠ میلیۆن کڕۆنی سوێدی خەمڵاند(١٬٢ میلیۆن دولاری ئەمریکی). لە ساڵی ٢٠١٣، ماڵپەڕەکە ئەدرەسی [[بیتکۆین|بیتکۆینی]] بڵاوکردەوە کە خەڵک دەتوانن لەو ڕێیەوە بە تۆڕەکە ببەخشن،<ref name="TWQHX">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Warr|یەکەم=Philippa|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=The Pirate Bay now accepting Bitcoin donations|ناونیشان=https://www.wired.co.uk/news/archive/2013-04/23/bitcoin-pirate-bay|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140422031450/http://www.wired.co.uk/news/archive/2013-04/23/bitcoin-pirate-bay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ئیش=[[Wired (magazine)|Wired]]}}</ref> جگە لەوەش دواتر لیتکۆینیش زیادکرا.<ref name="pZNCj">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Pirate Bay|ناونیشان=https://thepiratebay.se/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121205141332/http://thepiratebay.se/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}} homepage.</ref> == ئاستەنگەکانی وێبگەکە == وێبگەکە ئاستەنگێکی زۆری لەبەردەم بوو بەھۆی ئەو ھەموو زانیارییە نایاساییانەی کە ھەڵیگرتبوون، بەمە زۆرینەی وڵاتان بۆ پاراستنی مافی بەرھەمی داھێنەرانیان ئاستەنگیان خستبووە بەردەم ھاوبەشەکانی وێبگەکە، لەگەڵ ئەمەش ژمارەی سەردانیکەرانی وێبگەکە ڕوو لە ھەڵکشان بوو تەنانەت لە وڵاتە ئاستەنگەکانیش کە ھاوبەشەکان زۆڕ ڕێگایان دۆزیبووەوە تا سەردانی بکەن وەک پڕۆکسی یان بەڕێگای بەستەری جۆربەجۆری تر کە بەسترابووەوە بە دەستپێکی [[وێبگە]]کە. == پاشکۆ دادییەکان == بەھۆی پێشێلکردنی مافی پاراستنی بەرھەمە ھیزرییەکان پۆلیسی سوێد ھەڵمەتێکی دژی وێبگەکە ئەنجام دا لە ٣١ی ئایاری ٢٠٠٦، وە لە ٢٠٠٩ بڕیاری کۆتایی دادگای بۆ دەرچوو کە بریتی بوو بە داخستنی وێبگەکە و بەندکردنی بەرێوەبەرانی، بەڵام دواتر لەڕێگای خزمەتگوزاری ترەوە بەکارکەوتنەوە و بەردەوام بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [[ویکیپیدیای عەرەبی]] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|The Pirate Bay|پایرەت بەی}} * {{وێبگەی فەرمی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|دەیەی ٢٠٠٠|زانستی کۆمپیوتەر}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:چەتەکان]] [[پۆل:سانسۆری ئینتەرنێت]] [[پۆل:وێبگە سوێدییەکان]] [[پۆل:وێبگەکان]] rqzwvxclyifxxtm0h8i5hr0hd96g7b3 0 131430 1584157 1577911 2026-05-15T22:55:41Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584157 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = نەوید محەممەدزادە | image = Navid Mohammadzadeh 1.jpg | image_size = 200px | birth_date = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٦|٠٤|٦}} | birth_place = [[مێھران]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] |residence = [[تاران]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=mp4|ناونیشان=https://www.mp4.ir/Video?Watch=930-251959743/گفتگوی-شنیدنی-فریدون-جیرانی-و-نوید-محمدزاده-35|سەردێڕ=گفتگوی شنیدنی فریدون جیرانی و نوید محمدزاده ۳۵ -اشاره به زادگاه و اصالت در دقیقه ۲۴}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mp4.ir/Video?Watch=930-251959743%2F%DA%AF%D9%81%D8%AA%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D9%86%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-35 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> | death_date = | death_place = | birth_name = نەوید محەممەدزادە | height = ١٫٧٠ م {{پێڕستی ئاسۆیی|ئەکتەر|پێشکەشکار}} | years_active = ٢٠٠٨–ئێستا }}'''نەوید محەممەدزادە''' ({{بە فارسی|نوید محمدزاده}}؛ لەدایکبووی ٦ی نیسانی ١٩٨٦ لە [[مێھران]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]) ئەکتەرێکی فیلم و شانۆی [[کورد]]ی ئێرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/review/just-65-1205431|سەردێڕ=Payman Maadi ('A Separation') and Navid Mohammadzadeh ('Sheeple') square off as a tough narcotics cop and drug trafficker in a tense Iranian action film that has become a box office megahit. _hollywoodreporter}}</ref> ڕۆڵەکەی لە فیلمی ''[[تووڕە نیم (فیلم)|تووڕە نیم]]'' لەلایەن زۆر لە ڕەخنەگرانەوە ستایش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوتی سەردان=۲۸ فوریهٔ ۲۰۱۴ | سەردێڕ=درخشش «نوید محمدزاده» در جشنواره فیلم فجر | بڵاوکەرەوە=ایسنا | ناونیشان=http://ilam.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=9334}}</ref> نەوید محەممەدزادە لە ٧٤مین «فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی [[ڤێنیز]]» کە یەکێکە لە ڕووداوە گرینگەکانی سینەمایی جیھان و کۆنترین فێستیڤاڵی [[ئیتالیا|ئیتالیایە]] خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو، بێ واژوو» بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdistanukurd.com/?p=25675|سەردێڕ=ھونەرمەندێکی کورد خەڵاتی فستیڤاڵی وێنیزی پێبەخشرا|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207184357/http://www.kurdistanukurd.com/?p=25675|url-status=dead}}</ref> نەوید ھەروەھا توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە فیستیڤاڵی جیھانی و نێودەوڵەتی «ئاسیا پاسیفک» لە وڵاتی [[ئوسترالیا]] بۆ دووەمین جار بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو، بێ واژوو» بەدەست بێنێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://m.imdb.com/name/nm5457207/awards|سەردێڕ=Navid mohammadzadeh-awards-imdb}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/navid-mohammadzadeh|سەردێڕ=Asiapacific awards navid-mohammadzadeh}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710|سەردێڕ=لە خولی یازدەھەمینی فێستیڤاڵی ئاسیا_پاسفیک کە ساڵانە لە وڵاتی ئوسترالیا بەڕێوەدەچێت کوردێک وەک باشترین ئەکتەر خەڵات کرا.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190707010303/https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نەوید محەممەدزادە ھەروەھا توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی «شەوانی ڕەشی [[تاڵین]]» لە وڵاتی [[ئیستۆنیا]] بەھۆی کایە لە فیلمی «مێشکە بچووکە ژەنگگرتووەکان» بەدەست بێنێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://newstral.com/en/article/en/1113721496/-sheeple-star-navid-mohammadzadeh-named-best-actor-at-tallinn-festival|سەردێڕ=“Sheeple” star Navid Mohammadzadeh named best actor at Tallinn festival|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706140445/https://newstral.com/en/article/en/1113721496/-sheeple-star-navid-mohammadzadeh-named-best-actor-at-tallinn-festival|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نەوید محەممەدزادە ھەروەھا توانی دوو خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە «فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی [[براتسیلاڤا|براتیسلاڤا]]» لە وڵاتی [[سلۆڤاکیا]] بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو، بێ واژوو» لە ٢٠١٧ و ھەروەھا کایە لە فیلمی «ناھید» لە ٢٠١٥ بەدەست بێنێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://m.imdb.com/event/ev0000116/2017/1/|سەردێڕ=Bratislava International Film Festival - navid mohammadzadeh - winner}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦ ڕۆڵی سەرەکی لەفیلمی [[لانتووری]] بینی کە توانی داھاتێکی باش لە نێوخۆی ئێران کۆبکاتەوە. == ژیاننامە == لە ١٧ی نیسانی ١٩٨٦ لە ئیلام لە دایکبووە و منداڵی دوانزدەیەمی خێزانێکی کوردی ڕۆژھەڵاتە کە لە ساڵی ٢٠٠٣وە ھاتووەتە ناو کاری شانۆ و نواندنەوە. نەوید محەممەدزادە ئێستا ئەکتەرێکی سینەمایی ناسراوە و لە ماوەیەکی کەمدا ناوبانگێکی باشی لە بواری سینەما و شانۆی ئێرانی و لەسەر ئاستی جیھان پەیدا کردووە.{{ژێدەر پێویستە}} == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" ! width="170" |ناونیشان ! width="100" |دەرھێنەر ! width="50" |ساڵ !ڕۆڵ |- |[[مەتری شەش و نیو]] |[[سەعید ڕووستایی]] |٢٠١٩ |ناسر خاکزاد |- |[[سوورپێست (فیلم)|سوورپێست]] |[[نیما جاویدی]] |٢٠١٩ |ڕائید نیعمەت جاھید |- |[[مێشکە بچووکە ژەنگگرتووەکان]] |[[ھوومەن سەیدی]] |٢٠١٨ |شاھین |- |[[خەفەگی (فیلم)|خەفەگی]] |[[فەرەیدوون جیرانی]] |٢٠١٧ |مەسعوود سازگار |- |[[بێ مێژوو، بێ واژوو]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.inn.ir/News/255508.html|سەردێڕ=تمجید مجله ورایتی از بازی نوید محمدزاده در فیلم «بدون تاریخ، بدون امضا»|بڵاوکەرەوە=ایران آنلاین|ڕێکەوت=۱۲ شهریور ۱۳۹۶|بازبینی=۲۵ اسفند ۱۳۹۶|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180316214554/http://www.inn.ir/News/255508.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |[[وەحید جەلیلوەند]] |٢٠١٧ |موسێ |- |[[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] |[[سەعید ڕووستایی]] |٢٠١٦ |موحسین |- |[[تووڕەیی و ھەرا]] |[[ھوومەن سەیدی]] |٢٠١٦ |خوسرەو پارسا |- |[[لانتووری]] |[[ڕەزا درمیشیان]] |٢٠١٦ |پاشا |- |[[ناھید (فیلم ٢٠١٤)|ناھید]] |[[ئایدا پەناھەندە]] |٢٠١٥ |ئەحمەد |- |[[سێزدە (فیلم)|سێزدە]] |[[ھوومەن سەیدی]] |٢٠١٤ |مەجید |- |[[تووڕە نیم (فیلم)|تووڕە نیم]] |[[ڕەزا درمیشیان]] |٢٠١٤ |نەوید |- |[[لرزانندە چربی]] |[[محەممەد شیروانی]] |٢٠١٣ | - |- |[[لەنێوان ھەورەکاندا]] |[[ڕووحوڵڵا حیجازی]] |٢٠٠٨ |باقر |} === تەلەڤیزیۆن === {|class="wikitable sortable" |- ! ناونیشان ! دەرھێنەر ! ساڵ ! ڕۆڵ ! class="unsortable"| تێبینییەکان |- | ''[[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|بۆق]]'' | [[ھوومەن سەیدی]] | ٢٠٢٠– | نووری | لەلایەن [[ناماڤا]] بڵاوکراوەتەوە |- |} == خەڵاتەکانی نێودەوڵەتی لەسەر ئاستی جیھان == * لە ٧٤مین «فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی [[ڤێنیز]]» کە یەکێکە لە ڕووداوە گرینگەکانی سینەمایی جیھان و کۆنترین فێستیڤاڵی [[ئیتالیا|ئیتالیایە]] خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو، بێ واژوو» بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdistanukurd.com/?p=25675|سەردێڕ=ھونەرمەندێکی کورد خەڵاتی فستیڤاڵی وێنیزی پێبەخشرا|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207184357/http://www.kurdistanukurd.com/?p=25675|url-status=dead}}</ref> * ھەروەھا توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە فیستیڤاڵی جیھانی و نێودەوڵەتی «ئاسیا پاسیفک» لە وڵاتی [[ئوسترالیا]] بۆ دووەمین جار بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو، بێ واژوو» بەدەست بێنێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://m.imdb.com/name/nm5457207/awards|سەردێڕ=Navid mohammadzadeh-awards-imdb}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asiapacificscreenawards.com/apsa-academy-members/navid-mohammadzadeh|سەردێڕ=Asiapacific awards navid-mohammadzadeh}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710|سەردێڕ=لە خولی یازدەھەمینی فێستیڤاڵی ئاسیا_پاسفیک کە ساڵانە لە وڵاتی ئوسترالیا بەڕێوەدەچێت کوردێک وەک باشترین ئەکتەر خەڵات کرا.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190707010303/https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ھەروەھا توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی «شەوانی ڕەشی [[تاڵین]]» لە وڵاتی [[ئیستۆنیا]] بەھۆی کایە لە فیلمی «مێشکە بچووکە ژەنگگرتووەکان» بەدەست بێنێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://newstral.com/en/article/en/1113721496/-sheeple-star-navid-mohammadzadeh-named-best-actor-at-tallinn-festival|سەردێڕ=“Sheeple” star Navid Mohammadzadeh named best actor at Tallinn festival|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706140445/https://newstral.com/en/article/en/1113721496/-sheeple-star-navid-mohammadzadeh-named-best-actor-at-tallinn-festival|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ھەروەھا توانی دوو خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو لە «فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی [[براتسیلاڤا|براتیسلاڤا]]» لە وڵاتی [[سلۆڤاکیا]] بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو، بێ واژوو» لە ٢٠١٧ و ھەروەھا کایە لە فیلمی «ناھید» لە ٢٠١٥ بەدەست بێنێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://m.imdb.com/event/ev0000116/2017/1/|سەردێڕ=Bratislava International Film Festival - navid mohammadzadeh - winner}}</ref> == پڕداھات ترین ئەکتەری سینەمای ئێران لە ٢٠١٩ == نەوید محەممەدزادە ئەکتەرێکی بە ناوبانگی کورد بە ٣٢ ملیارد تمەن بوو بە پڕ داھات ترین ئەکتەری [[سینەمای ئێران]] لە ٢٠١٩. محەممەد زادە لە وەرزی بەھاری ئەمساڵدا لە فیلمی سینەمایی مەترێ شەش و نیو ٢٧ ملیارد تمەن و لە فیلمی سوورپێست ٥ ملیارد تمەن داھاتی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistantv.net/ar/node/46211|سەردێڕ=کوردێک بوو بە پڕداھات ترین ئەکتەری سینەمای ئێران|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190706140559/https://www.kurdistantv.net/ar/node/46211|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بەشداریکردن لە فێستیڤاڵی فیلمی نێودەوڵەتی سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان == نەوید محەممەدزادە لە سێیمین فێستیڤاڵی فیلمی نێودەوڵەتی [[سلێمانی]] لە ھەرێمی [[کوردستان]] خەڵاتی باشترین ئەکتەری پیاو بەھۆی کایە لە فیلمی «بێ مێژوو، بێ واژوو» بەدەست ھێنا و لە کاتی وەرگرتنی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی سلێمانی گوتی: بژی [[کورد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/BpAgMHRn_1H/?taken-by=rudaw|سەردێڕ=نەوید محەممەدزادە ئەکتەرە کوردە بەناوبانگەکەی سینەمای ئێران، لەکاتی وەرگرتنی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی سلێمانی گوتی: بژی کورد _ تۆڕی میدیایی ڕووداو}}</ref> == خەڵاتەکانی ناوخۆی ئێران == نەوید محەممەدزادە لە سیو دوەمین [[فێستیڤاڵی فەجر]] وەکو باشترین ئەکتەری پاڵپشتی دیاریکرا بەڕای داوەرانی فێستیڤاڵەکە بەڵام بەھۆی فشاری دەرەکییەوە خەڵاتەکەی پێنەدراو خەڵاتەکە درایە [[ڕەزا عەتاران]]. ڕەزا لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ کافە سینەما وتی: ئەو خەڵاتەی من وەرم گرتووە ھی نەوید محەممەدزادەیە و بۆیە من بە خەڵاتی خۆمی نازانم.<ref>[http://caffecinema.com/رضا-عطاران-در-گفتگو-با-کافە-سینما-سیمرغ-بلورینی-کە-بە-من-دادند-متعلق-بە-بازیگر-عصبانی-نیستم!-است-اعلان-جسورانە-بازیگر-منتخب-جشنوارە-فجر-پس-از-انتشار-گفتگوی-فرامرز-قریبیان-داور-جشنوارە-با ڕەزا عەتاران لەگەڵ کافە سینەما] فارسی - دوایین سەردان ٨ی ٤ی ٢٠١٧</ref> محەممەدزادە لە سیو چوارەمین [[فێستیڤاڵی فەجر]] بە ڕۆڵگێڕان لە فیلمی [[ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ]] توانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پالپشتی دەستەبەر بکات.<ref>[https://www.salamcinama.ir/news/4146/معرفی-فیلم-ابد-و-یک-روز-عکس-ھای-فیلم-پشت-صحنە-پوستر-و-آنونس ناساندنی فیلمی ھەتاھەتا و یەک ڕۆژ - سەلام سینەما] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809075031/https://www.salamcinama.ir/news/4146/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D8%AF-%D9%88-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D8%B5%D8%AD%D9%86%DB%95-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D9%88-%D8%A2%D9%86%D9%88%D9%86%D8%B3 |date= ٩ی ئابی ٢٠٢٠ }} - کۆتا سەردان ٨ی ٤ی ٢٠١٧</ref> لە سیو پێنجەمین خولی ھەمان [[فێستیڤاڵی فەجر|فێستیڤاڵیش]] توانی بۆ دووەمین جار لەسەریەک خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بەرێتەوە بەھۆی ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی بێ مێژوو بێ نیشانە.<ref>[http://www.mizanonline.ir/fa/news/277801/لیست-برندگان-جشنوارە-فیلم-فجر-95-فیلم-و-عکس براوەکانی سیو پێنجەمین خولی فەجر]{{بەستەری مردوو|url=http://www.mizanonline.ir/fa/news/277801/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%95-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-95-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%88-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}- کۆتا سەردان ٨ی ٤ی ٢٠١٧</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Navid Mohammadzadeh|نەوید محەممەدزادە}} * {{IMDb name|5457207}} * {{ئینستاگرام|navidmohamadzadeh}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ژیاننامە|فیلم|کوردستان|ئەکتەران|ئێران}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکی مێھران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] 61nh4jt5774i1op8emkkk5r0js0joo7 0 132300 1583957 1583841 2026-05-15T12:05:20Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583957 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = '''فەتاح کاویان''' | وێنە = F-Kawian.jpg | شوێنی لەدایکبوون = [[مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٣١٥ی ھەتاوی | نەتەوە = {{ئاڵا|کوردستان}} | ڕادەی خوێندەواری = دەرچووی کۆلێژی [[زمان]] | لە دوای = | حیزب = [[حیزبی دێموکراتی کوردستان|حیزبی دیموکراتی کوردستان]] | ماڵپەڕ = [http://www.kurdistanukurd.com/ کوردستان و کورد] | پەراوێزەکان = }} '''فەتاح کاویان''' ({{بە فارسی|[[فتاح کاویان]]}}، {{بە ئینگلیزی|Fatah Kawian}}) کەسایەتییەکی دێرینی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|رۆژھەڵاتی کوردستانە]] و چەندین پۆستی حیزبی و حکوومەتی لە ماوی تەمەنی خۆیدا پێ ئەسپێردراوە، لەوانە شارەوانی [[مەھاباد]] لە حکوومەتی پاشایەتی ئێراندا و ئەندامی ئەنجومەنی میللی زمان لە [[ئێران]]. ھەروەھا بۆ ماوەی چەندین ساڵ ئەندامی ڕێبەریی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] بووە. چەندین بەرھەمی نووسین و وەرگێڕانی ھەیە کە گرنگترینیان فەرھەندگی وشەی حەوتەوانەیە. ناوبراوە ڕۆژی ١٨ی ژانویەی ٢٠١٧ لە شاری [[کۆیە]] کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdistanukurd.com/?p=17139 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170119150205/http://www.kurdistanukurd.com/?p=17139 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>http://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1801201715</ref> == ژیاننامە == فەتاح کاویان، ساڵی ١٣١٥ لە شاری [[مەھاباد]] لە دایک بوو. خوێندنی سەرەتایی لە شاری مەھاباد تەواو کرد. بە ھۆی بارودۆخی بنەماڵەیی و گیرسانەوە لە شاری سنە، چەند ساڵیک لە قۆناغی ناوەندیی خوێندنی لەو شارە تێپەڕاند. لە پۆلی چوارەمی ناوەندی لەگەڵ دایکی لە سنەوە گەڕانەوە بۆ مەھاباد و دوای تەواو کردنی پۆلی پێنجەمی زانستی، وەک مامۆستای وەرزش لە شاری مەھاباد دامەزرا. ساڵی ١٣٣٦(١٩٥٧) بوو بە ئەندامی شانەی نھێنیی تەشکیلاتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]]. ساڵی ١٣٣٨ بە دوای پەلاماری سەرانسەریی ساواک بۆ سەر ڕێکخستنە نھێنییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستان، کە لە [[کرماشان]]ەوە ھەتا سەڵماسی گرتەوە و بوو بە ھۆی گرتنی نزیک بە ٢٥٠ کەس، فەتاح کاویانیش گیراو کەوتە زیندان. دوای بەڕێکرانیان بۆ تاران و بە ناو دادگایی کرانیان لە گەڵ چەندین کەسی دیکە بە زیندانی ھەتا ھەتایی (حبس ابد) مەحکووم کران. بەڵام شای ئێران لە ژێر کاریگەریی بارودۆخی سیاسیی ئێران فەرمانی «لێخۆشبوون» ی دەرکرد و بێجگە لە ژمارەیەکی کەم لە بەندییە سیاسییەکان ئەوانی دیکە ئازاد کران. فەتاح کاویان دوای ئازاد بوون لە زیندان، دیپلۆمی وەرگرت و چووە زانستگەی تاران و لیسانسی زمانی ئینگلیزیی وەرگرت و بۆ ماوەی ١٢ ساڵان (تا ساڵێک پێش ڕووخانی ڕێژیمی شایەتی) لە دامەزراوەی نەتەوەیی زمان (مؤسسە ملی زبان) وەک مامۆستاو بەڕێوەبەری وانەوتنەوە کاری کرد. دواتر بە ماڵ و منداڵەوە گەڕایەوە مەھاباد. فەتاحی کاویان بە ھۆی خۆشناوی، لەگەڵ بەرەوپێشچوونی ڕەوتی لاواز بوونی دەسەڵاتی ڕێژیمی شایەتی، پۆستی شارەداریی شاری مەھابادی گرتە ئەستۆ. ساڵی ١٣٥٧چالاکانە ڕۆڵی گێرا لە وەڕێخستنی خۆپێشاندانەکانی دژ بە ڕێژیمی پاشایەتی لە شاری مەھابادو کاتێکیش خەباتی خەڵکی کوردستان و سەرانسەری ئێران بووە ھۆی ڕووخانی ڕێژیمی پەھلەوی، تێکەڵ بە کاروتێکۆشانی حیزبی بۆوە.<ref>http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=8341&Jor=1</ref> فەتاح کاویان لە زستانی ١٣٥٧ەوە جارێکی دیکە خۆی حیزبی دیموکراتی کوردستان گرێ دایەوە و ھەتا ٢٩ی بەفرانباری ١٣٩٥ وەک ئەندامی حیزبی دیموکراتی کوردستان مایەوە. فەتاحی کاویان بە ھۆی بڕینی پلەکانی بەرزی خوێندن، شارەزایی بە سەر زمانەکانی کوردی، فارسی و ئینگلیزی، ھەر وەھا توانای ئەدەبی و لێھاتوویی لە نووسین‌و وەرگێڕان دا. ساڵی ١٣٥٨ بەرپرسایەتیی کۆمیسیۆنی بازرەسیی (لێکۆڵینەوە) ی حیزبی دێموکڕاتی پێ سپێردرا و ئەم بەرپرسایەتییەی شانبەشانی ئەنجامدانی کۆمەڵێک کارو ئەرکی ڕۆژانەی دیکەی حیزبی، ھەتا ساڵی ١٣٦٠ بەڕێوە برد. لە کۆنگرەی پێنجەمی حیزبی دێموکرات وەک ئەندامی کۆمیتەی ناوەندی و، لە کۆمیتەی ناوەندییش دا بە ئەندامی دەفتەری سیاسی ھەڵبژێردرا و لە کۆمیسیۆنی چاپەمەنیی ئەو حیزبە، ئەرکی گرتە ئەستۆ. فەتاح کاویان لە کۆنگرەی پێنجی حیزبی دێموکراتەوە ھەتا کۆنگرەی١٣، بەردەوام یەکێک لە ھەڵبژێراوانی کۆنگرەکانی حیزبی دێموکرات بۆ ئەندامەتیی کۆمیتەی ناوەندی بووە و بەتایبەتی لە کۆمیسیۆنەکانی ڕاگەیاندن و سکرتاریا، ئەرک و بەرپرسایەتیی بەڕێوە بردوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdistanukurd.com/?p=17160 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170128091309/http://www.kurdistanukurd.com/?p=17160 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=7wi83PM-wIk</ref> == بەرھەمی نووسین == فەتاح کاویان کاتی خۆی بۆ کارکردن لە یەک یا چەند لە مەجالەکانی وەرزش، [[فەرھەنگنووس]]ی، وەرگێڕانی کتێب، نووسینی بابەتی ئەدەبی و کاری فەرھەنگیی دیکە، دەھێشتەوە. ئامادەکردنی فەرھەنگی بەناوبانگی «حەوتەوانە» و وەرگێڕانی کتێبی «خولیا و مەرگی قاسملووی کورد» لە ئینگلیزییەوە بۆ سەر زمانەکانی کوردی‌ و ھێندێک کتێب و بەرھەمی دیکە کە ھەتا ئێستا چاپ و بڵاو نەبوونەوە، بەشێک لە بەرھەمە فەرھەنگییەکانی فەتاح کاویان بوون. == ئەمانەش ببینە == * [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)]] * [[عەبدوڵڵا حەسەنزادە|عەبدوڵڵا حەسەن زادە]] * [[جەلیل گادانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێ پۆل|date=نیسان ٢٠١٧}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] i818lz4xhr3r3drdlfl6q0a1dnf9c6m 0 132542 1584202 1452153 2026-05-16T08:14:45Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584202 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = پەرتەو کرماشانی |وێنە = Parto Kermanshahi.jpg |لێدوانی وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٣١ |شوێنی لەدایکبوون = [[کرماشان]]، [[ئێران]] |ڕێکەوتی مردن = ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (٨٨ ساڵ ژیاوە) |شوێنی مردن = کرماشان |نەتەوە = [[کورد]] |پیشە = [[شاعیر]] }} '''عەلی ئەشرەف نەوبەتی''' ناسراو بە '''پەرتەو کرماشانی''' (لەدایکبووی ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٣١ لە [[کرماشان]] - کۆچکردووی ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ لە [[کرماشان]]) [[شاعیر|شاعیرێکی]] کورد بوو. == ژیان == پەرتەو کرماشانی کوڕی ئەسەدووڵڵا لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٣١ی زایینی (٦ی ڕەزبەری ١٣١٠ی ھەتاوی) لە گەڕەکی بەرزەدەماخی [[کرماشان]] لە دایک بوو و ھەر لەو شارەش خوێندنی تەواو کردووە. بابەگەورەی عەلی ئەشرەف لە کوردەکانی بەختیاری بوو کە لە سەردەمی حکوومەتی [[بەھرام میرزای موعیزەددەولە]] ھاتبوون بۆ کرماشان. ھەر لە منداڵییەوە لە ڕێگای بنەماڵەکەی لەگەڵ [[ئەدەب]] ئاشنا بووە. جگە لە شیعرەکانی ھەروەھا کەسایەتییەکەی پەرتەو کرماشانیش زۆر بووەتە جێگای سەرنجی خەڵکی ناوچە و بەردەنگەکانی.<ref>[https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%86%D8%B3/-%DA%95%DB%86%DA%98%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%DB%8E%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%BE%DB%95%D8%B1%D8%AA%DB%95%D9%88-%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C ڕۆژی شاعێری کورد پەرتەو کرماشانی،] دیار زاکرۆس، کوردستان میدیا، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٠ بڵاو کراوەتەوە.</ref> == شیعر == پەرتەو کرماشانی بە دوو زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] خاوەنی بەرھەمە و زیاتر لە ٣٠٠٠ بەیت شێعری ھەیە؛ ھەرچەندە ڕێژەی شیعرە فارسییەکانی زیاترن بەڵام ئەو شیعرە کوردییانەی کە ھۆنیویەتەوە لە ئاستێکی بەرز دان و لەناو ئەدەبی کوردیدا خاوەن پێگەیەکی تایبەتن. عەلی ئەشرەف نەوبەتی بە زاراوەی [[کوردیی باشووری]] شیعر دەڵێت و ھەوڵ دەدات پاراو بنووسێ و لە شیعرە کوردییەکانیدا وشەی فارسی دەرھاوێژێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەرتەو کرماشانی|ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22165&type=farhang|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.khaktv.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416031026/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22165&type=farhang|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەرھەمەکانی پەرتەو کێشی عەرووزییان ھەیە و زۆربەی قاڵبەکانی تاقی کردووەتەوە، بەڵام لە غەزەلدا زۆر لێھاتووە. کاکڵی شیعرەکانیشی ئەوین و خۆشەویستیی و ھەستی نەتەوەیییە. ھۆنراوەکانی پەرتەو کرماشانی بە ڕواڵەت کلاسیکن بەڵام زمان و ناوەرۆکیان تازە و سەردەمیانەیە و لەگەڵ مرۆڤی ئەمڕۆدا دەدوێن.<ref>[http://wriarahmani.blogfa.com/post/32 عەلی ئەشرەف نەوبەتی (پەرتەو کرماشانی)،] وریا ڕەحمانی، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ بڵاو کراوەتەوە.</ref> == ڕۆژی پەرتەو کرماشانی == ٢٧ی بانەمەڕی ساڵی ١٣٩٤ی ھەتاوی (١٧ی ئایاری ٢٠١٥ی زایینی) لە ڕێکخراوەی فەرھەنگیی (دەنگی پەڕاو) بڕیار درا بە مەبەستی ڕێز لێنان لە کەسایەتی و تەمەنێک خزمەتی مامۆستا ئەم ڕۆژە، بە ڕۆژی "پەرتەو کرماشانی" ناودێر بکرێ.<ref>[https://kurdistanukurd.com/?p=52687 پەرتەو کرماشانی، قەڵەمێکی پەڕاوی و کووچەباخـێک پڕ لە جوانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200707000426/http://www.kurdistanukurd.com/?p=52687 |date= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٠ }}، عەلی لەیلاخ</ref> == بەرھەمەکان == * '''کووچە باغیھا''' (سەرجەم ھونراوەکانی عەلی ئەشرەف نەوبەتی لە توێی کتێبێکدا بە یارمەتی (محەممەد عەلی سوڵتانی) و خەتی (فەریبا مەقسوودی) بڵاو بوونەتەوە). ئەم کۆمەڵە شیعرە بۆ چوارەمین جار لە ساڵی ١٣٩٦ (٢٠١٧) لە چاپ دراوەتەوە.<ref>[https://kurdish.tebyan.net/newindex.aspx?pid=258062 پەرتەو کرماشانی کەمینە چاپ،] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140609021010/http://kurdish.tebyan.net/newindex.aspx?pid=258062 |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤ }} ماڵپەری تەبیان، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣ بڵاو کراوەتەوە.</ref> == نموونەی شیعری == شیعری بەناوبانگی '''ئەرمەنی''' بەرھەمی پەرتەو کرماشانییە، کە لەلایەن زۆریەک لە [[گۆرانیبێژ|گۆرانیبێژان]] بەتایبەت [[عەلی زەندی]]<ref name="خەڵک ١">[https://xelk.org/65236/ ماڵپەڕی خەڵک: ''ھونەرمەندێکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کۆچی دوایی کرد'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ٥ی نیسانی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٥ی نیسانی ٢٠٢٤.</ref> و [[حەمید حەمیدی]]یەوە کراوەتە بە گۆرانی: : ئاوارەگەێ بێچارەگەێ بێخانمانم ئەرمەنی : ماڵد نیەزانم ھا لە کوو، ڕووح و ڕەوانم ئەرمەنی : شیرن زوانم ئەرمەنی، دەردت وە گیانم ئەرمەنی : ترسم وەگەردم تا نەکەی، بۊشی بچوو، دەر وا نەکەی : ئمجا م دی دیوانەگەێ، ئاگر وە گیانم ئەرمەنی : ت باو موسڵمانی بکە، لەی گەورە مێمانی بکە : ھەرچی کە خوەد زانی بکە، م ناتەوانم ئەرمەنی : بێخوەد ئەڕا ترسی؟ خوەمم، قورسە دەمم، خاترجەمم : مانگەشەوە، سایەێ خوەمە ھا شان وەشانم ئەرمەنی : نەۊش ئەوقەرە چشتێ نییە، دەر وا کە بارم کەفتیە : ھەر یەێ چکە نەزری بکە، تەڕ بوو زوانم ئەرمەنی : ئەر یەێ کەسێ لە دشمەنی پرسی یە لە کوورە سەنی : وەگیان ھەرچی [[کافر]]ە، ئۊشم نیەزانم ئەرمەنی : لە خوسە ئاگر گردمە، ڕێ ماڵدان گوم کردمە : ئەر مردمیشم مردمە، مشتێ سوخانم ئەرمەنی : پشتم لە بار دەرد و خەم شکیا نیەزانم چە بکەم : دەردم یەسە لە ماڵ خوەم بێخانمانم ئەرمەنی : ڕووژ و شەوم جوور یەکە، دەر وا کە نەومیدم نەکە : ئاخر وە ناشەڕ تازە مە جاێەڵ جوانم ئەرمەنی : دەر وا کە زۊتر "پەرتە"وە، مێمانەگەێ ئاخر شەوە : یەی شۊشە لەو بەدمەسەوە، پڕ کە بزانم ئەرمەنی == ئەمانەش ببینە == * [[شامیی کرماشانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شاعیرانی کورد}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ئێران|شیعر|وێژەی کوردی|وێژە}} [[پۆل:خەڵکی کرماشان]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شاعیرە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی باشووری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]] jbbshynjwsjpqf7csmp24j4r6xptlyo 0 133223 1583960 1583829 2026-05-15T12:05:46Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583960 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} [[پەڕگە:Wilayati22.jpg|وێنۆک]] '''عەلی ئەکبەر ویلایەتیی '''(لە دایکبووی ٤ی پوشپەڕی ١٣٢٤ی ھەتاوی، ناوچەی شمیران)، راوێژکاری [[عەلی خامنەیی|عەلی خامەنەیی]] رێبەری ئێرانە. ھەروەھا چەندین پۆستی دیکەی گرنگی وەکوو بەرپرسی ناوەندی لێکۆڵینەوەی ستراتێژی و ئەندامەتیی شۆڕای ناوەندیی لێکۆڵینەوە و بەرنامەڕێژیی پەروەردەی ئێرانی لە دەست دایە.<ref>http://rhewal.com/sorani/?p=28210{{بەستەری مردوو|url=http://rhewal.com/sorani/?p=28210 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ }}{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0" /> عەلی ئەکبەر ویلایەتی (وەزیری دەروەی کات) لە''' تیرۆری''' رێستۆرانتی میکۆنۆسدا کە تێیدا دکتۆر [[سادق شەرەفکەندی]] سکرتێری [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] و چەند سیاسەتوانێکی دیکە تیرۆر کران، لە لایەن دادگای باڵای ئاڵمانەوە بە دەستھەبوون و بەرنامەداڕێژی لەو تیرۆرەدا مەحکووم کراوە و ئێستا لە لیستەی داواکراوانی پۆلیسی ئینتەرپۆل دایە.<ref>http://iranroundtable.org/ku/content/%D9%84%DB%95-%D8%A6%DB%95%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A6%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DB%8C%DA%A9%DB%86%D9%86%DB%86%D8%B3-%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161228150345/http://iranroundtable.org/ku/content/%D9%84%DB%95-%D8%A6%DB%95%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A6%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DB%8C%DA%A9%DB%86%D9%86%DB%86%D8%B3-%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> ھەروەھا [[عەلی خامنەیی]] (ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران)، [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]] (سەرۆک کۆماری کات) و عەلی فەلاحیان(وەزیری ئیتلاعاتی کات) بە بڕیاردەرانی سەرەکیی تیرۆرەکە مەحکووم کران. ناوبراو لە چەندین کردەوەی تیرۆریستی دیکەشدا لە دەرەوەی ئێران دەستی ھەبووە، وەکوو ئاڕژانتین، کە تێیدا سەدان کەس بوونە قوربانی.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdistanukurd.com/?p=13577 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200809023055/http://www.kurdistanukurd.com/?p=13577 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Ali Akbar Velayati}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:پزیشکە ئێرانییەکان]] [[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]] 9hn4irpwz5k4meycmb579ewgjzulgw5 1 138633 1584088 1560717 2026-05-15T17:21:27Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584088 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 5 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[مەسیحییەت]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=540826 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://create-answer.com/arabic/magame3/ma3ma3 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120204080707/http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A3/Entries/2007/10/10_%D9%87%D8%B1%D9%82%D9%84_%D9%88%D8%B5%D9%8A%D8%BA%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D9%85%D8%AA%D9%8A_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.html زیاد کرا بۆ http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A3/Entries/2007/10/10_%D9%87%D8%B1%D9%82%D9%84_%D9%88%D8%B5%D9%8A%D8%BA%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D9%85%D8%AA%D9%8A_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120118170349/http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A2/Entries/2007/9/25_%D8%AF%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%83%D8%B2_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_%D9%81%D9%8A_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B6%D8%A7%D8%B1%D9%8A_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86_%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2.html زیاد کرا بۆ http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A2/Entries/2007/9/25_%D8%AF%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%83%D8%B2_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_%D9%81%D9%8A_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B6%D8%A7%D8%B1%D9%8A_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86_%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120117144045/http://arabic.bayynat.org/tarikh/3.htm زیاد کرا بۆ http://arabic.bayynat.org/tarikh/3.htm *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120123103705/http://www.islamstory.com/%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3_%D8%B5%D9%88%D8%AA زیاد کرا بۆ http://www.islamstory.com/%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3_%D8%B5%D9%88%D8%AA *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111217080343/http://www.iraqipa.net/11_09/1-10/a16_9nov09.htm زیاد کرا بۆ http://www.iraqipa.net/11_09/1-10/a16_9nov09.htm تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٣٧، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[مەسیحییەت]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=542705 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140408214405/http://popekirillos.net/ar/fathersdictionary/read.php?id=1096 زیاد کرا بۆ http://popekirillos.net/ar/fathersdictionary/read.php?id=1096 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:١٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=555327 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160414055458/http://al-hakawati.net/arabic/arabpers/sahaba21.asp بۆ http://www.al-hakawati.net/arabic/arabpers/sahaba21.asp زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٠٨، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 5 بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=556770 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120118195211/http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/nicea1.htm بۆ http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/nicea1.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120118195240/http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/padri/ambrogio.htm بۆ http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/padri/ambrogio.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131029190121/http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/costantinopoli-2.htm بۆ http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/costantinopoli-2.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120118185028/http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/costantinopoli-3.htm بۆ http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/concili/costantinopoli-3.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131030021303/http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/documenti/denzinger/600-615.htm بۆ http://198.62.75.1/www1/ofm/1god/documenti/denzinger/600-615.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:١٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=575715 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160309093656/http://arab-ency.com/index.php?func=display_term&id=5692%D8%A7%D9%86%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82&module=pnencyclopedia بۆ http://www.arab-ency.com/index.php?module=pnEncyclopedia&func=display_term&id=5692%D8%A7%D9%86%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٠٩، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=577673 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160322160731/http://www.serafemsarof.com/mag/index.php?id=69&itemid=103&option=com_content&task=view بۆ http://www.serafemsarof.com/mag/index.php?option=com_content&task=view&id=69&Itemid=103 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٤٤، ٧ی تەممووزی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=615392 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110910124453/http://www.rclub.ws/?p=871 بۆ http://www.rclub.ws/?p=871 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٥٨، ١٢ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=664163 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161020172111/http://www.edu-prog.com/folder5/7.htm بۆ http://www.edu-prog.com/folder5/7.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121014130223/http://www.jesusfriendsnet.com/userfiles/wade3%20bashour.doc بۆ http://www.jesusfriendsnet.com/userfiles/wade3%20bashour.doc زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٣٢، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=696851 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150923181344/http://www.babylon.com/definition/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%85%D9%84%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%B3%D8%A9/Arabic بۆ http://www.babylon.com/definition/%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%85%D9%84%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D9%8A%D8%A8%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%B3%D8%A9/Arabic زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٠٣، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=698344 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200701104821/https://www.histoire-pour-tous.fr/dossiers/1687-deus-vult-5-la-troisieme-croisade.html بۆ http://www.histoire-pour-tous.fr/ar/dossiers/95-moyen-age/1687-deus-vult-5-la-troisieme-croisade.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٥٦، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843920 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121014130223/http://www.jesusfriendsnet.com/userfiles/wade3%20bashour.doc بۆ http://www.jesusfriendsnet.com/userfiles/wade3%20bashour.doc زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120204080707/http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A3/Entries/2007/10/10_%D9%87%D8%B1%D9%82%D9%84_%D9%88%D8%B5%D9%8A%D8%BA%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D9%85%D8%AA%D9%8A_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.html بۆ http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A3/Entries/2007/10/10_%D9%87%D8%B1%D9%82%D9%84_%D9%88%D8%B5%D9%8A%D8%BA%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86%D9%88%D8%AB%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D9%85%D8%AA%D9%8A_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120123103705/http://www.islamstory.com/%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3_%D8%B5%D9%88%D8%AA بۆ http://www.islamstory.com/%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%B3_%D8%B5%D9%88%D8%AA زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٢١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=874916 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120118170349/http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A2/Entries/2007/9/25_%D8%AF%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%83%D8%B2_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_%D9%81%D9%8A_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B6%D8%A7%D8%B1%D9%8A_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86_%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2.html بۆ http://www.syriacstudies.com/AFSS/%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA_%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_-_%D9%A2/Entries/2007/9/25_%D8%AF%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%83%D8%B2_%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_%D9%81%D9%8A_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D9%84_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B6%D8%A7%D8%B1%D9%8A_-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%D9%8A%D9%86_%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B2%D9%8A%D8%B2.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٥٥، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == پاراستن == بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: دەمەوێ ئاستێکی پاراستن زیاد بکەم سەر وتارەکە کە [[ویکیپیدیا:بەسەرداچوونەوەی دەستکارییە ھەڵواسراوەکان|دەستکارییە ھەڵواسراوەکان]] پێویستیان بە پەسەندکردن بێت پێت چۆنە؟ چەندین جارە وتارەکە بەھەڵە دەستکاری کراوە، لەبەر ئەوەی ئێرە شوێنێکی ئازادە ئێمە وتارەکە ناپارێزین و ھەموو کەسێک ئازادە لە دەستکاریکردنی بەڵام ئەمەوێت دەستکارییەکان پێویستیان بە پێداچوونەوە ھەبێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو {{وب|Sakura emad}} بە بڕوای من وتارە نەگەیشتووەتە ئاستی پاراستن. دوو دەستکاریی خراپ نابێتە ھۆی پاراستنی وتارەکە. ئاستی وتارەکەش ئەوەندە باش نییە تا بڵێین لەبەر باشیی ئاستەکەی دەیپارێزین. گەر تەنیا لەبەر بەکارھێنەرێکە کە خراپکاریی کردووە، بەپێی پێویست بەکارھێنەرەکە بەربەست بکە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٧:٤١، ٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::زۆر سپاس بۆ پێشنیارەکەت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=946595 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161020172111/http://www.edu-prog.com/folder5/7.htm بۆ http://www.edu-prog.com/folder5/7.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٣٠، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1056355 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160219224930/http://www.coptichistory.org/new_page_1330.htm بۆ http://www.coptichistory.org/new_page_1330.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٠٤، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1459722 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160402131855/http://www.ankawa.com/forum/index.php?topic=96747.0 بۆ http://www.ankawa.com/forum/index.php?topic=96747.0 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1483171 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220328070619/https://civilizationstory.com/civilization/ بۆ http://www.civilizationstory.com/civilization زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:١١، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1560716 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305102555/http://bakhdida.net/nisreen/marafram.htm بۆ http://www.bakhdida.net/Nisreen/marafram.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:١٠، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[مەسیحییەت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584087 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170722234605/http://www.coptichistory.org/new_page_373.htm بۆ http://www.coptichistory.org/new_page_373.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170715044329/http://www.coptichistory.org/new_page_1109.htm بۆ http://www.coptichistory.org/new_page_1109.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170529083331/http://www.coptichistory.org/new_page_704.htm بۆ http://www.coptichistory.org/new_page_704.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170706011208/http://www.coptichistory.org/new_page_1170.htm بۆ http://www.coptichistory.org/new_page_1170.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171016160817/http://www.coptichistory.org/untitled_804.htm بۆ http://www.coptichistory.org/untitled_804.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٢١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) btknfa1yv8dz2xxdk4rudmtfh5bdipb 0 146079 1583941 1583888 2026-05-15T12:02:34Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583941 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر | ناو = لەیلا ساڵحی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | نازناو = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[١٩٧٩]] | شوێنی لەدایکبوون = [[بۆکان]]، [[کوردستان]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شوێنی گۆڕ = | پیشە = [[نووسەر]]، [[شاعیر]] | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | نەتەوە = [[کورد]] | ڕەگەز = | ڕەگەزنامە = | خوێندن = | قوتابخانە = | ساڵانی چالاکی = | بوار = | بابەت = | بزووتنەوە = | کارە دیارەکان = شیعری ژنانی جیھان | ھاوسەر =[[یوونس ڕەزایی]] | یار = | منداڵەکان =ئاڵا، پێشەوا | خزمەکان = | کاریگەر بووە بە = | کاریگەر بووە لەسەر = | خەڵاتەکان = | واژوو = | لێدوانی واژوو = | ماڵپەڕ = | پیشاندانی تووڵی دەروازە =}} '''لەیلا ساڵحی''' (لەدایکبووی ١٩٧٩ لە [[بۆکان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]) [[شاعیر]] و [[نووسەر]]ێکی [[کورد]]ە. == ژیان == لەیلا ساڵحی ساڵی ١٣٥٨ی ھەتاوی لە دایک بووە. پاش تێپەڕاندنی قۆناغی دواناوەندی لە شاری بۆکان، لە بواری مێژوودا پەرەی بە خوێندن داوە و بڕوانامەی ماستەری مێژووی لە زانکۆی تەورێز پێ دراوە. دواتر بووەتە مامۆستای خوێندنگە و وانەبێژی زانکۆ و وەک توێژەرێکی بواری مێژووش دەرکەوتووە. ساڵی ٢٠١٦ لە یەکەمین کۆنگرەی نێونەتەوەیی توێژینەوەی مێژوویی تاران وەک توێژەری ھەڵبژاردە ناودێر کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=مامۆستایەکی بۆکانی وەکوو خانمی بەتوانا و لێھاتووی پارێزگەی ئازەربایجانی ڕۆژاوا ھەڵبژێردرا|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i219457|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=سەحەری کوردی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416002121/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i219457}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13501 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160427104112/http://ziryan.ir/NewsDetail.aspx?itemid=13501 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە گۆڤار و بڵاڤۆکەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستاندا نووسراوە و ھۆنراوەی بڵاو بووەتەوە. لە بواری ئەدەبیاتی منداڵانیشدا چالاکە و بەرھەمی چاپ کردوون. ئەندامی دەستەی نووسەرانی مانگنامەی (ڕۆچنە) بووە کە تایبەتە بە مناڵان و مێرمنداڵان. ھەروەھا یەکێک لە ئەندامانی چاودێری گۆڤاری مناڵانەی [[گۆڤاری کانی|کانی]]یە کە پاشکۆی [[کۆواری مەھاباد|گۆڤاری مەھابادە]] و ٩٥ ژمارەی دەرچووە. لە یەکەمین فێستیواڵی نەتەوەیی چیرۆکی بانەدا کە پاییزی ساڵی ٢٠١٧ بەڕێوە چوو، وەک داوەری بەشی چیرۆکی منداڵان دیاری کرا.<ref>بانەنیووز:http://banehnews.org/برترین-ھای-جشنوارە-کشوری-داستان-بانە-ت/{{بەستەری مردوو|url=http://banehnews.org/برترین-ھای-جشنوارە-کشوری-داستان-بانە-ت/{{بەستەری مردوو|url=http://banehnews.org/برترین-ھای-جشنوارە-کشوری-داستان-بانە-ت/ |date=ئازاری ٢٠١٩}} |date=ئابی ٢٠١٨ }}</ref> لەیلا ساڵحی لە ساڵی ٢٠١٦وە ڕەوتێکی بۆ خوێندنەوەی کتێب لەناو ژناندا وەگەڕ خستووە و ھەر بە ماوەی جارێک کۆبوونەوە و خوێندنەوەی ڕەخنەگرانەی کتێبێکی بەرچاوی نووسەرانی جیھان لە ھۆڵی کۆبوونەوە گشتییەکانی شاری بۆکان بەڕێوە دەبا. لەم کۆبوونەوانەدا کە تایبەتە بە ژنان خاتوونە کتێبخوێن و ڕەخنەگرەکانی شارەکانی بۆکان و دەورووبەر بەشداری دەکەن و پێشوازییەکی باشی لێ دەکرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اسرارنامە: بانوان شھرستان بوکان رمان «جای خالی سلوچ» محمود دولت آبادی را نقد و بررسی کردند.|ناونیشان=http://www.asrarnameh.com/content/17090|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=ئەسرارنامە|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416020007/http://www.asrarnameh.com/content/17090}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بانوان بوکانی بە نقد “سووشون” نشستند، پایگاە خبری ھەواڵ|ناونیشان=http://hewal.ir/?p=2885|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220502052504/http://hewal.ir/?p=2885}}</ref> == بەرھەمەکان == # '''شیعری ژنانی جیھان'''،<ref>شیعری ژنانی جیھان، ساڵحی، لەیلا. خانی، سەقز: ٢٠١٨</ref> وەرگێڕان و توێژینەوە (٥٠٠ لاپەڕە)؛ ٢٠١٨ # '''ماسی کۆلکەزێڕینە'''،<ref>ساڵحی، لەیلا (وەرگێڕ)، فیستێڕ، مارکووس (نووسەر)، ماسی کۆلکەزێڕینە، [[ڕێکخراوەی ئیزیرتوو]]، پووشپەڕی ٢٠١٢</ref> چیرۆکی منداڵان، وەرگێڕان؛ ٢٠١٢ # '''کایە بە قامکەکان'''،<ref>کایە بە قامکەکان، ساڵحی، لەیلا (وەرگێڕ)، ڕەحماندووست، مستەفا (نووسەر). بنکەی ڕاھێنانی ھزری مناڵان و مێرمنداڵان، تاران:</ref> شیعر و کایەی مناڵانە، وەرگێڕان. == نموونەی شیعر == * قەڵتێک لە شیعرێکی درێژی لەیلا ساڵحی : وا داییس : مناڵێک لە شۆڕەبی و ئاو : ڕەنگە سبەی پیاوێک دادێ لە ڕەز و نوور : دەستەکانی : تامی بەژنی ئاسمان دەدەن. : بەردەوامە : حوکماتی نیشتمانەکان : : ھیمالیا دەربەندی ڕووان و لاوژە و : ئەو کیژانەی شەتڵی پەرین : سەما دەکا کیژی مانگ و : بوێرانە وەگیان دەھێنێ ئارەزوو. : لەت لەت لەت فوارە دەکا ئەم جەستەیە : دێراو دێراو ئەم بەژنە شکۆفە دەکا : ئێسکی ڕەزێکە فێی عەشق گرتوویەتی و : زگی ھەموو چرۆی شەڕاب : : چاو نەترساو : دەدوێ بە ڕاوێژی لەشی و : دەڕژێتە ئامێزی زنار : دەڕوێ و دەڕوێ و تا ئەو ساتەی ڕاجەی زنار : دەتوێتەوە : ئەم لەشە کەروێشکەی گڕە و : ئاوس دەبێ ھەتا چرا : سەما دەکەن کیژۆڵانی ھیمالیا. == نموونەی وەرگێڕان == * شەوانە کە ھەوا خەریکە فێنک بێ : ١ : شەوانە کە ھەوا خەریکە فێنک بێ : لە دەستی منەوە گەرما بخۆوە : دەستم خوێنی بەھاری لێ دەتکێ : دەستم بگرە : باسکە سپییەکانم بگرە : دڵتەنگی شانە لاوازەکانم بگرە… : سەیر دەبوو : ئەگەر شەوێک، شەوێکی وەک ئەو شەو : قورسایی سەری تۆم لەسەر سینگی خۆم ھەست بکردبایە. : ٢ : تۆ سوورە گوڵی ئەوینت : خستە ناو منداڵدانی سپی منەوە : سوورە گوڵی ئەوینت کە خەریک بوو سیس ھەڵگەڕێ : بە دەستە داگیرساوەکانم دەگرم. : لەگەڵ تۆمە! سەرکردەیەک بە ڕاونینی سەھۆڵینەوە : وەری دەگرم : ئەو تاجەی لە سەرمت ناوە : ئەو تاجەی سەرمی بەرەو دڵم خوار کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەو نیشتمانەی کە نییە/سودرگران پێشەنگی بزووتنەوەی شێعری نوێی سوئێد و فەنلاند|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=2233|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=ھاژە}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=2233 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ژیاننامە|وێژەی کوردی|ژن}} [[پۆل:شاعیرانی ژن]] [[پۆل:خەڵکی بۆکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] pjcpv6pb7jvjmifzlta0fkxnz82fkjb 0 146853 1584093 1409492 2026-05-15T17:57:27Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584093 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | name = مەمی ئالان | genre = ڕۆمانسی، تراژیدی | creator = [[ناسر حەسەن]] | based_on = {{Based on|[[مەم و زین]]|[[ئەحمەدی خانی]]}} | screenplay = {{ubl|[[ناسر حەسەن]]|حەفیزی عادلی}} | director = [[ناسر حەسەن]] | starring = {{ubl|[[نزار سەلامی]]}} | narrated = | theme_music_composer = سەیید ئەحمەد ڕەواندزی | opentheme = | endtheme = | composer = | country = [[کوردستان]] | language = [[کوردی]] | num_seasons = ١ | num_episodes = ٢٩ | executive_producer = | producer = | cinematography = | editor = ئارام قادر | camera = | runtime = | company = | distributor = | budget = | network = [[کوردستان تیڤی]] | picture_format = | audio_format = }} '''''مەمی ئالان''''' زنجیرە درامایەکی ڕۆمانسی و تراژیدیی کوردییە، لە دەرھێنانی [[ناسر حەسەن]].<ref>[http://www.chra.tv/web3/--/2498-2011-01-31-18-25-12.html ناسر حەسەن: زنجیرە توورکەکان توانیان بینەر بکەنە کارەکتەرێکی ناو دراماکانیان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201007202338/http://www.chra.tv/web3/--/2498-2011-01-31-18-25-12.html |date= ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی چرا تیڤی، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ هێنراوە.</ref> مەمی ئالان لە [[مەم و زین]]ی [[ئەحمەدی خانی]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdishacademy.org/?q=node/81|سەردێڕ=Ahmad Khani (١٦٥١–١٧٠٧)|وێبگە=ئەکادیمیای کوردی|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401143459/http://kurdishacademy.org/?q=node%2F81|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ یەکەم جار لە مانگی ڕەمەزانی ٢٠٠٢ لە [[کوردستان تیڤی]] پەخشکرا.<ref>https://archive.today/20130127155125/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=3110</ref> == ئەکتەران == {{div col|cols=٢}} * [[نزار سەلامی]] وەک '''مەم'''<ref>[https://www.xendan.org/life/detailnews.aspx?jimare=16894&babet=40&relat=8127 نزار سەلامی توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوو]، [[ماڵپەڕی خەندان]]، ٦ی ئابی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref> * تەلار نوری وەک '''زین''' * یونس کاکە وەک '''پیران''' * محەممەد ئەترووشی وەک '''سیامەند''' * مەسعوود عارف وەک '''سەردار''' * حەمەسەعید ئیبراھیم وەک '''حەکیم''' * سەباح عەبدولرەحمان وەک '''بەکۆ''' * [[سەلام کۆیی]] وەک '''سواوروو''' * ئیسماعیل قادر وەک '''چەکۆ''' * [[ئوسامە جەمیل]] وەک '''میر ئیزین''' * ڕێبوار حەسەن وەک '''تاجەددین''' * ئاواز ئەحمەد وەک '''مەحۆ''' * شیلان ڕەحیم وەک '''سیتی''' * کارزان نەجمەدین وەک '''شەم''' * دەریا قادر وەک '''ژنی ئیزین''' * ئاری ڕەشید وەک '''دەسکۆ''' * عەلی جومعە وەک '''میرۆ''' * ڕووبار ئەحمەد وەک '''سێوێ''' * سروە ژاژڵەیی وەک '''گوڵشەن''' * شۆخان ئەبوبەکر وەک '''بەھار'''<ref>[https://www.basnews.com/so/babat/227029 شۆخان ئەبوبەکر: ھەموو دونیا ناگۆڕمەوە بە کوردستان]، ماڵپەڕی [[باسنیوز]]، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە. </ref> * خەتاب کاروانی وەک '''یاوەر''' * عوسمان ڕەحمان وەک '''ورچۆ''' * بەیان محەممەد وەک '''ڕووخۆش''' * نیاز لەتیف وەک '''کاوس''' * بەھمەن حاجی وەک '''بەنگین''' * کۆچەر نوری وەک '''پەری خان''' * گەشاو نوری وەک '''سینەم''' * تەھا ئاغاجان وەک '''زیخۆ''' * [[ئەیام ئەکرەم]] وەک '''ئاکۆ''' * خەتاب کاروانی وەک '''یاوەر''' * شەھلا محەممەد وەک '''کەنیزە''' * ئیدریس سەنجاوی وەک '''پاسەوان''' * بەشدار ئیسماعیل وەک '''باخەوان''' {{div col end}} == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} == بەستەری دەرەکی == * [https://www.youtube.com/watch?v=IXtN3vIaUYQ تایتڵی درامای مەمی ئالان، بڵاوکراوەتەوە لە یوتیووب لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢.] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کوردییەکان]] [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە ڕۆمانسییەکان]] 6vi5ow3d3xppqgx87p9a6xo9bbjeas0 1 146856 1584094 643911 2026-05-15T17:57:38Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584094 wikitext text/x-wiki == سەرچاوە == یوتیووب و فەیسبووک و ئەمانە دەکرێت بە سەرچاوە وەریان بگرین؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٣٥، ٣٠ی ئابی ٢٠١٨ (UTC) :[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Videos_as_references#YouTube_videos_as_references یووتووب] و ھەرجۆرە ڤیدیۆیەکی تر دەکرێت سەرچاوە بێت، بەو مەرجەی ڤیدیۆکە جێی بڕوا بێت. دیارە کەسان و ڕێکخراوانی جۆراوجۆر ڤیدیۆ لە یووتووبدا ئاپلەود دەکەن، بۆیە جێبڕوا بوونی ڤیدیۆکە بەوەیە کە کێ ئاپلەودی بکات و ناوەرۆکەکەی چی بێت. سەیری ئەو لینکە بکە بۆم داناویت. ئەگەر باسی تەنیا ئەم وتارە ئەکەی بە بڕوای من سەرچاوەی تری پێویستە. سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢٠:٥٣، ٣٠ی ئابی ٢٠١٨ (UTC) :: سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکەت، لەوەتەی لێرەم تائێستا یەک حاڵەتم بینیوە کە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=شوان_کەمال&type=revision&diff=567380&oldid=567379&diffmode=source ئەمەیە] و دواتر دەستکارییەکە گەڕێندرایەوە. ئەی بۆ پۆستی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان چی؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:١٧، ٣٠ی ئابی ٢٠١٨ (UTC) ::ناکرێت ببێت بەسەرچاوەی زانستی بەس لەم سەرچاوەیە زیاتر نییە و پەڕەی imdb نییە زنجیرەکە بۆیە زۆر سەختە کاستی فیلمەکە بەبێ ئەو ڤیدیۆیە بدۆزرێتەوە و وەک سەرچاوە بەکاربێت. وە ڤیدیۆیەکە تایتڵی ئۆرجیناڵی زنجیرەکەیە هەرچەند لەکەناڵێکی فەرمی یوتیووب نییە بەڵام دەکرێت وەک سەرچاوەیەک تەمەشای بکەین. > [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٣، ٣١ی ئابی ٢٠١٨ (UTC) :::{{و|ئارام بکر}} منیش لە وتاردا ڤیدیۆم بەکارھێناوە وەک سەرچاوە لە [[:en:Wild Fire (band)]]، بەس سۆسیال میدیا، بەپێی [[وپ:دسب]]، نابنە سەرچاوەی باوەڕپێکراو. لە حاڵەتێکدا ئەگەر ھیچ سەرچاوەیەکی تر نەبێت، ڕەنگە کێشە دروست نەکات.--‎&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">لێدوان</b><span style="color:purple">&#9836;</span>}]] ‏١٠:٤٧، ٣١ی ئابی ٢٠١٨ (UTC) :::: سپاس بۆ ھەموو لایەکتان، تەواو تێگەیشتم. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٥٦، ٣١ی ئابی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەمی ئالان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=643910 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190401143459/http://kurdishacademy.org/?q=node%2F81 بۆ http://www.kurdishacademy.org/?q=node%2F81 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٢٣، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەمی ئالان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584093 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201007202338/http://www.chra.tv/web3/--/2498-2011-01-31-18-25-12.html بۆ http://www.chra.tv/web3/--/2498-2011-01-31-18-25-12.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٥٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) s83k868ju2py5vo37za7r63l2fwzt1d 0 150215 1584161 1534590 2026-05-15T23:32:58Z ~2026-29383-03 76352 1584161 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کوردی کولیایی''' ناوی یەکێک لە بنزارەکانی دیالێکتی [[کوردیی باشووری]]یە کە کوردەکانی ناوچەی [[شارستانی سونقوڕ|سونقوڕ و کولیایی]] ودەور وپشتی لە[[ئەسەداوا]] تا [[کامیاران|کامێران]] قسەی پێ دەکەن. کوردی کولیایی لەباری زمانوانیەوە ئەچێتە سەر [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵهوڕی]] کە تێکەڵاوی کوردی [[ئەردەڵانی]] ە . ھەروەھا ئەم بنزارە لەگەڵ بنزاری گەڕووسی، نزیکترین بنزارەکانی دیالێکتی [[کوردیی باشووری]] بە [[کوردیی ناوەندی|کوردیی ناوەندی]] بە ئەژمار دێن.<ref> [https://thesis2.ut.ac.ir/thesisinfo/ThesisPdf15PagesFiles/2009-8/182813-15Page-.pdf خنجری، سلمان، ''بررسی ساختمان دستوری گویش کردی سنقر کلیایی و مقایسه ریشه‌ای واژه‌های ایرانی باستان''، پایان‌نامه رشتۀ فرهنگ و زبان‌های باستانی در مقطع تحصیلی کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران: ١٣٨٧.]</ref>وە هەروەها هۆزی دەلۆ کە لە ناوچەی گەرمیان نیشتەجێن بەتێکەڵەی کەلهوڕی و ئەردەڵانی قسە دەکەن == ناو == "کولیایی" ناوی عەشیرەتی کوردە لە رۆژھەڵاتی کوردستان کە لە ناوچەی [[شارستانی سونقوڕ|سونقوڕ و کولیایی]] دەور و پشتی دەژێن. == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{زمانی کوردی}} {{لقوپۆپی زمانی کوردی}} {{کۆلکە}} 9sfqjxbt0n5mvupao2cgmxys4gp909g 10 155322 1584106 700767 2026-05-15T19:38:40Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[داڕێژە:Lang-ku]]ی گواستەوە بۆ [[داڕێژە:بە کوردی]] 700767 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:lang|lang_xx_inherit |code=ku |rtl=yes}}</includeonly><noinclude> {{Documentation |1=Template:Lang-x/doc |content={{Lang-x/doc |category=Articles containing Kurdish-language text |tracking-category=Instances of Lang-ku using second unnamed parameter }} }} [[Category:Indo-Iranian multilingual support templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> afc5rcb8hjix8i8eplehg3l91g9jpnh 1 157744 1584158 1460482 2026-05-15T22:55:52Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584158 wikitext text/x-wiki == نەژاد == نەوید لەدایک بووی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە و وە خۆی وتوویەتی کە کوردە. [[بەکارھێنەر:Rebin WIK|Rebin WIK]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rebin WIK|لێدوان]]) ‏٠١:٢٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[نەوید محەممەدزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1084612 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190707010303/https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710 بۆ https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190707010303/https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710 بۆ https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190706140559/https://www.kurdistantv.net/ar/node/46211 بۆ https://www.kurdistantv.net/ar/node/46211 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٠٦، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەوید محەممەدزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1194282 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200809075031/https://www.salamcinama.ir/news/4146/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D8%AF-%D9%88-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D8%B5%D8%AD%D9%86%DB%95-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D9%88-%D8%A2%D9%86%D9%88%D9%86%D8%B3 بۆ https://www.salamcinama.ir/news/4146/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D8%AF-%D9%88-%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D8%B5%D8%AD%D9%86%DB%95-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D9%88-%D8%A2%D9%86%D9%88%D9%86%D8%B3 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٥٩، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[نەوید محەممەدزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328861 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190707010303/https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710 بۆ https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190707010303/https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710 بۆ https://www.kurdistantv.net/index.php/ar/node/5710 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190706140559/https://www.kurdistantv.net/ar/node/46211 بۆ https://www.kurdistantv.net/ar/node/46211 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٣١، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[نەوید محەممەدزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1460481 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190706140445/https://newstral.com/en/article/en/1113721496/-sheeple-star-navid-mohammadzadeh-named-best-actor-at-tallinn-festival بۆ https://newstral.com/en/article/en/1113721496/-sheeple-star-navid-mohammadzadeh-named-best-actor-at-tallinn-festival زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190706140445/https://newstral.com/en/article/en/1113721496/-sheeple-star-navid-mohammadzadeh-named-best-actor-at-tallinn-festival بۆ https://newstral.com/en/article/en/1113721496/-sheeple-star-navid-mohammadzadeh-named-best-actor-at-tallinn-festival زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٤٥، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[نەوید محەممەدزادە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584157 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191207184357/http://www.kurdistanukurd.com/?p=25675 بۆ http://www.kurdistanukurd.com/?p=25675 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191207184357/http://www.kurdistanukurd.com/?p=25675 بۆ http://www.kurdistanukurd.com/?p=25675 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:٥٥، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 6b9qhonh9ei9hyqv0206hdsntm6mvdm 1 160911 1584173 1259539 2026-05-16T03:17:26Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584173 wikitext text/x-wiki == پارێزگارەکان == {{وب|Kushared}} یان {{وب|Serchia}} یان {{وب|Pirehelokan}} ئایا بەشی پارێزگارەکان پێویستە ھەبێت؟ یان گرنگە بۆ وتارەکە؟ بە بۆچوونی خۆم پێویست نییە. سپاس! -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:١٢، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ::بەبڕوام زانیارییەکی گرنگ و بەکەڵکە. ناوی بەرپرسی ھەموو بەشێکی سیاسی گرنگە. پارێزگایش بەرھەمی دابەشکارییەکی سیاسییە. بەڵام پێویستی بە سەرچاوەیە. ئینجا چون دەربارەی کەسایەتییەکانە، پێویستی نەک بە سەلمان، بەڵکوو بە چاودێریشە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢٠:٣٩، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ::: پێموایە گرنگی خۆی هەیە با بمێنێتەوە بۆ ئێستا، ئەوکاتە دەکرێ لاببردرێت کە وتاری تایبەتی بۆ درووستبکرێت وەک پێرست ناویان بنووسرێت بەڵام سەرەتا دەبێت لانی کەم نیوەیان وتاریان لەسەر هەبێت [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٦:١٦، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای دھۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=667248 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100810220702/http://krso.net/default.aspx?l=2 بۆ http://krso.net/default.aspx?l=2 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170314121837/http://krso.net/Default.aspx?page=article&id=1135&l=3 بۆ http://krso.net/Default.aspx?page=article&id=1135&l=3 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٢٥، ١٠ی ئازاری ٢٠٢٠ (UTC) == شارەدێ؟ شارۆچکە؟ == لە بەشی [[پارێزگای دھۆک#شارەدێیەکان و شارۆچکەکانی پارێزگای دھۆک|شارەدێیەکان]] دھۆک و زاخۆ وەک شارەدێ داندراون! بەتەواوی ھەڵەیە و نەتەنیا دھۆک بەڵکوو زۆربەی ئەوانەی نووسراون نە شارۆچکەن و نە شارەدێ. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])} ‏١٠:٤٣، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای دھۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1145533 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170728221858/http://duhok.gov.krd/ بۆ http://duhok.gov.krd/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٨، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای دھۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1259538 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130626203508/http://duhoktourism.org/service/history بۆ http://duhoktourism.org/service/history زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٢٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای دھۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584172 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220926014558/https://www.kirkuk.gov.iq/ بۆ https://www.kirkuk.gov.iq/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:١٧، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 7mxnd2c2js2kt62ryv7kp5ihz0r8ohi 0 162642 1584081 1558512 2026-05-15T16:51:13Z Harki Muhammad 67394 گۆڕینی ڕێژەی دانیشتوانی ناوچەکە 1584081 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خەبات | ناوی_فەرمی = {{lang-ar| خبات}}{{ھن}}{{lang-en| Khabat}} | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.27798| 43.67065}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی خەبات''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.27798| 43.67065 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەبات|خەبات]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = کوێستان ئەحمەد | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٨,٠٤٧<ref>[ref>https://drawmedia.net/report/17853-dabeshbuni-danishtuani-heremi-kwrdstan-beser-ieke-kargeryekanda</ref>] | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = ٥.٨٨٪ | مەزندەی_دانیشتووان_لە = ٥.٨٨٪ لە سەرژمێری گشتی عێراق ٢٠٢٤ | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = خەباتی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خەبات''' شارۆچکەیەکی کوردستانە کە ناوەندی [[قەزای خەبات]]ە سەر بە [[پارێزگای ھەولێر]]ە. خەبات دەکەوێتە ٣٧ کیلۆمەتری ڕۆژاوای شاری [[ھەولێر]] ھەروەھا دەروازەی بەیەکەوە بەستنی ھەردوو شاری [[مووسڵ]] و [[دھۆک]]ە، بە شاری [[ھەولێر]]. شارۆچکەی خەبات دەکەوێتە سەر [[زێی گەورە]] بەناوچەیەکی کشتوکاڵی گرنگ و گەشتیاری ناسراوە لەبەر ئەوەی گەورەترین پڕۆژەی ئاودێری ھەیە و ناوچەیەکی دارستانی بەرفروانی لێ یەو سوودی گەشتیاری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆیییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ڕووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتووان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * دوابەدوای رێکەوتنامەی (١١) ی ئاداری سالی ١٩٧٠ ھەنجیرۆک وەک سەنتەری ناحیە دەست نیشانکرا ناحیەکە ناوی لێنرا (خەبات). == جوگرافیا == شارۆچکەی خەبات ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[بشریان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[بەستامی گەورە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[تۆپزاوە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[کەڵەکی یاسین ئاغا]].<ref>https://www.openstreetmap.org/way/321215272#map=12/36.2548/43.6749</ref> == مێژوو == * دوابەدوای رێکەوتنامەی (١١) ی ئاداری سالی ١٩٧٠ ھەنجیرۆک وەک سەنتەری ناحیە دەست نیشانکرا ناحیەکە ناوی لێنرا (خەبات). یەکەم بەڕێوەبەری ناحیە بەناوی ( شیخ رەئوف فەخرەئەلدین ) بووە. لەھەمان کاتدا کۆمەڵگەی ھەنجیرۆک لەتەنیشت گوندی ھەنجیرۆک دروستکراوە کەپێشتر تەنیا گووند بووە. * لە رێکەوتی ١١ / ١٠ / ٢٠٠٤ بەفەرمانی ئەنجوومەنی وەزیران ژمارە (٢٣٧١) کرا بە قەزا. یەکەم قائمقامی ئەمقەزایە (ڕزگار مستەفا محەممەد) بووەو پاش بەقەزاکردنی خەبات، ئەو قەزایە پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینییوە. * لە رووی چری دانیشتوان و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری گشتیەکان کە چەندین گەڕەک بەناوەکانی (ھەنجیرۆک، ئاشتی ١، ئاشتی ٢، ڕزگاری، کانی مام سنج، کۆمەڵگەی ئیداری، کشتوکاڵ، باستام، سەروەران). == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای خەبات]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەبات}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] 99qa4vfiw4i3ixp42fqqylsts1k9hy1 0 164853 1583955 1583845 2026-05-15T12:04:54Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583955 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = فەرزاد کەمانگەر {{ھن}} Farzad Kamangar | وێنە = Farzad.svg | قەبارەی وێنە = 180px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[کامیاران]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٣ی ئایاری ١٩٧٥ | ڕێکەوتی مردن = ٩ی ئایاری ٢٠١٠ | شوێنی مردن = [[زیندانی ئێڤین]]، [[تاران]] | ھۆکاری مردن = لە سێدارە دان | شوێنی گۆڕ = نادیار | نیشتەجێ = کامیاران | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | ھاووڵاتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = مامۆستا | ساڵانی چالاکی = | شار = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | criminal_charge = ئەندامییەتی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پژاک]] | سزای_تاوانباری = سێدارە | ھاوسەر = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''فەرزاد کەمانگەر''' (٢٣ی ئایاری ١٩٧٥ لە [[کامیاران]] - ٩ی ئایاری ٢٠١٠<ref name="execution">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=پنج زندانی سیاسی فرزاد کمانگر، علی حیدریان، فرھاد وکیلی، شیرین علم ھولی و مھدی اسلامیان سحرگاە امروز (یکشنبھ) اعدام شدند|بڵاوکەرەوە=ڕۆشنگەریی|ناونیشان=http://www.roshangari.net/as/sitedata/20100509074334/20100509074334.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی گوڵانی ١٣٨٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100511181338/http://www.roshangari.net/as/sitedata/20100509074334/20100509074334.html}}</ref> لە [[تاران]]) مامۆستا، چالاکوانی [[مافەکانی مرۆڤ]]، [[ئاریکاریی کۆمەڵایەتی]]، [[شاعیر]] و [[ڕۆژنامەوان]]ێکی خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو<ref name="Poet">[http://kurdishrights.org/2013/05/11/the-words-of-farzad-kamanger/ THE WORDS OF FARZAD KAMANGER]</ref><ref name="Execution">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.astreetjournalist.com/2010/05/09/farzad-kamangar-and-4-other-political-prisoners-executed/ |سەردێڕ=FARZAD KAMANGAR and 4 Other political prisoners EXECUTED! |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100511065235/http://www.astreetjournalist.com/2010/05/09/farzad-kamangar-and-4-other-political-prisoners-executed/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Execution2">[http://hra-news.org/685/00/1278-1.html/ ماھی کوچکی بر بالای دار؛ مقالە واشنگتن تایمز دربارە اعدام فرزاد کمانگر] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514200514/http://www.hra-news.org/685/00/1278-1.html|date=}}</ref> کە بە تۆمەتی ئەندام بوون و ھاوکاری لەگەڵ [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پژاک]] لەلایەن [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە]] سزای سێدارەی بۆ دەرکرا و لە ٩ی ئایاری ٢٠١٠ (١٩ی بانەمەڕی ١٣٨٩ی [[ڕۆژژمێری ئێرانی|کۆچی ھەتاوی]]) لەگەڵ [[عەلی حەیدەریان]]، [[فەرھاد وەکیلی]]، [[شیرین عەلەم ھولی]] و مەھدی ئیسلامیان لە [[زیندانی ئێڤین|گرتووخانەی ئێڤین]] لە سێدارە درا.<ref name=execution/> == ژیاننامە == فەرزاد کەمانگەر کوڕی باقی و سەڵتەنە ساڵی ١٩٧٨ لە [[کامیاران]] لە دایک بووە. لە زانکۆی پەیامی نووری [[سنە]] دەروونناسی تەواو کردووە؛ تا پێش قۆڵبەست کردنی بۆ ماوەی دوازدە ساڵ لە کامیاران و ئاوایییەکانی دەوروبەری مامۆستا بووە، ھەروەھا ئەندامی دەستەی نووسەرانی مانگنامەی ڕۆیان سەر بە بەڕێوبەرایەتی پەروەردە و بارھێنانی شاری کامیاران و ئەندامی سەرۆکایەتیی ڕێکخراوەی ژینگەپارێزیی ئاسک و ئەندامی ڕێکخراوەی چالاکانی مافی مرۆڤی ئێران بووە. ٢٨ی گەلاوێژی ساڵی ١٣٨٥ لە سەفەرێکی [[تاران]]دا فەرزاد دەستبەسەر کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Farzad Kamangar: One Person’s Story|ناونیشان=https://www.iranrights.org/memorial/story/-5379/farzad-kamangar|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Abdorrahman Boroumand Center|زمان=en}}</ref> و تا کاتی شەھید بوونی لە تاران و سنە و [[کرماشان]] لەژێر دڕندانەترین ئەشکەنجەکاندا بووە و ماوەیەکی زۆریش ئیزنی دیتنی کەسوکاری نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=فەرزاد کەمانگەر|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=200911030031432232|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=payaam|سەردێڕ=یادی فەرزاد کەمانگەر و ھاوڕێیانی و مانگرتنی گشتی ۲۳ی گولان – پەیام|ناونیشان=https://payaam.net/ku/یادی-فەرزاد-کەمانگەر-و-ھاوڕێیانی-و-مان/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://payaam.net/ku/یادی-فەرزاد-کەمانگەر-و-ھاوڕێیانی-و-مان/ |date=ئایاری ٢٠٢١}}</ref> == لە سێدارە دان == فەرزاد مافی گرتنی پارێزەری نەبوو و لە ڕێکەوتی ١٠ی ڕێبەندانی ١٣٨٦ (٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨) لەلایەن لقی سی دادگای شۆڕشی تاران لە حەوت خولەکدا بە تۆمەتی ئەندامییەتی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پژاک]] (محاربە - دژایەتی خودا) حوکمی سێدارەی بەسەردا سەپا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The death sentences of Farzad Kamangar, Ali Heydarian and Farhad Vakili has been approved by the Iranian Supreme Court|ناونیشان=http://iranhr.net/en/articles/217/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=iranhr.net|زمان=en}}</ref> و لە ١٩ی گوڵانی ١٣٨٩دا ھاوڕێ لەگەڵ چوار زیندانی تر کە سێیانیان کورد بوون، بە بێ ئاگادارکردنەوەی بنەماڵەکانیان و بە نھێنی لە پارکینگی گرتووخانەی ئێڤین لە دار دران و بە دزییەوە بە خاک دەسپێردران و ھەنووکەش شوێنی ناشتنی تەرمەکانیان ڕوون نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شەھیدانی ١٩ی بانەمەڕ دوای ٧ ساڵ ئێستاش بە گڵکۆیان نازاندرێ|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=21603|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504212321/https://kurdistanukurd.com/?p=21603}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Association|یەکەم=Kurdistan Human Rights|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=فەرزاد کەمانگەر/لە ئەشکەنجە و زیندان تا تیرۆر و سێدارە|ناونیشان=https://www.kmmk.info/ku/12175/فەرزاد-کەمانگەر-لە-ئەشکەنجە-و-زیندان-ت/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان}}</ref> == کاردانەوەکان == # بنەماڵەی فەرزاد پیرۆزباییان کرد و وتیان پێویست بە سەرەخۆشی ناکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خوشکی فەرزاد کەمانگەر: پێویست بە سەرەخۆشی ناکا|ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=61690|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=کوردستانپۆست|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504233549/https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=61690}}</ref> # ٢٣ی بانەمەڕی ھەمان ساڵ خەڵکی کوردستان بە مانگرتنێکی گشتی ناڕەزایەتی خۆیان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یادی فەرزاد کەمانگەر و ھاوڕێیانی و مانگرتنی گشتی ۲۳ی گولان – پەیام|ناونیشان=https://payaam.net/ku/یادی-فەرزاد-کەمانگەر-و-ھاوڕێیانی-و-مان/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://payaam.net/ku/یادی-فەرزاد-کەمانگەر-و-ھاوڕێیانی-و-مان/ |date=ئایاری ٢٠٢١}}</ref> # [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] ڕای گەیاند ئەو کارە پێشێل کردنی [[مافەکانی مرۆڤ]] بووە و داواشی لە ڕژیمی ئێران کرد چارەنووس یان شوێنی بە خاک ئەسپاردنی ئەو چوار زیندانییە کوردە ئاشکرا بکات دەنا بەدواداچوونەوەکان ھەر بەردەوام دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەتەوە یەکگرتووەکان: ئێران ناچارە شوێنی بەخاکسپاردنی ٤ زیندانیی سیاسی کورد ئاشکرابکات|ناونیشان=https://archive.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&id=37592&l=3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ڕاچڵەکین|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504212321/https://archive.rachlaken.com/Default.aspx?page=Article&id=37592&l=3}}</ref> # لە چوارەمین ساڵیادی ڕووداوەکە لە زیندانی ڕەجایی شاری [[کەرەج]] ڕێوڕەسمێک بەڕێوە چوو و بەشداربووەکانیشی یەک ڕۆژ مانیان لە خواردن گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رێزگرتن لە فەرزاد کەمانگەر لە زیندانی ڕەجایی شاری کەرەج|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/kurdish/detail.aspx?=hewal&jmara=5307&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ئاسۆی ڕۆژھەڵات|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504212320/http://www.asoyroj.com/kurdish/detail.aspx?=hewal&jmara=5307&Jor=1}}</ref> # لە حەوتەمین ساڵیادی لە سێدارە دانی چوار کورد لەلایەن ڕژیمی ئێرانەوە لە [[سوێد|سوید]] و [[ئەڵمانیا]] خۆپێشاندان بەڕێوە چوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە ئەڵمانیا و سوید یادی شەھید فەرزاد و ھاوڕێکانی کرایەوە|ناونیشان=https://rojnews.news/جیھان/لە-ئەڵمانیا-و-سوید-یادی-شەھید-فەرزاد-و-ھ/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ڕۆژنیووز}}{{بەستەری مردوو|url=https://rojnews.news/جیھان/لە-ئەڵمانیا-و-سوید-یادی-شەھید-فەرزاد-و-ھ/ |date=ئایاری ٢٠٢١}}</ref> # لە [[ئامەد]] قوتابخانەیەک بە یاد و ناوی فەرزاد کەمانگەر کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قوتابخانەی بنەڕەتیی فەرزاد کەمانگەر لە دیاربەکر پلۆمپ کرا|ناونیشان=https://www.rojikurd.net/qutabxanez-ferzad-kemanger-plomp-kra/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ڕۆژی کورد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504212321/https://www.rojikurd.net/qutabxanez-ferzad-kemanger-plomp-kra/}}</ref> # [[بەھمەن قوبادی]] دوایین فیلمی خۆی پێشکەشی فەرزاد کەمانگەر و [[سانع ژاڵە]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=TV|یەکەم=CHRA|سەردێڕ=بەھمەن قوبادی فیلمە نوێیەکەی پێشکەش بە فەرزاد کەمانگەر و سانع ژاڵە کرد|ناونیشان=http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/9660-bahman|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=چرا تیڤی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504212321/http://chra.tv/news/index.php/arts/artist-news/tv-cinema/9660-bahman}}</ref> # [[شێرکۆ بێکەس]] شێعرێکی بۆ دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=له ساڵیادی مردنی شێركۆ بێكه‌سدا|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail.aspx?Jimare=3044|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.peyserpress.com}}</ref> # [[شاھین نەجەفی]] گۆرانییەکی بۆ دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=شەهیدانی مانگی گوڵان، ئەو مۆمانەی ناکوژێنەوە|ناونیشان=https://rojnews.news/%D8%AF%DB%86%D8%B3%DB%8C%DB%95/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DA%B5%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D9%88-%D9%85%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%A9/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510024730/https://rojnews.news/%D8%AF%DB%86%D8%B3%DB%8C%DB%95/%D8%B4%DB%95%D9%87%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DA%B5%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A6%DB%95%D9%88-%D9%85%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%A9/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕۆژی مامۆستا == لە کوردستان ڕۆژی لە سێدارە دانی فەرزاد کەمانگەر (١٩ی بانەمەڕ - ٩ی ئایار) بە ڕۆژی مامۆستا نێودێر کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خوێندکارانی زانکۆی پەیامی نووری مەریوان بە بۆنەی ساڵیادی لەسێدارەدانی مامۆستا فەرزاد کەمانگەر بەیانییەیەکیان بڵاو کردەوە|ناونیشان=https://www.rojikurd.net/%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B1%DB%8C/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ڕۆژی کورد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504212321/https://www.rojikurd.net/%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B1%DB%8C/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆ 19 گووڵان ببێتە ڕۆژی مامۆستا|ناونیشان=https://masoudmanaf.wordpress.com/2012/05/05/1468/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=مەسعوود مەناف}}</ref> == فەرزاد لە چاند و هونەردا == دەرهێنەری کورد [[بەهمەن قوبادی]] لە ساڵی ٢٠١٢ فیلمی [[وەرزی کەرگەدەن]] پێشکەش بە ڕۆحی فەرزاد کرد، پێشکەشکردنەکەش بە شێوەی تێکست لە دەستپێکی فیلمەکەدا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢|سەردێڕ=بەھمەن قوبادی فیلمە نوێیەکەی پێشکەش بە فەرزاد کەمانگەر و سانع ژاڵە کرد|ناونیشان=https://chra.tv/%D8%A8%DB%95%DA%BE%D9%85%DB%95%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%95-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%DA%A9%DB%95%D8%B4-%D8%A8/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] * [[ئیحسان فەتاحیان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://kamangar.org/fa/ ناوەندی فەرزاد کەمانگەر (بە زمانی فارسی)]. {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مافەکانی مرۆڤ}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]] [[پۆل:شەھیدانی کورد]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]] [[پۆل:مامۆستا کوردەکان]] ozisng8innsfkovfmm6j7nmz88ieetd 0 165113 1584145 1560029 2026-05-15T21:24:15Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584145 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:France_manche_vue_dover.JPG|وێنۆک|دیمەنێکی دۆڤر ڕووبەڕوو بە فەڕەنسا.]] '''نۆکەندی ئینگلیز''' یان '''نۆکەندی فەڕەنسی''' یان '''نۆکەندی مانش''' ({{بە فەڕەنسی|La Manche}}، {{بە ئینگلیزی|English Channel}}) بریتییە لە بەشێک لە [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک|زەریای ئەتلەسی]] کە بەری [[فەڕەنسا]] و [[بەریتانیا]] لێک دەکاتەوە و [[دەریای باکوور]] بە [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک|زەریای ئەتلەسی]] دەبەستێتەوە. درێژییەکەی ٥٦٣ کم بە پانی ٢٤٠ کم ە، لە کەندەڵانی دۆڤر بەرتەسکترین شوێنی نۆکەندەکەیە. لەسەردەمی فەرمان ڕەوایی [[ڕۆمای کۆن|ڕۆمانییەکان]] پێیان دەگووت بریتانیکۆس، تاوەکو ساڵی ١٥٤٩ ناوی “دەریای بەریتانیاً بوو. کەناڵەکە پێچاوپێچە بە بەرز و نزمی جیاوازەوە، قوڵترین شوێنی ١٢٠ مەترە و تەنکترین شوێنیشی ٤٥ مەترە کە کەوتۆتە ناوچەی دۆڤر و کالیێ. ھەروەھا چەندین دوورگەی ھەیە وەک دوورگەکانی جێرزی و جێرنزی و وایلفوایت، تونێلی مانش کە ھەردوو وڵاتی فەڕەنسا و بەریتانیا بەیەک دەبەستێتەوە کەوتۆتەژێڕ ئەم نۆکەندە کە لە ١٩٩٤ درووستکراوە. ھەروەھا ناوەندێکی بەناوبانگی کێبرکێی مەلەوانییە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * Carpentier A, Martin CS, Vaz S (Eds.), ''Channel Habitat Atlas for marine Resource Management, final report / Atlas des habitats des ressources marines de la Manche orientale, rapport final (CHARM phase II).'' INTERREG 3a Programme, IFREMER, Boulogne-sur-mer, France, 2009 * [[Charles Joseph Dumas-Vence]], ''Notice sur les ports de la Manche et de la mer du Nord'', Revue maritime et coloniale, Ministère de la Marine et des Colonies, 1869 et 1886; * [[Charles Joseph Dumas-Vence]], ''Atlas des cartes, plans et vues. Notice sur les côtes de la Manche et de la mer du Nord'', Revue maritime et coloniale, Ministère de la Marine et des Colonies, 1876. * Claude Larsonneur, Robert Horn, Jean Paul Auffret, Pierre Hommeril and Andre Moal, " ''Géologie de la Partie Meridionale de la Manche Centrale'' ", Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series A, Mathematical and Physical Sciences, Vol. 279, No. 1288, A Discussion on the Geology of the English Channel (Jul. 24, 1975), {{ص.|١٤٥–١٥٣}} * [http://www.onml.fr/publications/ Observatoire national de la mer et du littoral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160131183846/http://www.onml.fr/publications/ |date=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }} (2015), [http://www.onml.fr/uploads/media/texte-namo_01.pdf ''Synthèse statistique de la façade Nord Atlantique - Manche Ouest''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180426122139/http://www.onml.fr/uploads/media/texte-namo_01.pdf |date=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨ }}, publié ١٠ تەممووز ٢٠١٥ * [http://www.vertigo.uqam.ca/vol7no3/art4vol7no3/frame_article.html Mer côtière à forte pression anthropique propice au développement d'une gestion intégrée : exemple du bassin oriental de la Manche (Atlantique Nord-est)]{{بەستەری مردوو|url=http://www.vertigo.uqam.ca/vol7no3/art4vol7no3/frame_article.html |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} - Vertigo, décembre 2006 * [http://eur-lex.europa.eu/smartapi/cgi/sga_doc?smartapi!celexplus!prod!DocNumber&lg=fr&type_doc=COMfinal&an_doc=2006&nu_doc=275 Vers une politique maritime de l’Union : une vision européenne des océans et des mers] - Livre vert de l'Union européenne, 2006 * [https://web.archive.org/web/20120114053148/http://www.littoral.ifen.fr/Cartographie.6.0.html Outil de cartographie de l'Observatoire du littoral]: données terrestres (occupation du sol, limites administratives…) et maritimes (bathymétrie, nature des fonds, infrastructures de transport…) * [http://www.marevita.org/ Biodiversité des algues marines et de la faune marine des côtes françaises: Manche et Atlantique] - Marevita == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.dover.uk.com/channelswimming/ Full Channel swim lists and swimmer information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110306130538/http://www.dover.uk.com/channelswimming/ |date= ٦ی ئازاری ٢٠١١ }} * [http://freepages.genealogy.rootsweb.com/~genmaps/genfiles/COU_files/ENG/aaEng/ortelius_anglia-epitome-det3_1595.jpg Oceanus Britannicus or British Sea] * [https://web.archive.org/web/20060614050912/http://www.thechannelswimmers.com/ Channel swimmers website] * [http://www.soloswims.com/ Archives of long distance swimming] * [http://www.channelswimming.net/ Channel Swimming and Piloting Federation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430174338/http://www.channelswimming.net/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١١ }} * [http://www.channelswimmingassociation.com/ Channel Swimming Association] * [http://www.readagainbooks.com/airbattleovertheenglishchannel.htm World War II Eye Witness Account – Audio Recording] Air Battle over the English Channel (1940) * [http://www.panache.eu.com/ Projet PANACHE, Site officiel] {{Webarchive|url=https://archive.today/20140327034500/http://www.panache.eu.com/ |date=٢٧ی ئازاری ٢٠١٤ }} et [https://www.facebook.com/pages/Protected-Area-Network-Across-the-Channel-Ecosystem/481731665200325 ''PANACHE sur facebook''] * {{En icon}} [http://www.nostraproject.eu/ Projet Nostra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241223172029/https://www.nostraproject.eu/ |date=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }} * [https://web.archive.org/web/20140328064238/http://www.valmer.eu/valmer-et-panache/?lang=fr Initiative VALMER] * [http://atlas-transmanche.certic.unicaen.fr/ Atlas-transmanche] * [https://web.archive.org/web/20091214185653/http://www.ifremer.fr/charm/ Programme CHARM] * [https://web.archive.org/web/20190325211558/http://www.channelcoast.org/ Channelcoast] * [http://www.littoral.ifen.fr/ Observatoire du littoral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110423225257/http://www.littoral.ifen.fr/ |date=٢٣ی نیسانی ٢٠١١ }} * [http://www.espon.eu/ Programme ESPON] * projet CAMIS : [https://camis.arcmanche.eu/stock/files/user4/1_Sous_leau.pdf Sous l’eau Morphologie sous-marine et ressources halieutiques de l'espace transmanche]{{بەستەری مردوو|url=https://camis.arcmanche.eu/stock/files/user4/1_Sous_leau.pdf |date=ئایاری ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|English Channel}} {{زانیارییە کتێبخانەییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شانشینی یەکگرتوو|ئەورووپا|فەڕەنسا}} [[پۆل:جوگرافیای فەڕەنسا]] [[پۆل:دەریاکانی ئەورووپا]] [[پۆل:نۆکەندەکان]] [[پۆل:دەریاوانان]] 9c8t6r54u5csamm8nz0127lr8456fp2 1 165121 1584146 1560030 2026-05-15T21:24:26Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584146 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[نۆکەندی ئینگلیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=688103 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140328064238/http://www.valmer.eu/valmer-et-panache/?lang=fr بۆ http://www.valmer.eu/valmer-et-panache/?lang=fr زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190325211558/http://www.channelcoast.org/ بۆ http://channelcoast.org/ زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://camis.arcmanche.eu/stock/files/user4/1_Sous_leau.pdf تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٣٤، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆکەندی ئینگلیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=739915 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110430174338/http://www.channelswimming.net/ بۆ http://www.channelswimming.net/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥٢، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[نۆکەندی ئینگلیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876666 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160131183846/http://www.onml.fr/publications/ بۆ http://www.onml.fr/publications/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180426122139/http://www.onml.fr/uploads/media/texte-namo_01.pdf بۆ http://www.onml.fr/uploads/media/texte-namo_01.pdf زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.vertigo.uqam.ca/vol7no3/art4vol7no3/frame_article.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:١٠، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆکەندی ئینگلیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1130823 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.is/20140327034500/http://www.panache.eu.com/ بۆ http://www.panache.eu.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٤٦، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆکەندی ئینگلیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1182142 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110423225257/http://www.littoral.ifen.fr/ بۆ http://www.littoral.ifen.fr/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٢١، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆکەندی ئینگلیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1560029 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241223172029/https://www.nostraproject.eu/ بۆ http://www.nostraproject.eu/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٤٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نۆکەندی ئینگلیز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584145 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110306130538/http://www.dover.uk.com/channelswimming/ بۆ http://www.dover.uk.com/channelswimming/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٢٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) r07odvc3u6rj4x9mqqw8p3mnrtsltzn 0 166986 1584083 1483322 2026-05-15T16:59:41Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584083 wikitext text/x-wiki {{وەسف|گۆرانیبێژێکی کورد}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مەریوان سەفادین | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ساڵی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٢}} | شوێنی لەدایکبوون = [[عەبابەیلێ]]، [[ھەڵەبجە]]، [[عێراق]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = [[سوید]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = [[گۆرانیبێژ]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٩٣–ئێستا | خاوەنکار = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | شار = | باڵا = | کێش = | بزاڤ = | ھاوسەر = | منداڵەکان = ٢ | باوان = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''مەریوان سەفادین''' (لەدایکبووی ١٩٧٢ لە [[ھەڵەبجە]]، [[عێراق]]) گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی ھەڵەبجەیە، کە بە ھەردوو زاری [[کوردیی ناوەندی]] و [[کوردیی باشووری]] گۆرانیی وتووە. == سەرەتای ژیان == مەریوان سەفادین لە ساڵی ١٩٧٢ لە گوندی [[عەبابەیلێ]] لە شاری ھەڵەبجە لەدایک بووە و ھەتا ساڵی ١٩٨٨ و کاتی [[کیمیابارانی ھەڵەبجە|کیمیابارانەکەی ھەڵەبجە]] لەوێ ژیاوە؛ بە وتەی خۆی، برینداری کیمیابارانەکەشە، و بەھۆی کیمیابارانەکەوە ھەڵەبجەی بەرەو [[سلێمانی]] بەجێ ھێشتووە.<ref name="ئێن ئاڕ تی ٢" /> ھەر بەھۆی کیمیابارانەکەوە نەیتوانیوە خوێندن تەواو بکات. لە ساڵی ١٩٩٦ کوردستانی بەرەو ئەورووپا بەجێ ھێشت بەجۆرێک ٢ ساڵ لە ئەڵمانیا و ١٠ ساڵ لە ئایسلەند ژیاوە. پاشان چووەتە سوید و زیاتر لە ١٠ ساڵە لەوێ دەژیت.<ref name="پۆستی فەرمیی خۆی لە فەیسبووک" /> == پیشە == مەریوان لە ساڵی ١٩٩٣ لەڕێگەی [[بەھجەت یەحیا]]وە دەستی بە کاری ھونەری کردووە و ھەر لەو ساڵە یەکەم گۆرانیی خۆی بەناوی ''ھەی باوە باوە'' لە بەرنامەی کەشکۆڵ لە [[کەناڵی گەلی کوردستان]] بڵاو کردووەتەوە. تا ١٩٩٦ شەش بەرھەمی بەشێوەی تاک تۆمار کردووە. ھەروەھا مەریوان یەکێک بووە لە ئەندامانی [[تیپی مۆسیقای فۆلکلۆری کورد]]،<ref name="ئێن ئاڕ تی ٢">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/NRT2/News.aspx?id=12673|سەردێڕ=ڤیدیۆ.. کەمال محەممەد و مەریوان سەفادین دوێتێک بڵاو دەکەنەوە|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=ئێن ئاڕ تی ٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> کە چەندین کۆنسێرتی لەگەڵ تیپەکە لە ھەردوو شاری [[ھەولێر]] و [[سلێمانی]] کردووە. مەریوان تەنیا دوو ئەلبومی بەناوەکانی ''دیە'' لە ٢٠٠٢ و ''جێژوان'' لە ٢٠٠٦ بڵاو کردووتەوە. ئەمە جگە لەوەی کە چەندین گۆرانییشی بە شێوەی تاک بڵاو کردووەتەوە. لە چەندین ئاھەنگ و بۆنە لەدەرەوەی کوردستان کۆنسێرتی کردووە.<ref name="پۆستی فەرمیی خۆی لە فەیسبووک">پۆستێکی فەرمیی مەریوان سەفادین لەبارەی ژیانی خۆی و پیشەکەی لە پەڕەی فەرمیی خۆی لە فەیسبووک.</ref> مەریوان دوو-سێ گۆرانیی ھەورامیشی وتووەتەوە کە شیعرەکان ھی [[مەولەوی]] بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chra.tv/news/index.php/articles/articles/intervieuw/2330-2011-01-31-18-25-12666|سەردێڕ=مەریوان سەفادین : لەڕێگەی هونەرەوە دەمەوێ خزمەت بکەم نەک خۆ دەرخستن|نووسەر=حەمە شوان|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=چرا.تیڤی|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713043941/http://www.chra.tv/news/index.php/articles/articles/intervieuw/2330-2011-01-31-18-25-12666|url-status=dead}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ و بەرەبەری [[شەڕی پێشمەرگە و داعش]] مەقامێکی بۆ پێشمەرگە و کوردستان وت و بڵاو کردەوە، و لە ٢٠١٧ گۆرانییەکی بە [[کەڵھوڕی|زاری کەڵھوڕی]] بەناوی ''بەو بەو'' بڵاو کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=19777&Jor=5|سەردێڕ=نوێترین گۆرانی مەریوان سەفادین بڵاو كرایەوە|نووسەر=مەحموود ئیسماعیل|نووسەر٢=شاخەوان شێخانی|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٧|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=وشە.نێت|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> لە ٢٠٢٠ [[کەمال محەممەد]] لەگەڵ مەریوان ڤدیۆکلیپێکیان بەناوی ''ئافەرین'' بڵاو کردەوە.<ref name="knwe.org">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://knwe.org/?p=86427|سەردێڕ=بەرهەمێکی نوێی کەمال محەمەد و مەریوان سەفادین|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=knwe.org|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210608194246/https://knwe.org/?p=86427|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دیسکۆگرافی == <!-- ناوەکانی زۆرینەی ئەم گۆرانییانە فەرمی نین بۆیە تکایە گەر ناوە فەرمییەکانیان دەزانیت، ڕاستیان بکەرەوە. --> === ئەلبوومەکان === {{پێڕستی تراکەکان | ناونیشان = دیە (٢٠٠٢) | بەشداربووانی_نووسین = | بەشداربووانی_مۆسیقا = | نووسەرەکانی_ھۆنراوەکان = بەڵێ | ستوونی_زیادە = مۆسیقا | ناو١ = ھەر ئەڕۆم | نووسەر١ = | تێبینی١ = غوربەت | ھۆنراوەکان١ = [[ئەحمەد محەممەد]] | ئاوازدانەر١ =لوڕی | ماوە١ =٤:٣٩ | زیادە١ = توانا فەرەج {{ھن}} ئارا ئەحمەد {{ھن}} کارزان مەحموود | ناو٢ = سەوزە | نووسەر٢ = | تێبینی٢ = | ھۆنراوەکان٢ = | ئاوازدانەر٢ = | ماوە٢ =٧:٠٤ | زیادە٢ = | ناو٣ = نازیلێ | نووسەر٣ = | تێبینی٣ = | ھۆنراوەکان٣ = عەتا قەرەداغی {{ھن}} فۆلکلۆر | ئاوازدانەر٣ = فۆلکلۆر | ماوە٣ = ٤:١٤ | زیادە٣ = توانا فەرەج {{ھن}} ئارا ئەحمەد | ناو٤ = نەم ئەزانی | نووسەر٤ = | تێبینی٤ = تەنیایی | ھۆنراوەکان٤ = ئەحمەد محەممەد | ئاوازدانەر٤ = نەوژین محەممەد | ماوە٤ = ٧:١٢ | زیادە٤ = سامان تەھا | ناو٥ = گەڵا گەڵا | نووسەر٥ = | تێبینی٥ = | ھۆنراوەکان٥ = ئیسماعیل خوڕماڵی | ئاوازدانەر٥ = کەلھوڕی | ماوە٥ = ٥:١٥ | زیادە٥ = سامان تەھا | ناو٦ = چاوانی تۆ | نووسەر٦ = | تێبینی٦ = | ھۆنراوەکان٦ =ئیبراھیم نەجمەدین | ئاوازدانەر٦ = | ماوە٦ =٥:١٣ | زیادە٦ = | ناو٧ = دیە | نووسەر٧ = | تێبینی٧ = | ھۆنراوەکان٧ = نەوژین محەممەد | ئاوازدانەر٧ = نەوژین محەممەد | ماوە٧ = ٤:٢٣ | زیادە٧ = ئارا ئەحمەد {{ھن}} توانا فەرەج |total_length = ٣٨:٠٠ }} {{پێڕستی تراکەکان | ناونیشان = جێژوان (٢٠٠٦) | بەشداربووانی_نووسین = | بەشداربووانی_مۆسیقا = | نووسەرەکانی_ھۆنراوەکان = بەڵێ | ستوونی_زیادە = مۆسیقا | ناو١ = جێژوان | نووسەر١ = | تێبینی١ = | ھۆنراوەکان١ = | ئاوازدانەر١ = | ماوە١ =٥:٥٢ | زیادە١ = | ناو٢ = شیرینە و شیرین | نووسەر٢ = | تێبینی٢ = | ھۆنراوەکان٢ = [[ئەحمەد محەممەد]] | ئاوازدانەر٢ = | ماوە٢ =٧:٠٢ | زیادە٢ = توانا فەرەج | ناو٣ = ئای لە من | نووسەر٣ = | تێبینی٣ = | ھۆنراوەکان٣ = [[بەختیار ساڵح]] | ئاوازدانەر٣ = | ماوە٣ = ٤:٣٢ | زیادە٣ = توانا فەرەج | ناو٤ = یارانی ھاودەم | نووسەر٤ = | تێبینی٤ = | ھۆنراوەکان٤ = [[خەییام]] | ئاوازدانەر٤ = ئیبراھیم نەجمەدین | ماوە٤ = ٤:٠٥ | زیادە٤ = توانا فەرەج {{ھن}} ئارا ئەحمەد | ناو٥ = تەمتومان | نووسەر٥ = | تێبینی٥ = سەرمای عەشق | ھۆنراوەکان٥ = ئەحمەد محەممەد {{ھن}} ئیسماعیل محەممەد | ئاوازدانەر٥ = کەلھوڕی | ماوە٥ = ٧:١٦ | زیادە٥ = توانا فەرەج {{ھن}} ئارا ئەحمەد | ناو٦ = ھۆ گوڵێ | نووسەر٦ = | تێبینی٦ = | ھۆنراوەکان٦ = ئەحمەد محەممەد | ئاوازدانەر٦ = مەریوان سەفادین | ماوە٦ = ٤:٤٤ | زیادە٦ = توانا فەرەج {{ھن}} ئارا ئەحمەد | ناو٧ = ئەوا ئەڕۆم | نووسەر٧ = | تێبینی٧ = بەستەی غوربەت، ھەوری قەدەر | ھۆنراوەکان٧ = ئەحمەد محەممەد | ئاوازدانەر٧ = کەلھوڕی | ماوە٧ = ٦:٠٣ | زیادە٧ = توانا فەرەج {{ھن}} ئارا ئەحمەد | ناو٨ = ھەی داد ھەی دڵەی ھاوار | نووسەر٨ = | تێبینی٨ = | ھۆنراوەکان٨ = ئەحمەد محەممەد | ئاوازدانەر٨ = مەریوان سەفادین | ماوە٨ = ٥:١٥ | زیادە٨ = توانا فەرەج {{ھن}} ئارا ئەحمەد | ناو٩ = ئەمان لەیل | نووسەر٩ = | تێبینی٩ = | ھۆنراوەکان٩ = ئیسماعیل محەممەد {{ھن}} فۆلکلۆر | ئاوازدانەر٩ = فۆلکلۆر | ماوە٩ = ٥:٣١ | زیادە٩ = ئارا ئەحمەد {{ھن}} توانا فەرەج |total_length = ٥٠:٢٠ }} === تاکە گۆرانییەکان === * ئامۆزا گیان (کۆنسێرت) * بۆ کوردستان (مەقام، ٢٠١٤) * چەشنی دەریا (کۆنسێرت) === کلیپەکان === {| class="wikitable" |+ کلیپەکان |- ! ناونیشان !! شیعر !! ئاواز !! مۆسیقا !! ساڵ !! تێبینی !! سەرچاوەکان |- | ھەی باوە باوە || [[مەولەوی]] || فۆلکلۆر || || ١٩٩٣ || یەکەم گۆرانی || |- | باوان || فۆلکلۆر || فۆلکلۆر || || || || |- | دیە || نەوژین محەممەد || نەوژین محەممەد || ئارا ئەحمەد {{ھن}} توانا فەرەج || ١٩٩٤ || || |- | کەلیان || [[مەولەوی]] || فۆلکلۆر || || ١٩٩٤ || || |- | یارانی ھاودەم || [[خەییام]] || ئیبراھیم نەجمەدین || توانا فەرەج {{ھن}} ئارا ئەحمەد || ١٩٩٤ || || |- | ئای لە من || [[بەختیار ساڵح]] || فۆلکلۆر || توانا فەرەج || || || |- | لە کۆڵانی تەنگ || فۆلکلۆر || فۆلکلۆر || گرووپی مۆسیقیی کوردسات || || || |- | گوڵەکەم || ڕێبوار ئالانی || مەریوان سەفادین || كارزان مە‌حموود || ٢٠١٣ || || |- | پەشیمانی || گەشبیر ئەحمەد || کەلھوڕی || كارزان مە‌حموود || ٢٠١٥ || || |- | ھەناسە || ڕێبوار ئالانی || مەریوان سەفادین || كارزان مە‌حموود || ٢٠١٦ || لەگەڵ [[ئاریان کەریم]] || |- | بەو بەو || فۆلکلۆر || کەلھوڕی || کارزان مەحموود || ٢٠١٧ || || |- | گەڵا || ئیسماعیل خوڕماڵی || مەریوان سەفادین || || ٢٠١٨ || دووبارەکراو || <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=54186&Jor=5|سەردێڕ=مەریوان سەفادین گۆرانی "گەڵا" دووبارە بڵاو دەکاتەوە|نووسەر=محەممەد میران|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=وشە.نێت|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/Nrt2/News.aspx?id=2382|سەردێڕ=مەریوان سەفادین گۆرانی "گەڵا" بە ئاوازێکی نوێ بڵاودەکاتەوە|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٨|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=ئێن ئاڕ تی ٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> |- | کانیی عاشقان || فۆلکلۆر || مەریوان سەفادین || شادمیھر نامۆ || ٢٠١٨ || لەگەڵ [[ئاریان کەریم]] || <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://xelk.org/29621/|سەردێڕ=مەریوان سەفائەدین و ئاریان كەریم كانی‌ عاشقان کلیپ دەکەن|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٨|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=خەڵک|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200708211016/https://xelk.org/29621/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/6456-2018-10-02-11-31-42|سەردێڕ=(مەریوان سەفادین و ئاریان كەریم) "كانی ئاشقان"ـیان بڵاو كردەوە|نووسەر=عەبدولغەفار عەبدوڵڵا|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=52762&Jor=5|سەردێڕ=مەریوان سەفائەدین و ئاریان کەریم بەرهەمێکی نوێ بڵاو دەکەنەوە|نووسەر=شاخەوان شێخانی|نووسەر٢=ڕێناس شابان|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٨|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=وشە.نێت|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> |- | بۆم دەمردی || ھێمن ھەژار || شادمیھر نامۆ || || ٢٠١٩ || || <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/NRT2/News.aspx?id=8914|سەردێڕ=مەریوان سەفادین ڤیدیۆ کلیپێکی نوێی بڵاو کردەوە|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٩|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=ئێن ئاڕ تی ٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=70964&Jor=6|سەردێڕ=مەریوان سەفادین نوێترین بەرھەمی بڵاو کردەوە|نووسەر=محەممەد میران|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٩|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=وشە.نێت|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> |- | ئافەرین || ھێمن ھەژار || شادمیھر نامۆ || || ٢٠٢٠ || لەگەڵ [[کەمال محەممەد]]، (مەریوان وەک میوان) || <ref name="ئێن ئاڕ تی ٢" /><ref name="knwe.org" /> |- | شەو || ئیبراھیم نەجمەدین || مەریوان سەفادین || || ٢٠٢١ || دووبارەکراو || |- | گەر بێیتەوە || مازیار فایەق {{ھن}} سەروەت تۆفیق || شادمیھر نامۆ || || ٢٠٢١ || || |- | ھەنگاو || محەممەد پاکژ || مەریوان سەفادین || || ٢٠٢٢ || || <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nrttv.com/nrt2/detail2/8643|سەردێڕ=مەریوان سەفادین: کاری من پێویستی بە چەندین جار گوێگرتن هەیە بۆ ئەوەی لەگەڵی بژیت|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=ئێن ئاڕ تی ٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> |} === ئاوازدانان === مەریوان لە ٢٠١٩ ئاوازێکی بۆ گۆرانییەکی گۆرانیبێژ [[یەریڤان ھەڵەبجەیی]] بەناوی ''یاران'' داناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/11841-2019-05-05-13-20-53|سەردێڕ=مەریوان سەفادین میلۆدییەكی تازە دادەنێت|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٩|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{فەیسبووک|mariwan.safadinn}} * {{یووتیووب|channel=UCeXLgMMjOAGtkZoq0de-9bQ}} * {{ساوندکڵاود|mariwan-safadin}} * [https://www.deezer.com/en/artist/114804202 مەریوان سەفادین] لە [[دیزەر]] {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] eadnlkltidtopu111vdtddj4itwfitk 3 167083 1584124 1583825 2026-05-15T19:54:21Z بیلال معسین 76346 /* پرسیار لە بیلال معسینەوە (١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) */ بەشی نوێ 1584124 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[ڕووناککردنەوە]] *[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]] *[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's Done. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٣٥، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == پرسیار لە [[User:Heshmanela|Heshmanela]]ەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو، یەکێک دەربارەی قەزای ڕانیە زانیاری نوسیوە کە قەزای ڕانیەی وەک شارۆچکەیەک نوسیوە لە کاتێکدا ئەوە هەڵەیە چونکە ڕانیە وەک پارێزگایەک مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە ئیدارەی سەربەخۆی هەیە کە ناوی ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕینە --[[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Heshmanela|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:بیلال معسین|بیلال معسین]]ەوە (١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو ئێوە چون ئەتوانن یارمەتی من بدەن کە ئێستا پێویستیم پێتانە --[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 9f0sclnrapng8vmyhxw58m59vp29keq 1584214 1584124 2026-05-16T09:44:32Z Tessla 41338 /* پرسیار لە بیلال معسینەوە (١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) */ وەڵامدانەوە 1584214 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[ڕووناککردنەوە]] *[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]] *[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's Done. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٣٥، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == پرسیار لە [[User:Heshmanela|Heshmanela]]ەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو، یەکێک دەربارەی قەزای ڕانیە زانیاری نوسیوە کە قەزای ڕانیەی وەک شارۆچکەیەک نوسیوە لە کاتێکدا ئەوە هەڵەیە چونکە ڕانیە وەک پارێزگایەک مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە ئیدارەی سەربەخۆی هەیە کە ناوی ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕینە --[[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Heshmanela|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:بیلال معسین|بیلال معسین]]ەوە (١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو ئێوە چون ئەتوانن یارمەتی من بدەن کە ئێستا پێویستیم پێتانە --[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]]: سڵاو، چیت دەوێت بێگومان لێرە بینووسە و یارمەتیت دەدەم. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 58tryu3woe5244bzcx6dtosfxo2jblq 1584215 1584214 2026-05-16T09:46:53Z Tessla 41338 /* پرسیار لە Heshmanelaەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) */ وەڵامدانەوە 1584215 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[ڕووناککردنەوە]] *[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]] *[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's Done. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٣٥، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == پرسیار لە [[User:Heshmanela|Heshmanela]]ەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو، یەکێک دەربارەی قەزای ڕانیە زانیاری نوسیوە کە قەزای ڕانیەی وەک شارۆچکەیەک نوسیوە لە کاتێکدا ئەوە هەڵەیە چونکە ڕانیە وەک پارێزگایەک مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە ئیدارەی سەربەخۆی هەیە کە ناوی ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕینە --[[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Heshmanela|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، سەبارەت بەم بابەتە دەتوانیت لەگەڵ @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] قسە بکەیت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:بیلال معسین|بیلال معسین]]ەوە (١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو ئێوە چون ئەتوانن یارمەتی من بدەن کە ئێستا پێویستیم پێتانە --[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]]: سڵاو، چیت دەوێت بێگومان لێرە بینووسە و یارمەتیت دەدەم. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 26nd55t2vcv78uw7nd9ei8r2pc0kajv 1584216 1584215 2026-05-16T09:47:49Z Tessla 41338 /* پرسیار لە Heshmanelaەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) */ 1584216 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[ڕووناککردنەوە]] *[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]] *[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's Done. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٣٥، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == پرسیار لە [[User:Heshmanela|Heshmanela]]ەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو، یەکێک دەربارەی قەزای ڕانیە زانیاری نوسیوە کە قەزای ڕانیەی وەک شارۆچکەیەک نوسیوە لە کاتێکدا ئەوە هەڵەیە چونکە ڕانیە وەک پارێزگایەک مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە ئیدارەی سەربەخۆی هەیە کە ناوی ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕینە --[[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Heshmanela|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) [[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] سڵاو، سەبارەت بەم بابەتە دەتوانیت لەگەڵ @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] قسە بکەیت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:بیلال معسین|بیلال معسین]]ەوە (١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو ئێوە چون ئەتوانن یارمەتی من بدەن کە ئێستا پێویستیم پێتانە --[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]]: سڵاو، چیت دەوێت بێگومان لێرە بینووسە و یارمەتیت دەدەم. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 6a8ire5cz6h3z5et7o7b5tb1wdlw1si 0 167801 1584074 1483141 2026-05-15T15:52:33Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584074 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Europe 814.jpg|وێنۆک|ئەورووپا ٨١٤]] [[پەڕگە:Stonehenge Closeup.jpg|وێنۆک]] '''مێژووی ئەورووپا''' باسکردنە لە ڕابردووی ئەم کیشووەر و ئەو ڕووداوە و پێشھاتانەی لە سەردەمە جیاوازەکان ڕوویانداوە کە بەشێوەیەکی گشتی پڕە لە شەڕ و ململانێ و ھەوڵدان بۆ خۆ[[فەڕز]]کردن بەسەر نەتەوە و نیشتیمانەکانی دیکەدا لەھەمانکاتدا باس لەو پێشکەوتن و گەشەساندنانە دەکات کە کاریگەری زۆری دانا لە سەر ڕەوتی ژیان لەسەر گۆی زەوی. == مێژووی ئەورووپا پێش زایین == دانیشتوانی ئەورووپا لە سەردەمی بلیۆبیی دا لەسەر ڕاوکردنی [[ماسی]] و [[ئاژەڵ]]ان دەژیان لەسەردەمی نیۆلیتیشدا ئاژەڵیان دەلەوەڕاندو [[کشتوکاڵ]]یان دەکرد. [[کانزا]]کاری برۆنز لە کریت لە ساڵی (٣٠٠٠ پ، ز) دەستیپێکرد، ئەمەش لە میسری‌و فینیقییەکانەوە گوازرایەوە. پیشەسازی کانزاکاری لە ساڵی (٣٠٠٠پ، ز) دا گەشتە [[ئەڵمانیا]] و بەریتانیا یۆنانییەکان لە ساڵی (١٤٠٠پ، ز) دا یاری میسینیان دامەزراند. ئەو ژیارەش گوازرایەوە بۆ باکووری ڕۆژئاوای [[ئەورووپا]].<ref name="ReferenceA">کتێبی پوختەیەک لە مێژووی ئەورووپا لە کۆنەوە تا ئەمڕۆ (سەردەمی کۆن، سەردەمی ناوەڕاست، سەردەمی نوێ، سەردەمی ھاوچەرخ) نوسینی پڕۆفیسۆر دکتۆر جڤری بڕۆن وەرگێرانی نھاد جلال حبیب اللە</ref> لە ساڵی (٧٠٠ پ، ز) دا لەئەوروپا ئەبجەدی فینیقی‌و دراوی ئاسیای بچووک بڵاوبوویەوە، لەسەردەمی چوارەم‌و شەشەمی پ، ز. یشدا ژیاری ئیغریقی دامەزرا، لەسەدەی سێیەمی پ، ز. یشدا ژیاری ڕۆمانی لەنیمچەدوورگەی ئیتالیا دەرکەوت‌و تاسەدەی دووەمی پ، ز. مایەوەو تێیدا یەکانگیری ژیاری ئیغریقی بوو. ئیغریقییە کۆنەکان‌و ڕۆمانەکانیش چەند ژیارێکی گەورەیان بونیادنان کە بە [[فەلسەفە]] و ھونەری جوان و [[حکومەت]] و کارگێڕی بەناوبانگ بوون. لە بنەڕەتدا ئەوروپییەکان لە ڕۆژھەڵاتەوە لەشێوەی چەند شەپۆلێکی کۆچبەراندا بەخاکی ئاسیای بچووک بەرەو بەلقان بەرۆژھەڵاتی ئەورووپا یان لەدەوروبەری دەریای ڕەشدا کشان تا بەدوای گژوگیادا بگەڕێن، ئەمەش لەسەردەمی پێش مێژوودا بوو. مرۆڤی ژیر لەئەوروپا لەکۆتایییەکانی سەردەمی بەردیندا دەرکەوت، مرۆڤی ئەوێ قەرەوڵگرو کۆکەرەوەی بەرھەم بوو. لەداوی خۆشی ئەو کاریگەرییانەی بەجێھێشت کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٢٥ ھەزار تا ١٠ ھەزار ساڵ لەدەوروبەری دووسەد ئەشکەوتدا کە زۆربەیان لەئیسپانیاو [[فەرەنسا]] بوون. لەسەردەمی بەردینی نوێدا مرۆڤی ئەوروپی پەیڕەوی کشتوکاڵی دەستپێکرد تا شوێنی ڕاوچێتی بگرێتەوە، لەماوەی ھەزارەی شەشەمی پ، ز. یشدا کشتوکاڵ لەرۆژئاوای ئەورووپا بڵاوبوویەوە. ئەم ژیارە نێولیشیانە لە ساڵی ٥٠٠٠ی پ، ز دا دەستیانپێکرد، کاتێک پەیکەری بەردینی زەبەلاح ھاتەکایەوە لەو ماوەیەدا ڕۆشنبیری دانوب‌و بەلقان لەسربیاو [[یۆنانی کۆن]] کە خاوەن گوندی سەخت‌و پتەو بوو دامەزرا. پشکنینەکانی ئەو ناوچە ژیاریانەی بەلقان ئەوەیان نیشان داوە کە لە ٤٠٠٠ پ، ز. دا [[مس]] لە ژیاری فینشادا بەکارھاتووە، لەو ماوەدا لەدەریای بەلتیقەوە عتیر دەھێنرا کە گرنگی خۆی ھەبوو، لەماوەی ھەزارەی سێیەمی پ، ز. یشدا مس‌و قەڵایی بەشێوەیەکی زۆر لەبوھیما (تشیک) لەنێوەندی ئەورپا دۆزرایەوەو برۆنزیان لێ دروست دەکرا، گۆرستانی پاشاکان‌و چینی دەوڵەمەند لەو ماوەیەدا ئاماژەبوو بەگۆڕێک کە خۆڵی لەسەربوو، بەڵام لە کۆتایییەکانی ھەزارەکەدا پەنایان برد بۆ سووتاندنی مردووەکان‌و خۆڵمێشەکەیان دەخستە گۆزەوە، ئەم نەریتەش لەژیاری ئیبرنفلددا دەگیرایەبەر تا ئەمڕۆش نازانرێت زانی ھیندۆ ئەوروپی لەکیشوەری ئەوروپی چۆن پەیدابوو، دەڵێن ھیندۆ ئەوروپییەکان لەباکووری دەریای ڕەش لە ساڵی ٢٥٠٠ پ.ز. ژیاون‌و دوای ھێرش بردنە سەری لەبەلقاندا بڵاووبونەتەوەو لەگەڵ خۆیاندا لە ساڵی ٢٢٠٠ پ.ز. ئەسپییان بردووەتە ئەورووپا، دواتر لەماوەی نیوەی سەردەمی برۆنزی بەناوچەکانی تری ئەوروپیدا بڵاوبوونەتەوە. لەسەردەمی ئاسنیندا کە لە ساڵی ھەزاری پ.ز. دەسپێدەکات‌و ژیاری ئیرفلیند کە لایەنە سەرەکییەکانی بەلای ڕووبارەکاندا بڵاوبوونەوە بوویە ھۆی پێکھێنانی چەند کۆمەڵێکی مرۆیی وەک سلت‌و سلاق‌و ئەوانەی بەئیتاڵی قسەیان دەکرد لەگەڵ لیریاتییەکاندا. ھەروەک لەباکووری ئیتالیا ژیاری ڤیلانوڤان لەنێوان ھەزای پ.ز. بۆ حەوت سەدەی پ.ز. دەرکەوت‌و گرنگی خۆی ھەبوو. ژیارێکی ھاوشێوەش دەرکەوت کە ژیاری ھالشان بوو، لەنێوان سەدەی ھەشتی پ. ز بۆ پێنجی پ.ز. دابوو کە لەگەڵ سلتەکان لەزۆربەی ڕۆژئاوای ئەورووپا لەنێوان سەدەی حەوتی پ.ز. بۆ چواری پ.ز. بڵاوبوونەوە، ژیاری سلت بەژیاری لاتین ناسرا کە بەشێکی زۆری لەژیاری ھاللشت وەرگرت. گەلە جەرمانییەکانیش لەساڵانی پێنج سەدی (پ. ز) ەوە لەباشووری ئەسکەندەنافیاو بەلتیق بڵاودەبوونەوە، لەساڵانی ھەشت سەدی پ. ز دا پاش ھێرشی دوورییەکان ژیاری ئیغریقی ھەڵھات، بەڵام بەشێوەیەکی پێچەوانەی میسینییەکان، ئەمەش بەھۆی ئەو فینیقیانەوە کە چەند مەڵبەندێکی [[بازرگانی]] و ژیارییان لەدەریای سپی ناوڕاستدا دامەزراندو چەند ڕەگەزێکیان بەئاراستەی ڕۆژاوا بڵاوکردەوە، ئیغریقییەکانیش لەوانەوە [[ئەبجەد]]ییان وەرگرت، بەڵام پیتەکانی (عیللە) یان بۆ زیادکرد. لەسەدەی ھەشتی پ. ز دا ئیغریقییەکان لەداگیرکەنیاندا بڵاودەبوونەوە بەتایبەت لەباشووری ئیتالیادا، لەسەدەی دوای ئەویشدا ژیاری ھیللی گەشتە لوتکە، ئاڵوگۆری بازرگانی نێوان ئەو ناوچە داگیرکراوانەو ئیغریقییەکانیش بویە ھۆی بڵاوبوونەوەی ڕۆشنبیری ئیغریقی، ئەوان لەمیراتی ژیاری خۆیان دەترسان‌و جگە لەخۆیان بە بەربەریان دادەنا، زۆربەی کۆمەڵە ڕەگەزییەکانی ڕۆژئاوای ئەورووپا لەوانیش ئیترو سکانک کە ژیاری فیلانۆ ڤانیان دامەزراند لەگەڵ ڕۆشنبیری ئیغریقی دا یەکانگیربوون.<ref>کتێبی مێژووی ئەورووپا لە سەردەمی کۆن و سەردەمی ناوەڕاست نوسینی عسام یووسف [https://www.goodreads.com/book/show/20624156] (بەزمانی عەرەبی)</ref> === یۆنانی کۆن === {{سەرەکی|یۆنانی کۆن|ئەسکەندەری مەزن}} [[پەڕگە:Istanbul - Museo archeol. - Alessandro Magno (firmata Menas) - sec. III a.C. - da Magnesia - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006 b-n.jpg|وێنۆک|پەیکەری ئەسکەندەری مەزن]] شارستانییەتیێک بوو سەر بە قۆناغی مێژووی [[یۆنان]]ی کە کۆتایی ھات لە قۆناغی ھونەری یۆنانی کۆنی سەدەی ٨ بۆ ٦ پێش زایین تا کۆتایی سەردەمی کلاسیکی کۆن (٦٠٠ ز).<ref>لە بارەی یۆنانەوە ئەمانە بزانە لە ماڵپەڕی [https://www.kurdiu.org/ku/b/24782 کوردیو]</ref> ڕاستەوخۆ دوای ئەم قۆناغە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاست و سەردەمی بێزەنتی دەستیپێکرد یۆنان بەمەترسی فارسی ھەرەشەی لێدەکرا بە تایبەت کە ئاسیای یچووک ملکەچی فارسەکان بوو بوو، فارسەکان لە ساڵی ٤٩٠ پ. ز دا ھێرشیان بردبوویە سەر [[یۆنان]] و دوای ڕاوەدوونانیان لە ٤٧٩ پ. ز ئەپینای دیموکراتی بوو بە ھێزی گەورەی جیھانی ئیغریقی‌و لەناوچەی [[دەریای ئێژە|دەریای ئیجە]] ئیمپراتۆرییەتی ئەپینا دامەزرا، ئەمە کامڵبوونێکی ڕۆشنبیری‌و ئابووری لەسەدەی پێنجەمی پ. ز بەدیھێنا، ئەو سەردەمە بەسەردەمی زێڕینی تەقلیدی ژیاری ئیغریقی دادەنرێت. دواتر ململانێ ناوخۆیییەکانی نێوان شارە یۆنانییەکان بڵاوبوویەوە تائەوەی ھێزی مەکدۆنیا لەباکووری یۆنان لەسەر دەستی فلیپی‌و ئەسکەندەری گەورەی کوڕی لەداوی ئەو لەسەدەی چوارەمی پ. ز دا دەرکەوت‌و یۆنان‌و مەکدۆنیا یەکیانگرت‌و ئەسکەندەر دەستیگرت بەسەر میسرو شام‌و وڵاتی فارس تا ھیند.<ref>کتێبی [https://www.kurdipedia.org/?q=2015082814300366131 ئەسکەندەری مەکدۆنی] نوسینی ھارۆڵد لمپ وەرگێرانی علی ئەکبەر مەجیدی چاپی سێیەم خانەی چاپ و پەخشی ڕێنما٢٠١٣</ref> پاشان ڕۆمانەکان ئەو ئیمپراتۆرییەتە ھێلینییەیان لەناوبرد داوی ئەوەی دەستیانگرت بەسەر مەقدۆنیادا، یۆنانی سەدەی دووەمی پ. ز وەک یۆنانی سەردەمی ئاسنین نەبوو، بەڵکو بەسەر چەند کۆمەڵێکی ڕەگەزی‌و زمانەوانیدا دابەش بوو بوو کە چاویان لەژیاری سەردەمی نیۆلیتی تازە پێگەشتوو بوو ئەو کۆمەڵانەش پێکھاتەی چەند جۆرێک ھیندۆ ئەوروپییەکان بوون، ئەمانە لەھەزارەی دووەمی پ. ز بەرەو باکووری ئیتالیا کشابوون‌و نیمچە دوورگەی ئیتالیاشی گرتەوە، زۆربەی ئەو کۆمەڵانەش لە ئیتاڵییەکان بوون. گەورەترین ژیاری سەردەمی ئاسنین ژیاری فیلانۆ فانالتی بوو کە لەباکووردا دامەزراو کاریگەری خۆی لەسەر ناوچەکانی دەوروبەر ھەبوو، ئیتروسکانەکانیش لەسەدەی دەیەمی پ.ز. ەوە لەئاسیای بچووکەوە کشان‌و لەنێوەندی ئیتالیا سەقامگیر بوون‌و ژیارێکی ئاوێتەی (فیلانۆڤی‌و ڕەگەزە ڕۆژھەڵاتییەکان‌و لەگەڵیشیاندا ژیاری ئیغریقی) یان پێکھێنا. === ئیمپراتۆرییەتیی ڕۆمی === {{سەرەکی|ڕۆمای کۆن}} [[پەڕگە:Map of the Roman Empire at its height.svg|وێنۆک|ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی لە فراوانترین ئاستییدا]] ڕۆمانەکان گەلێکی لاتینی سەر بەکۆمەڵەی ئیتالی بوون، ڕۆما لەسەرەتادا گوندێکی سەرەتایی بوو کە ئیتروسکانەکان تا کۆتایییەکانی سەدەی شەشەمی پ.ز.<ref>کتێبی مێژووی [https://www.noor-book.com/كتاب-الإمبراطورية-الرومانية-pdf ئیمپڕاتۆریەتی رۆما] نوسینی پاتریک لورو ٢٠١٣بە زمانی عەرەبی</ref> داگیریان کردبوو، دواتر ڕۆمانەکان کەوتنە داگیرکردنی ناوچەکانی دەروبەریان، لەسەرەتاکانی سەدەی چوارەمی پ.ز. دا ھێرشیان بردە سەر گالەکان، گالەکان چەند ھۆزێکی سەلتەکان بوون، لەسەرەتای سەدەی سێیەمی پ.ز. ڕۆمانەکان دەستیانگرت بەسەر چەند بەشێکی گەورەی ئیتالیاداو کردیان بەڕۆمانی، ڕۆمانەکان ڕێیان بڕی‌و زمانی لاتینی خۆیان‌و ژیاریشیان یەکخست‌و ئیتر ڕۆما بەرامبەر بەقرتاج وەستا. ڕۆمانەکان لەسەدەی دووەمی پ.ز. دا بەتەواوەتی دەستیانگرت بەسەر باکووری ئەفریقیاو دوورگەکانی ڕۆژئاوای دەریای سپی ناوڕاست‌و مەقدۆنیاو یۆناندا، دەریای سپی ناوەڕاست لەسەردەمی یەکەمی پ.ز. دا بوو بەدەریاچەیەکی ڕۆمانی، دواتر ڕۆمانەکان ڕێگەیان دامەزراند تا ئاسانکاری پەیوەندی نێوان بەشەکانی ئیمپراتۆرییەت ھەبێت‌و یەکبوونی ژیاری خۆیان بەدیھێنا. تێکەڵبوونی نێوان ژیاری ھێلینی‌و ڕۆمانی بوو بەھۆی دوانەبوونێکی زمانەوانی نێوان دانیشتوانی ڕۆژئاواو ئیغریقی لەرۆژھەڵات، بە چەند جەنگێکی ناوخۆیش ڕۆما لەرۆژانی دەسەڵاتی ئاب لەسەدەی یەکەمی پ.ز. لەکۆمارێکەوە بوو بەئیمپراتۆرییەتێک. لە ٢١٢ پ.ز. دا ڕەگەزەکانی ژیاری ئیغریقی ڕۆمانی کاریانکردە سەر ھۆزە جەرمانی‌و سەلتییەکان، لەسەدەی سێیەمی زاینیشدا ئیمپراتۆرییەتەکە بەرەو ھەڵوەشانەوە چوو.<ref>ھۆکاری ڕووخانی [https://www.thaqfya.com/roman-empire/ ئیمپڕاتۆریەتی رۆما]{{بەستەری مردوو|url=https://www.thaqfya.com/roman-empire/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لەسەدەی چواەرمی زاینیشدا [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی |ئیمپراتۆر قوستەنتین]] پایتەختی لەڕۆمانەوە بۆقوستەنتینییە گواستەوەو ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی ڕۆژھەڵاتی دامەزراند. [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژاوا|ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی ڕۆژئاوایش]] بەپایتەختەکەیەوە لەسەدەی پێنجەمی زاینیدا بەرەو ڕووی شاڵاوی جەرمەنەکان بوویەوە کە شانشینە جەرمەنییەکانیان پێکھێنا، کڵێساش میراتی ڕۆمانی پاراست، ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی کاریگەری زمانەوانی لاتینی خۆی بەجێھێشت‌و فەرەنسی‌و پورتوگالی‌و ئیتالی‌و ئیسپانی لەلاتینی کەوتنەوە. == سەدەکانی ناوین == [[پەڕگە:Avrupa 814.jpg|وێنۆک|نەخشەی ئەورووپا٨١٤]] تێبینی ئەوە دەکەین کەھەندێ لە مێژوونووسان جەنگی ئەدرنەی ساڵی ٣٧٨ ز، یان ڕووخانی [[ڕۆما]] لە ساڵی ٤١٠ دەکەنە کۆتایی سەردەمی کۆن‌و سەرەتای سەردەمی ناوەڕاست، لەکاتێکدا ھەندێکی تر ئەو گواستنەوەی نێوان دوو سەردەمە مێژوویییە بەھاتنە سەر دەسەڵاتی دیقلدیانوسی ئیمپراتۆری ڕۆمانی (٢٨٤ز-٣٠٥ز) دەستنیشان دەکەن، ئەمەش بەھۆی ئەو چاکسازییە گۆڕانکارییانەی کە سەردەمەکەی لە کارگێڕی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانیدا بەخۆیەوە دی، لەکاتێکدا ھەندێکی تر دەیبەستنەوە بە سەرەتای سەردەمی قوستەنتینییەوە (٣٠٥ز-٣٣٧ز) کە پیاتەختی لەڕۆماوە بۆقوستەنتینییە گواستەوەو مەرسومی ناسراو بە (میلان) ی لە ساڵی ٣١٣ ز دەکرد کە بەو پێیە دانی نا بەئایینی مەسیحی لەئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانیدا. ھەندێکی تر پێیان وایە سنورێکی جیاکەرەوەی نێوان دوو سەردەمەکە خۆی لەمردنی ئیمپراتۆر ئیۆدوسیوس لە ساڵی ٣٩٥ز دەبینێـەوە، چونکە مردنی ئەو بوو بەھۆکاری دابەشبوونی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی لەنێوان ھەردوو کوڕەکەیدا (ئەرکادیۆس) و (ھۆنوریوس) و ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی دابەشبوو بۆبەشی ڕۆژھەڵاتی‌و ڕۆژئاوایی. ژمارەیەکی کەمیش لەمێژوونووسان پێیان وایە سەردەمی ئیمپراتۆری ڕۆمانی (جستنیان) (٥٢٧ز-٥٦٥ز) سنووری جیاکەرەوەیە، چونکە ئەو کۆتا کەس بووە ھەوڵیداوە بەشی ڕۆژھەڵات‌و ڕۆژئاوای ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی یەکبخاتەوە، بۆیە سنووری جیاکەرەوەی سەردەمی کۆن‌و سەردەمی ناوەڕاستی ئەوروپایە. بەچاوپۆشی لەو ڕاو دیدە جیاوازانە لەدیدو نوسینەوەی [[مێژوو]]ی ئەوروپی‌و دیاریکردنی دیاردە مێژوویییەکانیدا، زۆربەی مێژوونووسان یەکدەنگن لەسەر ئەوەی ساڵی ٤٦٧ ز. کە ساڵی ڕووخانی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانییە لەسەر دەستی ئەدۆکەر، خاڵی گۆڕانی گرنگی گواستنەوەی ئەوروپایە لەسەردەمی کۆنەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست. دەکرێت بڵێین گواستنەوە لەسەردەمی کۆنەوە بۆسەردەمی ناوەڕاست لەنیوەی دووەمی سەدەی پێنجەمی زاینییەوە بووەو ئەو گواستنەوەش بەپێی ھەروەھا لەئەنجامی چەندین ھۆکاری بەشداربووەوە دێت کە لەپێش ئەو مێژووەدا بووە، ئەویش دابەشبوونی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی‌و شلۆقی‌و داڕمانی‌و چوونە ناوی مەسیحییەتەوە وەک ڕەگەزێکی گرنگ لەپێکھێنانی مێژووی ئەوروپی‌و کەڵەکەبوونی شاڵاوی ھۆزە جەرمەنییە بەربەرەکان‌و ڕووخانی ئیمپراتۆیەتی ڕۆمانی لەرۆژئاواو سەپاندنی مۆرکێکی نوێیە بەسەر کیشوەری ئەوروپیدا. لەگەڵ ئەوەش مێژوو نوسان مێژووی سەدەی ناوەڕاستیان بۆ سەر سێ بەشی سەرەکی دابەش دەکەن بەم شێوەیە<ref name="ReferenceA"/> * قۆناغی یەکەم: ئەم قۆناغە ماوەی حەوت سەدە لە خۆ دەگرێت لە سەرەتایی سەدەی چوارەمەوە تا کۆتایی سەدەی دەیەم لەم قۆناغەدا جەرمانییەکان توانیان ئیمپڕاتۆرییەتی ڕۆمانی ڕۆژئاوایی ئەورووپییەکانی لە ناوبرد و چد شانشینێکی جەرمانی دروست بوون ئەم ڕووەداوە بە سەرەتایی دەست پێکردنی سەدەی ناوەڕاست دادەنرێت سەردەمێکی نوێ لە مێژووی ئەورووپا دەستی پێکرد * قۆناغی دووەم: ئەم قۆناغە لە سێ سەدە پێک دێت و چەندین ڕووداو ڕوویاندا * قۆناغی سێیەم: ئەم قۆناغە لە سەدەی چواردە و پانزدا قەتیس دەبێتەوە چەندین گۆرانکاری لە باری سیاسی و ئابووری و فکری و ئاینی ڕوویاندا لەسەدەی حەوتەمی زاینیدا عەرەبە موسڵمانەکان لەرۆژانی خەلافەتی ئومەویدا ئیسپانیاو چەند بەشێکی باشووری فەرەنسایان گرت، باکووری ئەوروپاش بوو بە نشینگەی ھۆزە فرەنجەکانی ڕۆژئاوای ئەورووپا، ئەمەش لەنێوان سەدەی پێنجەمی زایینی تا نۆیەمی زایینی دا بوو، ئەوانە بتپەرست بوون‌و چوونە سەر مەزھەبی کاپولیکی‌و بەکارۆلینجییەکان ناوبران، دیارترین پاشایان مەلیک شارلەمان بوو، لەسەردەمی ئەمدا فرەنجەکان بوونە گەورەی ڕۆژئاوای ئەورووپاو کەوتنە موژدەبەری مەسیحییەت، جا شانشینی فەرەنجی توانی زۆربەی ئەورووپاو ڕۆشنبیرییەکەی بێنێتە ناو سنووری خۆی، ئەمەش لەسەردەمی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانییەوە ڕووی نەدابوو تا ئەوەی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی پیرۆزی لەژێر دەستی کڵێسای کاپولیکی ڕاگەیاند. لە ساڵی ١٠٤٥ ز. دا ئەورووپا چوویە ماوەی گۆڕانێکی گەورەو کۆچی جەرمان‌و ئاسیایییەکان وەستاو ئەورووپا لەڕووی دانیشتوانەوە سەقامگیر بوو، بازرگانی بەشێوەیەکی زۆر لەئیتالیاو باشووری فەرەنساو ھۆڵەندا فراوانبوو، ئەو ڕێنیسانسەی لەسەدەی چواردەی زاینییەوە دەرکەوت، ماوەی دەستکەوتەکانی ھونەرمەندان‌و بیناسازە ئەوروپییەکان‌و سەردەمی دۆزینەوە گەورەکانی ئەوکات بوو کە لەسەدەی پانزەی زاینییەوە دەستیپێکردو بەدۆزینەوەی دەریایی بۆخاک‌و دەریا نەزانراوەکان دەرکەوت، پورتوگال‌و بەریتانی‌و فەرەنسی‌و ئیسپانییەکان کاری داگیرکارییان لەئەفریقیاو ئاسیاو ھەردوو ئەمریکادا گرتەبەر. == مێژووی نوێ و ھاوچەرخی ئەووروپا == [[پەڕگە:Adolf Seel Innenhof der Alhambra.jpg|وێنۆک]] وەک چۆن مێژوونووسان لەدیاریکردنی سەرەتای سەردەمی ناوەڕستدا ڕاجیاوازن، بەھەمان شێوە لەدیاریکردنی کۆتایی ئەو سەردەمەو سەرەتای سەردەمی نوێشدا ڕاجیاوازن، دەستەیەک ڕووخانی قوستەنتینییە لەسەر دەستی تورکە عوسمانییەکان لە ساڵی ١٤٥٣ز کە ساڵی دۆزینەوەی کۆلۆمبسە بۆ کیشوەری ئەمریکی (جیھانی نوێ) دەکەنە سنوورێکی یەکلاکەرەوەی سەردەمی ناوەڕاست‌و نوێ، دەستەیەکی تریش ساڵی ١٥١٧ز. کە ساڵی ڕاپەڕینی مارچن لۆپھری چاکسازی ئاینییە بەسەر کڵێسای کاپولیکدا دەکەنە سنووری یەکلاکەرەوەی نێوان دوو سەردەمەکە. دەکرێت بڵێین ماوەی کۆتایی سەردەمی ناوەڕاست چەند گۆڕانێکی سیاسی‌و کۆمەڵایەتی‌و ئۆگستووری‌و ڕۆشنبیری گەورەی بەخۆیەوە دیوە کە بووەتە ھۆی گواستنەوەی ئەورووپا بۆسەردەمی نوێ، ئەو گۆڕانانەش لەنیوەی دووەمی سەدەی پانزەدا ڕوویاندا، ئەو ماوەش چەند ڕووداوێکی گرنگی بەخۆیەوە دی وەک جەنگی سەد ساڵەی نێوان ئینگلتەراو فەرەنساو ڕووخانی قوستەنتینییەو دۆزینەوەی جیھانی نوێ لەکیشوەری ئەمریکی‌و ڕووخانی غەرناتە لە ساڵی ١٤٩٢ ز؛ و دۆزینەوەی ڕێگەی سەری ھیوای چاک (رڕس الرجاو الێالح) لە ساڵی ١٤٩٧ز. ئەو ڕووداوانە بوونە ھۆی دەرکەوتنی بەرەبەیانی سەردەمێکی نوێ کە ڕێئاپریلسی ئەوروپی‌و دۆزینەوە جوگرافییەکان‌و بزووتنەوەی چاکسازی ئایینی بەخۆیەوە دی کە دواتر بەسەردەمی نوێ ناسراو دواتریش بەدوورودرێژی قسەی لەسەر دەکەین. سەبارەت بەکۆتایی سەردەمی نوێ‌و سەرەتای سەردەمی ھاوچەرخ، خەریکە ھەموو مێژوونووسان لەسەر ئەوە یەکدەنگ بن کە کۆتایی جەنگی جیھانی یەکەم لە ساڵی ١٩١٤ز سنووری یەکلاکەرەوەی نێوان ئەو دوو سەردەمەیە، [[پەڕگە:Columbus Taking Possession.jpg|وێنۆک|تابلۆیەک کە گوزارشت لە کریستۆڤەر کۆلۆمبۆس دەکات لە کاتی دۆزینەوە کیشوەری ئەمریکا]] == شەڕی مەزھەبی == {{سەرەکی|شەڕی سی ساڵە|}} ئەورووپا لە ساڵانی تووشی شەڕێکی مەزھەبی توند بووەوە کە بەشێکی زۆری وڵاتەکانی گرتەوە شەڕی سی ساڵە لەنێوان ساڵانی ١٦١٨ ھەتا ١٦٤٨ی زایینیدا ڕووی دا. ئەم شەڕە لە سەر گۆڕانەوەی سنوورەکانی ئەورووپایی بوو، لە لایەکی دیکەوە شەڕێک بوو لە نێوان دوو ڕێبازی کاتۆلیک و پرۆتێستانت. شەڕی سی ساڵە بوو بە ھۆی قەحتی و نەخۆشییەکی زۆر بەر فراوان و خەڵکێکی زۆر بوون بە قوربانی بەپێی ھەندێک لە خەمڵاندنەکان ٨ میلیۆن کەسی سڤیل زیانیان پێگەیشتووە. ئەنجامی ئەم شەڕە سەرکەوتنی ئایینی پرۆتێستانت بەھێزبوونی ئەو ئاینە سەرەوخواربوونی کاتۆلیک و بێ ھێزبوونی سەرکەوتنی بنەماڵەی ھەبسبۆرگ سەربەخۆیی بوونی ھۆڵەندا لە ئیمپراتۆرییەتی ئیسپانیا ئیسپانیا زاڵبوو بەسەر باشوری ھۆڵەندا و لۆکسمبۆرگ ڕژێمی دەرەبەگی تووشی بێھێزی بوو لە کیشوەری ئەورووپا. === شەڕەکانی خاچھەڵگری === {{سەرەکی|شەڕەکانی خاچپەرستی}} [[پەڕگە:Battle of Cresson.jpg|وێنۆک|شەڕی حەتین، لە نێوان موسڵمانان و خاچھەڵگران]] بە شێوەیەکی گشتی بەو ھەڵمەت و شەڕانە ئەوترێت کە ئەوروپییەکان پێی ھەستان لە کۆتایییەکانی سەدەی ١١ تا سێیەکی کۆتایی سەدەی ١٣ (١٠٩٦–١٢٩١)،<ref>کتێبی ماھیة [https://web.archive.org/web/20110812014636/http://a.amaaz.free.fr/portail/downloads/Issue-149.pdf الحروب الصلیبیة] - دانانی: قاسم عبدە قاسم</ref> بەو ناوە ناسراوە لەبەرئەوەی ئەوانەی بەشداربوون تێیدا لە ژێر ناوی ئاینی مەسیحییەت و دروشمی خاچدا کۆبوونەوە لە پێناوی بەرگریکردن لێی و لەسەر سنگ و شانی جلەکانیان ھێمای خاچیان بە قوماشی سور ئەدووری. ئامانجی سەرەکیان دەستگرتن بوو بەسەر خاکەکانی ڕۆژھەڵات کە لەو کاتانەدا ڕۆژھەڵات سەرچاوەی سەروەتەکان بوو. ھۆکاری یەکەم لە ڕووخانی بیزەنتییەکان ئەو وێرانبوونە بوو کە لە ئەنجامی ھەڵمەتەکانی یەکەمی خاچھەڵگری کەوتەوە کە لە قوستەنتینییەی پایتەختی ئەو کاتەی بیزەنتییەکانەوە دەرئەچوون. شەڕی خاچھەڵگری زنجیرەیەک ململانێی سەربازی ئایینی بوو کە زۆربەی ئەوروپییە مەسیحییەکان لە ژێر ھەڕەشەی ناوخۆو دەرەوەدا چوونە ناویەوە لە دژی موسڵمانان. لە بنەڕەتدا ئامانجی شەری خاچھەڵگری داگیرکردنی قودس و زەوییە پیرۆزەکانی موسڵمانان بوو، و سەرەتای دەرچوونی ھەڵمەتەکان لە وەڵامی بانگەوازێکی ئیمپڕاتۆری بیزەنتی بوو بۆ یارمەتی دانی لە دژی فراوانبوونی موسڵمانە سەلجوقییەکان لە ئەنادۆڵ. ھەروەھا زارەوەی شەڕی خاگپەرستی بەکاردێت بۆ وەسفی ھەندێک لەشەڕەکانی چەرخە نوێکان و ئەوانەی دواتر. جیاکردنەوەی ڕووداوەکانی ماوەی شەڕەکانی خاچھەڵگری قورسە، بەڵام مێژوونوسان دابەشیانکردووە بۆ نۆ ھەڵمەت لە ساڵ و کاتی جیاوازدا کە ئەم جەنگە کاریگەرییەکی زۆری بەجێ ھێشت لە سەر وڵاتانی ئەوروپا و وڵاتە موسڵمانەکان.<ref>شەڕی سەلیبییەت یاخود خاچپەریستەکان [https://www.alukah.net/culture/0/2940/ ھۆکارو دەئەنجامەکان] (بەزمانی عەرەبی)</ref> == شۆڕشەکانی وڵاتانی ئەورووپا == === شۆرشی فەرەنسا === {{سەرەکی|شۆرشی فەرەنسی}} [[پەڕگە:Anonymous - Prise de la Bastille.jpg|وێنۆک|تابلۆیەک لە شۆرشی فەرەنسا]] شۆرشی فەرەنسا<ref>[http://www.historyofkurd.com/2016/03/11/شۆرشی-فەرەنسی-1789/ شۆرشی فەڕەنسی] ١٧٨٩ لە ماڵپەری مێژووی کورد ئامادەکردنی سھام عمر</ref> بە یەکێک لە شۆرشە مەزنەکانی مێژووی کۆن وھاوچەرخی مرۆڤایەتی دادەنریت. کودەتایەکی ڕامیاری و شۆڕشێکی جەماوەری بوو کە لە ساڵی ١٧٨٩دا لە فەڕەنسا دەستی پێکرد ئەم شۆرشە لە مێژووی جیھان و ئەورووپا گرینگی و تایبەتمەندییەکی زۆری ھەیە ئەمەش بەھۆی ئەو گۆڕانکاری و دەرئەنجامانەی لە دوای ئەو شۆڕشەوە دروست بوون کە کاریگەری زۆری خستە سەر وڵاتانی دیکە == جەنگە جیھانییەکان == === جەنگی جیھانیی یەکەم === {{سەرەکی|جەنگی جیھانیی یەکەم}} [[پەڕگە:WWImontage.jpg|وێنۆک|چەند دیمەنێک لە جەنگی جیھانی یەکەم]] ئەو جەنگە لە ئەورووپا دەستی پێکرد و پاشان ناوچەکانی تری جیھانی گرتەوە لە نێوان ساڵانی ١٩١٤ و ١٩١٨دا،<ref>[https://knwe.org/?p=30860 باسێکی مێژوویی لە یادی سەد ساڵەی جەنگی یەکەمی جیھاندا ١٩١٤–١٩١٨] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123212701/http://knwe.org/?p=30860 |date=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ }} ناونیشانی وتارێک لە ماڵپەڕی کوردستانی نوێ ئامادەکردنی دیار علی</ref> جەنگەکە دەستی پێکرد کاتێک ئیمپڕاتۆڕی [[نەمسا]]-مەجەڕ شانشینی سربیای گرت لە دەرئەنجامی کوژرانی شازادەی نەمسا و ھاوسەرەکەی لەلایەن خوێندکارێکی سڕبییەوە لەکاتی سەردانیاندا بۆ سەراییڤۆ. وە چەندەھا شەھیدو کوشتاری لێکەوتەوە لە مێژودا [[ڕووسیا]] ھەستا بە کۆکردنەوەی ھێزەکانی یەک ڕۆژ دوای ڕاگەیاندنی جەنگی نەمسا لەسەر سربیا، [[ئەڵمانیا]] ھێزی کۆکردەوە لە ٣٠ی جولا و [[فەرەنسا]] ھێزەکانی کۆکردەوە لە ٣٠ی ئاب، ئەڵمانیا لە ھەمان ڕۆژدا جەنگی ڕاگەیاند لە دژی ڕووسیا دوای ئەوەی بینی ڕووسیا وەڵامی داوای ئەڵمانیا ناداتەوە بە ڕاگرتنی کۆکردنەوەی سوپا، پاشان جەنگی ڕاگەیاند لە دژی فەرەنسا، و بەلجیکای گرت کە ئەمەش وای لە بەریتانیا کرد بێتە ناو جەنگەکەوە، وڵاتەکانی ئەورووپا لە پێش شەڕ لە دوو سەربازگە پێک ھاتبوو، یەکەمیان یەکێتی سییانی بوو لە نێوان ڕووسیا و فەرەنسا و شانشینی یەکگرتوو، و دووەمیان ھاوپەیمانی سییانی بوو لە نێوان ئیمپڕاتۆری نەمسا-مەجەڕ و ئەڵمانیا و [[ئیتاڵیا]]. بۆ یەکەم جار چەکی کیمیایی لە جەنگی جیھانی یەکەمدا بەکار ھات ھەروەھا بۆ یەکەم جار خەڵکی مەدەنی لە [[ئاسمان]]ەوە بۆردومان کران لە میژوودا. شەرەکە قوربانی گیانی وای بە خۆیەوە بینی کە پێشتر مێژوو نەیبنیبوو، بنەماڵە فەرمانڕەوا و دەسەڵاتدارەکانی ئەورووپا ڕووخان کە دامەزراندیان ئەگەڕایەوە بۆ [[شەڕەکانی خاچپەرستی|ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان]]، و نەخشەی سیاسی [[ئەورووپا]] گۆڕانکاری بەسەردا ھات. شەری جیھانی یەکەم بوو بە ھۆی ڕووخانی ئیمپڕاتۆری عوسمانی لە ساڵی ١٣٤١ک-١٩٢٤ز<ref>[[مارک سایکس]] و [https://www.peyserpress.com/detail/4316 پارچەکردنی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]‌</ref> و کەوتنەوەی چەندین زیانی گەروەی ماڵی و گیانی و گەڕانە دواوەی ڕۆڵی ئەورووپا لە ئاڕاستەکردنی سیاسەتی جیھان، بەڵام گرنگترین ئەنجامی دامەزراندنی ئەو ئاشتییە کەموکوڕەدا بوو کە ھەموو ئەو ئامڕازانەی لە خۆ ئەگرت کە بوون بە ھۆی ھەڵایسانی شەڕی جیھانی دووەم ساڵی ١٩٣٩. و لە ماوەی شەڕەکەدا دەوڵەتە ئەوروپییە بەشەڕھاتووەکان ناچاری کڕینی پێویست و کەرەستەیەکی زۆر بوون لە وڵاتە نوێکان کە خاکەکانیان ھیچ زیانێکی شەڕی پێ نەگەیشت وەک وڵاتە یەکگرتووەکان و کەنەدا و ئوسترالیا و ئارجەنتین، کە ئەمەش وای لە ئەورووپا کرد شارێک بێت بۆ ئەو دەوڵەتانە لە دوای شەڕ، و ئەورووپا لە دوای شەڕ خۆی ناچار بینییەوە لە دانی ئاڵتونە یەدەکەکانی کە ھەیبوو بۆ دانەوەی قەرزەکانی و ئەمە بوو بە ھۆی گەڕانە دواوەی دراوی ئەوروپی. وڵاتە یەکگرتووەکان سوودمەندی یەکەم بوو لەم شەرە و قەرزدەری یەکەم بوو بە ئەورووپا لە پێش و لە کاتی شەرەکە، وڵاتە یەکگرتووەکان لە دوای شەر لە ئەنجامی وەرگرتنەوەی قەرزەکانیدا %٤٥ی ئاڵتونی یەدەکی جیھانی بەدەستھێنا و بەوەش بوو بە یەکەم خاوەن قەرز لە جیھاندا. [[پەڕگە:Avrupa 1914.jpg|وێنۆک|نەخشەی ئەورووپا ١٩١٤]] === جەنگی جیھانیی دووەم === {{سەرەکی|جەنگی جیھانیی دووەم}} [[پەڕگە:Infobox collage for WWII.PNG|وێنۆک|چەند دیمەنێک لە جەنگی جیھانی دووەم]] دوای چەند ساڵیک لە کۆتایی ھاتنی جەنگی یەکەمی جیھان ئەڵمانیا بە ڕێبەرایەتی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ھیتلەر]] دەستی کرد بە ھێرشکردن بۆ سەر وڵاتانی دیکە ئەمەش جارێکی دیکە وڵاتانی [[ئەورووپا]]ی ناچار بە جەنگێکی دیکە کردووە ئەم جەنگە لە ٧ی جولای ١٩٣٧ دەستی پێکرد لە [[ئاسیا]] و لە ١ی ئەیلوولی ١٩٣٩ لە ئەورووپا و لە ساڵی ١٩٤٥ کۆتاییی ھات<ref>ھەشتا ساڵ بەسەر دەستپێکردنی جەنگی دووەمی جیھانی تێپەڕی بابەتێک لە ماڵپەری [https://www.rudaw.net/sorani/world/010920192 ڕوداو] ٢٠٠٩</ref> بە خۆبەدەستەوەدانی ژاپۆن لە دوای وێرانکردنی ھێرۆشیما و ناگازاکی لەلایەن ویلایتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە، ھێزە چەکدارەکانی نزیکەی ٧٠ دەوڵەت بەشدار بوون لە شەڕە ئاسمانی و دەریایی و وشکانییەکاندا. جەنگی جیھانیی دووەم بە جەنگێکی گشتگیر دادەنرێت، و زۆرترین باجی ھەبوو لە مێژووی مرۆڤایەتیدا لەبەر فراوانیی ڕووبەری شەڕەکە و زۆریی شانۆکانی [[جەنگ]] و بەرەکانی. زیاتر لە ١٠٠ میلیۆن [[سەرباز]] بەشدار بوون تێیدا، و لایەنە ناکۆکەکان چەندین دەوڵەت بوون، و زیانە گیانەکان ئێجگار زۆربوون. نزیکەی ٦١ میلیۆن کەس بوونە قوربانی لە سەربازی و مەدەنییەکان. مەدەنییەکان دوچاری زیانی گیانی بوونەوە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا زیاتر لەھەر شەڕێکی تر لە مێژوودا، و ھۆکارەکەش دەگەڕێتەوە بۆ بۆمبارانە چڕەکانی سەر [[شار]] و [[گوند]]ەکان کە سوپای بەریتانی ھێنایانە کایەوە بە ھاتنە سەر حوکمی [[وینستۆن چێرچیل]] و سوپای نازی ئەڵمانییش بە ھەمان شێوە وەڵامیان دایەوە، و زیانێکی مەدەنیی گەورە لە ھەردوو لایان کەوتەوە. ھاوکات لەگەڵ ئەمانە ئەو کوشتارگانەی کە سوپای ژاپۆنی بەرامبەر میللەتی چینی و کۆری کردیان، ژمارەی قوربانییە بێتاوانەکان و سەربازەکان بەرز بوویەوە بۆ ٥١ میلیۆن کوژراو، کە نزیکەی %٢ی دایشتوانی جیھان بوو لەو سەردەمەدا. دوای جەنگی جیھانیی دووەم بەھۆی ململانێی وڵاتان ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٦١ بە دروست کردنی دیوارێک کە بە دیواری بەرلین ناسراوە بۆ دووبەش دابەش بوو ئەمەش کاریگەری زۆری لەسەر دانیشوانی ئەم وڵاتە دروست کرد بەڵام لە ساڵی ١٩٨٩ دیوارەکە ڕوخێندرا و ئەڵمانەکان بوونەوە یەک [[وڵات]]<ref>[https://www.peyserpress.com/detail/3141 چیرۆکی دروستکردن و ڕووخاندنی دیواری بەرلین] بابەتێک لە ماڵپەڕی پەیسەر پرێس</ref> دوای ئەو دوو جەنگە ئەورووپا بۆ دوو سەربازگە دابەشبوو، سەربازگەی ڕۆژھەڵاتی بە ڕێبەری یەکێتی سۆڤیەت‌و سەربازگەی ڕۆژئاوایی بە ڕێبەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و دروست بوونی جەنگی سارد لە نێوان ئەو دوو زلھێزە.<ref>[http://www.xakk.net/archives/2996 جەنگی سارد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201203195645/http://www.xakk.net/archives/2996 |date= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ }} نێوان ئەمریکا و بەریتانیا</ref> لەساڵانی نێوان ١٩٨٩ تا ١٩٩١ز. دا بەرەی ڕۆژھەڵاتی بەلێکھەڵوەشانی یەکێتی سۆڤیەت<ref>ھۆکارەکانی [https://knwe.org/?p=42603 ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤێت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002104145/https://knwe.org/?p=42603 |date= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }} ڕێکەوتننامەی بیڵۆژیسکی یان ناکۆکییە ناوخۆیییەکان؟</ref> داڕماو ئەورووپا چوویە ناو ئەو چەمکە ناسراوە بە تاک جەمسەری زاڵبوو بەسەر جیھاندا لەڕووی سیاسی‌و ئابووری‌و ڕۆشنبیرییەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ڕێبەری ئەو ئاراستەیە دەکات. == ئەمانەش ببینە == * [[جەنگی سارد]] * [[یەکێتیی ئەورووپا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|History of Europe}} [[پۆل:مێژووی ئەورووپا بەپێی وڵات]] [[پۆل:مێژووی ئەڵمانیا|ڕووسیا]] [[پۆل:مێژووی ئەورووپا]] 0y2g593bocmdbjiq1d7iy7bqfhczer1 0 169665 1583944 1583879 2026-05-15T12:03:04Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583944 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-شار}} '''ئیدلیب''' ({{بە عەرەبی|إدلب}}) شارێکە لە [[سووریا]]. کەوتووەتە [[پارێزگای ئیدلیب]]. دانیشتووانی شارەکە ١٦٥٬٠٠٠ کەسن. ئیدلیب ٤٤٢ مەتر لە [[ئاستی دەریا]] بەرزترە. شارەکە ناوەندێکی گرنگی کشتووکاڵییە بۆ سووریا ھەروەھا چەندین شوێنەوار و گۆڕی مێژویی لێیە. == مێژوو == <div>نیشتەجێبوونێکی [[نیۆلیتیکی]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٨٥٠٠ پێش زایین لە تەپۆڵکەی عەین ئەلکەرخ لە نزیک ئیدلیب دەستنیشان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Steiner |یەکەم١=Margarete Laura |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&dq=A+small+%2C+short+-+lived+occupation+%2C+dated+to+around+8500+cal+.+BC+%2C+has+recently+been+identified+at+Tell+%27+Ain+el+-+Kerkh+near+Idlib+%2C+in+the+form+of+a+1m+-+deep+deposit+excavated+over+an+area+of+5x5m+and+containing+several&pg=PA138 |سەردێڕ=The Oxford Handbook of the Archaeology of the Levant: C. 8000-332 BCE |دوایین٢=Killebrew |یەکەم٢=Ann E. |ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٢١٢٩٧-٢|زمان=en}}</ref> [[تەختە قوڕەکانی ئیبلا]] (٢٣٥٠ پێش زایین) ئاماژە بە شاری بە ئەکەدی:𒁺𒄷𒆷𒇥𒌝 («du-ḫu-la-bu6-um» «دووحولابووم») دەکەن کە بە ئەگەرێکی زۆرەوە لە ئیدلیب ھەڵکەوتووە وەک ئەوەی لەلایەن مایکڵ ئاستوور و دۆگلاس فراین پێشنیار کراوە؛ لێکچوونێک لە نێوان دەنگی ناوە دێرین و نوێیەکاندا ھەیە. لە تەختە قوڕەکاندا، دووحولابووم ٢٢ کیلۆمەتر لە باشووری «ئونقی»یە کە ڕەنگە ھاوتای گوندی مۆدێرنی کوکانییە ({{Langx|ar|كوكانية}})، کە نزیکەی ٢٢ کیلۆمەتر لە باکووری ئیدلیبەوە ھەڵکەوتووە (بڕوانە [[شارە مردووەکان]]). [[توتوومووسی سێیەم]] ھەروەھا ئاماژەی بە شارەکە کردووە بە ناوی «Ytḥb».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=rKGXCgAAQBAJ&pg=PA76|سەردێڕ= Walls of the Prince: Egyptian Interactions with Southwest Asia in Antiquity: Essays in Honour of John S. Holladay, Jr.|نووسەر= Timothy P. Harrison, Edward B. Banning|ڕێکەوت= ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٥|پەڕە= ٧٦|بڵاوکەرەوە= BRILL|ژپنک= ٩٧٨٩٠٠٤٣٠٢٥٦٣|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160610225359/https://books.google.nl/books?id=rKGXCgAAQBAJ&pg=PA76|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref></div> === دێرینیی کلاسیک === [[پەڕگە:Byzantine temple in Idlib (Ruweiha) Syria.jpg|وێنۆک|چەپ|پەرستگایەکی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]] لە [[شارە مردووەکان|ڕووایحە]] لە نزیک ئیدلیب]] ئیدلیب لەگەڵ تەواوی [[سووریا]]، لەلایەن پاشای [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] [[تیگرانی مەزن]] داگیر کرا و خرایە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی ئەرمەنی]]، تەنھا دواتر لەلایەن [[پۆمپیی مەزن]]ی ڕۆمانی لە دەوروبەری ٦٤ پێش زایین داگیر کرا. شارەکە ھەرگیز گرینگییەکی ئەوتۆی نەبووە، سەر بە ویلایەتی [[سووریای ڕۆمانی]] بووە لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی]] و دواتر ویلایەتی سووریای دووەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ڕۆمانی ڕۆژھەڵات]] پێش ئەوەی لە دەوروبەری ناوەڕاستی سەدەی حەوتەمدا لەلایەن [[عەرەبەکان|عەرەب]]ەوە داگیر بکرێت. شتێکی زۆر لە سەردەمی ڕۆمانی و [[بیزەنتی]]ی شارەکە نەماوەتەوە، مەگەر لە مۆزەخانەکەیدا. لە باکووری شارەکە [[شارە مردووەکان]] ھەن، کە کۆمەڵێک شوێنەواری گرینگن لە سەردەمی بیزەنتی. === سەردەمی عوسمانی === لە کاتی دەسەڵاتی سەرەتای [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە سووریا، کە لە ١٥١٦ دەستی پێ کرد، ئیدلیب «[[تیمار]]»ێکی ([[دەرەبەگایەتی]]) بچووک بوو. گوندی ئیدلیب لەلایەن [[کۆپروولوزادە فازڵ ئەحمەد پاشا|فازڵ ئەحمەد پاشا]]، کوڕی وەزیری مەزن [[کۆپروولو محەممەد پاشا]] (نزیکەی ١٦٥٦–١٦٦١) دامەزرا کە کردی بە فەرمانڕەوای [[ئەیالەتی دیمەشق]]. لە ساڵانی دواتردا، وەک شارۆچکەیەک گەشەی کرد کە خاوەنی بازاڕ، [[گەرماوی تورکی|گەرماو]] و [[کاروانسەرا]] بوو، لەوانە خان ئەبی عەلی و خان ئەلڕووز.{{sfn|Bakhit|2010|p=60}} لە سەردەمی کۆپروولودا، ئیدلیب ناوەندێکی بەرھەمھێنانی زەیتوون بوو، کە ئەویش بووە ھۆی دروستبوونی پیشەسازییەکی گەشەسندووی [[سابوونی حەلەب|سابوونی بنەما زەیتوون]]. ھەرچەندە بازاڕە سەرەکییەکانی سابوونی ئیدلیب لە [[حەلەب]]، [[ئەنتیکە]]، و [[حەمات]] بوون،<ref name="Porter580">Porter, 1868, p. 580.</ref> بەرھەمەکە تا پایتەختی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] لە [[ئەستەمبوڵ]] ھەناردە دەکرا. ئیدلیب ھەروەھا بەرھەمھێنەرێکی سەرەکیی [[قوماش]]ی [[لۆکە]] بوو.<ref>Inalcik, 1997, p.501.</ref> گەڕیدەی ڕۆژئاوایی [[جۆسایا لێسلی پۆرتەر]] ئاماژەی بەوە کردووە کە ئیدلیب «دەورەدراوە بە باخەکانی زەیتوون، کە لەم ناوچە سارد و وشکەدا دەگمەنە»،<ref name="Porter580"/> و ئاماژەی بەوە کردووە کە باخە زەیتوونەکانی گەورەتر بوون لەوەی دیمەشق، [[بەیرووت]]، یان [[غەززە]]. لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا، شارۆچکەکە دانیشتووانەکەی بە ٨،٠٠٠ کەس خەمڵێنرا، لەوانە ٥٠٠ [[عەرەبی مەسیحی|مەسیحی]].<ref name="Porter580"/> لە کۆتاییی سەدەی ١٩دا، ئیدلیب «گەشەسەندوو» بووە و ھێشتا چەندین خێزانی مەسیحیی تێدا بووە، بەپێی وتەی ڕۆژھەڵاتناسی ئەڵمانی [[ئالبێرت سۆسین]].<ref name="Baedeker376">Baedeker, 1912, p.376.</ref> === شەڕی ناوخۆییی سووریا و دەستبەسەرداگرتنی ھەییەی تەحریر شام === {{سەرەکی|شەڕی ناوخۆییی سووریا}} [[پەڕگە:Syrian rebels Faylaq al-Sham Idlib.jpg|ڕاست|وێنۆک|یاخیبووانی سووریا وێنەیەکی بەعسی لەسەر دیوارێکی مەیدانی میحڕاب لە ئیدلیب دەشێوێنن، دوای [[شەڕی ئیدلیب (٢٠١٥)|گرتنی]] شارەکە لەلایەن ھێزە یاخیبووەکانەوە لە ٢٠١٥دا]] لە ماوەی [[قۆناغی ڕاپەڕینی جەنگی ناوخۆییی سووریا|ڕاپەڕینی ساڵی ٢٠١١وە]]، ئیدلیب ناوەندی خۆپیشاندان و شەڕ بوو لە قۆناغی سەرەتای جەنگی سووریادا. کاتێک ڕاپەڕینەکە گۆڕدرا بۆ ململانێی چەکداری، ئیدلیب بوو بە ناوەندی ھەڵمەتێکی یاخیبووان، کە بۆ ماوەیەکی کاتی شارەکە و پارێزگاکەیان گرت پێش ھێرشی حکوومەت لە نیسانی ٢٠١٢. دوای ئەمە، ھێزەکانی حکوومەت شارەکە و پارێزگا ژێر دەسەڵاتی یاخیبووانیان دوای مانگێک لە شەڕ کۆنترۆڵ کردەوە، پێش ھەوڵی جێبەجێکردنی ئاگربەستی پێشنیارکراو لەلایەن [[کۆفی عەنان]]. دوای [[ھێرشی ئیدلیب (٢٠١٥)]] لە ئازاردا، ھاوپەیمانیی یاخیبووان [[سوپای فەتح]]، بە ڕێبەریی [[بەرەی نوسرە]] و [[ئەحراری شام]]، لە [[شەڕی ئیدلیب (٢٠١٥)|دووەم شەڕی ئیدلیب]]دا سەرکەوتوو بوون و شارەکەیان گرت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx |سەردێڕ=Gulf allies and 'Army of Conquest |newspaper=[[Al-Ahram Weekly]] |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531094633/http://weekly.ahram.org.eg/News/12392.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا شارۆچکە زۆرینە شیعەکانی [[ئەلفوعە]] و [[کەفریا]]یان لە باکووری شاری ئیدلیب گەمارۆ دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/11502899/Thousands-flee-Syrian-city-Idlib-after-rebel-capture.html |سەردێڕ=Thousands flee Syrian city Idlib after rebel capture |ئیش=The Telegraph |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٥|نووسەر=Sherlock, Ruth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150329190137/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/11502899/Thousands-flee-Syrian-city-Idlib-after-rebel-capture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە نیسانی ٢٠١٥دا، پێشنیار کرا کە ئیدلیب ببێتە شوێنی کاتیی [[حکوومەتی کاتیی سووریا]]ی [[ئۆپۆزسیۆنی سووریا (٢٠١١–٢٠٢٤)|ئۆپۆزسیۆنی سووریا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2015/04/syria-opposition-idlib-nusra-government-in-exile.html|سەردێڕ=Will Syrian opposition move interim government to Idlib? - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|ئیش=Al-Monitor|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226065604/http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2015/04/syria-opposition-idlib-nusra-government-in-exile.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە پارێزگای ئیدلیب. لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١٧دا، [[ھەییەی تەحریر شام|تەحریر شام]]، جێنشینی بەرەی نوسرە، ھێزەکانی ماوەی [[پێکدادانەکانی پارێزگای ئیدلیب (تەممووزی ٢٠١٧)|ئەحرار ئەلشام]]ی لە ئیدلیب دەرکرد، تەواوی شارەکەی گرت و خستیە ژێر دەسەڵاتی [[حکوومەتی ڕزگاریخوازی سووریا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.syriahr.com/en/?p=70437|سەردێڕ=Following the renewed fighting … Ahrar Al-Sham and Tahrir Al-Sham reconcile|ئیش=SOHR|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨دا، ڤلادیمیر [[ڤلادیمیر پوتین|پوتین]]ی سەرۆکی ڕووسیا و [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|تەیب ئەردۆغانی]] سەرۆکی تورکیا [[ڕێککەوتنی داماڵینی چەک لە ئیدلیب (٢٠١٨–٢٠١٩)|ڕێککەوتنێکیان بۆ دامەزراندنی ناوچەیەکی دابڕێنەری بێ چەک]] لە [[پارێزگای ئیدلیب]]ی سووریا ڕای گەیاند، کە مەبەست لێی جیاکردنەوەی ھێزەکانی حکوومەتی سووریا بوو لە گرووپە یاخیبووەکان. بەپێی ڕێککەوتنەکە، سەربازانی تورکیا و ڕووسیا دەوریەی ناوچەکە دەدەن بۆ دڵنیابوون لە پابەندبوون. پوتین ڕای گەیاند کە ھەموو چەکە قورسەکان لە ناوچەکە لادەبرێن و گرووپە یاخیبووە توندڕەوەکان، وەک بەرەی نوسرە، دەبێت پاشەکشە بکەن. ناوچە دابڕێنەرەکە بڕیار بوو تا ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بخرێتە گەڕ. == دانیشتووان == لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٤ی [[فەرمانگەی ناوەندیی ئامار (سووریا)|فەرمانگەی ناوەندیی ئاماری سووریا]]دا، ئیدلیب دانیشتووانەکەی ٩٨،٧٩١ کەس بووە و لە ساڵی ٢٠١٠دا دانیشتووانەکەی لە دەوروبەری ١٦٥،٠٠٠ کەس بووە. دانیشتووانەکەی زۆربەیان موسڵمانی سوننەن،<ref name="Mroue">Mroue, Bassem. [http://www.sltrib.com/sltrib/world/53708338-68/idlib-syrian-army-mines.html.csp "Syrian forces capture rebel stronghold near Turkey"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923014406/http://www.sltrib.com/sltrib/world/53708338-68/idlib-syrian-army-mines.html.csp |date=2013-09-23 }}. ''[[The Salt Lake Tribune]]''. [[Associated Press]]. 2012-03-13. Retrieved on 2012-03-13.</ref> ھەرچەندە پێشتر کەمینەیەکی بەرچاوی [[عەرەبە مەسیحییەکان|مەسیحی]] لێ بووە، بەڵام تا ساڵی ٢٠٢٢ تەنھا یەک پیاوی مەسیحیی بەساڵاچوو لە شارەکەدا مابووەوە.<ref name="AL">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/pulse/fr/culture/2015/04/syria-idlib-christians-jabhat-alnusra-.html |سەردێڕ=Christian evacuees mourn Idlib|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Al-Monitor]] |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2022/01/23/world/middleeast/syria-christians-idlib.html|سەردێڕ= 'Now There is No One': The Lament of One of the Last Christians in a Syrian City|newspaper = The New York Times|ڕێکەوت= ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دوایین١= Saad|یەکەم١= Hwaida|بەستەری نووسەر= Hwaida Saad}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/life/-al-hajji-michel-boutros-the-last-syrian-christian-of-idlib/2363397|سەردێڕ= 'Al-Hajji' Michel Boutros: The last Syrian Christian of Idlib}}</ref> ئیدلیب دابەش بووە بەسەر شەش ناوچەی سەرەکیدا: ئەشرەفییە (قەرەباڵغترینیان)، حیتین، حیجاز، ناوەندی شار، حوڕییە، و ئەلقوسوور. == ئابووری == [[پەڕگە:Idlib1.jpg|وێنۆک|باخەکانی زەیتوون لە دەوروبەری شارەکە. ئیدلیب ناوەندێکی سەرەکیی بەرھەمھێنانی زەیتوونە.]] ئیدلیب ناوەندێکی سەرەکیی بەرھەمھێنانی [[زەیتوون]]، لۆکە، [[گەنم]] و [[میوە]]یە، بەتایبەتی [[گێلاس]].<ref name="Casule56">Casule, 2008, p.56.</ref> بەرھەمە سەرەکییەکانی تری وەک [[بادەم]]، [[کونجی]]، [[ھەنجیر]]، [[ترێ]] و [[تەماتە]] دەگرێتەوە.<ref name="Britannica"/> لە ساڵی ١٩٩٥دا نزیکەی ٣٠٠ ھێکتار بە بەرھەمە جیاوازەکانی [[مزرەمەنی]] چێندرابوو.<ref>Food and Agriculture Organization of the [[United Nations]], 1996, p. 147.</ref> گوشینی [[ڕۆنی زەیتوون]] و چنراوەکان ھەندێک لە پیشەسازییە ناوخۆیییەکانی شارەکەن.<ref name="Britannica">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Idlib {{!}} Syria |ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/282037/Idlib |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20150402111757/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/282037/Idlib |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ئیش=Encyclopedia Britannica |زمان=en}}</ref> شاری [[حەلەب]]ی دراوسێ ئامادەیییەکی ئابووریی گرینگی لە ئیدلیبدا ھەیە.<ref name="Casule56"/> ئیدلیب ناوەندێکی کشتوکاڵیی سەرەکییە لە سووریا. ھەروەھا لە ڕووی مێژووییەوە گرینگە، و چەندین «شارە مردووەکان» و [[تەپۆڵکە]]ی تێدایە. بەھۆی دابەزینی خێرای بەھای [[لیرەی سووری]]، [[لیرەی تورکی]] لە ئیدلیب بڵاوبووەوە و لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ وەک دراوێکی یاسایی لە شارەکەدا پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=DAILY SABAH WITH AGENCIES|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Idlib follows suit in adopting Turkish lira to shield region from plummeting Syrian pound|زمان=en|ئیش=Daily Sabah|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/business/economy/idlib-follows-suit-in-adopting-turkish-lira-to-shield-region-from-plummeting-syrian-pound|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> ئەمە لە ساڵی ٢٠٢٥دا ھەڵوەشایەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی سووریا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Idlib}} {{شارەکانی سووریا}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] 56kwdkt5x6qs68ea2tdi9df62e6896h 0 171613 1583951 1583860 2026-05-15T12:04:15Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583951 wikitext text/x-wiki '''قەڵای وان''' یەکێکە لە شوێنەوارە مێژوویییەکان و دیمەنە سەرەنج ڕاکێشەکانی شاری [[وان]] لە [[باکووری کوردستان]]ە، کە بە دووری پێنج کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژاوای ناوەندی شارەکە.<ref>[http://www.historyofkurd.com/2019/11/04/%DA%86%DB%95%D9%86%D8%AF-%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%95%D9%86%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D9%82%DB%95%DA%B5%D8%A7-%D8%AF%DB%8E%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D9%86/ زانیاری و چەند دیمەنێکی قەڵا دێرینەکەی شاری وان]</ref> [[پەڕگە:Vankalesi1.jpg|وێنۆک|300px|دیمەنێکی قەڵای وان لە نزیکەوە]] [[پەڕگە:Van Fortress From Northwest.JPG|وێنۆک|300px|دیمەنێکی قەڵای وان لە دوورەوە]] قەڵاکە بەسەر [[دەریاچەی وان]]دا دەڕوانێ و بووەتە ھۆکاریکی باش بۆ ڕاکێشانی گەشتیاران بۆ شارەکە. ئەم قەڵایە بەھۆی ئەوەی لە شوێنێکی بەرزدایە و دەڕوانێت بەسەر تەواوی شارەکە و دەریاچەی واندا، بووەتە شوێنێکی گەشتیاری و ژمارەیەکی زۆر گەشتیار ڕووی تێدەکەن.<ref>The Seventy Wonders of the Ancient World</ref><ref>''Who Was Who in America'', v. 5, 1969–1973 https://books.google.com/books?ei=KItvTuLtHcjh0QGj8uWCCg&ct=result&id=jHXhAAAAMAAJ&q=tipple</ref> == مێژوو == مێژووی قەڵای وان بە سەدەی ٩ پێش زایین دەگەڕێتەوە. قەڵای وان لە سەردەمی پاشا ساردوری لەلایەن ئورارتویەکانەوە دروست کراوە و مێژوویەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ھەشت سەدە پێش زایین. لەناو قەڵایەکەدا چەندین گۆڕی پاشاکانی تێدایە، جگە لەوەش لەسەر قەڵایەکە مزگەوتێکی بچووکی لەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i366327 |سەردێڕ=مێژووی قەڵای وان - ڤەدۆزرانی پێشەوپڵانی ٢ هەزار و ٧٠٠ساڵە لە قەڵای وان |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250426203138/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i366327 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Van castle, Turkey.jpg|قەڵای وان لەگەڵ وێرانەکانی شاری تۆشپا لە خوارەوە پەڕگە:Van kalesi.jpg|قەڵای وان پەڕگە:TushpaMain02.jpg|دیوارەکانی قەڵا (ئەنجومەنی مێژووناسی رووسیا ١٩١٦) پەڕگە:Sarduri annals 1915.jpg|ساڵنامەی ساردوری ١٩١٥ پەڕگە:Tushpa Stairs01.jpg|پیلکانەکانی قەڵا </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|تورکیا|کوردستان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Van Fortress}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە تورکیا]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی تورکیا]] [[پۆل:قەڵاکانی کوردستان]] [[پۆل:قەڵاکانی تورکیا]] [[پۆل:شوێنەکانی وان]] [[پۆل:کۆلکەوتارەکانی مێژوو]] [[پۆل:وان]] 346f7gdfi6aox0jqn9gtk8rpeny06l5 0 175902 1583962 1583821 2026-05-15T12:06:06Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583962 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|ھاوار|‏ھاوار (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی نووسەر | ناو = عەلی حەسەنیانی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناو = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٧ی تەممووزی ١٩٣٩ | شوێنی لەدایکبوون = [[تاران]]، [[ئێران]] | ڕێکەوتی مردن = ٨ی ئایاری ١٩٩٢ | شوێنی مردن = [[کۆپنھاگن]]، [[دانمارک]] | شوێنی گۆڕ = گۆڕستانی کۆپێنھاگ | نازناو = ھاوار | پیشە = | زمان = | نەتەوە = [[کورد]] | ڕەگەز = | ڕەگەزنامە = | خوێندن = | شوێنی بڕوانامە = | سەردەم = | بواری کارکردن = | قوتابخانەی ئەدەبی = | کارە دیارەکان = ''[[جەللاد (شیعر)|جەللاد]]'' | خەڵاتە دیارەکان = | ساڵانی چالاکی = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | خزمەکان = | واژوو = | لێدوانی واژوو = | ماڵپەڕ = }} '''عەلی حەسەنیانی''' ناسراو بە '''ھاوار''' (١٧ی تەممووزی ١٩٣٩ لە [[تاران]]، [[ئێران]] - ٨ی ئایاری ١٩٩٢ لە [[کۆپنھاگن]]، [[دانمارک]]) [[نووسەر]] و [[شاعیر]]ێکی کوردی سەدەی بیست بوو. ھاوار لەگەڵ کەسانی وەک [[سوارە ئیلخانیزادە]] و [[فاتیح شێخولئیسلامی| فاتیح شێخولئیسلامی (چاوە)]] لە پێشەنگانی ھۆنراوەی نوێن لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھاوار (عەلی حەسەنیانی)، خاک تیڤی|ناونیشان=https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2259|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.khaktv.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210416232015/https://www.khaktv.net/profile-detail.aspx?jimare=2259}}</ref> ھاوار خاوەن پەخشانیش بووە و چەند چیرۆک و ڕۆمانیشی داناوە. == ژیان == عەلی حەسەنیانی کوڕی سەعید ١٧ی تەممووزی ١٩٣٩ی [[زایینی]] (٢٥ی پووشپەڕی ١٣١٨ی ھەتاوی) لە [[تاران]] لە دایک بوو.<ref>کتێبی "نگاھی بە تاریخ مھاباد" نووسینی سەید محەممەد سەمەدی، ١ی٣٧٣ ھەتاوی</ref> ساڵی ١٩٤٦ گەڕاوە مەھاباد و تا پۆلی شەشی سەرەتایی لەو شارە درێژەی بە خوێندن دا، دواتر بۆ ماوەی ساڵێک چۆوە تاران و دووبارە ڕووی لە مەھاباد کردەوە و لە قوتابخانەی محەممەد ڕەزا دیپلۆمی وەرگرت. ساڵی ١٩٥٩ لە بەشی ماف و زانیارییە سیاسییەکان لە [[زانکۆی تاران]] وەرگیرا و لەوێ لەگەڵ چالاکان و ڕووناکبیرانی کورد و [[سوارە ئیلخانی زادە]] و [[فاتیح شێخولئیسلامی]] ئاشنا بوو. نەورۆزی ساڵی ١٩٦٤ ھاوڕێ لەگەڵ [[سوارە ئیلخانیزادە|سوارە]] و [[فاتیح شێخولئیسلامی|چاوە]] بە تاوانی کوردایەتی و ئەندامییەتی [[حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران]] خرا [[زیندانی قزڵقەڵا]] و دوای ئازاد بوونی درێژەی بە خوێندن دا و کۆلێژی تەواو کرد. لە وەزارەتی ناوخۆ دامەزرا بەڵام بەھۆی بیر و باوەڕی سیاسییەوە زوو زوو لە نێوان شارەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردستان]] و [[ئێران]]دا ڕایاندەگوێزت و ئەوە بوو بەھۆی وازھێنانی لەم ئیشە. ئیزنیان پێ نەدا بگەڕێتەوە بۆ مەھاباد بۆیە لە [[میاندواو]] بوو بە [[پارێزەر]]. پاش سەرکەوتنی شۆڕشی ئیسلامی گەڕایەوە شاری خۆی بەڵام سێ ساڵ دواتر ڕووی لە شاخ کرد. ساڵی ١٩٨٥ لە مەھاباد بۆوە پارێزەر و ھاوکاتیش ھاوکاری [[گۆڤاری سروە]] بوو و لەگەڵ دەستەیەک لە شاعیران ئەنجومەنێکی ئەدەبیشی دامەزراند. ساڵی ١٩٨٩ وڵاتی بەجێ ھێشت و چوو [[فەنلاند]] و لە کۆتاییدا لە [[دانمارک]] نیشتەجێ بوو. عەلی حەسەنیانی ٨ی ئایاری ١٩٩٢ بەھۆی جەڵتەی دڵ لە بارودۆخێکی دەروونی و ماڵی خراپدا لە [[کۆپێنھاگ]] ماڵاوایی لە دونیا کرد و لە گۆڕستانی ئەو شارەش بە خاک ئەسپێردرا.<ref>[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122117223618292&lng=12 عەلی حەسەنیانی]، کوردیپێدیا</ref><ref>[https://dengekan.info/archives/18173 گەشتی زیاتر لە نیو سەدەی چاوەی شاعیر]، دەنگەکان، ۷ی کانوونی یەکەمی ۲۰۲۰ بڵاو کراوەتەوە.</ref><ref>گۆڤاری باران، ساڵی یەکەم، ژمارە ٢، ئەیلوولی ٢٠١٦</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=8336 |سەردێڕ=یەکەم دیدارو دوا دیدارم لە گەڵ عەلیی حەسەنیانی( مامۆستا ھاوار)دا |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211026181825/https://kurdistanukurd.com/?p=8336 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == شیعر == عەلی حەسەنیانی ساڵی ١٩٥٩ بە شیعری [[جەللاد (شیعر)|جەللاد]] چوارچێوەی شیعری کلاسیکی تێک شکاند و بوو بە دامەزرێنەری [[شیعری نوێی کوردی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. دوا بە دوای ئەو شیعری (بۆمباران) ی<ref>[https://books.vejin.net/ck/text/23158 شیعری بۆمباران]، ڤەژینبوکس</ref> خوڵقاند. [[ھێمن|مامۆستا ھێمن]] لە تاریفی ئەم شیعرەدا دەفەرمووێ: "میللەتێک کە لە ئەدەبیاتیدا ئەم شیعرەی ھەبێ، ھەرگیز نامرێ". ساڵی ١٩٦١یش شیعری (کەژاڵێ)ی<ref>[https://books.vejin.net/ck/text/23159?h=کەژاڵەکەم شیعری کەژاڵێ]، ڤەژینبوکس</ref> دانا. ھاوار لە [[زانکۆی تاران]] لەگەڵ [[سەلاح موھتەدی]] و دواتریش باوکی [[ڕەحمان ئاغای موھتەدی]] ئاشنا بوو کە چاویان بە شیعری کلاسیکی کوردی کردەوە. ھەر لەوێش بە بۆنەی [[فاتیح شێخولئیسلامی|چاوە]] مامۆستا [[گۆران]] و شێعری نوێی کوردی ناسی. ھاوار و [[چاوە]] و [[سوارە ئیلخانیزادە|کاک سوارە]] سێ کۆلەکەی شیعری نوێی کوردی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ن کە لە [[زانکۆی تاران]] یەک دەگرنەوە و بە ئامۆژگاری ڕەحمان ئاغا ڕوو لە شیعری کوردی دەکەن و بە یارمەتی سەلاح ڕچەی شیعری نوێی کوردی دەشکێنن.<ref>[https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=18581&type=farhang ڕۆشنگەری دەق - ھاوار (عەلی حەسەنیانی ) وەک نموونە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017000629/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=18581&type=farhang |date=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}، زاھیر لەتیف کەریم، خاک تیڤی، ۳۱ی ئابی ۲۰۱۹ بڵاو کراوەتەوە.</ref><ref>[https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/features-swaray-xalilzade-muh سوارە ئیلخانیزادە]، ڕووداو</ref> == بەرھەمەکان == عەلی حەسەنیانی بە کۆی گشتی خاوەنی ٧٦ شیعرە کە ٣٢یان کۆنن و ٤٤یشان شیعری نوێن. * ''گوناھ'' (دیوانی شیعر)<ref>گوناە، چاپەمەنی مانگ، چاپی یەکەم، ۱٣٩٦ (٢٠١٧)</ref> * ''شاری وێران'' (کۆمەڵە وتار، چیرۆک)<ref>شاری وێران، چاپەمەنی مانگ، چاپی یەکەم، ١٣٩٦ (٢٠١٧)</ref> * ''دەروێش'' (ڕۆمان)<ref>دەروێش، چاپەمەنی مانگ، چاپی دووھەم، ١٣٩٦ (٢٠١٧)</ref> * ''کارمامز'' (ڕۆمان)<ref>کارمامز، چاپەمەنی مانگ، چاپی دووھەم، ۱۳۹٦ (٢٠١٧)</ref> * ''بزەی ژیان'' (ڕۆمان)<ref>بزەی ژیان، چاپەمەنی مانگ، چاپی دووھەم، ١٣٩٦ (٢٠١٧)</ref> == ئەمەش ببینە == * ''[[جەللاد (شیعر)]]'' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٢٧٢}} {{شاعیرانی کورد}} {{شیعری نوێی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|وێژەی کوردی|ژیاننامە|سیاسەت}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:شاعیرەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:نووسەرانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ooi9kww5udo5a6d6c2bdn7djrk129rs 0 176733 1584132 1545948 2026-05-15T20:50:27Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584132 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = نوخشە ناسیح |وێنە=Nuxsha Nasih.jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٧٨ |شوێنی لەدایکبوون = |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |ھۆکاری مردن = |شوێنی گۆڕ = |نیشتەجێ = [[باشووری کوردستان]] |نەتەوە = [[کورد]] |ناوەکانی تر = |شارۆمەندێتی = |ھاوڵاتیبوون = |پەروەردە = |ڕادەی خوێندەواری = |خوێندنگە = |پیشە = کارگێڕ، [[پارێزەر]]، [[سیاسەتوان]] |ساڵانی چالاکی = |خاوەنکار = |ڕێکخراو = |ناسراوە بە = قایمقامی [[ھەڵەبجە]] |کارەکان = |کارە دیارەکان = |حیزب = [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] |ئایین = |ھاوسەر = |منداڵەکان = |باوک = |دایک = }} '''نوخشە ناسیح ئەحمەد''' (لە دایکبووی ١٩٧٨) کەسایەتی ژنە کارگێڕ، پارێزەر و سیاسەتوانی [[کورد|کوردە]]، لەوەتەی ٢٧ی ئازاری ٢٠١٦ بووەتە قایمقامی [[ھەڵەبجە]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نوخشە ناسح باس لە كارەكانی سەرەتای دەكات وك قایمقامی هەڵەبجە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2703201621|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عثمان|یەکەم=رامیار|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=نوخشە ناسیح لەپۆستی قائیمقامی نوێی هەڵەبجە دەستبەكاربوو|ناونیشان=http://www.hivaykurd.com/2016/03/نوخشە-ناسیح-لەپۆستی-قائیمقامی-نوێی-هە/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=هيوای کۆرد}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.hivaykurd.com/2016/03/%D9%86%D9%88%D8%AE%D8%B4%DB%95-%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AD-%D9%84%DB%95%D9%BE%DB%86%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%D9%87%DB%95/ |date=ئازاری ٢٠٢٤ }}</ref> ئەو ئەندامی ئەنجوومەنی ناوەندی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەكێتیی نیشتمانی كوردستانە]]. ئەو لە دوای [[عادیلە خانم]]، دووەم ژنە لە مێژووی ھەڵەبجە پۆستێکی باڵا وەربگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Handani|یەکەم=Salam|سەردێڕ=Northern Iraqi Town Appoints Female Lawyer As Mayor|ناونیشان=http://www.niqash.org/en/articles/politics/5276/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Niqash|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830115339/https://www.niqash.org/en/articles/politics/5276/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نوخشە وەک کاندیدی یەکێتی ئەو پۆستەی وەرگرت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Halabja chooses its second female mayor in over a century|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/04042016|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=Rudaw}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Editor|سەردێڕ=Northern Iraqi Town appoints Female Mayor|ناونیشان=http://www.iraq-businessnews.com/2016/05/30/northern-iraqi-town-appoints-female-mayor/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=Iraq Business News|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904095042/http://www.iraq-businessnews.com/2016/05/30/northern-iraqi-town-appoints-female-mayor/|url-status=dead}}</ref> لە ئازاری ٢٠٢٥، بە پارێزگاری هەڵەبجە دەستنیشان کرا، بەمەش بووە یەکەم ژن لە مێژووی عێراقدا کە ئەم پۆستە وەربگرێت."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=نوخشە ناسیح بەفەرمی وەك پارێزگاری هەڵەبجە دەستبەکار بوو |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/229170 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}</ref> نوخشە دەرچووی بەشی یاسایە، ئەو پێشتر لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٥، لە پۆستی بەڕێوبەری [[ناحیەی بیارە]]دا بوو. == ژیانی کەسی == نوخشە ناسح هاوسەرگیری کردووە، خاوەنی دوو کچە.<ref name=":1" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی ھەڵەبجە]] [[پۆل:ژنانی سیاسیی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] aw75xtwoplcebtdmjk3vkzic89l6trd 1 176747 1584133 844045 2026-05-15T20:50:38Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584133 wikitext text/x-wiki [[پۆل:گشت پەڕەکانی پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] [[پۆل:وتارەکانی ساڵی ٢٠٢١ لە پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نوخشە ناسح]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=782156 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190830115339/https://www.niqash.org/en/articles/politics/5276/ بۆ http://www.niqash.org/en/articles/politics/5276/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٠٠، ٧ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نوخشە ناسح]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844044 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190830115339/https://www.niqash.org/en/articles/politics/5276/ بۆ http://www.niqash.org/en/articles/politics/5276/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:١٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نوخشە ناسح]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584132 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190904095042/http://www.iraq-businessnews.com/2016/05/30/northern-iraqi-town-appoints-female-mayor/ بۆ http://www.iraq-businessnews.com/2016/05/30/northern-iraqi-town-appoints-female-mayor/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٥٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ntpc2v1u9wtxidc5cmm3mh8zqddiuzj 0 178360 1584013 1446305 2026-05-15T12:14:04Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584013 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی |ناو= مستەفا موسلیم |ناوی_خۆماڵی=شێخ مستەفا |زمانی_ناوی_خۆماڵی=کوردی |وێنە= |قەبارەی وێنە= |ناوی کاتی لەدایکبوون= مستەفا موسلیم محەممەد |ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٤٠ |شوێنی لەدایکبوون= شێراوە، کۆبانی، پارێزگای حەلەب |ڕێکەوتی مردن=١٧ی نیسانی ٢٠٢١ |شوێنی مردن= [[گازی ئانتەپ]] |نیشتەجێ= |نەتەوە= [[کورد]] |ناوەکانی تر= شێخ دکتۆر |نەژاد= |ڕادەی خوێندەواری= دکتۆرا لە شەریعەت و بانگەوازی ئیسلامی. |پیشە= مامۆستای زانکۆ و بانگخواز |ڕێکخراو=ئەنجومەنی ئیسلامی سووریا |ناوبانگ= |کارە_دیارەکان= قورئان لەسەردەمی تەکنەلۆژیادا.بەڕێوبەری پڕۆژەی تەفسیری مەوزوعی قورئان |شێواز= |کاریگەر_بووە= |کاریگەری_بووە= |مووچە= |کێش= |وادە= |حیزب= |ئایین=موسڵمان |ڕەوشی_تاوانباری= |ھاوسەر= |یار= |منداڵەکان= |واژوو= |قەبارەی_واژوو= |ماڵپەڕ= https://www.facebook.com/dr.mustafamuslim }} '''مستەفا موسلیم''' (١٩٤٠ - ١٧ی نیسانی ٢٠٢١) ناوی تەواو '''مستەفا موسلیم محەممەد'''، یەکێک لە زانا و پرۆفیسۆرەکانی بواری شەریعەتی ئیسلامی بوو، لە ساڵی ١٩٤٠ لە گوندی شێراوەی سەر بە [[کۆبانی]] لەدایک بووە، برای سیاسەتمەداری کورد [[ساڵح موسلیم]]ە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1704202115|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=128224&babet=1&relat=1024</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ کۆلێژی شەریعەی لە شام تەواوکردووە، دواتر لە [[زانکۆی ئەزھەر]] بڕوانامەی ماستەری بەدەستھێناوە و ساڵانێک لە [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی عەرەبی]] وەکو مامۆستای زانکۆ کاریکردووە، ئەو ماوەیەی کە لە سعودیا کاری کردووە بووەتە پاڵپشتییەکی چاک بۆ خێزانەکەی و کەس و کاری بەتایبەت دامەزراندنی ساڵح موسلیمی برای لە کۆمپانیاکانی نەوتی سعوودی و لە زانکۆی شاریقە وەک سەرۆکی بەشی شەریعە کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=وفاة الشيخ مصطفى مسلم.. أحد مؤسسي "المجلس الإسلامي السوري"|ناونیشان=https://www.alsouria.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%D9%89-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=السورية نت|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417225708/https://www.alsouria.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%D9%89-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84/|url-status=dead}}</ref> پسپۆڕی [[تەفسیری قورئان]] بوو. لەم چەند ساڵەی دواییدا لە [[تورکیا]] نیشتەجێ بووبوو، لە شاری دیلۆک سەرۆکایەتی زانکۆی ئەلزەھرای دەکرد، لە ڕێکەوتی ١٧ نیسانی ٢٠٢١ لە گازی ئەنتاب بەھۆی نەخۆشی کۆرۆنا کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=السيرة الذاتية للأستاذ الدكتور مصطفى مسلم - جامعة الزهراء|ناونیشان=https://alzahraa.university/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%D9%89-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85/|newspaper=جامعة الزهراء|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|زمان=ar-AR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210128114254/https://alzahraa.university/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%D9%89-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیانی پیشەیی == ١-مامۆستا بووە لە پەیمانگا زانستییەکانی شانشینی عەرەبی سعودیا بۆ ماوەی ٩ ساڵان. ٢-مامۆستای یاریدەدەر بووە لە زانکۆی ئیمام محەممەد بن سعود لە ڕیازی پایتەختی سعودیا (١٩٧٤–١٩٨٤) ٣-وانەبێژ بووە لە زانکۆی ئیمام محەممەد بن سعود لە ڕیازی پایتەختی سعودیا (١٩٨٤–١٩٩٤). ٤-مامۆستای زانکۆ بووە لە زانکۆی ئیمام محەممەد بن سعود لە ڕیازی پایتەختی سعودیا (١٩٩٤–١٩٩٧). ٥-مامۆستای زانکۆ بوو لە زانکۆی شاریقە (١٩٩٧–٢٠١٠) ٦-بریاردەری بەشی زانستە قورئانییەکان بووە لە کۆلێژی بنەماکانی ئایین لە زانکۆی ئیمام محەممەد بن سعود لە ڕیازی پایتەختی سعودیا (١٩٧٦–١٩٨٢) ٧-سەرۆکی بەشی بانگخوازی بووە لە کۆلیژی بانگخوازی و زانست لە زانکۆی ئیمام محەممەد بن سعود لە ڕیازی پایتەختی سعودیا (١٩٨٢–١٩٨٤) ٨-سەرۆکی بەشی شەریعە لە زانکۆی شاریقە (٢٠٠٠–٢٠٠١) == بەرھەمەکانی == # مباحث فی إعجاز القرآن – من منشورات دار القلم- دمشق. # مباحث فی علم المواریث – من منشورات دار المنارة- جدة. # مباحث فی التفسیر الموضوعی – من منشورات دار القلم- دمشق. # معالم قرآنیة فی الصراع مع الیھود – من منشورات دار القلم- دمشق. # مناھج المفسرین (التفسیر فی عھد الصحابة)- من منشورات دار ا لمسلم- ا لریاض. ٦- تفسیر القرآن العظیم (لعبد الرزاق الصنعانی) تحقیق ٣ مجلدات مکتبة الرشد- الریاض. # تربیة الأسرة المسلمة فی ضوء سورة التحریم- دار المنار- مکة المکرمة. # مقرر التفسیر للسنة الثالثة المتوسطة فی المعاھد العلمیة بالسعودیة – مطابع جامعة الإمام بالریاض. # مقرر التفسیر للسنة الأولی المتوسطة الثانویة فی المعاھد العلمیة بالسعودیة- مطابع جامعة الإمام بالریاض. # التفسیر المیسر للقرآن الکریم (الجزء التاسع والعاشر) – طباعة مجمع الملک فھد بالمدینة المنورة. # المعجزة والرسول فی ضوء سورة الفرقان – دار القلم – دمشق. # مسالک الأبصار فی ممالک الأمصار (لفضل اللە العمری) تحقیق مشترک، وزارة الثقافة، الإمارات العربیة المتحدة. # الثقافة الإسلامیة: تعریفھا، مصادرھا، مجالاتھا، تحدیاتھا- مشترک، دار البشیر – الشارقة. ١٤- (الزیادة والإحسان فی علوم القرآن) لابن عقیلة المکی- مشترک – إعداد قسم الدراسة. طبع فی عشر مجلدات- نشر جامعة الشارقة ٢٠٠٦. ١٥- (جامع البیان فی القراءات السبع) لأبی عمرو الدانی- مشترک -. طبع فی ثلاث مجلدات. نشر جامعة الشارقة ٢٠٠٧ م. ١٦- (الھدایة إلی بلوغ النھایة) لمکی بن أبی طالب القیسی- مشترک (إشراف) إعداد قسم الدراسة. طبع فی ثلاثة عشر مجلدًا. نشر جامعة الشارقة ٢٠٠٨ م. ١٧- (التفسیر الموضوعی لسور القرآن الکریم)- مشترک- طبع. نشر جامعة الشارقة ٢٠١٠ م. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|سووریا|تورکیا|ژیاننامە|ئیسلام}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان]] [[پۆل:زانا کوردەکان]] [[پۆل:زانایانی ئیسلام]] [[پۆل:زانایانی قورئان]] [[پۆل:مردووان بەهۆی کۆرۆنا]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی دیمەشق]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی پەتای کۆڤید–١٩ لە تورکیا]] i8u65bz8iolu8c4sct9w0r5utsqwxda 0 179093 1583967 1583789 2026-05-15T12:06:56Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583967 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name=شوێنێک بۆ یاری |language=[[کوردی]]| |country=[[کوردستان]] |runtime=٨١ خولەک |released=٢٠٠٩ |distributor=|production_companies=| {{Plainlist = cinematograph =}} |image=شوێنێک بۆ یاری.jpg |music= |starring={{Plainlist| * [[شوان عەتووف]] * [[گۆڤار ئەنوەر]] * ڕۆژان حەمەجەزا * سۆھەیلا حەسەن * ژیان ئیبراھیم * ناسر حەسەن * محەممەد ئەحمەد * [[سەلاح شێخ محەممەدی]] }} |writer=شەوکەت ئەمین کۆرکی |producer=حەسەن عەلی |director=[[شەوکەت ئەمین کۆرکی]] |caption= |alt= |gross= }} '''شوێنێک بۆ یاری''' ({{بە ئینگلیزی|Kick Off Kirkuk}}) [[فیلم]]ێکی [[کوردی]]یە لە دەرھێنانی [[شەوکەت ئەمین کۆرکی]]؛ ساڵی ٢٠٠٩ بەرھەم ھاتووە. == چیرۆک == چەند بنەماڵەیەکی [[کورد]]ی [[کەرکووک]]ی بەھۆی ئاوارەیی لە کۆنەیاریگایەکی ئەو شارەدا دەژین. ئاسۆ بە ڕۆڵگێڕانی [[شوان عەتووف]] ھەوڵ دەدات ھیوا و خۆشییەک بخاتە ناو بنەماڵەی خۆی و باقی جیرانەکان؛ بۆیە یارییەکی تۆپی پێ لە نێوان کورد و عەرەب و ئاشووری و تورکمان ڕێک دەخات. == نمایشکردن == * شوێنێک بۆ یاری لە دوازدەھەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی لەندەن|فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی]] بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی بڵاو کراوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Global Kurdish Film Festival {{!}} Kick Off Kirkuk {{!}} 12 LKFF|ناونیشان=https://www.globalkurdishfilmfestival.com/film/kick-off-kirkuk/|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427225323/https://www.globalkurdishfilmfestival.com/film/kick-off-kirkuk/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی سکاتسادێلی ئەمریکا<ref>[https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2010101214333310016 شوێنێک بۆ یاری، کوردیپێدیا]</ref> * شەشەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی مەسقەتی عومان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.qadirzada.com/Shwenek-boyari.html |سەردێڕ=فیلمی شوێنێک بۆ یاری بەشداری لە فێستیڤاڵی مەسقەت دەکات |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427225326/http://www.qadirzada.com/Shwenek-boyari.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == خەڵاتەکان == * خەڵاتی یەکەمی پازدەھەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی عەرەب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="شوێنێک بۆ یاری" خەڵاتی سانفرانسیسکۆی عەرەبیشی پێچایەوە|ناونیشان=http://www.chra.tv/web3/---/7938-q-q-.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=چرا تیڤی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427225324/http://www.chra.tv/web3/---/7938-q-q-.html}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.imdb.com/title/tt1515201/plotsummary?ref_=tt_ov_pl شوێنێک بۆ یاری] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]]. {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠}} {{فیلمی کوردی}} [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] 35pmkawaj26d6vr2x3nykgdqla6v2gk 1 179357 1584015 1327354 2026-05-15T12:14:15Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584015 wikitext text/x-wiki بەڕێز {{وب| مامۆستا}} دکتۆر مستەفا موسلیم یەکێک بوو لەو کەسانەی پاڵپشتی لە ئەردوگان دەکرد ،ئەمە بە بەلگە و سەرچاوەی درووست ئاماژەی بۆ کرابوو،بەڵام بەڕێزتان بەبێ ئاماژەکردن بەهیچ هۆکارێک زانیاریەکەو سەرچاوەکانتان لاداوە.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٢:٥٣، ٣ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) {{وب|فەرهاد}} تۆ لەبەشی دەستپێکی وتارەکە ئەوەت نوسیوە کە پشتگیری ئەردۆغان ی کردووە لە کاتێکدا دەستپێکی وتار شوێنی گرینگترین ئەو شتانەیە کە پێی ناسراوە نەک هەڵوێستێک کە لە ژیانیدا هەیبووە، دەکرێ لەسەر هەرکەسێک کە لە تورکیا دەژی بنوسین پشتگیری ئەردۆغان دەکات؟، هۆکاری سڕینەوەشم نوسیوە کە زانیاریەکە ئینسایکڵۆپیدیای نییە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٠:٠٦، ٣ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مستەفا موسلیم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1020521 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210128114254/https://alzahraa.university/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%D9%89-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85/ بۆ https://alzahraa.university/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%D9%89-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٤٩، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مستەفا موسلیم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1327353 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210128114254/https://alzahraa.university/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%D9%89-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85/ بۆ https://alzahraa.university/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%D9%89-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٤٧، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مستەفا موسلیم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584013 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210417225708/https://www.alsouria.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%D9%89-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84/ بۆ https://www.alsouria.net/%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D9%85%D8%B5%D8%B7%D9%81%D9%89-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D9%85%D8%A4%D8%B3%D8%B3%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%D9%84/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:١٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ok0cxcdilos1bivqjl5e9mlqgprxjvu 0 180315 1583934 1583914 2026-05-15T12:01:35Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583934 wikitext text/x-wiki '''مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان''' بریتییە لە وەدەنگھاتنی خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە ڕۆژی چوارشەممە [[١٢ی ئەیلوول|١٢ی ئەیلوولی]] [[٢٠١٨|٢٠١٨دا]]، لە ھەمبەر ڕووداوەکانی ڕۆژی شەممە [[٨ی ئەیلوول|٨ی ئەیلوولی]] [[٢٠١٨]]. بەھۆی بەربڵاوی و پەیامە ڕوون و ئاشکراکەی کە گەیاندی، ئەو مانگرتنە بە [[ڕێفراندۆم]] ناوی لێ دەبردرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=٢١ی خەرمانان شکۆی شار – KDPmedia|ناونیشان=https://kdpmedia.org/?p=5433|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210523001319/https://kdpmedia.org/?p=5433}}</ref> == ھۆکاەرکان == بەرەبەیانی ڕۆژی شەممە ١٧ی خەرمانانی ١٣٩٧ی [[کۆچیی ھەتاوی]] سێ بەندکراوی سیاسیی [[کورد]] بە ناوەکانی [[زانیار مورادی]]، [[لوقمان مورادی]] و [[ڕامین حوسێن پەناھی]] لە زیندانی ڕەجایی شاری [[کەرەج]] لەلایەن [[کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە]] لە سێدارە دران؛ چەند کاتژمێر دواتر، پێش نیوەڕۆی ھەمان ڕۆژ [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ھێرشی مووشەکی کردە سەر بنکەکانی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (حدکا) و [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)]] و [[ھێرشی ١٧ی خەرمانان|کارەساتی ١٧ی خەرمانان]] ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=٢١ی خەرمانان، ھێمایەک بۆ یەکدەنگیی کورد|ناونیشان=http://kurdistanmedia.com/so/news/ی-خەرمانان-ھێمایەک-بۆ-یەکدەنگیی-کورد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}{{بەستەری مردوو|url=http://kurdistanmedia.com/so/news/%DB%8C-%D8%AE%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%BE%DB%8E%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D8%A8%DB%86-%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%AF%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF |date=ئایاری ٢٠٢١ }}</ref> == ڕاگەیاندن == [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] لە ڕاگەیەدراوێکدا داوای لە خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان کرد بۆ مەحکوومکردنی ئیعدامی سێ لاوی کورد و پیلانی [[تیرۆریزم| تیرۆرستی]] و پەلاماری مووشەکی ھێزێکی سیاسی لە خاکی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستاندا]]، لەژێر [[دروشم]]ی «من کەرامەتی نەتەوەییم دەپارێزم و لە ماڵ نایەمە دەرەوە» مان بگرن و دووکان و بازاڕ دابخەن. == مانگرتنەکە == * زیاتر لە ٢١ شاری ڕۆژھەڵات وەکوو: [[ورمێ]]، [[بۆکان]]، [[مەھاباد]]، [[کرماشان]]، [[سنە]]، [[شنۆ]]، [[سەوڵاوا]]، [[سەردەشت]]، [[پیرانشار]]، [[پاوە]]، [[سەرپێڵ]]، [[کەنگاوەر]]، [[تازاوای سەلاس|سەلاس]]، [[جوانڕۆ]]، [[کرماشان]]، [[سەقز]]، [[دێولان]]، [[قوروە]]، [[دیواندەرە]]، [[بانە]] و [[مەریوان]] بەرەوپیری مانگرتنەکە چوون و لە ماڵ مانەوە و شەقام و بازاڕیان چۆڵ کرد. * لە زۆربەی وڵاتە [[ئەورووپا|ئەورووپاییەکان]] لەبەر دەرکی سەفارەتی ئێران خۆپێشابدان بەڕێوەچوو. * لە [[باشووری کوردستان|باشووری کوردستانیش]] لەبەر دەرگای [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] خەڵک ناڕەزایەتییان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە ٢١ی خەرمانان دا چی ڕووی دا؟ {{!}} AvaToday|ناونیشان=https://avatoday.net/index.php/tr/node/595|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=avatoday.net}}</ref> == کاردانەوەکان == * ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران سپاسی بەشداریی جەماوەری خەڵکی کرد. * خەڵک خۆشحاڵیی خۆیان لە سەرکەوتنی مانگرتنەکە دەربڕی. * ڕووداوەکە لە میدیا جیھانییەکان دەنگی داوە. === کاردانەوەی ئێران === * ڕژیمی ئێران بە بابگھێشتکردن و تەلەفۆن پەیوەندی بە بازاڕییان و خاوەن پیشەکانەوە کرد کە بێتوو بەشداری لەم ناڕەزایەتییەدا بکەن مۆڵەتیان لێ دەستێندرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناوەندەکانی ڕژیم لە شارەکانی کوردستان لە ھەوڵی پێشگرتن بە مانگرتنەکەی ٢١ی خەرمانان دان|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=17381&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210523001341/http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=17381&Jor=1}}</ref> * دواتریش ھەوڵی دا لە ڕێگەی فیلمھەڵگرتنەوە و ڕەنگکردن، دووکانە داخراوەکان دیاری بکات و بەم شێوەیە ھەڕەشە لە دووکانداران بکات. * ھەروەھا ھەوڵی دا بە زۆرەملی ھەندێک دووکان بکاتەوە. * ناوەندە ئەمنییەکان ھەر لەو پەیوەندییەدا زیاتر لە ٤٠ ھاووڵاتی مەدەنییان لە شارە جیاجیاکان دەستبەسەر کرد و بۆ شوێنێکی نادیار ڕایگوێزتن؛ دەیان چالاکی مەدەنی دیکەشیان بۆ لێپرسینەوە بانگ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درێژەی شەپۆلی دەستبەسەرکردنی ھاووڵاتیان دوای مانگرتن، ناسنامەی ٤٠ کەس ئاشکرا بووە|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/درێژەی-شەپۆلی-دەستبەسەرکردنی-ھاووڵاتیان-دوای-مانگرتن-ناسنامەی-کەس-اشکرا-بووە|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=hengaw.net}}{{بەستەری مردوو|url=https://hengaw.net/so/news/%D8%AF%D8%B1%DB%8E%DA%98%DB%95%DB%8C-%D8%B4%DB%95%D9%BE%DB%86%D9%84%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%BE%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DB%8C-%DA%A9%DB%95%D8%B3-%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%88%D9%88%DB%95 |date=ئایاری ٢٠٢١ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەفت کەس لە دەستبەسەر کراوانی دوا مانگرتنی مانگی خەرمانان، حوکمی ٢١٠ مانگ بەندکرانیان بەسەردا سەپێندرا|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/حەفت-کەس-لە-دەستبەسەر-کراوانی-دوا-مانگرتنی-مانگی-خەرمانان-حوکمی-مانگ-بەندکرانیان-بەسەردا-سەپێندرا|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Hengaw|زمان=ku-Arab}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھەنگاو ناوی ٢٦ کەس لە دەستبەسەر کراوانی مانگرتنەکەی کوردستان ئاشکرا دەکات|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/ھەنگاو-ناوی-کەس-لە-دەستبەسەر-کراوانی-مانگرتنەکەی-کوردستان-اشکرا-دەکات|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=hengaw.net}}{{بەستەری مردوو|url=https://hengaw.net/so/news/%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%95%D8%B3-%D9%84%DB%95-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%86%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AA |date=ئایاری ٢٠٢١ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مێژوو|کوردستان}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] d2lvky48diof0cxhnoqvlnv37hexguw 0 181016 1584011 1581336 2026-05-15T12:13:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584011 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ڕومی ھیراگی|imagesize=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1987|08|01}}|birth_place=[[تۆکیۆ]], [[ژاپۆن]]|death_date=|death_place=|othername=|occupation=خانمەکتەر|years_active=١٩٩٥ بۆ ئێستا|spouse=}}'''ڕوومی ھیراگی''' ( ،ھیراگی ڕوومی، لەدایکووی ١ی ئابی ١٩٨٧) خانمەکتەرێکی دەنگی [[ژاپۆن|ژاپۆنیە]]. == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|383708}} * {{ann|people|1206}} * {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:柊瑠美|ناونیشان=http://www.jmdb.ne.jp/person/p0779230.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[Japanese Movie Database]]|زمان=ja}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.jmdb.ne.jp/person/p0779230.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }} * {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:柊瑠美とは - はてなダイアリー|ناونیشان=http://d.hatena.ne.jp/keyword/%C9%A2%CE%DC%C8%FE|سەردێڕ=柊瑠美|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|زمان=ja}} * {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:柊瑠美|ناونیشان=http://www2s.biglobe.ne.jp/~takasi-s/HIIRAGI.htm|سەردێڕ=柊瑠美|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121219072335/http://www2s.biglobe.ne.jp/~takasi-s/HIIRAGI.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|زمان=ja}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121219072335/http://www2s.biglobe.ne.jp/~takasi-s/HIIRAGI.htm |date=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ }} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Rumi_Hiiragi|سەردێڕ=ڕوومی ھیراگی|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژاپۆن|ئەنیمێ و مانگا}}{{Authority control}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی تۆکیۆ]] [[پۆل:خانمەکتەرانی ژاپۆنی بۆ دەنگی مناڵان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ژاپۆنییەکان لە تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تۆکیۆ]] bt6lz34sm7fgaqhlp8323dmv5dyowua 0 184055 1583943 1583882 2026-05-15T12:02:54Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583943 wikitext text/x-wiki {{ئز}} {{شێواز}} {{خاوێنکردن}} {{محەممەد}} [[پەڕگە:Mohammed Splits the Moon.jpg|وێنۆک|تابڵۆیەکی ئێرانی محەممەد لەگەڵ ھاوەڵانی گەواھی لەتبوونی مانگ دەدەن.]] '''لەتبوونی مانگ''' یەکێکە لە دەرئاسا و [[موعجیزە|پەرجوو]]<nowiki/>یەکانی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] کە [[موسڵمان]]ان باوەڕیان پێی هەیە، ئەم [[موعجیزە|پەرجوو]]<nowiki/>یە بەر لە کۆچی ئەو لە شاری [[مەککە]] ڕوویداوە، کاتێک بێ باوەڕان داوا لە [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] دەکەن نیشانەیەکیان پیشان بدات بۆ ڕاستی پێغەمبەرایەتییەکەی، ئەویش داوا لە خودا دەکات و خوداش [[مانگ]] دەکات بە دوو بەشەوە بەشێکیان دەچێتە ڕاستی کێوی [[ئەبی قوبەیس|<nowiki>ئەبی</nowiki> قوبەیس]] و بەشەکەی تریش دەکەوێتە ڕاستی کێوی [[قەعیقەعان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الاتحاد|یەکەم=صحيفة|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=انشقاق القمر معجزة وحجة على أهل مكة|ناونیشان=https://www.alittihad.ae/article/76736/2011/انشقاق-القمر-معجزة-وحجة-على-أهل-مكة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الاتحاد|زمان=ar-AR}}</ref> ئەم ڕووداوە لە [[قورئان|قورئانیش]] ئاماژەی پێ کراوە لە [[قەمەر|سورەتی ئەلقەمەر]]: ھەروەھا لەتبوونی [[مانگ]] یەکێکە لە نیشانەکانی نزیک بوونەوەی [[ڕۆژی دوایی لە ئیسلامدا|ڕۆژی دوایی،]] ھەندێک لە زانایەکان پێیان وایە کە کاتێک [[ڕۆژی دوایی لە ئیسلامدا|ڕۆژی دوایی]] دادێت ئاسمان لەت دەبێت و ھەرچی لەناویدا ھەیە بە [[مانگ]] و [[ئەستێرە|ئەستێرەکان]] خاپوور و لەت لەت دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الاتحاد|یەکەم=صحيفة|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١١|سەردێڕ=انشقاق القمر معجزة وحجة على أهل مكة|ناونیشان=https://www.alittihad.ae/article/76736/2011/انشقاق-القمر-معجزة-وحجة-على-أهل-مكة|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=صحيفة الاتحاد|زمان=ar-AR}}</ref> ھەندێک لە زانا و توێژەرانی [[قورئان]] پێیان وایە لەتبوون (الانشقاق) بە واتای شکاندن و لێک دوورکەوتنەوەی دوو پارچە شت نایەت و بە واتای ترازانیش نایەت، بەڵکو [[قورئان]] مەبەستی لێک جیابوونەوەی [[مانگ]] و [[زەوی|زەویە]] کە سەرەتای دروستبوونیان وەک یەک تۆپەڵی ئاگرین بوونە و دواتر لێک جیابوونەتەوە، بەڵام ھەندێکیان دەڵێن ئەم (انشقاق) مەبەستی ڕوون و ئاشکرایە و بە واتای لەتبوون دێت کە یەکێکە لە دەرئاسا و [[موعجیزە|پەرجوویەکانی]] [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] و باشترین بەڵگەش بۆ دروستی ڕووداوەکە [[قورئان|قورئانە]] کە بە ڕوونی ئاماژەی پێکردووە و باسی کردووە بەر لە دروستبوونی [[تەلەسکۆپ|تەلیسکۆپ]] کە ئێستا لە ڕێگای ھاوێنە و تەلیسکۆپەکانی [[ناسا|ناساوە]] دەتوانرێت تێبینی شوێنی لەتبوونەکە بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Evidence of the moon having been split in two|ناونیشان=https://sservi.nasa.gov/?question=evidence-moon-having-been-split-two|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Solar System Exploration Research Virtual Institute|زمان=en-US}}</ref> زۆرینەی زانا ڕۆژئاواییەکان ئەم ڕووداوە ڕەت دەکەنەوە و دەڵێن شتێکە کە تەنھا [[قورئان]] باسی کردووە، لەگەڵ ئەوەشدا لە بڵاوکراوەیەک لە ساڵی ٢٠١٦ دکتۆر [[تۆماس ۆتەرز]] لە مۆزەخانەی فڕۆکەوانی نیشتمانی کە پاشکۆی دامەزراوەی سمیتسۆنیانە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ئاماژەی بەوە داوە کە مانگ بەردەوام گرژ دەبێت و وەک دووبەشی پلێتێکی زەوی یەکتر پاڵ دەنێن لەئەنجامی ئەم پاڵنانەش بەرزایی دروست بووە لەسەر ڕووی مانگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Young Fault Scarps on the Moon|ناونیشان=https://airandspace.si.edu/research/projects/young-fault-scarps-moon|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=airandspace.si.edu|زمان=en}}</ref> زۆرێک لە وتار و ماڵپەرە کاغەزی و ئەلیکترۆنییەکانی [[ئیسلام|ئیسلامی]] ئاماژە بەچەند وێنەیەکی [[ناسا]] دەکەن کە شوێنی لەتبوونەکە نیشان دەدات، بەڵام ناسا بەردەوام ئەوە ڕەت دەکاتەوە کە لە ھیچ کاتێک لە ڕابردوو مانگ دوولەت نەبووە و ئەوەی دەبینرێت بریتییە لە چاڵ و دۆڵەکانی سەر ڕووی مانگ کە بە ڕووداوی جیۆلۆجی دروست بوون، ھەروەھا ئەستێرەناسان و بۆشایی گەراکان ئەوە ڕەتدەکەنەوە کە مانگ لەتبووبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Evidence of the moon having been split in two|ناونیشان=https://sservi.nasa.gov/?question=evidence-moon-having-been-split-two|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Solar System Exploration Research Virtual Institute|زمان=en-US}}</ref> == ئاماژەکان == === لە قورئان و زمانی زانایانی قورئان === ئەم ڕووداوە لە ئایەتی یەکی سوورەتی ئەلقەمەر ئاماژەی پێ کراوە (سوورەتەکەی بەناوکراوە) کە دەڵێت: سوورەتی ئەلقەمەر سوورەتێکی مەککییە و زانایانی ئیسلامی دەڵێن لە ڕۆژی بەدر دابەزیوە. موقاتیل یەکێکە لە توێژەر و قورئانناسە ھەرە لەپێشینەکان دەڵێت سوورەتی ئەلقەمەر تەنھا سێ ئایەتی یەکەمی لە مەککە دابەزیوە.<ref>http://www.perseus.tufts.edu/hopper/invalidquery.jsp?doc=Perseus:text:2002.02.0006:sura=54:verse=1–2</ref> بە گوێرەی سەرچاوە ئیسلامییەکان (فەرموودە و شلۆڤەکانی قورئان) ئەم ڕووداوی لەتبوونە لە مەککە ڕووی داوە بە پێنج ساڵ پێش کۆچی پێغەمبەر کاتێک بێ باوەڕان داوا لە پێغەمبەر محەممەد دەکەن کە ئەگەر بێت و مانگیان بۆ لەت بکات ئەوە باوەڕی پێ دێنن بۆیە پێغەمبەریش داوا لە خوا دەکات کە مانگی بۆ لەت بکات بۆ دوو بەش بۆیە خوا مانگ لەت دەکات بۆ دووبەش بەشێکیان دەکەوێتە ڕاستی کێوی سەفا (کێوی <nowiki>ئەبی</nowiki> قوبەیس) و بەشەکەی تر دەکەوێتە ڕاست کێوی قەعیقەعان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=معجزةُ انشقاقِ القمَر بين يقين المُثبتين ومعارضات المشكِّكين {{!}} مركز سلف للبحوث والدراسات|ناونیشان=https://salafcenter.org/5373/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210118233609/https://salafcenter.org/5373/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەم ڕووداوە خەڵکی مەککە سەریان سووڕ دەمینێ و دەیانەوێت باوەڕ بە پێغەمبەرایەتییەکی محەممەد بھێنن (ئەوەی بینیمان لە ئاسمان جادوو نەبوو بەلکو ڕاستی بوو). دواتر ئەبوجەھل پێیان دەڵێت (شکۆدار و گەورەکانی مەککە) ئارام بگرن تا بەیانی تا ئەوکاتەی خەڵکی بیابان و دەر دێن بۆ شار لێیان دەپرسین بزانین بینیویانە یانیش ئەوە تەنھا جادووی لە چاوی ئێمە کردووە. بۆ بەیانی ھەندێک لە بیابان نشینان ھاتن بۆ مەککە و ڕایان گەیاند کە شەوی ڕابردوو مانگ دوو لەت ببو. ئەبوجەھل دەست بەجێ ڕەتی کردەوە و پێی ڕاگەیاندن کە جادووی لە چاوی ئێوەش کردووە ھەربۆیە دوای ئەمە ئایەتی دووەم لە سوورەتی ئەلقەمەر دابەزی کە دەفەرمویێت: قورئان ناسان دڵنیایی ئەوە دەدەن کە ئەم ڕووداوە ڕووی داوە لەسەردەمی محەممەدوە ئەوە شتێک نییە کە بڵێی لە داھاتوو ڕوودەدات. ھەروەھا زانایانی بواری ئیسلامی لەپاڵ قورئان ھەندێک فەرموودەش دەھێننەوە بۆ پاڵپشتی لە ڕاستی و دروستی ڕووداوەکە لەوانە ئیبن جەریر ئەلتەبەری (یەکێک لە قورئان ناسە مەزنەکان) لەسەر زاری موجاھید دەگێرێتەوە و دەفەرموێت:ھەروەھا زمەخشەریش دەگێرێتەوە و دەفەرموێت «لەتبوونی مانگ یەکێکە لەنیشانەکانی ڕۆژی دوایی کە ڕووی داوە». حەزیفە یەکێکە لە ھاوەڵانی پێغەمبەر محەممەد فەرموودەیەکی شاری مەدائن دەگێرێتەوە و دەڵێت «ڕۆژی دوایی نزیک بووەتەوە ئەوە مانگ لەتبوو لەسەردەمی پێغەمبەرەکەتان».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Quran, sura 54, verse 1|ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:2002.02.0004:sura=54:verse=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.perseus.tufts.edu}}</ref> لەتبوونی مانگ ڕووداوێکە زۆرینەی زانا و بیرمەندانی ئیسلامی پێیان وایە لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد ڕوویداوە وەک قورتبی و فەرموودەکانی [[سەحیحی بوخاری]] و ئیبن مەسعوود و ئیبن عومەر و ئەنەس و جەبیر وئیبن عەبباس. ئەو زانا و بیرمەندە ئیسلامیانەی کە پێیان وایە لەتبوونی مانگ لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد ڕووی نەداوە بەلکو لە داھاتوو ڕوو دەدات، ژمارەیان کەمە و بەگشتی لەلایەن زاناکانی ئیسلامی پاڵپشتی ناکرێن. [[ئیبن تەیمیە]] سەبارەت بە سوورەتی ئەلقەمەر دەڵێت، ئەو سوورەتە باس لە نیشانەیەکی ھاتنی ڕۆژی دوایی دەکات. ھەرچی لەتبوونی مانگە لەسەردەمی پێغەمبەر ئەوە ڕووداوێکە کە ڕوویداوە و سەرجەم خەڵک و ھاوەڵان بینیویانە و بڕاوەتەوە. === لە سونەتی پێغەمبەر === ئەم ڕووداوە ئاماژەی پێ کراوە لە پەرتووکەکانی سەحیحی بوخاری و [[سەحیحی موسلیم]] کە دوو پەرتووکی فەرموودەکانی پێغەمبەر محەممەدن. '''سەحیحی بوخاری - دەروازەی لەتبوونی مانگ''' * عەبدوڵلای کوڕی عەبدولوەھاب و سەعیدی کوڕی ئەبو عروبە لە ئەنەسی کوڕی مالیک فەرموودەیەکی پێغەمبەر دەگێرێتەوە کە دەڵێت خەڵکی مەککە پرسیاری لەتبوونەکە لە پێغەمبەر محەممەد دەکەن ئەویش لە وەڵامدا دەڵێت مانگ لەت بوو بەجۆرێک کە حەراء کەوتبووە نێوانیان. * عەبدان لە ئەبی حەمزە ئەویش لە [[ئەعمەش]] ئەویش لە ئیبراھیم و ئەویش لە ئەبی موعەممەر و ئەویش لە عەبدوڵلاوە دەگێرێتەوە کە فەرمووی ”مانگ لەت بوو و ئێمە لەگەڵ پێغەمبەر محەممەد بووین و شاھێدیمان دا. '''سەحیحی موسلیم - دەروازەی لەتبوونی مانگ''' * عەمرو ناقد و زوھێر ئیبن حەرب گێرایانەوە کە سوفیانی ئیبن عەیینە لەزاری ئیبن ئەبی و نەجیحی و موجاھید و ئەبی موعەممەر ئەویش لە عەبدوڵلاوە گوێی لێبووە کە لەتبوونی مانگ لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد ڕووی داوە و پێغەمبەر محەممەد فەرمووی ” اشھدوا ”. * ئەبوبەکر ئیبن ئەبی شەیبە و ئەبو کەریب و ئیسحاق ئیبن ئیبراھیم پێکرا لە ئەبی مەعاویە دەگێرنەوە کە عومەری ئیبن حەفسی ئیبن غەیاس لە ئەعمەشەوە بیستویانە ئەویش لە منجابی ئیبن حاریس تەمیمی لە ئەعمەش ئەویش لە ئیبراھیم و ئەبی موعەمیر لە عەبدوڵلای ئیبن مەسعوود دەگێرێتەوە کە پشکێکی مانگ لە پشتی مانگەوە بوو و پشکەکەی تر نا و پێغەمبەر محەممەد فەرمووی ” اشھدوا “. == لە زانستی ھاوچەرخ دا == [[پەڕگە:Rima Ariadaeus-1.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی ئاژانسی ناسا کە لەلایەن مانگی دەستکردی ئەپۆلۆ ١٠ لە ١٩٦٩ گیراوە. یەکێک لە چاڵ و کەندەڵانەکانی سەر ڕووی مانگ نیشان دەدات، زۆرێک لە بڵاوکراوە و دەزگا ئیسلامییەکان ئەم وێنەیان بڵاوکردووەتەوە کە گوایە ئەم چاڵە شوێنەواری شوێنی لەتبوونی مانگە.]] لەسەر ڕووی مانگ سێ جۆر لە لەت بوون بەدی دەکرێت کە ھەریەکەیان بەپێی پێکھاتەی خاکی ناوچەکە جیاوازە کە بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NASA – Rima Ariadaeus, a Linear Rille|ناونیشان=https://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc_20090928_ariadaeus.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.nasa.gov|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210609043457/http://www.nasa.gov/mission_pages/LRO/multimedia/lroimages/lroc_20090928_ariadaeus.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * کەندەڵانی گیرفانی ('''Sinuous rilles):''' ئەم جۆرە چاڵە لە شێوەی پێچاوپێچی تەشیلەیییە ھەروەک شێوەی ڕووبارەکانی سەر زەوی. زۆرینەی خاکناس و زانایان پێیان وایە ئەمە ڕێچکەی شلەوەبووی گرکانییە کە پێشتر لەسەر ڕووی مانگ ھەبووینە. لەنموونەی ئەم جۆرە لەتبوونانە کەندەڵانی دۆڵی شروترە. ھەروەھا کەندەڵانی ڕیما ھالی لەم جۆرەیە ئەو کەندەڵانەی کە مرۆڤ توانی سەردانی بکات لەکاتی گەشتی ئەپۆلۆ ١٥. * کەندەڵانە چەماوەیییەکان ('''Arcuate rilles)''' ئەم جۆرە چاڵە ھەروەک کەندەڵانە گیرفانییەکانە کە زۆر بەربڵاون لەسەر ڕووی مانگ لەئەنجامی پاشەڕۆ گرکانییەکان <nowiki>دروست بوون</nowiki> کە زۆر جاران لەشێوەی ڕێچکە و چەمی گەورە خۆیان دەردەخەن. * کەندەڵانە ڕاستەکان ('''Straight rilles)''' ئەم جۆری چاڵانە لەشێوەی ڕێچکەیەکی ڕاست و درێژ ھەڵکەوتوون ئەم جۆرە کەندەڵانانە لە ئەنجامی لەتبوون و ترازانی خاکی مانگ <nowiki>دروست بوون</nowiki> بەھۆی لێک ترازانی خاکەکەی لە ئەنجامی گرکان و دروستبوونی چاڵی تر کە ھەریەکەیان خاکی نزیکی خۆی بۆ خۆی ڕاکێشاوە. لە نموونەی ئەم جۆرە چاڵانە کەندەڵانی {{Interlanguage link|ریما ئەریادۆس|Rima Ariadaeus}} کە درێژییەکەی پترە لە ٣٠٠ کم. لە یۆنیۆی ٢٠١٠ کەسێک پرسیارێکی بۆ ماڵپەری ئەلیکترۆنی ناسا ناردووە سەبارەت بە لەتبوونی مانگ لە وەڵامدا دەڵێن: پێشتر ئەم پرسیارە وەڵام دراوەتەوە بە فەرمی لە ئابی ٢٠٠٩ کە ئەم بابەتە ھیچ بنەمایەکی زانستی نییە. ھەروەھا لەسەر یەکێک لە ماڵپەرە ئەلیکترۆنییەکان کەسێک ئەم بابەتەی وروژاندووە و دەپرسێت: خوا لەسەر داواکاری پێغەمبەر محەممەد مانگی لەت کردووە و ئەم بابەتە بووەتە جێگای سەرنج و مشتومری زانایانی ناسا چونکە بۆیان ڕوون بووەتەوە کە ئەمە وەک دەرئاسایەک لە ڕابردوو ڕوویداوە، ئایا تا چەند ئەم ھەواڵە ڕاستە؟ لە وەڵامی ئەم پرسیارە دەزگای ناسا لەسەر زاری براد بیلی (جێگری بەرێوەبەری پەیمانگای ناسا بۆ خاکناسی گەردوونی) دەڵێت: داواتان لێ دەکەم باوەڕ بە ھەموو ئەو شتانە مەکەن کە لەسەر ئەنتەرنێت و بڵاوکراوە کاغەزییەکان بەرچاوتان دەکەوێت تاکە سەرچاوەی دروست بۆ ھەر ھەواڵێک [[گوتەبێژ]]ی فەرمی ناسایە، تا ئێستا ھیچ بەڵگە و نیشانەیەکی زانستیمان نەدۆزیتەوە کە باس لە لەتبوونی مانگ بکات لە ڕابردوودا بۆ دووبەش یان زیاتر و ھەرکاتێک ئێمە نیشانەیەک یان بەڵگەیەکمان دەستکەوت بۆ ڕای گشتی بڵاوی دەکەینەوە.<ref>https://digiteye.in/split-moon-image-goes-viral-on-whatsapp-fact-check/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117150026/https://digiteye.in/split-moon-image-goes-viral-on-whatsapp-fact-check/ |date=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> دەزگای ناسا وێنەیەکی بڵاوکردەوە لەژێر پەرلەناوی (AS17-3128) کە لەلایەن ئەپۆلۆ ١١ گیرابوو لە ١٩٦٩ لە وێنەکە کەندەڵانێک دەردەکەوێت کە درێژییەکەی ٣٠٠ کم دەزگای ناسا ڕوونی کردووەتەوە ئەمە چاڵێکی گرکانییە کە لەبەشێکی سەر ڕووی مانگ بەدی کراوە لەم بارەوە دەڵێت:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Crack on moon confirms Prophet Muhammad (S) had split it {{!}} Jafariya News Network|ناونیشان=https://www.jafariyanews.com/2k8_news/march/22moon_crack.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.jafariyanews.com}}</ref> The origin of lunar sinuous rilles remains controversial. Among the alternatives proposed are lava channels and lava tubes, but fracture control is decidedly apparent in some places. Some sort of fluid erosion, however, seems necessary to account for the configurations of many rilles with exactly parallel walls from which material has been removed; lava may be the most plausible agent for erosion inasmuch as no evidence of water exists in the lunar samples == مشتومڕلەسەر ڕووداوەکە == === ڕەخنەکان === [[پەڕگە:AS10-32-4819 Triesnecker crater.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی ڕووی مانگ کە لەلایەن ئەپۆلۆ ١٠ گیراوە لە دیمەنەکە چەندین چاڵ و کەندەڵان و شوێنی لەتبوون بەدی دەکرێت.]] ئەم ڕووداوە گەردوونییە (پەرجۆ یا دەرئاسا لای موسڵمانان) بە ڕووداوێکی زۆر گەورە و مشتومر دادەنرێت کە جێگای تێ ڕامان و لێ وردبوونەوەی زانستیانەیە. زۆرێک لە کەسان ھەوڵیان داوە ڕووداوەکە لەگەڵ بنەما زانستییەکانی ھاوچەرخ بگونجێنن ھەندێکیشیان پێیان وایە ئەم ڕووداوە جێی گومان و بیرکردنەوە نییە چونکە بابەتەکە ڕاستە و قورئان باسی کردووە و بڕاوەتەوە و پێویست بە بەڵگەی زیاتر ناکات. لەگەڵ ئەمانەش گفتوگۆ و توێژینەوە و ڕەتکردنەوەکان بەردەوامن<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لماذا لم يصلنا خبر آية انشقاق القمر من قبل الأمم الأخرى؟ - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/285427/لماذا-لم-يصلنا-خبر-اية-انشقاق-القمر-من-قبل-الامم-الاخرى|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> ئەوانەی ئەم ڕووداوە ڕەت دەکەنەوە دەڵێن: # لەتبوونی مانگ لەھیچ چاند و کەلتورێک باس نەکراوە جگە لە ئیسلامی. لەکاتێک کە ئەمە ڕوویداوە ڕووداوێکی گەردوونی جیھانییە و لەلایەن میللەتانی تر ھەستی پێ دەکرا کە نزیک لە نیمچە دوورگەی عەرەبی ژیاون. بۆ نموونە کاتێک لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد مانگ گیراوە یان نەیزەکێک ڕژاوە لەلایەن میللەتانی تر ئاماژەی پێ کراوە و چووەتە ناو کەلتور و چیرۆکەکانیان و بانگخوازە ئیسلامییەکان باسیان کردووە لەکاتێک کە ڕووداوی لەتبوونی مانگ زۆر گەورەترە لە ڕووداوی مانگ گیران ئەی چۆن باسیان نەکردووە یان تێبینیان نەکردووە. لە نموونەیەکی تر دیاردەی خۆرگیرانە لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد کە سەرجەم میللەتانی تری ناوچەکە تێبینیان کردووە. # ئەو لەتبوون و چاڵانەی سەر مانگ ناوچەیی و پچڕ پچڕ و کورتن و بە دەوری مانگ درێژنابێتەوە لەکاتێکدا کە مانگ خڕە دەبا ئەم لەتبوونە بە تەواوی دەوری مانگ بسووراباوە لەکاتێکدا لە ٢٪ ی پێکھاتەی مانگ ئەم چاڵ و لەتبوونانەیە. # بۆ بینینی لەتبوونی مانگ لەسەر زەوی بە چاوی ئاسایی پێویستە ھەردوو بەشی مانگ بۆ دوورییەکی زۆر لێک دوور بکەونەوە تا ببینرێت؛ و کاتێک ئەم دوو بەشە بەیەک لێکێندراونەتەوە پێویستی بە ھێز و توانایەکی زۆر ھەبووە کاتێک ئەو ھێزە زۆرە بەکارھاتووە بۆ لکاندنەوەیان ئەوە پێکدادانێکی گەورە ڕوودەدات لە نێوان ھەردوو بەش دا کە لە ئەنجامدا چاڵ و کەندەڵان و کێوی گەورە دروست دەبن لەگەڵ شوێنی لکاندنەکە بە شوێنەوارێکی ڕوون و مەزن نەک یەک دوو خەت و چاڵی پەرت. # قورئان بە ڕوونی و تێر و تەسەلی باسی لەم ڕووداوە نەکردووە لەکاتێکدا ڕووداو و دەرئاسای بچووکتر لەم ڕووداوە بە درێژی باسی لێ کراوە وەک لەتبوونی ڕووباری نیل بۆ گەلی ئیسرائیل و ھاتنەخوارەوەی خوانێکی خواردن بۆ پێغەمبەر عیسا و میللەتەکەی لەکاتێکدا ئەم ڕووداوە گەورەیە تەنھا بە وشەیەک ئاماژەی پێکراوە «اقتربت الساعة وانشق القمر». # ھەموو توێژینەوەکان ئەوە دەسەلمێنن کە لەسەر ڕووی مانگ ئاو نییە و مانگ بەرگەھەوای نییە لەکاتێک ڕووداوێکی لەم چەشنە بەبێ بوونی بەرگەھەوا و ئاو ئەستەمە ڕووبدات. # تەمەنی نوێترین لەت و چاڵەکانی سەر ڕووی مانگ لە ١٠٠ ملیۆن ساڵ زیاترە. # ھەموو فەرموودەکانی پێغەمبەر محەممەد لەم بارەوە تەنھا لەسەر زاری ھەریەکە لە عەبدوڵلای ئیبن مەسعوود و ئەنەسی کوڕی مالیک و عەبدوڵلای کوڕی عەبباس گێڕدراونەتەوە کە ھەریەکەیان لەدوای ئەم ڕووداوە لەدایکبوون. # ھیچ ھاوەڵێکی پێغەمبەر کە لەسەردەمی ئەو ژیابێت فەرموودەی لەم بارەوە نەگێراوەتەوە. === لایەنگرانی ڕووداوەکە === زانایانی ئیسلامی وەڵامی ڕەخنەگرانیان داوەتەوە کە ئەمە ڕووداوێکە لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد ڕوویداوە و سەرجەم زانایانی ئیسلامیش پاڵپشتی دەکەن ھەندێکیان نەبێت کە دەڵێن ئەمە ڕووداوێکە لە داھاتوو ڕوودەدات. وەک شێخ محەممەد سالح ئەلمەنجد کە یەکێکە لە زانا ھەرە دیار و گەورەکانی بواری فیقە دەڵێت:سەرجەم زانایانی ئیسلامی پێیان وایە ئەمە ڕووداوێکە لەسەردەمی پێغەمبەر محەممەد ڕوویداوە بەڵام لە ڕاستیدا ئەمە ڕووداوێکە لە داھاتوودا ڕوودەدات و یەکێکە لە نیشانەکانی ڕۆژی دوایی لەکاتێکدا وشەی (وَانْشَقَّ) وشەیەکە لە باری ڕابردوودایە لە ڕووی ڕێزمانییەوە لەگەڵ ئەوەشدا قورئان لەزۆر شوێندا بە شێوەی ڕابردوو باسی لە داھاتوو کردووە. جگە لەمە خودی قورئان گەورەترین بەڵگەیە لەسەر ڕوودانی ڕووداوەکە ھەروەک خوا دەفەرموێت: (وَإِنْ يَرَوْا آيَةً يُعْرِضُوا) کە ئەمە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی ڕوویداوە و بڕاوەتەوە، جگە لەباس کردنی ئەم دەرئاسایە لەلایەن چەندین ھاوەڵی جێی باوەڕ وەک :عەبدوڵلای ئیبن مەسعوود و ئیبن عەبباس و ئەنەس و ئیبن عومەر و جەبیر و ھتد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://holyquran.net/cgi-bin/majma.pl|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=holyquran.net|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930182354/http://holyquran.net/cgi-bin/majma.pl|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شێخ محەممەد دەشڵێت: ھەندێک کەس لە کۆنەوە بە دوای پرسیارکردن لەم ڕووداوە و دورخستنەوەی باوەڕیان لە ڕوودانی خستووەتە ڕوو بە بیانووی ئەوەی کە مانگ لەلایەن ھەموو مرۆڤەکان دەبینرێت، بۆیە ئەگەر ڕوویدابێت ئەوە لەلاین نەتەوەکانی تر و پەرتووکەکانیان باس دەکرا لەکاتێکدا تەنھا لەلایەن موسڵمانانەوە ئاماژەی پێکراوە ئەمەش خاڵی لاوازی دروستی ڕووداوەکەیە. ھەروەھا شێخ محەممەد ئەوەش دەڵێت کە: «ئەم ڕووداوە پێویستە بەپێی توانستی بیرکردنەوە و سروشتی ژیانی ئەوسا لێک بدرێتەوە کە تێیدا شەو و مانگ جێی بایەخی بیابان نشینان بووە؛ و ئەم ڕووداوە لەسەر داواکاری ھۆزی قورەیش بووە بۆ ئەوەی باوەڕ بە پەیامەکەی پێغەمبەر محەممەد بێنن بۆیە دەشکرێت خوای گەورە ئەم ڕووداوەی تەنھا بۆ ھۆزی قورەیش نمایش کردبێت بەڵگەش بۆ ئەمە وتەیەکی ئەنەسی کوڕی مالیکە کە دەڵێت: (أَنَّ أَهْلَ مَكَّةَ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ يُرِيَهُمْ آيَةً، فَأَرَاهُمُ انْشِقَاقَ القَمَرِ)»<ref name=":3"/> شێخ محەممەد، ئەوەش باس دەکات: ئەگەر ئەمە وابێت، شتێکی سروشتییە کە ئەو ڕووداوە لەلایەن زۆرینەی دانیشتووانی زەویەوە نەبینرابێت، چونکە سەرەتای شەو لە مەککە کاتی ڕۆژ و ھەتاوە لە زۆربەی وڵاتانی ڕۆژھەڵات، یانیش لەنیوە شەودان و لە خەوی قووڵدان. بەڵام ئەبو سلێمان ئەلخەتتابی یەکێکە لە گەورە شوێنکەوتووانی شافعی دەڵێت: [[پەڕگە:SE2019Dec26A.gif|وێنۆک|وێنەیەکی ھێلکاری ئەوە نیشان دەدات کە چۆن خۆرگیران لەناوچەیەک ڕوودەدات و لە ناوچەکانی تر نابینرێت دیاردەی مانگ گیرانیش بەھەمان شێواز.]] «ئەمە شتێکە کە لەلایەن کەسانی تایبەتی مەککە داوا کراوە، وەک لەلایەن ئەنەسی مالکەوە گێڕدرابووەوە، پێغەمبەریش شەوانە بینیونی چونکە بینینی مانگ تایبەتە بەشەو، و ھیچ بینینێکی ڕوونی لە ڕۆژدا نییە، جگە لەوەی زۆربەی خەڵک لە شەودا دەخەون و لە بینا و دیدەنی مانگ بێ بەش دەبن مەگەر دانیشتووانی ناو دۆڵ و بیابانەکان نەبێت کە لەوانەیە ڕێک بکەوێت بیبینن کە لەو کاتەدا خەریکی کارەکانیان بن و ھۆشیاربن بەتایبەت لە وەرزی ھاوین کە بە ئارەزووی خۆیان لە کار و پیشەدا سەرقاڵ دەبن. ھەروەھا لە وەڵامی ڕەخنەگران باس لەوەش دەکەن کە بۆچی ئەم ڕووداوە لە نەتەوەکانی تردا بە بەڵگە وەدیناکرێت ئەوەیە کە دەرکەوتن و بینینی مانگ یەکسان نییە بە ھەموو خەڵک، ڕەنگە لە یەک وڵاتدا ببینرێت و لە لاکەی تردا نەبینرێت بەھۆی ھەور یان تەم و گۆشەی جیاوازی بینین لە نموونەی ڕووداوە گەردونییە ھاوشێوەکانی وەک خۆرگیران، خۆرگیرانی ١٠ ی حوزەیرانی ٢٠٢١ کە ڕووداوەکە بۆ ژمارەیەکی کەم لە دانیشتووانی زەوی بەدی کرا. == ئەمانەش ببینە == * [[مانگی تابان]] * [[مانگی پڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Splitting of the moon}} * [http://www.elnaggarzr.com/?l=ar&id=22&pid=3 دکتۆر زەغلول ئەلنەجار لەبارەی لەتبونی مانگ دەدوێت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210627200746/http://www.elnaggarzr.com/?l=ar&id=22&pid=3 |date=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}، ماڵپەری د. زەغلول ئەلنەجار بە عەرەبی. {{بابەتەکانی ئیسلام}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|گەردوون|محەممەد|کۆمەڵەی خۆر}} [[پۆل:میتۆلۆژیای ئیسلامی]] [[پۆل:مانگ]] [[پۆل:پێغەمبەران لەئیسلامدا]] [[پۆل:موعجیزەکانی محەممەد]] 7kexlonqg90gvq62yds8w2qajabxwmd 0 185202 1584122 1577851 2026-05-15T19:51:39Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584122 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم|ناو=نان و نەوت {{ھن}} Bread and Oil|دەستکاری=|بەشی پێشوو=|خەڵاتەکان=|داھات=|تێچوون=|زنجیرە=|زمان=[[کوردی]]|وڵات=[[کوردستان]]|ماوەی فیلم=٢١ خولەک|ڕێکەوتی دەرچوون=|کۆمپانیای بڵاوکەرەوە=|ستۆدیۆ=|وێنەگری سینەمایی=سەرکێو مسگەری|وێنە=|موزیک=حامید پوورساعی|کاست=|چەشن=[[بەڵگەفیلم]]|سەرچاوەی چیڕۆک=|نووسین=تەھا کەریمی|بەرھەمھێنەر=مەھدی ھومایونفەر|دەرھێنەر=[[تەھا کەریمی]]|سەرباس=|سەردێڕ=|لێدوان=|قەبارەی وێنە=|بەشی دواتر=}} '''نان و نەوت''' ({{بە ئینگلیزی|Bread and Oil}}) [[بەڵگەفیلم]]ێکی [[کوردی]]یە؛ لە [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنانی]] [[تەھا کەریمی]] کە لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاو کراوەتەوە.<ref>[https://www.cinemapress.ir/news/45203/ سینەما پرێس: ''بیرھێنانی تەھا کەریمی لە خەڵاتی گەورەی شەھید ئاوینی'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.cinemapress.ir/news/45203/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١.</ref> == چیرۆک == فیلمەکە باس لە بنەماڵەیەکی [[کەرکووک]]ی دەکات کە چاڵە [[نەوت]]ییەکانی ئەو شارە ھیچ سوودێکی پێ نەگەیاندوون و لەوپەڕی ھەژاریدا دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Basnews|سەردێڕ=(نەوت و نان) لە شاری لەندەن نیشان دەدرێ|ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/75349|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەمموزی ٢٠٢١|وێبگە=باسنیوز}}</ref> == فێستیڤاڵەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نان و نەوت ھاوکات بەشداری چوار فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی دەکات|ناونیشان=http://www.chra.tv/web3/---/2692-2011-01-31-18-32-31.html|ڕەوشی ناونیشان=dead|وێبگە=چرا تیڤی|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182546/http://www.chra.tv/web3/---/2692-2011-01-31-18-32-31.html}}</ref> == * حەوتەمین فێستیڤاڵی فیلمی con-can لە [[ژاپۆن]] * فێستیڤاڵی کورتەفیلمی [[پۆڵەندا]] * بیست و حەوتەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی کورتەفیلمی [[تاران]] * نوزدەھەمین فێستیڤاڵی فیلمی وارش لە [[ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{فیلمی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|فیلم}} [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] 2a78o3qqz5ki43utu1ht8ampfdgg37e 0 185988 1584143 1522996 2026-05-15T21:22:47Z Hivja 64112 1584143 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{گوڵان}} '''٢٥ی گوڵان''' ٥٦ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٣٠٩ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١٠ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٣٢]]: یەکەمین ژمارەی [[گۆڤاری ھاوار]] لەلایەن [[جەلادەت عەلی بەدرخان]] لە [[دیمەشق]] بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/%DA%AF%DB%86%DA%A4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%BA%DB%95%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%DB%95%DA%98%D9%86%DB%8C/|سەردێڕ=گۆڤاری هاوار بە بناغەداڕێژەریی جەژنی زمانی کوردی دادەنرێت|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == == بۆنەکان == * [[ڕۆژی زمانی کوردی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان]] ppi8wtk5jz497mh79bssfs24snjpu3q 1584150 1584143 2026-05-15T21:28:33Z Hivja 64112 1584150 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{گوڵان}} '''٢٥ی گوڵان''' ٥٦ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٣٠٩ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١٠ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٣٢]]: یەکەمین ژمارەی [[گۆڤاری ھاوار]] لە [[دیمەشق]] لەلایەن [[جەلادەت عەلی بەدرخان]]ەوە بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/%DA%AF%DB%86%DA%A4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%BA%DB%95%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%DB%95%DA%98%D9%86%DB%8C/|سەردێڕ=گۆڤاری هاوار بە بناغەداڕێژەریی جەژنی زمانی کوردی دادەنرێت|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == == بۆنەکان == * [[ڕۆژی زمانی کوردی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان]] jnii90w1tf0jajo8evuj5kr385rrq9a 1584151 1584150 2026-05-15T21:29:05Z Hivja 64112 /* ڕووداوەکان */ 1584151 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{گوڵان}} '''٢٥ی گوڵان''' ٥٦ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٣٠٩ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣١٠ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٣٢]]: یەکەمین ژمارەی [[گۆڤاری ھاوار]] لە [[دیمەشق]] لەلایەن [[جەلادەت عالی بەدرخان]]ەوە بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/%DA%AF%DB%86%DA%A4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%BA%DB%95%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%DB%95%DA%98%D9%86%DB%8C/|سەردێڕ=گۆڤاری هاوار بە بناغەداڕێژەریی جەژنی زمانی کوردی دادەنرێت|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == لەدایکبوونەکان == == مردنەکان == == بۆنەکان == * [[ڕۆژی زمانی کوردی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}} {{ڕۆژژمێر-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان]] mg75uk6ibuehqz45k3olng4mvg5rzul 0 186504 1583961 1583827 2026-05-15T12:05:56Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583961 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|قازی عەلی}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو= عەلی قازی |ناوی خۆماڵی= |زمانی ناوی خۆماڵی= |وێنە=Ali Qazi.jpeg |قەبارەی وێنە=300px |لێدوانی وێنە= |ناوی کاتی لەدایکبوون= عەلی قازی محەممەد |ڕێکەوتی لەدایکبوون= ١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٣ |شوێنی لەدایکبوون= [[مەھاباد]]، [[ئێران]] |ڕێکەوتی مەرگ= {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٢|٠٧|١٠|١٩٣٣|٠١|٠١}} |شوێنی مەرگ= [[بۆن، ئەڵمانیا|بۆن]]، [[ئەڵمانیا]] |ھۆکاری مەرگ= نەخۆشی |شوێنی گۆڕ= گۆڕستانی کەلاری کۆن |پۆتانەکانی گۆڕ= |نەتەوە= [[کورد]] |ناوەکانی تر= کوڕی ڕەش |شارومەندێتی= |پەروەردە= |خوێندنگە= |پیشە= چالاکی سیاسی |ساڵانی چالاکی= |ناوبانگ= |کارە دیارەکان= |حیزب= {{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg}} [[پارتی ئازادیی کوردستان]] |بزاڤ= |بەرامبەرەکان= [[پەڕگە:State flag of Iran (1964–1980).svg|25px]] [[شانشینی پەھلەوی|شانشینی ئێرانی پەھلەوی]]{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Iran.svg|25px]] [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] |ئایین= |ھاوسەر= |یار= |مناڵەکان= ٥ |باوک= [[قازی محەممەد]] |دایک= [[مینا قازی]] |خزمەکان= |خەڵاتەکان= |ڕێزلێنان= |واژوو= |جێگری واژوو= |قەبارەی واژوو= |ماڵپەڕ= |پەراوێزەکان= }} '''عەلی قازی''' ناسراو بە '''کوڕی ڕەش'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bmctv.krd/details/44224|سەردێڕ=عەلی قازی کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=bmctv.krd|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230321004058/https://bmctv.krd/details/44224|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٣ لە [[مەھاباد]]، [[ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=115811&Jor=1|سەردێڕ=عەلی قازی کوڕی پێشەوای کورد قازی محەممەد کۆچی دوایی کرد (وێنە)|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> – ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە [[بۆن، ئەڵمانیا|بۆن]]، [[ئەڵمانیا]]) چالاکێکی سیاسیی کورد، سەرۆکی پێشووی [[پارتی ئازادیی کوردستان]] و کوڕی [[قازی محەممەد]] و [[مینا قازی]] بوو.<ref>[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=200911031611342328&lng=12 کوردیپیدیا - عەلی قازی محەممەد - کوڕی ڕەش]</ref><ref>[https://www.basnews.com/so/babat/118585 عەلی قازی: تاكه حزبی رۆژهه‌ڵاتی كوردستانین كه له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه‌دا شه‌ڕی داعش ده‌كه‌ین]</ref> ئەو خاوەنی پێنج منداڵ بوو، کە دووانیان کوردی نازانن چونکە دایکیان ئەڵمانییە، بەڵام ئەوانەی دیکە کوردی دەزانن و دایکیان کوردە.<ref>[http://www.nerinaazad.net/news/life/people/psawa-qaz-muhammedin-oglu-el-qaz-ile-roportaj Pêşawa Qazî Muhammed'in oğlu Elî Qazî ile röportaj]</ref> لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢، لە شاری [[بۆن، ئەڵمانیا|بۆن]]، [[ئەڵمانیا]] بەھۆی نەخۆشییەوە و لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوای کرد.<ref>https://www.kurdistan24.net/kmr/story/59249-Elî-Qazî-koça-dawiyê-kir</ref>پ == ژیاننامە == عەلی قازی کوڕە تاقانەکەی [[قازی محەممەد]]، سەرۆکی [[کۆماری کوردستان]] و [[مینا قازی|مینا ئەسکەندەری]] بووە، کە لە ساڵی ١٩٣٣ لە شاری [[مەھاباد]]ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەدایک بوو. ئەو ھەروەھا نەوەی [[قازی عەلی]] بوو. لە کاتی ڕووخانی کۆمار و لە سێدارەدانی پێشەوا قازی محەممەددا تەمەنی ١٣ ساڵ بووە. لە شاری مەھاباد و تاران خوێندوویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/کاک-عەلی-قازی-ماڵاوایی-لە-ژیان-کرد|سەردێڕ=کاک "عەلی قازی" ماڵاوایی لە ژیان کرد|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdistanmedia.com}}</ref> چەند ساڵێک دوای ڕووخانی کۆماری کوردستان ڕووی لە وڵاتی [[ئەڵمانیا]] کردووە و ھەر لەوێش نیشتەجێ بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nrttv.com/detail/12608|سەردێڕ=کوڕە تاقانەکەی پێشەوا قازی محەممەد کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> ماوەیەک سەرۆکی پارتی ئازادیی کوردستان بوو و دواتر بەھۆی نەخۆشییەوە دەستبەرداری پۆستەکەی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135130|سەردێڕ=عەلی قازی محەممەد لە تەمەنی 89 ساڵیدا كۆچی دواییكرد|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=gksat.tv|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220712070920/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135130|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مردن == لە ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢، لە شاری [[بۆن، ئەڵمانیا|بۆن]]، [[ئەڵمانیا]] بەھۆی نەخۆشییەوە و لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوای کرد. لە ڕۆژی ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ئەڵمانیاوە تەرمەکەی گەڕایەوە [[باشووری کوردستان]] و لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ھەولێر لە ڕێوڕەسمێکی تایبەت بە ئامادەبوونی [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان|سەرۆکی ھەرێم]] و بنەماڵەی عەلی قازی ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نێچیرڤان بارزانی: عەلی قازی هەمیشە لە خەمی یەکڕیزی و تەبایی و یەکێتیی گەلەکەیدا بووە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180720225|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === شوێنی بەخاکسپاردن === لە سەرەتادا بنەماڵەی قازی لە کۆنسوڵخانەی ئێران لە ئەڵمانیا داوایان کردبوو ڕێگا بە گەڕانەوەی تەرمی علی قازی بدەن بۆ شاری مەھاباد و لەوێ بە خاک بسپێردرێت، پاش ئەوەی نەسروڵڵا ڕەشنوودی باڵیۆزی ئێران لە ھەولێر ڕای گەیاند، «لەسەر داخوازیی بنەماڵەی خوالێخۆشبوو عەلی قازی، بۆ گواستنەوەی تەرمەکەی بۆ ئێران، کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕەزامەندیی نیشاندا کە تەرمەکەی لە گۆڕستانی بنەماڵەی خۆیان یاخود ھەر شوێنێکی دیکە لە خاکی ئێران بەخاکبسپێردرێت.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە مهاباد بەخاکدەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1407202211|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref>بەڵام ئەم ھەواڵە بووە جێگای نیگەرانی پارتی ئازادی کوردستان و لە ڕاگەیەندراوێکدا ڕای گەیاند «تاران دەیھەوێ بەو ھەنگاوە زەبری سایکۆلۆژیی لە کورد و بزاڤە سیاسییەکەی لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بسرەوێنێت و ناو و پێگەی مێژوویی پێشەوا قازی محەممەد و شکۆی کوڕە تاقانەکەی و بنەماڵەی بەڕێزی قازی خەوشدار بکات. بۆیە پارتی ئازادیی کوردستان ھەموو توانای وەگەڕ خستووە و لە نزیکەوە پێداگرانە داوا لە خێزان و میراتگرانی جەنابی کوڕی ڕەش کردووە، ڕێ لە پیلانی دەوڵەتی داگیرکەری ئێران بگرن و ھەتا ڕزگاریی خاکی ڕۆژھەڵات و شادبوونەوە بە گڵکۆی پێشەوای شەھید؛ بە ئەمانەت لە باشووری کوردستان بەخاکی بسپێرن.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راگەیەندراوێک لە پارتی ئازادیی کوردستانەوە سەبارەت بە پرسی بەخاکسپاردنی جەنابی عەلی قازی محەممەد|ناونیشان=https://pazadik.net/Dreje.aspx?jimare=1413|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=pazadik.net}}</ref> پاش ماوەیەک بنەماڵەی قازی ڕایان گەیاند تەرمی علی قازی لە گۆڕستانی کۆنی کەلار لە تەنیشت گۆڕی خوشکەکەی بە خاک دەسپێردرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی عەلی قازی لە گۆڕستانی كەلار بە خاك دەسپێردرێت|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718094919/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=135430|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کاردانەوەکان === لایەنە سیاسییەکانی ھەرێمی کوردستان و بەشێک لە ھێزەکانی ڕۆژھەڵات بەھۆی مردنی عەلی قازی پەیامی ھاوخەمی خۆیان بۆ بنەماڵەکەی دەربڕی. * [[پارتی ئازادیی کوردستان]]: «کاک عەلی خاوەنی بیری نەتەوەیی کوردستانیی بوو. بۆ ئەو کورد و کوردستان یەک نەتەوە و یەک خاک بوون؛ بۆیە لە پەرۆشی و خزمەت و ئاواتەکانیدا، ھیچ جیاوازییەکی لە نێوان پارچەکانی کوردستان، دانەدەنا. ئەو لە ھەر کوێیەک ڕێگای دەم و دەستی ھەبایە، پاڵپشتیی لە ھەر ھەنگاو و بزاوتێکی ڕزگارییخوازیی کوردیی دەکرد. ھەرکاتێکیش ناکۆکی و بارگرژیی لە نێوان پارتە سیاسییەکان ڕوویدەدا، بۆ داکوژان و نەھێشتنی دەکەوتەخۆ، پارتی ئازادیی کوردستان، بەم بۆنەیەوە پرسە و سەرەخۆشی لە ھاوسەر و کوڕەکانی خۆشەویستی کۆچکردوومان و سەرجەم بنەماڵەی بەڕێزی قازییان و ڕۆڵەکانی نەتەوەکەمان دەکات.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەیاننامەی PAK بەبۆنەی کۆچی دوایی عەلی قازی محەممەد|ناونیشان=https://pazadik.net/Dreje.aspx?jimare=1401|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=pazadik.net}}</ref> * [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]]:" کوڕی ڕەش ھەردەم خۆی بە وەفادار بە ڕێگا و ڕێبازی باوکی مەزنی، پێشەوا قازی محەممەد دەزانی و ھەمیشە لە خەمی دۆزی ڕەوای گەلەکەی بوو. بەردەوام داوای یەکگرتوویی و یەکڕیزی خەڵک و ھێزە سیاسییەکانی کوردستانی دەکرد و لەو باوەڕەدا بوو کە کورد بە یەکگرتوویی دەتوانێ بە ئاوات و ئامانجەکانی بگات. بەڵام بەداخەوە مەرگ دەرفەتی ئەوەی نەدا کە کاک عەلی ڕزگاری کوردستان و وەدیھاتنی ئەو ئاواتانەی کە پێشەوای مەزن و ھەزاران کادر و پێشمەرگە و ڕۆڵەی کورد سەری خۆیان لە پێناودا دانا." * [[نێچیرڤان بارزانی]] ،[[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]: "کۆچی دوایی و لەدەستدانی خوالێخۆشبوو عەلی قازی، کوڕ و یادگاری پێشەوا قازی، خەمباری کردین. پرسە و سەرەخۆشیی قووڵم ئاراستەی ئێوە و تەواوی کەسوکار و ھاوڕێیانی خوالێخۆشبوو و گەلی کورد بەگشتی دەکەم، ھاوسۆز و ھاوخەمتانم." * [[مەسروور بارزانی]]، [[سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان]] :"بەداخەوە ھەواڵی کۆچی دوایی کاک عەلی قازی، کوڕی شەھید پێشەوا قازی محەمەدمان پێگەیشت. پرسە و سەرەخۆشی لە بنەماڵەی بەڕێز و نیشتمانپەروەری پێشەوا قازی دەکەین و ھاوخەمیانین." * [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]: "پرسە و سەرەخۆشیی خۆم ئاراستەی بنەماڵەی تێکۆشەر و نیشتمانپەروەری پێشەوا قازی دەکەم و خۆم بە ھاوبەشی خەمیان دەزانم. لە خودای گەورە داواکارم رۆحی خوالێخۆشبوو کاک عەلی قازی بە بەھەشتی بەرین شاد بکات ." * [[بابەشێخ حوسێنی]]، سکرتێری گشتی [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|سازمانی خەبات]]: "بە بۆنەی کۆچی دوایی کاک عەلی قازی کوڕی پێشەوا قازی محەممەد سەرەخۆشی و ھاوخەمی بە خانەوادەی بەڕێزی کاک عەلی و خزم و کەس و کاری تێکۆشەرو نیشتمان پەروەری پێشەوا قازی محەممەد لە ناو خۆی کوردستان و دەروەی کوردستان ڕادەگەێنم."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامی سەرەخۆشی بەڕێز سکرتێری گشتی بەبۆنەی کۆچی دوایی کاک عەلی قازی|ناونیشان=https://www.sazmanixebat.com/kurdi/item_detail.php?id=12221#.Ys_9_Z-8bqA|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=پەیامی سەرەخۆشی بەڕێز سکرتێری گشتی بەبۆنەی کۆچی دوایی کاک عەلی قازی}}</ref> * [[مستەفا ھیجری]]، لێپرسراوی گشتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دیموکرات]]: «وێڕای دەربڕینی [[پەژارە]]ی خۆمان لەو ڕووداوە لەلایەن حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە، سەرەخۆشیی خۆمان پیشکەش بە کەسوکاری و بە گشتی بنەماڵەی گەورەی پێشەوا دەکەین و خۆمان لە خەمیاندا بە بەشدار دەزانین.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامی سەرەخۆشیی لێپرسراوی گشتیی حیزبی دێموکرات بۆ کۆچی دوایی کاک|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/پەیامی-سەرەخۆشیی-لێپرسراوی-گشتیی-حیزبی-دێموکرات-بۆ-کۆچی-دوایی-کاک-عەلی-قازی|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}</ref> * [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دیموکراتی کوردستان]]: «کاک عەلی قازی ھەرکات کە سەردانی ھەرێمی باشووری کوردستانی دەکرد، بە تامەزرۆیییەوە دەھاتەوە نێو کۆڕی ڕێڕەوانی ڕێبازی پێشەوا قازی محەممەد و سەردانی دەفتەری سیاسیی حیزبی دەکرد و بە گەرمی پێشوازیی لێ دەکرا. بەڵام بەداخەوە مەرگ دەرفەتی ئەوەی نەدا کە کاک عەلی ڕزگاری کوردستان و وەدیھاتنی ئەو ئاواتانەی کە پێشەوای مەزن و ھەزاران کادر و پێشمەرگە و ڕۆڵەی کورد سەری خۆیان لە پێناودا دانا، بە چاوی خۆی ببینێ و ئەمڕۆ بۆ ھەمیشە ماڵاوایی لە کۆڕی ڕێبوارانی ڕێبازی دێموکرات کرد.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ڕاگەیاندراوی دەفتەری سیاسیی حیزبی دێموکراتی کوردستان بەبۆنەی کۆچی دوو|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=94675|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220714121433/https://kurdistanukurd.com/?p=94675|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[بافڵ تاڵەبانی]]، سەڕۆکی [[یەکێتی نیشتیمانیی کوردستان]]: عەلی قازی یەکێک بوو لە کەسایەتییە نیشتمانپەروەرەکان و لە ڕووداوە سیاسییەکاندا ھەڵوێستێکی نەتەوەییانە و کوردپەروەرانەی ھەبوو. ھەمیشە لەبەرەی گەل و لەخەمی خەڵکدا بووە. ئەمە جگەلەوەی کوڕی پێشەوا قازی محەممەد، سەرۆکی کۆماری کوردستان بوو، کە مێژوویەکی پڕ لە شانازی و سەروەری بۆ جێھێشتین وەک یەکێک لە پێشەواکانی گەلی کورد بۆ بەدەستھێنانی مافەکانمان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بروسکەی سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی بۆ کۆچیدوایی عەلی قازی محەمەد|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/2340|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220716140021/https://www.knwe.org/KU/Details/2340|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|موکریان|کوردستان|ئێران|ئەڵمانیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:بنەماڵەی قازی]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی ئازادیی کوردستان]] [[پۆل:کوردانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] 7qaib7yln3xbq03av84zfi8hpqbzu0q 0 186688 1584061 1452484 2026-05-15T15:21:16Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584061 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ميكائيل عليه السلام.png|وێنۆک]] '''میکائییل''' ({{بە عەرەبی|میکائیل}}) بەپێی باوەڕی موسڵمانان یەکێکە لە فریشتە ڕێزدار و گەورەکان لەلای خوا، و تایبەت کراوە بە باراندنی باران و سەوزکردنی گژوگیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ماذا تعرف عن جبریل ومیکائیل .. ؟|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/slman/126.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=میکائیل ھو ملک من الملائکة|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/28526/میکاییل-ھو-ملک-من-الملایکة|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210715080714/https://binbaz.org.sa/fatwas/28526/میکاییل-ھو-ملک-من-الملایکة|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە قورئاندا باسکراوە:: {{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=٩٨ |کوردی=ھەرکەسێک دوژمنی خوا و فریشتەکانی و پێغەمبەرەکانی و جیبریل و میکائییل بێت، ئەوا خوا دوژمنی بێباوەڕانە.}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=من ھو میکائیل وما صفاتە وماذا تعرف عنە ھو وجبریل؟|ناونیشان=https://www.zyadda.com/who-is-mikael/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=موقع زیادة|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715082222/https://www.zyadda.com/who-is-mikael/|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Archangel Michael}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|بروکسێل}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:فریشتەکان لە ئیسلامدا]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] p2kmtx2vuyd2rsngvh6o2zh6p26opeg 0 187255 1584014 1580403 2026-05-15T12:14:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584014 wikitext text/x-wiki {{وەسف|دەرھێنەرێکی ئەنیمێی ژاپۆنی}} {{Infobox person | name = ماکۆتۆ شینکای | native_name = {{Nobold|新海 誠}} | image = Makoto Shinkhai in Moscow.JPG | caption = شینکای لە مۆسکۆ، ٢٠١٣ | birth_name = ماکۆتۆ نیتسوو | birth_date = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٣|٢|٩}} | birth_place = [[کۆومی، ناگانۆ|کۆومی]]، [[ژاپۆن]] | occupation = [[دروستکەری ئەنیمەیشن]]، [[فیلمسازی|فیلمساز]]، [[مانگاکا|ھونەرمەندی مانگا]] | education = [[زانکۆی چوۆ]] | nationality = ژاپۆنی | spouse = چیێکۆ میساکا | website = {{ناونیشان|http://shinkaimakoto.jp}} | known_for = ''[[دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور]]''{{ھن}}''[[ئەو شوێنەی لە ڕۆژانی سەرەتاماندا بەڵێنی پێ داین]]''{{ھن}}''[[٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا]]''{{ھن}}''[[ئەو منداڵانەی کە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون]]''{{ھن}}''[[باخچەی وشەکان]]''{{ھن}}''[[ناوی تۆ]]''{{ھن}}''[[ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم]]'' | signature = Signature of Makoto Shinkai (without "Thank you" remark).svg }} {{Nihongo|'''ماکۆتۆ نیتسوو'''|新津 誠|نیتسوو ماکۆتۆ|لەدایکبووی ٩ی شوباتی ١٩٧٣}}، ھەروەھا بە {{Nihongo|'''ماکۆتۆ شینکای'''|新海 誠|شینکای ماکۆتۆ}} ناسراوە، [[دروستکەری ئەنیمەیشن]]، [[فیلمسازی|فیلمساز]] و [[مانگاکا|ھونەرمەندێکی مانگا]]ی ژاپۆنییە، کە زیاتر بە دەرھێنانی [[ناوی تۆ]]، کە [[پێڕستی پڕداھاتترین فیلمە ئەنیمێیەکان|سێیەمین پڕداھاتترین فیلمی ئەنیمەیشنی نەمرە]]<ref name="Independent.co.uk">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/your-name-spirited-away-highest-grossing-anime-of-all-time-a7530876.html|سەردێڕ='Your Name' beats 'Spirited Away' to become highest-grossing anime ever|newspaper=[[The Independent]]|دوایین=Shepherd|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171210180022/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/your-name-spirited-away-highest-grossing-anime-of-all-time-a7530876.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ''[[ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم]]'' (٢٠١٩)، لەنێوان کارەکانی تریش وەک ''[[باخچەی وشەکان]]، [[ئەو منداڵانەی کە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون]]'' و ''[[٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا]]'' ناسراوە. شینکای لەلایەن ''[[ڤارایتی]]'' بە یەک لەو ١٠ ئەنیمەیتەرەی کە لە ٢٠١٦ سەیر بکرێن ژمێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/gallery/10-animators-to-watch-2016/#!8/makoto-shinkai-10-animators-to-watch|سەردێڕ=Makoto Shinkai – 'Distant Star' creator now in view|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160513003731/http://variety.com/gallery/10-animators-to-watch-2016/#!8/makoto-shinkai-10-animators-to-watch|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ژیان == شینکای خەڵکی [[ناگانۆ (پارێزگا)|پارێزگای ناگانۆ]]یە، کە [[وێژەی ژاپۆنی]]ی لە [[زانکۆی چوۆ]] خوێندووە، لەوێ ئەندامی ناوەندی وێژەی مناڵان بووە و وێنەی کتێبەکانی کێشاوە. شینکای بە دروستکردنی ئەو [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]، ئەنیمێ و [[ڕۆمان]]انەی کە لە قوتابخانەی ناوەندیدا نمایشی کردبوون شوێنی حەزەکەی دەکەوێت. ئەو فیلمە ئەنیمێیانەی کە شینکای حەزی لێیانە ئەمانەن: ''[[قەڵایەک لە ئاسمان]]''، ''[[ناواسیکای دۆڵی با]]'' و ''[[قەڵاکەی کاگلیۆسترۆ]]ی'' [[ھایاو میازاکی]]، ''[[کۆتاییی ئیڤانجیلیۆن]]ی'' [[ھیدیاکی ئاننۆ]] و ''[[پاتلەیبەر ٢]]ی'' [[مامۆروو ئۆشی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Taylor-Foster |یەکەم١=Kim |سەردێڕ='Your Name' Creator Is Approving Scripts For JJ Abrams Remake |ناونیشان=https://www.fandom.com/articles/your-name-jj-abrams-remake |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=Fandom |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> شینکای لە چەندین ھەڵسەنگاندندا بە «میازاکیی نوێ» ناوی براوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2016/nov/09/makoto-shinkai-director-anime-your-name|سەردێڕ=Makoto Shinkai: Could the anime director be cinema's 'new Miyazaki'?|newspaper=[[گاردیان]]|دوایین=Rose|یەکەم=Steve|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811003948/https://www.theguardian.com/film/2016/nov/09/makoto-shinkai-director-anime-your-name|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/12/04/movies/the-anime-master-of-missed-connections-makes-strong-contact-in-japan.html|سەردێڕ=The Anime Master of Missed Connections Makes Strong Contact in Japan|newspaper=[[نیویۆرک تایمز]]|دوایین=Rich|یەکەم=Motoko|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811002531/https://www.nytimes.com/2016/12/04/movies/the-anime-master-of-missed-connections-makes-strong-contact-in-japan.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەنێویاندا ئەوانەی ئەنیمێ ئادڤۆکەیتز و ئاکتیڤ ئەیمێن<!--—comparisons he calls an "overestimation"-->.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://activeanime.com/html/2005/09/27/makoto-shinkai-the-place-promised-in-our-early-days-director/ |سەردێڕ=Makoto Shinkai – 'The Place Promised in Our Early Days' Director |ئیش=Active Anime |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181008061506/http://activeanime.com/html/2005/09/27/makoto-shinkai-the-place-promised-in-our-early-days-director}}<!-- http://www.activeanime.com/html/content/view/1000/2/ --></ref> شینکای ھاوسەرگیریی لەگەڵ بەرھەمھێنەر و خانمەکتەری خانەنشین چیێکۆ میساکا کردووە، کە ڕۆڵی لە فیلمەکان لەنێویشیاندا ''[[ڤێرسس(فیلمی ٢٠٠٠)|ڤێرسس]]ی'' [[ڕیووھێی کیتاموورا]] بینیوە؛ کچێکیان بەناوی چیز نیتسوو ھەیە، کە خانمەکتەرێکی بچکۆلەیە و لەدایکبووی ٢٠١٠یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nikkan-gendai.com/articles/view/geinox/191829/|سەردێڕ=君の名は。」新海誠監督の妻は女優・三坂知絵子だった|trans-title='Your Name' director Makoto Shinkai's wife, Misaka Chieko, was an actress|زمان=ja|وێبگە=[[Kodansha|Nikkan Gendai]]|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180308231605/https://www.nikkan-gendai.com/articles/view/geinox/191829/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-06-23/anime-director-makoto-shinkai-daughter-chise-niitsu-gets-1st-starring-film-role/.132915|سەردێڕ=Anime Director Makoto Shinkai's Daughter Chise Niitsu Gets 1st Starring Film Role|وێبگە=Anime News Network|دوایین=Sherman|یەکەم=Jennifer|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180811034848/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2018-06-23/anime-director-makoto-shinkai-daughter-chise-niitsu-gets-1st-starring-film-role/.132915|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەسارۆچکەی [[٥٥٢٢٢ ماکۆتۆشینکای]] بە ناوی ئەمەوە ناونراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|سەردێڕ=JPL Small-Body Database Browser — 55222 Makotoshinkai (2001 RP63)|بڵاوکەرەوە=[[ناسا]]|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180412073334/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=55222|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == پیشە == دوای ئەوەی لە ئازاری ١٩٩٦ بەشی وێژەی [[زانکۆی چوۆ]] تەواو دەکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=新海誠監督×川田十夢氏、母校で対談 {{!}} 中央大学グローバル人材育成推進事業|ناونیشان=http://globalization.chuo-u.ac.jp/global_person/special/taidan4/|وێبگە=globalization.chuo-u.ac.jp|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> ئیشێکی لە [[فالکام]]، کە کۆمپانیایەکی [[کایەی ڤیدیۆیی]]یە دەست کەوت و لەوێ بۆ ماوەی پێنج ساڵ کاری کرد و ڤیدیۆ کلیپی بۆ کایەکان و لەگەڵیشیدا گرافیک دیزایینی بۆ ناوەڕۆکی وێب دروست دەکرد.<ref name="ANN Interview 2011">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/interview/2011-08-16/interview-makoto-shinkai|سەردێڕ=Interview: Makoto Shinkai|بڵاوکەرەوە=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ]]|دوایین=Manry|یەکەم=Gia|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150217085711/http://www.animenewsnetwork.com/interview/2011-08-16/interview-makoto-shinkai|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شینکای لەم ماوەیە چاوی بە [[تێنمۆن (ئاوازدانەر)|تێنمۆن]]ی ئاوازدانەر کەوت، کە دواتر چەندین مۆسیقای بۆ فیلمەکانی شینکای تۆمار کرد. شینکای لە ١٩٩٩، ''[[ئەو و پشیلەکەی]]ی'' بڵاو کردەوە، کە پارچەیەکی کورتی پێنج خولەکیی ڕەش و سپی بوو. فیلمەکە چەندین خەڵاتی بەدەست ھێنا، لەنێویشیاندا گراند پڕایز لە ١٢یەمین پێشبڕکێی دۆگا سی جی ئەنیمەیشن (٢٠٠٠). دۆگا کۆمپانیایەکی سەربەخۆی قازانجنەویستە کە بۆ ھاندان بە نەرمامێر و ئامۆژگاری بۆ ئەو ئەنیمەیتەرانەی کە لە ئاستی سەرەتادان دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.doga.co.jp/english/top.html|سەردێڕ=Project Team DoGA|وێبگە=DoGA|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090807070720/http://www.doga.co.jp/english/top.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم کورتەفیلمە ژیانی پشیلەیەک بەتەواوی لە ڕوانگەی پشیلەکەوە دەگێڕێتەوە، کە کات لەگەڵ خاوەنەکەی کە کچێکی گەنجە تێدەپەڕێنێت. شینکای دوای بەدەستھێنانی گراند پڕایز، سەبارەت بە درێژەدان دەستی بە بیرکردنەوە کرد لەکاتێکدا بەردەوام بوو لە کارکردن بۆ فالکام. لە حوزەیرانی ٢٠٠٠، شینکای ئیلھامێکی بۆ ھات تا بە کێشانی وێنەی کچێک لە کابینەیەکی فڕۆکەوانیدا کە [[مۆبایل]]ێکی ھەڵگرتووە دەست بە ''[[دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور]]'' بکات. دوای ماوەیەک، لەلایەن ''مانگا زوو'' (کە لەمڕۆدا ئەپلیکەیشنێکی مۆبایلە ھۆشمەندەکانە) پەیوەندیی پێوە کرا کە بە پێدانی یارمەتییەک پێشنیاری کارکردنیان لەگەڵی پێشکەش کرد تا بیرۆکەکەی بگۆڕن بۆ ئەنیمێیەک کە بتوانن بیفرۆشن. لە ئایاری ٢٠٠١، وازی لە پیشەکەی فالکام ھێنا و دەستی بە کارکردن لەسەر ''دەنگەکان'' کرد. شینکای لە چاوپێکەوتنێکدا، ئاماژەی بەوە دا کە بەرھەمھێنانەکە نزیکەی حەوت مانگ لە کاری جددیی خایاند.<ref name="ANN Interview 2011"/> ''دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور''، ''[[ئەو شوێنەی لە ڕۆژانی سەرەتاماندا بەڵێنی پێ داین]]ی'' بەدوادا ھات، کە فیلمێکی ٩٠ خولەکییە و لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ لە سەرتاسەری ژاپۆن بڵاو کرایەوە. فیلمەکە بە ڕەخنەوە ستایش کرا، و چەندین شانازیشی بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.japanspeakerbureau.com/en/speakers/makoto-shinkai/|سەردێڕ=Makoto Shinkai|بڵاوکەرەوە=Japan Speaker Bureau|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810235424/https://www.japanspeakerbureau.com/en/speakers/makoto-shinkai/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.seattletimes.com/entertainment/movies/glowing-visuals-sweetly-emotional-tale-mark-strong-anime-feature-debut/|سەردێڕ=Glowing visuals, sweetly emotional tale mark strong anime feature debut|newspaper=[[The Seattle Times Company|The Seattle Times]]|دوایین=Shannon|یەکەم=Jeff|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810235713/https://www.seattletimes.com/entertainment/movies/glowing-visuals-sweetly-emotional-tale-mark-strong-anime-feature-debut/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پڕۆژەی دواتری شینکای ''[[٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا]]'' بوو کە بۆ یەکەم جار لە ٣ی ئازاری ٢٠٠٧ بڵاو کرایەوە. فیلمەکە لە سێ کورتەفیلم پێکھاتووە کە ئەمانەن: ''گوڵی داری گێلاس''، ''ئاسمانگەڕ''، و ''٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2008/film/reviews/five-centimeters-per-second-1200536043/|سەردێڕ=Five Centimeters Per Second|magazine=[[ڤارایتی|Variety]]|دوایین=Scheib|یەکەم=Ronnie|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141224232641/http://variety.com/2008/film/reviews/five-centimeters-per-second-1200536043/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کۆی ماوەی کاتەکە نزیکەی ٦٣ خولەکە. لە ئەیلوولی ٢٠٠٧ ڕۆژنامەی سەرەکیی ناگانۆ، ''شینانۆ ماینیچی شینبوون'' ئەنیمەیشنێکی بازرگانیی تەلەڤیزیۆینیی شینکایی بڵاو کردەوە. شینکای وەک پشوویەکی دوای تەواوکردنی ''٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا''، ٢٠٠٨ی لە لەندەن بەسەر برد. لە ٢٠٠٩ گەڕایەوە ژاپۆن تا دەست بە کاری پڕۆژەی دواتری بکات. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ دوو بیرۆکەی وێنەکێشانی بۆ ئەم فیلمە بڵاو کردەوە. شینکای ئاماژەی بەوە دا کە دەبێتە درێژترین فیلمی ئەنیمەیشنی کە تا ئەمڕۆ دروستی کردبێت، و چیرۆکەکەی بە فیلمێکی گورجوگۆڵی ئەنیمەیشن وەسف کردووە کە لەسەر سەرکێشی، ئاکشن و خۆشەویستیی کچێکی ڕووخۆش و بوێر لە گەشتێک تا بڵێت «ماڵاوا» چەقی گرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-12-24/distant-star-shinkai-posts-images-from-next-anime/ |سەردێڕ=Distant Star's Shinkai Posts Images for Next Anime |بڵاوکەرەوە=Anime News Network |دوایین=Loo |یەکەم=Egan |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100819131217/http://www.animenewsnetwork.com/news/2009-12-24/distant-star-shinkai-posts-images-from-next-anime |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠، شینکای ئەوەی ئاشکرا کرد کە کاری دواتری بە ناونیشانی ''[[ئەو منداڵانەی کە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون|ئەو منداڵانەی کە لە قووڵایییەکی زۆرەوە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون]]'' دەبێت. تڕەیلەرێک لە ٩ی تشرینی دووەم بڵاو کرایەوە، و فیلمەکەش لە ٧ی ئایاری ٢٠١١ بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-11-02/paradise-kiss-mardock-scramble-gon-promos-streamed |سەردێڕ=Paradise Kiss, Mardock Scramble, Gon Promos Streamed (Makoto Shinkai's latest work, Hoshi o Ou Kodomo, to have teaser on November 9) |بڵاوکەرەوە=Anime News Network |دوایین=Loo |یەکەم=Egan |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101104052331/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-11-02/paradise-kiss-mardock-scramble-gon-promos-streamed |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2010-11-09/makoto-shinkai-hoshi-o-ou-kodomo-teaser-posted-in-hd |سەردێڕ=Makoto Shinkai's Hoshi o Ou Kodomo Teaser Posted in HD |بڵاوکەرەوە=Anime News Network |دوایین=Loo |یەکەم=Egan |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101110204834/http://www.animenewsnetwork.com/news/2010-11-09/makoto-shinkai-hoshi-o-ou-kodomo-teaser-posted-in-hd |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> فیلمی دواتری ''[[باخچەی وشەکان]]'' بوو کە لە ٣١ی ئایاری ٢٠١٣ بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.digitaljournal.com/article/350036|سەردێڕ=Video: Japanese anime movie 'Garden of Words' 5-min preview|بڵاوکەرەوە=Digital Journal|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141104005750/http://www.digitaljournal.com/article/350036|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢٦ی ئابی ٢٠١٦، شینکای ''[[ناوی تۆ]]ی'' بڵاو کردەوە. ھەڵسەنگاندنەکانی فیلمەکە ئەرێنی بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metacritic.com/movie/your-name|سەردێڕ='Your Name.' Reviews|بڵاوکەرەوە=[[مێتاکریتیک]]|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180625184332/http://www.metacritic.com/movie/your-name|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەنێویشیاندا ھەڵسەنگاندنی توێژەری میدیا، ڕام پارکاش دڤێڤیدی ھەبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dwivedi|یەکەم=Ram Prakash|ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Your Name: A Study of Imagery and Post-Postmodernity in Cinema|ناونیشان=http://rgdoi.net/10.13140/RG.2.2.30776.98565|doi=10.13140/RG.2.2.30776.98565}}</ref> کە فیلمەکەی بە چیرۆکەکەی، ئەندێشەکەی، ئەنیمەیشنەکەی، مۆسیقاکەی، کێشە سۆزدارییەکەی، و بەکارھێنانی شارەزایانەی بابەتەکانی پێش پێشنوێگەری وەسف کرد. ھەروەھا فیلمەکە سەرکەوتنێکی بازرگانیش بوو، کە بووە [[پێڕستی پڕداھاتترین فیلمەکان لە ژاپۆن|پێنجەم پڕداھاتترین فیلمی نەمر لە ژاپۆن]]. پاشان تا ٢٠١٩ و بە پێشدانەوەی ''[[ڕووحە ڕفێنراوەکە]]ی'' ھایاو میازاکی، فیلمەکە بووە [[پێڕستی پڕداھاتترین فیلمە ئەنیمێیەکان|پڕداھاتترین فیلمی ئەنیمێ]]ی نەمر لە سەرتاسەری جیھاندا.<ref name="Independent.co.uk"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/how-anime-your-name-became-an-phenomenon-969255|سەردێڕ=How Anime 'Your Name' Became an Unlikely Phenomenon|magazine=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر]]|دوایین=Blair|یەکەم=Gavin J.|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020175606/http://www.hollywoodreporter.com/news/how-anime-your-name-became-an-phenomenon-969255|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پڕۆژەی دواتری شینکای ''[[ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم]]'' بوو کە لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٩ لە ژاپۆن بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://entertainment.inquirer.net/226516/anime-directors-mamoru-hosoda-makoto-shinkai-working-new-films|سەردێڕ=Anime directors Mamoru Hosoda, Makoto Shinkai working on new films|وێبگە=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer.net]]|دوایین=Bayle|یەکەم=Alfred|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171126151124/https://entertainment.inquirer.net/226516/anime-directors-mamoru-hosoda-makoto-shinkai-working-new-films|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|magazine=Variety|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/asia/your-name-director-makoto-shinkai-weathering-1203092067/|سەردێڕ='Your Name' Director Makoto Shinkai Readies 'Weathering'|دوایین=Schilling|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181219043932/https://variety.com/2018/film/asia/your-name-director-makoto-shinkai-weathering-1203092067/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == کارەکان == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2"|ناونیشان ! scope="col" rowspan="2" |ساڵ ! scope="col" colspan="5" |متمانەپێکراو وەک ! scope="col" rowspan="2" |ڕۆڵ ! scope="col" rowspan="2" |تێبینییەکان |- ! scope="col"| [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]] ! scope="col"| نووسەر ! scope="col"| [[بەرھەمھێنەری فیلم|بەرھەمھێنەر]] ! scope="col"| ھی تر ! scope="col"| [[ئەکتەر]] |- ! scope=row| ''The World be Enclosed''{{ھن}}(囲まれた世界 ''کاکۆمارێتا سێکای'') | ١٩٩٨ | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes|ئەنیمەیتەر}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | [[کورتەفیلم]] |- ! scope=row| ''جیھانەکانی تر''{{ھن}}(遠い世界 ''تۆی سێکای'') | ١٩٩٨ | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes|ئەنیمەیتەر}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | کورتەفیلم |- ! scope=row| ''[[ئەو و پشیلەکەی]]''{{ھن}}(彼女と彼女の猫 ''کانۆجۆ تۆ کانۆجۆ نۆ نیکۆ'') | ١٩٩٩ | {{Yes}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes|ئەنیمەیتەر}} | {{Yes}} | پشیلەکەی ([[نواندنی دەنگی]]) | کورتەفیلم |- ! scope=row| ''[[دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور]]''{{ھن}}(ほしのこえ ''ھۆسی نۆ کۆیێ'') | ٢٠٠٢ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes|ئەنیمەیتەر}} | {{Yes}} | نۆبۆروو تێراوۆ (نواندنی دەنگی) | کورتەفیلم |- ! scope=row| ''[[میننا نۆ ئووتا]]'': «ئێگاوۆ»{{ھن}}(みんなのうた「笑顔」) | ٢٠٠٣ | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | کورتەفیلم |- ! scope=row| ''[[ئەو شوێنەی لە ڕۆژانی سەرەتاماندا بەڵێنی پێ داین]]''{{ھن}}(雲のむこう、約束の場所 ''کومۆ نۆ موکۆ، یاکوسۆکوو نۆ باشۆ'') | ٢٠٠٤ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان * نیگارکێشیی باکگراوند * دیزایین * ئاوازی شیعری گۆرانی}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا]]''{{ھن}}({{قت|秒速5センチメートル}} ''یۆسۆکوو گۆ سێنچیمێتوورێ'') | ٢٠٠٧ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆرەدەکان * دەرھێنەری ھونەری * دیزایینی ڕەنگ}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[ئەو منداڵانەی کە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون]]''{{تێبینی|group=upper-alpha|name=Children Chase Voice|ھەروەھا بە ''ئەو منداڵانەی کە لە قووڵایییەکی زۆرەوە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون'' یان ''گەشتی ئاگارتا'' ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Osmond|یەکەم=Andrew|سەردێڕ='Children Who Chase Lose Voices' Renamed 'Journey to Agartha'|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2012-05-26/children-who-chase-lose-voices-renamed-journey-to-agartha|بڵاوکەرەوە=Anime News Network|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref>}}{{ھن}}(星を追う子ども ''ھۆسی ئۆو کۆدۆمۆ'') | ٢٠١١ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * وێنەگری سینەمایی * دەستکاریکردن}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[دارێکا نۆ مانازاشی|تێڕوانینی کەسێک]]''{{ھن}}(だれかのまなざし ''دارێکا نۆ مانازاشی'') | ٢٠١٣ | {{Yes}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | کورتەفیلم |- ! scope=row| ''[[باخچەی وشەکان]]''{{ھن}}(言の葉の庭 ''کۆتۆنۆھا نۆ نیوا'') | ٢٠١٣ | {{Yes}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes| * وێنەگری * دیزایینی ڕەنگ * دەستکاریکردن}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[ناوی تۆ]]''{{ھن}}(君の名は。 ''کیمی نۆ نا وا'') | ٢٠١٦ | {{Yes}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes| * وێنەگری * دیزایینی ڕەنگ * دەستکاریکردن}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم]]''{{ھن}}(天気の子 ''تێنکی نۆ کۆ'')<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|magazine=The Hollywood Reporter|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/makoto-shinkai-announces-new-anime-feature-1169357|سەردێڕ='Your Name' Director Makoto Shinkai Announces New Anime Feature|دوایین=Blair|یەکەم=Gavin J.|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181227123322/https://www.hollywoodreporter.com/news/makoto-shinkai-announces-new-anime-feature-1169357|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | ٢٠١٩ | {{Yes}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes| * وێنەگری * دیزایینی ڕەنگ * دەستکاریکردن}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |} === کایە ڤیدیۆیییەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2" |ناونیشان ! scope="col" rowspan="2" |ساڵ ! scope="col" colspan="3" |متمانەپێکراو وەک ! scope="col" rowspan="2" |تێبینییەکان |- ! scope="col"| دەرھێنەر ! scope="col"| ئەنیمەیتەر ! scope="col"| ھی تر |- ! scope=row| ''[[The Legend of Heroes V: A Cagesong of the Ocean]]'' | ١٩٩٩ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(دەکرێتەوە)}}}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | وەک ماکۆتۆ نیتسوو |- ! scope=row| ''[[Ys II: Ancient Ys Vanished – The Final Chapter|Ys II Eternal]]'' | ٢٠٠٠ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(دەکرێتەوە)}}}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | وەک ماکۆتۆ نیتسوو |- ! scope=row| ''[[گەمژە تاڵ و شیرینەکان]]'' | ٢٠٠١ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(تڕەیلەر & دەکرێتەوە)}}}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[با: ھەناسەیەک لە دڵەوە]]'' | ٢٠٠٢–٠٤ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(تڕەیلەر & دەکرێتەوە)}}}} | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[ھاروو نۆ ئاشیۆتۆ]]'' | ٢٠٠٤ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(تڕەیلەر & دەکرێتەوە)}}}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |- ! scope=row| ''[[ئی ئێف: چیرۆکی ئەفسانەییی دووانەکە]]'' | ٢٠٠٦ ٢٠٠٨ | {{Yes|بەڵێ{{ھن}}{{بچووک|(تڕەیلەر & دەکرێتەوە)}}}} | style="background:#d3d3d3;"| | style="background:#d3d3d3;"| | |} === بازرگانییەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" rowspan="2" |ناونیشان ! scope="col" rowspan="2" |ساڵ ! scope="col" colspan="3" |متمانەپێکراو وەک ! scope="col" rowspan="2" |تێبینییەکان |- ! scope="col"| دەرھێنەر ! scope="col"| دەستکاریکەر ! scope="col"| ھی تر |- ! scope=row| ''Bosphorus Tunnel''{{ھن}}(ボスポラス海峡トンネル ''Bosuporasu Kaikyō Ton'neru'') | ٢٠١١ | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes|نیگارکێشیی باکگراوند}} | بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن [[تایسێ کۆرپۆرەیشن]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://shinkaimakoto.jp/taisei | سەردێڕ = Other voices-遠い声-» 大成建設テレビCM | trans-title = Other voices – Taisei TV CM | زمان = ja | بڵاوکەرەوە = Makoto Shinkai / CoMix Wave Films | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141010033343/http://shinkaimakoto.jp/taisei | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | df = mdy-all}}</ref> |- ! scope=row| ''Sri Lanka Highway''{{ھن}}(スリランカ高速道路 ''Suriranka Kōzokudōro'') | ٢٠١٣ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان * وێنەگری}} | بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن تایسێ کۆرپۆرەیشن، و ئاوازی گۆرانیی {{Nihongo|«شەڕ»|ファイト|فایتۆ}} لەلایەن [[ئانری کوماکی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://shinkaimakoto.jp/taisei2 | سەردێڕ = Other voices-遠い声-» 大成建設テレビCM「スリランカ高速道路」篇 | trans-title = Other voices – Taisei TV CM "Sri Lanka highway" | زمان = ja | بڵاوکەرەوە = Makoto Shinkai / CoMix Wave Films | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141010033502/http://shinkaimakoto.jp/taisei2 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | df = mdy-all}}</ref> |- ! scope=row| ''Vietnam Noi Bai Airport''{{ھن}}(ベトナム・ノイバイ空港 ''Betonamu Noibai Kūkō'') | ٢٠١٤ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان * وێنەگرتن}} | بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن تایسێ کۆرپۆرەیشن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://shinkaimakoto.jp/taisei3 | سەردێڕ = Other voices-遠い声-» 大成建設テレビCM「ベトナム・ノイバイ空港」篇 | trans-title = Other voices – Taisei TV CM "Vietnam Noi Bai Airport" | زمان = ja | بڵاوکەرەوە = Makoto Shinkai / CoMix Wave Films | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141010033220/http://shinkaimakoto.jp/taisei3 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | df = mdy-all}}</ref> |- ! scope=row| ''Z-Kai: Cross Road''{{ھن}}(Ｚ会 「クロスロード」 ''Kurosu Rodo'') | ٢٠١٤ | {{Yes}} | style="background:#d3d3d3;"| | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان * سیناریۆ * بەرھەمھێنان * سەرپەرشتی}} | بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن زێد-کای<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://shinkaimakoto.jp/Zkai | سەردێڕ = Other voices-遠い声-» Ｚ会「クロスロード」 | trans-title = Other voices – Z-Kai: Cross Road | زمان = ja | بڵاوکەرەوە = Makoto Shinkai / CoMix Wave Films | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141016231517/http://shinkaimakoto.jp/Zkai | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | df = mdy-all}}</ref> |- ! scope=row| ''Thomson–East Coast MRT Line'' (MRTトムソン・イーストコースト線 ''MRT Tomuson īsuto Kōsuto-sen'') |٢٠١٨ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان}} |بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن تایسێ کۆرپۆرەیشن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.straitstimes.com/lifestyle/acclaimed-your-name-director-makoto-shinkai-directs-tv-ad-on-thomson-east-coast-line|سەردێڕ=Acclaimed 'Your Name' director Makoto Shinkai directs TV ad on Thomson-East Coast Line|دوایین=Lam|یەکەم=Lydia|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=[[The Straits Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/acclaimed-your-name-director-makoto-shinkai-directs-tv-ad-on-thomson-east-coast-line |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> |- ! scope=row| ''New Yangon Specialist Hospital'' (ヤンゴン新専門病院 ''Yangon Shin Senmon Byōin'') |٢٠٢٠ | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes| * ستۆریبۆردەکان}} |بازرگانیی تەلەڤیزیۆنیی بڵاوکراوە لەلایەن تایسێ کۆرپۆرەیشن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sojapan.jp/2020/03/makoto-shinkai-highlights-myanmar-in-new-ad-for-taisei-corporation|سەردێڕ=Makoto Shinkai highlights Myanmar in new ad for Taisei Corporation|وێبگە=So Japan|بڵاوکەرەوە=[[Anime Festival Asia]]|دوایین=Freakpool|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210720221157/https://sojapan.jp/2020/03/makoto-shinkai-highlights-myanmar-in-new-ad-for-taisei-corporation|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |} === کارە وێژەیییەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |بڵاوکەرەوە ! scope="col" |تێبینییەکان |- ! scope="row" | ''تەمبەڵ'' | ١٩٩٤ | {{N/a}} | کتێبی وێنەدار |- ! scope="row" | ''٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا'' | ٢٠٠٧ | [[میدیا فاکتۆری]] | ڕۆمان |- ! scope="row" | ''باخچەی وشەکان'' | ٢٠١٤ | [[کادۆکاوا شۆتن]] | ڕۆمان |- ! scope="row" | ''[[ناوی تۆ (ڕۆمان)|ناوی تۆ]]'' | ٢٠١٦ | [[کادۆکاوا کۆرپۆرەیشن|کادۆکاوا]] | ڕۆمان |- ! scope="row" | ''[[ناوی تۆ (ڕۆمان)|ناوی تۆ. لە لایەکی ترەوە: زەمینی]]'' | ٢٠١٦ | کادۆکاوا | سووکەڕۆمان؛ ھاونووسەر: [[ئاراتۆ کانۆو]]. |- ! scope="row" | ''ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم'' | ٢٠١٩ | [[کادۆکاوا کۆرپۆرەیشن|کادۆکاوا]] | ڕۆمان |} === کۆمیکەکان === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |{{قت|بڵاوکەرەوە(کان)}} ! scope="col" |تێبینییەکان |- ! scope="row" | ''لە پشت تاوەرەکە'' | ٢٠٠٢ | {{N/a}} | |- ! scope="row" | ''دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور'' | ٢٠٠٤ | [[کۆدانشا]] | |- ! scope="row" | ''ئەو شوێنەی لە ڕۆژانی سەرەتاماندا بەڵێنی پێ داین'' | ٢٠٠٦ | کۆدانشا | |- ! scope="row" | ''٥ سانتیمەتر لە چرکەیەکدا'' | ٢٠١٠–١١ | کۆدانشا{{ھن}}[[ڤێرتیکاڵ (کۆمپانیا)|کۆمپانیای ڤێرتیکاڵ]] {{بچووک|(ئینگلیزی)}} | |- ! scope="row" | ''ئەو منداڵانەی کە لە قووڵایییەکی زۆرەوە دوای دەنگە ونبووەکان دەکەون'' | ٢٠١١ | میدیا فاکتۆری | |- ! scope="row" | ''باخچەی وشەکان'' | ٢٠١٣ | کۆدانشا{{ھن}}کۆمپانیای ڤێرتیکاڵ {{بچووک|(ئینگلیزی)}} | |- ! scope="row" | ''ناوی تۆ'' | ٢٠١٦ | میدیا فاکتۆری | |} === نیگارەکان === * {{Nihongo|''دەمەوێت بتپارێزم''|きみを守るためにぼくは夢をみる|کیمی ئۆ مامۆروو تامێ نی بۆکوو وا یوومێ ئۆ میروو}} — نیگار (٢٠٠٣–٢٠١١) == پێداھەڵوتنەکان == {|class="wikitable sortable" ! ساڵ ! خەڵات ! پۆل ! ئیش/پاڵێوراو ! ئەنجام ! سەرچاوەکان |- | align="center" | ٢٠٠٣ | ٨ەمین خەڵاتی ئەی ئێم دی | باشترین دەرھێنەر | ''[[دەنگەکانی ئەستێرەیەکی دوور]]'' | rowspan=2 {{براوە}} | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://amd.or.jp/award/09_01/index.html#08|سەردێڕ={{قت|Digital Contents of the Year '02／第8回 AMD アワード}}|trans-title=Digital Contents of the Year '02 / 8th AMD Award|زمان=ja|وێبگە=Amd.or.jp|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812213037/https://amd.or.jp/award/09_01/index.html#08|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | align="center" rowspan="3" | ٢٠١٦ | ٢٩یەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەییی تۆکیۆ]] | خەڵاتی ئاریگاتۆ | rowspan="9" | ''[[ناوی تۆ]]'' |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2016/film/asia/yesterday-takes-top-prize-at-tokyo-film-festival-1201908344/|سەردێڕ='Yesterday' Takes Top Prize at Tokyo Film Festival|magazine=Variety|دوایین=Schilling|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180629211451/https://variety.com/2016/film/asia/yesterday-takes-top-prize-at-tokyo-film-festival-1201908344/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٤١ەمین [[خەڵاتی ھۆچی فیلم]] | باشترین دەرھێنەر |{{پاڵێوراو}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pixiin.com/award-hochi-eigashou-all/|سەردێڕ=報知映画賞ノミネート歴代受賞結果まとめ|بڵاوکەرەوە=Pick Scene|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226123847/https://pixiin.com/award-hochi-eigashou-all/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٩یەمین [[خەڵاتی فیلمی وەرزشیی نیکان]] | [[خەڵاتی فیلمی وەرزشیی نیکان بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرھێنەر]] | {{براوە}} | |- | align="center" rowspan="6" | ٢٠١٧ | [[٤٤ەمین خەڵاتی ئانی]] | [[خەڵاتی ئانی بۆ دەرھێنان لە بەرھەمێکی تایبەتمەند|دەستکەوتی بەرچاو بۆ دەرھێنانی بەرھەمێکی تایبەتمەندی ئەنیمەیشن]] | rowspan=4 {{پاڵێوراو}} |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ew.com/article/2016/02/07/annie-awards-2016-winners-list/|سەردێڕ=Annie Awards 2016 winners list: 'Inside Out' takes top prizes|magazine=[[Entertainment Weekly]]|دوایین=Coggan|یەکەم=Devan|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812213823/https://ew.com/article/2016/02/07/annie-awards-2016-winners-list/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٥٩یەمین [[خەڵاتی بلوو ڕۆبن]] | [[خەڵاتی بلوو ڕۆبن بۆ باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرھێنەر]] |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2017/01/26/blue-ribbon-awards-crowns-shin-godzilla-best-japanese-film-of-2016|سەردێڕ=Blue Ribbon Awards Crowns "Shin Godzilla" Best Japanese Film of 2016|ئیش=[[کڕەنچیڕۆل]]|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180826113702/http://www.crunchyroll.com/anime-news/2017/01/26/blue-ribbon-awards-crowns-shin-godzilla-best-japanese-film-of-2016|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | [[١١یەمین خەڵاتی ئاسیان فیلم]] | باشترین سیناریۆ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://asianfilmfestivals.com/2017/01/12/11th-asian-film-awards-nominees-2017/|سەردێڕ=11th Asian Film Awards – Nominees 2017|بڵاوکەرەوە=Asian Film Festivals|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170819192533/https://asianfilmfestivals.com/2017/01/12/11th-asian-film-awards-nominees-2017/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | [[٤٠ەمین خەڵاتی ئەکادیمیی ژاپۆن]] | [[خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیی ژاپۆن بۆ دەرھێنەری ساڵ|دەرھێنەری ساڵ]] |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2016/film/asia/our-little-sister-nominations-japanese-awards-1201682563/|سەردێڕ=Kore'eda's 'Our Little Sister' Scores Record Nominations For Japanese Awards|magazine=Variety|دوایین=Schilling|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812213308/https://variety.com/2016/film/asia/our-little-sister-nominations-japanese-awards-1201682563/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | [[فێستیڤاڵی خەڵاتی تۆکیۆ ئەنیمێ]]ی ٢٠١٧ | [[خەڵاتی تۆکیۆ ئەنیمێ#باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرھێنەر]] | rowspan=2 {{براوە}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-02-23/yuri-on-ice-a-silent-voice-win-tokyo-anime-award-festival-top-prizes/.112594|سەردێڕ=Yuri!!! on Ice, A Silent Voice Win Tokyo Anime Award Festival's Top Prizes|ئیش=[[ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ]]|یەکەم=Egan|دوایین=Loo|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> |- | ٢٦ەمین [[خەڵاتی ڕەخنەگرانی فیلمی ژاپۆنی|خەڵاتی ڕەخنەگرانی فیلمی ژاپۆن]] | باشترین دەرھێنەری ئەنیمەیشن |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jmcao.org/past-awards.html|سەردێڕ=日本映画批評家大賞 公式サイト|script-title=ja:第26回受賞作品|trans-title=The 26th Winning Work|وێبگە=Japan Movie Critics Awards Official Website|زمان=ja|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812213421/http://jmcao.org/past-awards.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | align="center" rowspan="3" | ٢٠٢٠ | rowspan="2" | [[٤٧ەمین خەڵاتی ئانی]] | [[خەڵاتی ئانی بۆ دەرھێنان لە بەرھەمێکی تایبەتمەند#دەیەی ٢٠١٠|دەستکەوتی بەرچاو بۆ دەرھێنانی بەرھەمێکی تایبەتمەندی ئەنیمەیشن]] | rowspan="3" | ''[[ئاو و ھەوا لەگەڵ تۆ دەگۆڕم]]'' | rowspan=2 {{پاڵێوراو}} | rowspan="2" |<ref name="Annie 2020">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/lists/2020-annie-award-winners-complete-list-1258805/item/best-animated-feature-2020-annie-award-winners-1269738|سەردێڕ=2020 Annie Award Winners {{!}} Complete List|magazine=[[ھۆلیوود ڕیپۆرتەر]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> |- | [[خەڵاتی ئانی بۆ نووسین لە بەرھەمێکی تایبەتمەند#دەیەی ٢٠١٠|دەستکەوتی بەرچاو بۆ نووسینی بەرھەمێکی تایبەتمەندی ئەنیمەیشن]] |- | [[فێستیڤاڵی خەڵاتی تۆکیۆ ئەنیمێ]]ی ٢٠٢٠ | [[خەڵاتی تۆکیۆ ئەنیمێ#باشترین دەرھێنەر|باشترین دەرھێنەر]] | {{براوە}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2020/02/05-1/weathering-with-you-demon-slayer-win-anime-of-the-year-at-tokyo-anime-awards-festival-2020|سەردێڕ=Weathering With You, Demon Slayer Win Anime of the Year at Tokyo Anime Awards Festival 2020|یەکەم=Daryl|دوایین=Harding|ئیش=[[کڕەنچیڕۆل]]|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان|گرووپ=upper-alpha}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Makoto Shinkai}} * [http://shinkaimakoto.jp/ وێبگەی ماکۆتۆ شینکای] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210094615/http://shinkaimakoto.jp/ |date=١٠ی شوباتی ٢٠٢١ }} {{In lang|ja}} * [http://en.shinkaiworks.com/ دەروازەی فەرمیی ماکۆتۆ شینکای] * {{IMDb name|1396121}} * {{AllMovie name|399602}} * {{Rotten Tomatoes person|makoto_shinkai}} * {{ھێڵی ھەواڵی ئەنیمێ|people|3487}} *[http://www.sf-encyclopedia.com/entry/shinkai_makoto ماکۆتۆ شینکای] لە [[ئینسایکڵۆپیدیای خەیاڵیی زانستی]] {{ماکۆتۆ شینکای}} {{خەڵاتی فیلمی وەرزشیی نیکان بۆ باشترین دەرھێنەر}} {{کۆمیکس وەیڤ فیلمز}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|ژیاننامە|فیلم|کایەی ڤیدیۆیی|ئەنیمەیشن}} [[پۆل:خەڵکی پارێزگای ناگانۆ]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی چوۆ]] [[پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمێ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:نەخشکێشە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:ھونەرماندانی خەیاڵیی ژاپۆنی لەسەر بنچینەی تێڕامان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی فانتازیا]] [[پۆل:وێنەکێشانی مانگا]] [[پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی ئەنیمێ]] ey1tq532lzl5n8494u65fuqs0fk4sa9 0 188983 1584037 1447449 2026-05-15T13:06:54Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584037 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مووسا باباخانی | وێنە = مووسا باباخانی.jpg | قەبارەی وێنە = 250px | لێدوانی وێنە = مووسا باباخانی | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨١ | شوێنی لەدایکبوون = [[کرماشان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی ونبوون = ٥ی ئابی ٢٠٢١ | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = ڕفاندن لەلایەن چەند کەسی سەر بە حکوومەتی ئێران | ڕێکەوتی مەرگ = ٧ی ئابی ٢٠٢١ | شوێنی مەرگ = [[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] | ھۆکاری مەرگ = تیرۆرکردن لەلایەن چەند کەسی سەر بە حکوومەتی ئێران | شوێنی تەرم = ھۆتێلی گوڵی سلێمانی، ھەولێر | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | پەروەردە = | خوێندنگە = | پیشە = [[سیاسەتوان]]، [[پێشمەرگە]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٩٩-٢٠٢١ | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | حیزب = [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | خزمەکان = | ماڵپەڕ = }} '''مووسا باباخانی''' (١٩٨١ لە [[کرماشان]] – ٢٠٢١ لە [[ھەولێر]]) سیاسەتوان و ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٩٩ پەیوەندی بە ڕیزەکانی حیزبەکەوە کرد. تەرمی باباخانی لە ٧ی ئابی ٢٠٢١، لە ھۆتێلی گوڵی سلێمانی دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0708202114|سەردێڕ=حیزبی دیموکراتی کوردستان کوژرانی بەرپرسێکیان لە ھەولێر ڕادەگەیێنێت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/208723-%D8%AD%D8%B2%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%DB%86%D8%B1%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A6%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D9%83%DB%86%D9%85%DB%8C%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%AD%D8%B2%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%83%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%DA%AF%D9%87%E2%80%8C%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=حیزبی دیموکراتی کوردستان تیرۆرکردنی ئه‌ندامێکی کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی حیزبه‌که‌ی ڕاگه‌یاند|بڵاوکەرەوە=کوردستان ٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/5994370.html|سەردێڕ=لە ھەولێر تەرمی مووسا باباخانی ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی دیموکراتی کوردستان دۆزرایەوە|بڵاوکەرەوە=دەنگی ئەمریکا}}</ref> == ژیاننامە == باباخانی لە ساڵی ١٩٨١دا لە شاری [[کرماشان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لەدایکبوو، ئەو لە ساڵی ١٩٩٩ و لە تەمەنی گەنجێتیدا پەیوەندی بە ڕیزەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانەوە کرد. ئەو لە کۆنگرەی ١٧ی حیزبی دێموکراتی کوردستاندا بە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی ئەو حیزبە ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=79629|سەردێڕ=ڕاگەیەندراوی حیزبی دێموکراتی کوردستان لەبارەی تێرۆری مووسا باباخانی، ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبەوە|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807204004/https://kurdistanukurd.com/?p=79629|url-status=dead}}</ref> == مردن == مووسا باباخانی لە ٥ی ئابی ٢٠٢١ەوە لەلایەن دوو کەسی سەر بە کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە ڕفێندرا و تەرمەکەی دوو ڕۆژ دوایە لە ٧ی ئابی ٢٠٢١دا لە ھۆتێلی گوڵی سلێمانی لە ھەولێر دۆزرایەوە و ھەروەھا جەستەی باباخانی شوێنەواری ئەشکەنجەی قورسی پێوەدیار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0708202118|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر: ئەنجامی لێکۆڵینەوەکان لەسەر کوژرانی مووسا باباخانی ڕادەگەیێنین|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو}}</ref> تەرمی مووسا باباخانی لە ١٠ی ئابی ٢٠٢١ لە گۆڕستانی شەھیدانی حیزبی دێموکراتی کوردستان لە [[کۆیە]] بە خاک سپێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/100820216|سەردێڕ=تەرمی مووسا باباخانی لە کۆیە بە خاک سپێردرا|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو}}</ref> زۆر یەک لە پارتە سیاسییەکانی کوردستان، وەکوو [[حیزبی شیوعی کوردستان-عێراق|حیزبی شیوعی کوردستان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/090820211|سەردێڕ=حیزبی شیوعی سەرکۆنەی کوشتنی مووسا باباخانی دەکات|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو}}</ref> [[یەکێتیی دیمۆکراتیکی کوردستان]]، [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، [[پارتی سۆسیالیستی کوردستان]]، [[حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، [[ڕێکخراوەی خەباتی شۆڕشگێڕی کوردستان]] و [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] سەرکۆنەی ئەو کارەساتەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=79716|سەردێڕ=پەیامی ھاوخەمیی حیزب و لایەنە سیاسییەکان لەگەڵ حیزبی دێموکراتی کوردستان بۆ مەحکوومکردنی تیرۆری مووسا باباخانی|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanukurd.com/?p=79716 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی کرماشان]] [[پۆل:سیاسییەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:تیرۆرکراوانی کورد]] [[پۆل:تیرۆرکراوانی کورد لە عێراق]] [[پۆل:تیرۆرکراوانی کورد لە ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:یارسانییەکان]] h93gsioj8g89vy3ft6gt96c5esvpmuv 0 189384 1583963 1583817 2026-05-15T12:06:16Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583963 wikitext text/x-wiki {{سەرچاوەی ژیاننامەی کەسایەتی زیندوو}} {{وەسف|گۆرانیبێژێکی کورد}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = عەتا قەرەداغی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٣|١٢|٣٠}} | شوێنی لەدایکبوون = [[خەبات (گەڕەگ)|گەڕەکی خەبات]]، [[سلێمانی]]، [[عێراق]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | نیشتەجێ = سلێمانی | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = [[گۆرانیبێژ]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٩٢–ئێستا | خاوەنکار = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | شار = | منداڵەکان = ٣ }} '''عەتا محەممەد عارف''' ناسراو بە '''عەتا قەرەداغی''' (لەدایکبووی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٣ لە [[سلێمانی]]، [[عێراق]]) گۆرانیبێژێکی کوردی خەڵکی سلێمانییە، کە بە [[کوردیی ناوەندی]] گۆرانیی وتووە.<ref name="khaktv">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Khaktv|سەردێڕ=بەرنامەی لەیادمە بە میوانداری هونەرمەند عەتا قەرەداغی|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=r2H2nuICRlU|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref><ref name="chra.tv">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chra.tv/news/index.php/articles/articles/intervieuw/6630-2011-04-23-19-44-50|سەردێڕ=عەتا قەرەداخی: مۆسیقا و گۆرانی ھەولێر کۆپییەکی تورکیایە و گۆرانیبێژەکانیان زۆر حەز بە لاساییکردنەوەی تورک دەکەن|نووسەر=زانا دڵشاد دزەیی|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=chra.tv|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210813223224/http://www.chra.tv/news/index.php/articles/articles/intervieuw/6630-2011-04-23-19-44-50|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Kurdistan24_Production">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=OStJkLavS9E&ab_channel=Kurdistan24Production|سەردێڕ=یاد و یادگار لەگەڵ ھونەرمەند عە‌تا قەرەداغی|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=Kurdistan24 Production|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> == سەرەتای ژیان == عەتا قەرەداغی لە ساڵی ١٩٧٣ لە شاری [[سلێمانی]] لەدایک بووە و ئامادەییی پیشەییی لەوێ تەواو کردووە. لەپاڵ خوێندن و حەزی بۆ [[گۆرانیبێژی]]، لە بازاڕ ئیشیشی کردووە. بە وتەی خۆی، خوێندنەکەی لەو ئاستە نەبووە کە خۆی ویستوویەتی، بەڵام لە ھونەرەکەی ڕازییە. سەرەڕای ئەوانەش، سەرقاڵی ئیشی بازرگانییە.{{r|khaktv}} عەتا ھاوسەرگیریی کردووە و خاوەنی دوو کوڕ و کچێکە.{{r|chra.tv}}{{r|Kurdistan24_Production}} == پیشە == عەتا لە ساڵی ١٩٩٢ لەڕێگەی [[ئەنوەر قەرەداغی]]یەوە دەستی بە کاری ھونەری کردووە و ھەر لەو ساڵە یەکەم گۆرانیی خۆی بەناوی ''پەیمان'' لە [[کەناڵی گەلی کوردستان]] بڵاو کردووەتەوە، بەڵام بەو شێوەیە نەچووە ناو خەڵک. دواتر لە ١٩٩٣ لەگەڵ ئەنوەر قەرەداغی و لە ھەمان کەناڵ دووەم گۆرانیی بەناوی ''ئازیز ئەمشەو'' بڵاو کردەوە کە ئەمەیان ناوبانگێکی بۆی پەیدا کرد.{{r|khaktv}} ھەروەھا ھەندێ کاری لەگەڵ [[تیپی مۆسیقای سلێمانی]] کردووە. عەتا تا ئێستا تەنیا دوو ئەلبوومی بە ناوەکانی ''سرووتی ئەوین'' لە ٢٠٠٤ و ''جوانە لە تۆ'' لە ٢٠٠٨ بڵاو کردووەتەوە، کە ئەلبوومی ''جوانە لە تۆ'' لە [[تاران]] تۆمار کرا. ھەروەھا عەتا بە ئیشەکانی [[عەباس کەمەندی|عەباسی کەمەندی]] کاریگەر بووە.{{r|chra.tv}}{{r|Kurdistan24_Production}}{{سەرچاوەی باشتر}} عەتا لەدوای کلیپی ''بیری سلێمانی ناکەی؟'' ھیچ جۆرە چالاکییەکی نەما تا سەرەتای ٢٠٢٣ کە تێیدا دووبارە کلیپی بۆ گۆرانیی ''ئازیز ئەمشەو'' کردەوە.<ref name="rudaw.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/291220222|سەردێڕ= عەتا قەرەداخی گۆرانییەکی نوێدەکاتەوە و یەکەمجار لە رووداو بڵاودەبێتەوە |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|نووسەر=ئەرکان عەلی|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=www.rudaw.net|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="hawlerweb.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hawlerweb.net/honar/2023/01/43425/|سەردێڕ= عەتا قەرەداغی دەردەكەوێتەوە |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|نووسەر=عەبدولغەفار عەبدوڵڵا|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=hawlerweb.net|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> عەتا وەک میوان لەگەڵ تارا ڕەسووڵ گۆرانییەکی [[عەلی مەردان]]یان بەناوی ''ئای چەندم خۆش {{قت|ئەوێی}}'' وتەوە و لە نیسانی ٢٠٢٣ بڵاو کرایەوە. لە ئایاری ٢٠٢٤ لە بەرنامەیەکی [[خاک تیڤی]] دەرکەوت و ئاماژەی بەوە دا کە سێ چوار بەرھەمی لە بەردەستدایە، و لەکۆتاییی بەرنامەکە چووە سەر گۆڕی [[توانا فەرەج]] و چەپکەگوڵێکی خستە سەر گۆڕەکەی.{{r|khaktv}} == دیسکۆگرافی == === ئەلبوومەکان === {{پێڕستی تراکەکان | ناونیشان = سرووتی ئەوین (٢٠٠٤) | بەشداربووانی_نووسین = | بەشداربووانی_مۆسیقا = | نووسەرەکانی_ھۆنراوەکان = | ستوونی_زیادە = مۆسیقا | ناو١ = غەریبی | نووسەر١ = | تێبینی١ = | ھۆنراوەکان١ = عەتا قەرەداغی | ئاوازدانەر١ = عەتا قەرەداغی | ماوە١ =٤:٣٤ | زیادە١ = توانا فەرەج | ناو٢ = پەشیمانی | نووسەر٢ = | تێبینی٢ = | ھۆنراوەکان٢ = عەتا قەرەداغی | ئاوازدانەر٢ = عەتا قەرەداغی | ماوە٢ =٤:٤١ | زیادە٢ = توانا فەرەج | ناو٣ = دوا دیدار | نووسەر٣ = | تێبینی٣ = | ھۆنراوەکان٣ = ئیسماعیل محەممەد | ئاوازدانەر٣ = | ماوە٣ = ٥:٤١ | زیادە٣ = | ناو٤ = حاڵی دڵ | نووسەر٤ = | تێبینی٤ = عەتا وەک میوان | ھۆنراوەکان٤ = نەوژین محەممەد | ئاوازدانەر٤ = | ماوە٤ = ٣:٥٠ | زیادە٤ = | ناو٥ = گوڵی گۆنات | نووسەر٥ = | تێبینی٥ = | ھۆنراوەکان٥ = ئیسماعیل محەممەد | ئاوازدانەر٥ = | ماوە٥ = ٤:٣٧ | زیادە٥ = | ناو٦ = بەسەرھات | نووسەر٦ = | تێبینی٦ = | ھۆنراوەکان٦ = ھۆزان سەرحەد{{ھن}}سەرھەنگ ڕێبوار | ئاوازدانەر٦ = | ماوە٦ =٥:٢٩ | زیادە٦ = | ناو٧ = بۆ کوێ {{قت|ئەڕۆی}} | نووسەر٧ = | تێبینی٧ = | ھۆنراوەکان٧ = [[ئەحمەد محەممەد]] | ئاوازدانەر٧ = | ماوە٧ = ٥:٤٢ | زیادە٧ = | ناو٨ = گولێ ب تنێ | نووسەر٨ = | تێبینی٨ = | ھۆنراوەکان٨ = [[ئەیاز زاخۆیی]] | ئاوازدانەر٨ = ئەیاز زاخۆیی | ماوە٨ = ٤:٠٥ | زیادە٨ = | ناو٩ = سۆز | نووسەر٩ = | تێبینی٩ = | ھۆنراوەکان٩ = [[ئیسماعیل محەممەد]] | ئاوازدانەر٩ = عەتا قەرەداغی | ماوە٩ = ٨:٢٥ | زیادە٩ = سامان ساڵح ئەلیاس |total_length = ٤٧:٠٤ }} {{پێڕستی تراکەکان | ناونیشان = جوانە لە تۆ (٢٠٠٨) | بەشداربووانی_نووسین = | بەشداربووانی_مۆسیقا = | نووسەرەکانی_ھۆنراوەکان = | ستوونی_زیادە = | ناو١ = ئەشک | نووسەر١ = | تێبینی١ = | ھۆنراوەکان١ = [[ئەحمەد محەممەد]] | ئاوازدانەر١ = | ماوە١ =٥:٣٤ | زیادە١ = | ناو٢ = عەشق | نووسەر٢ = | تێبینی٢ = | ھۆنراوەکان٢ = [[ئیسماعیل محەممەد]] | ئاوازدانەر٢ = | ماوە٢ = ٧:١٨ | زیادە٢ = | ناو٣ = دووری | نووسەر٣ = | تێبینی٣ = | ھۆنراوەکان٣ = | ئاوازدانەر٣ = | ماوە٣ = ٥:٠٥ | زیادە٣ = | ناو٤ = جوانیی ئەفسوناوی | نووسەر٤ = | تێبینی٤ = | ھۆنراوەکان٤ = [[عەبدوڵڵا پەشێو]] | ئاوازدانەر٤ = | ماوە٤ = ٤:٢٨ | زیادە٤ = | ناو٥ = کچی کورد | نووسەر٥ = | تێبینی٥ = | ھۆنراوەکان٥ = عەبدوڵڵا پەشێو | ئاوازدانەر٥ = | ماوە٥ = ٤:٥٠ | زیادە٥ = | ناو٦ = قومار | نووسەر٦ = | تێبینی٦ = | ھۆنراوەکان٦ = سیمین چایچی | ئاوازدانەر٦ = | ماوە٦ = ٥:٢١ | زیادە٦ = | ناو٧ = ڕۆحی خۆم | نووسەر٧ = | تێبینی٧ = | ھۆنراوەکان٧ = [[کوردی (شاعیر)|کوردی]] | ئاوازدانەر٧ = | ماوە٧ = ٥:٢٠ | زیادە٧ = | ناو٨ = سەردان | نووسەر٨ = | تێبینی٨ = | ھۆنراوەکان٨ = کوردی | ئاوازدانەر٨ = | ماوە٨ = ٥:٤٨ | زیادە٨ = | ناو٩ = تەنیا دڵم | نووسەر٩ = | تێبینی٩ = | ھۆنراوەکان٩ = ئیسماعیل محەممەد | ئاوازدانەر٩ = عەتا قەرەداغی | ماوە٩ = ٤:٠٥ | زیادە٩ = |total_length = ٤٧:٤٩ }} === کلیپەکان === {| class="wikitable" |+ کلیپەکان |- ! ناونیشان !! شیعر !! ئاواز !! مۆسیقا !! ساڵ !! style="width:40%;" | تێبینی !! سەرچاوەکان |- | پەیمان || مەجید نەدیم || عەتا قەرەداغی || || ١٩٩٢ || یەکەم گۆرانی || |- | ئازیز ئەمشەو || عەتا قەرەداغی || [[ئەنوەر قەرەداغی]] || || ١٩٩٣ || || |- | زارا || || || || || || |- | نزا || [[ئەحمەد محەممەد]] || زانا مەحموود || || || لەگەڵ [[تیپی مۆسیقای سلێمانی]] || |- | ھەواران || || فۆلکلۆر || ئەنوەر قەرەداغی || ١٩٩٥ || || |- | خۆزگە || || || || || ئاھەنگ || |- | پیری || [[ئیسماعیل محەممەد]] || عەتا قەرەداغی || || || || |- | سۆز || ئیسماعیل محەممەد || عەتا قەرەداغی || سامان ساڵح ئەلیاس || ٢٠٠٠ || لەگەڵ تیپی مۆسیقای سلێمانی، کە بیرۆکەی ئەم گۆرانییە لە گۆرانییەکی گۆرانیبێژی میسڕی [[نادیە مستەفا]]، بەناوی ''سەلامات سەلامات'' دروست بووە. || {{r|khaktv}} |- | غەریبی || عەتا قەرەداغی || عەتا قەرەداغی || توانا فەرەج || ٢٠٠٣ || || |- | بیری سلێمانی ناکەی؟ || [[ئیسماعیل محەممەد]] || عەتا قەرەداغی || کاوان مەحموود || || |- | ئازیز ئەمشەو || عەتا قەرەداغی || [[ئەنوەر قەرەداغی]] || || ٢٠٢٣ || دووبارەکراو || {{r|rudaw.net}}{{r|hawlerweb.net}} |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای سلێمانی|ژیاننامە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] h2wfb6ihup7e6hb2nvyz5s8xxq1vvao 1 195410 1584179 1329255 2026-05-16T04:30:25Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584179 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پایرەت بەی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=867617 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140422031450/http://www.wired.co.uk/news/archive/2013-04/23/bitcoin-pirate-bay بۆ https://www.wired.co.uk/news/archive/2013-04/23/bitcoin-pirate-bay زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٥٦، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پایرەت بەی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=875221 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/5enrQ2Yqo?url=http://thepiratebay.org/ بۆ https://thepiratebay.se/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٠٨، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پایرەت بەی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=957108 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111213044810/http://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.org بۆ http://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.org زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:١٧، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پایرەت بەی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=965485 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/5enrQ2Yqo?url=http://thepiratebay.org/ گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20090219164603/http://thepiratebay.org/ لە https://thepiratebay.se/ تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:١٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پایرەت بەی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=989220 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111213044810/http://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.org بۆ http://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.org زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٠٨، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پایرەت بەی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995959 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111213044810/http://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.org بۆ http://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.org زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140422031450/http://www.wired.co.uk/news/archive/2013-04/23/bitcoin-pirate-bay بۆ https://www.wired.co.uk/news/archive/2013-04/23/bitcoin-pirate-bay زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٣٧، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پایرەت بەی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1219649 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140421082111/http://www.idg.se/2.1085/1.346725/pirate-bay-rattegangen-over---dom-i-november بۆ http://www.idg.se/2.1085/1.346725/pirate-bay-rattegangen-over---dom-i-november زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٢١، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[پایرەت بەی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1329254 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111213044810/http://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.org بۆ http://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.org زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.idg.se/2.1085/1.346725/pirate-bay-rattegangen-over---dom-i-november *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.wired.co.uk/news/archive/2013-04/23/bitcoin-pirate-bay *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://thepiratebay.se/ تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥٨، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پایرەت بەی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584178 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211106080704/https://techland.time.com/2013/08/12/how-the-pirate-bays-anti-censorship-piratebrowser-works/ بۆ http://techland.time.com/2013/08/12/how-the-pirate-bays-anti-censorship-piratebrowser-works/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٣٠، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) fauqug4dr23gmqo3qznj0rc8z0i7a1x 1 198774 1584062 1328360 2026-05-15T15:21:27Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584062 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میکائییل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876624 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210715080714/https://binbaz.org.sa/fatwas/28526/%D9%85%D9%8A%D9%83%D8%A7%D9%89%D9%8A%D9%84-%D9%87%D9%88-%D9%85%D9%84%D9%83-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%89%D9%83%D8%A9 بۆ https://binbaz.org.sa/fatwas/28526/%D9%85%D9%8A%D9%83%D8%A7%D9%89%D9%8A%D9%84-%D9%87%D9%88-%D9%85%D9%84%D9%83-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%89%D9%83%D8%A9 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٤٧، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میکائییل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328359 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210715080714/https://binbaz.org.sa/fatwas/28526/%D9%85%D9%8A%D9%83%D8%A7%D9%89%D9%8A%D9%84-%D9%87%D9%88-%D9%85%D9%84%D9%83-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%89%D9%83%D8%A9 بۆ https://binbaz.org.sa/fatwas/28526/%D9%85%D9%8A%D9%83%D8%A7%D9%89%D9%8A%D9%84-%D9%87%D9%88-%D9%85%D9%84%D9%83-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%89%D9%83%D8%A9 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٣٨، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میکائییل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584061 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210715082222/https://www.zyadda.com/who-is-mikael/ بۆ https://www.zyadda.com/who-is-mikael/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٢١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 2f0i3d2r7wvsnibz11z6hu5304cvcfj 0 199009 1584164 1577940 2026-05-16T01:35:36Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584164 wikitext text/x-wiki '''کوردستان لە ٢٠٢٢''' ئەو ڕووداو و لەدایکبوون و مردنانەی لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٢ لە [[کوردستان]] ڕوویان داوە بە تایبەت ئەوانەی دەنگدانەوە و کاریگەری زۆری لەسەر کوردستان ھەبووە پێڕست دەکات. == ڕووداوەکان == === حوزەیران === * ٢٨ی حوزەیران: لە شاری [[ھەولێر]] قوتابییەک [[ڕووداوی کوشتن لە زانکۆی سەڵاحەدین (٢٠٢٢)|ھێرشی کردە]] سەر بەشی یاسای [[زانکۆی سەڵاحەدین]] و لە ئەنجامدا دوو مامۆستا کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دوای بریندارکردنی؛ ڕاگری کۆلێژی یاسای زانکۆی سەڵاحەدین گیانیلەدەستدا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/12265|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگاری هەولێر: ڕاگری کۆلێژی یاسای زانکۆی سەلاحەدین گیانی لەدەستدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2806202210|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٠ی حوزەیران: ١٠ [[مامۆستا]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] پاش دەستبەسەرکردن و گرتنیان لە لایەن ئێرانەوا مانیان لە خوردان ڕاگەیاند، ئەنجومەنی ھاوئاھەنگیی ڕێکخراوە پیشەیییەکانی مامۆستایانی ئێران ئەوەی ڕاگەیاند ئەو ١٠ مامۆستایە خەڵکی [[سەقز|شاری سەقزن]]، بەھۆی جێبەجێ نەکردنی داواکانیان و ناڕەزایەتی دەربڕین لە گرتنیان مانیان لە خواردن گرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 مامۆستای رۆژهەڵاتی کوردستان مان لە خواردن دەگرن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/200620226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٧ی حوزەیران: لە نزیک سایلۆی کەلار ئۆتۆمبێلێکی جۆری جیپ کرایە ئامانج و چوارکەس کوژران و کەسێکی دیکەش برینداربوون. دژە تیرۆری کوردستان ڕای گەیاند ھێرشەکە لەلایەن فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوانی تورکیاوە بووە ئەو کەسانەی کراونەتە ئامانج گەریلای پەکەکە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە کەلار درۆنێک ئۆتۆمبێلێک دەکاتە ئامانج و چوار کەس دەکوژرێن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/170620224|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە تەقینەوەیەکدا لە کەلار سێ کەس گیانیانلەدەستدا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/11920|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دژە تیرۆری هەرێم: هێرشەکەی کەلار لەلایەن تورکیاوە بووە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/11924|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٦ی حوزەیران:٤٠ مامۆستا لە ئێران و ڕۆژھەڵاتی کوردستان بەھۆی بەشداریکردنیان لە خۆپێشاندانی مامۆستایان دەستبەسەرکران. لە پارێزگای سنە ١٨ کەس لەو مامۆستایانە ھێشتا لە زینداندان. * ١٥ی حوزەیران: درۆنێکی تورکیا بارەگای ئەنجومەنی گەلی سنوونێی بۆردوومان کرد. کوژراوێک و ١٠ بریندار ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درۆنێکی تورکیا بارەگایەکی سەر بە یەبەشە لە سنوونێ بۆردوومان دەکات؛ 'کوژراو و بریندار' هەن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/150620226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١١ی حوزەیران: وەزارەتی تەندروستی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان یەکەم حاڵەتی مردن بە پەتایی تایی خوێنبەربوون لە ھەرێمی کوردستان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەزارەتی تەندروستی: یەکەم تووشبووی تای خوێنبەربوون لە هەرێمی کوردستان گیانی لەدەستدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/health/11062022|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٩ی حوزەیران:بەھۆی تەقینەوەی گاز، باڵەخانەیەک لە شاری [[نەوسوود]] ڕووخا و ٨کوژراو و برینداری لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ڕووخانی باڵەخانەیەک لە نەوسوود کوژراو و برینداری لێکەوتەوە|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=93531|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220816194057/https://kurdistanukurd.com/?p=93531|url-status=dead}}</ref> * ٦ی حوزەیران: لەئەنجامی لکاندنی بۆمبێکی موگناتیزی بە ئۆتۆمبێلی ئەندامێکی [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|سازمانی خەبات]] لەشاری [[ھەولێر]] بریندار دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگەێندراوی ناوەندی ئەمنییەت و دژی ترۆری سازمانی خەبات لە پێوەند بە كردەوەیەكی ترۆریستی ڕژیمی ئاخوندی|ناونیشان=https://www.sazmanixebat.com/kurdi/item_detail.php?id=12158#.YqRxS5-8bqA|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ڕاگەێندراوی ناوەندی ئەمنییەت و دژی ترۆری سازمانی خەبات لە پێوەند بە كردەوەیەكی ترۆریستی ڕژیمی ئاخوندی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆمیتەی ئەندامانی سازمانی خەبات لە هەولێر: ئەندامانمان دەبێت زیاتر خۆیان چاودێریی خۆیان بکەن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0606202221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * [[عەزیز گەردی]]، نووسەر و وەرگێری کوردستان لەتەمەنی ٧٥ ساڵی، بەھۆی سستبوونی گورچیلە کۆچی دوای دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. عەزیز گەردی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/060620221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === ئایار === * ٢٦ی ئایار: پێنج حیزبی ھەرێمی کوردستان لەسەر بانگێشتی [[جینین ھێنس پلاسخارت|جینین پلاسخارت]] نوێنەری تایبەتی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق، بۆ قسەکردن سەبارەت بە ڕەوشی دامەزراوەکان و بارودۆخی سیاسی و ھەڵبژاردنی ٢٠٢٢ی ھەرێمی کوردستان کۆبوونەوە، لە نوسنیگەی نەتەوەیەکگرتووەکان لە ھەولێر. [[فازڵ میرانی]] نوێنەری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]، [[بافڵ تاڵەبانی]] سەرۆکی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی نیشتمانی کوردستان]]، سەڵاحەددین بابەکر نوێنەری [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان|یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان]]، [[عەلی باپیر]] ئەمیری [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان|کۆمەڵی دادگەری کوردستان]]، [[عومەر سەید عەلی]] نوێنەری [[بزووتنەوەی گۆڕان]] و بەدریە ڕەشید نوێنەری [[جووڵانەوەی نەوەی نوێ|جوڵانەوەی نەوەی نوێ]] بەشداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=ناوەڕۆکی کۆبوونەوەی ئەمڕۆی نوێنەری نەتەوەیەکگرتووەکان و لایەنە کوردستانییەکان|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/167827|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net)|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەنجامی کۆبوونەوەی یونامی و حیزبە سیاسییەکان چی بوو؟|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/rudawy-emro-26052022/26052022093818|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٣ی ئایار: شەپولێکی خۆڵبارین [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ی گرتەوە، بەھۆی کاریگەرییەکانی ئەم شەپۆلە ٢٢ی ئایار [[مستەفا کازمی]] [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] بڕیاریدا پشووی فەرمی لەسەرجەم دامودەزگاکانیی حکوومەت جگەلە کەرتی تەندروستی و ھێزە ئەمنییەکان ڕابگەیەنرێت. حکوومەتی ھەرێم ھیچ پشوویەکی ڕانەگەیاند، بەھۆی خۆڵبارینەوە لە شارەجیاوازەکانی ھەرێمی کوردستان دۆخی بەشێک لە ھاووڵاتیان تێکدەچێت و ڕەوانەی نەخۆشخانەکان کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چەمچەماڵ؛ بەهۆی خۆڵبارینەوە 40 کەس گەیەندراونەتە نەخۆشخانە|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150824&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سلێمانی؛ 80 کەس بەهۆی خۆڵبارینەوە سەردانی نەخۆشخانەیان کردوە|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150829&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> گەشتی [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر|فڕۆکەخانەکانی ھەولێر]] و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی|سلێمانی]] ڕاگیران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جارێکی دیکە گەشتەکان لە فڕۆکەخانەی هەولێر راگیران|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2305202222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گه‌شته‌کانی فڕۆکه‌خانه‌ی نێوده‌وڵه‌تی سلێمانی ڕاده‌گیرێن|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150784&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> ئیدارەی [[گەرمیان]] ئەمڕۆ کردە پشوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە گەرمیان بەهۆی خۆڵبارین دەوامی فەرمانگەکان راگیرا|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=150782&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> ھەروەھا [[پارێزگای ھەڵەبجە|پارێزگای ھەڵبجە]] ھەر بەھۆی کاریگەرییەکانی خۆڵبارینەوە پشووی فەرمی ڕاگەیاند بۆ ٢٤ی ئایار لە سەرجەم دامودەزگاکانی سنووری پارێزگاکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=بەهۆی خۆڵبارینەوە؛ یەکەم پارێزگای هەرێم دەوامی راگرت|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/11093|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ئەنجامی تاقیکردنەوەکانی خولی یەکەم قۆناغی نۆی بنەڕەتی لە ھەرێمی کوردستان ڕاگەیەندار. * ژمارەیەک چەکداری [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] لەنێوان ھەردوو شارۆچکەی ڕەشاد و بەشیر لە سنووری [[پارێزگای کەرکووک]] لە ھێرشێکدا شەش کەسیان کوشت کە جووتیار و پۆلیسی فیدڕاڵی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە هێرشێکی داعشدا شەش کەس لە کەرکووک دەکوژرێن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/230520229|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢١ی ئایار: پێنج کەس بەھۆی بۆردوومانی فڕۆکەی بێ فڕۆکەوان تورکیا لە [[ناحیەی ئاغجەلەر]] لە سنووری [[قەزای چەمچەماڵ]] کوژران، ھێرشەکە بۆ سەر پێگەیەکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] بووە. دوان لە کوژراوەکان مەدەنی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە بۆردومانەکەی سەر چەمچەماڵ پێنج کەس گیانیان لەدەستدا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10990|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٢ی ئایار: لە بەرەبەیانی یەکەم ڕۆژی [[جێژنی ڕەمەزان|جەژنی ڕەمەزان]] چوار کەس لە ئەندامانی یەک خێزان لەلایەن زاوەیەکیانەوە کوژران و دووکەسی دیکەش بیرندارکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پیاوێک ٤ کەس لە خیزانی مالی هاوسەرەکەی دەکوژێت|ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=113933&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> جێگری بەڕێوەبەری تەندروستی چەمچەماڵ لە لێدوانێکدا ڕای گەیاند، لە گەڕەکی سەنگاوییەکانی ناحیەی شۆرشی سەر بە قەزای چەمچەماڵ چوار کەس کوژراون و کەسێک بریندارە کە ژنێکی تەمەن ٦٨ ساڵانە. کوژراوەکان دوو خوشک و برایەک و نەوەیەک بووە. ھۆکاری کوشتنەکە بۆ کێشەی کۆمەڵایەتی گەڕێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وردەکاری ڕووداوی کوشتنەکەی کاتژمێرەکانی سەرەتای جەژن ئاشکرا کرا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10408|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> مەریوان ئەحمەد حوسێن کە دەکاتە برای سێ لە کوژراوەکان، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەڤانیدا گوتی «تەقەکەر و بکوژ کە چوار کەسی خێزانەکەمانی کوشتووە ئەفسەرە بە پلەی نەقیب لە بەرگریی و فریاکەوتن، پێشتر لەسەر کێشە لەگەڵ خوشکەکەم سکاڵامان لەسەری تۆمارکردووە، بەڵام کەسێک بەناوی ڕەمەزان دێکۆنی داڵدەی داوە و ڕادەستی یاسای نەکردووە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە چەمچەماڵ پیاوێک ژنەکەی خۆی و سێ کەسی ماڵی خەزووری دەکوژێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/020520221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> بەرگری فریاکەوتن و لیوای سێ وەزارەتی پەروەردە سەبارەت بەو تۆمەتانەی ئاراستەیان کراوە لە دڵدەدانی تاوانبار ڕوونکردنەوەیەکیان بڵاوکردەوە ڕایان گەیاند، ئەوان تۆمەتبار نەقیب حسین احمد صالح-یان لە کارەکەی دورخستووەتەو وەک ھەڵھاتوویەک دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=بەرگری و فریاکەوتن و کەسوکاری کوژراوەکان لێدوانی جیاواز دەدەن|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10421|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەسێک لە چەمچەماڵ هەڵیکوتایە سەر ماڵی خەزووری و چوار کەسی کوشت|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/220121-کەسێک-لە-چەمچەماڵ-هەڵیکوتایە-سەر-ماڵی-خەزووری-و-چوار-کەسی-کوشت|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>[[قوباد تاڵەبانی]] جێگری سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە پەیامێکدا داوای لە ھێزە ئەمنییەکانی پارێزکای سلێمانی کرد بە ھەر شێوەیەک بووبێت تاوانباری ڕووداوەکە دەستگیر بکرێت، ھەروەھا ھەڕەشی لەو کەسانەش کرد کە داڵدەی تاوانبار دەکەن وەک بەشدار لە ڕووداوەکە تۆمەتبار دەکرێن و دەستگیردەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قوباد تاڵەبانی: هەموو هێزە ئەمنییەکانم ڕاسپاردووە بە زووترین کات بکوژی ئەندامانی خێزانەکەی چەمچەماڵ دەستگیربكەن|ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=132329|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.gksat.tv|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220818014444/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=132329|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاش ماوەیەک لە بڕیاری جێگری سەرۆک وەزیرانی ھەرێم، ئاسایشی ڕۆژاوای سلێمانی دەستگیرکردنی تاوانبارەکەی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بكوژی خێزانەكەی چەمچەماڵ دەستگیركرا|ناونیشان=http://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=113941&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=speemedia.com}}</ref> * ١ی ئایار: شەوی یەکشەمە چەند مووشەکێکی کاتیۆشا لە [[خەبات (قەزا)|قەزای خەبات]] و [[ناحیەی ڕزگاری|ناحیە ڕزگاری]] کەوتنە خوارەوە، یەکێک لە موشەکی کاتیۆشەکان بەر پاڵاوگەی کار کەوت. ئەمەش کاردانەوەی حکوومەت و [[پارێزگاری ھەولێر|پارێزگای ھەولێر]] و وەزارەتی پێشمەرگە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەزارەتی پێشمەرگە: ئەمە چەندەمین جارە موشەک ئاراستەی قەزای خەبات دەکرێن|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=149514&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref>و خەڵکی ھەرێمی کوردستانی لێکەوتەوە. عیسام بەھنام مەتی، قایمقامی قەزای حەمدانییە لە سنووری پارێزگای نەینەوا ڕای گەیاند «ئەو مووشەکانەی ئەمشەو ئاڕاستەی قەزای خەبات کراون لە سنووری ھەولێری پایتەختی ھەرێمی کوردستان، لە ڕێگەی نێوان قەزای حەمدانییە و گوندی مەنارەی شەبەکی تەقێندراون»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگاری هەولێر: مووشەکبارانەکە زیانی گیانی نەبووە 12 کاژێر له‌مه‌وپێش|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0105202223|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وەزارەتی پێشمەرگە لە بارەی هێرشە موشەکییەکانەوە ڕاگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10403|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=ئێن ئاڕ تی زانیاری نوێ لە سەر هێرشە موشەکییەکەی ئەمشەوەی سەر ناحیەی ڕزگاری ئاشکرا دەکات|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/10399|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> سەرۆکی ھەرێمی کوردستان [[نێچیرڤان بارزانی]] لەپەیامێکدا داوای لە حکوومەتی فیدڕاڵی عێراق کرد سنوورێک بۆ ئەو مووشەک بارانکردنە دابنرێت، وتی "سەرکۆنەکردنی ئەم ھێرشانە بە تەنیا بەس نین، دووبارەبوونەوەیان ھەڕەشەی جددین و ئارامی و ئاسایش دەخەنە مەترسییەوە. حکوومەتی فیداڵیی عیراق بەرپرسە لەوەی خێرا، بە کردەیی و جددیتر لەسەر ئەم دوژمنکارییانە بوەستێت ".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=په‌یامێک له سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستانه‌وه|ناونیشان=https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&a=132394|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kdp.info}}</ref> ھەروەھا [[سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان|سەرۆک وەزیرانی]] ھەرێمی کوردستانیش لە پەیامێکدا ناڕەزایەتی خۆی سەبارەت بەم ھێرشانە دەربڕی و ڕای گەیاند «ئەم ھێرشانە، چیتر نابێت بەردەوام بن و پێویستە ھەڵوێستی جدی ھەبێت و ڕێکاری کردەیی بگیرێتەبەر بۆ کۆتاییھێنان بەم دەستدرێژیانە.».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامێک لە سەرۆکی حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە|ناونیشان=https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&a=132397|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kdp.info}}</ref> ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان داوای لە سەرۆک وەزیرانی حکوومەتی عێراق کرد ئەو ناوچەیەی کە بووەتە پەناگەیەکی ئارام بۆ ھێرشکردنە سەر ھەرێم کۆنتڕۆڵبکرێت کە دەکەوێتە نێوان بارەگای فەوجی مەغاویری فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی نەینەوا و بارەگای چەکدارانی عەسائب لە بەرتەلە و بارەگای لیوای ٣٠ی حەشدی شەبەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=راگەیەندراوێك لە ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستانه‌وه|ناونیشان=https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&a=132391|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kdp.info}}</ref> === نیسان === * ٣٠ی نیسان: وەزارەتی ئەوقافی ھەرێمی کوردستان ڕۆژی دووی ئەیاری وەک یەک ڕۆژی جەژنی ڕەمەزان دیاریکرد. * ١٧ی نیسان: ڕۆژی دووشەممە، وەزارەتی بەرگری تورکیا ئۆپەڕاسیۆنێکی بۆ سەر چەند ناوچەیەکی [[ھەرێمی کوردستان]] ڕاگەیاند و ناوی لێناوە [[ھێرشی تورکیا بۆ سەر باشووری کوردستان (٢٠٢٢)|چنگی کلیل]] و تێیدا ناوچەکانی مەتینا و زاپ و ئاڤاشینی بە چڕی بۆردوومان کرد. ئەم ئۆپراسیۆنە دژی ھێزەکانی [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پەکەکە]] لەو ناوچانە ئەنجامدران، بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی [[خلوسی ئاکار]] وەزیری بەرگری تورکیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وردەکاری هێرشەکەی بەرەبەیانی ئەمڕۆی تورکیا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/9981|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٧ی نیسان: شەپۆلێکی چری خۆڵبارین ناوچەکانی [[ھەرێمی کوردستان]] و عێراقی گرتووەتەوە بەھۆیەوە ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک ڕەوانەی نەخۆشخانەکان کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەندروستی هەولێر: بەهۆى خۆڵبارینەوە زیاترلە ٢٠٠ کەس گەیەندراونەتە نەخۆشخانە|ناونیشان=https://www.peyam.net/Dreje.aspx?Jimare=29913|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.peyam.net}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.peyam.net/Dreje.aspx?Jimare=29913 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> * ٤ی نیسان: سێ مووشەک لە نزیک [[کەورگۆسک|ناحیەی کەورگۆسک]] و [[زێی گەورە]] لە نزیک پاڵاوگەی نەوتی کۆمپانیای کار کەوتوونەتە خوارەوە بەڵام بێ زیانی گیانی و مادی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دژە تیرۆری کوردستان: "سێ مووشەک ئاراستەی شاری هەولێر کران"|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/عێراق/دژە-تیرۆری-کوردستان-سێ-مووشەک-ئاراستەی-شاری-هەولێر-کران/2557130|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> * ٢ی نیسان: ڕۆژی شەمە لە ھەرێمی کوردستان وەک یەکەم ڕۆژی [[ڕەمەزان|مانگی ڕەمەزان]] دیارکرا، [[شیعە]]کان ٢ی نیسانیان وەک درێژکراوەی مانگی ڕەجەب دیارکرد و ڕۆژی ٣ی نیسانیان کردە یەکەم ڕۆژی مانگی ڕەمەزان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شیعەکان بە فەرمی یەکەم ڕۆژی مانگی ڕەمەزانیان دیاریکرد|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/23922|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Mewda Media}}{{بەستەری مردوو|url=https://mewdamedia.com/articles/23922 |date=ئازاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەیامی پیرۆزبایی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بە بۆنەی ھاتنی مانگی رەمەزانەوە|ناونیشان=https://gov.krd/news-and-announcements/posts/2022/april/پەیامی-پیرۆزبایی-حکومەتی-ھەرێمی-کوردستان-بە-بۆنەی-ھاتنی-مانگی-رەمەزانەوە/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان|زمان=en}}</ref> * تەرمی ھەڵکەوت نوری و دەروون ڕەئوف و کۆسار نەوزاد پاش گەڕان و پشکنینێکی زۆر توانرا بدۆزرێنەوە کە لە ڕۆژی ٢١ی ئازاری ٢٠٢٢ لە چەمی قاشان-ماوەت خنکا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی یەکێک لە گەنجە خنکاوەکانی ماوەت دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/020420222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی یەکێکی دیکە لەو گەنجانەی لە ماوەت خنکابوون، دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0204202213|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سێیەم تەرمی ئەو گەنجانەی لە ماوەت خنکابوون، دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0204202218|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === ئازار === * ٢١ی ئازار: لە ئێوارەی یەکەم ڕۆژی بەھار، سێ گەنج کە بەمەبەستی وێنەگرتن چووبوونە سەر چەمی قەشان – ماوەت ڕاگەیەندرا خنکاون، کە دوونیان بران و ئەوەی دیکەش زاوایانە و تەمەنیان لەنێوان ٢٥ بۆ ٣٠ ساڵ دایە. ھەڵکەوت نوری و دەروون ڕەئوف و کۆسار نەوزاد، خەڵکی ناوچەی شارباژێر بوون و خزمی یەکتربوون و بەمەبەستی گەشتیاری چووبوونە نزیک چەمەکە و پاش ئەوەی یەکێکیان کەوتووەتە ناو ئاوەکەوە دووانەکەی تر بەمەبەستی ڕزگارکردنی چوونەتە ناو ئاوەکەوە و ھەرسێکیان خنکاون. دوای گەڕان و پشکنینێکی زۆر نەتوانرا تەرمەکان بدۆزرێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە سنووری قەزای ماوەت سێ گەنج خنکان|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/9108|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٨ی ئازار: لە ڕووداوێکی ھاتوچۆدا لە نێوان دوو ئۆتۆمبێل لە جۆری پێژۆ و پراید لە سەڕ ڕێگای مەھاباد-بۆکان ھەشت کەس مردن. دووکەسی دیکە بریندار بوون. لە سەرەتای ڕووداوەکە پێنج کەس لە سەرنشینان مردن و پێنج کەسی دیکەش بریندار بوون بەڵام ڕۆژی ١٩ی ئازار ڕاگەیەندرا سێ کەسی دیکە لە برینداران لە ئەنجامی سەختی برینەکانیان گیانیان لە دەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە ڕووداوێکی هاتووچۆدا لە مهاباد هەشت کەس گیانیان لەدەستدا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1903202211|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=روداوێکی ھاتوچۆ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان مردنی 8 کەسی لێکەوتەوە|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=147201&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> بەگوێرەی ئاماری ناوەندی زانیاری و کۆنتڕۆڵی ترافیکی پۆلیسی ئێران لە ماوەی سێ ڕۆژدا ١٠٧ کەس بەھۆی ڕووداوی ھاتوچۆ لە ئێراندا گیانیان لەدەستداوە.<ref name=":0"/> * ١٣ی ئازار: [[ھێرشی مووشەکی بۆ سەر ھەولێر (٢٠٢٢)|ھێرشی مووشەکی]] کرایە سەر کونسوڵخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکان و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='چند موشک به کنسولگری آمریکا در اربیل برخورد کرد'|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/world-60725091|newspaper=BBC News فارسی|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=fa}}</ref> کە بەھۆیەوە باڵەخانەی [[کوردستان ٢٤]] و خانووەکانی دەوروبەر زیانیان پێگەیشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وەزارەتی ناوخۆی حکوومەتی هەرێم لەسەر هێرشەکانی شەوی ڕابردوو پەیامێکی بڵاوکردەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/8830|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەهۆی بۆردومانی مووشەکی زیان بەر بینای کوردستان24 کەوت|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/218048-بەهۆی-بۆردومانی-مووشەکی-زیان-بەر-بینای-کوردستان24-کەوت|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref> سوپای پاسدارانی ئێران بەرپرسیارێتیی خۆی لە ھێرشەکە ڕاگەیاند، و ئامانجی ھێرشەکەیان بۆ بۆردوومانکردنی چەند بنکەیەکی نھێنیی ئیسرائیل لە فڕۆکەخانە گەڕاندەوە، بەڵام [[ئومێد خۆشناو|پارێزگاری ھەولێر]] ڕەتی کردەوە ھیچ بنکەیەکی ئیسرائیل لە خاکی ھەرێم ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=سوپای پاسداران بەرپرسیارێتیی هێرشەكەی هەولێری لەئەستۆگرت|ناونیشان=https://esta.krd/139000/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Esta Media Network|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220313110621/https://esta.krd/139000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگاری هەولێر: هیچ بنکەیەکی ئیسرائیل لە هەولێر نییە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1303202212|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ئەمریکا بە توندی ئیدانەی ھێرشەکانی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آمریکا «حمله‌ ظالمانه و نمایش خشونت» در اربیل را محکوم کرد؛ موشک‌های بالستیک «از ایران شلیک شده است»|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/6482418.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=صدای آمریکا|زمان=fa}}</ref> * ٩ی ئازار: لە شاری کەرکووک بکوژانی ماریا سامی لەلایەن پۆلیسی شاری کەرکووک دەستگیرکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kurdi|یەکەم=Kurdiu|سەردێڕ=تۆمه‌تباری سه‌ره‌كی كوژرانی|ناونیشان=https://www.kurdiu.org/ku/b/509525|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdiu.org}}</ref> * ٦ی ئازار: ئیمان سامی مەغدید، کچە چالاکوانی کورد کە بە ماریا ناسراو بوو کاتژمێر ١١ی شەو لە شەقامی ١٠٠ مەتری شاری ھەولێر لەلایەن براکەیەوە لە تەمەنی ٢٠ ساڵی بە دەمانچە کوژرا. کوشتنەکەی کاردانەوەی گشتی خەڵکی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاوڕێیەکی ئەو ژنەی لە هەولێر کوژرا: تەمەنی 20 ساڵ بوو، لە 12 ساڵی دراوەتە شوو|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0703202214|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تەرمی ژنێك لە شەقامێكی هەولێر دۆزرایەوە|ناونیشان=https://www.radionawa.com/ku/all-detail.aspx?jimare=57649|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.radionawa.com}}</ref> * بەڵێن عبدوڵڵا بۆ جارێکی دیکە بە سکرتێری حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان ھەڵبژێردرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەڵێن عەبدوڵڵا بە سکرتێرى حيزبى زەحمەتکێشان هەڵبژێردرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0803202223|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> لە کۆنگرەی ١١ی حیزبەکەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=حزبی زەحمەتکێشانی کوردستان یازدەیەمین کۆنگرەی خۆی دەبەستێت|ناونیشان=https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D8%B2%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA%DA%A9%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=کوردی - RojNews.News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220303104017/https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D8%B2%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA%DA%A9%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ٥ی ئازار: [[محەممەد حاجی مەحموود]] جارێکی دیکە بە سکرتێری [[حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان|پارتی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان]] ھەڵبژێردرایەوە و عەبدوڵڵا حاجی مەحموودی برایشی دوای کشانەوەی ڕکابەرەکانی بە جێگری سەرۆکی پارتی سۆسیال دیموکراتی کوردستان ھەڵبژێردرا. لەم کۆنگرەیەدا ناوی حیزب کرا بە پارتی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محەممەد حاجی مەحموود بە سکرتێری پارتی سۆسیال دیموکراتی کوردستان هەڵبژێردرایەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0503202215|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محەممەدی حاجی مەحموود بە سکرتێری پارتی سۆسیالیست هەڵبژێردرایەوە|ناونیشان=http://www.peyamakurd.com/sorani/Kurdistan/mh-mm-d-h-g-m-hmood-b-s-rt-r-rt-s-s-l-st-h-b-rdr-o|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Peyama Kurd|زمان=en}}</ref> * ٤ی ئازار: [[ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی ستانداردسازی|ڕێکخراوەی ئایزۆ]] بە فەرمی [[ھەرێمی کوردستان]]ی ناساند و بەپێی ئەو بڕیارەوە [[ئاڵای کوردستان]] بە [[ئیمۆجی]]یەکان زیاد دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەرێمی کوردستان بە فەرمی لە ڕێکخراوی ئایسۆ (ISO) ناسێندرا|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/040320226-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16466563821939&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rudaw.net%2Fsorani%2Fkurdistan%2F040320226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١ی ئازار: مەرسومی بڕیاری نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان سەبارەت بە کەمکردنەوەی ماوەی زیندانی کردنی سزادراوانی بادینان چووە بواری جێبەجێ کردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بڕیارەکەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان تایبەت بە حوکمدراوانی بادینان چووە واری جێبەجێکردنەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0103202224|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === شوبات === * ٢٨ی شوبات: ھەرچوار سەرۆکایەتییەکەی ھەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەندراوێکدا دژایەتی خۆیان بۆ بڕیاری دادگای فیدڕاڵی عێراق سەبارەت بە نەوت و گازی ھەرێمی کوردستان دەڕبڕی و ڕایان گەیاند '''"'''بڕیاری دادگەی فیدراڵیی عێراق پێچەوانەی دەق و گیان و بنەما راستەقینەکانی سیستمی فیدراڵییە و پێشێلکردنێکی زەق و ئاشکرای ماف و دەسەڵاتە دەستوورییەکانی ھەرێمی کوردستانە.'''"'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چوار سەرۆکایەتییەکەی هەرێمی کوردستان: بڕیارەکەی دادگەی فیدراڵیی عێراق قبووڵکراو نییە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2802202212|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھەر چوار سەرۆکایەتییەکەی ھەرێمی کوردستان: "بڕیارەکەی دادگای باڵای فیدرالی قبووڵکراو نییە"|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/سياسەت/ھەر-چوار-سەرۆکایەتییەکەی-ھەرێمی-کوردستان-بڕیارەکەی-دادگای-باڵای-فیدرالی-قبووڵکراو-نییە/2518487|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28.02.2022|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> * ٢٧ی شوبات: لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی دژ بە ھێرشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا|کاردانەکانی]] دژی بە [[ھێرشی ٢٠٢٢ی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا|ھێرشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] بەشێک لە ھاووڵاتیانی ئوکرانی لە بەردەم بارەگای نەتەوەیەکگرتووەکان لە شاری ھەولێر خۆپیشاندانێکیان بە دروشمی نا بۆ شەڕ نا، ئاشتی بۆ ئوکراینا ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kurdi|یەکەم=Kurdiu|سەردێڕ=لە هەولێر دژی هێرشەكانی ڕووسیا بۆ ئۆكرانیا، خۆپیشاندان دەستیپێكرد|ناونیشان=https://www.kurdiu.org/ku/b/508863|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdiu.org}}</ref> * ٢٤ی شوبات: [[نێچیرڤان بارزانی]]، [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]، فەرمانی ھەرێمی بۆ دەستنیشانکردنی ڕۆژی ھەڵبژاردنی گشتیی [[خولی شەشەمی پەرلەمانی کوردستان]] واژوو کرد و بڕیاری دا ڕۆژی ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھەڵبژاردن بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نێچیرڤان بارزانی ڕۆژی هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانی دیاریکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/240220228|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٩ی شوبات: دەزگا ئەمنییەکانی شاری سلێمانی ڕێگری کرد لە ئەنجامدانی ئاھەنگی ھاوبەشی [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] و [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، کە بە مەبەستی یادکردنەوەی ڕۆژی ڕاگەیاندنی ئاشکراکردنی کۆمەڵە کە بە ڕۆژی کۆمەڵە ناسراوە. ئەمە یەکمجارە دوای ١٥ ساڵ لە جیابوونەوە بڕیاری بەڕێوەبردنی ئاھەنگێکی ھاوبەش درا لە نێوان ئەم دوولایەنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەزگا ئەمنییەکانی سلێمانی ڕێگە نادەن 'ڕۆژی کۆمەڵە' لە هۆتێلێکی شارەکە بکرێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1802202210|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * [[١٥ی شوبات]] – [[دادگای باڵای فێدراڵیی عێراق|دادگای باڵای فێدراڵی]] یاسای نەوت و گازی [[ھەرێمی کوردستان]]ی ھەڵوەشاندەوە. ئەمەش کاردانەوەی حکوومەت و بەرپرسانی ھەرێمی کوردستانی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دادگای فیدڕاڵی: فرۆشتنی نەوت و غاز لەلایەن هەرێمی کوردستانەوە نادەستورییە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7938|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وەڵامێک لە حکوومەتی هەرێمەوە بۆ دادگای فیدڕاڵی|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7956|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٣ی شوبات: شیاووبوونی ھۆشیار زێباری بۆ پۆستی سەرۆک کۆماری عێراق لە لایەن دەدگای فیدڕاڵی عێراق ڕەتکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=دادگای باڵای فیدڕاڵی بریاریدا بە دوورخستنەوەی ھۆشیار زێباری لە کاندیدی سەرۆک کۆمار|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7865|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٢ی شوبات: دوای ٥٣ ڕۆژ تەرمی دانەر نەبەز لە گوندی سۆربەش کاکەڵای سەر بە [[شەمامک|ناحیەی شەمامک]] لە قەزای [[قوتتەپە|قوشتەپە]] دۆزرایەوە، کە بەھۆی لافاوەکەی ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ئاوبردی و بێ سەروشوێن بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وێنە.. ١٣ ساڵ بەر لە ئێستا؛ لە هەمان ڕۆژی دانەردا برایەکی گیانی لەدەستداوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7842|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=تەرمی دانەری ١٠ مانگ دۆزرایەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7827|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=گه‌ردی|یەکەم=خوبه‌یب|سەردێڕ=ته‌رمى دانه‌رى ته‌مه‌ن 10 مانگى دۆزرایه‌وه|ناونیشان=http://speda.net/index.php/ku/news/kurdistan/73195|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=speda.net}}</ref> * ١١ی شوبات: [[یەکێتی زانایانی ئایینی کوردستان]] لە ڕاگەیەندراوێکدا دژایەتی خۆیان بۆ سووکایەتی کردن بە [[ئیسلام|ئایینی ئیسلام]] و پیرۆزییەکانی دەربڕی و داوایان لە ھونەرمەند [[ناسر ڕەزازی]] کرد بەھۆی سووکایەتی کردن بە ئایینی ئیسلام داوای لێبووردن بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یه‌کێتی زانایانی ئایینی ئیسلامی کوردستان|ناونیشان=https://www.zanayan.org/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.zanayan.org|زمان=en-US}}</ref> * ٩ی شوبات: [[سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستان]] پشتوانی خۆیان بۆ ناسری ڕەزازی دەربڕی و داوایان کرد سووکایەتیکردن خەڵک بەم ھونەرمەندە ڕابوەستێت و خەبات و تێکۆشانی لە خزمەت نەتەوەکەی بەھەند وەربگیرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەندیكای هونەرمەندانی پشتیوانی ناسر ڕەزازی دەكات|ناونیشان=https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13141&paiwandidar=2|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.dabran.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220212200231/https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13141&paiwandidar=2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەندیكای هونەرمەندان: ناسر ڕەزازی پارێزەری سرودە نیشتمانییەکانە و پشتیوانی دەکەین|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=145167&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> * ٦ی شوبات: گرتەیەکی دەنگی دزەپێکراوی [[ناسر ڕەزازی]] لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بڵاوکرایەوە، لەو فایلە دەنگییەدا ئاماژە بەوەدەکات ئایینی خۆی کردووە بەیارسان و ڕەخنەی لە ئایینی ئیسلام گرت، ئەم فایلە دەنگییە ڕووبەڕووی کاردانەوای مامۆستایانی ئایینی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و باشووری کوردستان و پەیڕەوانی ئایینی ئیسلام لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بوووەوە. لە بەرامبەر ئەو ڕخنە و سووکایەتیانە ناسری ڕەزای ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە و نیگەرانی خۆی لەو ھێرش و سووکایەتیانە دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسڕ ڕەزازی: من خزمەتی کوردم کردووە|ناونیشان=http://www.awene.com/detail?article=65885|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.awene.com}}</ref> * ٥ی شوبات: [[بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان|بزووتنەوەی ئیسلامی کوردستان]] پێنجەمین کۆنگرەی خۆی لە ھۆڵی سەعد عەبدوڵڵا لە شەری [[ھەولێر]] بە بەشداری ٦٠٠ کەس دەستی پێکرد. ماوەی کۆنگرەکە لە یەک ڕۆژ تەواو دەبێت، دوای ئەوەی کامیل حاجی علی تاکە کاندید بۆ پۆستی ڕابەری گشتی نەیتوانی دەنگی پێویست بھێنێت ، [[عیرفان عەلی عەبدولعەزیز]] بۆ جاری سێیەم بە ڕابەری بزووتنەوەکە مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆنگرەی ١٢هه‌مینی بزووتنەوەی ئیسلامیی لە کوردستان دەستیپێکرد|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/سياسەت/کۆنگرەی-١٢هه-مینی-بزووتنەوەی-ئیسلامیی-لە-کوردستان-دەستیپێکرد/2494580|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عیرفان عەلی عەبدولعەزیز وەکو ڕابەری بزووتنەوە لە پۆستەکەی دەمێنێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0502202216|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * فەرمانگەی ڕاگەیاندنی ئەنجومەنی جێبەجێکاری بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر لە ڕاگەیێندراوێکدا مۆڵەتی کارکردنی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو]] لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا ڕاگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رووداو: بەڕێوەبەرایەتیی خۆسەر تاوانێك بەرامبەر ئازادیی كاری ڕاگەیاندن ئەنجامدەدات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0502202218|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === کانوونی دووەم === * [[٢ی کانوونی دووەم]] :[[زارا محەممەدی]]، بەڕێوبەری ئەنجومەنی ئەدەبی نۆژین و چالاکوان، لەلایەن دادگای شاری [[سنە]] سزای پێنج ساڵ زیندانی بە تۆمەتی ئەندام بوون لە [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|حیزبە کوردییەکان]]، پێکھێنانی گرووپ وکۆمەڵە سزا درا. زارا محمد سەرجەم تۆمەتەکانی ڕەتکردەوە. کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان دژی ئەم بڕیارە ڕای گەیاند لە دادگایی نەتەوەیەکگرتووەکان لە ژنێف سکاڵەی خۆیاندژی [[ئێران]] پێشکەش دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دادگای سنە داوا لە زارا محەممەدی دەکات خۆی ڕادەست بکات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/030120226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حوکمی زیندانی کردنی زارا محەممەدی پەسەند کرا|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=asoyroj.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220103081538/https://www.asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * یەکەمین حاڵەتی تووشبوون بە ڤایرۆسی ئۆمیکڕۆن لە [[سنە|شاری سنە]] تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اولین مورد مبتلا به اومیکرون در سنندج شناسایی شد|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/24774/اولین-مورد-مبتلا-به-اومیکرون-در-سنندج-شناسایی-شد/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=kurdpress.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/fa/news/24774/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%86%D9%86%D8%AF%D8%AC-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%AF/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> * [[٤ی کانوونی دووەم]]: بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی سلێمانی لە ڕاگەیەندراوێکدا دانپێدانانی کۆمەڵیک لە تۆمەتبارانی سووتاندنی [[کتێبخانەی پیرەمەگرون]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەبارەت بە سووتاندنی کتێبخانەی پیرەمەگرون، وەزارەتی ڕۆشنبیری ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە|ناونیشان=https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=7482&mapid=1|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdsatnews.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220105184300/https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=7482&mapid=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ھەرێمی کوردستان (٢٠٢١)|خۆپیشاندانەکانی خوێندکارانی ھەرێمی کوردستان]] لە ساڵی ڕابردوو بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاسایشی سلێمانی: ئه‌و كه‌سانه‌ی ره‌وتی خۆپیشاندانه‌كه‌ی پیره‌مه‌گروونیان گۆڕی ده‌ستگیر كران|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/215288-ئاسایشی-سلێمانی:-ئه‌و-كه‌سانه‌ی-ره‌وتی-خۆپیشاندانه‌كه‌ی-پیره‌مه‌گروونیان-گۆڕی-ده‌ستگیر-كران|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref> * [[٦ی کانوونی دووەم]]: تەرمی ئومێد شامل شوانکار و یەکێک لەو کەسانەی لە لافاوەکەی ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ شاری ھەولێر ئاو بردبووی لە ناوچەیەکی چۆڵەوانی گەڕەکی ژیان لە شاری ھەولێر دۆزرایەوە، تەرمەکە لەلایەن سێ کرێکار دۆزرایەوە دوای ئەوەی بۆ گەران بە دوای پارچە ئاسن ڕوویان لەو شوێنە کردووبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگای هەولێر: تەرمی ئەو شوانە دۆزرایەوە کە لافاو بردبووی|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/060120229|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=تەرمی ئەو شوانەی لە لافاوەکەی هەولێردا خنکا دۆزرایەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6575|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * وەزیری تەندروستی [[ھەرێمی کوردستان]] دکتۆر سامان بەرزنجی یەکەمین حاڵەتی تووشبوون بە [[ڤایرۆسی ئۆمیکرۆن]] لە ھەرێمی کوردستان لە شاری [[دھۆک]] ڕاگەیاند. کە پێنج کەسی ئەندامی یەک خێزان بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەزیری تەندروستی: لەهەرێمی کوردستان پێنج تووشبوی ئۆمیکرۆن تۆمارکران|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=143304&babet=1&relat=1024|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.xendan.org}}</ref> * [[٨ی کانوونی دووەم]] – [[زارا محەممەدی]]، چالاکی فەرھەنگی و مامۆستای کوردی بەھۆی فێرکردنی [[زمانی کوردی]] بە خەڵک، بۆ ماوەی پێنج ساڵان خرایە لقی ژنانی بەندیخانەی سنە. * [[١٠ی کانوونی دووەم]]: [[بوومەلەرزە|بومەلەرزەیەک]] بە پلەی ٤٫٥ پلەی ڕێکختەر [[قەزای چەمچەماڵ]] و [[سلێمانی|شاری سلێمانی]] و دەوروبەری ھەژاند. بوومەلەرزەکە لە قووڵی ١٠کیلۆمەتری زەوەیییەوە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=وێنە.. زیانی بوومەلەرزەکەی ئەمشەو|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6721|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[١٣ی کانوونی دووەم]]: بەھۆی بارانبارینی بە خوڕ گەڕەکەکانی تەیراوە، شۆڕش، نووسەران، گوڵان، [[عەنکاوە]]، [[بەحرکە]]، ھەولێری نوێ، شەقامی ٦٠مەتری شەقامی ١٢٠مەتری، گەڕەکی سێبەردان لە [[ھەولێر|شاری ھەولێر]] [[لافاو]] دروست بوو زەرەو زیانی مادی لێکەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=جارێکی دیکە لە هەولێر لافاو دروستبوو|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6796|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[١٥ی کانوونی دووەم]]: بەھۆی شەپولێکی بەفربارینی زۆرەوە ڕێگای ١٨٩٢ گوند و ناوچەی پارێزگاکانی ئەرزەڕۆم، ئیدر، وان، مووش، جۆڵەمێرگ، بەدلیس، و ھەروەھا ئاگری داخران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ه‌فر ڕێگەی هه‌زار و 892 گوندی لە هەشت پارێزگای باکووری کوردستان داخستووه|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1501202213|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * [[١٦ی کانوونی دووەم]]: بەھۆی بەفربارینەوە، بەڕێوبەری پەروەردەی سلێمانی ڕای گەیاند دەوامی فەرمی قوتابیانی ١، ٢ ،٣ ی بنەڕەتی تا ٢٥ی کانوونی دووەم پشووی فەرمی دەبێت لە سنووری پارێزگای سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەروەردەی سلێمانی: سبەی دەوامی باخچەی ساوایان و قوتابییانی پۆلەکانی 1 تاوەکو 3ی بنەڕەتی پشووە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1601202227|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ھەرھەمان ڕۆژ باران محەممەد بەڕێوبەری پەروەردەی پێنجوێن لە چاوپێکەوتنێکی میدیایی وتی «بەھۆی دۆخی کەشوھەواوە، پشوومان لە تەواوی قوتابخانەکانی سنوورەکە بۆ سبەینێ ڕاگەیاند، کە لە قوتابیانی پۆلی یەک تاوەکو پۆلی ١٢ دەگرێتەوە». ھەروەھا بەڕێوبەری پەروەردەی چەمچەماڵیش ڕای گەیاندن کە قۆناغەکانی بازنەی یەکەمی بنەڕەتی بۆ ڕۆژی دووشەمە پشوو دەبن، دەوامی قۆناغەکانی دیکە ئاسایی دەبن، پەروەردەی شارباژێڕیش دەوامی سەرجەم قۆناغەکانی خوێندنی لە سنووری پەروەردەکەیان کردە پشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەوامی قوتابخانە لە پێنجوێن ڕاگیرا و لە چەند ناوچەیەکی دیکەش هەندێک قۆناخ کرایە پشوو|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1601202238|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٧ی کانوونی دووەم: بەھۆی شەپۆلی سەرما و سۆڵ و بەفربارینەوە لە پێنج پارێزگای ڕۆژھەڵاتی کوردستان کرایە پشوو، ڕێگایی چەند گوند و ناوچەیەک گیرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەفر ڕێگەی سەتان گوند لە رۆژهەڵاتی کوردستان دادەخات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1701202220|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٩ی کانوونی یەکەم: لە سنووری پارێزگایی ھەولێر بەھۆی شەپۆلی بەفروسەرماوە لە سەرجەم ناوەندەکانی خوێندن ڕۆژی پێنج شەمە ٢٠ی کانوونی دووەم کرایە لەلایەن پارێزگاری ھەولێر کرایە پشووی فەرمی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاگەیندراوێک لە نووسینگەى پارێزگارى هەولێر|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/2234|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en}}</ref> * ٢١ی کانوونی یەکەم: چەکدارانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|ڕێکخراوەی داعش]]، [[شەڕی حەسیچە (٢٠٢٢)|ھێرشیانکردە]] سەر بەندیخانەی [[بەندیخانەی غوێران|غوێران]] لە نزیک شاری [[حەسیچە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وردەکاری هێرشەکەی داعش بۆ سەر گرتووخانەی حەسەکە|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/6407256.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.dengiamerika.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەسەدە زانیاری لەبارەی دروستبوونی پشێوی لە گرتووخانەیەکی حەسەکە بڵاودەکاتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2001202227|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> بۆئەو مەبەستە سەیارەیەکی بۆمڕێژکراویان لە نزیک گرتوخانەکە تەقاندەوە، ئەندامانی ڕێکخراوەکە لە زیندانەکە یاخی بوون و ھەوڵی ھەڵھاتنیان دا، ژمارەیەک لە زیندانییەکان توانیان ڕابکەن. لە ئەنجامی پێکدادانەکان ژمارەیەک لە پاسەوانانی زیندانەکە بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=ژمارەیەک چەکدار هێرشیان کردە سەر زیندانێک لەحەسەکە و ژمارەیەک زیندانى هەڵاتوون|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7071|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> لە کۆتایی ڕۆژەکە وتەبێژی ھێزەکانی ھەسەدە فەرھاد شامی ڕای گەیاند ٨٩ زیندانییان دەستگیرکردووەتەوە، ھەروەھا ئاماری کوژرانی ٧ شەڕڤان و برینداربوونی چەند کەسێکی دیکەی لە ھێزەکانیان دا. کوژرانی ٢٥ لە ئەندامە ڕاکردووەکانی داعشی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەسەدە: 89 ئەندامی هەڵاتووی داعشمان دەستگیرکردووەتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/220120224|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٢ی کانوونی دووەم: [[قەزای پێنجوێن]] بە ساردترین ناوچەی [[ھەرێمی کوردستان]] دەستنیشانکرا کە ٢٤- پلە ژێرسفر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نزمترین پلەکانی گەرمای تۆمارکراو لە بەشەکانی کوردستان|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2201202210|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٦ی کانوونی دووەم: [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]]ی شکستی داعشی لە [[شەڕی حەسیچە (٢٠٢٢)|شەڕی حەسیچە]] ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=پەیامنێرى ئێن ئاڕ تى: هێزەکانى سوریاى دیموکرات گرتوخانەى غوێرانیان کۆنترۆڵ کردەوە|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7258|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٢٩ی کانوونی یەکەم: ئەنجومەنی سیاسی [[جووڵانەوەی نەوەی نوێ|نەوەی نوێ]] ،١٠ خاڵی وەک مەرج بە کاندیدەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پارتی]] بۆ پۆستی [[سەرۆک کۆماری عێراق]] لە کۆنرانسێکی ڕۆژنامەانیدا لە ڕێگای [[شاسوار عەبدولواحید]] سەرۆکی جووڵانەوەکە ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەوەی نوێ 10 مەرج بۆ دەنگدان بە یەکێک لە بەربژێرانی سەرۆککۆمار دادەنێت|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/290120226|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٣١ی کانوونی دووەم: نێچیرڤان بارزانی، جێگری سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان، سەرۆکی ھەرێمی کوردستان بە مەبەستی گفتوگۆی پێکھێنانی حکوومەتی عێراق لەگەڵ موقتەدا سەدر لە شاری نەجەف کۆبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/310120225|سەردێڕ=نێچیرڤان بارزانی و موقتەدا سەدر و حەلبووسی لە نەجەف لەکۆبوونەوەدان|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * لە شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان گردبوونەوەی مامۆستایان دەستی پێکرد، ھەڕەشی بایکۆتکردنی پرۆسەی خوێندن و نەچوونە ھۆڵەکانی قوتابخانە ڕاگەیاند لە ئەگەری جێبەجێ نەکردنی داواکانیان بۆ باشتر کردنی مووچە و ژیانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مامۆستایانی ناڕازیی ئێران: تاوەکو کۆتایی هەفتە وەڵام نەدرێینەوە بایکۆت رادەگەیێنین|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/310120221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * لاوێک لە شاری دھۆک لەلایەن براکەیەوە کوژرا بەھۆی [[ترانسجێندەر|گۆڕینی ڕەگەزەوە]] لە [[نێر]]ەوە بۆ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=بەبیانووی ئەوەی ڕەگەزی خۆی گۆڕیوە؛ کوڕێک لە دهۆک کوژرا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/7439|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> == لەدایکبوونە دیارەکان == {{واڵا}} == مردنەکان == {{ئەمانەش ببینە|مردنەکان لە ٢٠٢٢}} * ١٠ی تەممووز: [[عەلی قازی]]، ٨٩، چالاکی سیاسیی کورد، سەرۆکی پێشووی [[پارتی ئازادیی کوردستان]] و کوڕی [[قازی محەممەد]].<ref>https://www.kurdistan24.net/kmr/story/59249-Elî-Qazî-koça-dawiyê-kir</ref> * ٢٠ی حوزەیران: [[محەممەد ئەحمەد ئەربیلی]]، ٨٩، مەقامبێژ و گۆرانیبێژی کورد، لەکارکەوتنی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محەممەد ئه‌ربیلی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/200620225|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٦ی حوزەیران: [[عەزیز گەردی]]، ٧٥، نووسەر و وەرگێڕ، سستبوونی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=د. عەزیز گەردی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/060620221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ١٧ی نیسان: [[قادر سەیاحی]]، ٧٩، ھونەرمەند و گۆرانیبێژ و ژەنیار و ئاوازەدانەر، جەڵتەی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونەرمەند قادر سەیاحی كۆچی دوایی كرد|ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/Details/187792|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=pukmedia.com}}</ref> * ٧ی نیسان: [[ھاوتا ئەسعەد]]، ٦١، ھونەرمەند، گۆرانیبێژ و حەیرانبێژ، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاوتا ئەسعەد لە تەمەنی 61 ساڵی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/070420222|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ٦ی ئازار: [[ئیمان سامی مەغدید]] ناسراو بە ماریا، ٢٠ ساڵ، چالاکوانی مافەکانی ژنان و تیکتۆر، کوشتن بە دەمانچە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=لە ئێن ئاڕ تییەوە زانیاری نوێ لەبارەی دۆسیەی کوژرانی ماریا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/8639|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ٢٩ی کانوونی دووەم: خاڵس جەواد مارف بەرزنجی، ٩٢ ساڵ، یەکەم بەڕێوبەری پەروەردەی ناوەندی ھەولێر، ھۆکاری مردن زۆری تەمەنی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/290120222|سەردێڕ=شێخ خاڵس بەرزنجی، یەکەم بەڕێوەبەری پەروەردەی هەولێر دوای راپەڕین کۆچی دواییکرد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> * ٢٥ی کانوونی دووەم: [[پەرتەو کرماشانی]]، ٩٠، شاعیری کوردی کرماشان، بەساڵاچوویی.<ref name="ئیسنا ١2">[https://www.isna.ir/news/1400110503189/ ھەواڵدەریی خویندکارانی ئێران (ئیسنا): ''پەرتەوی کرماشانی کۆچی دوایی کرد''، نووسراو لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢.</ref> * ١٥ی کانوونی دووەم :[[مارف عومەرگوڵ]] ،٦٦ ساڵ، نووسەر و شاعیر، یاساناس، بە نەخۆشی کۆچی دواییکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=شاعیرێکی دیاری کورد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=http://www.nrttv.com/detail/6861|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> * ١٨ی کانوونی دووەم: [[شامۆ شێخ نەعمۆ]]، ٥٦ ساڵ، [[سیاسەتوان]]، سەرۆکی بنکەی ڕۆشنبیری لالش، بەڤایرۆسی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا|کۆرۆنا]] کۆچی دواییکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Group|یەکەم=Pro-Kurd Software|سەردێڕ=شێخ شامۆ شێخ نەعەمۆ گیانى لەدەستدا|ناونیشان=http://www.nuche.net/post-6306.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=نووچە نێت {{!}} ڕاستگۆیی بێ لایەنی|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ساڵەکان لە کوردستان}} {{تووڵی دەروازە |کوردستان| مێژوو}} [[پۆل:مردنەکان لە ٢٠٢٢]] drckiwd67hjl3gabnrisxwb78p68r4w 1 199014 1584165 1418737 2026-05-16T01:35:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584165 wikitext text/x-wiki == ڕێکخستن == سڵاو بەڕێز {{وب|Kurd2021}} ئێستا نیوەی وتارەکان بەو شێوەن: «کوردستان لە ...» یان «... لە کوردستان». (بە نموونە بڕوانە [[٢٠١٩ لە کوردستان]] و [[کوردستان لە ٢٠٢١]])، با ھەمووان ڕێک بخەین و بیانکەینە یەک شێوە. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٥:٠٣، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو بەڕێز{{وب|Ahrir }}ئەوەی راستی بێت من زیاتر پێم باشە کە ٢٠٢٢ لە کوردستان بێت ئەوانی دیکەشم هەر واداناوە بەڵام ئیتر بەرێزتان رەوانەتان کردووە بۆ کودستان لە ....) ئەگەر ساڵەکە لە پێشتر بێت من رای وایە باشترە چونکە راستەوخۆ ئاماژەیە بە ساڵەکە بەڵام لەگەڵ ئەوەش ئەگەر راتان وایە کە بە شێوەکەی دیکە بێت باشترە من هیچ لارییەکم نییە و دەکرێت بەو شێوەیە بێت کە ئێوە پێشنیارتان کردووە . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٥:٣٣، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)‏ زۆر باشە کردمنە ... لە کوردستان. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٠٨:٥٥، ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ahrir|Ahrir]] تکایە ئەگەر ھەر ھەوڵ و ڕووداوێک تایبەت بەم وتارە ھەبوو بەتایبەت کە لە ڕۆژھەڵات ڕوودەدات زیادی بکە [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٧:٣٤، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{وب|Kurd2021}} زۆر باشە، ئینشاڵڵا ھەوڵ دەدەم بەپێی ئەو کاتە و ئەو توانایەی ھەمە پەڕەی پێ بدەم. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٠٨:٤٧، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :وێبگە پەیوەندیدارەکان کە دەتوانرێت سوودی لێ وەربگیرێت: :{{div col|2}} :* [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ([https://www.rudaw.net/ وێب]) :* ڕۆژنامەی ھەولێر ([https://www.hawler.in/index.php وێب]) :* [[ئێن ئاڕ تی|ئێن ئاڕتی تیڤی]] ([https://nrttv.com/ وێب]) :* کوردستان ٢٤ ([http://www.kurdistan24.net/ وێب]) :* شەفەق نیوس ([https://shafaq.com/en وێب]) :* کوردستان تیڤی ([https://kurdistantv.net/ وێب]) :* بەیس نیوس ([https://www.basnews.com/en/ وێب]) :{{div col end}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەستخۆش بێگومان سەرچاوە باشن ، دەشگرێت سود لە سەرچاوەی دیکەش وەربگیرێت. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:١٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ahrir|Ahrir]] دەستت خۆش بێت ، بێگومان بەپێی کات و مەجالی خۆت زۆر سوپاس [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:١٦، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[٢٠٢٢ لە کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1053229 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220303104017/https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D8%B2%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA%DA%A9%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%85/ بۆ https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D8%B2%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA%DA%A9%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%85/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٠٣، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[٢٠٢٢ لە کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1108467 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220212200231/https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13141&paiwandidar=2 بۆ https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13141&paiwandidar=2 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٤٣، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[٢٠٢٢ لە کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1215459 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220105184300/https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=7482&mapid=1 بۆ https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=7482&mapid=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:١٨، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[٢٠٢٢ لە کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1258681 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220818014444/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=132329 بۆ https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=132329 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220103081538/https://www.asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1 بۆ http://www.asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:١١، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[٢٠٢٢ لە کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1329069 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220818014444/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=132329 بۆ https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=132329 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220303104017/https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D8%B2%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA%DA%A9%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%85/ بۆ https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D8%B2%D8%A8%DB%8C-%D8%B2%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AA%DA%A9%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%85/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220212200231/https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13141&paiwandidar=2 بۆ https://www.dabran.org/Dreje.aspx?jimare=13141&paiwandidar=2 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220103081538/https://www.asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1 بۆ http://www.asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220105184300/https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=7482&mapid=1 بۆ https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=7482&mapid=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٢٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[٢٠٢٢ لە کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1418736 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220313110621/https://esta.krd/139000/ بۆ https://esta.krd/139000/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٤٧، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[٢٠٢٢ لە کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584164 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220816194057/https://kurdistanukurd.com/?p=93531 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=93531 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٣٥، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) f99r7oenf2kzcwh1hf9woz34ntxcwuy 0 211464 1583966 1583804 2026-05-15T12:06:46Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583966 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:5628442718 b10fc2c47f o.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە ناوچەی سەوزی بەغدا]] [[پەڕگە:قصر الزقورة.jpg|وێنۆک|[[کۆشکی زەقوورە]]، بەشێک لە فەرمانگەی سەرۆک وەزیرانی عێراق]] [[پەڕگە:Baghdad - airport and green zone.jpg|وێنۆک|نەخشەی ئاسمانیی ناوچەی سەوز]] '''ناوچەی سەوز''' ({{بە عەرەبی|المنطقة الخضراء}}) یان '''ناوچەی نێونەتەوەییی بەغدا''' بە ڕووبەری ١٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە لە ناوچەی [[کەرخ]] لە ناوەندی [[بەغدا]]، [[عێراق]] ھەڵکەوتووە. ئەو ناوچەیە لە سەردەمی [[ڕژێمی بەعس]]ەوە بوونی ھەیە و لەو کاتدا ناوەندی [[کارگێڕی]] و [[میری]]ی بەعسییەکان و شوێنی نیشتەجێبوونی [[سەددام حوسێن]] و خێزانەکەی بوو.<ref>Johnson, Chalmers (2006). ''Nemesis: The Last Days of the American Republic''. Metropolitan Books. p. 160. {{ISBN|978-0-8050-7911-1}}.</ref><ref>Allawi, Ali (2007). ''The Occupation of Iraq: Winning the War, Losing the Peace''. Yale University Press. p. 371. {{ISBN|978-0-300-11015-9}}.</ref> بە پێچەوانەی ئەو ناوچەیە، [[ناوچەی سوور (عێراق)|ناوچەی سوور]] بە بەشەکانی تری بەغدا دەگوترێت کە ئاسایشیان تێدا نییە. == مێژوو == ناوچەیەکی نێونەتەوەیی و ناوەندێکی قایمکراو بوو لە ناوەندی [[بەغدا]] کە وەک بارەگای [[ڕژێمی بەعس]]<ref>Allawi, Ali (2007). ''The Occupation of Iraq: Winning the War, Losing the Peace''. Yale University Press. p. 371. {{ISBN|978-0-300-11015-9}}.</ref> و کۆشکی سەرۆکایەتییەکانی [[سەددام حوسێن]] بەکار دەھات.<ref>Johnson, Chalmers (2006). ''Nemesis: The Last Days of the American Republic''. Metropolitan Books. p. 160. {{ISBN|978-0-8050-7911-1}}.</ref> گەورەترینیان [[کۆشکی کۆماری (عێراق)|کۆشکی کۆماری]] بوو. لە نیسانی ٢٠٠٣دا لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکاوە کۆنترۆڵ کرا<ref>Langewiesche, William (November 2004). [https://www.theatlantic.com/doc/200411/langewiesche Welcome to the Green Zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514053708/http://www.theatlantic.com/doc/200411/langewiesche |date=2008-05-14 }}. ''[[The Atlantic]]''.</ref> و زۆربەی دانیشتووانەکەی ناوچەکەیان جێھێشت.<ref name=dab>Dabrowska, Karen; Hann, Geoff (2008). ''Iraq Then and Now: A Guide to the Country and Its People''. Bradt Travel Guides. p. 208. {{ISBN|978-1-84162-243-9}}.</ref> ئەم ناوچەیە کە بە «ناوچەی سەوز» ناسرا، بوو بە بارەگای دەزگای کاتیی ھاوپەیمانان کە کاروباری وڵاتیان لە نێوان ٢٠٠٣–٢٠١١دا بەڕێوە دەبرد. ناوچەکە بە دیواری کۆنکرێتی و تەلگوریس دەورە درابوو و بە پارێزراوترین شوێن دادەنرا،<ref name=gs>[http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/baghdad-green-zone.htm Baghdad Green Zone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911135927/https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/baghdad-green-zone.htm |date=2019-09-11 }}. GlobalSecurity.org.</ref> ھەرچەندە زۆر جار بە [[ھاوەن]] و [[مووشەک]] دەکرایە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2008-05-01-iraqrockets_N.htm |ئیش=USA Today |سەردێڕ=Mortars, rockets raise Baghdad tensions |یەکەم=Andrea |دوایین=Stone |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٠}}</ref> لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩دا، کۆنترۆڵی تەواوی ناوچەکە ڕادەستی ھێزە ئەمنییەکانی عێراق کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/31/AR2008123103121.html?hpid=topnews |سەردێڕ=At Midnight, U.S. Leaves Republican Palace, Green Zone to Iraqis |newspaper=[[The Washington Post]] |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|نووسەر=Londoño, Ernesto |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٠٩}}</ref> ئێستا زۆرێک لە باڵوێزخانەکان، لەوانە [[باڵوێزخانە]]ی [[ئەمریکا]] لەوێ ھەڵکەوتوون. لە ٢٠١٥دا بە سنوورداری و لە ٢٠١٨دا بە تەواوی بە ڕووی خەڵکدا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Baghdad's heavily-fortified Green Zone opens to public |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-34439899 |بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Baghdad's Fortified Green Zone Opens to Public After 15 Years |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/12/10/world/middleeast/green-zone-baghdad-open.html |ئیش=The New York Times}}</ref> لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا، دوای کوژرانی [[قاسم سولەیمانی]]، دوو مووشەکی کاتیوشا بەر ناوچەکە کەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnn.com/2020/01/08/politics/rockets-land-in-green-zone/index.html|سەردێڕ= Small rockets land near Baghdad's heavily fortified Green Zone|وێبگە= [[CNN]]|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Green Zone}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|عێراق}} [[پۆل:بەغدا]] [[پۆل:سەدەی ٢١ەم لە بەغدا]] [[پۆل:گەڕەکەکانی بەغدا]] rvzbhvnu5vzmgxb4xhsjzkqkbkhaa3h 0 211741 1584198 1528098 2026-05-16T07:51:21Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584198 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ئەمە خشتەی سەردانەکانی [[بەشار ئەسەد]] کە لە ماوەی سەرۆکایەتیدا ئەنجامی داوە کە لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٠٠ بە دەستبەکاربوونی دەستی پێکرد وەک سەرۆک کۆمار بەھۆی شەڕی ناوخۆوە ھیچ گەشتێکی نێودەوڵەتی لەنێوان کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ و تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ ئەنجام نەداوە. [[پەڕگە:International presidential trips made by Bashar al-Assad.png|وێنۆک|نەخشەی ئەو وڵاتانەی کە بە شین داپۆشراوە بەشار ئەسەد سەردانی کردووە.]] == پێڕستی سەردانەکان == {| class="wikitable outercollapse sortable" ! width="150" |وڵات ! width="100" |ڕێکەوت ! width="120" |شار ! width="180" |جۆر |- |{{flag|Egypt}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kuna.net.kw/ArticlePrintPage.aspx?id=1112723&language=ar|سەردێڕ = كونا :: مصادر .. الرئيس السوري يزور مصر الاحد المقبل 26/09/2000}}</ref> |تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠ |[[قاھیرە]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|Jordan}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.al-jazirah.com/2001/20010329/wt5.htm|سەردێڕ=على هامش القمة العربية فى عمان|وێبگە=www.al-jazirah.com}}</ref> |ئازاری ٢٠٠١ |[[عەممان]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|Tunisia}}<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.swissinfo.ch/ara/سوريا-تعزز-علاقاتها-مع-المغرب-العربي/1987006|سەردێڕ=سوريا تعزز علاقاتها مع المغرب العربي|وێبگە=SWI swissinfo.ch}}</ref>{{ھن}}{{flag|Morocco}}<ref name="auto"/> |نیسانی ٢٠٠١ |[[توونس (شار)|توونس]]{{ھن}}[[ڕەبات]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|France}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kuna.net.kw/ArticlePrintPage.aspx?id=1173771&language=ar|سەردێڕ = كونا :: الرئيس السورى يصل الى باريس فى اول زيارة الى فرنسا منذ توليه الرئاسة 25/06/2001}}</ref> |حوزەیرانی ٢٠٠١ |[[پاریس]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|Germany}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/international/2001/7/10/الأسد-يبدأ-زيارة-لبرلين-وسط-احتجاجات|سەردێڕ=الأسد يبدأ زيارة لبرلين وسط احتجاجات يهودية|وێبگە=www.aljazeera.net}}</ref> |تەممووزی ٢٠٠١ |[[بەرلین]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|Italy}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.albawaba.com/ar/ساخرون/واصل-زيارته-لايطاليا-وعارض-ضرب-العراق-الأسد-يبحث-هاتفيا-مع-مبارك-تطورات-الوضع-في-فلسطين|سەردێڕ=واصل زيارته لايطاليا وعارض ضرب العراق: الأسد يبحث هاتفيا مع مبارك تطورات الوضع في فلسطين|وێبگە=البوابة}}</ref> |شوباتی ٢٠٠٢ |[[ڕۆما]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|Lebanon}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/arabic/2002/3/3/الأسد-ببيروت-في-أول-زيارة-لرئيس-سوري|سەردێڕ=الأسد ببيروت في أول زيارة لرئيس سوري منذ ربع قرن|وێبگە=www.aljazeera.net}}</ref> |ئازاری ٢٠٠٢ |[[بەیرووت]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|United Kingdom}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/1416391/Syrian-president-meets-the-Queen.html|سەردێڕ=Syrian president meets the Queen|وێبگە=www.telegraph.co.uk}}</ref> |کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢ |[[لەندەن]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|Greece}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ekathimerini.com/news/19320/syrian-president-in-greece-on-state-visit/|سەردێڕ=Syrian president in Greece on state visit &#124; eKathimerini.com|وێبگە=www.ekathimerini.com}}</ref> |کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣ |[[ئەتینا]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|Tunisia}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/knowledgegate/specialcoverage/2004/10/3/قمة-تونس-الحاضرون-والغائبون|سەردێڕ=قمة تونس.. الحاضرون والغائبون|وێبگە=www.aljazeera.net}}</ref> |ئایاری ٢٠٠٤ |[[توونس (شار)|توونس]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|China}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jamestown.org/program/syria-in-chinas-new-silk-road-strategy/|سەردێڕ=Syria in China's New Silk Road Strategy|وێبگە=Jamestown|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210910174851/https://jamestown.org/program/syria-in-chinas-new-silk-road-strategy/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fmprc.gov.cn/ara/wjdt/wshd/t143379.htm|سەردێڕ=مباحثات الرئيس هو جينتاو مع الرئيس بشار|وێبگە=www.fmprc.gov.cn}}</ref> |حوزەیرانی ٢٠٠٤ |[[پەکین]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|Egypt}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://archive.aawsat.com/details.asp?section=4&article=247206&issueno=9374#.YXbX2p5Bw2w|سەردێڕ = قمة خاطفة بين الأسد ومبارك في القاهرة تؤكد الالتزام بدعم الاستقرار في العراق، أخبار}}</ref> |تەممووزی ٢٠٠٤ |[[قاھیرە]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|United Arab Emirates}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://alrai.com/article/75957|سەردێڕ=تشييع مهيب للشيخ زايد بحضور عدد من قادة الدول العربية والاسلامية|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|وێبگە=Alrai}}</ref> |تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |[[دوبەی]] |سەردانی [[زاید کوڕی سوڵتان ئالی نەھیان]] |- |{{ئاڵا|ڕووسیا}} |کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ |[[مۆسکۆ]] |سەردانی وڵات |- |{{ئاڵا|جەزائیر}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قمة الجزائر تعرض السلام على إسرائيل مقابل الانسحاب الكامل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/arabic/2005/3/23/قمة-الجزائر-تعرض-السلام-على-إسرائيل|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> |ئازاری ٢٠٠٥ |[[جەزائیر (شار)|جەزائیر]] |بەشداری لە لووتکەی عەرەبی لە جەزائیر کرد |- |{{ئاڵا|ڤاتیکان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Syrian History – President Assad attending the funeral of Pope John Paul II at Vatican City – April 2005|ناونیشان=http://www.syrianhistory.com/en/photos/2238|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.syrianhistory.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231123034021/http://www.syrianhistory.com/en/photos/2238|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |نیسانی ٢٠٠٥ | |بەشداری لە پرسەی [[پاپ جۆن پۆلی دووەم]] کرد |- |{{Flag|Saudi Arabia}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بمشاركة الرئيس الأسد وعدد من الملوك والرؤساء والقادة … تشييع الملك فهد إلى مثواه الأخير بالرياض|ناونیشان=http://archive.thawra.sy/_print_veiw.asp?FileName=3031566620050803000840|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=archive.thawra.sy|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211022140235/http://archive.thawra.sy/_print_veiw.asp?FileName=3031566620050803000840|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ئابی ٢٠٠٥ |[[ڕیاز]] |بەشداری لە پرسەی [[فەھد کوڕی عەبدولعەزیز ئال سعوود]] کرد |- |{{ئاڵا|یەمەن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الرئيس السوري يزور صنعاء خلال النصف الثاني من يناير وأبومازن بعد عيد الاضحى|ناونیشان=https://www.yemeress.com/sep26/11898|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=يمرس|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022140237/https://www.yemeress.com/sep26/11898|url-status=dead}}</ref> |کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ |[[سەنعا]] |سەردانی وڵات |- |{{flag|Saudi Arabia}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.islamtoday.net/albasheer/artshow-12-68509.htm|سەردێڕ=الرئيس السوري يزور السعودية لبحث المستجدات العربية|یەکەم=الإسلام اليوم/|دوایین=وكالات|وێبگە=البشير|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211022145410/https://www.islamtoday.net/albasheer/artshow-12-68509.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{flag|Sudan}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/arabic/2006/3/29/قمة-الخرطوم-تناقش-الملفات-الساخنة|سەردێڕ=قمة الخرطوم تناقش الملفات الساخنة بغياب نصف قادتها|وێبگە=www.aljazeera.net}}</ref> |ئازاری ٢٠٠٦ |[[ڕیاز]]{{ھن}}[[خەرتووم]] |سەردانی وڵات |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|سووریا|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:بەشار ئەسەد]] [[پۆل:سەردانە دیپلۆماسییەکان]] [[پۆل:سیاسەتی سووریا]] agh30jsvmh0gbd1ft13bzkq2o9685qz 1 212101 1584199 1475109 2026-05-16T07:51:33Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584199 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرستی گەشتە فەرمییەکانی بەشار ئەسەد بۆ دەرەوە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=944679 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211022145410/https://www.islamtoday.net/albasheer/artshow-12-68509.htm بۆ http://www.islamtoday.net/albasheer/artshow-12-68509.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٤، ٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرستی گەشتە فەرمییەکانی بەشار ئەسەد بۆ دەرەوە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1130837 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210910174851/https://jamestown.org/program/syria-in-chinas-new-silk-road-strategy/ بۆ https://jamestown.org/program/syria-in-chinas-new-silk-road-strategy/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٢٤، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرستی گەشتە فەرمییەکانی بەشار ئەسەد بۆ دەرەوە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1185428 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211022140235/http://archive.thawra.sy/_print_veiw.asp?FileName=3031566620050803000840 بۆ http://archive.thawra.sy/_print_veiw.asp?FileName=3031566620050803000840 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٢٥، ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[پێرستی گەشتە فەرمییەکانی بەشار ئەسەد بۆ دەرەوە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1329467 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210910174851/https://jamestown.org/program/syria-in-chinas-new-silk-road-strategy/ بۆ https://jamestown.org/program/syria-in-chinas-new-silk-road-strategy/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211022140235/http://archive.thawra.sy/_print_veiw.asp?FileName=3031566620050803000840 بۆ http://archive.thawra.sy/_print_veiw.asp?FileName=3031566620050803000840 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211022145410/https://www.islamtoday.net/albasheer/artshow-12-68509.htm بۆ http://www.islamtoday.net/albasheer/artshow-12-68509.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٣٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێڕستی گەشتە فەرمییەکانی بەشار ئەسەد بۆ دەرەوە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1475108 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231123034021/http://www.syrianhistory.com/en/photos/2238 بۆ http://www.syrianhistory.com/en/photos/2238 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:١٢، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێڕستی گەشتە فەرمییەکانی بەشار ئەسەد بۆ دەرەوە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584198 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211022140237/https://www.yemeress.com/sep26/11898 بۆ https://www.yemeress.com/sep26/11898 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٥١، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 1ifyxwyaksf8gtrezxwtppti5hsz7yb 0 212390 1583954 1583849 2026-05-15T12:04:44Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583954 wikitext text/x-wiki {{ئز}} {{شێواز}} {{Infobox person |name= قادر سەیاحی |image= |caption= قادر سەیاحی، دەیەی ٧٠ی زایینی |birth_date= {{ڕۆژی لەدایکبوون|١٩٤١|٦|٤}} |birth_place= [[مەھاباد]] |death_date= {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٢|٤|١٧|١٩٤١|٦|٤}} |death_place= [[خۆی]] |known_for= سەعید قەندی (لە [[باشووری کوردستان]]) |nationality= [[کورد]] |education= ژووری دیپڵۆمی [[مۆسیقا]] |alma_mater= ھونەرستانی [[تاران]] |children= ٦ |module= {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | genre = [[مۆسیقای کوردی]] | instruments = [[کلارینێت]]، [[دەف]]، [[ساکسفۆن]]، [[زەڕب]] | occupation = [[مامۆستای مۆسیقی]]، [[ئاوازدانەر]]، [[مۆسیقاژەن|ژەنیار]]، [[گۆرانیبێژ]]، [[دابەشکار]]، [[شاعیر]] | years_active = ٢٠١٠–١٩٦١ }}}} '''قادر سەیاحی''' (٤ حوزەیرانی ١٩٤١ لە [[مەھاباد]] – ١٧ی نیسانی ٢٠٢٢ لە [[خۆی]]) ھونەرمەندی [[ئاوازدانەر]]، [[گۆرانیبێژ]] و ژەنیارێکی ناوداری کورد بوو. ناوبانگی سەیاحی زۆرتر بەھۆی بەرھەمە ھەرمانەکانێتی. ژمارەیەکی بەرچاوی گۆرانیبێژانی [[کورد]] بەرھەمی ئەویان نوێبێژی کردووە. گەرچی زۆربەی جاران ھیچ ئاماژەیەک بە ناوی خاوەن بەرھەم، واتە قادر سەیاحی نەکراوە. بە وتەی زۆربەی مۆسیقاژەنەکانی کورد، قادر سەیاحی جیاوازییەکی تایبەتی لەگەڵ ھەموو ھونەرمەندانی ئاوازدانەری سەردەمی خۆی ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونەرمەند قادر سەیاحی|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180420227|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> لە [[باشووری کوردستان]]، قادر سەیاحی بەھۆی ھەڵەیەک لە ساڵەکانی ھەشتای زایینی ھەتا ساڵانی زۆری پاش ئەو بە سەعید قەندی ناوبانگی کردووە و ناوی لەسەر شریتەکەی نەنووسراوە. وەک بۆخۆی باسی کردووە لە گەشتێکی بۆ باشوور لە ساڵەکانی سەرەتایی ھەشتای زایینی لە ستۆدیۆیەکی ھەولێر، شریتەکەی خۆی بە ناوی سەعید قەندی پێی فرۆشراوە کە بووەتە مایەی پێکەنینی. == ژیان == === سەرەتای ژیان === قادر سەیاحی، کوڕی مەحیەدین سەیاحی، لە ٤ حوزەیرانی ساڵی ١٩٤١ (١٤ جۆزەردانی ١٣٢٠ی ھەتاوی) لە [[شارستانی مەھاباد|مەھاباد]] لە دایکبووە، گەرچی لە پێناسە ٢٣ی پووشپەڕ نوسراوە. پەروەردەی سەرەتایی لە مەھاباد تەواو کردووە و ھەر لە قۆناغی مناڵیدا بەھۆی دەنگی بلاوێن و ھەروەھا حەز و بەھرەیەکی سەرسووڕگەر لە [[مۆسیقا]]، گەرچی لە بنەماڵەیەکی زۆر دیندار و مەزبەھیش بووە بەڵام لە ھەر دەرفەتێک و لە کاتی تەنیا بوونەکانی، ھەروەھا کە بۆخۆی گێڕاوێتییەوە، بە دەفەی تایبەت بە زیکر، گۆرانی ئەویندارانەی گووتوە. جەوی مەزھەبی ناو بنەماڵە و ئیمکاناتی مەھابادی ئەو کات بۆ پەروەردەکردنی بەھرەی ھونەری سەیاحی گەنج کافی نەبووە و ھەر بۆیەش پاشی تەواوکردنی خوێندنی سەرەتایی، ڕێگای [[تاران]] دەگرێتە بەر و پاشان وەگرتنی ژوور دیپڵۆمی موسیقی لە ھونەرستان، وەکوو مامۆستای مۆسیقای سووپای زانست (سپاە دانش) و پاشان وەک سەرۆک و سەرپەرشتی ئۆرکێسترای "یانەی ئەفسەرانی ورمێ" دادەمەزرێت کە وەک کاربەدەست ھەتا ساڵی ٥٧ ھەتاوی لەسەر کاری خۆی بەردەوام دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕێژگە – قادر سەیاحی سۆزێک لە ڕەنگی ئەوین|ناونیشان=https://kurdch.tv/?p=17397|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەکوو ئامێری مۆسیقا سەرەتا چەن ساڵ تەنیا [[ساکسفۆن]] ئاڵتۆی ژەندووە بەڵام پاشان ماوەیەک بە بەرچاو گرتنی چەن خاڵی پسپۆڕانە، [[کلارینێت]] ھەڵدەبژێرێت و تا کۆتا ڕۆژەکانی ژیانی ھونەری تەنیا کلارینێت دەژەنێت. === دەیەی شێستی زایینی === ساڵەکانی سەرەتایی دەیەی شێستی زایینی لە [[تاران]] نیشتەجێ دەبێت و لەم ساڵانە سەرقاڵی وانەبێژی و وەرگرتنی ئەزموون و تاقی و ھەوڵە بۆ دۆزینەوەی زاراوە و زمانی ھونەری تایبەتی خۆی. کار لە [[ورمێ]] لە کۆتایییەکانی دەیەی شێستی زایینی دەبێتە ھۆکاری ئاشنا بوونی لە یانەی ئەفسەران و کۆشکی لاوانی (کاخ جوانان) ورمێ لەگەڵ تاقمێک [[مۆسیقاژەن|ژەنیار]] و گورانیبێژی گەنج و دامەزراندنی یەکەم گرووپی موزیکی سێ زمانەی (کوردی، تورکی و فارسی) ڕادیۆ و پاشان تەلڤیزیۆنی ورمێ. گەرچی وەک کاربەدەست سەرقاڵی کاری ڕۆژانەی بووە بەڵام بۆخۆی سەرپەرشتی ئەم گرووپەشی گرتووەتە ئەستۆ. ھۆکاری ئەمەش ئەوە بووە کە ھیچ کام لەم گەنجانەی گرووپەکە زانستی ئەکادێمیکی مۆسیقایان نەبووە و ناچار ھەموو کاری دابەش کردن و سازبەندی و ڕێبەری لەسەر شانی سەیاحی بووە. تاقمێک لە ئەندامانی ئەم گرووپە کەسایەتی وەکوو: ئیسمائیل شاھی، ئەسگەر سادقی، فارۆق مەتین، ئیرەج شارۆخ، مەلیحە ئابادی ([[گۆرانیبێژ]])، ئیران موجەڕەد (گۆرانیبێژ)، [[ڕەشید فەیزنژاد]] و فرەیدوون وەردە (گۆرانیبێژ)، پەری نیکنەواز، ھیدایەت قانعی و قادر سەیاحی (ژەنیار و گۆرانیبێژ و سەرپەرەشت) بوونە. ئەم گرووپە زۆربەی بەرھەمەکانی مۆسیقای ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ئەو کاتی وڕمێ تومار کردووە و ھەروەھا بە دەرکردنی ناوبانگێکی باش لەلایەن چەن شاری [[ئێران]] بۆ کۆنسێرت بانگھیشتن دەبێت. لەم وەرزە، چەن بەرھەمی ئامادەی ھەبووە بۆ تۆمارکردن کە بەم ئامانجەش چەن جار سەردانی ڕادیۆ [[کرماشان]] دەکات کە بەداخەوە بۆ تۆمارکردنیان ھاوکاریی لەگەڵ ناکرێت بۆیە ھەتا دەیەی ھەفتای زایینی (٥٠ ھەتاوی) کە لە [[مەھاباد]] دەرفەتی تۆمارکردنیان ھەڵدەکەوێت، گۆرانییەکانی لە کۆنسێرت و کۆبوونەوەکان ئیجرا دەکات. === دەیەی ھەفتای زایینی === نیشتەجێ بوونی لە [[ورمێ]] دەبێتە ھۆکاری ئەوەی کەپاشان چەن ساڵ بتوانێت ھات و چۆی زێدەکەی واتە [[مەھاباد]] بکات کە ئەنجامی ئەم دەرفەتەش خوڵقانی دۆستایەتی لەگەڵ چەن ژەنیاری گەنجی تر وەکی ئەحمەد (خانە) ئەحمەدزادە، بەھمەن مەتلووب و ئەحمەد نازڵوو دەبێت و لە ھات و چۆیەکانی بۆ مەھاباد ھاوکاریشی وەکوو سەرپەرەشت و دابەشگەر لەگەڵ ئەم گرووپە کە زۆربەیان لە ڕادیۆی ئەوکاتی مەھاباد کاریان دەکرد دەس پێدەکرێت. جەوی ئەوکاتی [[کوردستان]] و بەتایبەت موکریان ئەم گەنجانە دەگەیەنێتە سەر ئەم بڕوایە کە پێویستە ھەموویان بە دڵ و گیان ئەو پەڕی ھێز و توانای خۆیان بۆ لە سەرپێ ڕاگرتنی ھونەری کورد تەرخان کەن. بۆیە ئەم گرووپە بەبێ چاوەڕوانییەکی ئابووریی دەبێتە پشتیوانێکی بەھێز بۆ زۆربەی ئەم گەنجانەی گۆرانیبێژ و ژەنیاری ئەو کاتی کورد کە بۆ تۆمارکردنی بەرھەمەکانیان پێویستیان بە یارمەتیی ھەبووە. بۆ نموونە بە ھاوکاریی سەیاحی بوو کە گەنجێکی گۆانیبێژی ئەوکات وەکوو جەمال موفتی و کەسانی وەک ئەو تووانیان بەرھەمگەلێک تۆمار بکەن. پاشان ڕاھێنانێکی زۆر لەگەڵ ئەم گرووپە تۆمارکردنی بەرھەمەکانی لە ستۆدیۆ ڕادیۆ مەھاباد لە ساڵی ١٩٧٢ زایینی(٥١ ھەتاوی) دەست پێ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونەرمەندان|ناونیشان=https://www.kurdland.com/artistic/artists/singers/www.kurdland.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.kurdland.com}}</ref> ژەنیارانی ئەم ئاڵبۆمە بریتین لە کەسایەتی وەک: ئەحمەد ئەحمەدزادە ([[فلووت]])، یوسف ڕەبیعی ([[سەنتوور]]) فارۆق مەتین (سەنتوور)، [[ڕەشید فەیزنژاد]] ([[ڤایۆلین]])، حوسەین ڕەھبەر (زەڕب)، ئەحمەد نازڵوو ([[عوود]])، محەممەد دانش (عوود)، بەھمەن مەتلووب ([[ئامێری تار|تار]]) و قادر سەیاحی (کلارینێت، گۆرانیبێژ و سەرپەرەشت). ھەروەھا تیمی تۆماری دەنگی ئەم ئاڵبۆمە لە محەممەد کەریمی، سەید محەممەد جەعفەری و مەناف ئیران پەنا پێک ھاتووە. لەم شریتە بەرھەمگەلێک تۆمار کراون کە پاشان ٥٠ ساڵ ھێشتا ڕەنگ و بۆنی تازەیان پارێزراوە و بەشێکی حاشاھەڵنەگر لە بیری ئەوینداری زۆربەی گەنجانی جیلی کۆن و نوێی کوردستانن. گۆرانییەک وەک: ''بێ تۆ'' (بە [[قسەی عیشق]] و [[بەیادی]] ناسراوە)، ''کیژی مەھابادی''، ''یادم کە''، ''خۆشم دەوێی''، ''جەمیلە''، ''یارەکەم چاوی شینە،'' ''تۆی نازەنینم'' و ''دوعا''، لە بوواری زانستی ئەکادێمیک و جوان ناسی و ھەروەھا تازەگری، مەودایەکی زۆریان لەگەڵ بەرھەمی گۆرانبێژانی ئەو سەردەمی کوردستان و بەتایبەت موکریان ھەبووە. ھاوکات وەکوو دابەشکار و ژەنیار و ڕێبەری ئۆرکێسترا لەگەڵ زۆر گۆرانیبێژی گەنجی ئەوکات وەکوو [[عەزیز شاھڕۆخ]] (تۆ دەریامی)، [[جەمال موفتی]] و ئەحمەد ئیسلامی ھاوکاری دەبێت و جێی پەنجە و ھەستی دیارە. لە کاتێک کە لەسەر ترووپکەی ڕێز و دڵوازی و سەرکەوتن بووە لە ساڵی ٧٧ زایینی لە جادەی زریاچەی ورمێ تووشی ڕووداوێکی سامناکی ھاتووچۆ دەبێت و سەبارەت بە دۆخی یەکجار ناخۆش و ناڵەباری، بە فەرمانی یەکێک لە پلەبەرزانی دەستەڵات بە باڵەفڕینەک ([[ھەلیکۆپتەر]]) دەیگەیننە تاران و چل شەو ژێر چاودێریی تیمێکی پسپۆڕ، چەندین جار نەشتەرگەری لەسەر دەکرێت و بەداخەوە تەواوی ددانەکانی لە دەست دەدات و تووشی خەسارێکی یەک جار زۆر دەبێت کە سەبارەت بە جۆری کێشەکە ئیدی تاسەر و بە ھیچ شێوازێک بەتەواوی بۆی چارەسەر نەکرا. دەرمانکاری تەواوی لە [[تاران]] و ورمێ شەش مانگ درێژەی دەبێت و تاوانباری ڕووداوەکەش دەکەوێتە زیندان و لە حاڵێکدا کە سەرقاڵی کار و باری ئیداری ئەم ڕووداوە بوونە، لە [[ئێران]] ئینقلاب دەبێت و چەن مانگ پاشان ڕووخانی حکوومەتی پێشوو بە دەستووری خوومەینی نە تەنیا ھەموو تاوانبارانی ناو زیندانەکان ئازاد دەکرێن، بەڵکوو جێگای تاوانبار و بێ گووناھیش بە شەوێک دەگۆڕدرێت و ڕۆژگاری بێ کۆتایی ڕەشی سەیاحی دەس پیدەبێت. بەبێ پرسیار و تێبینییەک لەسەر کار و پلەی لای دەبەن و تووشی خەسارێکی مەزنی ئابووریی دەبێت و لە تەنیشت بێ ڕێزییەکی بێ کۆتایی کە ئەزموون دەکات، داواشی لێ دەکرێت کە بۆ سەلماندی بێ تاوان بوونی ھاوکاریی حکوومەتی نوێ بکات کە لەئاکام، لە حاڵێکدا کە بەپێی یاسا وەکی کاربەدەستی حکوومەتی ھێشتا چەن ساڵ ماوەی خزمەتی مابوو بەچەند بیانوو و ھەنجەت خۆی خانەنشین دەکات. تەنیا بە بیانووی کاری ھونەری لە دەسەڵاتی پێشین، بێجگە لە چەن جار تاڵان بوونی ماڵی بە دەست ئەندامانی کۆمیتە و ئینقلابییەکان، ئەم ڤێلایەی ورمێ کە بەھۆی ھونەرمەندی نموونە بوون وەکی خەڵات لە لای دەستەڵاتی پێشوو پێی دیاری کرا و لە حاڵی سازکردن بوو لێی وەردەگیرێت و قەدەرێکی تریش ھەردێکی مەھابادیشی بە زۆری لێی ڕاسەر دەکرێت و پاشان لەسەر ئەم ھەردە مزگەوتێک ساز دەبێت. پاشان ڕووخانی پەهلەوی، بۆ ماوەی دوو ساڵ نیشتەجێێ زێدەکەی مەهاباد دەبێتەوە و لەم دوو ساڵە، وەک سەرپەرەشتی ئۆرکێسترای ڕادیۆ و تەلڤیزیۆن بە تەواوی هەست و زانست و ئەزموونی چەن ساڵەی لە خزمەت گەل و ئاواتە دێرینەکانی دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=وەفایەک بۆ وەفادارێ|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=91382|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220627171355/https://kurdistanukurd.com/?p=91382|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دەیەی ھەشتا و نەوەدی زایینی === لە ساڵی ١٩٨٨ زایینی (١٣٦٧ ھەتاوی) پاشان دامەزراندنی [[بڵاوگەی سەلاحەددین ئەییووبی]] (انتشارات صلاح الدین ایوبی) لە [[ورمێ]] و بانگھێشتن بوونی بۆ ھاوکاریی جارێکی تر دەرفەتێک ھەڵدەکەوێت کە نە وەکوو جاران بەڵام بگەڕێتەوە گۆڕەپانی ھونەری کورد. نەمر [[ھێمن]] موکریانیش پێشتر لە بەشی ئەدەبی سروە دەست بەکار ببوو. گرووپی مۆسیقای سروە لە چەن ئەندامی دائیمی وەک: قادر سەیاحی ([[ئاوازدانەر]] و ژەنیاری کلارینێت و گورانیبێژ و دابەشکار)، محەممەد سەفایی (زەڕب)، ھیدایەت قانعی ([[ڤایۆلین]])، ئەسگەر سادقی (تار)، ھوشەنگ ھیربوود ([[عوود]])، محەممەد بەرزین ([[گۆرانیبێژ]]) پێک هاتبوو. کەسانێکیش وەک ئیسمائیل شاھی، [[ڕەشید فەیزنژاد|ڕەشید فەیزنیژاد]]، کەریم سەفەری سەرای، عەلی زەندی، ئەحمەد لاوە، ئیرەج شاھرۆخ وەک ئەندامی مێوان لەگەڵ گرووپی سروە ھاوکاریان ھەبووە. گرووپی سروە زیاتر لە دە ساڵ چاڵاکی ھونەری ھەبوو و لە زۆر شارەکانی [[کوردستان]] و هەندەران کۆنسێرتی و ھەروەھا لە ھەر ساڵیادی [[کیمیابارانی ھەڵەبجە]] لە چەن وڵاتی [[ئەورووپا]] کۆنسێرتی بۆ ئەم کارەساتە بەڕێ دەبرد. ساڵی ١٩٩٠ زایینی (١٣٦٩ ھەتاوی) فیلمی بووکی ھەڵەبجە بە بابەتی کیمیابارانی ھەڵەبجە ساز کرا کە سەیاحی بە سازکردن و خوێندنی گۆرانی "کاڵێ" و ھەروەھا خوێندنی مەقام لە بەشی مۆسیقای ئەم فیلمە بەشداریی بەرچاوی ھەبوو کە ناوی تەنیا وەک گۆرانیبێژ نووسراوە. == ھەرمان نوێنەی گۆرانی ئەویندارانە == پێدەچی لە جیلی کۆن و نوێ کوردی گشت پارچەی [[کوردستان]] کەمینەیەک بدۆزڕێتەوە کە گۆرانی بێ تۆ ی بە دەنگ گۆرانیبێژێکی مەڵبەند و زێدی خۆ نەبیستبێ یان کات و بیرەوەرییەکی ئەویندارانەی پێ ئەزموون نەکردبێ. ئەم گۆرانییە لە [[باکووری کوردستان]] بە ''[[بەیادی]]'' (Beyadî) و لە پارچەی تر بە ''[[قسەی عیشق]]'' و ''[[ھەرئەمنم ئەو کەسە]]'' ناوبانگی کردووە و لە بوواری دەشەی نوێبێژی و پێگەی دڵوازی، ڕەنگە نێوان گۆرانییەکانی ئەویندارانەی خاوەن ئاوازدانەری [[مێژووی کورد]]، خاوەن پلەی یەکەم بیت. ئەم گۆرانییە زیاتر لە سەدان جار بە دەس زۆر گۆرانیبێژی کوردستان بە دابەشکردنی جۆراوجۆر نوێبێژی بوویتەوە و لە زۆربەی جارانیش ھیچ ئاماژەیەک بە ناوی ئاوازدانەر نەکراوە و گۆرانی بە ناو خۆیان بڵاو بووە. ھەر بۆیە ھەتا ساڵانێکی زۆر لە [[باکوور]] و [[ڕۆژاوا]] ھەموو خەڵک [[ھۆزان سەرحەد]] و لە [[باشوور]] [[زیاد ئەسعەد]]<nowiki/>یان بە ئاوازدانەری ئەم گۆرانییە ناسیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆرانی "هەر ئەمنم ئەو کەسە ژینی بۆ تۆ ماوە" بۆ هەمیشە زیندوو مایەوە|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/گۆرانیی-هەر-ەمنم-ەو-کەسەی-ژینی-بۆ-تۆ-ماوە-بۆ-هەمیشە-زیندوو-مایەوە|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=KurdistanMedia|زمان=ku-Arab}}</ref> {{گوێگرتن|ناو=گۆرانی بێ تۆ|alt=گۆرانی "بێ تۆ" لە ساڵی ١٩٧٢ زایینی بە دەس قادر سەیاحی ساز و لە مەھاباد تۆمار کراوە کە لە باکووری کوردستان بە "بەیادی' و لە پارچەی تر بە "قسەی عیشق" ناوبانگی کردووە.|وەسف=گۆرانی "بێ تۆ" لە ساڵەکانی ٦٠ زایینی بە دەس قادر سەیاحی ساز و لە ساڵی ١٩٧٢ زایینی لە ستۆدیۆی ڕادیۆ [[مەھاباد]] تۆمار کراوە کە لە [[باکووری کوردستان]] بە "بەیادی" و لە پارچەی تر بە "قسەی عیشق" ناوبانگی کردووە.|ناوی پەڕگە=|image= }} <poem> {{ناوەڕاست|'''بێ تۆ'''}} {{شیعر| ھەر ئەمنم ئەو کەسە ژینی بۆ تۆ ماوە حەز لەکەس ناکەم قەت تاکوو دوونیاماوە ھەر تۆی قسەی عیشقم تووخوا مەمخە لاوە تووخوا مەمخە لاوە جەرگم سووتاوە ئەتۆی خۆشەویسیتم بەدڵ دەتپەرستم ھەر ئەتۆی تەکیەگاھی شێعر و ھەڵبەستم بەیادی دوو چاوت بەخوودای بێ مەی مەستم وەڵڵا بێ مەی مەستم تۆی قسەی عیشقم ڕەنگ زەرد و چاو بەگریانم بە خودای بێ تۆ بێ دەنگ و مات و غەمبارم وەڵڵا بێ تۆ جا بۆچیمە ئەمن ئەو ژیانە بێ تۆ ئەو ژیانە بێ تۆ ئەی قسەی عیشقم |}} </poem> == دەسپەنجە == قادر سەیاحی بە وتەی زۆربەی بڕوامەندانی [[مۆسیقای کوردی]]، کەسایەتییەکی زۆر جیاواز لەگەڵ گۆرانیبێژان و موزیسییەنەکانی ھاوکاتی خۆی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قادر سەیاحی (سه‌عیدی قه‌ندی)|ناونیشان=https://tekoshan.net/articles.php?id=42|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=tekoshan.net}}</ref> زۆر سال لە ھاودەمانی خۆی لە پێش تر بوو و ھەر ڕەنگە بۆیەش ھیندە لە لای خەڵکی سەردەمی خۆی دەرک نەکرا. بەرھەمەکانی سەیاحی (بێجگە لە گۆرانی ئامینێ) ھەموو بە دەست خۆی ساز کراون و وەکوو زۆر گۆرانی بە نێوبانگی ئەو سەردەم نین کە پاشان چەن ساڵ سوور ببێتەوە کە لە گۆرانی گەلی دیکە کۆپی کراوە. بۆیە بە دڵنیایی دەکرێ ئەم کارانەی سەیاحی لە چارچیوەی مۆسیقای کوردی پۆڵبەندی بکرێت. کەم نین ئەم کەسانەی کە بە لاسایی کردنی سەبکی سەیاحی و نوێبێژی کردنی گۆرانییەکانی ناوبانگیان دەرکردو وەکوو [[گۆرانیبێژ]] ناسران و ھەروەھا کەم نین ئەم کەسایەتییە ھونەرییانە کە لە بەھۆی ژەندنی ساز لە گرووپەکانی ژێر سەرپەرەشتی ئەو فێری جەرگەژەنی و تێکنیکی دەنگسازی و دابەشکاری و تەنانەت ژەنیاری بوون. گۆرانیبێژ [[زیاد ئەسعەد]] و ژەنیار [[ڕەشید فەیزنژاد]] دوو وێنە لەم بووارەن. [[زیاد ئەسعەد]] بە نوێبێژی کردنی گۆرانی دوعا لە ساڵەکانی ھەشتای زائینی (بە بێ ناو ھێنانێک لە ئاوازدانەری بەرھەم){{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} لە [[باشووری کوردستان|باشوور]] ناوبانگی کرد و پاشان دەیان ساڵ ئاماژەی بە خاوەن گۆرانی کرد. هەروەها ژەنیارێک وەک فەیزنیژاد لەژێر چاودێری و پشتیوانی سەیاحی بوو بە فەیزنیژاد کە بۆخۆی لە وت و وێژێک لەگەڵ گۆڤاری [[سروە (کۆوار)|سروە]] تا ڕادەیەک ئاماژەی پێ کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆڤاری سروە ژمارە ١١.|ناونیشان=https://www.calameo.com/read/00069368110b3d5a4b5c9|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=calameo.com}}</ref> هونەرمەند [[موراد کاوه]] چەند گۆرانی سەیاحی نوێژەن کردۆتەوە. گۆرانییەکان بریتین لە گوڵی مەهابادی، یارەکەم چاوی شینە و یارەکەم مریەمی ناو بوو. بێجگە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]]، بەرھەمی سەیاحی بە دەس گۆرانیبێژانی ھەر سێ پارچەی تری [[کوردستان]] وەک [[ھۆزان سەرحەد]](Hozan Serhad)، [[شەھریبانا کوردی|شەھریبان]]، [[نارین فەقێ]]، [[زیاد ئەسعەد]]، [[خێرۆ عەبباس]]، [[ھاوتا ئەسعەد|ھاوتاو ئەسعەد]]، [[عەدنان کەریم]] و ژیلیا و گۆرانیبێژانی جیلی نوێی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] وەک [[سۆھەیل فەسیحی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بی قراری در موسیقی مرکز مهاباد|ناونیشان=http://mahabad.irib.ir/نمایش-محتوای-خبر/-/asset_publisher/QkFGxfTdPvp3/content/بی-قراری-در-موسیقی-مرکز-مهاباد|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=mahabad.irib.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://mahabad.irib.ir/%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%85%D8%AD%D8%AA%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1/-/asset_publisher/QkFGxfTdPvp3/content/%D8%A8%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref>نوێبێژی کراوتەوە کە لەم بووارە پێدەچی سەیاحی تەنیا ئاوازدانەری خاوەن ڕیکۆردە چونکوو زۆربەی گۆرانی بەناوبانگەکان یان فۆڵکلۆڕن و یان پاشان دیاری کرا کە ھی گەلی تر بوونە و تایبەتمەندی بەرھەمی سەییاحی ئەوە بوو کە بە پێچەوانەی زۆربەی گۆرانیبێژەکان کە تەنیا گۆرانیبێژ بوون، ھەڵبەست و مێلۆدی بە دەس خۆی ساز دەکرا و بۆخۆشی کارەکەی دابەش دەکرد و دەیگووت و دەیژەند و وەک گۆرانیبێژانی تر [[ئاوازدانەر]] و دابەشکاری لەبەر دەس نەبوو. ھەروەھا موزیکژەنی گەلی تریش وەک بیژەن مورتەزەوی ([[:fa:بیژن مرتضوی|بیژن مرتضوی]]) بە بێ ھێنانی ناوی سەیاحی، بەرھەمێکی سەیاحی ([[یارەکەم چاوی شینە]]) بە ناوی خۆ تۆمار کردووە و ناویشی سەوزەڵە ناوە. == تەنیایی و بێنازی == گۆرانیبێژ [[ھاوتا ئەسعەد|ھاوتاو ئەسعەد]] ساڵی ٢٠٠٦ لە بەشێک لە وت و وێژی لەگەڵ [[کوردستان تیڤی|کوردستان تی ڤی]] کە قادر سەییاحی مێوان کردبوو گووتی: << ''ئەگەر قادر سەیاحی کورد نەبووایە، ئێستا ئەستێرەیەک بوو لە ئاسمانی جیھانی ھونەر>>''.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Kadri syahi – Halkawt Zaher – Belaf قادری سیاحی -هەڵكەوت زاهیر - بێلاف|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=mRfVvqn_ItU}}</ref> ڕەنگە ئەم لێدوانە بە جووانی دۆخ و بەسەرھاتی ھونەرمەندانی سەربەخۆی کورد ڕابگەینێت. لە درێژای ئەم چل ساڵەی کۆتایی (لە ھەشتای زائینی تە ئێستا) ڕەنگە یەک گۆرانیبێژی سەربەخۆی کوردیش ناوبانگی نەبووبێ و مێدیای [[کورد]] کە بە تەواوی لە دەس حیزبەکانە لە تەواوی ئەم ساڵانە خەریکی ڕێکلام کردن بۆ ئەندامانی خۆی بووە و لەم گۆڕەپانەش چ باکیان لە ئەفسانە و ئەستێرەسازکردن لە چەن دەنگبێژ و گۆرانیبێژی حیزبی نەبووە و ھەر موزیسییەنێکی گەنج، لە ھەر ئاستێکی ھونەری کە بەتەمای ناوبانگ و سەرکەوتنە، پێویستە سەرەتا ئەندامی حیزبێک بێت. قادر سەیاحی وەک هونەرمەندێکی سەربەخۆ، تاسەر لەسەر ئەم بڕوایە ڕق ئەستوور ماوە کە گرینگخاڵی کاری ھونەری، سەربەخۆ بوونی ھونەرمەندە بۆیە مێدیای بە تەواو حیزبی [[کوردستان]] لە تەواوی ساڵانی ژیانی ھونەری سەیاحی، ئەم ھونەرمەندەی تەنیا بەجێ ھێشت و کەسایەتییەک وەک ئەو کە دەبا [[شەقام]] و کۆڵانی بە ناو کرابا، تەنانەت یاد و دەسخۆشییەکی سادەشی لێ نەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆچی دوایی هونەرمەندی دەنگخۆش و موزیکژەن کاک قادر سەیاحی|ناونیشان=https://giareng.com/?p=15807|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Giareng}}</ref> هیچ کام لەم گۆرانیبێژانەی کە بەرهەمی سەیاحیان لە ئاڵبۆمکانیان گووتەوە، ئیزنێکیان لێ وەرنەگرت و تەنانەت زۆربەی جاران ناویشیان نەهێنا هیچ کەس لەم کەسانەی وک [[ڕەشید فەیزنژاد|ڕەشید فەیزنیژاد]] کە بەھۆی ژەنیاری و شاگردی کردن ژێر سەرپەرەشتی سەیاحی فێری مووسیقا بوون، جارێکیش ناویان نەبرد و وەک مامۆستایان دەسخۆشیان لێ نەکرد. زۆرن ئەم گۆرانیبێژانەی حیزبی وەک [[ھۆزان سەرحەد]]، و [[زیاد ئەسعەد]] کە بە بێ ناوھێنانێک لە سەیاحی بەرھەمەکانیان نوێبێژی کرد و گۆرانییەکانی سەیاحی بە ناو ئەوان نووسراو و ناوبانگی کرد و کەسیش لە مێدیای حیزبی لێیان بە جوواب نەھات. سەیاحی تاکوو لە ژیان بوو، کەمترین خزمەتیشی پێنەکرا و تەنانەت یەک جاریش لە لای گەلی کورد و بە فەرمی ڕێزی لێ نەگیرا و لە تەنیایی و بێنازی ژین و لە ئاکام کۆچی کرد. تێپەڕ بوونی کات و بەرزتر بوونی ئاستی زانستی کۆمەڵی موزیکوانانی گەنجی کورد، ڕۆژ بە ڕۆژ پلەی ڕاستینی ئەم ھونەرمەندە زۆرتر و زۆرتر دەسەلمێنێ. زۆرن ئەم گەنجانەی کورد کە ساڵانی ساڵ بە گۆرانییەکانی سەیاحی ژین و ئەوینداریان کرد، کەچی ناوی سەیاحیان نەبیست و نەیانناسی. == مەرگ == قادر سەیاحی، ڕۆژی یەکشەممە، ٢٨ی خاکەلێوە ١٤٠١ ھەتاوی لە کاتی نەشتەرگەرییەک لە شاری [[خۆی]] پارێزگای [[ورمێ]] بەھۆی [[جەڵدەی دڵ|جەڵتەی دڵ]] کۆچی دواییی کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=هونەرمەند و ئاوازدانەری بەنێوبانگی کورد قادری سەیاحی مەھابادیی کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرهەنگی_هونەری_وەرزشی-i407170|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i407170 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و تەرمی بەپێی داوای پێشینی، پاشان ساڵانێکی زۆر گەڕایەوە بۆ ئامێزی زێدەکەی و لە [[گڵکۆی ھونەرمەندان و ناوداران]]ی [[مەھاباد]] بە خاک سپاردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕێوڕەسمی بە خاک ئەسپاردنی هونەرمەند قادر سەیاحی لە مەهاباد|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17194|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=haje.ir}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17194 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == <references responsive=""/> {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:ناودارانی کورد]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] 7t3otcke53twis93at24rxemup3kewv 0 212631 1584193 1527711 2026-05-16T06:21:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584193 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ئەم پێرستە بریتییە لە ڕیزکردنێکی کاتی بۆ تەواوی قۆناغەکانی [[ژیننامەی پێغەمبەر|ژیانی]] [[محەممەد|پێغەمبەری ئیسلام]]، لە کۆنترین نووسەرانەوە بۆ سەردەم. == کۆنترین ژیاننامەنوسەکان == ئەمانە کۆنترین پێرستی کۆکەرەوەکانی [[فەرموودە]] و ژیاننامەن کە پسپۆڕ بوون لە بوارەکەدا: === سەدەی یەکەمی کۆچی (٦٢٢–٧١٩ز) === * سەھل کوڕی حەسمە (سەردەمی [[موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان|موعاوییە]] - ٤١–٦٠ی کۆچی)، خۆی گەنجێکی ھاوەڵی پێغەمبەر بووە. ھەندێ لە نووسینەکانی لە ئەنسابی بەلازەڕی، تەبەقاتی ئیبن سەعد، و ئیشەکانی ئیمامی تەبەری و واقیدیدا ماونەتەوە * [[ئیبن عەبباس|عەبدوڵا کوڕی عەباس]] (مردن ٧٨ی کۆچی)، خۆی ھاوەڵی پێغەمبەر بووە و گوتەکانی لە جۆرەھا فەرموودە و سیرەدا ھاتوون. * سەعید کوڕی سەعد کوڕی عوبادەی خەزرەجی، گەنجێکی تری ھاوەڵی پێغەمبەر بووە، نووسینەکانی لە موسنەدەکانی ئین [[ئەحمەد کوڕی حەنبەل|حەنبەل]]، ئەبوو عەوانە و تەبەریدا ماونەتەوە. * عوڕوە کوڕی زوبەیر (مردن ١٧٣). ئەو نامەی نوسیوە دەربارەی خولەفای ئەمەوی، [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان]] و وەلیدی یەکەم. کتێبی نەنوسیوە، و نەوەی دووەمی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]] و برا بچووکی [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵای کوڕی زوبەیر]] بووە. * سەعید کوڕی موسەیەبی مەخزومی (مردن ٩٤ی کۆچی)، لە بەناوبانگەکانی تابیعون (شوێنکەوتوان) بووە و یەکێک لە مامۆستاکانی ئیب شیھابی زوھری بووە. وتەکانی لە شەش کتێبەکەدا ([[سەحیحی بوخاری]] و [[سەحیحی موسلیم|موسلیم]]، [[سونەنی نەسائی]]، [[سونەنی ئەبوداوود|سونەنی ئەبوو داوود]]، [[سونەنی ترمزی]] و [[سونەن کوڕی ماجە|سونەنی ئیبن ماجە]]) ھاتوون ھەروا لە سیرەی ئیبن ئیسحاق، ئەلناس و دیکەشدا. * ئەبو فەزالە؛ عەبدوڵڵا کوڕی کەعب کوڕی مالیکی ئەنساری (مردن ٩٧ی کۆچی)، وتەکانی لەلایەن ئیبن ئیسحاق و تەبەرییەوە گێڕدراونەتەوە. * ئەبان کوڕی عوسمان کوڕی عەفان (مردن ١٠١–١٠٥ی کۆچی)، کوڕی [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] بووە و نامیلکەیەکی بچووکی نوسیووە. * ئەمیر کوڕی شەراحیل ئەلشەعبی (مردن ١٠٣ی کۆچی). * حەممام کوڕی مونەببیھ (مردن ١٠١ی کۆچی)، نووسەری سەحیفەیە کە خۆشی قوتابی {{قت|[[ئەبوو ھورەیرە]]}} بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أهم كتب السيرة النبوية - إسلام ويب - مركز الفتوى|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/191003/%D8%A3%D9%87%D9%85-%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> === سەدەی دووەمی کۆچی (٧٢٠–٨١٦ز) === * قاسم کوڕی محەممەد کوڕی ئەبووبەکر (مردن ١٠٧ی کۆچی)، یەکێکی تر لە کوڕەزاکانی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]]. وتەکانی لە نوسراوەکانی تەبەری، بەلازەری و واقیدیدا ھاتووە. * وەھب کوڕی مونەبیە (مردن ١٤٤ی کۆچی). چەند کتێبێک ھەن کە دەگوترێ ئەو نوسویەتی و ھیچ یەکیشیان ئێستا نەماون. وتەکانی لەلای ئیبن ئیسحاق، [[ئیبن ھیشام]]، تەبەری و ئەسفەھانیدا ھاتووە. * ئیبن شیھابی زوھری (مردن ١٤٤ی کۆچی)، کەسێکە وەک چەقی سیرە وەک کۆکەرەوەی [[فەرموودە]] و ھەواڵ دەنسارێت، لەلایەن ئەمەوییەکانەوە پشتگیری کراوە بۆ کارەکانی و داوای لێکراوە دوو کتێب بنوسێت، یەکەمیان پوچەڵکرایەوە و دوەمیش نەنوسرا یان نەماوە. * موسا کوڕی عوقبە، قوتابی زوھری بووە، کیتاب المغازی (پەرتووکی غەزوەکان)ی نوسیووە کە بریتی بووە لە دەفتەرێکی تێبینی بۆ قوتابییەکانی، ئێستا ون بووە. * محەممەد کوڕی ئیسحاق - ئیبن ئیسحاق (مردن ١٤٤ی کۆچی) قوتابی زوھری بووە، کە بۆخۆی وتەو گێڕانەوەکانی کۆکردووەتەوە بۆ نموونە سیرة ڕسول اللە ھەروا سەرچاوەی نووسینەکانی ئیبن ھیشام و تەبەری بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أفضل كتاب عن السيرة النبوية|ناونیشان=https://mawdoo3.com/أفضل_كتاب_عن_السيرة_النبوية|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref> * ئیبن جورەیج (مردن ١٥٠ی کۆچی) ھاوسەردەمی ئیبن ئیسحاق بووە و دەگوترێ ئەمیش سەرچاوەیەکی دیاری ڕکابەر بووە لە [[مەککە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=أفضل كتب السيرة النبوية|ناونیشان=https://mqaall.com/the-best-biography-of-the-prophet/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=مقال|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606130946/https://mqaall.com/the-best-biography-of-the-prophet/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=أفضل كتب في السيرة النبوية المؤلفة دراسه بالشرح والتحليل {{!}} قراءة وتحميل|ناونیشان=https://www.dal4you.com/%d8%a3%d9%81%d8%b6%d9%84-%d9%83%d8%aa%d8%a8-%d9%81%d9%8a-%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%8a%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%86%d8%a8%d9%88%d9%8a%d8%a9/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=dal4you|زمان=ar}}</ref> === سەدەی سێیەمی کۆچی (٨١٧ - ٩١٣ز) === * ئیبن سەعد (موحەممەد ئیبن سەعدی بەغدادی) نوسەری ٨ موجەلەد بەناوی تەبەقات (الطبقات الكبير) * ئەبوو عیسا موحەممەدی [[ترمزی]] نوسەری گشتەی موحەممەدی (الشمائل المحمدية) === سەدەی چوارەمی کۆچی (٩١٤-١٠١٠ز) === * موحەممەد ئیبن جەریری تەبەری نوسەری سیرەی بەناوبانگ "مێژووی پێغەمبەران و پاشایان" (تاريخ الرسل والملوك) === سەدەی پێنجەمەی کۆچی (١٠١١-١١٠٨ز) === * ئەبوو نوعەیمی ئەسفەهانی * ئەبوبەکری بەیهەقی یان ئیمامی بەیهەقی کە نوسەری "دلائل النبوة ومعرفة أحوال صاحب الشريعة"یە * بەغاوی نوسەری ڕووناکیەکانی پێغەمبەری هەڵبژێردراو (الأنوار في شمائل النبي المختار) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{محەممەد٢}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|مێژووی ئیسلام|مێژوو|کتێب}} [[پۆل:ژینی محەممەد]] [[پۆل:کتێبەکانی ژیاننامەی محەممەد]] lvn14n6tal13yco93zl3b2wki6b081o 0 213560 1583968 1583786 2026-05-15T12:07:06Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583968 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شاکرۆ''' (١٩٣٦ لە [[ئاگری]]، [[باکووری کوردستان]] - ١٩٩٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Berhemên Dengbêj Şakiro hemû bi hev re têne belavkirin|ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/culture-art/301220201|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> [[دەنگبێژی|دەنگبێژێکی]] بەناوبانگی کورد بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دەنگبێژەکانی سەرحەد، دەنگی بەفر و چیاکانی کوردستان|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/features-01022020|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> زۆرجار بە شای دەنگبێژان ناوی دەهێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ڕێورەسمی بەرز ڕاگرتنی شای دەنگ بێژان|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i409060|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220623104353/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i409060|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[https://www.kurdistan24.net/kmr/story/59031-%C5%9Eah%C3%AA-dengb%C3%AAjan-%C5%9Eakiro-li-Stenbol%C3%AA-hat-bib%C3%AEran%C3%AEn Şahê dengbêjan Şakiro li Stenbolê hat bibîranîn]، ماڵپەڕی کوردستان ٢٤، ڕۆژی ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە.</ref> == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]] {{کورت}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]] se4798mec7cu29lawzaw6akgi0qid17 0 215581 1584112 1517855 2026-05-15T19:42:02Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584112 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''نافوورەی ترێڤی''' (بە ئیتاڵی: Fontana di Trevi) نافوورەکەیە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی هەژدەهەم لە ناوچەی ترێڤی لە [[ڕۆما]]. نافوورەکە دیزاین کراوە لەلایەن تەلارسازێکی ئیتاڵی بە ناوی نیکۆلا سالڤی و دواتر کارەکانی تەواو کراوە لەلایەن جیۆزێپی پانینی و چەند کەسانێکی تر. بەرزییەکەی ٢٦.٣ مەتر و پانییەکەی ٤٩.١٥ مەتر،<ref>{{cite encyclopedia|title=Trevi Fountain|encyclopedia=Britannica.com - Trevi-Fountain|url=https://www.britannica.com/topic/Trevi-Fountain}}</ref> گەورەترین نافوورەی بارۆکییە لە شارەکە و یەکێکە لە بەناوبانگترین نافوورەکانی جیهان. نافوورەکە لە چەندین ''فیلمدا'' دەرکەوتووە، لەوانە ڕۆمان هاڵیدەی (١٩٥٣) ، ''سێ فلسەکە لە نافوورەکەدا'' (١٩٥٤) ، فیلمی کلاسیکی (La Dolce Vita) (١٩٦٠) ، سابرینا دەچێتە ڕۆما (١٩٩٨) ، و فیلمی (The Lizzie McGuire Movie) (٢٠٠٣).<ref name="time">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://entertainment.time.com/2010/05/18/field-of-dreams-for-sale-top-10-iconic-movie-locations/slide/the-trevi-fountain-la-dolce-vita/|سەردێڕ=Top 10 Iconic Movie Locations|magazine=Time|دوایین=Silver|یەکەم=Alexandra|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Time magazine]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٨|archive-date=١٩ی ئایاری ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180519115328/http://entertainment.time.com/2010/05/18/field-of-dreams-for-sale-top-10-iconic-movie-locations/slide/the-trevi-fountain-la-dolce-vita/|url-status=dead}}</ref> == گەلەری == <gallery mode="packed"> پەڕگە:Trevi Fountain, Rome, Italia.jpg|نافوورەی ترێڤی پەڕگە:Fontana di Trevi di notte.JPG|پەیکەرەکان لە شەودا پەڕگە:Trevi Fountain detail amk.jpg|سەرچاوە ترێڤی کڵاوێکی پاپای پەڕگە:Fontana di Trevi - Rome, Italy - November 6, 2010 (6212401026).jpg|نافوورەی ترێڤی وەک لە لای ڕاستەوە دەبینرێت پەڕگە:Panorama of Trevi fountain 2015.jpg|نافوورەکە لە شەودا پەڕگە:Fontana di Trevi 0855 2013.jpg|نافوورەی ترێڤی </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://romanbookshelf.com/prints/Fountain%20of%20Trevi/Trevi.html پەرتووکی ڕۆمانی (بە ئینگلیزی: Roman Bookshelf) نافوورەی تێرڤی (بە ئینگلیزی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191202230549/http://romanbookshelf.com/prints/Fountain%20of%20Trevi/Trevi.html |date= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ }} * [https://www.italyguides.it/en/lazio/rome/squares-and-fountains/trevi-fountain ترێڤی] Fountain Virtual 360° panorama و photo gallery. * [http://www2.siba.fi/~kkoskim//rooma/kuvat/fald325c.jpg تۆمارکردنی پێشینەیەکی نزمتر لە سەرچاوەکە.] * [https://www.skylinewebcams.com/webcam/italia/lazio/roma/fontana-di-trevi.html نافوورەی ترێڤی] {{پۆلی کۆمنز|Trevi fountain}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ئاو}} [[پۆل:ئەسپەکان لە ھونەر]] 6r0oep25vkwg6irafm0y5t38oxi1c1c 0 216680 1583939 1583894 2026-05-15T12:02:14Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583939 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=|youthyears1=٢٠١٣–٢٠١٥|youthclubs1=کالۆم ستار|youthyears2=٢٠١٥–٢٠١٦|youthclubs2=سانتۆبا|years1=٢٠١٦–٢٠١٨|clubs1=ئەجاسیۆ|caps1=٤٥|goals1=٢|years2=٢٠١٨-|clubs2=ئۆڵۆمپیاکۆس|caps2=١١٤|goals2=١٥|years3=٢٠٢٢-|clubs3=ڕۆما (خواستن)|caps3=٠|goals3=٠|nationalyears1=٢٠١٨-|nationalteam1=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی گینیا|nationalcaps1=٢١|nationalgoals1=١|club-update=١١ ئایاری ٢٠٢٢|ntupdate=١٢ تشرینی دووەمی ٢٠٢١}} '''محەممەد مادی کامارا''' (لەدایکبووی ٢٨ی شوباتی ١٩٩٧) یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ]]ی گینیایە کە وەک یاریزانی ناوەڕاستی یاریگا یاری دەکات بۆ یانەی ئیتاڵی یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما،]] بە خواستن لە یانەی ئۆڵۆمپیاکۆسی یۆنانییەوە و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی گینیا. == کاروانی یانە == === ئەجاسیۆ === کامارا کاروانی پیشەگەریی خۆی لەگەڵ یانەکانی گینیا کالۆم و سانتۆبا دەستپێکرد، پێش ئەوەی لە ئایاری ٢٠١٥ لەگەڵ یانەی ئەجاسیۆ ڕاھێنان بکات لە خولی پلە دووی فەڕەنسا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=AJACCIO ACA: Mohamed Mady bientôt pro!|ناونیشان=http://www.conakrysports.com/index.php/2016/12/01/ajaccio-aca-mohamed-mady-bientot-pro/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170925064021/http://conakrysports.com/index.php/2016/12/01/ajaccio-aca-mohamed-mady-bientot-pro/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=Conkary Sports}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Mohamed Mady: Le Guineen en Essai a Ajaccio|ناونیشان=http://www.africatopsports.com/2015/05/10/mohamed-mady-le-guineen-en-essai-ajaccio/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=Africa Top Sports|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181116001207/https://www.africatopsports.com/2015/05/10/mohamed-mady-le-guineen-en-essai-ajaccio/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کاتی تاقیکردنەوەکەیدا سەرنجڕاکێش بوو و گرێبەستێکی پیشەگەری لەگەڵ یانەکە واژوو کرد لە ساڵی ٢٠١٦. لە ٢٠ی [[ئایار]]ی ٢٠١٨، کامارا گۆڵێکی تۆمارکرد لە چرکەکانی کۆتایی کاتی زیادکرا بۆ یەکسانکردنی یارییەکە ٢–٢ بەرامبەر ھاڤرێ لە نیوەی کۆتایی یارییەکانی سەرکەوتن بۆ خولی پلە یەک، ئەجاسیۆ بە لێدانی یەکلاکەرەوە ٥–٣ بردییەوە، دوای ئەوەی گیسلین گیمبێرت لێدانی یەکلاکەرەوەی گۆڵ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=ACA-HAC (5-4 TAB): Une qualification spectaculaire! (in French)|ناونیشان=http://www.ac-ajaccio.corsica/Attualita/ACA-HAC__5-4_TAB___une_qualification_spectaculaire_!-11236|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=ac-ajaccio.corsica}}{{بەستەری مردوو|date=March 2020}}</ref> === ئۆڵۆمپیاکۆس === لە ٦ی ئازاری ٢٠١٨، گرێبەستێکی بۆ ماوەی پێنج ساڵ لەگەڵ یانەی ئۆڵۆمپیاکۆس واژوو کرد بۆ دەستپێکی وەرزی ٢٠١٨–١٩ بە بڕێکی ئاماژە پێ نەکراو، تێچووی گواستنەوەکە بە ٢٫٥ ملیۆن یۆرۆ خەمڵێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٨|script-title=el:"Αγόρασε τον Καμαρά ο Ολυμπιακός"|ناونیشان=https://www.sport24.gr/football/omades/Olympiakos/agorase-ton-kamara-o-olympiakos.5109339.html|سەردێڕ=Αγόρασε τον Καμαρά ο Ολυμπιακός|بڵاوکەرەوە=www.sport24.gr|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810210505/https://www.sport24.gr/football/omades/Olympiakos/agorase-ton-kamara-o-olympiakos.5109339.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٨|script-title=el:Πόσο κόστισε η μεταγραφή Καμαρά στον Ολυμπιακό|ناونیشان=https://www.newsbeast.gr/sports/arthro/3642800/poso-kostise-i-metagrafi-kamara-ston-olimpiako|سەردێڕ=Πόσο κόστισε η μεταγραφή Καμαρά στον Ολυμπιακό|بڵاوکەرەوە=www.newsbeast.gr}}</ref> لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨، لە یارییەکدا گۆڵی تۆمار کرد کە لە یاریگای خۆیان بردیانەوە ٢–١ بەرامبەر ئەستێراس تریپۆلیس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|script-title=el:Ο Καμαρά δεν θα ξεχάσει ποτέ το πρώτο του γκολ με τον Ολυμπιακό|ناونیشان=https://www.fosonline.gr/podosfairo/superleague/article/22938/o-kamara-den-tha-xexasei-pote-to-proto-toy-gkol-me-ton-olympiako-pics|سەردێڕ=Ο Καμαρά δεν θα ξεχάσει ποτέ το πρώτο του γκολ με τον Ολυμπιακό (pics)|بڵاوکەرەوە=www.fosonline.gr}}</ref> لە ١٧ی [[شوبات]]ی ٢٠١٩، لە بردنەوەی ٤–١ لە یاریگای خۆیان گۆڵی تۆمارکرد بەرامبەر پاڵەوانی خولەکە [[ئەسینا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Ολυμπιακός - ΑΕΚ 4-1|ناونیشان=http://www.gazzetta.gr/football/superleague/article/1325686/olympiakos-aek-4-1|بڵاوکەرەوە=www.gazzetta.gr}}</ref> لە ٧ی نیسانی ٢٠١٩، دووبارە گۆڵی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٥–٠ بەرامبەر پانێتۆلیکۆس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Παναιτωλικός - Ολυμπιακός 0-5|ناونیشان=http://www.gazzetta.gr/football/superleague/article/1342652/panaitolikos-olympiakos-0-5|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=www.gazzetta.gr|زمان=Greek}}</ref> لە ٢١ی نیسانی ٢٠١٩، کامارا یەکەم گۆڵی یارییەکەی تۆمار کرد بۆ [[یانەی تۆپی پێی ئۆڵمپیاکۆس|ئۆڵۆمپیاکۆس]] لە بردنەوەی ٣–١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر لامییا، بەڵام بە بردنەوەی پۆک لە ھەمان ڕۆژدا ئەوە یەکلا بۆوە کە ئۆڵۆمپیاکۆس دووەم دەبێت لەدوای پۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Λαμία - Ολυμπιακός 1-3: Το... βιολί τους οι "ερυθρόλευκοι"|ناونیشان=https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/lamia-olympiakos-1-3-to-violi-toys-oi-erythroleykoi.5316854.html|بڵاوکەرەوە=www.sport24.gr|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190421205702/https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/lamia-olympiakos-1-3-to-violi-toys-oi-erythroleykoi.5316854.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٧ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٩، یاریزانەکەی گینیا و تەمەن ٢٢ ساڵان بۆ جاری سێیەم بە لێدانێکی بەھێز لە سنووری ناوچەی لێدانی سزاوە توانی گۆڵ تۆمار بکاتا لە یارییەکی دێربیدا کە ٢–٠ بردیانەوە بەرامبەر ئەرسینا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Ολυμπιακός - ΑΕΚ 2-0: Μίλησε η "ερυθρόλευκη" ποιότητα|ناونیشان=https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/olympiakos-aek-2-0-milhse-h-erythroleykh-poiothta.5626967.html|بڵاوکەرەوە=www.sport24.gr}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/olympiakos-aek-2-0-milhse-h-erythroleykh-poiothta.5626967.html |date=ئازاری ٢٠٢٥ }}</ref> لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا، تاکە گۆڵی یارییەکەی تۆمار کرد لە بردنەوەی ١–٠ بەرامبەر ئۆ ئێف ئای لە دەرەوەی یاریگای خۆیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ΟΦΗ - Ολυμπιακός 0-1: Επαγγελματικό "διπλό" στο Ηράκλειο|ناونیشان=https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/ofh-olympiakos-0-1-epaggelmatiko-diplo-sto-hrakleio.5673007.html|بڵاوکەرەوە=www.sport24.gr}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sport24.gr/football/ellada/SuperLeague/ofh-olympiakos-0-1-epaggelmatiko-diplo-sto-hrakleio.5673007.html |date=ئازاری ٢٠٢٥ }}</ref> لە ١٥ی [[حوزەیران]]ی ٢٠٢٠دا، لەماوەی دوو خولەکدا گۆڵێکی تۆمارکرد و ئەسیستێکی کرد بۆ جیۆرگۆس ماسۆراسی، لە بردنەوەی ٣–١ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر ئاریس بۆ یارییەکانی دیاریکردنی پاڵەوانی سوپەرلیگ. لە ٢١ی [[تەممووز]]ی ٢٠٢١، کامارا تاکە گۆڵی تۆمارکرد بەرامبەر نەفتچی باکوور لە بردنەوەی ١–٠ لە یاریگای خۆیان بەڵام دواتر بە کارتی سوور دەرکرا دوای فاوڵ گرتنێکی قورس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Olympiakos vs Neftçi 1-0|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2032586--olympiacos-vs-neftci/|بڵاوکەرەوە=www.uefa.com}}</ref> لە ١٩ی ئابی ٢٠٢١، گۆڵێکی نایابی تۆمار کرد لە بردنەوەی ٣–٠ لە یاریگای خۆیان بۆ بردنەوەی یاری یەکەمی سەرکەوتن بۆ خولی ئەورووپا ٢٠٢١–٢٢ بەرامبەر سلۆڤان بارتیسلاڤا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ολυμπιακός - Σλόβαν 3-0: Έκανε κράτηση στους ομίλους του Europa League με τριάρα|ناونیشان=https://www.sport24.gr/football/olympiakos-slovan-3-0-ekane-kratisi-stoys-omiloys-toy-europa-league-me-triara.9328439.html|بڵاوکەرەوە=www.sport24.gr}}</ref> === ڕۆما === لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٢، کامارا گواسترایەوە بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]] بە خواستن بۆ ماوەی وەرزێک،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mady Camara joins Roma on loan|ناونیشان=https://livekoora.com/live-koora-online-apk-for-android-devices/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=Live Koora|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220901160758/https://livekoora.com/live-koora-online-apk-for-android-devices/}}</ref> لەگەڵ بژاردەی کڕینی یاریزانەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=MADY CAMARA JOINS THE GIALLOROSSI|ناونیشان=https://www.asroma.com/en/news/2022/8/mady-camara-joins-the-giallorossi|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Roma|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220831133242/https://www.asroma.com/en/news/2022/8/mady-camara-joins-the-giallorossi|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کاروانی نێودەوڵەتی == کامارا یەکەم یاری خۆی بۆ گینیا ئەنجامدا لە بردنەوەیەکدا ١–٠ لە یاری پاڵاوتنی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩ بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری ئەفریقای ناوەندی|کۆماری ئەفریقای ناوەڕاست]] لە ٩ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٨.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Guinea - Central African Republic 09/09/2018|ناونیشان=http://www.cafonline.com/en-us/competitions/32ndeditionoftotalafricacupofnations/MatchDetails?MatchId=owNhdRjYIdDzTEAyxtDiW2kQIwXjM8B3NHZ1Lek2qNhXOgH6h16nzfF4DCuKHVOd|وێبگە=www.cafonline.com}}</ref> == ئاماری کاروانی وەرزشی == === یانە === {{Updated|٢٤ ئابی ٢٠٢٢}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |جامی نیشتیمانی ! colspan="2" |جامی لیگا ! colspan="2" |کیشوەرەکان ! colspan="2" |ئەوانی تر ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !ئاست !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="3" |ئەجاسیۆ |٢٠١٦–١٧ |خولی پلە دووی فەڕەنسی |١٨ |٢ |١ |٠ |٠ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |١٩ |٢ |- |٢٠١٧ ١٨ |خولی پلە دووی فەڕەنسی |٢٧ |٠ |٢ |٠ |١ |٠ | colspan="2" | - |٢ |١ |٣٢ |١ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٤٥ !٢ !٣ !٠ !١ !٠ ! colspan="2" |- !٢ !١ !٥١ !٣ |- | rowspan="6" |[[یانەی تۆپی پێی ئۆڵمپیاکۆس|ئۆڵۆمپیاد]] |٢٠١٨ ١٩ |سوپەرلیگی یۆنانی |٢٤ |٦ |٢ |٠ | colspan="2" | - |١٠ |٠ | colspan="2" | - |٣٦ |٦ |- |٢٠١٩ ٢٠ |سوپەرلیگی یۆنانی |٣١ |٦ |٥ |١ | colspan="2" | - |١٥ |٠ | colspan="2" | - |٥١ |٧ |- |٢٠٢٠–٢١ |سوپەرلیگی یۆنانی |٣١ |٣ |٥ |٠ | colspan="2" | - |١٠ |١ | colspan="2" | - |٤٦ |٤ |- |٢٠٢١–٢٢ |سوپەرلیگی یۆنانی |٢٨ |٠ |٤ |٠ | colspan="2" | - |١٣ |٢ | colspan="2" | - |٤٥ |٢ |- |٢٠٢٢–٢٣ |سوپەرلیگی یۆنانی |٠ |٠ |٠ |٠ | colspan="2" | - |٣ |٠ | colspan="2" | - |٣ |٠ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !١١٤ !١٥ !١٦ !١ ! colspan="2" |- !٥١ !٣ ! colspan="2" |- !١٨١ !١٩ |- |[[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]] (خواستن) |٢٠٢٢–٢٣ |[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی پلە یەکی ئیتاڵی]] |٠ |٠ |٠ |٠ | colspan="2" | - |٠ |٠ | colspan="2" | - |٠ |٠ |- ! colspan="3" |تەواوی کاروانی وەرزشی !١٥٩ !١٧ !١٩ !١ !١ !٠ !٥١ !٣ !٢ !١ !٢٣٢ !٢٢ |} <references group="lower-alpha" responsive="1"/> === نێودەوڵەتی === {{Updated|١٢ تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}<ref name="nft">{{NFT player|71931|access-date=7 November 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" | colspan="5" |گینیا |- !ساڵ !یارییەکان !گۆڵەکان |- |٢٠١٨ |٤ |٠ |- |٢٠١٩ |٩ |٠ |- |٢٠٢٠ |٢ |١ |- |٢٠٢١ |٦ |٠ |- !کۆی گشتی !٢١ !١ |} == ڕێزلێنان == === یانە === '''ئۆڵۆمپیاد''' * سوپەرلیگی یۆنانی: ٢٠١٩، ٢٠٢٠، ٢٠٢١، ٢٠٢٢ * جامی یۆنان: ٢٠١٩٢٠؛ دووەم: ٢٠٢٠٢١ === تاکەکەسی === * یاریزانی ساڵ لە گینیا: ٢٠١٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ολυμπιακός: Κορυφαίος παίκτης στη Γουινέα ο Καμαρά! {{!}} Novasports|ناونیشان=https://www.novasports.gr/sport/podosfairo/event/super-league-1/article/1811489/olympiakos-koryfaios-paiktis-sti-goyinea-o-kamara/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.novasports.gr/|زمان=el|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220112213851/https://www.novasports.gr/sport/podosfairo/event/super-league-1/article/1811489/olympiakos-koryfaios-paiktis-sti-goyinea-o-kamara/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ}} {{پۆلی کۆمنز|Mady Camara}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە یۆنان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ٢]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] 8emayq5qu3e80y9xh3ahsm5sk1oz144 0 217065 1584154 1519041 2026-05-15T22:15:40Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584154 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''نەجییەی کچی وەلید کوڕی موغەیرە''' ھاوەڵێکی [[محەممەد|پێغەمبەر]] بوو. کچی [[وەلید کوڕی موغەیرە]] و خوشکی [[خالید کوڕی وەلید]]ە. نەجییە یەکێک بوو لەو ژنانەی پێش ئەوەی مێردەکانیان ببنە [[موسڵمان]] ئەوان موسڵمان بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ناصر|یەکەم=آية|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=بحث عن الوليد بن المغيرة المخزومي|ناونیشان=https://mqaall.com/al-waleed-bin-al-mugheera-al-makhzoumi/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=مقال|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220909091717/https://mqaall.com/al-waleed-bin-al-mugheera-al-makhzoumi/|url-status=dead}}</ref>ھەندێک لەو ژنانە ڕێگرییان لێکرا کە [[کۆچ]] بکەن لەکاتێکدا مێردەکانیان ھێشتا موسڵمان نەبوون.{{Citation needed|date=June 2007}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|محەممەد|ئیسلام}} [[پۆل:ژنە سەحابەکان]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] phqqdalnvpe6svrtje90ke2im1byxzz 1 218601 1584177 1466051 2026-05-16T03:51:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584177 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کەرکووک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=995951 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110728003704/http://en.aswataliraq.info/Default.aspx?page=article_page&c=slideshow&id=141690 بۆ http://en.aswataliraq.info/Default.aspx?page=article_page&c=slideshow&id=141690 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180523011153/http://iheciraq.net/2018/kerkuk.pdf بۆ http://iheciraq.net/2018/kerkuk.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٣٠، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کەرکووک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1070874 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220922111908/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/421937 بۆ https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/421937 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٢٩، ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کەرکووک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1209457 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221217162456/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/3676/GhalibS.pdf?sequence=1&isAllowed=y بۆ https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/3676/GhalibS.pdf?sequence=1&isAllowed=y زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٠٧، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کەرکووک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1329199 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131020105336/http://elibrary.bsu.az/kitablar/895.pdf بۆ http://elibrary.bsu.az/kitablar/895.pdf زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://iheciraq.net/2018/kerkuk.pdf تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥٢، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کەرکووک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1466050 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180707123207/http://nomisma.org/id/qara_qoyunlu بۆ http://nomisma.org/id/qara_qoyunlu زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:١٩، ١٤ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارێزگای کەرکووک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584176 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220926014558/https://www.kirkuk.gov.iq/ بۆ https://www.kirkuk.gov.iq/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٥١، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) qofbjpfz1lu7w01huo24ooakw1pjnpe 0 219637 1584159 1519421 2026-05-15T23:19:15Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584159 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} وانگ ییگوانگ (چینی:王沂光) وێنەکێشێکی مۆدێرینی چینییە بەھۆی تابلۆ لە کێشانی خەڵکی فڕیو بەناوبانگە. و برا بچووکی وێنەکێشی بەناوبانگ وانگ ییدۆنگە لە چەندین پێشانگای بەناوبانگی نێودەوڵەتی بەشداری کردووە لەوانەش پەکین، گوانگژۆو، تۆکیۆ، ھۆنگ کۆنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=王沂东 官方网站--艺术兄弟网|ناونیشان=http://www.wangyidong.com/Index.html|وێبگە=www.wangyidong.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812192658/http://wangyidong.com/Index.html|url-status=dead}}</ref><ref>http://www.schoeni.com.hk/wangbib.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207092003/http://www.schoeni.com.hk/wangbib.htm |date= ٧ی شوباتی ٢٠١٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=王沂东官方网站 Wangyidong Official Website|ناونیشان=http://www.wangyidong.com/show/shouye.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100923150613/http://www.wangyidong.com/show/shouye.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|وێبگە=www.wangyidong.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> {{داتابۆکس}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|چین|ھونەرەکان|ژیاننامە|||}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی شاندۆنگ]] gm9111z04yl3c5eyedxlp9wnk0drjfn 1 220021 1584160 1003077 2026-05-15T23:19:26Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584160 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[وانگ ییگوانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1003076 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120207092003/http://www.schoeni.com.hk/wangbib.htm بۆ http://www.schoeni.com.hk/wangbib.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140721121240/http://www.wangyidong.com/show/shouye.html بۆ http://www.wangyidong.com/show/shouye.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٤١، ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[وانگ ییگوانگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584159 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220812192658/http://wangyidong.com/Index.html بۆ http://www.wangyidong.com/Index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:١٩، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) agqav91z0k6a2xybj14c8rhjaa5j4v5 0 220594 1584226 1204570 2026-05-16T10:45:54Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584226 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = چیا مەدەنی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[مەھاباد]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شێواز = | پیشە = [[گۆرانیبێژ]]، [[ئاوازدانەر]] و [[ھۆنراوەنووس]] | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = https://www.chia.se | ئامێرە دیارەکان = }} '''چیا مەدەنی''' (لەدایکبووی [[مەھاباد]]) [[گۆرانیبێژ]]، [[ئاوازدانەر]] و [[ھۆنراوەنووس]]ێکی [[کورد]]ی خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە کە لە وڵاتی [[سوێد]] نیشتەجێیە.<ref name="وێستگە ستایل ١">[https://westganews.net/style/dreja.aspx?=hewal&jmara=12399&jor=3 وێستگە ستایل: ''ھونەرمەند چیا مەدەنی؛ نھێنی پەناھەندەیی ئاشکرا کرد''، نووسراو لە ١٣ی ئابی ٢٠١٧؛] سەردان لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢.</ref> == ژیاننامە == چیا مەدەنی لە شاری مەھاباد لەدایک بوو. باوکی حوسێن مەدەنی پێشمەرگەی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] بوو کە بەدوای [[سەربزێویی ١٩٧٩ی کوردان لە ئێران]] بەناچار کوردستانی بەجێ ھێشت و چوو بۆ وڵاتی [[سوێد]]. چیا مەدەنی لە سەرەتای منداڵی لەگەڵ بنەماڵەی لە پێگەی حیزبی دێموکراتدا دەژیا و بەدوای ئەو لە ساڵی ١٩٩٠ەوە چوون بۆ وڵاتی سوێد و لەو ساڵەدا وەکوو پەنابەر لەوێدا دەژێت.<ref name="کوردستان و کورد ١">[https://kurdistanukurd.com/?p=26809 کوردستان و کورد: ''تازەترین بەرھەمی ھونەرمەند، چیا مەدەنی بڵاو کرایەوە''، نووسراو لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221115104514/https://kurdistanukurd.com/?p=26809 |date=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }} سەردان لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢.</ref> ئەو لە ساڵی ١٩٨٦ لەو کاتە کە لەناو کۆڕی پێشمەرگە بوو دەستی کرد بە فێربوونی مۆسیقا و لە ڕێگای سروودە کوردییەکان فێری مۆسیقا بوو. بەدوای چینی بۆ وڵاتی سوێدیش لەگەڵ ھونەرمەندە ناسراوەکانی کورد لە تاراوگە ھاوکاریی کرد. چیا مەدەنی یەکەمین ئەلبومی بە ناوی نیشتمان لە ساڵی ٢٠١٥دا تۆمار کرد.<ref name="وێستگە ستایل ١"/> == ئەلبومەکان == * نیشتمان، ٢٠١٥ * یاد، ٢٠١٦ * ئاوازەکانم، ٢٠١٧ * سروەی نۆستالژیا (A Breeze of Nostalgia)، ٢٠١٨ * مانگەشەو، ٢٠١٩ * بیرەوەری، ٢٠١٩ * دەریای ڕەش، ٢٠٢٠ * ئاوات، ٢٠٢٠ * بیرەوەرییەکان (Memories)، ٢٠٠٠ * نیگا، ٢٠٢١ * باران، ٢٠٢٢ == گۆرانیی بۆ… == چیا مەدەنی لە کاتی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] کە [[شێروین حاجیپوور]] گۆرانیی فارسیی [[بەرایێ]]ی خوێندەوە، گۆرانییەکی کوردی بەناوی [[بۆ…]] خوێنەدەوە کە لە ناوی سەرەڕای سوپاسکردنەوە لە حاجیپوور بەخاتری بەرزکردنەوەی دەنگی دژ بە دەسەڵاتی حکوومەتی ئێران، سەبارەت بە بارودۆخی کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە ژێر ستەمی نەتەوایەتیی دەوڵەت-نەتەوەی ئێرانی قسە دەکات.<ref name="زەمانە ١">[https://www.radiozamaneh.com/735722/ ڕادیۆ زەمانە: ''بۆ یەکەم جار؛ چیا مەدەنی بە شێوەزاری کەڵھوڕی بەرھەمێکی بڵاوکردەوە'' (بە فارسی)، نووسینی سیران مەعرووفی و بێھداد بوردبار، نووسراو لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢.</ref> == بەرھەمەکان == چیا مەدەنی زۆربەی کارەکانی بە [[کوردیی ناوەندی]] (سۆرانی) خوێندووە، بەڵام لە ئەلبومی ''باران'' گۆرانییەکی بە کوردیی باشووری (کەڵھوڕی) بە ناوی ''تووفان دۊری'' خوێندووەتەوە کە ھۆنراوەکەی لەلایەن مێھراب ئاقایی نووسراوەتەوە.<ref name="گوڵان ١">[https://gulanmedia.com/so/story/283521/ گوڵان: ''بۆ یەکەم جار؛ چیا مەدەنی بە شێوەزاری کەڵھوڕی بەرھەمێکی بڵاوکردەوە''، نووسراو لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]] 0q9zzuguma3zjof8ptlwal3e8m3lt25 0 227670 1583950 1583862 2026-05-15T12:04:04Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583950 wikitext text/x-wiki {{Short description|1852–1870 empire ruled by Napoleon III}} {{Distinguish|French colonial empire}} {{Coord|48|51|23|N|02|21|08|E|type:country|display=title}} {{Use British English|date=October 2021}} {{Use dmy dates|date=September 2019}} {{Infobox country | native_name = {{native name|fr|Empire Français}} | conventional_long_name = ئیمپراتۆرییەتیی فەڕەنسا | common_name = فەڕەنسا | image_flag = Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg | flag_border = بەڵێ | symbol = Coat of arms of France | symbol_type = Imperial Coat of Arms | image_coat = Coat of Arms Second French Empire (1852–1870).svg | image_map = French Empire (1861).svg | image_map_caption = The Second French Empire in 1862 | capital = [[پاریس]] | national_anthem = ''[[Partant pour la Syrie]]''<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=White |یەکەم=Richard Grant |بەستەری نووسەر=Richard Grant White |ڕێکەوت=١٨٦١|سەردێڕ=National Hymns. How They are Written and how They are Not Written: A Lyric and National Study for the Times |ناونیشان=https://archive.org/details/nationalhymnsho01whitgoog |شوێن=New York City, New York |بڵاوکەرەوە=Rudd & Carleton |پەڕە=[https://archive.org/details/nationalhymnsho٠١whitgoog/page/n٧١ ٥٩]}}</ref> {{Small|(de facto)}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sousa |یەکەم=John Philip |بەستەری نووسەر=John Philip Sousa |ڕێکەوت=١٨٩٠|سەردێڕ=National, Patriotic and Typical: Airs of All Lands |شوێن=Philadelphia, Pennsylvania |بڵاوکەرەوە=H. Coleman |پەڕەکان=vii,١٠٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Martens |یەکەم=Frederick H. |سەردێڕ=Music Mirrors of the Second Empire: Part 1 |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_musical-quarterly_1930-07_16_3/page/426 |journal=The Musical Quarterly |ڕێکەوت=١٩٣٠|بەرگ=١٦|issue=3 |پەڕە=٤٢٦|jstor=738378 |doi=10.1093/mq/XVI.3.415}}</ref>{{ھن}}{{Small|"Departing for Syria"}}{{ھن}}<div style="display:inline-block;margin-top:0.4;"> </div> | empire = | government_type = {{Plainlist| * [[دەوڵەتی یەکگرتوو|یەکگرتوو]] [[بۆناپارتی]] [[پادشایەتی ڕەھا]] لەژێر [[دیکتاتۆری سەربازی]] (١٨٥٢–١٨٥٨) * [[دەوڵەتی یەکگرتوو|یەکگرتوو]] [[بۆناپارتی]] [[پادشایەتی ڕەھا]] (١٨٥٨–١٨٦٩) * [[دەوڵەتی یەکگرتوو|یەکگرتوو]] [[پەرلەمانی]] [[پادشایەتی دەستووری|پاشایی نیمچە دەستووری]] (١٨٦٩–١٨٧٠) }} | year_start = ١٨٥٢ | year_end = ١٨٧٠ | life_span = ١٨٥٢–١٨٧٠ | era = [[New Imperialism]] | event_pre = [[French coup of 1851|Coup of 1851]] | date_pre = ٢ کانوونی یەکەم ١٨٥١ | event_start = [[French Constitution of 1852|Constitution adopted]] | date_start = 14 January | event1 = [[Franco-Prussian War]] | date_event1 = ١٩ تەممووز ١٨٧٠ | event2 = [[Battle of Sedan (1870)|Battle of Sedan]] | date_event2 = ١ ئەیلوول ١٨٧٠ | event3 = [[French Third Republic|Republic proclaimed]] | date_event3 = ٤ ئەیلوول ١٨٧٠ | event_end = [[Siege of Metz (1870)|Siege of Metz]] | date_end = 27 October | p1 = French Second Republic | flag_p1 = Flag of France.svg | p2 = Kingdom of Sardinia | flag_p2 = Flag of Italy (1861-1946).svg | s1 = French Third Republic | flag_s1 = Flag of France.svg | flag_s2 = War Ensign of Germany (1903–1919).svg | s2 = German Empire | flag_s3 = Flag of Germany (1867–1918).svg | s3 = Alsace–Lorraine | title_leader = [[Emperor of the French|Emperor]] | leader1 = [[Napoleon III]] | year_leader1 = ١٨٥٢–١٨٧٠ | title_deputy = [[List of Prime Ministers of France#Second French Empire (1852–1870)|Cabinet Chief]] | deputy1 = [[Émile Ollivier]] | year_deputy1 = ١٨٦٩–١٨٧٠ | deputy2 = [[Charles Cousin-Montauban, Comte de Palikao|Charles de Palikao]] | year_deputy2 = ١٨٧٠ | legislature = [[Parliament of France|پەرلەمان]] | house1 = [[Senate of France|Senate]] | house2 = [[Corps législatif]] | common_languages = [[French language|French]] | currency = [[فڕانکی فەڕەنسی]] | religion = {{Plainlist| * [[Roman Catholicism]] ([[state religion]]) * [[Calvinism]] * [[Lutheranism]] * [[Judaism]] * [[Sunni Islam]] (in Algeria) * [[Ibadi Islam]] (in Algeria)}} | iso3166code = omit | demonym = [[French people|فەڕەنسی]] | today = [[فەڕەنسا]]{{ھن}}[[جەزائیر]] }} [[پەڕگە:The_Map_of_the_Second_French_Empire.png|وێنۆک|300x300پیکسڵ|نەخشەی ئیمپراتۆرییەتیی دووەمی فەرەنسا]] '''ئیمپراتۆرییەتیی دووەمی فەڕەنسا''' (بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Second Empire) کە بە فەرمی بە ئیمپراتۆرییەتی فەڕەنسی (بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Empire français) ناسراوە، سیستەمی ئیمپراتۆری بۆناپارتی [[ناپلیۆنی سێیەم]] بوو لە ساڵی ١٨٥٢ تا ١٨٧٠، لە نێوان کۆماری دووەم و سێیەمی فەڕەنسا. مێژوونوسانی ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠ زۆرجار ڕەخنەیان لە ئیمپراتۆرییەتی دووەم دەگرت وەک پێشەکییەک [[فاشیزم|بۆ فاشیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roger Price, ed.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FJpMDwAAQBAJ&pg=PA272|سەردێڕ=Documents on the Second French Empire, 1852-1870|بڵاوکەرەوە=Palgrave|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٥٠٧٣٤-١|پەڕە=٢٧٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201002164547/https://books.google.com/books?id=FJpMDwAAQBAJ&pg=PA272|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=https://books.google.com/books?id=FJpMDwAAQBAJ&pg=PA272 |date=شوباتی ٢٠٢٣ }}</ref> ئەم لێکدانەوەیە چیتر بڵاونەکرایەوە و تا کۆتایی سەدەی بیستەم بە نموونەیەکی پێشەنگی سیستەمی مۆدێرنیزاسیۆن دادەنرا.<ref>Roger Price, "Napoleon III and the French Second Empire: A Reassessment of a Controversial Period in French History." ''Historian'' (1996) #52: 4-10.</ref><ref>Alan B. Spitzer, "The Good Napoleon III." ''French Historical Studies'' 2.3 (1962): 308-329.</ref> مێژوونووسان بەگشتی ھەڵسەنگاندیان بۆ ئیمپراتۆرییەتەکە بە شێوەیەکی نەرێنی کاتێک ھاتە سەر ڕامیاری دەرەوەی ئیمپراتۆرییەتەکەی، و زیاتر بە ئەرێنی ھەڵسەنگاندنیان بۆ دەکرد کاتێک پەیوەندی بە ڕامیارییە ناوخۆیییەکانییەوە ھەیە، بەتایبەتی کاتێک ناپلیۆنی سێیەم لە دوای ساڵی ١٨٥٨ دەسەڵاتی خۆی ئازاد کرد و ھانی بازرگانی و ھەناردەکردنی فەڕەنسی دا. گەورەترین دەستکەوت لە پێشکەوتنی ماددیدا بوو، لە شێوەی تۆڕێکی شەمەندەفەری گەورەدا کە ئاسانکاری بۆ بازرگانی دەکرد و میللەت یەکیگرت و [[پاریس]]ی کردە ناوەندی خۆی. ئەم ھێڵی ئاسنینە کاریگەری ھاندانی گەشەی ئابووری و گەیشتن بە خۆشگوزەرانی لە زۆربەی ناوچەکانی وڵاتدا ھەبوو. ئیمپراتۆرییەتی دووەم شانازییەکی زۆری پێدەدرێت بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی پاریس بە شەقامی فراوان و بینا گشتییە سەرج ڕاکێشەکان و ناوچەی نیشتەجێبوون کە زۆر سەرنجڕاکێشن بۆ پاریسییە ئاست بەرزەکان. لە ڕامیاری نێودەوڵەتیدا ناپلیۆنی سێیەم ھەوڵیدا شوێنپێی [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|مامی]] بگرێت، بەشداری لە زۆر پڕۆژەی ئیمپراتۆرییەت لە سەرانسەری جیھان و ھەروەھا چەندین شەڕی ئەورووپادا کرد. بە بەکارھێنانی شێوازی زۆر توند، ئیمپراتۆرییەتی فەڕەنسی لە [[باکووری ئەفریقا]] و [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] بنیاتنا. ناپلیۆنی سێیەم ھەوڵیدا ئابووری مەکسیک نوێ بکاتەوە و بیکێشێتە خولگەی فەرەنسا، بەڵام ھەوڵەکانی شکستی ھێنا. ناپلیۆنی سێیەم بە ھەڵە مامەڵەی لەگەڵ ھەڕەشەکانی [[پروسیا]] کرد و تا کۆتایی دەسەڵاتی خۆی لە بەرامبەر دەسەڵاتی سەرسەختی ئەڵمانیادا خۆی بەبێ ھاوپەیمان بینییەوە.<ref>John B. Wolf, ''France: 1815 to the Present'' (1963) online p 275.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|مێژوو|وڵاتەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Second French Empire}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:حکوومەتی فەرەنسا]] mwsa0wbivnqyh6lxnu4gw37eel8dz0y 0 236184 1583973 1583751 2026-05-15T12:07:56Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583973 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''سینان ئۆغان''' ({{بە تورکی|Sinan Oğan}}؛ لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٦٧ لە [[ڕەشقەلاس]]) سیاسەتوانێکی تورک و نوێنەری پێشووی ڕەشقەلاس لە پەرلەمانی تورکیا (٢٠١١–٢٠١٥) لە سەر لیستی [[پارتی بزووتنەوەی ناسیۆنالیست]] بوو.<ref>[http://news.day.az/politics/272936.html Azeri Elected to Turkish Parliament]. ''Day.az''. 13 June 2011.</ref> ئەو لە بنەماڵەیەکی [[ئازەربایجانییەکانی تورکیا|ئازەربایجانی]] لە ڕەشقەلاس (ئیدر) لە ساڵی ١٩٦٧ لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٨٩ بەشی بەڕێوەبردنی زانکۆی مەڕمەڕە دەرچووە. لە ساڵی ١٩٩٣ ھەتا ٢٠٠٠ ئۆغان وەکوو جێگری سەرۆکی زانکۆی ئابووریی دەوڵەتی ئازەربایجان ({{بە ئازەربایجانی|Azərbaycan Devlet İqtisad Universiteti}}) کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dr. Sinan Oğan {{!}} Ata İttifakı Cumhurbaşkanı Adayı|ناونیشان=https://www.sinanogan.com/tr/biyografi/sinan-ogan.html|بڵاوکەرەوە=Sinan Oğan - Ata İttifakı Cumhurbaşkanı Adayı|زمان=tr-TR|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160423090859/http://www.sinanogan.com/tr/biyografi/sinan-ogan.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە خولی یەکەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٣ کاندیدا لە ھاوپەیمانی ئاتا بوو، بەڵام دەنگی تەواوى بەدەست نەھێنا و تەنیا ٥٪ دەنگەکانی بردەوە و بۆ گەڕى دووەم لە کێبرکێی ھەڵبژاردن دوورخرایەوە. بەگوێرەی ھەواڵەکان بەر لە دەنگدان بۆ گەڕى دووەم داواى لە لایەنگرانی کردووە کە دەنگی خۆیان بدەن بە [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|ئەردۆغان]]، پاش رێککەوتن لەسەر درێژەدان بە شەڕ دژی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] و گەڕاندنەوەى پەنابەرانی شەڕی سووریا.<ref>[https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=165109&babet=3&relat=7051 وێبگەی خەندان: سینان ئۆغان دەسەڵاتی 20 ساڵی ئەردۆگان درێژدەکاتەوە؛ رێککەوتنیان واژۆکرد]</ref> لەلای خۆی، ئەردۆغان بێ ئاگایی نیشاندا لە ھیچ رێککەوتنێکی مەرجدار و پێشوەختە لەگەڵ ئۆغان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i418153 |سەردێڕ=وێبگەی سەحەر: ڕەتکرانەوەی ھەر چەشنە ڕێککەوتنێک لەگەڵ سینان ئۆغان لە لایەن ئەردوغانەوە |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230525063600/https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7-i418153 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references group=""></references> {{پۆلی کۆمنز|Sinan Oğan}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|تورکیا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کاندیدەکانی ھەڵبژاردنی ٢٠٢٣ی تورکیا]] [[پۆل:خەڵکی ڕەشقەلاس]] qvats91myinrs0ef03cbir1edtx7vcm 0 236484 1584101 1558965 2026-05-15T19:30:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584101 wikitext text/x-wiki '''ناسر فەهیمی''' (لەدایکبووی ٨ی ئایاری ساڵی ١٩٧٤ لە [[سنە]]، [[پارێزگای کوردستان]]) [[پزیشک]] و داکۆکیکاری مافی مرۆڤ و زیندانییەکی سیاسی ویژدانە لە [[ئێران]]. وە یەکەم کەساییەتییە لە مێژووی سیاسی ئێراندا کە بە شێوەیەکی فەرمی داوای لە کۆماری ئیسلامی ئێراندا کرد کە ڕەگەزنامەی ئێرانیەکەی هەڵبوەشێنێتەوە بەهۆی جۆری [[دیکتاتۆری|دیکتاتۆرییەتی]] حکومەت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=رای دادگاه یک زندانی سیاسی در خصوص درخواست ترک تابعیت ایران صادر شد|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/iran-prisoner-fahimi/4871677.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=صدای آمریکا|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=ملاقات با ناصر فهیمی|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/30613854.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=رادیو فردا|زمان=fa}}</ref>{{Infobox person|name=ناسر فەهیمی|image=Dr Nasser Fahimi.jpg|alt=|caption=|other_names=|birth_date={{Birth date and age|1974|5|8}}<!-- {{Birth date and age|1977|3|4}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. -->|birth_place=[[سنە]], [[پارێزگای کوردستان]], [[ئێران]]|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->|death_place=|nationality=[[کورد]]|occupation=[[پزیشک]]، داکۆکیکاری مافی مرۆڤ|years_active=تاوەکو ساڵی ١٩٩٨|known_for=[[چالاکوانی]] [[مافەکانی مرۆڤ]]. ئەندامێتی لە کۆمەڵەی پزیشکی ئێرانی ئەمریکی IDO-IAMA و کۆمەڵەی زانکۆ پزیشکییەکانی ویل کۆرنێل ڕێکخراوی APLU NAICU-Médecins Sans Frontières|notable_works=یەکەم کەسایەتی لە مێژووی سیاسی ئێران کە بە فەرمی داوای لێسەندنەوەی ڕەگەزنامەی ئێرانی لە کۆماری ئیسلامی کرد.}} == ژیان == ناسر فەهیمی لە ٨ی ئایاری ساڵی ١٩٧٤ لە شاری سنە لە دایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناصر فهیمی - حمایت از گروه‌های مخالف غیرعلنی|ناونیشان=https://ipa.united4iran.org/fa/prisoner/5401/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=ipa.united4iran.org}}</ref> لە نامەیەکی کراوەدا کە ئاراستەی [[نووسینگەی کۆمیسیارانی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافی مرۆڤ]]، [[میچێل باچلە]] و [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[جۆ بایدن]]، خوازیاری چڕبوونەوەی شەرمەزارکردنی مافی مرۆڤ لە دژی کۆماری ئیسلام.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=نامه زندانی سیاسی ناصر فهیمی از زندان تهران بزرگ به کمیسر حقوق بشر - ایران کارگر|ناونیشان=https://irankargar.com/%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%b2%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d9%81%d9%87%db%8c%d9%85%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%b2%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%aa/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230524123325/https://irankargar.com/%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AA/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=شهر|یەکەم=طوفان|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=نامه‌ی زندانی سیاسی، ناصر فهیمی به کمیسر عالی حقوق بشر از زندان تهران|ناونیشان=https://fa.iranfreedom.org/cry_of_arrestees/%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d9%81%d9%87%db%8c%d9%85%db%8c-2/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=صدای بازداشت‌شدگان|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230524123325/https://fa.iranfreedom.org/cry_of_arrestees/%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دەستگیرکردن و زیندانیکردن == ناوبراو بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٨ لە کاتی ناڕەزایەتییەکان بە ئامانجی ئیدانەکردنی کردەوەی پشتیوانی [[حکوومەتی تورکیا]] بۆ [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] دەستگیرکرا. هەروەها لە ساڵی ٢٠١٠ دوای ٢١ ڕۆژ لە دەستگیرکردنی لە شوێنێکی نادیار، گواسترایەوە بۆ [[زیندانی ئێڤین|زیندانی ٢٠٩]]. هەروەها سزای ١٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا لە ساڵی ٢٠١٤، لەلایەن ئەبو قاسم سەڵاواتییەوە بە تۆمەتی "بەڕێوەبردنی گروپە ئۆپۆزسیۆنەکان". لە ساڵی ٢٠١٥دا بە تۆمەتی "سووکایەتیکردن بە دەسەڵاتدارانی دادوەری" سزای شەش مانگ زیندانیکردن و ٧٤ قامچیی بەسەردا سەپێندرا. هەروەها بۆ ماوەی ساڵێک لە زیندانی فەشەفوویە زیندانی کراوە و لەوێشدا دەستڕاگەیشتن بە خزمەتگوزارییە پزیشکییەکانی لێ بێبەش کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محکومیت مجدد دکتر ناصر فهیمی بە یک سال حبس – کوردستان و کورد|ناونیشان=https://fa.kurdistanukurd.com/?p=38405|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230524123317/https://fa.kurdistanukurd.com/?p=38405|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=IPA|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ناصر فهیمی با اتهامی جدید روبرو شد|ناونیشان=https://prisonatlas.com/1naser-fahimi/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=گروه اطلس زندان‌های ایران|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331223621/https://prisonatlas.com/1naser-fahimi/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=baloch|یەکەم=Azadi|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=فشارهای امنیتی به خانواده فهیمی؛ دکتر ناصر فهیمی از داخل زندان مجددا به مرگ تهدید شد|ناونیشان=https://kalemeh.tv/1401/03/43609/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=شبکه جهانی کلمه|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230524123316/https://kalemeh.tv/1401/03/43609/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=azegar20|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=نامه ناصر فهیمی، زندانی سیاسی در حمایت از مردم روژاوا – گذار|ناونیشان=https://www.gozaar.net/a/15104|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محرومیت ناصر فهیمی از خدمات درمانی – ریسمان|ناونیشان=https://rissmaan.com/fa/id_6655/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230524123316/https://rissmaan.com/fa/id_6655/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تبعید به زندان تهران بزرگ بجای درمان؛ محرومیت ناصر فهیمی از خدمات درمانی|ناونیشان=https://www.tribunezamaneh.com/archives/217517|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=تریبون زمانه|زمان=en}}</ref> == هەڵوەشاندەوەی ڕەگەزنامە == ناسری لە پەیامێکدا بۆ [[عەلی خامنەیی]]، [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] و [[حەسەن ڕۆحانی]] [[سەرۆک کۆماری ئێران]]، داوای لە دەزگای قەزایی کرد کە بە هۆی دیکتاتۆرییەتی ڕێژیمەکانەوە ڕەگەزنامەی فەرمی خۆی هەڵبوەشێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=از صدور محکومیت جدید برای ناصر فهیمی خودداری کنید – Daadkhast.org|ناونیشان=https://www.daadkhast.org/petition/59891|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.daadkhast.org|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ابطال تابعیت برای اولین بار در تاریخ سیاسی ایران به صورت رسمی توسط دکتر ناصر فهیمی|ناونیشان=https://www.tribunezamaneh.com/archives/229800|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=تریبون زمانه|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] dihv4wekcajlriw2afdh7jvoenyq4fx 0 236539 1583959 1583834 2026-05-15T12:05:36Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583959 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox religious biography |honorific-prefix = [[ئایەتوڵڵا]] |name = غوڵامڕەزا حەسەنی بۆزۆرگ ئاباد |native_name = {{Nobold|{{lang|fa|غلامرضا حسنی بزرگ‌آباد}}}} |image = Gholamreza Hassani (Left) and Ruhollah Khomeini.jpg |caption = غوڵامڕەزا حەسەنی (لای چەپ) لەگەڵ ڕێبەری پێشووی کۆماری ئیسلامیی ئێران، [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] (لای ڕاست) |birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٢٧|٧|٢١}} |birth_place = [[ورمێ]]، [[ئێران]] |death_date = {{Death date and age|df=yes|٢٠١٨|٥|٢١|١٩٢٧|٧|٢١}} |death_place = [[ورمێ]]، [[ئێران]] |religion = [[ئیسلام]] |module={{Infobox person|child=yes |years_active = ١٩٥٥–١٩٧٩: ڕێبەری بزووتنەوەی میلیشیای ئیسلامیی دژی [[شانشینی پەھلەوی]]{{ھن}} ١٩٧٠–٢٠١٤: پێشنوێژی ھەینیی شاری ورمێ ١٩٧٩–٢٠١٤: نوێنەری ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ورمێ |successor = [[سەید مەھدی قوڕەیشی|ئایەتوڵڵا قوڕەیشی]]}} |nationality = ئێرانی |region = [[ئێران]] |denomination = [[شیعەی دوازدە ئیمام]] }} '''غوڵامڕەزا حەسەنی''' ({{بە فارسی|غلامرضا حسنی}}؛ ٢١ی تەمموزی ١٩٢٧ – ٢١ی ئایاری ٢٠١٨)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/detail/778623/provinces/Azarbayjangharbi|سەردێڕ = شیخ حسنی امام جمعه سابق ارومیه دارفانی‌ را وداع گفت|ڕێکەوت = ٢١ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> [[نوێژی ھەینی|پێشنوێژی ھەینی]] و یەکەم [[ئیمام]]ی [[مزگەوتی جامیعی ورمێ]] لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] بوو. ئەو ھەروەھا نوێنەری [[ورمێ]] لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] لە خولی یەکەمدا و نوێنەری [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] بوو.<ref name="kronos">[http://www.adnkronos.com/AKI/English/Religion/?id=1.0.1687095144 "Iran: Top cleric says women without veils must die"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181207235817/http://www1.adnkronos.com/AKI/English/Religion/?id=1.0.1687095144 |date=7 December 2018 }} | adnkronos.com | 19 December 2009</ref> حەسەنی بە یەکێک لە کۆنەپەرستترین دەنگەکان لە ئێران و جیھانی [[شیعە|ئیسلامی شیعە]] ناسراوە.<ref name="Burns" /> ئەو بەھۆی ھەڵوێستە ئایینی و سیاسییە توندەکانی و دژایەتیکردنی [[خەلافەت]] و [[سوننە]] ناسراوە کە بانگەشەی لە وتەکانی ھەینیدا بۆ دەکردن و بەپێی زانیارییەکان ڕەخنەی زۆر کەسی لێکەوتووەتەوە. [[سوننە|سەرکردە سوننەکان]]، [[چاکسازیخوازانی ئێران]]ی، [[پان تورکیزم|پان تورکەکان]]، [[چەپ (سیاسەت)|ڕێکخراوە چەپە توندڕەوەکان]]، [[کوردایەتی|ناسیۆنالیستە کوردە سوننەکان]] و ھەندێک لایەنی دیکە تۆمەتبار کراوە.<ref name="inside" /> ھەروەھا ئەو زۆر جاران وەکوو کەسێکی [[مەسیحییەت|دژە مەسیحی]]، [[سوننە|دژە سوننە]] و [[دژە کورد]] دەناسرێت و دەگوترێت کە ڕۆڵی سەرەکی لە [[کۆمەڵکوژیی قاڕنێ]]دا ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/220520181|سەردێڕ= غوڵامڕەزا حەسەنی لە تەمەنی 91 ساڵی لە ورمێ کۆچی دواییکرد|ڕێکەوت= ٢٢ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە= تۆڕی میدیاییی ڕووداو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://kurdistanukurd.com/?p=32876|سەردێڕ= مردنی یەکێکی دیکە لە بکوژانی خەڵکی کورد، لە ورمێ|ڕێکەوت= ٢٢ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە= کوردستان و کورد|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230703231858/https://kurdistanukurd.com/?p=32876|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە دوای شۆڕشی ١٩٧٩ لە ئێران، سەرکردایەتیی میلیشیای جەوانمەردان لە شەڕی دژی کورد دەکات و ناوی لەگەڵ تاوانبارانی [[کۆمەڵکوژیی قاڕنێ]] تێکەڵاوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Controversial Iranian Cleric Behind Qarna Massacre Loses Job|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iran/21012014|وێبگە=rudaw.net|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> دوای ئەوەی ھەوڵێکی تیرۆرکردنی حەسەنی لە ساڵی ١٩٨١ سەرنەکەوت، بە فڕۆکە بۆ چارەسەرکردن ڕەوانەی [[ئیرلەند]] کرا.<ref name=":0" /> حەسەنی لە ساڵی ١٩٨٣، دەسەڵاتداران لە حەشارگەی کوڕەکەی بەناوی ڕەشید،<ref>[http://azadbod.wordpress.com/2009/10/12/the-biography-of-great-martyr-br-rashid-hasani/ "The Biography Of Great Martyr Br. Rashid Hasani"] | referl.org | 14 September 2008</ref> کە ئەندامی [[ڕێکخراوەی چریکەکانی فیداییی گەلی ئێران]] بوو ئاگادار دەکاتەوە، کە دواتر بە ڕەزامەندی حەسەنی بە تەقەکردن لە سێدارە درا.<ref name="inside">[http://www.insideofiran.org/en/section-blog/25-important-news/604-qarna-massacre-mullah-awarded-with-medal-of-bravery-in-iran.html "Qarna Massacre Mullah Awarded with ‘Medal of Bravery’ in Iran"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120325210019/http://www.insideofiran.org/en/section-blog/25-important-news/604-qarna-massacre-mullah-awarded-with-medal-of-bravery-in-iran.html |date=25 March 2012 }} | insideofiran.org | 5 April 2011</ref> لە قسەکانی حەسەنی بە ڕۆژنامەنووسێکی ئەمریکی دەڵێت؛ «ئیبراھیم کوڕەکەی نەکردە قوربانی، بەڵام من کردم، ئەمڕۆش پەشیمان نیم».<ref name="Burns">[https://www.nytimes.com/specials/010100mil-tech-mull.html "Praying for a Century That Is Not the American One"] By John F. Burns | nytimes.com | 1 January 2000</ref> لە ساڵی ٢٠٠١، بابەتگەلێک لە میدیاکانی زمانی ئینگلیزیدا سەبارەت بە وتاری ھەینی دەرکەوتن کە حەسەنی خاوەندارێتی و ڕاگرتنی سەگی بچووکی وەک کارێکی نا[[ئیسلام]]ی ئیدانە کرد.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2326357.stm "Iranian cleric denounces dog owners"] | news.bbc.co.uk | 14 October 2002</ref> [[نیویۆرک تایمز]] لە ڕایگەیاند کە حەسەنی دەڵێت: «سپاسی پۆلیس و دادوەرە بەڕێزەکان و ھەموو ئەو کەسانە دەکەم کە کاریان کردووە بۆ دەستگیرکردنی سەگدۆستان و دەستبەسەرداگرتنی سەگە لاق کورتەکان لەم شارەدا»،<ref>[https://www.nytimes.com/2001/08/24/world/tehran-journal-dog-lovers-of-iran-beware-growling-ayatollahs.html "Tehran Journal; Dog Lovers of Iran, Beware Growling Ayatollahs"] By Neil MacFarquhar | nytimes.com | 24 August 2001</ref> دوای چەند ساڵێک لە تاران سەرکوتکردنی سەگ و خاوەن سەگەکان دەستیپێکرد.<ref>[http://www.rferl.org/content/article/1078672.html "Iran: Tehran Officials Begin Crackdown On Pet Dogs"] | referl.org | 14 September 2007</ref> ھەروەھا لە زاری ناوبراوەوە ھاتووە کە «ئەو ژنانەی ڕێز لە [[حیجاب]] و مێردەکانیان ناگرن شایەنی مردنن. ئەم ژنانە و مێردەکانیان و باوکیان دەبێت بمرن».<ref name=kronos/><ref name=":0" /> لە ساڵی ٢٠١١، ''میدالیای ئازایەتی''ی لەلایەن سەرۆک کۆمار [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] پێبەخشرا، کە یەکێک لە گرنگترین میدالیا فەرمییەکانە کە لە ئێراندا بەخشراوە.<ref name=inside/> دەگوترێت ئەو میدالیایە بەھۆی خۆڕاگری لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] لە پێش [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]]، دژایەتیی بەرامبەر ئۆپۆزسیۆنی [[کورد]]ی لە ساڵانی یەکەمی دوای شۆڕش و بەشداریکردنی لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا پێبەخشرا.<ref name=inside/> لە شوباتی ٢٠١٤، وەکوو نوێنەری عەلی خامنەیی بەھۆی زۆربوونی تەمەن و نەخۆشی لە پۆستەکەی دوورخرایەوە.<ref name=":0" /> ھەتا کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٤، حەسەنی خاوەنی دوو ژنی زیندوو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=contentShow&id=11395|سەردێڕ=حجت الاسلام قریشی به امامت جمعه ارومیه و نماینده ولی فقیه در آذربایجان غربی منصوب شد/ تقدیر از مجاهدت و خدمات حجت الاسلام حسنی|بڵاوکەرەوە=[[عەلی خامنەیی|Supreme Leader]] Website |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> ئەو خاوەنی حەوت کوڕ و چوار کچ بوو.<ref name=Burns/> غوڵامڕەزا حەسەنی لە ٢١ی ئایاری ٢٠١٨ لە تەمەنی ٩٠ ساڵیدا بەھۆی [[تەشەنا|تەشەنای گورچیلە]] کۆچی دواییی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fa.euronews.com/2018/05/21/gholamreza-hasani-former-friday-prayer-imam-of-western-city-of-urmia-in-iran-died-at-91|سەردێڕ = غلامرضا حسنی، امام جمعه سابق ارومیه درگذشت|ڕێکەوت = ٢١ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> منداڵەکانی حەسەنی بوونەتە کەسایەتی ناسراو لە بوارە جیاجیاکاندا بە بیروڕای سیاسیی دژبەیەکەوە. لەم ساڵانەدا نەوە کچەکەی، [[ئانا دایمۆند]] بەھۆی چالاکی مافەکانی مرۆڤ لە شانشینی یەکگرتوو لە دوای بەبێ تاوان دادگاییکردن، زیندانیکردن و ئازادکردنی لەلایەن [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەتی ئێران]] ناوبانگی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hamhigh.co.uk/news/ana-diamond-letter-to-iran-about-nazanin-1-6849529|سەردێڕ=Nazanin's daughter deserves to have her mother next to her|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201027053130/https://www.hamhigh.co.uk/news/ana-diamond-letter-to-iran-about-nazanin-1-6849529|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Gholamreza Hassani}} {{S-start}} {{s-off}} {{succession box |before=پۆستەکە نەبووە |title=[[نوێژی ھەینی|پێشنوێژی ھەینی]]ی [[ورمێ]] و نوێنەری [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەر]] |years= ١٩٨٠—٢٠١٤ |after={{flagicon|ئێران}}[[سەید مەھدی قوڕەیشی]]}} {{S-end}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠١٨]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٨]] h9btzqcwuc3lyieclou3vxib70eo5zz 0 239617 1584168 1397261 2026-05-16T02:44:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584168 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان | ناوی_خۆماڵی = | زمان١ = | ناوی_زمان١ = | زمان٢ = | ناوی_زمان٢ = | زمان٣ = | ناوی_زمان٣ = | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ = | ڕەنگکۆد = red | سەرکردە = | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_یەکەم = | سکرتێری_گشتی = باپیر کامەلا | لجە = | سکرتارییەت = | وتەبێژ = | دامەزرێنەر = | ناونیشانی_سەرکردە١ = | ناوی_سەرکردە١ = | ناونیشانی_سەرکردە٢ = | ناوی_سەرکردە٢ = | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = سەربەخۆیی، ئازادی، دادی کۆمەڵایەتی | دامەزراندن = ١ی شوباتی ١٩٩٥ | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = | یەکگرتن = | پاشینە = | شوێنگە = | ڕۆژنامە = | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = | ناوی_باڵی١ = | باڵی١ = | ناوی_باڵی٢ = | باڵی٢ = | ناوی_باڵی٣ = | باڵی٣ = | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|سۆشیال دیموکراسی]] | شوێنی_سیاسی = چەپ | ئایین = | نیشتمانی = | نێودەوڵەتی = | ئەوروپی = | پەرلەمانی_ئەوروپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = | ئینتیما١ = | ڕەنگەکان = | ناوی_کورسییەکان١ = | کورسییەکان١ = | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئاڵا = | ماڵپەر = | وڵات = | وڵات٢ = | بەرپێنووس = }} '''پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان''' کە بەکورتە '''پەکەڕەکە''' دەخوێنرێتەوە، پارتێکی کوردیی باشووری کوردستانە لە ١ی شوباتی ١٩٩٥ وەک پارتێکی [[سۆشیالیزم|سۆشیالیست]] دامەزرا.<ref name="کوردیپێدیا ۱">[https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=201009031329259341&lng=12 کوردیپێدیا: ''پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان''؛] سەردان لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="جەماوەرنیوز ۱">[https://www.jamawarnews.com/detailnews.aspx?jimare=15961&cor=1&related=2031#gsc.tab=0 جەماوەر نیوز: ''محەمەد حاجی مەحمود پەیامێکی پیرۆزبایی ئاراستەی باپیر کامەلا دەکات''، نووسراو لە ٣ی شوباتی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان لە سەرەتادا وەکوو حیزبێکی سۆشیالیست دژ بە ناحەقیی چینایەتی دامەزرا و دواتر وەکوو بزووتنەوەیەکی جۆتیاری دەستی بە تێکۆشان کرد. ئەم حیزبە لە سەرەتای دامەزراندنی بەشداریی ھەموو ھەڵبژاردنەکان عێراق و باشووری کوردستانی کردووە. == ئەندامان == سکرتێری گشتیی پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان باپیر کامەلایە.<ref name="سەرۆکایەتیی ھەرێم ۱">[https://presidency.gov.krd/a-delegation-from-the-presidency-of-the-kurdistan-region-visits-the-kurdistan-workers-party/ سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان-عێراق: ''شاندێکی سەرۆکایەتیی ھەرێم سەردانی پارتی کرێکاران و ڕەنجدەران دەکات''، نووسراو لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩؛] سەردان لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="کەدەپە ۱">[https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&a=119771 پارتی دیموکراتی کوردستان: ''پارتی پەیامێکی پیرۆزباییی ئاراستەی پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان کرد''، نووسراو لە ١ی شوباتی ٢٠٢٠؛] سەردان لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="ھەرێم نیوز ۱">[https://haremnews.com/details/19831 ھەرێم نیوز: ''نێچیرڤان بارزانی سەردانی سێ‌ لایەنی سیاسی کرد''، نووسراو لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١؛] سەردان لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> <ref name="خەندان ۱">[https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=132892&babet=1&relat=1024 خەندان: ''نێچیرڤان بارزانی سەردانی پارتی کرێکارانی ڕەنجدەران و زەحمەتکێشان دەکات''، نووسراو لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١؛] سەردان لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> ساڵح کاکەیی ئەندامی مەکتەبی سیاسی و بەرپرسی پێوەندییەکان، عەلی محەممەد ئەندامی سەرکردایەتی و ھاوڕێ حەمەڕەش ئەندامی پێوەندییەکانە.<ref name="کوردستان و کورد ۱">[https://kurdistanukurd.com/?p=45730 کوردستان و کورد: ''سەردانی پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان لە نوێنەرایەتی حیزب لە ھەولێر''، نووسراو لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230719172408/https://kurdistanukurd.com/?p=45730 |date=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> ڕەسووڵ عومەر ڕەسووڵ ناسراو بە ڕەسووڵ قەڵادزەیی ئەندامی ئەنجوومەنی سەرکردایەتیی حیزبەکە بوو کە کۆچی دوایی کرد.<ref name="ئاسۆ ۱">[https://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=21232&Jor=1 ئاسۆی ڕۆژھەڵات: ''پەیامی ھاوخەمی کۆمەڵەی شۆڕشگێڕ بۆ سەرکردایەتی پارتی کرێکاران و رەنجدەرانی کوردستان''، نووسراو لە ٢ی ئایاری ٢٠٢١؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230719172408/https://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=21232&Jor=1 |date=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> == ھەڵویستەکان == پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٢ بەبۆنەی ۴۲ھەمین ساڵڕۆژی دامەزرانی [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران]] پەیامێکی پیرۆزبایی ئاراستەی ئەو حیزبە کردی و وێڕای ئاماژەکردن بە شەڕی ئۆکراینیا ڕەوشی سیاسیی جیھان و ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە قۆناغێکی ڕاگوزار و ھەستیاردا زانی و لە یەکڕیزی و تەبایی پێکەوە کارکردن وەکوو ئەرکێکی ھەنوکەیی بۆ تێپەڕاندنی ئەو قۆناغە ناو بردی.<ref name="خەبات ۱">[https://www.xebatmedia.com/kurdi/item_detail.php?id=2390 خەبات میدیا: ''پەیامی پیرۆزبایی پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان بەبۆنەی ۴۲ھەمین ساڵڕۆژی دامەزرانی سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران''، نووسراو لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> لە ١ی ئایاری ٢٠٢٠ مەکتەبی سیاسی پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان بەبۆنەی ڕۆژی جیھانیی کرێکار بەیاننامەیەک بڵاوکردەوە و گوتی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە مێژووی ۲۹ ساڵەی خۆیدا نە لە ڕووی ڕێکخستنی ژیانی و نە لە ئاستی یاسادانانەوە و جێبەجێکردنەوەی یاساکان بایەخێکی ئەوتۆی بە کرێکاران نەداوە؛ ھەروەھا کە بەدوای ڕووخانی حکوومەتی بەعس یاسایەکی کاری نوێ ڕێک نەخراوە و ھێشتا یاسای ژمارە ٧١ی ١٩٨٧ی ئەو سەردەمە بەرکارە و ئەوە لە حاڵێکدایە کە لە ساڵی ٢٠٠٧ یاسایەک بۆ سەرمایەگوزاری و کەڵەکردنی سەرمایە پەسەند کراوە کە لە سێبەریدا ھەرێمی کوردستان نوقمی گەندەڵی کراوەتەوە.<ref name="ھەتاو میدیا ۱">[https://www.hataw.media/2020/04/blog-post_52.html ھەتاو میدیا: ''پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان بەیاننامەیەک بڵاودەکاتەوە''، نووسراو لە ١ی ئایاری ٢٠٢٠؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230719172408/https://www.hataw.media/2020/04/blog-post_52.html |date=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{حیزبە سۆسیالیست و چەپەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کوردستان}} [[پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:حیزبەکانی عێراق]] [[پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکان]] [[پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی کوردستان]] [[پۆل:پارتە سۆسیال دیمۆکراتەکانی عێراق]] [[پۆل:حیزبەکان، دامەزرانی ١٩٩٥]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٥ لە عێراق]] [[پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکان لە عێراق]] [[پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان]] 42zbpx2vbqd2m2kkvb6zh36fy7gg04f 0 242516 1584204 1486913 2026-05-16T08:16:10Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1584204 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس|وێنە=Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg}} '''ئیمپراتۆریەتیی نەمسا''' (بە [[ئەڵمانی]]: Kaiserthum Österreich؛ بە [[زمانی مەجاری|ھەنگاری]]: Osztrák Birodalom) لە ساڵی ١٨٠٤ وەک پاشایەتییەکی بۆماوەیی لەسەر زەوییەکانی [[ھابسبۆرگ]] دامەزرا، دوای ھەڵوەشاندنەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز ]]و پێکھێنانی [[ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا]] لەلایەن [[ناپلیۆن بۆناپارت]]ەوە. یەکەم ئیمپراتۆری نەمسا فرانسیسی یەکەمی ھابسبۆرگ-لۆرین بوو، کە لەو کاتەدا نازناوی ئیمپراتۆری ھەڵبژێردراوی ڕۆمەکانیشی ھەڵگرتبوو، بەڵام لە ساڵی ١٨٠٦ دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز دەستبەرداری بوو بۆ پاراستنی نازناوی ئیمپراتۆریی خۆی، لە ناوچە بۆماوەییەکانی خۆیدا خۆی بە ئیمپراتۆری نەمسا ناساند. دوای ھەندێک ھەوڵ بۆ چاکسازی دەستوور، لە ساڵی ١٨٦٧ یەکسانکردنی پێگە لەگەڵ بەشە ھەنگارییەکەی شانشینی ئاوسگلێچ ڕوویدا، ھەر بۆیە ئیمپراتۆریەتیی نەمسا لەو ساتەوە بە ناوی [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان]] ناسرا. == مێژوو == ئەم ئیمپراتۆریەتە کە ناوەندەکەی لە وڵاتی [[نەمسا]]ی ئێستایە، بە فەرمی لە ساڵی ١٨٠٤ تا ١٨٦٧ درێژەی بە دەسەڵاتی خۆی دا، پاشان بووە [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان]]. ئیمپراتۆریەتیی نەمسا لەلایەن فرانسیسی دووەم، ئیمپراتۆری ڕۆمیی پیرۆز (دواتر بە فرانسیسی یەکەمی نەمسا ناسرا) بە یەکگرتنی خاکەکانی ناوەوە و دەرەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی دامەزراوە. ئەم کارە کاردانەوەیەک بوو بەرامبەر بە لێدوانەکەی [[ناپلیۆن بۆناپارت]] کە لەسەر بنەمای [[ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا]] بوو لە ساڵی ١٨٠٤. ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان (١٨٦٧–١٩١٨) دەرئەنجامی درووستبوونی نەمسا-مەجارستان بوو لە ساڵی ١٨٦٧، کە لە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] لەلایەن ھێزە سەرکەوتووەکانەوە لە [[پەیمانی تریانۆن]]دا جیاکرانەوە. ==ئابووری== {| class="wikitable floatright" |+ ھاوردەکردن و ھەناردەکردن (بە [[فلۆرین]]) |- ! ماوە || ھاوردە || ھەناردە |- | تێکڕای ساڵانە (١٨٢٣–١٨٢٨){{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ٨٨،٦٥٠،٢١٩{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ٩٥،٩٠٥،٧٨٠{{sfn|Banfield|1842|p=565}} |- | تێکڕای ساڵانە (١٨٣٠–١٨٣٥){{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١٠٢،٨٣٥،٣٤١{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١١١،٢٤٦،٢١٥{{sfn|Banfield|1842|p=565}} |- | ١٨٣٧{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١٢٠،٨٩٧،٧٦١{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١١٩،٦٢١،٧٥٨{{sfn|Banfield|1842|p=565}} |- |} جەنگەکە ئابووریی نەمسای پەک خست.{{sfn|Banfield|1842|p=565}} بازرگانیی دەرەکیی نەمسا یەک لەسەر سێی بازرگانیی فەڕەنسا و یەک لەسەر پێنجی بەریتانیای مەزن بوو بەپێی ژمارەکانی ١٨٢٣–١٨٣٧.{{sfn|Banfield|1842|p=565}} تەواوی باجی ڕاستەوخۆ ٤٧،١٥٩،١٦٨ بوو کە ٣٧،٥٩٩،٤٩٦یان باجی زەوی بوون (١٨٤٢).{{sfn|Banfield|1842|p=566}} ==دیمۆگرافیا== ئیمپراتۆریەتیی نەمسا فرەنەتەوە و فرەئیتنیک بوو، لەگەڵ ئەڵمانییەکان، مەجارەکان (پێکھێنەری شانشینی مەجارستان)، سلاڤەکان (چیک، پۆڵەندی، ڕووسینی، کروات، سلۆڤاک، سڕب، سلۆڤینی) و ڕۆمانییەکان، لەگەڵ ژمارەیەکی کەمتری گرووپە ئیتنیکییەکانی دیکە. بەپێی ئامارەکانی دکتۆر بێچەر، ژمارەی دانیشتووان ٣٦،٩٥٠،٤٠١ بوو لە ساڵی ١٨٤٠دا.{{sfn|Banfield|1842|p=223}} خەمڵاندنێک کە لە ١٨٤٢دا ئەنجام دراوە ٣٥،٥٠٠،٠٠٠ پیشان دەدات.{{sfn|Banfield|1842|p=223}} سلاڤەکان بە خەمڵێنراوی ١٦ ملیۆنیان پێکدەھێنا، نزیکەی ١٢ ملیۆن لە باکووری دانووب و ٤ ملیۆن لە باشووری.{{sfn|Banfield|1842|p=224}} ئەڵمانییەکان بە خەمڵێنراوی ٦،٥ ملیۆنیان پێکدەھێنا، کە ٣ ملیۆنیان لە نەمساوی سەروو و خواروو، تیرۆل و نیوەی ستیریا بوون، و ئەوانی دیکەش لە پارێزگاکانی تر بڵاو ببوونەوە.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} مەجارەکان بە خەمڵێنراوی ٥،٥ ملیۆنیان پێکدەھێنا.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} ئیتاڵییەکان بە خەمڵێنراوی ٤،٦ ملیۆنیان پێکدەھێنا، لە لۆمباردیا، ڤێنیز، باشووری تیرۆل، و باشووری ئیلیریا.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} وەلاچییەکان بە خەمڵێنراوی ١،٥٦٠،٠٠٠ بوون لە مەجارستان و ترانسیلڤانیا.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا، بەرھەمە ئەتنۆگرافییەکان زاراوەی ''nationalität'' (نەتەوایەتی)یان وەک ھاوواتایەک بۆ ''volk'' (گرووپی ئیتنیکی) بەکار دەھێنا.<ref>{{cite journal|last=Slavec Gradišnik|first=Ingrid|title=Images of Peoples: Two 19th-Century "Ethnographies" of the Habsburg Empire|journal=Traditiones|publisher=The Research Center of the Slovenian Academy of Sciences and Arts (ZRC SAZU)|volume=53|issue=3|date=2024-12-24|issn=1855-6396|doi=10.3986/traditio2024530305|doi-access=free}}</ref> ئەو زاراوە جیاوازانەی بۆ گەلانی پاشایەتییەکە بەکار دەھاتن برێتی بوون لە ''Nation''، ''Volk''، ''Völkerschaft'' و وەرگیراوەکانی ''Volkstamm''، ''Volksgruppe''.<ref>{{cite web|title="Europe in Miniature" Representations of Ethnic Diversity of Hungary in Statistics and Homeland Studies until the Revolution of 1848 – 1849|publisher=SAV|url=https://www.ceeol.com/search/chapter-detail?id=592839}}</ref> [[شۆڕشەکانی ١٨٤٨ لە ئیمپراتۆریەتیی نەمسا]] کەمینەکانی گرتەوە کە لایەنگیرییان لە نێوان شۆڕش دژی پاشایەتی یان پشتگیریکردنی پاشایەتی ھەڵدەبژارد. کاتێک مەجارستان شۆڕشی کرد، کرواتەکان، سڕبەکان و ڕۆمانییەکانی شانشینەکە پشتگیریی پاشایەتییان کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٣ی ٩ی ٢٠٢٣}} [https://it.wikipedia.org/wiki/Impero_austriaco?wprov=sfla1/ ویکی ئیتاڵی] {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|وڵاتەکان|مەسیحییەت|فەڕەنسا|سڕبیا|نەمسا|مەجارستان|ئەڵمانیا|کرواتیا}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Austrian Empire}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتی نەمسا]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:ماڵی ھابسبورگ-لۆرین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٠٤]] 1ma1hd53vgghuiyoiz1ftcxq6cika5q 1584205 1584204 2026-05-16T08:16:47Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1584205 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس|وێنە=Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg}} '''ئیمپراتۆریەتیی نەمسا''' (بە [[ئەڵمانی]]: Kaiserthum Österreich؛ بە [[زمانی مەجاری|ھەنگاری]]: Osztrák Birodalom) لە ساڵی ١٨٠٤ وەک پاشایەتییەکی بۆماوەیی لەسەر زەوییەکانی [[ھابسبۆرگ]] دامەزرا، دوای ھەڵوەشاندنەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز ]]و پێکھێنانی [[ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا]] لەلایەن [[ناپلیۆن بۆناپارت]]ەوە. یەکەم ئیمپراتۆری نەمسا فرانسیسی یەکەمی ھابسبۆرگ-لۆرین بوو، کە لەو کاتەدا نازناوی ئیمپراتۆری ھەڵبژێردراوی ڕۆمەکانیشی ھەڵگرتبوو، بەڵام لە ساڵی ١٨٠٦ دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز دەستبەرداری بوو بۆ پاراستنی نازناوی ئیمپراتۆریی خۆی، لە ناوچە بۆماوەییەکانی خۆیدا خۆی بە ئیمپراتۆری نەمسا ناساند. دوای ھەندێک ھەوڵ بۆ چاکسازی دەستوور، لە ساڵی ١٨٦٧ یەکسانکردنی پێگە لەگەڵ بەشە ھەنگارییەکەی شانشینی ئاوسگلێچ ڕوویدا، ھەر بۆیە ئیمپراتۆریەتیی نەمسا لەو ساتەوە بە ناوی [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان]] ناسرا. == مێژوو == ئەم ئیمپراتۆریەتە کە ناوەندەکەی لە وڵاتی [[نەمسا]]ی ئێستایە، بە فەرمی لە ساڵی ١٨٠٤ تا ١٨٦٧ درێژەی بە دەسەڵاتی خۆی دا، پاشان بووە [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان]]. ئیمپراتۆریەتیی نەمسا لەلایەن فرانسیسی دووەم، ئیمپراتۆری ڕۆمیی پیرۆز (دواتر بە فرانسیسی یەکەمی نەمسا ناسرا) بە یەکگرتنی خاکەکانی ناوەوە و دەرەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی دامەزراوە. ئەم کارە کاردانەوەیەک بوو بەرامبەر بە لێدوانەکەی [[ناپلیۆن بۆناپارت]] کە لەسەر بنەمای [[ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا]] بوو لە ساڵی ١٨٠٤. ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان (١٨٦٧–١٩١٨) دەرئەنجامی درووستبوونی نەمسا-مەجارستان بوو لە ساڵی ١٨٦٧، کە لە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] لەلایەن ھێزە سەرکەوتووەکانەوە لە [[پەیمانی تریانۆن]]دا جیاکرانەوە. ==ئابووری== {| class="wikitable floatright" |+ ھاوردەکردن و ھەناردەکردن (بە [[فلۆرین]]) |- ! ماوە || ھاوردە || ھەناردە |- | تێکڕای ساڵانە (١٨٢٣–١٨٢٨){{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ٨٨،٦٥٠،٢١٩{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ٩٥،٩٠٥،٧٨٠{{sfn|Banfield|1842|p=565}} |- | تێکڕای ساڵانە (١٨٣٠–١٨٣٥){{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١٠٢،٨٣٥،٣٤١{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١١١،٢٤٦،٢١٥{{sfn|Banfield|1842|p=565}} |- | ١٨٣٧{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١٢٠،٨٩٧،٧٦١{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١١٩،٦٢١،٧٥٨{{sfn|Banfield|1842|p=565}} |- |} جەنگەکە ئابووریی نەمسای پەک خست.{{sfn|Banfield|1842|p=565}} بازرگانیی دەرەکیی نەمسا یەک لەسەر سێی بازرگانیی فەڕەنسا و یەک لەسەر پێنجی بەریتانیای مەزن بوو بەپێی ژمارەکانی ١٨٢٣–١٨٣٧.{{sfn|Banfield|1842|p=565}} تەواوی باجی ڕاستەوخۆ ٤٧،١٥٩،١٦٨ بوو کە ٣٧،٥٩٩،٤٩٦یان باجی زەوی بوون (١٨٤٢).{{sfn|Banfield|1842|p=566}} ==دیمۆگرافیا== ئیمپراتۆریەتیی نەمسا فرەنەتەوە و فرەئیتنیک بوو، لەگەڵ ئەڵمانییەکان، مەجارەکان (پێکھێنەری شانشینی مەجارستان)، سلاڤەکان (چیک، پۆڵەندی، ڕووسینی، کروات، سلۆڤاک، سڕب، سلۆڤینی) و ڕۆمانییەکان، لەگەڵ ژمارەیەکی کەمتری گرووپە ئیتنیکییەکانی دیکە. بەپێی ئامارەکانی دکتۆر بێچەر، ژمارەی دانیشتووان ٣٦،٩٥٠،٤٠١ بوو لە ساڵی ١٨٤٠دا.{{sfn|Banfield|1842|p=223}} خەمڵاندنێک کە لە ١٨٤٢دا ئەنجام دراوە ٣٥،٥٠٠،٠٠٠ پیشان دەدات.{{sfn|Banfield|1842|p=223}} سلاڤەکان بە خەمڵێنراوی ١٦ ملیۆنیان پێکدەھێنا، نزیکەی ١٢ ملیۆن لە باکووری دانووب و ٤ ملیۆن لە باشووری.{{sfn|Banfield|1842|p=224}} ئەڵمانییەکان بە خەمڵێنراوی ٦،٥ ملیۆنیان پێکدەھێنا، کە ٣ ملیۆنیان لە نەمساوی سەروو و خواروو، تیرۆل و نیوەی ستیریا بوون، و ئەوانی دیکەش لە پارێزگاکانی تر بڵاو ببوونەوە.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} مەجارەکان بە خەمڵێنراوی ٥،٥ ملیۆنیان پێکدەھێنا.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} ئیتاڵییەکان بە خەمڵێنراوی ٤،٦ ملیۆنیان پێکدەھێنا، لە لۆمباردیا، ڤێنیز، باشووری تیرۆل، و باشووری ئیلیریا.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} وەلاچییەکان بە خەمڵێنراوی ١،٥٦٠،٠٠٠ بوون لە مەجارستان و ترانسیلڤانیا.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا، بەرھەمە ئەتنۆگرافییەکان زاراوەی ''nationalität'' (نەتەوایەتی)یان وەک ھاوواتایەک بۆ ''volk'' (گرووپی ئیتنیکی) بەکار دەھێنا.<ref>{{cite journal|last=Slavec Gradišnik|first=Ingrid|title=Images of Peoples: Two 19th-Century "Ethnographies" of the Habsburg Empire|journal=Traditiones|publisher=The Research Center of the Slovenian Academy of Sciences and Arts (ZRC SAZU)|volume=53|issue=3|date=2024-12-24|issn=1855-6396|doi=10.3986/traditio2024530305|doi-access=free}}</ref> ئەو زاراوە جیاوازانەی بۆ گەلانی پاشایەتییەکە بەکار دەھاتن برێتی بوون لە ''Nation''، ''Volk''، ''Völkerschaft'' و وەرگیراوەکانی ''Volkstamm''، ''Volksgruppe''.<ref>{{cite web|title="Europe in Miniature" Representations of Ethnic Diversity of Hungary in Statistics and Homeland Studies until the Revolution of 1848 – 1849|publisher=SAV|url=https://www.ceeol.com/search/chapter-detail?id=592839}}</ref> [[شۆڕشەکانی ١٨٤٨ لە ئیمپراتۆریەتیی نەمسا]] کەمینەکانی گرتەوە کە لایەنگیرییان لە نێوان شۆڕش دژی پاشایەتی یان پشتگیریکردنی پاشایەتی ھەڵدەبژارد. کاتێک مەجارستان شۆڕشی کرد، کرواتەکان، سڕبەکان و ڕۆمانییەکانی شانشینەکە پشتگیریی پاشایەتییان کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٣ی ٩ی ٢٠٢٣}} [https://it.wikipedia.org/wiki/Impero_austriaco?wprov=sfla1/ ویکی ئیتاڵی] {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|وڵاتەکان|مەسیحییەت|فەڕەنسا|سڕبیا|نەمسا|مەجارستان|ئەڵمانیا|کرواتیا}} {{پۆلی کۆمنز|Austrian Empire}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتی نەمسا]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:ماڵی ھابسبورگ-لۆرین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٠٤]] tthfzvrp0904gqxn8ywdjb48tyiz1xe 1584206 1584205 2026-05-16T08:17:25Z 1silent scientist 51740 1584206 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg}} '''ئیمپراتۆریەتیی نەمسا''' (بە [[ئەڵمانی]]: Kaiserthum Österreich؛ بە [[زمانی مەجاری|ھەنگاری]]: Osztrák Birodalom) لە ساڵی ١٨٠٤ وەک پاشایەتییەکی بۆماوەیی لەسەر زەوییەکانی [[ھابسبۆرگ]] دامەزرا، دوای ھەڵوەشاندنەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز ]]و پێکھێنانی [[ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا]] لەلایەن [[ناپلیۆن بۆناپارت]]ەوە. یەکەم ئیمپراتۆری نەمسا فرانسیسی یەکەمی ھابسبۆرگ-لۆرین بوو، کە لەو کاتەدا نازناوی ئیمپراتۆری ھەڵبژێردراوی ڕۆمەکانیشی ھەڵگرتبوو، بەڵام لە ساڵی ١٨٠٦ دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز دەستبەرداری بوو بۆ پاراستنی نازناوی ئیمپراتۆریی خۆی، لە ناوچە بۆماوەییەکانی خۆیدا خۆی بە ئیمپراتۆری نەمسا ناساند. دوای ھەندێک ھەوڵ بۆ چاکسازی دەستوور، لە ساڵی ١٨٦٧ یەکسانکردنی پێگە لەگەڵ بەشە ھەنگارییەکەی شانشینی ئاوسگلێچ ڕوویدا، ھەر بۆیە ئیمپراتۆریەتیی نەمسا لەو ساتەوە بە ناوی [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان]] ناسرا. == مێژوو == ئەم ئیمپراتۆریەتە کە ناوەندەکەی لە وڵاتی [[نەمسا]]ی ئێستایە، بە فەرمی لە ساڵی ١٨٠٤ تا ١٨٦٧ درێژەی بە دەسەڵاتی خۆی دا، پاشان بووە [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان|ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان]]. ئیمپراتۆریەتیی نەمسا لەلایەن فرانسیسی دووەم، ئیمپراتۆری ڕۆمیی پیرۆز (دواتر بە فرانسیسی یەکەمی نەمسا ناسرا) بە یەکگرتنی خاکەکانی ناوەوە و دەرەوەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی دامەزراوە. ئەم کارە کاردانەوەیەک بوو بەرامبەر بە لێدوانەکەی [[ناپلیۆن بۆناپارت]] کە لەسەر بنەمای [[ئیمپراتۆریەتیی یەکەمی فەڕەنسا]] بوو لە ساڵی ١٨٠٤. ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجارستان (١٨٦٧–١٩١٨) دەرئەنجامی درووستبوونی نەمسا-مەجارستان بوو لە ساڵی ١٨٦٧، کە لە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] لەلایەن ھێزە سەرکەوتووەکانەوە لە [[پەیمانی تریانۆن]]دا جیاکرانەوە. ==ئابووری== {| class="wikitable floatright" |+ ھاوردەکردن و ھەناردەکردن (بە [[فلۆرین]]) |- ! ماوە || ھاوردە || ھەناردە |- | تێکڕای ساڵانە (١٨٢٣–١٨٢٨){{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ٨٨،٦٥٠،٢١٩{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ٩٥،٩٠٥،٧٨٠{{sfn|Banfield|1842|p=565}} |- | تێکڕای ساڵانە (١٨٣٠–١٨٣٥){{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١٠٢،٨٣٥،٣٤١{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١١١،٢٤٦،٢١٥{{sfn|Banfield|1842|p=565}} |- | ١٨٣٧{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١٢٠،٨٩٧،٧٦١{{sfn|Banfield|1842|p=565}} || ١١٩،٦٢١،٧٥٨{{sfn|Banfield|1842|p=565}} |- |} جەنگەکە ئابووریی نەمسای پەک خست.{{sfn|Banfield|1842|p=565}} بازرگانیی دەرەکیی نەمسا یەک لەسەر سێی بازرگانیی فەڕەنسا و یەک لەسەر پێنجی بەریتانیای مەزن بوو بەپێی ژمارەکانی ١٨٢٣–١٨٣٧.{{sfn|Banfield|1842|p=565}} تەواوی باجی ڕاستەوخۆ ٤٧،١٥٩،١٦٨ بوو کە ٣٧،٥٩٩،٤٩٦یان باجی زەوی بوون (١٨٤٢).{{sfn|Banfield|1842|p=566}} ==دیمۆگرافیا== ئیمپراتۆریەتیی نەمسا فرەنەتەوە و فرەئیتنیک بوو، لەگەڵ ئەڵمانییەکان، مەجارەکان (پێکھێنەری شانشینی مەجارستان)، سلاڤەکان (چیک، پۆڵەندی، ڕووسینی، کروات، سلۆڤاک، سڕب، سلۆڤینی) و ڕۆمانییەکان، لەگەڵ ژمارەیەکی کەمتری گرووپە ئیتنیکییەکانی دیکە. بەپێی ئامارەکانی دکتۆر بێچەر، ژمارەی دانیشتووان ٣٦،٩٥٠،٤٠١ بوو لە ساڵی ١٨٤٠دا.{{sfn|Banfield|1842|p=223}} خەمڵاندنێک کە لە ١٨٤٢دا ئەنجام دراوە ٣٥،٥٠٠،٠٠٠ پیشان دەدات.{{sfn|Banfield|1842|p=223}} سلاڤەکان بە خەمڵێنراوی ١٦ ملیۆنیان پێکدەھێنا، نزیکەی ١٢ ملیۆن لە باکووری دانووب و ٤ ملیۆن لە باشووری.{{sfn|Banfield|1842|p=224}} ئەڵمانییەکان بە خەمڵێنراوی ٦،٥ ملیۆنیان پێکدەھێنا، کە ٣ ملیۆنیان لە نەمساوی سەروو و خواروو، تیرۆل و نیوەی ستیریا بوون، و ئەوانی دیکەش لە پارێزگاکانی تر بڵاو ببوونەوە.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} مەجارەکان بە خەمڵێنراوی ٥،٥ ملیۆنیان پێکدەھێنا.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} ئیتاڵییەکان بە خەمڵێنراوی ٤،٦ ملیۆنیان پێکدەھێنا، لە لۆمباردیا، ڤێنیز، باشووری تیرۆل، و باشووری ئیلیریا.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} وەلاچییەکان بە خەمڵێنراوی ١،٥٦٠،٠٠٠ بوون لە مەجارستان و ترانسیلڤانیا.{{sfn|Banfield|1842|p=227}} لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩دا، بەرھەمە ئەتنۆگرافییەکان زاراوەی ''nationalität'' (نەتەوایەتی)یان وەک ھاوواتایەک بۆ ''volk'' (گرووپی ئیتنیکی) بەکار دەھێنا.<ref>{{cite journal|last=Slavec Gradišnik|first=Ingrid|title=Images of Peoples: Two 19th-Century "Ethnographies" of the Habsburg Empire|journal=Traditiones|publisher=The Research Center of the Slovenian Academy of Sciences and Arts (ZRC SAZU)|volume=53|issue=3|date=2024-12-24|issn=1855-6396|doi=10.3986/traditio2024530305|doi-access=free}}</ref> ئەو زاراوە جیاوازانەی بۆ گەلانی پاشایەتییەکە بەکار دەھاتن برێتی بوون لە ''Nation''، ''Volk''، ''Völkerschaft'' و وەرگیراوەکانی ''Volkstamm''، ''Volksgruppe''.<ref>{{cite web|title="Europe in Miniature" Representations of Ethnic Diversity of Hungary in Statistics and Homeland Studies until the Revolution of 1848 – 1849|publisher=SAV|url=https://www.ceeol.com/search/chapter-detail?id=592839}}</ref> [[شۆڕشەکانی ١٨٤٨ لە ئیمپراتۆریەتیی نەمسا]] کەمینەکانی گرتەوە کە لایەنگیرییان لە نێوان شۆڕش دژی پاشایەتی یان پشتگیریکردنی پاشایەتی ھەڵدەبژارد. کاتێک مەجارستان شۆڕشی کرد، کرواتەکان، سڕبەکان و ڕۆمانییەکانی شانشینەکە پشتگیریی پاشایەتییان کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٣ی ٩ی ٢٠٢٣}} [https://it.wikipedia.org/wiki/Impero_austriaco?wprov=sfla1/ ویکی ئیتاڵی] {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|وڵاتەکان|مەسیحییەت|فەڕەنسا|سڕبیا|نەمسا|مەجارستان|ئەڵمانیا|کرواتیا}} {{پۆلی کۆمنز|Austrian Empire}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتی نەمسا]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:ماڵی ھابسبورگ-لۆرین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٨٦٧]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٠٤]] td0dzm1hq7vpeh2j4lj3vrz0ct114gf 1 242915 1584102 1558893 2026-05-15T19:30:57Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584102 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناسر فەھیمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1107084 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230524123316/https://kalemeh.tv/1401/03/43609/ بۆ https://kalemeh.tv/1401/03/43609/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٤٥، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناسر فەھیمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1212056 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230524123325/https://irankargar.com/%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AA/ بۆ https://irankargar.com/%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%b2%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d9%81%d9%87%db%8c%d9%85%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%b2%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%aa/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٢٠، ٧ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ناسر فەھیمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328619 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230524123325/https://irankargar.com/%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AA/ بۆ https://irankargar.com/%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%b2%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%db%8c-%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d9%81%d9%87%db%8c%d9%85%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%b2%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%aa/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230524123316/https://kalemeh.tv/1401/03/43609/ بۆ https://kalemeh.tv/1401/03/43609/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٣٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناسر فەھیمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1378153 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230524123325/https://fa.iranfreedom.org/cry_of_arrestees/%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1-%D9%81%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-2/ بۆ https://fa.iranfreedom.org/cry_of_arrestees/%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d9%81%d9%87%db%8c%d9%85%db%8c-2/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٢٩، ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناسر فەھیمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1459734 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230524123316/https://rissmaan.com/fa/id_6655/ بۆ https://rissmaan.com/fa/id_6655/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٢١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناسر فەھیمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1558892 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230331223621/https://prisonatlas.com/1naser-fahimi/ بۆ https://prisonatlas.com/1naser-fahimi/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٤٨، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ناسر فەھیمی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584101 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230524123317/https://fa.kurdistanukurd.com/?p=38405 بۆ https://fa.kurdistanukurd.com/?p=38405 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٣٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) f2gcjwgezmg8fmre463tiku4dl9nyhg 1 243811 1584169 1145529 2026-05-16T02:44:30Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584169 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1122722 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230719172408/https://www.hataw.media/2020/04/blog-post_52.html بۆ https://www.hataw.media/2020/04/blog-post_52.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٤٩، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1145528 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230719172408/https://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=21232&Jor=1 بۆ https://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=21232&Jor=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٠، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارتی کرێکاران و ڕەنجدەرانی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584168 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230719172408/https://kurdistanukurd.com/?p=45730 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=45730 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٤٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) c65sorehldm3ofoc0pa6ocj8outmnc7 0 244343 1584166 1525661 2026-05-16T02:40:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584166 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = پارتی ڕزگاریی کوردستان | ناوی_خۆماڵی = | زمان١ = کرمانجی | ناوی_زمان١ = Partîya Rizgarîya Kurdistan | زمان٢ = | ناوی_زمان٢ = | زمان٣ = | ناوی_زمان٣ = | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ = | ڕەنگکۆد = red | سەرکردە = | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_گشتی = | سکرتێری_یەکەم = | لجە = | سکرتارییەت = | وتەبێژ = | دامەزرێنەر = | ناونیشانی_سەرکردە١ = | ناوی_سەرکردە١ = | ناونیشانی_سەرکردە٢ = | ناوی_سەرکردە٢ = | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = | دامەزراندن = ١٩٨٧ | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = [[کانوونەکانی کولتووری شۆڕشگێڕانەی ڕۆژھەڵات]] (DDKO){{ھن}}پەخشانگەی کۆمەڵ | یەکگرتن = | پاشینە = | شوێنگە = | ڕۆژنامە = ''ڕزگاری'' | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = | ناوی_باڵی١ = ھەڵوەشینەوە | باڵی١ = | ناوی_باڵی٢ = | باڵی٢ = | ناوی_باڵی٣ = | باڵی٣ = | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = [[سۆسیالیزم]]{{ھن}}[[مافی چارەنووس|مافی چارەنووس بۆ کورد]] |شوێنی_سیاسی = چەپ | ئایین = | نیشتمانی = | نێودەوڵەتی = | ئەوروپی = | پەرلەمانی_ئەوروپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = | ئینتیما١ = | ڕەنگەکان = | ناوی_کورسییەکان١ = | کورسییەکان١ = | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئاڵا = | ماڵپەر = | وڵات = تورکیا | وڵات٢ = | بەرپێنووس = }} '''پارتی ڕزگاریی کوردستان''' یان بە کورتی '''ڕزگاری''' یان '''پەرەکە-ڕزگاری''' (بە [[کرمانجی]]: Partîya Rizgarîya Kurdistan PRK-Rizgarî) حیزبێکی سیاسیی کوردی لە [[باکووری کوردستان]] بوو کە لە ساڵی ١٩٨٧دا دامەزرا. دامەزرێنەرانی ڕزگاری مومتاز کۆتان، [[ئۆرھان کۆتان]]، ڕووشەن ئارسلان و ھاوڕێیانی ئەوان لە کەسانێک بوون کە لە دۆسیەی [[کانوونەکانی کولتووری شۆڕشگێڕانەی ڕۆژھەڵات]] (DDKO) لەلایەن دادگا عەفق کرابوون. ئەوانە لە ساڵی ١٩٧٥ «پەخشانگەی کۆمەڵ»یان لە ئانکارا ڕێکخست کە دواتر بوو بە بەردی بنچینەیەک بۆ ڕزگاری. یەکەمین کتێبیان کە بڵاو کرد «دۆسیەی کانوونەکانی کولتووری شۆڕشگێڕانەی ڕۆژھەڵات (DDKO)» بوو. پەخشانگەی کۆمەڵ ھەروەھا لە ساڵی ١٩٧٦ لەژێر چاودێریی مومتاز کۆتان، ئۆرھان کۆتان، فیکرەت شاھین، یوومنوو بووداک، عەلی بەیکئۆیلوو، ئیبراھیم گووچلوو و خەدیجە یاشار، کۆواری ''ڕزگاری''ی بڵاو کرد. ئەندامانی ئەو کۆڕە دواتر ڕێکخراوەی ڕزگاریان دامەزراند.<ref name="مەپینگ ۱">[https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/222410/yokAcikBilim_10264877.pdf?sequence=-1 ئاککورت، موتلو. ٢٠١٩. ''بزووتنەوە جیاییخوازەکانی کورد لە تورکیا (١٩٦١-١٩٨٠)'' (بە تورکی)، تێزی دکتۆرا لە زانکۆی مەرمەرە، مامۆستای چاودێر د. عەلی کاراجا؛ پ ١٠٢؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231121233114/https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/222410/yokAcikBilim_10264877.pdf?sequence=-1 |date=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }} سەردان لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣.</ref> == ئەمەش ببینە == * [[ئاڵای ڕزگاری]] == بەستەری دەرەکی == * [https://docplayer.biz.tr/46823464-Prk-rizgari-partiya-rizgariya-kurdistan-yayinlari-n0-19-siyasi-program-dizgi-baski-prk-rizgari-basin-yayin-merkezi.html پەیرەوی پارتی ڕزگاریی کوردستان.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231121231750/https://docplayer.biz.tr/46823464-Prk-rizgari-partiya-rizgariya-kurdistan-yayinlari-n0-19-siyasi-program-dizgi-baski-prk-rizgari-basin-yayin-merkezi.html |date=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{حیزبە سۆسیالیست و چەپەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت}} [[پۆل:حیزبەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:حیزبەکانی تورکیا]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] qjf0jtty5a6ge43zf7947cm920z54a4 0 245362 1584207 1441630 2026-05-16T08:30:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584207 wikitext text/x-wiki [[Image:1988 CPA 5942.jpg|وێنۆک|260px|پولێکی دراوی ''کۆپک'' کە چاکسازی پەرێسترۆیکا نیشان دەدات]] '''پەرێسترۆیکا''' ({{بە ئینگلیزی|Perestroika}}، /ˌpɛrəˈs trɔɪkə/؛ {{بە ڕووسی|перестройка|pʲɪrʲɪˈstrojkə}}) بزووتنەوەیەکی چاکسازی سیاسی بوو لەناو [[حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت]] (CPSU) لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بە شێوەیەکی بەرفراوان پەرەی سەند لەژێر دروشمی ''چاکسازی سیاسی''. مانای ڕستەیی پەرێسترۆیکا لە ''دووبارە داڕشتن''ەوە ھاتووە، کە ئاماژەیە بۆ داڕشتنەوەی سیستەمی سیاسی و ئابووری [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، لە ھەوڵێکدا بۆ کۆتایی ھێنان بە سەردەمی دواکەوتویی.<ref>https://carnegieendowment.org/politika/87790</ref> == چاکسازیی سیاسی == [[میخائیل گۆرباچۆڤ]] گەیشتبووە ئەو ئەنجامەی جێبەجێکردنی چاکسازییەکانی لە کۆنگرەی بیست و حەوتەمی حیزبدا، پێویستی بە زیاتر ڕێکخستنەوە ھەیە، بۆیە ماستەر پلانی خۆی گۆڕی لە ھەوڵدان بۆ کارکردن بۆ حیزب، لەبری ئەوە بۆ خەڵک. بەمەش گۆڕانکاری کرد لە دەسەڵاتی سیاسیی یەکێتی سۆڤیەت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Deadlock of “Perestroika” {{!}} Ukraine War Explained|ناونیشان=https://www.uawarexplained.com/deadlock-perestroika/?version=sixty-minutes/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221127151953/https://www.uawarexplained.com/deadlock-perestroika/?version=sixty-minutes/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == چاکسازی ئابووری == لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٨٥ [[میخائیل گۆرباچۆڤ|گۆرباچۆڤ]] لە شاری [[سەنت پیتەرزبورگ|لێنینگراد]] وتارێکی پێشکەش کرد کە تێیدا دانی بە خاوبوونەوەی گەشەسەندنی ئابووری و ناتەواوی ئاستی ژیاندا لە یەکێتی سۆڤیەتدا و بەڵێنیدا چاکسازی ڕیشەیی بکات لە وڵاتەکەدا. ئەم چاکسازیە لە کۆنگرەی بیست و حەوتەمی [[حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت|حیزبی کۆمۆنیستی سۆڤیەت]] لە ڕاپۆرتێکی گۆرباچۆڤدا بۆ کۆنگرەکە خرایە ڕوو و چەندین پێشنیار درایە ئەندامانی کۆنگرەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Which were the two policies introduced by Gorbachev?|ناونیشان=https://byjus.com/question-answer/which-were-the-two-policies-introduced-by-gorbachev-land-revenue-policiesglasnostperestroikaeducation-policies/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=byjus.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231209210840/https://byjus.com/question-answer/which-were-the-two-policies-introduced-by-gorbachev-land-revenue-policiesglasnostperestroikaeducation-policies/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Leningrad/St. Petersburg during Perestroika|ناونیشان=http://www.saint-petersburg.com/history/leningrad-under-gorbachev/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.saint-petersburg.com}}</ref> لە ماوەی ١٩٨٥‒١٩٨٧ی سەردەمی دەسەڵاتی میخائیل گۆرباچۆڤدا، ھیچ گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی ڕاستەقینە نەکرا، پاشان گۆرباچۆڤ و تیمی ڕاوێژکارە ئابوورییەکان، چاکسازیی بنەڕەتیتریان ھێنایە ئاراوە، کە ئەویش بە ''پەرێسترۆیکا'' ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=gazetteimport|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Mikhail Gorbachev 'Looking Back on Perestroika'|ناونیشان=https://news.harvard.edu/gazette/story/2002/11/harvard-gazette-mikhail-gorbachev-looking-back-on-perestroika/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Harvard Gazette|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Trauma, pride and beauty: towards an emotional history of Perestroika from below|ناونیشان=https://events.ceu.edu/2023-11-07/trauma-pride-and-beauty-towards-emotional-history-perestroika-below|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Central European University|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209210840/https://events.ceu.edu/2023-11-07/trauma-pride-and-beauty-towards-emotional-history-perestroika-below|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|شەڕی سارد|ڕووسیا|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Perestroika}} [[پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت لە ١٩٨٠]] [[پۆل:سیاسەت]] [[پۆل:سیاسەت بەپێی وڵات]] [[پۆل:مێژووی سیاسی ڕووسیا]] [[پۆل:چالاکیی سیاسی]] [[پۆل:شێوەکانی حکوومەت]] [[پۆل:سیستمە سیاسییەکان]] [[پۆل:بزاڤە سیاسییەکان]] [[پۆل:کۆمۆنیزم]] [[پۆل:ئابوری یەکێتی سۆڤیەت]] jdwc0l81pasxh5ec5quy7udll89j5e1 0 245460 1584162 1520442 2026-05-16T00:24:21Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584162 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {| class="infobox infobox_v2 " cellspacing="3px" ! colspan="2" class="entete map" scope="col" style="line-height:1.5em; background-color:#E1E1E1;color:#000000" |وەرزازات |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |- شارستان - |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |[[ملف:Kasbah_Taorirt.jpg|ناوەڕاست|280x280پیکسڵ]]  |- | colspan="2" | ---- |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |نازناو | style=" " |هۆلیوودی ئەفریقیا |- ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |کارگێڕى |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |وڵات | style=" " |<span class="flagicon">[[ملف:Flag_of_Morocco.svg|link=|alt=|سنوور|23x23پیکسڵ]]&nbsp;</span>[[المغرب|مەغریب]]<ref name="MusicBrainz area ID">&nbsp;<span class="noprint"> [[ملف:Twemoji_270f.svg|link=d:Q505208#P982|baseline|13x13پیکسڵ|تعديل قيمة خاصية (P982) في ويكي بيانات]]</span> <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1 cs1-prop-no_archive">[https://musicbrainz.org/area/6a819c59-ee8e-47b3-ad6d-85cc15d8fced "صفحة ورزازات في ميوزك برينز"]. </cite></ref> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |ناوەندى | style=" " |<div style="max-height:180px; overflow: auto; padding: 2px 0 2px 5px; background-color:transparent;vertical-align:top;font-size:100%">[[إقليم ورزازات|دەڤەرى وەرزازات]]&nbsp;<span class="noprint"> [[ملف:Twemoji_270f.svg|link=d:Q505208#P1376|baseline|13x13پیکسڵ|تعديل قيمة خاصية (P1376) في ويكي بيانات]]</span></div> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |دەڤەر | style=" " | [[إقليم ورزازات|وەرزازات]] |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" | |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " | | style=" " | |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |جوگرافیا |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |تانوپۆ | style=" " |<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=ar&pagename=%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA&params=30.916666666667_N_6.9166666666667_W_globe:earth_type:landmark <span dir="ltr" class="geo-default"><span class="geo-dms" title="خرائط وصور جوية ومعلومات أخرى عن الموقع"><span class="latitude">30°55′00″N</span> <span class="longitude">6°55′00″W</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span dir="ltr" class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="خرائط وصور جوية ومعلومات أخرى عن الموقع">30.916666666667°N 6.9166666666667°W</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">30.916666666667; -6.9166666666667</span></span></span>]</span></span> &nbsp;<span class="noprint"> [[پەڕگە:Twemoji_270f.svg|link=d:Q505208#P625|alt=تعديل قيمة خاصية (P625) في ويكي بيانات|baseline|13x13پیکسڵ|دەستکاریکردنی بەهای موڵک (P625) لە ویکیداتا]]</span><ref>&nbsp;<span class="noprint"> [[ملف:Twemoji_270f.svg|link=d:Q505208#P402|baseline|13x13پیکسڵ|تعديل قيمة خاصية (P402) في ويكي بيانات]]</span> <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1 cs1-prop-no_archive">[https://www.openstreetmap.org/relation/2887639 "صفحة ورزازات في خريطة الشارع المفتوحة"]. </cite></ref> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |رووبەر | style=" " |50 [[کیلۆمەتر چوارگۆشە|كم²]] |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |بەرزی | style=" " |1151 [[مەتر]]&nbsp;<span class="noprint"> [[پەڕگە:Twemoji_270f.svg|link=d:Q505208#P2044|alt=تعديل قيمة خاصية (P2044) في ويكي بيانات|baseline|13x13پیکسڵ|دەستکاریکردنی بەهای موڵک (P2044) لە ویکیداتا]]</span> |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |دانیشتووان |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |سەرژمێری | style=" " |067 71 کەس <small>(سەرژمێرى2014)</small> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |&nbsp; • ژ خێزان | style=" " |15475 <small>(2014)</small><ref name="wikidata-a7ab3a1a0a2394990840744de6a154905baabfbc"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation cs2" id="CITEREFالمندوبية_السامية_للتخطيط">[[المندوبية السامية للتخطيط]] (المحرر)، ''[[الإحصاء العام للسكان والسكنى لسنة 2014 (المغرب)|الإحصاء العام للسكان والسكنى لسنة 2014]]''، [[ويكي بيانات|QID]]:[[wikidata:Q19599909|Q19599909]]</cite></ref><ref name="wikidata-abd9e76e41feebe01e59ecc299432371f093d854"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1 cs1-prop-no_archive"> http://rgph2014.hcp.ma/file/166326/.</cite> </ref>&nbsp;<span class="noprint"> [[پەڕگە:Twemoji_270f.svg|link=d:Q505208#P1538|alt=تعديل قيمة خاصية (P1538) في ويكي بيانات|baseline|13x13پیکسڵ|دەستکاریکردنی بەهای موڵک (P1538) لە ویکیداتا]]</span> |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |زانیارى زێدەتر |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |خوشکە شار | style=" " |<div style="max-height:180px; overflow: auto; padding: 2px 0 2px 5px; background-color:transparent;vertical-align:top;font-size:100%">مۆبیج<br /><br />[[مێردین]]&nbsp;<span class="noprint"> [[پەڕگە:Twemoji_270f.svg|link=d:Q505208#P190|alt=تعديل قيمة خاصية (P190) في ويكي بيانات|baseline|13x13پیکسڵ|دەستکاریکردنی بەهای موڵک (P190) لە ویکیداتا]]</span></div> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پۆستە کۆد | style=" " |<div style="max-height:180px; overflow: auto; padding: 2px 0 2px 5px; background-color:transparent;vertical-align:top;font-size:100%">45000&nbsp;<span class="noprint"> [[پەڕگە:Twemoji_270f.svg|link=d:Q505208#P281|alt=تعديل قيمة خاصية (P281) في ويكي بيانات|baseline|13x13پیکسڵ|دەستکاریکردنی بەهای موڵک (P281) لە ویکیداتا]]</span></div> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |کۆدی تێلیفون | style=" " |212+ |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |<span class="nowrap">پێگە</span> | style=" " |[http://www.commune-ouarzazate.ma/ commune-ouarzazate.ma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231211093525/https://www.commune-ouarzazate.ma/ |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }} |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |<mapframe height="200" zoom="15" frameless="1" width="300">{"properties":{"stroke-width":3,"stroke":"#CDC9C9","title":"ورزازات"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q505208"}</mapframe> |- | colspan="2" class="navigation-only" style="border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;" |<span class="plainlinks" style="float:right;">[//ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA&action=edit&section=0 <span style="color:#555;">تعديل مصدري</span>] - [//ar.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA&veaction=edit <span style="color:#555;">تعديل</span>] </span>&nbsp;[[پەڕگە:Info_Simple.svg|link=قالب:معلومات_مدينة|alt=طالع توثيق القالب|12x12پیکسڵ|سەیری بەڵگەنامەکانی قاڵب بکە]] |} '''وەرزازات''' شارێکی گەشتیاری [[مەغریب|مەغریبییە]] لە ناوچەی دەرعە-تافیلالت و نزیکەی ٢٠٠ [[کیلۆمەتر|کم]] لە شاری مەراکێشەوە دوورە. '''وەرزازات''' بە دیمەنە دڵرفێن و سەرنجراکێشەکانی دەوروبەری بەناوبانگە، هەروەها بەناوبانگە بەوەی کە زۆر لە فیلمە بیانیەکان لەو شارە و لە ستۆدیۆکانیدا وێنەدەگیرێن . وێستگەی نور کە گەورەترین وێستگەی وزەی خۆرە لە [[مەغریب|جیهاندا هەر دەکەوێتە ئەم شارە.]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ورزازات.. هوليوود أفريقيا وأكبر استوديو طبيعي في العالم|ناونیشان=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1191150-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%94%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D9%94%D9%83%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%8A%D9%88-%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200401023713/https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1191150-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D9%88%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%94%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8A%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D9%94%D9%83%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%AF%D9%8A%D9%88-%D8%B7%D8%A8%D9%8A%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن محطة نور للطاقة الشمسية|ناونیشان=https://www.acwapower.com/ar/projects/nooro-i-csp-ipp/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200401023714/https://www.acwapower.com/ar/projects/nooro-i-csp-ipp/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> == ناوەکەى == شاری وەرزازات لە ڕابردوودا بە "تەمغەزاتە" ناسراو بوو، و دوای ئەوەی شوێنەکەی هەڵبژێردرا بۆ ئەوەی ببێتە پێگەى کارگێڕی دەڤەرى وەرزازات, ناوی لێنرا "وەرزازات". ئەم ناوە بە ئەسڵ لە زمانى ئەمازیغەوە وەرگیراوە ە بریتیە لە لێکدراوى دوو وشە: “وەر” بە واتای بێ و “زازات” بە واتای ژاوەژاو، واتە شارێکی بێ ژاوەژاو یان شارێکی بێدەنگ. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن الجماعة الحضرية لورزازات|ناونیشان=http://ouarzazatecp.ma/cpo/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200401023717/http://ouarzazatecp.ma/cpo/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%A5%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> == مێژوو == بۆ ماوەیەکی زۆر، وەرزازات خاڵێکی بچووکی ترانزێت بوو بۆ بازرگانانی ئەفریقیا بەرەو باکووری مەغریب [[ئەورووپا|و ئەوروپا]] . سەرەتای دامەزراندنی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٢٠ی زایینی، لە سەردەمی ئیستیعمارى فەرەنسا لە مەغریبدا سەربازگەیەکی فەرەنسی بووە . سینەماکارە فەرەنسیەکان ئەم شوێنەیان کرد بوو بە ستۆدیۆیێکى کراوە بۆ فیلمەکانیان. لە ساڵی ١٨٩٧ یەکەمین فیلمی سینەمایی تیادا وێنەگیرا و بە ناوی “Le Chiffrier Maroquin / شوانی بزنی مەغریبی” ، لەلایەن (لویس لومێر)ەوە دامەزرێنەری هونەری سینەمایی فەرەنسی، ئەمەش یەکەم تاقیکردنەوە سینەماییەکانی جیهان بوو . دوای ئەوە فیلمى ترى بەدوای خۆیدا هێنا، کە بەرهەمهێنەرەکانیان مەغریبیان وەک شوێنێک بۆ وێنەگرتن هەڵبژارد. لە ساڵی ١٩٢٢ەوە وەرزازات میوانداری تیمێکی سینەمایی فەرەنسی دەکات بە سەرۆکایەتی دەرهێنەر لویتز مۆرا، فیلمی “خوێن”، دواتر تیمی دووەم بە سەرۆکایەتی دەرهێنەر فرانز تۆسانت، کە فیلمی “ئینشالله”یان لەوێ وێنەگرتووە. لە ساڵی ١٩٢٧دا قۆرخکاری سینەمای فەرەنسی لەم ناوچەیەدا کۆتایی هات، بە وێنەگرتنی فیلمی ئەڵمانی “کاتێک پەڕەسێلکەکان دەگەڕێنەوە بۆ هێلانەکانیان” لەلایەن جەیمس بۆیرەوە. هۆلیوودى ئەمریکایی هەر زوو عەوداڵی دیمەنى وەرزازات بوو، ساڵی ١٩٣٠ فیلمی “دڵە سووتاوەکان”ی جۆزێف ڤۆن ستیرنبێرگ تێدا بەرهەمهێنرا کە مارلین دیتریچ و گاری کوپەر ڕۆڵی سەرەکیان تێدا گێڕا. سینەمای بەریتانیش لە ساڵی ١٩٣٨ەوە بە وێنەگرتنی فیلمی “کاروانی بیابان” لە لایەن تۆرتۆن ڤریلاندەوە پەیوەندی بەو گرووپەوە کردووە. لە دوای جەنگی جیهانی دووەم زێتر و فرەوانتر بوو بە هاتنى سینەماکاران لە بەلجیکا و کۆریای باشوور، ئەفریقای باشوور، کوبا و بەرازیل. == دانیشتوان == گەشەی دیمۆگرافیای شارەکە لە ساڵانی ڕابردوودا پەرەسەندنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، چونکە ژمارەی دانیشتوانی شارەکە لە ٥٣ هەزار و ٤٨٩ کەسەوە زیادی کرد بۆ ٧١ هەزار و ٦٧ کەس لە ساڵی ٢٠١٤دا. ڕێژەی گەشەی دانیشتووان لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠١٤ گەیشتە ٢.٨٣%، هەروەها شارەکە لە ساڵانی ڕابردوودا زیادبوونی بەرچاوی بینا و خانووبەرەی بەخۆیەوە بینیوە، چونکە گەڕەکی نوێ دروستکراون، وەک تاخی ئەلمحەممەدی و ئەلمەسیرە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مونوغرافية مدينة ورزازات|ناونیشان=http://www.commune-ouarzazate.ma/download/monographie-ouarzazate-ar-019.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200401023722/http://www.commune-ouarzazate.ma/download/monographie-ouarzazate-ar-019.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Ouarzazate_Grand_Place.jpg|وێنۆک| گۆڕەپانی ئەلموحەدین]] [[پەڕگە:Kasbah_Taourirt_in_Ouarzazate_2011.jpg|وێنۆک| شارۆچکەى تاوریرت]] == گەشتیاری == لە وەرزازات هۆتێل و میوانخانەی پۆلێنکراوی زۆر هەن و تا ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی گەشتیاران گەیشتە ١٩٢ هەزار و ٧١٩ گەشتیار. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن السياحة في ورزازات|ناونیشان=https://www.visitmorocco.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%81%D8%B1/%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%D8%A7%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%A9-%D8%AA%D9%86%D8%BA%D9%8A%D8%B1|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200526141317/https://www.visitmorocco.com/ar/السفر/ورزازات-زاكورة-تنغير|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=البنية التحتية في مدينة ورزازات|ناونیشان=http://commune-ouarzazate.ma/infrastructure.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200526140547/http://commune-ouarzazate.ma/infrastructure.html/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> === شارۆچکەکانى وەرزازات === * [[پەڕگە:810_9762_-_copie_copy.jpg|وێنۆک| شارۆچکەى ئایت بن حەدۆ ]] شارۆچکەى ئایت بن حدو, ٣٠ کیلۆمەتر لە باکووری شاری وەرزازات دوورە * شارۆچکەى تاوریرت * شارۆچکەى تیفۆلتۆت == سینەماکارى == === ستۆدیۆکان === [[پەڕگە:Atlas_Corporation_Studios-Ouarzazate.jpg|وێنۆک| ستۆدیۆی ئەتڵەس]] [[پەڕگە:Morocco_CMS_CC-BY_(15746496315).jpg|وێنۆک| ستۆدیۆکانی CLA لە شارەکە]] === گرنگترین فیلمەکان کە لە وەرزازات وێنە گیراون === * [[١٩٦٢]] : [[لۆرانسی عەرەب|لۆڕێنس ئۆف عەرەبیا]] ، لە دەرهێنانی دەیڤید لین ، لە ڕۆڵی سەرەکیدا پیتەر ئۆتول . * [[١٩٧٥]] : ئەو پیاوەی کە دەبێتە پاشا ، لە دەرهێنانی جۆن هوستۆن * [[١٩٨٧]] : ڕۆشنا زیندووەکان * ١٩٨٨: دوا ئیغراى مەسیح * ١٩٩٧: کۆندۆن، لە دەرهێنانی [[ماڕتن سکۆڕسێزی|مارتن سکۆرسێزی]] * [[٢٠٠٠]] : [[جەنگاوەر (فیلم)|فیلمی Gladiator]] ، لە دەرهێنانی [[ڕیدلی سکۆت]] ، کە [[ڕەسڵ کرۆ|ڕوسیل کرۆ]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا * [[٢٠٠١]] : [[یاریی سیخوڕی|یاری سیخوڕی]] * [[٢٠٠٥]] : [[شانشینی بەھەشت (فیلم)|شانشینی بەهەشت]] ، لە دەرهێنانی [[ڕیدلی سکۆت]] * [[٢٠٠٦]] : [[بابل (فیلم)|بابل]] ، لە دەرهێنانی [[ئەلێخاندرۆ گۆنزالێز ئینیاریتو|ئەلیخاندرۆ گۆنزالێز ئیناریتو]] * [[٢٠١١]] : [[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|Game of Thrones]] ، زنجیرەیەکی تەلەفزیۆنی درامای فانتازیا ئەمریکییە * [[٢٠١٣]] : ئەتلانتیس (زنجیرەی تەلەفزیۆنی) * [[٢٠١٧]] : [[ڕاکردن لە بەندیخانە (وەرزی پێنجەم)|پریزن برێک (وەرزی پێنجەم)]] == سەرچاوەکان == {{Reflist|2}} {{پۆلی کۆمنز|Ouarzazate}} {{تووڵی دەروازە|مەغریب|جوگرافیا|فیلم}} [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە مەغریب]] [[پۆل:شارەکانی مەغریب]] [[پۆل:پیشەسازیی فیلم]] 5uhu7e4m1if136f4kqgivaf8hcvsabo 1 245566 1584163 1145517 2026-05-16T00:24:31Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584163 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[وەرزازات (شارۆچکە لە مەغریب)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1145516 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200401023722/http://www.commune-ouarzazate.ma/download/monographie-ouarzazate-ar-019.pdf بۆ http://www.commune-ouarzazate.ma/download/monographie-ouarzazate-ar-019.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢٦، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[وەرزازات (شارۆچکە لە مەغریب)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584162 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231211093525/https://www.commune-ouarzazate.ma/ بۆ http://www.commune-ouarzazate.ma/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٢٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) g2faelib5f9pvvfiy27n1o6ay3v3e6f 0 246001 1583969 1583778 2026-05-15T12:07:16Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583969 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شازادە پیچ''' کە بە '''شازادە تۆدستۆڵیش''' ناسراوە ({{بە ئینگلیزی |Princess Peach}}) کەسایەتیی خەیاڵیی ناوەندی زنجیرەی [[جیھانی سووپەر ماریۆ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=News Release: Nov. 30, 2022 "Illumination and Nintendo Announce Second Trailer and the Japanese voice cast for The Super Mario Bros. Movie" |ناونیشان=https://www.nintendo.co.jp/corporate/release/en/2022/221130.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Nintendo Co. , Ltd. |زمان=en}}</ref> ئەو فەرمانڕەوای شانشینی قارچکە و زۆرجار خۆی دەبینێتەوە کە پێویستی بە ڕزگارکردنە لەلایەن ماریۆ و لویجی. سەرەڕای ئەوەی لە زۆرێک لە یارییەکاندا کچێکی بێزارکەرە، بەڵام شازادە پیچ وەک زیرەک و دڵسۆز و ئیمکانات نیشان دەدرێت.<ref name="Mario Missing">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.behindthevoiceactors.com/video-games/Mario-Is-Missing/|سەردێڕ=Mario Is Missing!|وێبگە=Behind The Voice Actors|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref><ref name="Jessica Chisum">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jessica Chisum|ناونیشان=https://toposwopetalent.com/talent/7604/jessica-chisum/|بڵاوکەرەوە=Topo Swope Talent Agency|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref><ref name="Hotel Mario">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.behindthevoiceactors.com/video-games/Hotel-Mario/|سەردێڕ=Hotel Mario|وێبگە=Behind The Voice Actors|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> شازادە پیچ جگە لە ڕۆڵی شازادە، بە خۆشەویستی بۆ نانەواخانە و باخداری ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GOGOマリオ!!とは (ゴーゴーマリオとは) [単語記事]|ناونیشان=https://dic.nicovideo.jp/id/5386650|وێبگە=ニコニコ大百科|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە="その歌が評判が良かったため、さらに谷山浩子がその歌詞を一部変更と間奏中にナレーションを追加して歌った。ただし、プリンセスピーチ名義で発売されているのと、本人のアルバムにも収録されていなかったりする。" "The song was so well received that Hiroko Taniyama made some changes to the lyrics and added narration during the interlude. However, since it was released under the name of Princess Peach, it may not have been recorded on his own album."}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=「マリオ」BGMがカラオケに！「GO GO マリオ!!」JOYSOUNDで配信決定、映像にも注目|ناونیشان=https://www.inside-games.jp/article/2015/11/30/93508.html|وێبگە=インサイド|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە="ボーカルは谷山浩子氏が謎の歌手「プリンセス・ピーチ」名義で担当するという、驚きの展開を見せました。""Hiroko showed a surprise that she would be in charge of the mysterious singer Princess Peach."}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=7P-1002 {{!}} Super Mario Brothers GO GO Mario!! Princess Peach – VGMdb|ناونیشان=https://vgmdb.net/album/11385|وێبگە=vgmdb.net|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=July 2015|یەکەم=GamesRadar 13|سەردێڕ=How Nintendo's most famous castle changed Mario forever|ناونیشان=https://www.gamesradar.com/nintendos-most-famous-castle-mario/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=gamesradar|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> لە چەندین یاریی وەرچەرخاندا بەشداری کردووە و کارەکتەری بەناوبانگی زنجیرەی ماریۆیە. بەدرێژایی ساڵان شازادە پیچ بووەتە کەسایەتییەکی ئایکۆنی لە بواری یاریکردندا و لەلایەن ھەوادارانی زنجیرەکە خۆشەویستە. پەیوەندییەکانی لەگەڵ [[سووپەر ماریۆ]] و لویجی، ھەروەھا کارلێکەکانی لەگەڵ کارەکتەرەکانی دیکەی شانشینی قارچک، بەشدارییان کردووە لە ناوبانگێکی بەردەوامی دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Why Nintendo should make a 'Princess Peach' game|ناونیشان=https://ew.com/article/2015/09/18/nintendo-super-mario-princess-game/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|magazine=Entertainment Weekly}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Princess Peach Gets A Switch Game After Stealing The Show In The Movie |ناونیشان=https://kotaku.com/princess-peach-game-switch-mario-rpg-nintendo-direct-1850559777 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Kotaku |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brian |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Princess Peach Showtime launches for Switch in March 2024 |ناونیشان=https://nintendoeverything.com/princess-peach-showtime-launches-for-switch-in-march-2024/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Nintendo Everything |زمان=en}}</ref> ھەروەھا شازادە پیچ بە جلی پەمەیی ئایکۆنی و تاجەکەی ناسراوە، ھەروەھا بە چەترە واژووکراوەکەی کە زۆرجار ھەم بۆ بەرگری و ھەم بۆ گواستنەوە بەکاریدەھێنێت. زۆرجار وەک کارەکتەری بەڕێز و ڕەسەن وێنا دەکرێت، کە ڕەفتارێکی نەرم و نیان و ھەستێکی بەھێزی بەزەیی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ryan|یەکەم=Joal|سەردێڕ=30 best female video game characters, ranked|ناونیشان=https://www.cnet.com/pictures/20-best-female-video-game-characters-ever-ranked/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=CNET}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Loveridge|یەکەم=Sam|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Most iconic female game characters of all time, ranked|ناونیشان=https://www.digitalspy.com/videogames/a803948/most-iconic-female-game-characters-of-all-time-ranked/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Digital Spy}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=More Than A Damsel In Distress: 15 Awesome Things You Didn't Know About Princess Peach|ناونیشان=https://www.thegamer.com/more-than-a-damsel-in-distress-15-awesome-things-you-didnt-know-about-princess-peach/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=TheGamer}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=15 Things You Didn't Know About Princess Peach|ناونیشان=https://screenrant.com/super-mario-princess-peach-facts-trivia/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=ScreenRant|وتەگێڕانەوە="This little factoid might not be too surprising – after all, Princess Peach has been in the world of Mario since 1985. However, it’s still worth mentioning that Peach is officially the female character who has been in the most games"}}</ref> لە ساڵانی ڕابردوودا شازادە پیچ وەک کارەکتەری چالاکتر و سەربەخۆتر وێنا کراوە، ڕۆڵێکی چالاکتری لە [[کایە]]کاندا وەرگرتووە و تەنانەت بووەتە کارەکتەری یاریکردن لە ھەندێک ناونیشاندا. ئەم گۆڕانکارییە لە وێناکردنیدا لەلایەن ھەوادارانەوە پێشوازییەکی باشی لێکرا، چونکە ڕێگەی پێدەدات خاڵە بەھێز و تواناکانی خۆی پیشان بدات لە دەرەوەی کچێک کە لە ناڕەحەتیدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kurland |یەکەم=Daniel |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=10 Ways Super Mario 64 Changed The Lore Of The Series |ناونیشان=https://www.cbr.com/super-mario-64-series-lore-changes-nintendo/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=CBR |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Phillips |یەکەم=Tom |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Shigeru Miyamoto said no to a Wario-style Princess Peach |زمان=en |ئیش=Eurogamer.net |ناونیشان=https://www.eurogamer.net/shigeru-miyamoto-said-no-to-a-wario-style-princess-peach |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> جگە لە دەرکەوتنی لە یارییە ڤیدیۆیییەکان، شازادە پیچ لە چەندین شێوەی میدیاییدا بەشداری کردووە، لەوانە بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنەکان، [[کۆمیک]] و کاڵا بازرگانییەکان. بوونی لە چاندی باودا پێگەی خۆی وەک یەکێک لە ناسراوترین و خۆشەویستترین کارەکتەرەکانی جیھانی یاریکردن چەسپاندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Shigeru Miyamoto – Mario 20th Anniversary Interview |ناونیشان=https://shmuplations.com/mario20th/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=shmuplations |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین=Peckham |یەکەم=Matt |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |سەردێڕ=Exploring Super Mario 3D World with Its Development Team |زمان=en-US |ئیش=Time |ناونیشان=https://techland.time.com/2013/06/14/exploring-super-mario-3d-world-with-its-development-team/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |issn=0040-781X |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231209233702/https://techland.time.com/2013/06/14/exploring-super-mario-3d-world-with-its-development-team/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆیە شازادە پیچ کەسایەتییەکی خۆشەویست و کاریگەرە لە جیھانی یاریکردندا، بە میھرەبانی و زیرەکی و خۆڕاگری ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=MB|یەکەم=Frankie|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Super Princess Peach, un alegre cambio de papeles para la serie de Mario Bros. con buenos cimientos para una secuela|ناونیشان=https://www.vidaextra.com/aventura-plataformas/super-princess-peach-alegre-cambio-papeles-para-serie-mario-bros-rebosante-magia-nintendera|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Vidaextra|زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Portable Plumber: The Complete History of Mario in Handheld Games|ناونیشان=https://www.complex.com/pop-culture/2011/11/portable-plumber-the-complete-history-of-mario-in-handheld-games/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Complex|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191110123345/https://www.complex.com/pop-culture/2011/11/portable-plumber-the-complete-history-of-mario-in-handheld-games/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو بەردەوامە لە بوون بە سەرچاوەی ئیلھام بۆ ھەوادارانی لە ھەموو تەمەنێکدا و وەک بەشێکی دانەبڕاو لە زنجیرەی سوپەر ماریۆ دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Nintendo's Revised History Of Super Mario Bros.|ناونیشان=https://www.kotaku.com.au/2010/12/nintendos-revised-history-of-super-mario-bros/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Kotaku Australia|زمان=en-AU|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210228011346/https://www.kotaku.com.au/2010/12/nintendos-revised-history-of-super-mario-bros/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Parkin|یەکەم=Jeffrey|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=How to unlock all playable characters in Super Mario Run|ناونیشان=https://www.polygon.com/super-mario-run/2016/12/21/14040626/how-to-unlock-luigi-peach-toad-toadette-playable-characters|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Polygon}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|شەڕ|کۆمەڵگا|سیاسەت|ژن|ژاپۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Princess Peach}} [[پۆل:کارەکتەرە مێینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان]] me64s1tmponig2pk4892jm58zoupkr8 0 248748 1584069 1356172 2026-05-15T15:40:01Z 1silent scientist 51740 1584069 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = سامی عەبدولڕەحمان | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە =دکتۆر_سامی_عەبدولڕەحمان_1.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = سامی عەبدولڕەحمان لەلای ڕاستی وێنەکە | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٣٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[شەنگال]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = ١ی شوباتی ٢٠٠٤ (٧٠–٧١ ساڵ ژیاوە) | شوێنی مەرگ = [[ھەولێر]] | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = سامی عەبدولڕەحمان | شارومەندێتی = | پەروەردە = | خوێندنگە = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] (تاکوو ١٩٦٣)<br/> [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (١٩٦٣ تاکوو ٢٠٠٤) | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = [[بەیان سامی عەبدولڕەحمان]] | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''محەممەد مەحموود عەبدولڕەحمان''' ناسراو بە '''سامی عەبدولڕەحمان''' (١٩٣٣ – ١ی شوباتی ٢٠٠٤) [[ئەندازیار]] و [[ڕامیار]]ێکی [[کورد]] بوو. ئەو ھەروەھا ئەندامی كۆمەڵەی خوێندكارانی كورد لە [[ئەورووپا]] بوو. == ژیاننامە == ئەو لە ٢٠ی ئازاری ١٩٣٢،<ref>{{Cite web |date=2004-02-26 |title=Sami Abdul Rahman |url=https://www.thetimes.com/comment/register/article/sami-abdul-rahman-sz6jqn5xrrr |access-date=2026-04-23 |website=www.thetimes.com |language=en-GB}}</ref> لە [[شنگال]] لەدایکبووە. خێزانەکەی خاوەنی کێڵگە و باخ بوون. بۆ [[خوێندنی ناوەندی]] چوو بۆ شاری [[مووسڵ]]، لە باکووری عێراق، و لەوێ زەمالەیەکی حکوومیی بەدەستھێنا بۆ چوون بۆ [[زانکۆی مانچێستەر]]، کە تێیدا بە بڕوانامەی [[ئەندازیاری]] دەرچوو.<ref name=":0" /> ئەو لەژێر دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]]دا کرایە ئامانج، سامی و دایکی بەھۆی چالاکییە [[ڕامیاری]]یەکانیانەوە سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنرا. ئەگەرچی ھەردووکیان ڕزگاریان بوو.<ref>{{Cite web |last=Jaafari |first=By Shirin |date=2016-04-08 |title=A suicide attack took away her father and brother. But it gave her a voice. |url=https://theworld.org/stories/2016/04/08/she-lost-her-father-and-brother-suicide-attack-now-shes-working-rebuild-her |access-date=2026-04-22 |website=The World from PRX |language=en}}</ref> === بۆردوومانکردنی کێڵگەی کەرکووک لە ١٩٦٩ === لە ساڵی ١٩٦٩ ھێزە کوردییەکان ھێرشیان کردە سەر [[کێڵگەی کەرکووک|کێڵگە نەوتییەکانی کەرکووک]] (کە ئەو کاتە لەژێر دەستی [[عێراقی بەعس]]یدا بوو).<ref>{{Cite web |title=Historical Documents - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v27/d249 |access-date=2026-04-23 |website=history.state.gov}}</ref> لە ٢٣ی شوبات، سامی عەبدولڕەحمان ئۆپەراسیۆنێکی بە ھێزێکی ٢٠٠ کەسییەوە دەست پێ کرد. [[مەسعوود بارزانی]]، کە ئەو کاتە سەرۆکی دەزگای زانیاریی کوردی ([[پاراستن و زانیاری|پاراستن]]) بوو، پاڵپشتی ئۆپەراسیۆنەکەی کرد بە بڵاوکردنەوەی زانیاریی ھەڵە سەبارەت بە ھێرشێکی پلان بۆ داڕێژراو بۆ سەر [[ھەولێر]]، بەمەش ھێزەکانی عێراقی لە [[کەرکووک]] دوور خستەوە. ھێرشەکە کەمێک پێش کاتژمێر ٩ی شەو لە ١ی ئازاری ١٩٦٩ لە نیو بابا، نزیک کەرکووک دەستی پێ کرد. پێشمەرگە شەش گوللە [[ھاوەن]]ی سەرەتایییان تەقاند، دوای ئەوە بۆردوومانێکی بەردەوام کە نزیکەی ٩٠ خولەکی خایاند، بە کۆی گشتی ١١٧ [[گوللە]] بەر دامەزراوە نەوتییەکە کەوت.<ref>{{Cite web |title=‘It was the first time such a massive operation had been executed, inflicting great damage to the Iraqi economy’ – The Kurdistan Memory Programme |url=https://kurdistanmemoryprogramme.com/it-was-the-first-time-such-a-massive-operation-had-been-executed-inflicting-great-damage-to-the-iraqi-economy/ |access-date=2026-04-23 |website=kurdistanmemoryprogramme.com}}</ref> تیمی عەبدولڕەحمان زیانێکی زۆریان بە دامەزراوە نەوتییەکانی کۆمپانیای نەوتی عێراق گەیاند.<ref>{{Cite book |last=Bartrop |first=Paul R. |url=https://www.google.com/books/edition/Modern_Genocide/GOTNEAAAQBAJ?hl=en |title=Modern Genocide: The Definitive Resource and Document Collection [4 volumes] |last2=Jacobs |first2=Steven Leonard |date=2014-12-17 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year= |isbn=978-1-61069-364-6 |pages=1624 |language=en}}</ref> === بۆسەی برادۆست === لە حوزەیرانی ١٩٧٨ [[جەلال تاڵەبانی]] [[عەلی عەسکەری]] بە ھێزێکی ٨٠٠ کەسیی [[پێشمەرگە]] نارد بۆ وەرگرتنی ھەندێک [[چەک]] لە [[تورکیا]].<ref>{{Cite book |last=Abdulla |first=Jamal Jalal |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurds/usQ2i-P7oPIC?hl=en |title=The Kurds: A Nation on the Way to Statehood |date=2012-02-07 |publisher=AuthorHouse |isbn=978-1-4678-7972-9 |pages=163 |language=en}}</ref> ھێزەکەی عەلی عەسکەری بەرەو باکوور بەڕێ کەوتن، لەلایەن ھێزە ئاسمانی و وشکانییەکانی عێراق و [[ئێران]]ەوە ھەراسان دەکران. لە کاتێکدا گەیشتنە [[برادۆست]] تەقەمەنییان کەم بوو، عەسکەری پەیوەندی بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] کرد بەو ئومێدەی کە ھیچ دوژمنایەتییەک نەبێت. بەڵام کاتێک ھێزەکەی چووە ناو [[تورکیا]]، لەلایەن پارتی و ھێزە [[ھۆز]]ییەکان بە سەرکردایەتی سامی (نزیکەی ٧،٥٠٠ کەس) بۆسەیان بۆ دانرا. ئەوانەی مابوونەوە لەژێر فەرمانی عەسکەریدا دوای زیانی گیانی زۆر خۆیان بەدەستەوە دا. دواتر ھەردوو عەسکەری و خالید سەعید لەسەر فەرمانی سامی لەسێدارەدران.<ref>{{Cite book |last=McDowall |first=David |url=https://books.google.com/books/about/A_Modern_History_of_the_Kurds.html?id=lV99AAAAMAAJ&redir_esc=y |title=A Modern History of the Kurds |date=1996 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-85043-653-9 |pages=163 |language=en}}</ref> عەسکەری بە [[ئاڕ پی جی ٧]] لەسێدارەدرا کە لەلایەن [[مستەفا بارزانی]]یەوە فەرمانی پێ کرابوو.<ref>{{Cite book |last=Lawrence |first=Quil |url=http://archive.org/details/invisiblenationh00lawr |title=Invisible nation : how the Kurds' quest for statehood is shaping Iraq and the Middle East |date=2008 |publisher=New York : Walker & Company |others=Internet Archive |isbn=978-0-8027-1611-8 |publication-date= |pages=30}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٩–٢٠٠٤، ئەو لە پایەی جێگری سەرۆک وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]] بوو تا کاتی کۆچی دواییی.<ref>{{Cite book |last=Berlatsky |first=Noah |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurds/qIBmDwAAQBAJ?hl=en |title=The Kurds |date=2013-01-14 |publisher=Greenhaven Publishing LLC |isbn=978-0-7377-6758-2 |pages=164 |language=en}}</ref> == کۆچی دوایی == {{سەرەکی|تەقینەوەکانی ٢٠٠٤ی ھەولێر}} لە ١ی شوباتی ٢٠٠٤، سامی یەکێک بوو لەو شەش بەرپرسە باڵایەی حکوومەتی کوردی کە لە [[ئیسلامەتی|تەقینەوەیەکی خۆکوژیی]] [[ھێرشی خۆکوژی|ئیسلامییەکاندا]] لە بارەگاکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] کوژران.<ref>{{Cite news |last=Galbraith |first=Peter W. |date=2004-02-03 |title=Opinion {{!}} A Hole in the Heart of Kurdistan |url=https://www.nytimes.com/2004/02/03/opinion/a-hole-in-the-heart-of-kurdistan.html |access-date=2026-04-22 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> بە تێکڕا ١٠١ کەس کوژران.<ref>{{Cite web |last=Kurdistan24 |date=2026-02-01 |title=Kurdistan Region Prime Minister Marks Anniversary of 2004 Erbil Attacks |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/891200/slug |access-date=2026-04-22 |website=Kurdistan Region Prime Minister Marks Anniversary of 2004 Erbil Attacks |language=en}}</ref> کوڕە گەورەکەشی کوژرا.<ref name=":0">{{Cite web |title=Sami Abdul Rahman; Obituary. |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA113660874&sid=sitemap&v=2.1&it=r&p=AONE&sw=w&userGroupName=anon~5a534ad7&aty=open-web-entry |access-date=2026-04-22 |website=go.gale.com}}</ref> == لە کولتووری باودا == [[پارکی سامی عەبدولڕەحمان|پارکێک بە ناوی ئەوەوە ناونراوە]] لە [[ھەولێر]]. لە ساڵی ٢٠٢٤دا میوانداریی ٥٠،٠٠٠ گەشتیاری لە سەرانسەری [[عێراق]]ەوە کرد لە کاتی [[جەژنی قوربان|جەژنی قوربان]]دا.<ref>{{Cite web |last=Kurdistan24 |date=2024-06-21 |title=50,000 tourists visit Sami Abdulrahman Park in Erbil in 4 days, leaving behind waste, garbage |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/395475/slug |access-date=2026-04-22 |website=50,000 tourists visit Sami Abdulrahman Park in Erbil in 4 days, leaving behind waste, garbage |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت|ژیاننامە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] 6ddrqe240s05jw1y1iqvov7pjai114q 1584070 1584069 2026-05-15T15:41:10Z 1silent scientist 51740 1584070 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = سامی عەبدولڕەحمان | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە =[[پەڕگە:Sami_Abdul_Rahman_cropped.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٣٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[شەنگال]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = ١ی شوباتی ٢٠٠٤ (٧٠–٧١ ساڵ ژیاوە) | شوێنی مەرگ = [[ھەولێر]] | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = سامی عەبدولڕەحمان | شارومەندێتی = | پەروەردە = | خوێندنگە = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] (تاکوو ١٩٦٣)<br/> [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (١٩٦٣ تاکوو ٢٠٠٤) | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = [[بەیان سامی عەبدولڕەحمان]] | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''محەممەد مەحموود عەبدولڕەحمان''' ناسراو بە '''سامی عەبدولڕەحمان''' (١٩٣٣ – ١ی شوباتی ٢٠٠٤) [[ئەندازیار]] و [[ڕامیار]]ێکی [[کورد]] بوو. ئەو ھەروەھا ئەندامی كۆمەڵەی خوێندكارانی كورد لە [[ئەورووپا]] بوو. == ژیاننامە == ئەو لە ٢٠ی ئازاری ١٩٣٢،<ref>{{Cite web |date=2004-02-26 |title=Sami Abdul Rahman |url=https://www.thetimes.com/comment/register/article/sami-abdul-rahman-sz6jqn5xrrr |access-date=2026-04-23 |website=www.thetimes.com |language=en-GB}}</ref> لە [[شنگال]] لەدایکبووە. خێزانەکەی خاوەنی کێڵگە و باخ بوون. بۆ [[خوێندنی ناوەندی]] چوو بۆ شاری [[مووسڵ]]، لە باکووری عێراق، و لەوێ زەمالەیەکی حکوومیی بەدەستھێنا بۆ چوون بۆ [[زانکۆی مانچێستەر]]، کە تێیدا بە بڕوانامەی [[ئەندازیاری]] دەرچوو.<ref name=":0" /> ئەو لەژێر دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]]دا کرایە ئامانج، سامی و دایکی بەھۆی چالاکییە [[ڕامیاری]]یەکانیانەوە سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنرا. ئەگەرچی ھەردووکیان ڕزگاریان بوو.<ref>{{Cite web |last=Jaafari |first=By Shirin |date=2016-04-08 |title=A suicide attack took away her father and brother. But it gave her a voice. |url=https://theworld.org/stories/2016/04/08/she-lost-her-father-and-brother-suicide-attack-now-shes-working-rebuild-her |access-date=2026-04-22 |website=The World from PRX |language=en}}</ref> === بۆردوومانکردنی کێڵگەی کەرکووک لە ١٩٦٩ === لە ساڵی ١٩٦٩ ھێزە کوردییەکان ھێرشیان کردە سەر [[کێڵگەی کەرکووک|کێڵگە نەوتییەکانی کەرکووک]] (کە ئەو کاتە لەژێر دەستی [[عێراقی بەعس]]یدا بوو).<ref>{{Cite web |title=Historical Documents - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v27/d249 |access-date=2026-04-23 |website=history.state.gov}}</ref> لە ٢٣ی شوبات، سامی عەبدولڕەحمان ئۆپەراسیۆنێکی بە ھێزێکی ٢٠٠ کەسییەوە دەست پێ کرد. [[مەسعوود بارزانی]]، کە ئەو کاتە سەرۆکی دەزگای زانیاریی کوردی ([[پاراستن و زانیاری|پاراستن]]) بوو، پاڵپشتی ئۆپەراسیۆنەکەی کرد بە بڵاوکردنەوەی زانیاریی ھەڵە سەبارەت بە ھێرشێکی پلان بۆ داڕێژراو بۆ سەر [[ھەولێر]]، بەمەش ھێزەکانی عێراقی لە [[کەرکووک]] دوور خستەوە. ھێرشەکە کەمێک پێش کاتژمێر ٩ی شەو لە ١ی ئازاری ١٩٦٩ لە نیو بابا، نزیک کەرکووک دەستی پێ کرد. پێشمەرگە شەش گوللە [[ھاوەن]]ی سەرەتایییان تەقاند، دوای ئەوە بۆردوومانێکی بەردەوام کە نزیکەی ٩٠ خولەکی خایاند، بە کۆی گشتی ١١٧ [[گوللە]] بەر دامەزراوە نەوتییەکە کەوت.<ref>{{Cite web |title=‘It was the first time such a massive operation had been executed, inflicting great damage to the Iraqi economy’ – The Kurdistan Memory Programme |url=https://kurdistanmemoryprogramme.com/it-was-the-first-time-such-a-massive-operation-had-been-executed-inflicting-great-damage-to-the-iraqi-economy/ |access-date=2026-04-23 |website=kurdistanmemoryprogramme.com}}</ref> تیمی عەبدولڕەحمان زیانێکی زۆریان بە دامەزراوە نەوتییەکانی کۆمپانیای نەوتی عێراق گەیاند.<ref>{{Cite book |last=Bartrop |first=Paul R. |url=https://www.google.com/books/edition/Modern_Genocide/GOTNEAAAQBAJ?hl=en |title=Modern Genocide: The Definitive Resource and Document Collection [4 volumes] |last2=Jacobs |first2=Steven Leonard |date=2014-12-17 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year= |isbn=978-1-61069-364-6 |pages=1624 |language=en}}</ref> === بۆسەی برادۆست === لە حوزەیرانی ١٩٧٨ [[جەلال تاڵەبانی]] [[عەلی عەسکەری]] بە ھێزێکی ٨٠٠ کەسیی [[پێشمەرگە]] نارد بۆ وەرگرتنی ھەندێک [[چەک]] لە [[تورکیا]].<ref>{{Cite book |last=Abdulla |first=Jamal Jalal |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurds/usQ2i-P7oPIC?hl=en |title=The Kurds: A Nation on the Way to Statehood |date=2012-02-07 |publisher=AuthorHouse |isbn=978-1-4678-7972-9 |pages=163 |language=en}}</ref> ھێزەکەی عەلی عەسکەری بەرەو باکوور بەڕێ کەوتن، لەلایەن ھێزە ئاسمانی و وشکانییەکانی عێراق و [[ئێران]]ەوە ھەراسان دەکران. لە کاتێکدا گەیشتنە [[برادۆست]] تەقەمەنییان کەم بوو، عەسکەری پەیوەندی بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] کرد بەو ئومێدەی کە ھیچ دوژمنایەتییەک نەبێت. بەڵام کاتێک ھێزەکەی چووە ناو [[تورکیا]]، لەلایەن پارتی و ھێزە [[ھۆز]]ییەکان بە سەرکردایەتی سامی (نزیکەی ٧،٥٠٠ کەس) بۆسەیان بۆ دانرا. ئەوانەی مابوونەوە لەژێر فەرمانی عەسکەریدا دوای زیانی گیانی زۆر خۆیان بەدەستەوە دا. دواتر ھەردوو عەسکەری و خالید سەعید لەسەر فەرمانی سامی لەسێدارەدران.<ref>{{Cite book |last=McDowall |first=David |url=https://books.google.com/books/about/A_Modern_History_of_the_Kurds.html?id=lV99AAAAMAAJ&redir_esc=y |title=A Modern History of the Kurds |date=1996 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-85043-653-9 |pages=163 |language=en}}</ref> عەسکەری بە [[ئاڕ پی جی ٧]] لەسێدارەدرا کە لەلایەن [[مستەفا بارزانی]]یەوە فەرمانی پێ کرابوو.<ref>{{Cite book |last=Lawrence |first=Quil |url=http://archive.org/details/invisiblenationh00lawr |title=Invisible nation : how the Kurds' quest for statehood is shaping Iraq and the Middle East |date=2008 |publisher=New York : Walker & Company |others=Internet Archive |isbn=978-0-8027-1611-8 |publication-date= |pages=30}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٩–٢٠٠٤، ئەو لە پایەی جێگری سەرۆک وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]] بوو تا کاتی کۆچی دواییی.<ref>{{Cite book |last=Berlatsky |first=Noah |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurds/qIBmDwAAQBAJ?hl=en |title=The Kurds |date=2013-01-14 |publisher=Greenhaven Publishing LLC |isbn=978-0-7377-6758-2 |pages=164 |language=en}}</ref> == کۆچی دوایی == {{سەرەکی|تەقینەوەکانی ٢٠٠٤ی ھەولێر}} لە ١ی شوباتی ٢٠٠٤، سامی یەکێک بوو لەو شەش بەرپرسە باڵایەی حکوومەتی کوردی کە لە [[ئیسلامەتی|تەقینەوەیەکی خۆکوژیی]] [[ھێرشی خۆکوژی|ئیسلامییەکاندا]] لە بارەگاکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] کوژران.<ref>{{Cite news |last=Galbraith |first=Peter W. |date=2004-02-03 |title=Opinion {{!}} A Hole in the Heart of Kurdistan |url=https://www.nytimes.com/2004/02/03/opinion/a-hole-in-the-heart-of-kurdistan.html |access-date=2026-04-22 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> بە تێکڕا ١٠١ کەس کوژران.<ref>{{Cite web |last=Kurdistan24 |date=2026-02-01 |title=Kurdistan Region Prime Minister Marks Anniversary of 2004 Erbil Attacks |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/891200/slug |access-date=2026-04-22 |website=Kurdistan Region Prime Minister Marks Anniversary of 2004 Erbil Attacks |language=en}}</ref> کوڕە گەورەکەشی کوژرا.<ref name=":0">{{Cite web |title=Sami Abdul Rahman; Obituary. |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA113660874&sid=sitemap&v=2.1&it=r&p=AONE&sw=w&userGroupName=anon~5a534ad7&aty=open-web-entry |access-date=2026-04-22 |website=go.gale.com}}</ref> == لە کولتووری باودا == [[پارکی سامی عەبدولڕەحمان|پارکێک بە ناوی ئەوەوە ناونراوە]] لە [[ھەولێر]]. لە ساڵی ٢٠٢٤دا میوانداریی ٥٠،٠٠٠ گەشتیاری لە سەرانسەری [[عێراق]]ەوە کرد لە کاتی [[جەژنی قوربان|جەژنی قوربان]]دا.<ref>{{Cite web |last=Kurdistan24 |date=2024-06-21 |title=50,000 tourists visit Sami Abdulrahman Park in Erbil in 4 days, leaving behind waste, garbage |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/395475/slug |access-date=2026-04-22 |website=50,000 tourists visit Sami Abdulrahman Park in Erbil in 4 days, leaving behind waste, garbage |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت|ژیاننامە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] a23z6lnnceyloygbvm4uwxlukxz62fx 1584071 1584070 2026-05-15T15:41:32Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1584071 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = سامی عەبدولڕەحمان | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە =[[پەڕگە:Sami_Abdul_Rahman_cropped.jpg|وێنۆک]] | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٣٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[شەنگال]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = ١ی شوباتی ٢٠٠٤ (٧٠–٧١ ساڵ ژیاوە) | شوێنی مەرگ = [[ھەولێر]] | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = سامی عەبدولڕەحمان | شارومەندێتی = | پەروەردە = | خوێندنگە = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] (تاکوو ١٩٦٣)<br/> [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (١٩٦٣ تاکوو ٢٠٠٤) | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = [[بەیان سامی عەبدولڕەحمان]] | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''محەممەد مەحموود عەبدولڕەحمان''' ناسراو بە '''سامی عەبدولڕەحمان''' (١٩٣٣ – ١ی شوباتی ٢٠٠٤) [[ئەندازیار]] و [[ڕامیار]]ێکی [[کورد]] بوو. ئەو ھەروەھا ئەندامی كۆمەڵەی خوێندكارانی كورد لە [[ئەورووپا]] بوو. == ژیاننامە == ئەو لە ٢٠ی ئازاری ١٩٣٢،<ref>{{Cite web |date=2004-02-26 |title=Sami Abdul Rahman |url=https://www.thetimes.com/comment/register/article/sami-abdul-rahman-sz6jqn5xrrr |access-date=2026-04-23 |website=www.thetimes.com |language=en-GB}}</ref> لە [[شنگال]] لەدایکبووە. خێزانەکەی خاوەنی کێڵگە و باخ بوون. بۆ [[خوێندنی ناوەندی]] چوو بۆ شاری [[مووسڵ]]، لە باکووری عێراق، و لەوێ زەمالەیەکی حکوومیی بەدەستھێنا بۆ چوون بۆ [[زانکۆی مانچێستەر]]، کە تێیدا بە بڕوانامەی [[ئەندازیاری]] دەرچوو.<ref name=":0" /> ئەو لەژێر دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]]دا کرایە ئامانج، سامی و دایکی بەھۆی چالاکییە [[ڕامیاری]]یەکانیانەوە سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنرا. ئەگەرچی ھەردووکیان ڕزگاریان بوو.<ref>{{Cite web |last=Jaafari |first=By Shirin |date=2016-04-08 |title=A suicide attack took away her father and brother. But it gave her a voice. |url=https://theworld.org/stories/2016/04/08/she-lost-her-father-and-brother-suicide-attack-now-shes-working-rebuild-her |access-date=2026-04-22 |website=The World from PRX |language=en}}</ref> === بۆردوومانکردنی کێڵگەی کەرکووک لە ١٩٦٩ === لە ساڵی ١٩٦٩ ھێزە کوردییەکان ھێرشیان کردە سەر [[کێڵگەی کەرکووک|کێڵگە نەوتییەکانی کەرکووک]] (کە ئەو کاتە لەژێر دەستی [[عێراقی بەعس]]یدا بوو).<ref>{{Cite web |title=Historical Documents - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v27/d249 |access-date=2026-04-23 |website=history.state.gov}}</ref> لە ٢٣ی شوبات، سامی عەبدولڕەحمان ئۆپەراسیۆنێکی بە ھێزێکی ٢٠٠ کەسییەوە دەست پێ کرد. [[مەسعوود بارزانی]]، کە ئەو کاتە سەرۆکی دەزگای زانیاریی کوردی ([[پاراستن و زانیاری|پاراستن]]) بوو، پاڵپشتی ئۆپەراسیۆنەکەی کرد بە بڵاوکردنەوەی زانیاریی ھەڵە سەبارەت بە ھێرشێکی پلان بۆ داڕێژراو بۆ سەر [[ھەولێر]]، بەمەش ھێزەکانی عێراقی لە [[کەرکووک]] دوور خستەوە. ھێرشەکە کەمێک پێش کاتژمێر ٩ی شەو لە ١ی ئازاری ١٩٦٩ لە نیو بابا، نزیک کەرکووک دەستی پێ کرد. پێشمەرگە شەش گوللە [[ھاوەن]]ی سەرەتایییان تەقاند، دوای ئەوە بۆردوومانێکی بەردەوام کە نزیکەی ٩٠ خولەکی خایاند، بە کۆی گشتی ١١٧ [[گوللە]] بەر دامەزراوە نەوتییەکە کەوت.<ref>{{Cite web |title=‘It was the first time such a massive operation had been executed, inflicting great damage to the Iraqi economy’ – The Kurdistan Memory Programme |url=https://kurdistanmemoryprogramme.com/it-was-the-first-time-such-a-massive-operation-had-been-executed-inflicting-great-damage-to-the-iraqi-economy/ |access-date=2026-04-23 |website=kurdistanmemoryprogramme.com}}</ref> تیمی عەبدولڕەحمان زیانێکی زۆریان بە دامەزراوە نەوتییەکانی کۆمپانیای نەوتی عێراق گەیاند.<ref>{{Cite book |last=Bartrop |first=Paul R. |url=https://www.google.com/books/edition/Modern_Genocide/GOTNEAAAQBAJ?hl=en |title=Modern Genocide: The Definitive Resource and Document Collection [4 volumes] |last2=Jacobs |first2=Steven Leonard |date=2014-12-17 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |year= |isbn=978-1-61069-364-6 |pages=1624 |language=en}}</ref> === بۆسەی برادۆست === لە حوزەیرانی ١٩٧٨ [[جەلال تاڵەبانی]] [[عەلی عەسکەری]] بە ھێزێکی ٨٠٠ کەسیی [[پێشمەرگە]] نارد بۆ وەرگرتنی ھەندێک [[چەک]] لە [[تورکیا]].<ref>{{Cite book |last=Abdulla |first=Jamal Jalal |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurds/usQ2i-P7oPIC?hl=en |title=The Kurds: A Nation on the Way to Statehood |date=2012-02-07 |publisher=AuthorHouse |isbn=978-1-4678-7972-9 |pages=163 |language=en}}</ref> ھێزەکەی عەلی عەسکەری بەرەو باکوور بەڕێ کەوتن، لەلایەن ھێزە ئاسمانی و وشکانییەکانی عێراق و [[ئێران]]ەوە ھەراسان دەکران. لە کاتێکدا گەیشتنە [[برادۆست]] تەقەمەنییان کەم بوو، عەسکەری پەیوەندی بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] کرد بەو ئومێدەی کە ھیچ دوژمنایەتییەک نەبێت. بەڵام کاتێک ھێزەکەی چووە ناو [[تورکیا]]، لەلایەن پارتی و ھێزە [[ھۆز]]ییەکان بە سەرکردایەتی سامی (نزیکەی ٧،٥٠٠ کەس) بۆسەیان بۆ دانرا. ئەوانەی مابوونەوە لەژێر فەرمانی عەسکەریدا دوای زیانی گیانی زۆر خۆیان بەدەستەوە دا. دواتر ھەردوو عەسکەری و خالید سەعید لەسەر فەرمانی سامی لەسێدارەدران.<ref>{{Cite book |last=McDowall |first=David |url=https://books.google.com/books/about/A_Modern_History_of_the_Kurds.html?id=lV99AAAAMAAJ&redir_esc=y |title=A Modern History of the Kurds |date=1996 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-1-85043-653-9 |pages=163 |language=en}}</ref> عەسکەری بە [[ئاڕ پی جی ٧]] لەسێدارەدرا کە لەلایەن [[مستەفا بارزانی]]یەوە فەرمانی پێ کرابوو.<ref>{{Cite book |last=Lawrence |first=Quil |url=http://archive.org/details/invisiblenationh00lawr |title=Invisible nation : how the Kurds' quest for statehood is shaping Iraq and the Middle East |date=2008 |publisher=New York : Walker & Company |others=Internet Archive |isbn=978-0-8027-1611-8 |publication-date= |pages=30}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٩–٢٠٠٤، ئەو لە پایەی جێگری سەرۆک وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]] بوو تا کاتی کۆچی دواییی.<ref>{{Cite book |last=Berlatsky |first=Noah |url=https://www.google.com/books/edition/The_Kurds/qIBmDwAAQBAJ?hl=en |title=The Kurds |date=2013-01-14 |publisher=Greenhaven Publishing LLC |isbn=978-0-7377-6758-2 |pages=164 |language=en}}</ref> == کۆچی دوایی == {{سەرەکی|تەقینەوەکانی ٢٠٠٤ی ھەولێر}} لە ١ی شوباتی ٢٠٠٤، سامی یەکێک بوو لەو شەش بەرپرسە باڵایەی حکوومەتی کوردی کە لە [[ئیسلامەتی|تەقینەوەیەکی خۆکوژیی]] [[ھێرشی خۆکوژی|ئیسلامییەکاندا]] لە بارەگاکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] کوژران.<ref>{{Cite news |last=Galbraith |first=Peter W. |date=2004-02-03 |title=Opinion {{!}} A Hole in the Heart of Kurdistan |url=https://www.nytimes.com/2004/02/03/opinion/a-hole-in-the-heart-of-kurdistan.html |access-date=2026-04-22 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> بە تێکڕا ١٠١ کەس کوژران.<ref>{{Cite web |last=Kurdistan24 |date=2026-02-01 |title=Kurdistan Region Prime Minister Marks Anniversary of 2004 Erbil Attacks |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/891200/slug |access-date=2026-04-22 |website=Kurdistan Region Prime Minister Marks Anniversary of 2004 Erbil Attacks |language=en}}</ref> کوڕە گەورەکەشی کوژرا.<ref name=":0">{{Cite web |title=Sami Abdul Rahman; Obituary. |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA113660874&sid=sitemap&v=2.1&it=r&p=AONE&sw=w&userGroupName=anon~5a534ad7&aty=open-web-entry |access-date=2026-04-22 |website=go.gale.com}}</ref> == لە کولتووری باودا == [[پارکی سامی عەبدولڕەحمان|پارکێک بە ناوی ئەوەوە ناونراوە]] لە [[ھەولێر]]. لە ساڵی ٢٠٢٤دا میوانداریی ٥٠،٠٠٠ گەشتیاری لە سەرانسەری [[عێراق]]ەوە کرد لە کاتی [[جەژنی قوربان|جەژنی قوربان]]دا.<ref>{{Cite web |last=Kurdistan24 |date=2024-06-21 |title=50,000 tourists visit Sami Abdulrahman Park in Erbil in 4 days, leaving behind waste, garbage |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/395475/slug |access-date=2026-04-22 |website=50,000 tourists visit Sami Abdulrahman Park in Erbil in 4 days, leaving behind waste, garbage |language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|سیاسەت|ژیاننامە|کوردستان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] brqbs4za1v24ndxn53ny6b3fer9dsno 0 248889 1584078 1578108 2026-05-15T16:26:58Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584078 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = مەجید حەبیبی | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە =Majid habibi.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨١ | شوێنی لەدایکبوون =[[تاران]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە =[[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = <!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --> | خوێندنگە = <!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --> | پیشە =نواندنی دەنگی، [[دەرھێنەری فیلم]]، [[شانۆ]]، [[تەلەڤیزیۆن]]، [[ڕادیۆ]]، [[مۆسیقا]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین =[[ئیسلام]]، [[سوننە]] | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک = | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''مەجید حەبیبی''' لە ٣٠ی [[کانوونی یەکەم]]ی ساڵی ١٩٨١ لە شاری [[تاران]] لەدایکبووە و بە ڕەچەڵەک خەڵکی شاری سنە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About – Majid Habibi|ناونیشان=https://majidhabibi.com/about|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208111255/https://majidhabibi.com/about|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیوگرافی “مجید حبیبی” دوبلور و صدابازیگر کشورمان|ناونیشان=https://namnak.com/majid-habibi.p77313|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=نمناک|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیوگرافی مجید حبیبی صداپیشە و دوبلور معروف ایرانی|ناونیشان=https://www.beytoote.com/art/artist/biography-majidhabibi02-voiceactor.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.beytoote.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیوگرافی مجید حبیبی، صدابازیگر و مدیر دوبلاژ – Majid Habibi|ناونیشان=https://majidhabibi.com/archives/487|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208112759/https://majidhabibi.com/archives/487|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=بیوگرافی مجید حبیبی صداپیشە و دوبلور|ناونیشان=https://robeka.ir/بیوگرافی-مجید-حبیبی/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=روبکا|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مجید حبیبی|ناونیشان=https://ammaryar.ir/option/%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=عماریار|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208111251/https://ammaryar.ir/option/%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نواندنی دەنگی و [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەری دۆبلاژکردنی فیلمی]] [[ئێران|ئێرانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=ببینید {{!}} ویدیویی جذاب از پشت صحنە دوبلەھای ماندگار و خاطرەانگیز|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1587744/ببینید-ویدیویی-جذاب-از-پشت-صحنھ-دوبلھ-ھای-ماندگار-و-خاطرھ-انگیز|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.khabaronline.ir|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استقلال کاری و فکری ھنرمندان جوان و نخبە باید حفظ شود|ناونیشان=https://www.honar.ac.ir/index.aspx?siteid=1&&siteid=1&pageid=214&newsview=527|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.honar.ac.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208111253/https://www.honar.ac.ir/index.aspx?siteid=1&&siteid=1&pageid=214&newsview=527|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>http://shomatv.ir/web/guest/-/ابر-پیر-در-اسمان-مھاباد-نمایان-شد{{بەستەری مردوو|url=http://shomatv.ir/web/guest/-/ابر-پیر-در-اسمان-مھاباد-نمایان-شد |date=شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=انیمیشن "آخر خط"؛ میکروب ھا علییە شویندگان|ناونیشان=https://www.doorbin.net/news/انیمیشن-آخر-خط-؛-میکروب-ھا-علیھ-شویندگ/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Doorbin News|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.doorbin.net/news/%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%AE%D8%B7-%D8%9B-%D9%85%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D9%88%D8%A8-%DA%BE%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF/ |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> زیاتر بە نواندنی دەنگی و دۆبلاژکردن بۆ [[فیلم]] و [[ئەنیمەیشن]] و [[فیلمی بەڵگەنامەیی|فیلمی بەڵگەنامەی]] و [[کایەی ڤیدیۆیی]] و ترەیلەری [[فیلم]] و بەرنامە و [[بانگەشە|ڕیکلامی]] [[تەلەڤیزیۆن]]ی و [[ڕادیۆ|ڕادیۆیی]] و درامای ڕادیۆیی و نمایشی بووکەڵە و کتێبی دەنگی ناسراوە.<ref>https://www.farsnews.com/news/13920230000429/مستند-حجربن-عدی-را-امیرحسین-مدرس-روایت-میکند{{بەستەری مردوو|url=https://www.farsnews.com/news/13920230000429/مستند-حجربن-عدی-را-امیرحسین-مدرس-روایت-میکند |date=شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=محمدعلی علیمردانی: پخش ˝جھل مرکب˝ لیاقت میخواھد / محمدی: با سلایق اسپانسرھا نمیتوانم کنار بیایم|ناونیشان=https://www.honaronline.ir/بخش-اخبار-5/69660-محمدعلی-علیمردانی-پخش-جھل-مرکب-لیاقت-می-خواھد-محمدی-با-سلایق-اسپانسرھا-نمی-توانم-کنار-بیایم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=خبرگزاری ھنر ایران|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://jamejamonline.ir|ڕێکەوت=۳۰ی ۰۸ی ۱۳۸۶|سەردێڕ=نبرد گلبول ھا با ویروس ناشناختھ|ناونیشان=https://jamejamonline.ir/fa/news/153323/نبرد-گلبول-ھا-با-ویروس-ناشناختھ|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://javanonline.ir/images/magazine/0001/files/atfl00000017-0011.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120426010922/http://javanonline.ir/images/magazine/0001/files/atfl00000017-0011.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=سرخط|سەردێڕ=فصل دوم مجموعە انیمشن «آواتار» دوبلە میشود|ناونیشان=https://www.sarkhat.com/fa/group/kqdgiy/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=سرخط}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/81453498/مجموعھ-مستند-جھل-مرکب-تولید-می-شود/|سەردێڕ=مجموعه مستند جهل مركب تولید می شود|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.irna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=borna.news|ڕێکەوت=۳۰ی ۰۲ی ۱۳۹۲|سەردێڕ= «صحابی جلیل القدر» بە مستند نمایشی شد|ناونیشان=https://borna.news/fa/news/122686/صحابی-جلیل-القدر-بھ-مستند-نمایشی-شد|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=خبرگزاری فارس - «حاجیعبدالھی» و دوبلە «از غیب چە میدانیم»|ناونیشان=https://www.farsnews.ir/news/8805050871%20%20%20%20/حاجیعبدالھی-و-دوبلھ-از-غیب-چھ-میدانیم|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=خبرگزاری فارس}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|سەردێڕ=انیمیشنھای ڕوز جھان بە نمایش درخواھد آمد|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/8406-11983/انیمیشن-ھای-روز-جھان-بھ-نمایش-درخواھد-آمد|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایسنا|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ویژە برنامەھای ڕادیو جوان در ڕوز مبعث ڕسول اکرم (ص)|ناونیشان=https://iqna.ir/fa/news/1953061/ویژھ-برنامەھای-رادیو-جوان-در-روز-مبعث-رسول-اکرم-ص|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=iqna.ir}}{{بەستەری مردوو|url=https://iqna.ir/fa/news/1953061/%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%BE-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%88-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84-%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%85-%D8%B5 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=پخش آیتم «پ نە پ» از رادیو|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/91374/پخش-آیتم-پ-نھ-پ-از-رادیو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=مشرق نیوز|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جوانآنلاین|ڕێکەوت=۱۲ی ۰۶ی ۱۳۹۰|سەردێڕ=نخستین کتاب صوتی قرآن مجید آمادە عرضە بە بازار شد|ناونیشان=http://www.javanonline.ir/fa/news/449697|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=گزارش تصویری از دوبلە فیلم ھای انمیشن- سایت خبری تحلیلی شھر|ناونیشان=http://www.shahr.ir/ViewPic.aspx?IDG=692|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120323171642/http://www.shahr.ir/ViewPic.aspx?IDG=692|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=جوان آنلاین - کلاھبرداری و ھرزگی در کلاسھای زیرزمینی گویندگی|ناونیشان=http://www.javanonline.ir/vdccioq0e2bq0x8.ala2.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120407072239/http://www.javanonline.ir/vdccioq0e2bq0x8.ala2.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=How we can be a professional Voice actor (Sedabazigar)?|ناونیشان=https://english.khabaronline.ir/news/190854/How-we-can-be-a-professional-Voice-actor-Sedabazigar|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=KhabarOnline|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230422111407/https://english.khabaronline.ir/news/190854/How-we-can-be-a-professional-Voice-actor-Sedabazigar|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھنر نیووز - ادامە دوبلە مجموعە انیمیشن «پاگرد» در شبکە دوو سیما|ناونیشان=https://honarnews.com/vdcbwsbf.rhb5apiuur.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=honarnews.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://honarnews.com/vdcbwsbf.rhb5apiuur.html |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref>حەبیبی لە ساڵی ٢٠٢٣ ماڵاوایی لە دۆبلاژکردنی فیلم و ئەنیمەیشن کرد. سەرەتای ناوبانگەکەی لە ساڵی ٢٠٠٥ بەھۆی دۆبلاژکردنی کارەکتەری ئۆتیس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|ناونیشان=https://www.aparat.com/v/2hJSH|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=آپارات - سرویس اشتراک ویدیو|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.aparat.com/v/2hJSH |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Magiran {{!}} ڕوزنامە اعتماد (1385/09/23): تماشا|ناونیشان=https://www.magiran.com/article/1292421|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.magiran.com}}</ref><ref>نیافر، محمدرضا (<bdi>۹ خرداد ۱۳۹۱</bdi>). «ما اھل تقلید نیستیم، گفتگو دربارھٔ موج نوی دوبلاژ». ''ڕوزنامە جوان''. تھران: جوان (ڕوزنامە) (۳۶۹۶): <bdi>۸</bdi></ref> لە فیلمی [[ئەنیمەیشن]]ی [[بارنیارد (فیلم)|بارنیارد]] (فیلمی ٢٠٠٦) بوو. لە نێو ئەو بەرھەمانەی تر کە لە دۆبلاژکردندا بە دەنگی مەجید حەبیبی ناوبانگێکی زۆری لە نێو خەڵکدا بەدەستھێنا، «ئەبری زێھن» کە لەلایەن ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنەوە بەھۆی ڕەمزی [[شەیتانپەرستی|شەیتانگەرایی]] و کولتووری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەوە]] قەدەغە کرا، بەڵام لە تۆڕەکەدا نمایشی ماڵەوە پێشوازییەکی بێ وێنەی لێکەوتەوە و خەڵاتی باشترین ئەکتەری دەنگی پیاوی لە دووەم فێستیڤاڵی دۆبلاژکردندا بەدەستھێنا، ھەروەھا نواندنی دەنگی بۆ کارەکتەری [[لایتینگ ماکوین]] لە فیلمی ئەنیمەیشنی ئۆتۆمبێلەکان (دۆبلاژکراو لەلایەن گلۆری ئینتەرتەینمەنتەوە) کە وەک یەکەمین فیلمی نەورۆز لە بەرنامەی سینەما یەک<ref>«بررسی دوبلھٔ فیلمھای نوروزی تلویزیون». ''فیلم (نشرییە)''. تھران: مجلە فیلم. سال پانزدھم (۳۶۱). <bdi>اردیبھشت ۱۳۸۶</bdi>.</ref> لە ٢١مین ڕۆژی مانگی [[ئازار (مانگ)|ئازاری]] ساڵی ٢٠٠٦ بڵاوکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=فانیبو|یەکەم=توسط|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=15 کارتون دوبلە فارسی کە حتی بھتر از نسخە زبان اصلیشان ھستند!|ناونیشان=https://funibo.com/15-کارتون-دوبلھ-فارسی/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=فانیبو|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=https://funibo.com/15-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%84%DA%BE-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C/ |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}</ref> لەنێو ئەو بەرھەمانەی تردایە کە لە دۆبلاژکردنی ئەنیمەیشن لە ئێراندا وەڵامێکی بەرفراوانی ھەبووە، ھەروەھا گۆڤاری فیلم. لە ژمارە ٣٦١ی خۆیدا، لە وتارێکیدا بەناونیشانی پێداچوونەوە بە دۆبلاژکردنی فیلمە تەلەڤیزیۆنییەکانی نەورۆز، ستایشی کردووە دۆبلاژکردنی [[لایتینگ ماکوین]]، لەگەڵ دۆبلاژکارە بەئەزموونەکانی یەکەی دۆبلاژکردنی ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران، و لە کۆتاییدا، بەناوبانگترین کارەکانی درا بە شارەزایانی دۆبلاژکردنی ئەنیمەیشن، [[منداڵە بەڕێوەبەرەکە]] فیلمێکی ساڵی ٢٠١٧یە. یەکێک لە ھۆکارە گرنگەکانی جیاوازی و دیاربوونی دۆبلاژکردنی مەجید حەبیبی، لەوانەش لە ئەنیمەیشنی [[منداڵە بەڕێوەبەرەکە]] و بەرھەمەکانی دیکەی لە دۆبلاژکردنی تەنزئامێز و شێوازی تایبەتی نووسینی دیالۆگ بۆ ئەو کارەکتەرانەی کە دۆبلاژکردنی کردووە، ئەوەیە کە دەنگی ئەو ھەیبووە تایبەتمەندییە جیاوازەکان. ئەو خاوەنی و سەرنجێکی زۆری لە بینەردا ڕادەکێشێت، ھۆکاری ناساندنی و بەرھەمەکانی تەنانەت ئەو لێھاتوویی و تەکنیکانەی نییە کە لە نواندنی دەنگیدا ھەیەتی، دەنگێکی زۆر تایبەتتر و سەرنجڕاکێشتر لە ئەو لە جیھانی نواندنی دەنگی و دۆبلاژکردن، بەڵام ھۆکاری قبوڵکردنی بەرھەمەکانی مەجید حەبیبی لە نێوان وەشانە جیاوازەکانی دۆبلاژکردندا، نوکتە تایبەتەکەیەتی.<ref>http://shahrefarda.ir/fa/news/83211/اکران-انیمیشن-بچھ-خان-2017-در-فرھنگسرای-گلستان {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230422111410/http://shahrefarda.ir/fa/news/83211/اکران-انیمیشن-بچھ-خان-2017-در-فرھنگسرای-گلستان |date=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref><ref>http://fhnews.ir/fa/news/98950/نمایش-انیمیشن-بچە {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240208111255/http://fhnews.ir/fa/news/98950/نمایش-انیمیشن-بچە |date= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ڕۆڵێکی دیکە کە مەجید حەبیبی زۆر سەرکەوتوو بوو لە دەنگدان، کارەکتەری مەندی لە [[سەردەمی بەستەڵەک (فیلم)]] ٢ بۆ ٤، کە بۆ ئەو ڕۆڵە لە سێیەمین فێستیڤاڵی دۆبلاژکردندا پاڵێوراو بوو بۆ باشترین دەرھێنەری دۆبلاژکردن و خەڵاتی باشترین ئەکتەری دەنگی پیاوی وەرگرت بۆ سەردەمی بەستەڵەک (فیلم) ٤. ئەبولحەسەن تەھامی نەژاد لە ژمارەی ٣٥٧ی گۆڤاری فیلمیدا سەبارەت بە نواندنی دەنگی خۆی لە فیلمی [[سەردەمی بەستەڵەک (فیلم)]] ٢ دەنووسێت: مەجید حەبیبی ئەکتەری دەنگی فیلمی مەندی، دووانە لاسایی ئیرەج دووستدار ئەکتەری دەنگی [[جۆن وەین]] و چەنگیز جەلیلوند ئەکتەری دەنگیی، ناسر مەلەک مۆتیعی دۆبلاژکردنی مەندی کردووە، بەڵام ھەرگیز نابێتە ناخۆش و فەراز و ئەو نیشتنەوە و دەربڕینی خۆشەویستی بۆ ڕەگەزی بەرامبەر و یارییەکانی کردووە بە نەرم و بیستراو، ھەروەھا تۆمارە دەنگییە نایابەکەی، کە ھیچ ھەڵەیەکم تێدا نەدۆزییەوە، و جێگەی دەستخۆشییە.<ref>ابوالحسن تھامینژاد (<bdi>بھمن ۱۳۸۵</bdi>). «نقد دوبلە دوو انیمیشن عروس مردە و عصر یخبندان: ذوب». ''فیلم (نشرییە)''. تھران: مجلە فیلم. سال چھاردھم (۳۵۷): <bdi>۲۶</bdi>.</ref> دۆبلاژکراوی لە پەیمانگای ڕۆشنبیری و ھونەری سۆرن و ستۆدیۆی کوالیما، کارەکتەری سەرەکی چیرۆکەکە [[شڕێک]] بوو. لەنێو بەرھەمە دیارەکانی تردا شازادە زوکۆ لە فیلمی [[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]]، دوپشک لە فیلمی ژیانی شاراوەی ئاژەڵە ماڵییەکان، ئەربابی خۆڵ لە فیلمی [[پاندای کۆنگ فو ٢]]، ڕائول لە فیلمی ئەھریمەنێک لە پاریس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Behnegarsoft.com|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=جان بخشیدن بە شخصیتھای انیمیشن بدون صداھای کلیشە ای|ناونیشان=https://www.mardomsalari.ir/report/145042/جان-بخشیدن-شخصیتھای-انیمیشن-بدون-صداھای-کلیشھ/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=مردم سالاری آنلاین|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mardomsalari.ir/report/145042/%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D9%86-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%B4%DA%BE/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> حەبیبی بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە بەڕێوەبردنی ڕۆشنبیری لە زانکۆی سۆرە تەواو کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیوگرافی مجید حبیبی صداپیشە و دوبلور معروف ایرانی|ناونیشان=https://www.beytoote.com/art/artist/biography-majidhabibi02-voiceactor.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.beytoote.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیوگرافی “مجید حبیبی” دوبلور و صدابازیگر کشورمان|ناونیشان=https://namnak.com/majid-habibi.p77313|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=نمناک|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیوگرافی مجید حبیبی، صدابازیگر و مدیر دوبلاژ – Majid Habibi|ناونیشان=https://majidhabibi.com/archives/487|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208112759/https://majidhabibi.com/archives/487|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=بیوگرافی مجید حبیبی صداپیشە و دوبلور|ناونیشان=https://robeka.ir/بیوگرافی-مجید-حبیبی/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=روبکا|زمان=fa-IR}}</ref> == ژیان == ھەر لە تەمەنی گەنجییەوە بە حەزێکی زۆرەوە دەستی کرد بە فێربوونی [[ھونەری جەنگی]]، لەوانە [[جودۆ]]، [[کاراتێ]] [[کیۆکۆشین]]، [[زۆرانبازی]] کەج و کاراتێ وادۆریۆ، پاشان لە تەمەنی گەنجیدا، دوای ئەوەی فێری ھونەری جەنگی وشۆ بوو، دەستی کرد بە مەشق و ڕاھێنان لەژێر ڕێنمایی ڕاھێنەرانی ئەم دیسیپلینە، مەسعوود جەعفەری و محەممەد پوور غوڵامی نەژاد. بەھۆی ئەو حەزە بەھێزەی بۆ ئەم بوارە ھونەرە جەنگییە، ساڵانێک بەجدی درێژەی بە مەشق و ڕاھێنانەکانی دا و دواجار سەرکەوتوو بوو لە بەدەستھێنانی دوو پلەی دووەم و پاڵەوانێتی نیشتمانی لەم بوارەدا. ھەروەھا وەک ڕاھێنەر و دادوەری فەرمی فیدراسیۆنی وەرزشی جەنگی لە بواری وشۆدا چالاک بووە پێش ئەوەی دەست بە کاری نواندنی دەنگی بکات. لە سەرەتای سییەکانی تەمەنیدا، دوای پێکانێکی سەختی پشت و ئەژنۆی، ناچار بوو لە وەرزشە دڵخوازەکەی بکشێتەوە، ھەروەھا بەھۆی حەز و بەھرەی بۆ نواندنی دەنگی و نواندنی دەنگی ھەر لە تەمەنی گەنجییەوە، سەرکەوتوو بوو لە ململانێکردن لەگەڵ ھەنگاونان بۆ ناو جیھانی دەنگ لەگەڵ ئەم ڕووداوە وەرزشییە ناخۆشە و خۆی دان بەوەدا نا کە ئەم ڕووداوانە و ڕێکەوتەکانیان دەستی نیعمەت و چارەنووسی خودایە. لە ھەمان کاتدا لە کۆمەڵەی گەنجانی وتاربێژان (گلووری پێشوو) و ستۆدیۆی سەدەی بیست و یەک دەستی بە چالاکیی نواندنی دەنگی کردووە و دوای دوو ساڵ، دەستی بە کارکردن کردووە بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەگەڵ ستۆدیۆ و دامەزراوە ڕۆشنبیری و ھونەرییەکان و دەزگاکانی ڕیکلام و ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن. لە ساڵی ٢٠١١وە وەک سەرۆکی ئەنجومەنی سیاسەتی یەکەی دەنگدان و دۆبلاژکردنی کۆمەڵەی ھونەرمەندان و گرووپی کاری نوخبەی ئەکادیمیای ھونەر ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=پشت صحنەای از دوبلەی انیمیشن در انجمن گویندگان جوان؛ «نیازمند حمایت بیشتر برای دیدن شدن بیشتر در تلویزیون»|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/8608-05100.62798/پشت-صحنھ-ای-از-دوبلھ-ی-انیمیشن-در-انجمن-گویندگان-جوان-نیازمند|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایسنا|زمان=fa}}</ref><ref>https://snn.ir/fa/news/136947/آثار-14-گروھ-ھنرمند-جوان-و-نخبھ-با-موضوع-مھدویت-رونمایی-شد</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=گزارشی از آغاز بەکار کارگروە نخبگان فرھنگستان ھنر|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/9004-17369/گزارشی-از-آغاز-بھ-کار-کارگروھ-نخبگان-فرھنگستان-ھنر|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایسنا|زمان=fa}}</ref> == کتێب == ھەروەھا مەجید حەبیبی نووسەری کتێبی سێدا بازیگەر (دەنگی ئەکتەر) سەبارەت بە تیۆری نواندن بە دەنگ و پێوەرەکانی دەنگی بەردەوام، کە کۆمەڵە بابەتەکانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جوانآنلاین|ڕێکەوت=۲۴ی ۰۲ی ۱۳۹۱|سەردێڕ=ماندگاری ڕووی امواج صدا|ناونیشان=http://www.javanonline.ir/fa/news/467837|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref> سەبارەت بە ھونەری نواندنی دەنگی، چاوپێکەوتنەکانی لەگەڵ کەسانی پیشەیی بەشدار لە دەنگ و دۆبلاژکردن پیشەسازی، و لێکۆڵینەوە و لێکۆڵینەوەکانی لەگەڵ ئەبستراکتەکەی تێزەکەدا زانکۆکەی تایبەتە بە نواندنی دەنگی لە دۆبلاژکردنی فیلم، فیلمە بەڵگەنامەیییەکان، گێڕانەوەی ڕادیۆ، ڕێکلام و بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان، ھەروەھا نواندنی دەنگی لەبری بووکەڵە و بەرھەمە [[مۆسیقا|مۆسیقییە]] [[شانۆ|شانۆیییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=انتقاد یک دوبلور از وضعیت دوبلھ|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/70968/انتقاد-یک-دوبلور-از-وضعیت-دوبلھ|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=مشرق نیوز|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=دوبلاژ؛ شکوھی سو بە خاموشی|ناونیشان=http://esfahanemrooz.ir/business-headlines/?p=08111397-13971107343409704|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422020701/http://esfahanemrooz.ir/business-headlines/?p=08111397-13971107343409704|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=صدای ماندگار، در جستجوی معیار|ناونیشان=https://ruydadiran.com/companypress/17061397/%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ruydadiran.com|زمان=Persian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208120635/https://ruydadiran.com/companypress/17061397/%D8%B5%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D8%AC%D9%88%DB%8C-%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>https://banifilm.ir/در-مذمت-تقلید-چی-گران-از-صدا-بازیگران{{بەستەری مردوو|url=https://banifilm.ir/در-مذمت-تقلید-چی-گران-از-صدا-بازیگران |date=شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> == فیلم == لە چەندین فیلمدا وەک نواندنی دەنگی و دەرھێنەری دۆبلاژ و ھەروەھا گێڕەرەوە بەشداری کردووە، لەنێویاندا گرنگترین فیلمی فیلمی [[ماسی و پشیلە]] لە دەرھێنانی [[شارام موکری]] و ڕۆسەم و زۆراو لە دەرھێنانی کیانووش دەڵوەند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=YJC|یەکەم=خبرگزاری باشگا خبرنگاران {{!}} آخرین اخبار ایران و جھان {{!}}|ڕێکەوت=۰۶ی ۰۹ی ۱۳۹۳|سەردێڕ=انیمیشن سینمایی ڕستم و سھراب اکران میشود|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/5055045/انیمیشن-سینمایی-رستم-و-سھراب-اکران-میشود|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref><ref>https://www.salamcinama.ir/news/2055/معرفی-انیمیشن-رستم-و-سھراب-،-عکس-ھای-انیمیشن،-پوستر،-آنونس،-حواشی-و-ویدیو-پشت-صحنە {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230423152213/https://www.salamcinama.ir/news/2055/معرفی-انیمیشن-رستم-و-سھراب-،-عکس-ھای-انیمیشن،-پوستر،-آنونس،-حواشی-و-ویدیو-پشت-صحنە |date=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Rostam and Sohrab Movie (2012)|ناونیشان=https://cicinema.com/en/movies/2434/rostam-and-sohrab-2012|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210121043248/https://cicinema.com/en/movies/2434/rostam-and-sohrab-2012|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == شانۆ == شایان ئەفکاری لە ساڵی ٢٠١٤ لەسەر نووسینی شانۆنامەی زۆرۆ دادگایی کرا و بە ھاوکاریی مەجید حەبیبی وەک ئەکتەری دەنگی بەرھەمی «پەنج کارەکتەر»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=را ڕفتن ڕووی یک شمشیر دولبە / احسان کرمی از ˝زورو محاکمە میشود˝ میگوید|ناونیشان=https://www.honaronline.ir/بخش-اخبار-3/56744-راھ-رفتن-روی-یک-شمشیر-دولبھ-احسان-کرمی-از-زورو-محاکمھ-می-شود-می-گوید|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=خبرگزاری ھنر ایران|زمان=fa}}</ref> و ئیحسان کەرمی وەک ئەکتەر، بۆ یەکەمجار نمایشێکی ڕاستەوخۆی نمایش کرد لە نواندن و نواندنی دەنگی، کە خۆشەویستانی سەرنجی ھەردوو ھونەری نواندنی دەنگی بوو؛ و نواندنی شانۆیی ڕوویدا. ھۆکارێکی تری گرنگ بۆ وەرگرتنی ئەم بەرھەمە، ئەو ڕەخنانە و ئاماژە سیاسییانەی لە چینەکانی دەقەکەدا شاراوە بوون، کە بووە ھۆی زۆر ڕەخنە و کاردانەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نگاھی بە نمایش «زورو محاکمە میشود» / ما محاکمە میشویم! - سوورە سینما|ناونیشان=http://www.sourehcinema.ir/?p=34332|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.sourehcinema.ir/?p=34332 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=http://www.nsun.net|یەکەم=n s u n {{!}}|سەردێڕ=تیوال نمایش زورو محاکمە می شود|ناونیشان=https://www.tiwall.com/p/zoromohakememishavad|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.tiwall.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=info@theater.ir|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ= «زورو» در نیاوران محاکمە میشود|ناونیشان=https://theater.ir/fa/40727|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=ایران تئاتر|زمان=fa}}</ref> [[شارام موکری]] لە بەشێک لە تێبینییەکەیدا بۆ ئەمە دەنووسێت: ئەم بەرنامەیە بێ گومان بەھرەیەکی زۆری ھەیە لە بەکارھێنانی دەنگ بۆ ڕۆڵی جیاواز لەم بەرنامەیەدا. من بە تەواوی بیرم ناچێتەوە، بەڵام پێموایە لەم نمایشەدا لەبری شەش حەوت کارەکتەر بە دەنگ و سۆزێکی جیاواز قسە دەکات و وای لێدەکات ھەرچەندە نمایشەکە نمایشێکی یەک کەسایەتییە، بەڵام دەبێتە نمایش کە بە ئاسانی ھەست دەکەیت لەوێیت، باقی کارەکتەرەکانی ناو دیمەنەکە ھەبێت. من پێشتر ئەم ھێزەی حەبیبیم لە دۆبلاژکردنی [[فیلم]] و زنجیرە جۆراوجۆرەکاندا بینیوە، بەڵام ئەوەی کە دەتوانێت ھەمان کار بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و ھەموو شەوێک لەسەر شانۆی شانۆ ئەنجام بدات، لە ڕاستیدا شتێکە لە دەرەوەی دۆبلاژکردن و بە سادەیی بەکارھێنانی تواناکانی قوڕگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=http://www.nsun.net|یەکەم=n s u n {{!}}|سەردێڕ=تیوال {{!}} گروە ھمیاری دربارە نمایش زورو محاکمە می شود: یادداشت شھرام مکری برای این نمایش یادداشت شفاھی دربارە زورو این ن|ناونیشان=https://www.tiwall.com/wall/post/99283|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.tiwall.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=مجری تلویزیون «زورو» شد/ دیدار با گروھبان گارسیا|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/2334741/مجری-تلویزیون-زورو-شد-دیدار-با-گروھبان-گارسیا|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=خبرگزاری مھر {{!}} اخبار ایران و جھان {{!}} Mehr News Agency|زمان=fa}}</ref> سوور و ئەوانی تر، کە لە ساڵی ٢٠١٤ لە نووسینی محەممەد یەعقووبی و ئەفرا، یان ڕۆژ دەگوزەرێت، کە لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن بارام بەیزایی پێشکەش کراوە، لە بەرھەمەکانی دیکەی لەسەر شانۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=http://www.nsun.net|یەکەم=n s u n {{!}}|سەردێڕ=تیوال تئاتر {{!}} عکسھا {{!}} گزارش تصویری تیوال از نمایشنامە خوانی قرمز و دیگران / عکاس: آرزو بختیاری|ناونیشان=https://www.tiwall.com/photos/photo.ghermez1//ww|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.tiwall.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نمایشنامە «قرمز و دیگران» خوانش می شود {{!}} تئاتر فستیوال|ناونیشان=http://theaterfestival.ir/نمایشنامھ-قرمز-و-دیگران-خوانش-می-شود/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208120637/http://theaterfestival.ir/نمایشنامھ-قرمز-و-دیگران-خوانش-می-شود/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مۆسیقا == ھەروەھا مەجید حەبیبی چەندین پارچە مۆسیقای بە شێوەیەکی ناتەقلیدی ئامادە کردووە. جگە لە گۆرانی و نواندنی دەنگی لەم پارچانەدا؛ گۆرانییەکانی ئامادە کردووە و مێلۆدییەکانیشی خۆی دروست کردووە. ھەر لە تەمەنی گەنجییەوە ئاشنای جیھانی ئامێر و سۆڵفێج بووە و دوای ئەوەی ھاوڕێیەتی لەگەڵ یەکێک لە ھاوپۆلەکانی دەکات لە یانەی وشۆ کە بە فێربوونی گیتاری کلاسیک [[گیتار]] دەژەنێت و دواتر لە سەرەتای گەنجیدا بە شێوەیەکی جددیتر لەگەڵ محەممەد نووری سۆڵفێجی خوێندووە و عەلییەزا شەفەقی نەژاد. مۆسیقای ناوبراو بەھۆی پەیڕەونەکردنی شێوازێکی دیاریکراو و دوورکەوتنەوە لە فۆرماتە باوەکانی مۆسیقا ڕووبەڕووی بۆچوون و ڕەخنەی جۆراوجۆر بووەتەوە. بەپێی بوارە ئەکادیمییەکەی، ناوەڕۆکی بەرھەمە مۆسیقییەکانی زیاتر نیگەرانی کولتووری و کۆمەڵایەتییە لە شێوەی شێوازێکی تێکەڵاوی مۆسیقای نەتەوە جیاوازەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Press Releases Archive|ناونیشان=https://www.digitaljournal.com/pr|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Digital Journal|زمان=en-US}}</ref> خۆی دانی بەوەدا ناوە کە چالاکییە مۆسیقییەکەی لقێکە لە نواندنی دەنگی و نەک گۆرانیوتن. «٤ خولەک و ٤ چرکە زیاتر»، «ڕاستگۆبە» و «پشکنینی بەشەکان» لە بەرھەمە میوزیکییەکانی ئەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Majid Habibi|ناونیشان=https://open.spotify.com/artist/0mahvFXUKWzEkb88SLsyNQ|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Spotify|زمان=en}}</ref> == ماڵاوایی لە دۆبلاژ == لە ١٤ی تەممووزی ساڵی ١٤٠٢، مەجید حەبیبی بە بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆیەک لە لاپەڕە مەجازییەکانیدا بە فەرمی لە بواری فیلم و دۆبلاژکردنی ئەنیمەیشن ماڵاوایی خۆی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خداحافظی " مجید حبیبی" از دنیای دوبلاژ|ناونیشان=http://cartoonchi.blogfa.com/post/663|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=محمود کارتون|زمان=fa}}</ref> == خەڵاتەکان == پاڵێوراو بۆ باشترین نواندنی دەنگی لە یەکەم فێستیڤاڵی دۆبلاژکردن لە ساڵی ٢٠١٠ باشترین ئەکتەری دەنگی لە دووەم فێستیڤاڵی دۆبلاژکردنی ساڵی ٢٠١١ باشترین ئەکتەری دەنگی لە سێیەمین فێستیڤاڵی دۆبلاژکردن و کاندیدی باشترین دەرھێنەری دۆبلاژکردنی ساڵی ٢٠١٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نتایج سومین جشنوارە اینترنتی دوبلە انیمیشن (1391)|ناونیشان=https://www.bargozideha.com/share/f2si8fs0-نتایج-سومین-جشنوارھ-اینترنتی-دوبلھ-انیمیشن-1391|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=برگزیدە ھا|زمان=fa-ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=بیوگرافی خواندنی مجید حبیبی دوبلور برجستە + تصاویر|ناونیشان=https://www.shomanews.com/بخش-فرھنگ-ھنر-فوری-مھمترین-اخبار-فرھنگ-ھنر-10/961099-بیوگرافی-خواندنی-مجید-حبیبی-دوبلور-برجستھ-تصاویر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=پایگا خبری شما نیوز|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.shomanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%DA%BE%D9%86%DA%AF-%DA%BE%D9%86%D8%B1-%D9%81%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DA%BE%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%B1%DA%BE%D9%86%DA%AF-%DA%BE%D9%86%D8%B1-10/961099-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%DA%BE-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>https://cinema-daily.ir/1392/پس-از-جشنوراھ-دوبلھ-قسمت-اول// {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703210011/https://cinema-daily.ir/1392/پس-از-جشنوراھ-دوبلھ-قسمت-اول/ |date= ٣ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=borna.news|ڕێکەوت=۱۲ی ۰۱ی ۱۳۹۲|سەردێڕ=نامزدھای سومین جشنوارە دوبلە انیمیشن معرفی شدند|ناونیشان=https://borna.news/fa/news/116997/نامزدھای-سومین-جشنوارھ-دوبلھ-انیمیشن-معرفی-شدند|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref> بڕوانامەی ڕێزلێنان لە گرووپی کاری نوخبەی ڕۆشنبیری ھونەری فەرھەنگستان وەرگرتووە بۆ نواندنی دەنگی بەرنامەی زۆرۆ لە ساڵی ٢٠١٤ لە دادگاییکردندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Indivitual – Majid Habibi|ناونیشان=https://majidhabibi.com/archives/1317|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240228130642/https://majidhabibi.com/archives/1317|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە بواری وەرزش پلەی دووەمی نیشتمانی لە بەشی سانشۆی وشۆ (شەڕی ئازاد) لە ساڵی ١٩٨٨ پاڵەوانێتی نیشتمانی لە بەشی تالۆ لە دیسیپلینی وشۆ (فۆڕمی چانگ چوان و جووڵە دراماتیکییەکان) لە ساڵی ٢٠٠١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=بیوگرافی مجید حبیبی صداپیشە و دوبلور معروف ایرانی|ناونیشان=https://www.barkhat.news/art/160021470265/biography-of-majid-habibi-famous-iranian-voice-actor-and-voice-actor|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210801122837/https://www.barkhat.news/art/160021470265/biography-of-majid-habibi-famous-iranian-voice-actor-and-voice-actor|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=بیوگرافی خواندنی مجید حبیبی دوبلور برجستە + تصاویر|ناونیشان=https://www.shomanews.com/بخش-فرھنگ-ھنر-فوری-مھمترین-اخبار-فرھنگ-ھنر-10/961099-بیوگرافی-خواندنی-مجید-حبیبی-دوبلور-برجستھ-تصاویر|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=پایگا خبری شما نیوز|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.shomanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%DA%BE%D9%86%DA%AF-%DA%BE%D9%86%D8%B1-%D9%81%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DA%BE%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%B1%DA%BE%D9%86%DA%AF-%DA%BE%D9%86%D8%B1-10/961099-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A8%DB%8C%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%84%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%DA%BE-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|فیلم|شانۆ|کتێب|ھونەرەکان|کوردستان|ئێران}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Majid Habibi}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 6bwzmvx0ez55vkce5e8tryxrvlb80gg 4 249434 1584231 1582350 2026-05-16T11:41:47Z Alexis Jazz 32099 Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]]) 1584231 wikitext text/x-wiki {{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}} داتای خوارەوە cacheکراوە و دوایین جار لە 2026-05-16T07:06:28Z نوێ کراوەتەوە. لە cacheدا لانی زۆر {{PLURAL:5000|یەک ئەنجام|5000 ئەنجام}} لەبەردەستە. {| class="sortable wikitable" ! ئامراز !! data-sort-type="number" | ژمارەی بەکارھێنەران !! data-sort-type="number" | بەکارھێنەرە چالاکەکان |- |AncreTitres || 18 || 3 |- |AutoUserStatus || 45 || 10 |- |BandeauxPortails || 57 || 12 |- |BiDiEditing || 28 || 4 |- |Bijar || 4 || 2 |- |Cat-a-lot || 51 || 11 |- |CatMaker || 86 || 13 |- |ChangeMonth || 33 || 2 |- |CleanDeleteReasons || 2 || 1 |- |CollapsibleNav || 11 || 2 |- |CommentsInLocalTime || 25 || 3 |- |DeleteBot || 2 || 1 |- |DisambiguationLinks || 25 || 4 |- |DiscussionCloser || 24 || 6 |- |DotsSyntaxHighlighter || 39 || 7 |- |ExternalSearch || 32 || 7 |- |Extra-Editbuttons || 114 || 14 |- |FlecheHaut || 42 || 6 |- |GlobalWatchlist || 23 || 3 |- |GoogleTrans || 51 || 3 |- |GreenRedirects || 29 || 7 |- |HideExLinkIcon || 18 || 2 |- |HideFundraisingNotice || 19 || 2 |- |HideInterwikiSearchResults || 17 || 1 |- |HighlightMyName || 40 || 9 |- |HistoryCount || 34 || 7 |- |HotCat || 126 || 12 |- |InterwikiOrder || 34 || 4 |- |JustifyParagraphs || 33 || 6 |- |LinkTranslator || 31 || 6 |- |LinksInfo || 20 || 3 |- |MenuTabsToggle || 10 || 0 |- |MuttasilAmLa || 34 || 5 |- |Navigation popups || 30 || 4 |- |NewImageThumb || 14 || 1 |- |NewPP-report || 36 || 6 |- |NoAnimations || 28 || 7 |- |NoSmallFonts || 14 || 1 |- |Numeral converter || 30 || 3 |- |OldDiff || 24 || 2 |- |OrphanCheck || 32 || 7 |- |PageDescriptions || 12 || 0 |- |PrettyLog || 31 || 5 |- |PrintOptions || 32 || 4 |- |ProveIt || 34 || 7 |- |RedirectMaker || 75 || 12 |- |ReferenceTooltips || 9 || 1 |- |RenommageCategorie || 3 || 1 |- |ReqRev || 29 || 6 |- |ReqUpl || 34 || 9 |- |ShortNSSearch || 38 || 4 |- |Shortdesc-helper || 21 || 4 |- |StickyTableHeaders || 30 || 5 |- |SubPages || 57 || 8 |- |Talikat || 27 || 4 |- |ToolsIcon || 21 || 4 |- |TranslationAssistant || 34 || 4 |- |TranslationHelper || 63 || 4 |- |Twinkle || 30 || 6 |- |UTCLiveClock || 54 || 4 |- |UploadTemplates || 13 || 4 |- |VeSuperTool || 1 || 1 |- |WhatLinksHereActionLinks || 33 || 5 |- |WikidataInfo || 42 || 6 |- |WikidataTab || 40 || 5 |- |XTools-ArticleInfo || 50 || 11 |- |addsection-plus || 21 || 5 |- |asbox || 74 || 10 |- |autocomplete || 34 || 7 |- |autosign || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی |- |censorship || 21 || 2 |- |close || 9 || 5 |- |dark-mode || 7 || 1 |- |dark-mode-toggle || 10 || 1 |- |disablesuggestions || 14 || 1 |- |dropdown-menus || 32 || 6 |- |editsection-left || 33 || 3 |- |edittop || 68 || 6 |- |exlinks || 29 || 3 |- |hdedit || 29 || 5 |- |hidebotedits || 35 || 5 |- |lastdiff || 24 || 4 |- |lastedited || 38 || 6 |- |markblocked || 35 || 7 |- |microblog || 21 || 4 |- |mobile-sidebar || 25 || 1 |- |modrollback || 5 || 2 |- |newsectionbottom || 12 || 0 |- |osm || 21 || 3 |- |purgetab || 40 || 7 |- |quickLinker || 42 || 11 |- |removeAccessKeys || 15 || 1 |- |responsiveContent || 7 || 0 |- |script-installer || 34 || 7 |- |searchFocus || 25 || 2 |- |signit || 19 || 2 |- |stru-contavisite || 28 || 4 |- |talkStyle || 13 || 0 |- |tasks || 36 || 4 |- |trending || 54 || 8 |- |userinfo || 47 || 10 |- |watchlist || 25 || 4 |- |widensearch || 7 || 0 |} * [[تایبەت:GadgetUsage]] * [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] <!-- data in CSV format: AncreTitres,18,3 AutoUserStatus,45,10 BandeauxPortails,57,12 BiDiEditing,28,4 Bijar,4,2 Cat-a-lot,51,11 CatMaker,86,13 ChangeMonth,33,2 CleanDeleteReasons,2,1 CollapsibleNav,11,2 CommentsInLocalTime,25,3 DeleteBot,2,1 DisambiguationLinks,25,4 DiscussionCloser,24,6 DotsSyntaxHighlighter,39,7 ExternalSearch,32,7 Extra-Editbuttons,114,14 FlecheHaut,42,6 GlobalWatchlist,23,3 GoogleTrans,51,3 GreenRedirects,29,7 HideExLinkIcon,18,2 HideFundraisingNotice,19,2 HideInterwikiSearchResults,17,1 HighlightMyName,40,9 HistoryCount,34,7 HotCat,126,12 InterwikiOrder,34,4 JustifyParagraphs,33,6 LinkTranslator,31,6 LinksInfo,20,3 MenuTabsToggle,10,0 MuttasilAmLa,34,5 Navigation popups,30,4 NewImageThumb,14,1 NewPP-report,36,6 NoAnimations,28,7 NoSmallFonts,14,1 Numeral converter,30,3 OldDiff,24,2 OrphanCheck,32,7 PageDescriptions,12,0 PrettyLog,31,5 PrintOptions,32,4 ProveIt,34,7 RedirectMaker,75,12 ReferenceTooltips,9,1 RenommageCategorie,3,1 ReqRev,29,6 ReqUpl,34,9 ShortNSSearch,38,4 Shortdesc-helper,21,4 StickyTableHeaders,30,5 SubPages,57,8 Talikat,27,4 ToolsIcon,21,4 TranslationAssistant,34,4 TranslationHelper,63,4 Twinkle,30,6 UTCLiveClock,54,4 UploadTemplates,13,4 VeSuperTool,1,1 WhatLinksHereActionLinks,33,5 WikidataInfo,42,6 WikidataTab,40,5 XTools-ArticleInfo,50,11 addsection-plus,21,5 asbox,74,10 autocomplete,34,7 autosign,default,default censorship,21,2 close,9,5 dark-mode,7,1 dark-mode-toggle,10,1 disablesuggestions,14,1 dropdown-menus,32,6 editsection-left,33,3 edittop,68,6 exlinks,29,3 hdedit,29,5 hidebotedits,35,5 lastdiff,24,4 lastedited,38,6 markblocked,35,7 microblog,21,4 mobile-sidebar,25,1 modrollback,5,2 newsectionbottom,12,0 osm,21,3 purgetab,40,7 quickLinker,42,11 removeAccessKeys,15,1 responsiveContent,7,0 script-installer,34,7 searchFocus,25,2 signit,19,2 stru-contavisite,28,4 talkStyle,13,0 tasks,36,4 trending,54,8 userinfo,47,10 watchlist,25,4 widensearch,7,0 --> hnmec3nnf4w0nt2531gfc158n0zywmu 1 250431 1584113 1200688 2026-05-15T19:42:13Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584113 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نافوورەی ترێڤی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1200687 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191202230549/http://romanbookshelf.com/prints/Fountain%20of%20Trevi/Trevi.html بۆ http://romanbookshelf.com/prints/Fountain%20of%20Trevi/Trevi.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٥٤، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نافوورەی ترێڤی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584112 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180519115328/http://entertainment.time.com/2010/05/18/field-of-dreams-for-sale-top-10-iconic-movie-locations/slide/the-trevi-fountain-la-dolce-vita/ بۆ http://entertainment.time.com/2010/05/18/field-of-dreams-for-sale-top-10-iconic-movie-locations/slide/the-trevi-fountain-la-dolce-vita/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٤٢، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) cbt63g0yk6ho1v4djlip3qa7atgecvm 1 253755 1584167 1217586 2026-05-16T02:40:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584167 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارتی ڕزگاریی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1217585 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231121233114/https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/222410/yokAcikBilim_10264877.pdf?sequence=-1 بۆ https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/222410/yokAcikBilim_10264877.pdf?sequence=-1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٥٠، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پارتی ڕزگاریی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584166 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231121231750/https://docplayer.biz.tr/46823464-Prk-rizgari-partiya-rizgariya-kurdistan-yayinlari-n0-19-siyasi-program-dizgi-baski-prk-rizgari-basin-yayin-merkezi.html بۆ https://docplayer.biz.tr/46823464-Prk-rizgari-partiya-rizgariya-kurdistan-yayinlari-n0-19-siyasi-program-dizgi-baski-prk-rizgari-basin-yayin-merkezi.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٤٠، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) nu0j9l7v7975r4uqpm09kre4wasw60a 0 254712 1583972 1583758 2026-05-15T12:07:46Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583972 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ئاماژەی زیاتر}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox settlement | name = سەربەندان | native_name = | native_name_lang = | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = ئێران | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = Default: left | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = [[ئێران]] | subdivision_type1 = ئوستان | subdivision_name1 = تاران | subdivision_type2 = قەزا | subdivision_name2 = دەماوەند | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = ناحیە | subdivision_name4 = ئەبرشیوە | established_title = | established_date = | founder = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use<ref>tags -->| area_footnotes = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_as_of = | population_total = | population_density_km2 = | population_note = | population_demonym = | utc_offset = +٣:٣٠ | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = | settlement_type = گوند }} '''سەربەندان''' گوندێکی [[کورد]]نشینە لە ناوچەی ئەبرشیوە [[پارێزگای تاران|سەر بە پارێزگای تاران]]. ئەم گوندە ناوەندی ناحیەی ئەبرشیوەی [[شارستانی دەماوەند|شاری دەماوەندە]] و بە گوندێکى پڕ لە دانیشتووانى بەشی ناوەڕاستی شاری دەماوەند دادەنرێت. ئەم گوندە بە ٨٠ کم لە ڕۆژهەڵاتی تاران دوورە و نزیکە لە ڕێگای فیروزکۆ. لە ساڵانی ڕابردوودا بەهۆی زۆری ئاو و کەشوهەوای نایاب، ئەم گوندە زۆر بەناوبانگ بووە. گوندی سەربەندان زستانی سارد و هاوینێکی فێنکى هەیە، بۆیە باشترین کات بۆ سەردانی ئەم گوندە سەرەتای هاوینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اقامتگاه های بوم گردی روستای سربندان : عکس ها، رزرو آنلاین، بهترین قیمت|ناونیشان=https://www.uspace.ir/sarbandan/%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF|بڵاوکەرەوە=رزرو اقامتگاه های بوم گردی، هتل سنتی و کلبه {{!}} یواسپیس|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241202010812/https://www.uspace.ir/sarbandan/%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%85%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گەرووی سەربەندان و ئەو ڕێگایەی کە بەرەو دەریاچەی تار دەڕوات لە بەھار و ھاویندا پڕە لە گەشتیار. گوندەکانی نزیک لە دەریاچەی تار بریتین لە ھۆیەر، دەھنار، مومج، لێپشت، یەھەر. خەڵکی سەربەندان بە ڕەچەڵەک کوردی [[کورمانج|کرمانجن]] کە لە سەردەمی محەممەدخانی قاجار لە چنارانی خوراسانەوە ڕوویان لەم ناوچەیە کردووە؛ بەڵام دەگوترێت کە لە بەرامبەر بەشداری کوردانی قۆچان لە سوپای [[نادر شا]] (سەدەی ١٨) ئەم ناوچەیەیان پێدراوە و لێرە نیشتەجێ بوونە. زمانی ئاخاوتنی خەڵکەکە شێوەزارێکی کرمانجی یەو بە سەربەندی ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sarbandan.com/%DA%A9%D9%85%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240530072217/http://www.sarbandan.com/%DA%A9%D9%85%D8%B1-%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == گوندەکانی دراوسێ == سەربەندان لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی جابان و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ سەیدئاباد و لە باکوورەوە [[ھویر و آئینە ورزان|لەگەڵ ھویەر]] و لە باشوورەوە لەگەڵ موغانەک ھاوسنوورە. == ئابووری و بەرھەمی گوندەکان == پیشەی سەرەکی خەڵکی ئەم گوندە کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییە. ھەروەھا باخداری لە سەربەندان لە گەشەکردندایە، بە جۆرێک لە وەرزی دروێنەی سێوی سەربەندان، ژمارەی کرێکارانی ناوچەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز دەبێتەوە و کڕیاران بە لێشاو دەڕژێنەئەم ناوچەیە. == ڕیشەی ناوەکەی == ڕیشەی ناوی سەربەندان دەگەڕێتەوە بۆ بوونی ئاوی پێویست لەم ناوچەیەدا کە ڕۆڵی سەربەندانی بۆ زەوییە کشتوکاڵییەکانی خوارەوەی ڕووبارەکان گێڕاوە. == ئەمانەش ببینە == * [[کورد]] * [[کێوی دەماوەند|دەماوەند]] * [[پارێزگای تاران]] * [[گەلانی ئێرانی|گەلانی ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران|کوردستان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:کورد لە ئێران]] [[پۆل:کوردانی تەراوگە]] m9e3hl1s6krt1kgn71bv611zy05jbf5 0 255738 1584180 1526593 2026-05-16T04:40:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584180 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پردی سانت کلێر ستریت'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Geography &#124; Frankfort, KY|ناونیشان=https://www.frankfort.ky.gov/325/Geography|وێبگە=www.frankfort.ky.gov}}</ref> [[پرد|پردێکی]] دوو ھێڵی ئۆتۆمبێل و پیادەیە لە [[فرانکفۆرت، کنتاکی|شاری فرانکفۆرت لە ویلایەتی کێنتاکیی ئەمریکا]] کە بەھۆی ئەو دەنگە زەق و زەنگەی کە دەیکات کاتێک بەسەریدا لێدەخوڕێت، ناوی لێنراوە. {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠١٩}}، پردەکە ڕۆژانە زیاتر لە ٥٠٠٠ ئۆتۆمبێل دەگوازێتەوە بەسەر [[ڕووباری کنتاکی|ڕووباری کێنتاکیی]]<ref name="lowerlimit">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Singing Bridge's weight limit reduced|ناونیشان=https://www.state-journal.com/news/singing-bridges-weight-limit-reduced/article_7b8aa814-07b3-11ea-87ac-efef94950663.html|وێبگە=The State Journal|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240715164733/https://www.state-journal.com/news/singing-bridges-weight-limit-reduced/article_7b8aa814-07b3-11ea-87ac-efef94950663.html|url-status=dead}}</ref> بە درێژایی شەقامی سانت کلێر بۆ شەقامی بریج، کە ناوەندی شاری فرانکفۆرت لەگەڵ ساوس فرانکفۆرت دەبەستێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Singing Bridge (Frankfort, Kentucky)}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 1ckmufmmum69qxw8hflbfntoaovd6xm 0 263798 1584232 1531736 2026-05-16T11:44:22Z Hivja 64112 1584232 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕێکس ڕید''' ({{بە ئینگلیزی|Rex Reed}}؛ ٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٨ لە [[فۆرت وۆرت، تێکساس|فۆرت وۆرت]] – ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ لە [[نیوویۆرک]]) [[ڕەخنەگریی فیلم|ڕەخنەگری فیلم]]، [[ڕۆژنامەوانی|ڕۆژنامەوان]]، [[ئەکتەر]] و کەسایەتییەکی میدیاییی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. ئەو لە ١٩٦٧دا دەستی بە چالاکی کرد و ھەتا ٢٠٢٥ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == مردن == دوای چەندین مانگ خراپبوونی ڕەوشی تەندروستیی ڕێکس ڕید، ئەو لە ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦دا لە ماڵەکەی لە [[نیویۆرک]]، کاتێک تەمەنی ٨٧ ساڵ بوو کۆچی دواییی کرد.<ref name = Curotto>{{cite news|url = https://observer.com/2026/05/rex-reed-obituary-a-personal-remembrance-of-the-legendary-film-critic/|title = The Rex Reed I Knew (1938–2026)|last = Curotto|first = Merin|date = May 12, 2026|accessdate = May 12, 2026|newspaper = New York Observer}}</ref><ref name=nytobit>{{cite news|url = https://www.nytimes.com/2026/05/12/movies/rex-reed-dead.html|title = Rex Reed, Film Critic Known for Acerbic Reviews, Dies at 87|last = Haberman|first = Clyde|date = May 12, 2026|accessdate = May 12, 2026|newspaper = The New York Times|url-access = limited}}</ref><ref name=THR>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/rex-reed-dead-caustic-film-critic-1236593262/|title=Rex Reed, Caustic Film Critic, Dies at 87|publisher=The Hollywood Reporter|date=May 12, 2026|accessdate=May 12, 2026}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0715643}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نووسەرانی مانھاتن]] s5dagkgux1jr4zjm682gqi937bjfmlv 0 266492 1583970 1583772 2026-05-15T12:07:26Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583970 wikitext text/x-wiki {{محەممەد}}[[پەڕگە:Salavat_by_Shams_ud-Din.jpg|وێنۆک| دەقی خۆشنووسی عەرەبی «سەڵاوات»: {{بە عەرەبی|«اللھم صل علی محمد و آل محمد»}}، بە واتای «بەرەکەت و سڵاو لەسەر گیانی [[محەممەد]] و [[ئەھلولبەیت|بنەماڵەکەی]]»، بە دەستنووسی ''شەمسەدین عەساف جاھی'']] [[پەڕگە:Salavat.svg|وێنۆک| دەقی عەرەبی شێوەی تری «سەڵاوات»: {{بە عەرەبی|«صَلَی اللھُ عَلَیە و سَلَّم»}}، واتا «خوای گەورە بەخشندەیی و چاکەی خۆی بۆ محەممەد بنێرێت»]] '''سەڵاوات''' یان '''سەڵەوات''' ({{بە عەرەبی|صَلَوَات}}) یاخود '''دروود''' ({{بە ئوردوو|دُرُوْد}}) یان سەڵاواتدان لەسەر پێغەمبەر [[محەممەد]]. دەربڕینێکی ئیسلامییە بە [[زمانی عەرەبی]]، و یەکێکە لە [[واجب]]ەکانی سەر موسڵمانان لە کاتی ناوھێنانی پێغەمبەری ئیسلام بە گوتنی {{عەرەبی|صَلَّی اللھُ عَلَیھِ وَسَلَّم}}، {{قورئان|ئەحزاب|٥٦|کوردی=بەڵێ}}، مەبەست لێی بە گەورە دانان و ڕێزگرتنە لە محەممەد، و یەکێکە لە ھۆکارەکانی شەفاعەت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سوودەکانی سەڵاوات|ناونیشان=https://www.dangiislam.org/CatDetail.aspx?id=1734&MapID=1&FolderID=110&FileID=150|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.dangiislam.org/CatDetail.aspx?id=1734&MapID=1&FolderID=110&FileID=150 |date=ئایاری ٢٠٢٥ }}</ref> و موسڵمانان [[سەڵاواتی ئیبراھیمی]] دەڵێن لە کاتی [[تەحیات]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەڵاواتدان لە دوای تەحیات|ناونیشان=https://ba8.org/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ba8.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صیغ الصلاة علی النبی ﷺ|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/13861/صیغ-الصلاة-علی-النبی-ﷺ|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=صیغ الصلاة علی النبی صلی اللە علییە وسلم وفضائلھا وأوقاتھا|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/5025/صیغ-الصلاة-علی-النبی-صلی-اللھ-علیھ-وسلم-وفضائلھا-وأوقاتھا|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اجمل صلاة علی النبی|ناونیشان=https://mawdoo3.com/اجمل_صلاة_علی_النبی|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D8%A7%D8%AC%D9%85%D9%84_%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیان حکم الصلاة علی سیدنا النبی علییە السلام - الفتاوی - دار الإفتاء المصریة - دار الإفتاء|ناونیشان=https://www.dar-alifta.org/ar/fatawa/17990/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=دار الإفتاء المصریة|زمان=ar-eg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240724122017/https://www.dar-alifta.org/ar/fatawa/17990/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%A9-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاشگری «{{عەرەبی|«صَلَوَاتُ اَللَّە عَلَیْە وَ آلِە»}}»، بە واتای «سەڵاواتی خوا لە سەر خۆی و بنەماڵەکەی بێت» دێت، زاراوەیەکی ڕێز نیشاندانە کە لە دەقە ئیسلامییەکاندا بەکاردێت بۆ ڕێزگرتن لە پێغەمبەر [[محەممەد]] کاتێک ناوی دەھێندرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=The extraordinary importance of sending blessings upon the Prophet (peace and blessings of Allah be upon him and his family) |ناونیشان=https://hawzah.net/fa/Article/View/94925/اهمیت-فوق-العاده-صلوات-بر-پیامبر-صلّی-اللّه-علیه-و-آله?SearchText=صلوات&LPhrase=|سەردێڕ=اهمیت فوق العاده صلوات بر پیامبر صلّی اللّه علیه و آله |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> ئەم دەستەواژەیە زۆرترین جار لە دوای ناوی [[محەممەد]] [[پێغەمبەر]]ی [[ئیسلام]]ەوە بەکاردێت. ھەموو ئەم دەستەواژانە بە واتای «داواکردنی خێری خودایی بۆ کەسێکی تایبەت و پیرۆزە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=The Holy Quran and the Good News of the Prophets|ناونیشان=https://alefbalib.com/Metadata/237004/اسامی-پیامبران-الهی(124000)-به-ترتیب-رسالت-و-زمان-|سەردێڕ=اسامی پیامبران الهی(124000) به ترتیب رسالت و زمان حدودی رسالت ؟ {{!}} کتابخانه مجازی الفبا|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://alefbalib.com/Metadata/237004/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%87%DB%8C%28124000%29-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A8-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%88-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86- |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=The names of all the prophets from Adam to the last prophet. |ناونیشان=https://smtnews.ir/بخش-گوگل-نیوز-38/34192-اسامی-تمام-پیامبران-از-آدم-تا|سەردێڕ=اسامی تمام پیامبران از آدم تا خاتم |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=fa}}</ref> بە گوێرەی ھەندێک لە لێکۆڵەران سەڵاوات بە زیاتر لە ٢١٠ دەستەواژەی جیاوازی عەرەبی لە سەرچاوە ئیسلامییەکاندا دەربڕدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=صمدانیان |یەکەم=محسن |دوایین٢=صبوری |یەکەم٢=امید |سەردێڕ=صلوات و پیامبر (ص) در صحیفه سجادیه |trans-title=Blessings and the Prophet (PBUH) in Sahifa al-Sajjadiyyah |ناونیشان=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/268930/صلوات-و-پیامبر-صلی-الله-علیه-و-اله-در-صحیفه-سجادیه |journal=مجله قرآنی کوثر |زمان=fa |پەڕەکان=٧٦, ٧٧|وتەگێڕانەوە=شماره ۲۳، زمستان ۱۳۸۵ش و بهار ۱۳۸۶ش.}}</ref> == ماناکەی بە کوردی == '''اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ،''' خودایە: دروود و سەڵاوات بڕژێنە بەسەر مــوحــەمـمــەد و خانەوادەی موحەممەددا و لە ناو باشترین کۆڕ و کۆبوونەوەکەیان ئەهلی ئاسمان بەباشە و بە ڕێز و گەورەیی باسیان بکە ھەر وەکو چۆن دروودت ڕژاند بەسەر ئیبراھیم و خانەوادەی ئیبراھیمدا و بە باشە و بەڕێز و گەورەیی باست کردوون. بەڕاستی تۆ سوپاس و ستایش کراویت و خاوەن شکۆیت، '''اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، في العالمين إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ:''' پیرۆزی و بەرەکەت بڕژێنە بەسەر مـوحـەمـمـەد و خانەوادەی موحەممەددا، ھەر وەکو چۆن پیرۆزی و بەرەکەتت ڕژاند بەسەر ئیبراھیم و خانەوانەدەی ئیبراھیمدا، لە هەموو جیهانەکاندا ئەم گەورەیی و پیرۆزی و بەرەکەتە نیشان بدە چونکە بەڕاستی تۆ سوپاس و ستایش کراویت و خاوەن گەورەییت و شکۆداریت '''(في العالمين) واتە:''' هەموو جیهانێک کە خودا دروستی کردبێت وەکو جیهانی فریشتە و جیهانی ئادەمیزاد و جیهانی جنۆکە و جیهانی ئاژەڵان و سەرجەم ئەو جیهان و کۆمەڵگایانەی هەن و خۆیان لە خۆیاندا دنیایەکی ترن و لە دنیایەکی تر ناچن. کەواتە مەبەست لە '''(في العالمين)''' ئەوەیە پەروەردگار ئەم گەورەیی و پیرۆزیە لە هەموو جیهانەکاندا نیشان بدات و بەگەورەی ڕابگڕێت جا ئیتر ئەمە چۆناییە ئێمە لێی نازانین... '''والله اعلم.''' '''(ٳنك حمید مجید)''' بۆ ستایشکردنی خودای گەورە بەکارهاتووە کە دوو سیفەتی گەورەی پەروەردگار باسکراوە تێیدا ئەوانیش '''(حمید: سوپاسکاری بەندەکانیەتی لەسەر چاکەکردن و بەندەکانیشی سوپاسی دەکەن) و (مجید: خاوەن گەورەیی و شکۆدارییە)''' وەکو جوانییەک بۆ سەڵاواتەکە و دۆعاکە و نیشاندانی بەندایەتی بۆ خودا دەوترێت. مانای وشەی '''(دروود)یش''' برتییە لە سڵاوکردن بەڵام بە شێوازێک وەکو وەسف و تەعریف و ستایشکردن وابێت بۆ ئەو کەسە. بۆنموونە ئەم کەسە هێندە کەسێکی بەڕێز و پایەدار و مێرخاسە حەزناکەی پێی بڵێیت سڵاو بەڵکو دەتەوێت ڕێزێکی زیاتری لێبنێیت لەو کاتەدا پێی دەڵێیت: '''دروودت لێبێت یان دروود بۆ جەنابت.''' == جۆرەکانی سەڵاوات == سەڵاوات جۆری زۆرە لەفەرموودەکاندا وەک: {{عەرەبی| # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّد، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، فِی الْعَالَمِینَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>الموطأ/ 459، صحیح، وابن حبان/ 1958، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ. # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، اللَّھُمَّ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>البخاری/ 4519، وابن ماجھ/ 904، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، فِی الْعَالَمِینَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>مسلم/ 405، والموطأ/ 459، صحیح، والنسائی/ 1285، صحیح، وابن حبان/ 1965، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّک حَمِیدٌ مَجِیدٌ، وَبِارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>مسلم/ 406.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّک حَمِیدٌ مَجِیدٌ، اللَّھُمَّ بِارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>ابن حبان/ 1964، صحیح، والبخاری/ 5996، ومسلم/ 406، والنسائی/ 1287، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>النسائی/ 1288، صحیح، والنسائی/ 1290، صحیح، ابن حبان/ 1957، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ، اللَّھُمَّ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>البخاری/ 3190.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ الأُمِّیِّ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ النَّبِیِّ الأُمِّیِّ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَعَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>ابن حبان/ 1959، إسنادە صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ.<ref>ابن ماجھ/ 903، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ.<ref>البخاری/ 5997.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ.<ref>النسائی/ 1293، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ وَآلِ إِبْرَاھِیمَ.<ref name="البخاری/ 4520">البخاری/ 4520.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آل إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ.<ref name="البخاری/ 4520">البخاری/ 4520.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ عَبْدِکَ وَرَسُولِکَ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آل إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی آلِ مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ.<ref name="البخاری/ 4520">البخاری/ 4520.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>البخاری/ 3189.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، فِی الْعَالَمِینَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>ابن ماجھ/ 905، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَأَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>النسائی/ 1294، صحیح]، [البخاری/ 5999]، [الموطأ/ 458، صحیح.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی أَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، وَبَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ وَعَلَی أَزْوَاجِھِ وَذُرِّیَّتِھِ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، إِنَّکَ حَمِیدٌ مَجِیدٌ.<ref>مسلم/ 407.</ref> # اللَّھُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ، کَمَا صَلَّیْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ، اللَّھُمَّ بَارِکْ عَلَی مُحَمَّدٍ، کَمَا بَارَکْتَ عَلَی آلِ إِبْرَاھِیمَ.}} == گرنگی == لە [[ئیسلام]]دا کاتێک موسڵمانێک یان [[فریشتە لە ئیسلامدا|فریشتەیەک]] ئەم دەستەواژەیە دەڵێت، مانای وایە دەینێرێت بۆ پێغەمبەر و ڕێزی خۆیان بۆ [[محەممەد]] نیشان دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٧ |سەردێڕ=Salutations on our dear Prophet |ناونیشان=https://www.khaleejtimes.com/ramadan-2017/salutations-on-our-dear-prophet |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |وێبگە=Khaleej Times |دوایین=Zubair |یەکەم=Khwaja Mohammed}}</ref> «کاتێک محەممەد سەڵاوات دەنێرێتە سەر ئیمانداران و شوێنکەوتوانی، ئاماژەیە بۆ دوعای ئەو بۆ خۆشگوزەرانی و ڕزگارییان لە ڕۆژی دوایی و دنیادا». ھەروەھا پێغەمبەر گوتوویەتی: «خراپترین کەس ئەو کەسەیە کە سەڵاواتم لەسەر لێنادا کاتێک ناوم دەھێنرێت».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sunnah.com/tirmidhi/48/177|سەردێڕ=Jami` at-Tirmidhi 3546 - Chapters on Supplication - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم) |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{محەممەد٢}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} {{پۆلی کۆمنز|Peace be upon him}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|قورئان|محەممەد}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وشە و دەستەواژە قورئانییەکان]] [[پۆل:ڕێزلێنان]] [[پۆل:زاراوە دینییەکان]] [[پۆل:وشە و دستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی]] [[پۆل:نازناوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:خواناسی ئیسلامی]] [[پۆل:دوعا]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان]] [[پۆل:چاندی ئیسلامی]] [[پۆل:زاراوەکانی نوێژ]] [[پۆل:سۆفیگەری]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:فەرموودە]] [[پۆل:محەممەد]] [[پۆل:زاراوە عەرەبییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] mrfurbnaa82z5f7xjjcqg497cuxhr2m 1 267291 1584096 1328560 2026-05-15T18:14:33Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584096 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەکبووک پرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1269135 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304235544/http://www.wired.co.uk/reviews/laptops/2013-10/macbook-pro-retina-late-2013 بۆ https://www.wired.co.uk/reviews/laptops/2013-10/macbook-pro-retina-late-2013 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٥١، ٨ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەکبووک پرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328559 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304235544/http://www.wired.co.uk/reviews/laptops/2013-10/macbook-pro-retina-late-2013 بۆ https://www.wired.co.uk/reviews/laptops/2013-10/macbook-pro-retina-late-2013 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٢٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەکبووک پرۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584095 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191221142030/http://techland.time.com/2012/06/12/the-history-of-apples-macbook-pro-2006-to-retina/ بۆ https://techland.time.com/2012/06/12/the-history-of-apples-macbook-pro-2006-to-retina/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:١٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) l6hzozqukuffz1xpp33wt9v3plbnqb3 0 269205 1583940 1583893 2026-05-15T12:02:24Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583940 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئیسلامشەھر | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|fa|اسلام‌شهر}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = Meidan namaz2.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری ئیسلامشەھر | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری ئیسلامشەھر''' | دەرزیی_نەخشە = Iran#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی ئیسلامشەھر لە [[ئێران]]دا##جێگەی ئیسلامشەھر لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|35|33|38|N|51|14|05|E|region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای تاران|تاران]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ئیسلامشەھر|ئیسلامشەھر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٦٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٢١ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{ناونیشان|http://www.eslamshahr.ir/}} | پەراوێزەکان = }} '''ئیسلامشەھر''' ({{بە فارسی|اسلام‌شهر}}) شارێکە لە [[پارێزگای تاران]]، [[ئێران]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> == دیمۆگرافیا == === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٣٥٧،١٧١ کەس بووە لە ٩١،٢٩٣ خێزاندا.<ref name="2006 Tehran Province"> {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان تهران |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Tehran Province |زمان=fa |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |ناونیشان=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/23.xls|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110920084534/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/23.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|format=Excel |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٣٨٩،١٠٢ کەسی لە ١١٢،٤٨٧ خێزاندا ژماردووە.<ref name="2011 Tehran Province"> {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان تهران |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Tehran Province |زمان=fa |وێبگە=Iran Data Portal—Syracuse University |ناونیشان=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Tehran.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230120190153/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Tehran.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ٤٤٨،١٢٩ کەس لە ١٣٧،٦٣٨ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Tehran Province"> {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان تهران |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Tehran Province |زمان=fa |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23.xlsx|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211212171617/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_23.xlsx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|format=Excel |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> شارەکە گەشەی کردووە تا ببێتە پڕدانیشتووترین شاری پایتەختی ناوناوەندی پارێزگا و لە کۆی گشتیدا ١٩یەمین پڕدانیشتووترین شاری وڵاتەکەیە.{{cn|date=June 2024}} == جوگرافیا == شارەکە لەسەر [[ڕێگای ٦٥ (ئێران)|ڕێگای ساوه]] ھەڵکەوتووە، کە لە باشووری تاران دەست پێ دەکات، و لە [[شاری ساوه]] کۆتاییی دێت. گەڕەکەکانی بریتین لە واوان، قائمییە، سەعیدییە، محەممەدییە، مەھدییە، باغنەردە، سالوور، نووری، قاسماباد، شیروودی، گوڵھا، ئیلاھییە، ئەحمەد ئاباد، قودس، باق فەیز، زەڕەفشان، مووسی ئاباد، ئەنبیا و میان ئاباد. == کەشوھەوا == ئیسلامشەھر [[کەشوھەوای نیمچەوشکی سارد|کەشوھەوایەکی نیمچەوشکی ساردی]] ھەیە ([[پۆلێنکردنی کەشوھەوای کووپن|کووپن]] ''BSk''). بەرزترین پلەی گەرمی تۆمارکراو {{convert|٤٣|C}} بووە، کە لە ١٠ی تەممووزی ١٩٩٠دا تۆمارکراوە، لەکاتێکدا نزمترین پلەی گەرمی تۆمارکراو {{convert|-١٣|C}} بووە، کە لە ٢ی کانوونی دووەمی ١٩٧٣دا تۆمارکراوە.<ref name="Voodoo Skies">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Eslamshahr, Iran|ناونیشان=http://voodooskies.com/weather/iran/eslamshahr|بڵاوکەرەوە=Voodoo Skies|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171231212151/http://voodooskies.com/weather/iran/eslamshahr|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{Weather box | metric first = yes | single line = yes | location = ئیسلامشەھر | Jan record high C = ١٩ | Feb record high C = ٢٣ | Mar record high C = ٢٩ | Apr record high C = ٣٣ | May record high C = ٣٨ | Jun record high C = ٤١ | Jul record high C = ٤٣ | Aug record high C = ٤٢ | Sep record high C = ٣٩ | Oct record high C = ٣٣ | Nov record high C = ٢٧ | Dec record high C = ٢١ | Jan high C = ٨ | Feb high C = ١١ | Mar high C = ١٦ | Apr high C = ٢٢ | May high C = ٢٨ | Jun high C = ٣٤ | Jul high C = ٣٧ | Aug high C = ٣٦ | Sep high C = ٣٢ | Oct high C = ٢٥ | Nov high C = ١٦ | Dec high C = ١٠ | Jan mean C = ٣ | Feb mean C = ٦ | Mar mean C = ١٠ | Apr mean C = ١٧ | May mean C = ٢٢ | Jun mean C = ٢٧ | Jul mean C = ٣١ | Aug mean C = ٣٠ | Sep mean C = ٢٦ | Oct mean C = ١٧ | Nov mean C = ١١ | Dec mean C = ٥ | year mean C = | Jan low C = ٠ | Feb low C = ٢ | Mar low C = ٦ | Apr low C = ١٢ | May low C = ١٧ | Jun low C = ٢١ | Jul low C = ٢٤ | Aug low C = ٢٤ | Sep low C = ٢٠ | Oct low C = ١٤ | Nov low C = ٧ | Dec low C = ٢ | Jan record low C = -١٣ | Feb record low C = -١٠ | Mar record low C = -٩ | Apr record low C = -١ | May record low C = ٢ | Jun record low C = ٩ | Jul record low C = ١٣ | Aug record low C = ١٣ | Sep record low C = ٨ | Oct record low C = ٢ | Nov record low C = -٧ | Dec record low C = -١١ | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = ٢٩.٨ | Feb precipitation mm = ٣٠.٥ | Mar precipitation mm = ٣٧.٣ | Apr precipitation mm = ٣٢.٠ | May precipitation mm = ٩.٢ | Jun precipitation mm = ٥.٤ | Jul precipitation mm = ٧.١ | Aug precipitation mm = ٥.٠ | Sep precipitation mm = ١.٠ | Oct precipitation mm = ٩.٩ | Nov precipitation mm = ٢٦.٤ | Dec precipitation mm = ٢٤.٧ | source 1 = «ڤوودوو سکایز»<ref name="Voodoo Skies"/> | source 2 = NOAA }} {{Historical populations |title = مێژووی دانیشتووان |align =right |clear = |direction = |percentages = |state = |type = |shading = |width = |subbox = |pop_name = |year_name = |percent_name = |footnote = |source = <ref name="population history">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cities with a population of 100,000 and more (1956-2006 census) |ناونیشان=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/13-cities-with-a-population-of-100-000-and-more-1335-1385-1956-2006-census-1.xlsx |وێبگە=irandataportal.syr.edu |بڵاوکەرەوە=Iran data portal |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|پەڕە=١|format=XLS}}</ref> |graph-pos = |graph-width = |graph-height = |percol = |cols = |perrow = |rows = |١٩٧٦ |٥٠،٢٩٢ |١٩٨٦ |٢١٥،١٢٩ |١٩٩١ |٢٣٠،١٨٣ |١٩٩٦ |٢٦٥،٤٠٠ |٢٠٠٦ |٣٥٧،١٧١<ref name="2006 Tehran Province"/> |٢٠١١ |٣٨٩،١٠٢<ref name="2011 Tehran Province"/> |٢٠١٦ |٤٤٨،١٢٩<ref name="2016 Tehran Province"/> }} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای تاران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Eslamshahr}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای تاران]] 369l84pnez7kvo5hcxp4u2qtz0y2z1v 0 275100 1584127 1501651 2026-05-15T20:35:38Z Vysotsky 26817 + image 1584127 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Joannes Scotus, PA03288.jpg|thumb|جۆن دانس سکەوتەس]] '''جۆن دانس سکەوتەس''' (١٢٦٥ - ١٣٠٨) کەشیش و فەیلەسووف و دینناس و مامۆستای زانستگای خەڵکی [[سکۆتلاند]] بوو. بە یەکێ لە چوار فەیلەسووفی گرنگی مەسیحیی سەدەکانی ناوین دەژمێردرێ، ھاوڕێ لەگەڵ [[تۆماس ئەکویناس]] و [[بۆناڤێنتورا]] و [[ویلیامی ئۆکامی]].<ref>Penguin dictionary of philosophy</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|John Duns Scotus}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلسەفە}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٢٦٠]] [[پۆل:مردووانی ١٣٠٨]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٣یەم]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] [[پۆل:فەیلەسووفانی زمان]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سکۆتلاندی]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] i811icwdptqnsy91szqlezr5fg3rwm9 0 276801 1583990 1450571 2026-05-15T12:10:43Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[ئاگربەستی غەززە ٢٠٢٣]]ی گواستەوە بۆ [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە]] 1450571 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئاگربەستی غەززە لە ٢٠٢٣''' یان '''ئاگربەستی نێوان بەرخۆدانی فەلەستین و ئیسرائیل ٢٠٢٣''' [[ئاگربەست|ئاگربەستێکی]] کاتییە کە لە [[شەڕی ئیسرائیل و حەماس|شەڕی بەردەوامی]] نێوان لایەنەکانی [[توندوتیژیی سیاسیی فەلەستینی|بەرخۆدانی فەلەستین]] لە غەززە [[ئیسرائیل|و ئیسرائیل]] ڕوویدا. ھەردوولا ڕێککەوتوون لەسەر وەستاندنی شەڕ بۆ ماوەی چوار ڕۆژ کە لە [[٢٤ی تشرینی دووەم|٢٤ی تشرینی دووەمی]] [[٢٠٢٣]] دەستپێدەکات، لەگەڵ ئەگەری درێژکردنەوەی ئاگربەستەکە بەو مەرجەی بارمتەی زیاتر ئازادبکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/22/israel-hamas-truce-all-you-need-to-know|سەردێڕ=Israel-Hamas truce deal: All that you need to know |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231122164932/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/22/israel-hamas-truce-all-you-need-to-know |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[قناة الجزيرة الإنجليزية]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.france24.com/ar/الأخبارالمستمرة/20231122-إسرائيل-وحماس-تتفقان-على-إطلاق-رهائن-وسجناء-خلال-هدنة-مدتها-أربعة-أيام|سەردێڕ=إسرائيل وحماس تتفقان على إطلاق رهائن وسجناء خلال هدنة مدتها أربعة أيام |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231122142451/https://www.france24.com/ar/الأخبارالمستمرة/20231122-إسرائيل-وحماس-تتفقان-على-إطلاق-رهائن-وسجناء-خلال-هدنة-مدتها-أربعة-أيام |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[فرانس 24|فرنسا 24]]}}</ref> لە ڕێککەوتنی ئاگربەستدا مەرجی ئازادکردنی ٥٠ دەستبەسەرکراوی [[غەززە]] لە بەرامبەر ١٥٠ زیندانی فەلەستینی کە لە ئیسرائیل دەستبەسەرکراون، دیاری کراوە. ھەردوولا ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی لە اتی ئاگربەستدا ڕێگە بە ھاتنە ناوەوەی ھاوکارییە مرۆییەکان بۆ [[کەرتی غەززە]] بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Massoud|یەکەم=Bassam|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Israel, Hamas agree 4-day truce for hostage release and aid into Gaza|ئیش=[[رويترز]]|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-government-debates-deal-release-gaza-hostages-truce-2023-11-21/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231122145512/https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-government-debates-deal-release-gaza-hostages-truce-2023-11-21/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|دوایین٢=Rose|یەکەم٢=Emily}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-11-21-2023-39f5ae0bdb4e32f0e69115aa43446132|سەردێڕ=Qatar announces Israel-Hamas truce-for-hostages deal that would pause Gaza fighting, bring more aid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231122022113/https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-11-21-2023-39f5ae0bdb4e32f0e69115aa43446132 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[أسوشيتد برس]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2023/11/23/world/middleeast/israel-hamas-hostage-deal-cease-fire-explained.html|سەردێڕ=Here’s What We Know About the Israel-Hamas Deal (Published 2023) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231124113057/https://www.nytimes.com/2023/11/23/world/middleeast/israel-hamas-hostage-deal-cease-fire-explained.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[نيويورك تايمز]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/إسرائيل/حماس-تسلمنا-قائمة-الأسرى-المقرر-الإفراج-عنهم-الاثنين/3066346|سەردێڕ=حماس: تسلمنا قائمة الأسرى المقرر الإفراج عنهم الاثنين |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231217022439/https://www.aa.com.tr/ar/إسرائيل/حماس-تسلمنا-قائمة-الأسرى-المقرر-الإفراج-عنهم-الاثنين/3066346 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[وكالة الأناضول]]}}</ref> تا کۆتایی ٢٦ی ئەم مانگە، حەماس ٤١ دەستبەسەرکراوی ئازاد کردبوو، ئیسرائیلیش لە چوارچێوەی ڕێککەوتنەکەدا ٧٨ زیندانی فەلەستینی ئازاد کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=John|یەکەم=Tara|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Who are the hostages released on Friday?|ئیش=[[سي إن إن]]|ناونیشان=https://www.cnn.com/2023/11/24/middleeast/who-are-the-hostages-released-on-friday-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125230602/https://www.cnn.com/2023/11/24/middleeast/who-are-the-hostages-released-on-friday-intl/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|دوایین٢=Izso|دوایین٣=Michaelis|دوایین٤=Tanno|یەکەم٢=Lauren|یەکەم٣=Tamar|یەکەم٤=Sophie}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.mc-doualiya.com/الشرق-الأوسط/20231126-بعد-اكتمال-المرحلة-الثانية-ترقب-الإفراج-عن-مزيد-من-الرهائن-والأسرى-بثالث-أيام-الهدنة-بين-إسرائيل-وحماس|سەردێڕ=بعد اكتمال المرحلة الثانية ترقب الإفراج عن مزيد من الرهائن والأسرى في ثالث أيام هدنة إسرائيل وحماس |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231127080655/https://www.mc-doualiya.com/الشرق-الأوسط/20231126-بعد-اكتمال-المرحلة-الثانية-ترقب-الإفراج-عن-مزيد-من-الرهائن-والأسرى-بثالث-أيام-الهدنة-بين-إسرائيل-وحماس |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=مونت كارلو الدولية}}</ref> پێش کۆتایی ھاتنی ڕۆژی چوارەم، قەتەر ڕای گەیاند کە ڕێککەوتنێک کراوە بۆ درێژکردنەوەی ئاگربەستەکە بۆ دوو ڕۆژی نوێ بە ھەمان مەرجەکانی پێشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://arabic.rt.com/middle_east/1516151-قطر-التوصل-إلى-اتفاق-لتمديد-الهدنة-الإنسانية-في-قطاع-غزة-يومين-إضافيين/|سەردێڕ=قطر: التوصل إلى اتفاق لتمديد الهدنة الإنسانية في قطاع غزة يومين إضافيين |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231213192054/https://arabic.rt.com/middle_east/1516151-قطر-التوصل-إلى-اتفاق-لتمديد-الهدنة-الإنسانية-في-قطاع-غزة-يومين-إضافيين/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=آر تي}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/2023/11/27/اسرائيل-تقدم-خيارا-لتمديد-الهدنة-ومفاوضون-يعملون-على-حل-خلافات-|سەردێڕ=التوصل إلى اتفاق لتمديد الهدنة ليومين إضافيين في قطاع غزة |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231209043716/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/2023/11/27/اسرائيل-تقدم-خيارا-لتمديد-الهدنة-ومفاوضون-يعملون-على-حل-خلافات- |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[العربية.نت]]}}</ref> پێش کۆتاییھاتنی ڕۆژی شەشەم، وەزارەتی دەرەوەی قەتەر ڕۆژی پێنجشەممە ڕای گەیاند، ھەردوولا ڕێککەوتوون لەسەر درێژکردنەوەی ئاگربەستەکە بۆ ڕۆژی حەوتەم. تا کۆتایی ڕۆژی حەوتەم، سوپای ئیسرائیل بەردەوام بوو لە بۆردوومانکردنی ھەموو ناوچەکانی غەززە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسرائیل|فەلەستین|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئاگربەستەکان]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] [[پۆل:مێژووی حەماس]] rsxs8v00aqovpvb40dea0segcu2qsug 1583995 1583990 2026-05-15T12:11:15Z Hivja 64112 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە، چاکسازیی نووسەکان و حاڵەتە ناستانداردەکان 1583995 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئاگربەستی غەززە لە ٢٠٢٣''' یان '''ئاگربەستی نێوان بەرخۆدانی فەلەستین و ئیسرائیل ٢٠٢٣''' [[ئاگربەست|ئاگربەستێکی]] کاتییە کە لە [[شەڕی ئیسرائیل و حەماس|شەڕی بەردەوامی]] نێوان لایەنەکانی [[توندوتیژیی سیاسیی فەلەستینی|بەرخۆدانی فەلەستین]] لە غەززە [[ئیسرائیل|و ئیسرائیل]] ڕوویدا. ھەردوولا ڕێککەوتوون لەسەر وەستاندنی شەڕ بۆ ماوەی چوار ڕۆژ کە لە [[٢٤ی تشرینی دووەم]]ی [[٢٠٢٣]] دەستپێدەکات، لەگەڵ ئەگەری درێژکردنەوەی ئاگربەستەکە بەو مەرجەی بارمتەی زیاتر ئازادبکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/22/israel-hamas-truce-all-you-need-to-know|سەردێڕ=Israel-Hamas truce deal: All that you need to know |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231122164932/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/22/israel-hamas-truce-all-you-need-to-know |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[قناة الجزيرة الإنجليزية]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.france24.com/ar/الأخبارالمستمرة/20231122-إسرائيل-وحماس-تتفقان-على-إطلاق-رهائن-وسجناء-خلال-هدنة-مدتها-أربعة-أيام|سەردێڕ=إسرائيل وحماس تتفقان على إطلاق رهائن وسجناء خلال هدنة مدتها أربعة أيام |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231122142451/https://www.france24.com/ar/الأخبارالمستمرة/20231122-إسرائيل-وحماس-تتفقان-على-إطلاق-رهائن-وسجناء-خلال-هدنة-مدتها-أربعة-أيام |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[فرانس 24|فرنسا 24]]}}</ref> لە ڕێککەوتنی ئاگربەستدا مەرجی ئازادکردنی ٥٠ دەستبەسەرکراوی [[غەززە]] لە بەرامبەر ١٥٠ زیندانی فەلەستینی کە لە ئیسرائیل دەستبەسەرکراون، دیاری کراوە. ھەردوولا ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی لە اتی ئاگربەستدا ڕێگە بە ھاتنە ناوەوەی ھاوکارییە مرۆییەکان بۆ [[کەرتی غەززە]] بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Massoud|یەکەم=Bassam|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Israel, Hamas agree 4-day truce for hostage release and aid into Gaza|ئیش=[[رويترز]]|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-government-debates-deal-release-gaza-hostages-truce-2023-11-21/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231122145512/https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-government-debates-deal-release-gaza-hostages-truce-2023-11-21/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|دوایین٢=Rose|یەکەم٢=Emily}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-11-21-2023-39f5ae0bdb4e32f0e69115aa43446132|سەردێڕ=Qatar announces Israel-Hamas truce-for-hostages deal that would pause Gaza fighting, bring more aid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231122022113/https://apnews.com/article/israel-hamas-war-news-11-21-2023-39f5ae0bdb4e32f0e69115aa43446132 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[أسوشيتد برس]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2023/11/23/world/middleeast/israel-hamas-hostage-deal-cease-fire-explained.html|سەردێڕ=Here’s What We Know About the Israel-Hamas Deal (Published 2023) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231124113057/https://www.nytimes.com/2023/11/23/world/middleeast/israel-hamas-hostage-deal-cease-fire-explained.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[نيويورك تايمز]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/إسرائيل/حماس-تسلمنا-قائمة-الأسرى-المقرر-الإفراج-عنهم-الاثنين/3066346|سەردێڕ=حماس: تسلمنا قائمة الأسرى المقرر الإفراج عنهم الاثنين |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231217022439/https://www.aa.com.tr/ar/إسرائيل/حماس-تسلمنا-قائمة-الأسرى-المقرر-الإفراج-عنهم-الاثنين/3066346 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[وكالة الأناضول]]}}</ref> تا کۆتایی ٢٦ی ئەم مانگە، حەماس ٤١ دەستبەسەرکراوی ئازاد کردبوو، ئیسرائیلیش لە چوارچێوەی ڕێککەوتنەکەدا ٧٨ زیندانی فەلەستینی ئازاد کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=John|یەکەم=Tara|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Who are the hostages released on Friday?|ئیش=[[سي إن إن]]|ناونیشان=https://www.cnn.com/2023/11/24/middleeast/who-are-the-hostages-released-on-friday-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125230602/https://www.cnn.com/2023/11/24/middleeast/who-are-the-hostages-released-on-friday-intl/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|دوایین٢=Izso|دوایین٣=Michaelis|دوایین٤=Tanno|یەکەم٢=Lauren|یەکەم٣=Tamar|یەکەم٤=Sophie}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.mc-doualiya.com/الشرق-الأوسط/20231126-بعد-اكتمال-المرحلة-الثانية-ترقب-الإفراج-عن-مزيد-من-الرهائن-والأسرى-بثالث-أيام-الهدنة-بين-إسرائيل-وحماس|سەردێڕ=بعد اكتمال المرحلة الثانية ترقب الإفراج عن مزيد من الرهائن والأسرى في ثالث أيام هدنة إسرائيل وحماس |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231127080655/https://www.mc-doualiya.com/الشرق-الأوسط/20231126-بعد-اكتمال-المرحلة-الثانية-ترقب-الإفراج-عن-مزيد-من-الرهائن-والأسرى-بثالث-أيام-الهدنة-بين-إسرائيل-وحماس |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=مونت كارلو الدولية}}</ref> پێش کۆتایی ھاتنی ڕۆژی چوارەم، قەتەر ڕای گەیاند کە ڕێککەوتنێک کراوە بۆ درێژکردنەوەی ئاگربەستەکە بۆ دوو ڕۆژی نوێ بە ھەمان مەرجەکانی پێشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://arabic.rt.com/middle_east/1516151-قطر-التوصل-إلى-اتفاق-لتمديد-الهدنة-الإنسانية-في-قطاع-غزة-يومين-إضافيين/|سەردێڕ=قطر: التوصل إلى اتفاق لتمديد الهدنة الإنسانية في قطاع غزة يومين إضافيين |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231213192054/https://arabic.rt.com/middle_east/1516151-قطر-التوصل-إلى-اتفاق-لتمديد-الهدنة-الإنسانية-في-قطاع-غزة-يومين-إضافيين/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=آر تي}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/2023/11/27/اسرائيل-تقدم-خيارا-لتمديد-الهدنة-ومفاوضون-يعملون-على-حل-خلافات-|سەردێڕ=التوصل إلى اتفاق لتمديد الهدنة ليومين إضافيين في قطاع غزة |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231209043716/https://www.alarabiya.net/arab-and-world/2023/11/27/اسرائيل-تقدم-خيارا-لتمديد-الهدنة-ومفاوضون-يعملون-على-حل-خلافات- |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[العربية.نت]]}}</ref> پێش کۆتاییھاتنی ڕۆژی شەشەم، وەزارەتی دەرەوەی قەتەر ڕۆژی پێنجشەممە ڕای گەیاند، ھەردوولا ڕێککەوتوون لەسەر درێژکردنەوەی ئاگربەستەکە بۆ ڕۆژی حەوتەم. تا کۆتایی ڕۆژی حەوتەم، سوپای ئیسرائیل بەردەوام بوو لە بۆردوومانکردنی ھەموو ناوچەکانی غەززە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسرائیل|فەلەستین|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئاگربەستەکان]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] [[پۆل:مێژووی حەماس]] fokjmdxtih2rsmb4yl2wk2micvw78rj 0 276886 1584043 1553754 2026-05-15T13:48:46Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[بارمتەکانی شەڕی فەلەستین و ئیسرائیل ٢٠٢٣]]ی گواستەوە بۆ [[قەیرانی بارمتەکانی شەڕی غەززە]] 1553754 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بارمتەکانی شەڕی فەلەستین و ئیسرائیل ٢٠٢٣''' دەیان بارمتەن کە لەلایەن چەکدارانی بزووتنەوەی [[حەماس]]ی فەلەستینیەوە گیراون دوای ئەوەی کۆمەڵگەی نیشتەجێبوون و بنکە سەربازییەکانی باشووری ئیسرائیلیان داگیرکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.france24.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20231020-%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%AC%D9%86%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87%D9%85-%D9%88%D8%A3%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D8%AA%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B5%D9%8A%D9%84-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D8%AA%D8%AC%D8%B2%D9%87%D9%85-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3|سەردێڕ=ما هي جنسياتهم وأين يتواجدون؟.. تفاصيل حول الرهائن الذين تحتجزهم حماس |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104054021/https://www.france24.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D8%B3%D8%B7/20231020-%D9%85%D8%A7-%D9%87%D9%8A-%D8%AC%D9%86%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D9%87%D9%85-%D9%88%D8%A3%D9%8A%D9%86-%D9%8A%D8%AA%D9%88%D8%A7%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B5%D9%8A%D9%84-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D8%AA%D8%AC%D8%B2%D9%87%D9%85-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D8%B3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=فرانس 24 / France 24 |زمان=ar}}</ref> لە [[٧ی تشرینی یەکەم|٧ی تشرینی یەکەمی]] [[٢٠٢٣]] لە چوارچێوەی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ئۆپەراسیۆنی تۆفانی ئەقسا]] . ژمارەی بارمتە ئیسرائیلییەکان کە لە سەرەتای [[شەڕی ئیسرائیل و حەماس|شەڕی فەلەستین و ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٢٣دا]] لەلایەن حەماسەوە دەستبەسەرکرابوون، گەیشتە نزیکەی ٢٥٠ کەس لە تەمەن و نەتەوەی جیاوازدا. لە کاردانەوە بە ڕفاندنی بارمتە، سوپای ئیسرائیل ھەڵمەتی دەستگیرکردنی فەلەستینیەکانی لە ھەموو تەمەنێکدا دەستپێکرد. تاکو ژمارەیا لە زیندانە ئیسرائیلییەکان لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ەوە تاکو مانگی یەکی ٢٠٢٤ گەیشتە ٥٨٣٥ دەستگیرکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/humanrights/2024/1/14/%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b9%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a7%d8%aa-%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d9%8a%d8%a8-%d9%88%d8%aa%d8%af%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d8%a7%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b9-%d8%b9%d8%af%d8%af|سەردێڕ=وسط عمليات تخريب وتدمير.. ارتفاع عدد المعتقلين بالضفة إلى 5835 منذ 7 أكتوبر |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240115141346/https://www.aljazeera.net/news/humanrights/2024/1/14/%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b9%d9%85%d9%84%d9%8a%d8%a7%d8%aa-%d8%aa%d8%ae%d8%b1%d9%8a%d8%a8-%d9%88%d8%aa%d8%af%d9%85%d9%8a%d8%b1-%d8%a7%d8%b1%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%b9-%d8%b9%d8%af%d8%af |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Images of the Mass Kidnapping of Israelis by Hamas|زمان=en|ئیش=[[ذا أتلانتيك]]|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2023/10/kidnappings-israel-hamas-photographs/675593/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231010012057/https://www.theatlantic.com/international/archive/2023/10/kidnappings-israel-hamas-photographs/675593/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fabian|یەکەم=Emanuel|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Israel confirms civilians and soldiers abducted by Hamas into Gaza|زمان=en-US|ئیش=[[تايمز إسرائيل]]|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/hamas-claims-to-capture-soldiers-civilians-in-deadly-assault-on-gaza-border-towns/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231009225156/https://www.timesofisrael.com/hamas-claims-to-capture-soldiers-civilians-in-deadly-assault-on-gaza-border-towns/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|دوایین٢=Staff|دوایین٣=Agencies|یەکەم٢=ToI}}</ref> <ref name="NYT-Vinograd">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vinograd|یەکەم=Cassandra|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Hamas Took Scores of Hostages From Israel. Here's What We Know About Them.|ئیش=[[نيويورك تايمز]]|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2023/10/09/world/middleeast/israel-hostages-hamas-explained.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231009195144/https://www.nytimes.com/2023/10/09/world/middleeast/israel-hostages-hamas-explained.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|دوایین٢=Kershner|یەکەم٢=Isabel}}</ref> <ref name="Guardian-Jones">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Jones|یەکەم=Sam|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Who are the hostages taken by Hamas from southern Israel?|ئیش=[[الغارديان]]|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/18/who-are-hostages-taken-by-hamas-from-southern-israel|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231018104401/https://www.theguardian.com/world/2023/oct/18/who-are-hostages-taken-by-hamas-from-southern-israel|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|دوایین٢=Fidler|یەکەم٢=Matt}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sherwood|یەکەم=Harriet|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Hamas says 250 people held hostage in Gaza|زمان=en-GB|ئیش=[[الغارديان]]|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2023/oct/16/israeli-hostages-hamas-gaza|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231016235352/https://www.theguardian.com/world/2023/oct/16/israeli-hostages-hamas-gaza|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|issn=0261-3077}}</ref> تا ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤، ١١٧ بارمتە بە زیندووی گەڕێندراونەتەوە بۆ ئیسرائیل و ١٠٥ بارمتە لە ئاڵوگۆڕی زیندانییەکان ئازادکراون، چواریان بە شێوەیەکی تاکلایەنە لەلایەن حەماسەوە ئازادکراون و ھەشتیان لەلایەن ھێزەکانی ئیسرائیلەوە ڕزگارکراون.<ref>[https://edition.cnn.com/interactive/2023/12/world/hostage-israel-hamas-deal-dg/ Who are the hostages freed during the Israel-Hamas conflict?] </ref> تەرمی ٣٧ بارمتە گەڕێندرانەوە بۆ ئیسرائیل و لەوێ سێ لە بارمتەکان بە تەقەی دۆستانەی سوپای ئیسرائیل کوژران و تەرمی سی و چوار بارمتە لە ڕێگەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانەوە گەڕێندرانەوە. بەپێی ئامارەکانی ئیسرائیل لە ٧ی تشرینی یەکەمدا ٧٢ بارمتە کوژراون.<ref>[https://www.timesofisrael.com/idf-officer-daniel-perez-was-killed-during-on-oct-7-body-held-by-hamas-in-gaza/ IDF: Officer Daniel Perez was killed in fighting on Oct. ]</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|شەڕ|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠|فەلەستین}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kidnappings during the Gaza war}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] 48rdgpsj0eigy9dkzt59ni8jngcqfvf 1 277466 1584084 1483157 2026-05-15T16:59:53Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584084 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەریوان سەفادین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1375710 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200708211016/https://xelk.org/29621/ بۆ https://xelk.org/29621/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٠٤، ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەریوان سەفادین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1483156 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210608194246/https://knwe.org/?p=86427 بۆ https://knwe.org/?p=86427 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٤٩، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەریوان سەفادین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584083 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200713043941/http://www.chra.tv/news/index.php/articles/articles/intervieuw/2330-2011-01-31-18-25-12666 بۆ http://www.chra.tv/news/index.php/articles/articles/intervieuw/2330-2011-01-31-18-25-12666 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٥٩، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) lhb0t69sw6fwb0c809xmgflxyxe0gav 0 278299 1584229 1529319 2026-05-16T11:16:26Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584229 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ویکیسازی}} {{Infobox football biography | name = چێما ئەندرێس | image = | fullname = خۆسێ ماریا ئەندرێس بایکساولی | birth_date = {{لەدایکبوون و تەمەن|٢٠٠٥|٤|٢٥}} | birth_place = [[ڤالێنسیا]]، [[ئیسپانیا]] | height = ١٫٩٠م | position = یاریزانی ناوەڕاست | currentclub = [[یانەی کاستیای ڕیال مەدرید|یانەی ڕیاڵ مەدرید بی]] | clubnumber = ٦ | youthyears1 = ٢٠١٠–٢٠١٣ | youthclubs1 = بێتێرا | youthyears2 = ٢٠١٣–٢٠١٨ | youthclubs2 = لێڤانتی | youthyears3 = ٢٠١٨–٢٠٢٤ | youthclubs3 = [[ڕیاڵ مەدرید سی]] | years1 = ٢٠٢٤ | clubs1 = [[ڕیاڵ مەدرید سی]] | caps1 = ٧ | goals1 = ٣ | years2 = ٢٠٢٤–٢٠٢٠ | clubs2 = [[یانەی کاستیای ڕیال مەدرید|یانەی ڕیاڵ مەدرید بی]] | caps2 = ١٤ | goals2 = ٠ | nationalyears1 = ٢٠٢٢–٢٠٢٣ | nationalteam1 = ئیسپانیا ژێر ١٨ ساڵ | nationalcaps1 = ٤ | nationalgoals1 = ٠ | nationalyears2 = ٢٠٢٣–٢٠٢٤ | nationalteam2 = ئیسپانیا ژێر ١٩ ساڵ | nationalcaps2 = ١٠ | nationalgoals2 = ١ | club-update = ٠٣:٣٨, ٢٨ تشرینی دووەم ٢٠٢٤ (UTC) | nationalteam-update = ٠٥:٠٩, ٢ ئاب ٢٠٢٤ (UTC) | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|ESP}}}} {{Medal|Competition|[[UEFA European Under-19 Championship]]}} {{Medal|W|[[2024 UEFA European Under-19 Championship|2024 Northern Ireland]]|}} }} '''خۆسێ ماریا ئەندرێس بایکساولی''' (لەدایکبووی ٢٥ی نیسانی ٢٠٠٥، [[تۆپی پێ|یاریزانێکی تۆپی پێی]] ئیسپانییە و وەک [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|یاریزانی ناوەڕاست]] یاری بۆ [[یانەی کاستیای ڕیال مەدرید|یانەی ڕیاڵ مەدرید بی]] دەکات. == ژیانی سەرەتایی == لە ساڵی ٢٠٠٥ لە [[ئیسپانیا]] لەدایکبووە. لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا پەیوەندی بە ئەکادیمیای لاوانی [[یانەی لیڤانتی]] ئیسپانییەوە کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Tavero |یەکەم=Fernando S. |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |سەردێڕ=Chema, el ‘Busquets’ de La Fábrica |ناونیشان=https://as.com/futbol/primera/chema-el-busquets-de-la-fabrica-n/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=Diario AS |زمان=es |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240728195703/https://as.com/futbol/primera/chema-el-busquets-de-la-fabrica-n/ |url-status=dead }}</ref> == پیشە == لە ئیسپانیا دەستی بە یاریکردن کرد بۆ [[یانەی کاستیای ڕیال مەدرید]]. وەک یاریزانێکی نێودەوڵەتیی لاوان نوێنەرایەتیی ئیسپانیا دەکات. == شێوازی یاریکردن == پێگەی سەرەکیی ئەو ھێڵی ناوەڕاستە. ئەو یاریزانە بەراورد کراوە بە [[سێرجیۆ بوسکێتس]] کە یاریزانێکی ئیسپانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Andrés Chema, el 'nuevo Busquets' que está impresionando a todos en el Madrid |ناونیشان=https://www.defensacentral.com/la_fabrica/1668352875-andres-chema-el-nuevo-busquets-que-esta-impresionando-a-todos-en-el-madrid-ancelotti-ya-le-conoce |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Defensa Central |زمان=es}}</ref> == ژیانی کەسی == خوێندنی بازرگانیی کردووە. خەڵکی [[ڤالێنسیا]]یە لە ئیسپانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Chema Andrés, el 'Rodrigo' de la Sub-19 que sólo saca dieces, enamora a Raúl y también brilla con el golf |ناونیشان=https://www.relevo.com/futbol/chema-andres-rodrigo-sub19-dieces-golf-20240725014835-nt.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Relevo |زمان=es}}</ref> == ئاماری پیشەیی == {{Updated|match played 24 November 2024}}<ref>{{Soccerway|jose-maria-andres-baixauli/864219}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتن و گۆڵەکان بەپێی یانە و وەرز و ڕکابەرییەکان ! rowspan="2" | یانە ! rowspan="2" | وەرز ! colspan="3" | خولەکە ! colspan="2" | ئی تر ! colspan="2" | کۆ |- ! دابەشکردن ! ئەپەکان ! ئامانجەکان ! ئەپەکان ! ئامانجەکان ! ئەپەکان ! ئامانجەکان |- | ڕیاڵ مەدرید سی | ٢٠٢٣–٢٤ | تێرسێرا فیدراسیۆن | ٧ | ٣ | colspan="2" | — | ٧ | ٣ |- | rowspan="3" | [[یانەی کاستیای ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید کاستیلا]] | ٢٠٢٣–٢٤ | فێدراسیۆنی پریمێرا | ٣ | ٠ | colspan="2" | — | ٣ | ٠ |- | ٢٠٢٤–٢٥ | فێدراسیۆنی پریمێرا | ١١ | ٠ | ٠ | ٠ | ١١ | ٠ |- ! colspan="2" | کۆ ! ١٤ ! ٠ ! ٠ ! ٠ ! ١٤ ! ٠ |- ! colspan="3" | کۆی گشتی ژیانی پیشەیی ! ٢٤ ! ٣ ! ٠ ! ٠ ! ٢٤ ! ٣ |} == ڕێزلێنان == '''ئیسپانیا ژێر ١٩ ساڵ''' * پاڵەوانێتی ئەورووپای خوار ١٩ ساڵان: ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=UEFA.com |سەردێڕ=The official website for European football |ناونیشان=https://www.uefa.com/errors/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=UEFA.com |زمان=en}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|تۆپی پێ}} [[پۆل:یاریزانانی پریمێرا فێدێراسیۆن]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] tio91qxu6g8i0b37op1waxbbkt2nqfe 0 278475 1584008 1581702 2026-05-15T12:13:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584008 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی پێکدادانی سەربازی | پێکدادان = ھێرشەکانی ٢٠٢٤ی ئۆپۆزیسیۆنی سووریا | بەشێک_لە = [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] | وێنە = {{Switcher | [[File:Northwestern Syria offensive (2024).jpg|upright=1.15|frameless]] | نەخشەی ھێرشەکە لە باکووری ڕۆژاوای سووریا | نەخشەی ھێرشەکە لە سووریا|[[File:Northwestern Syria offensive (2024), Aleppo.svg|upright=1.15|frameless]] | نەخشەی ھێرشەکە لە ئیدلیب و دەوروبەری}} | سەرنووس = {{legend|#ebc0b3|{{گەورە|کۆنترۆڵکراوی [[سووریای بەعس|ڕژێمی ئەسەد]]}}}} {{legend|#cae7c4|کۆنترۆڵکراوی [[ئۆپۆزیسیۆنی سووریا]]}} {{legend|#FFFF00|کۆنترۆڵکراوی [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]]}} | ڕێکەوت = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤{{snd}}٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (١١ ڕۆژ) | شوێن = [[سووریا]] | تەوەرەکان = | جۆری_نەخشە = | پشووی_نەخشە = | latitude = | longitude = | قەبارەی_نەخشە = | هێماقەبارەی_نەخشە = | سەرنووسی_نەخشە = | ڕووی_نەخشە = | هەرێمی = | ئەنجام = * کۆنترۆڵی تەواوی سووریا کەوتە ژێر دەستی [[ئۆپۆزیسیۆنی سووریا]] و [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] * [[پارێزگای قونەیترە]] لەلایەن [[ئیسرائیل]]ەوە داگیر کرا * [[کەوتنی ڕژێمی ئەسەد]] * پێکھێنانی [[حکوومەتی ڕاگوێزراوی سووریا]] | دۆخ = | سەرەی_جەنگاوەران = | جەنگاوەر١ = {{flagicon|Syrian opposition}} [[ئۆپۆزیسیۆنی سووریا]] * {{flagicon image|InfoboxHTS.svg}} [[ھەییەی تەحریر شام]] * {{flagicon|Syrian opposition}} [[ژووری ئۆپەراسیۆنەکانی باشوور]] * {{flagicon|Syrian opposition}} [[سوپای نیشتیمانیی سووریا]] | جەنگاوەر٢ = {{ئاڵا|سووریا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ڕووسیا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}[[حیزبوڵڵای لوبنان]] | جەنگاوەر٣ = {{flagicon image|De facto SA-NES Flag.svg}} [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]]{{تێبینی|لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ەوە}} * {{flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] | فەرماندە١ = {{flagicon|Syrian opposition}} [[ئەبوو محەممەد جۆلانی]] | فەرماندە٢ = {{ھێمای ئاڵا|سووریا}} [[سوھەیل حەسەن]]{{ھێڵی نوێ}}{{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کیوومەرس پوورھاشمی]] {{KIA}} | فەرماندە٣ = {{flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} [[مەزڵووم کۆبانی]] | یەکەکان١ = | یەکەکان٢ = | یەکەکان٣ = | هێز١ = | هێز٢ = | هێز٣ = | زیانەکان١ = {{flagicon|Syrian opposition}} ٢١٩ کوژراو، یان ٣٠٠ کوژراو (بەوتەی ڕووسیا) | زیانەکان٢ = {{ھێمای ئاڵا|سووریا}} ١٣٦ کوژراو، ٢١ گیراو{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|ئێران}} ١ کوژراو{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|ڕووسیا}} +١ کوژراو | زیانەکان٣ = {{flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} ٣ کوژراو و چەند کەس گیراو{{ھن}}سەدان ھەزار [[کورد]] لە ناوچەکانی ڕۆژاوای [[فورات]] ئاوارە بوون | تێبینییەکان = | campaignbox = }} لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھاوپەیمانییەک لە فەرماندەیی گرووپە [[ئۆپۆزیسیۆنی سووریا|ئۆپۆزیسیۆنەکانی سووریا]] و ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئۆپۆزیسیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Eyad|دوایین=Kourdi|یەکەم٢=Mostafa|دوایین٢=Salem|یەکەم٣=Christian|دوایین٣=Edwards|یەکەم٤=Allegra|دوایین٤=Goodwin|یەکەم٥=Christian|دوایین٥=Edwards|یەکەم٦=Annoa|دوایین٦=Abekah-Mensah|یەکەم٧=Lauren|دوایین٧=Kent|یەکەم٨=Avery|دوایین٨=Schmitz|سەردێڕ=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ئیش=CNN|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref> و بە سەرۆکایەتی [[ھەییەی تەحریر شام]] (HTS) و گرووپە ھاوپەیمانەکانی سەر بە [[تورکیا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|سەردێڕ=More Russian strikes as Syrian rebels advance after taking Aleppo |وێبگە=BBC News |وتەگێڕانەوە=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/|سەردێڕ=Syrian rebels sweep into Aleppo, Russia conducts strikes in support of Assad |وێبگە=Reuters |وتەگێڕانەوە=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|سەردێڕ=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city |وێبگە=Sky |وتەگێڕانەوە=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.}}</ref> و [[سوپای نیشتیمانیی سووریا]] بەسترا، تێیدا سوپای نیشتیمانیی سووریا (SNA) ھێرشێکی بۆ سەر ھێزەکانی سوپای سووریای عەرەبیی لایەنگری حکوومەت لە [[پارێزگای ئیدلیب|ئیدلیب]] دەستپێکرد، بەرەو [[پارێزگای حەما|حەما]] و [[پارێزگای حەلەب|حەلەب]] لە [[سووریا]]. ھێرشەکە بە دروشمی '''ڕێگریکردن لە دەستدرێژیکاری'''{{تێبینی|{{بە عەرەبی|ردع العدوان}}}} لەلایەن ھەیییەی تەحریر ناسێنرا، و ڕاگەیەندرا کە وەک تۆڵەسەندنەوەیەک لە تۆپبارانەکانی حکوومەتی بەشار ئەسەد بووە بۆسەر ھاووڵاتیانی مەدەنی لە گوندەکانی ڕۆژاوای حەلەب.<ref name="g008">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kourdi |یەکەم=Eyad |دوایین٢=Edwards |یەکەم٢=Christian |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ناونیشان=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html |سەردێڕ=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=AOL.com }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ئەمە یەکەم ھێرشیی سەربازیی ئۆپۆزیسیۆنە لەوەتەی پەیمانی ئاگربەستی ئیدلیب لە ئازاری ٢٠٢٠.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes|ناونیشان=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest|ئیش=[[The New Arab]]}}</ref><ref name="cnn 27-11">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kourdi |یەکەم=Eyad |دوایین٢=Edwards |یەکەم٢=Christian |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html|سەردێڕ=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[CNN]] |زمان=en}}</ref> لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، ھەیییەی تەحریر شام و [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] چوونە ناو [[حەلەب|شاری حەلەب]] و [[شەڕی حەلەب (٢٠٢٤)|زۆربەی شارەکەیان گرتەوە]]، ئەمەش لەنێوان داڕمانی ھێزەکانی لایەنگری حکوومەتدا بوو. ڕۆژی دواتر ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆن پێشڕەوی خێرایان کرد و دەیان شارۆچکە و گوندیان گرت لەگەڵ ھەڵوەشاندنەوەی ھێزەکانی لایەنگری حکوومەت، و بەرەو [[حەما]] لە ناوەڕاستی سووریا پێشڕەوییان کرد، دواتر لە ٥ی کانوونی دووەمدا دەستیان بەسەر شارەکەدا گرت.<ref name="collapse30">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ="The Authority" controls Aleppo International Airport and many cities and towns in the northern Hama countryside amid a complete collapse of the regime forces|ناونیشان=https://www.syriahr.com/الهـ-ـيـ-ـئة-تسيطر-على-مطار-حلب-الدولي/738447/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=SOHR|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=Arabic}}</ref><ref name="hamafall">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian rebels capture second major city as army withdraws from Hama|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/12/05/middleeast/syria-rebels-hama-government-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == پشت ڕووداوەکان == لە دوای ڕێککەوتنی ئاگربەستی ئیدلیب لە ئازاری ٢٠٢٠، ئۆپەراسیۆنە بەرفراوانەکانی نێوان ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆن و لایەنگری حکوومەت لە باکووری ڕۆژاوای سووریا وەستان.<ref name="cnn 28-11">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Salem |یەکەم=Mostafa |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/11/28/europe/syria-rebels-government-iran-analysis-intl/index.html|سەردێڕ=Syria’s rebels exploit weaknesses in Iran’s proxies to launch surprise offensive |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref><ref name="lister">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lister |یەکەم=Charles |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.spectator.co.uk/article/syrias-conflict-is-heating-up-once-more/|سەردێڕ=Syria's conflict is heating up once more |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Spectator |زمان=en}}</ref> بەڵام گرووپە ئۆپۆزیسیۆنەکان کە بنکەکانیان لە باکووری ڕۆژاوای سووریایە، خۆیان بۆ دەستپێکردنەوەی شەڕ و پێکدادانەکان ئامادەکرد، بەتایبەتی ھەیییەی تەحریر شام توانا سەربازییەکانی بەھێزتر کرد بە چاکسازی لە پێکھاتەکانیدا بۆ «ھێزێکی چەکداریی پەرەپێدراو»، باشترکردنی مەشق و ڕاھێنان و دامەزراندنی ھێزی تایبەتمەند لە ھەڵکوتانەسەر و ئۆپەراسیۆنی شەوانە.<ref name="lister"/> ھاوکات حکوومەتی سووریا بەدەست پەرەسەندنی گەندەڵییەوە دەیناڵاند.<ref name="lister"/> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢ەوە، ھێزەکانی ھەیییەی تەحریر شام زنجیرەیەک ھێرشی دزەکردن و نیشانەشکێن بەدەستەکانیان بۆ سەر ھێزەکانی حکوومەت دەستپێکرد، کە بووە ھۆی ھێرشەکە. [[حەلەب]] لە دوای ھێرشی ٢٠١٦ی حەلەبەوە لەلایەن حکوومەتی [[بەشار ئەسەد]] و میلیشیاکانی سەر بە ئێرانەوە کۆنترۆڵکرابوو.<ref name="cnn 28-11"/><ref name="lister"/> لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا، کۆکردنەوەیەکی گەورە لەلایەن ھەیییەی تەحریر و ھێزەکانی حکوومەتەوە لە گوندەکانی حەلەب دەستیپێکرد، لەکاتێکدا یاخیبووانی سووریا ڕایان گەیاندبوو کە چەند مانگێکە خۆیان بۆ ھێرشێکی بەرفراوان دژی ھێزەکانی حکوومەت لە شاری حەلەب ئامادە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Abdulrahim|یەکەم=Raja|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Syrian Rebels Reach Outskirts of Major City in Escalating Offensive|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/11/29/world/middleeast/syria-war-aleppo-rebels-government.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ئیش=[[The New York Times]]}}</ref> لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، تۆپخانەی ھێزەکانی حکوومەت شارۆچکەی [[ئەریحا]] کە لەژێر دەستی ئۆپۆزیسیۆندا بوو تۆپباران کرد، و بەھۆیەوە ١٦ ھاووڵاتی مەدەنی کوژران و برینداربوون.<ref name="casusbelli">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Most of them are children. 16 citizens were killed and injured in regime forces' shelling of the city of Ariha|ناونیشان=https://www.syriahr.com/جلهم-من-الأطفال-استشهاد-وإصابة-16-مواطن/737978/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Syrian Observatory for Human Rights]]|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=Arabic}}</ref> == ھێرش == لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، ھەیییەی تەحریر شام ڕای گەیاند کە ھێرشێکی بە ناوی «ڕێگریکردن لە دەستدرێژیکاری» دژی ھێزەکانی لایەنگری حکوومەت لە ڕۆژاوای [[پارێزگای حەلەب]] دەستپێکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian opposition launches "Deterrence of Aggression" operation in the north of the country|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2024/11/27/المعارضة-السورية-تطلق-عملية-ردع|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Al Jazeera Arabic]]|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=Arabic}}</ref> ھێرشەکە وەڵامێک بوو بۆ تۆپبارانەکانی ئەم دوایییەی حکوومەتی [[بەشار ئەسەد]]ی سووریا بۆ سەر [[ئیدلیب]]ی ژێردەستی یاخیبووان کە بەھۆیەوە لانیکەم ٣٠ ھاووڵاتی مەدەنی تێیدا کوژران.<ref name="cnn 27-11"/><ref name="cnn 28-11"/> === شەڕی حەلەب === {{وتاری سەرەکی|شەڕی حەلەب (٢٠٢٤)}} ڕۆژی ٢٩ی تشرینی دووەم، ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆن چوونە ناو حەمدانییە و حەلەبی نوێی سەر بە شاری [[حەلەب]]، دوای ئەوەی بە دوو ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو دوو جار ھێرشی خۆکوژییان ئەنجامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=السوري |یەکەم=المرصد |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=بعد تفجير سيارتين مفخختين.. فصائل عملية “ردع العدوان” تدخل أجزاء من أحياء في مدينة حلب {{!}} المرصد السوري لحقوق الإنسان |ناونیشان=https://www.syriahr.com/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D9%81%D8%AC%D9%8A%D8%B1-%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D9%85%D9%81%D8%AE%D8%AE%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D9%81%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9/738253/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref> لە نیوەی کۆتایی ڕۆژەکەدا ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆن دەستیان بەسەر ٥ شارۆچکەی شاری حەلەبدا گرت، ئەوانیش حەمدانییە، حەلەبی نوێ، ٣٠٠٠ باڵەخانە، ئەلجەمیلییە و سەڵاحەدین. لە شوێنەکانی دیکەی شارەکەدا، لەنێویاندا ناوەندەکەی، شەڕ و پێکدادان ڕوویدا. ٢٠ شارۆچکە و گوندی دیکە لەلایەن ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆنەوە دەستی بەسەردا گیرا، لەوانە شاری ستراتیژیی سەراقیب، لە نێوان ھێڵە داڕماوەکانی بەرگریی ھێزەکانی لایەنگری حکوومەت. شارۆچکەکانی دیکە کە لەلایەن ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆنەوە دەستی بەسەردا گیرا بریتین لە خان ئەلسەبیل، تەحیە، تەرنەبا، و جوباس لە گوندەکانی ئیدلیب و شارۆچکەکانی خان تومەن، شاغیدەلە، خەلاسە، ئەلحەدیر، ئەلقەرەسی، بەرنە، ئەلعیس، تەلحادیە، زیتان، ئەلمەنسوورە و ئەلباوابیە لە گوندەکانی حەلەب.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Amid failure of regime forces to counter attacks {{!}} HTS and factions take control of five neighborhoods in Aleppo city and 20 villages and towns in Idlib and Aleppo countryside - The Syrian Observatory For Human Rights |ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/350160/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en-CA}}</ref> لە کاتژمێرەکانی سەرەتای ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، ھێزەکانی یاخیبووان [[قەڵای حەلەب]]یان گرت کە بارەگای حکوومەتی لێیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=المعارضة السورية تدخل حلب وتسيطر على مقارها الحكومية وقلعتها |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2024/11/29/%D8%B9%D8%A7%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA%D9%86%D8%A7-%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> تا بەیانی ھێزەکانی یاخیبووان دەستیان بەسەر زۆربەی حەلەبدا گرت و سەربازانی لایەنگری حکوومەتیان ناچارکرد پاشەکشە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=السوري |یەکەم=المرصد |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=بعد غياب لنحو 8 سنوات.. الطيران الحربي يستهدف أحياء حلب.. وقوات “ردع العدوان” تتوغل في غالبية أحياء مدينة حلب {{!}} المرصد السوري لحقوق الإنسان |ناونیشان=https://www.syriahr.com/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%BA%D9%8A%D8%A7%D8%A8-%D9%84%D9%86%D8%AD%D9%88-8-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%B3/738353/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شەڕی ناوخۆییی سووریا}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سووریا|شەڕی نێوخۆیی|ئێران|ڕووسیا|تورکیا|کوردستان|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:سووریا]] [[پۆل:گرووپە چەکدارە عەرەبییەکان]] [[پۆل:سەربازی]] [[پۆل:شەڕ]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:شەڕە ناوخۆیییەکان]] 54hghqs3v9ck2qx1oyx8behdq5m3oop 1 281678 1584208 1441628 2026-05-16T08:30:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584208 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەرەسترۆیکا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1419133 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231209210840/https://byjus.com/question-answer/which-were-the-two-policies-introduced-by-gorbachev-land-revenue-policiesglasnostperestroikaeducation-policies/ بۆ https://byjus.com/question-answer/which-were-the-two-policies-introduced-by-gorbachev-land-revenue-policiesglasnostperestroikaeducation-policies/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٠٦، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەرێسترۆیکا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584207 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231209210840/https://events.ceu.edu/2023-11-07/trauma-pride-and-beauty-towards-emotional-history-perestroika-below بۆ https://events.ceu.edu/2023-11-07/trauma-pride-and-beauty-towards-emotional-history-perestroika-below زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٣٠، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) gmrxjkdu4wvea8jde9n47g6rw75xi32 2 283501 1584140 1583798 2026-05-15T21:14:37Z Hivja 64112 /* */ 1584140 wikitext text/x-wiki # Category:Israel location map modules * ئەو پەڕانەی پێویستن ببەسترێنەوە بە نێوانویکی (ویکیداتا): # پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەجارستان # [[داڕێژە:Multiref2]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northeast]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel south wb]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel shomron]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Old Jerusalem]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Tel Aviv location]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel Greater Tel Aviv]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel negev mt]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel northwest negev]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Israel north negev]] # [[مۆدیوول:Location map/data/Mediterranean east]] # [[مۆدیوول:Location map/data/West Bank relief]] {{ھن}} * ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە ھەیە: # [[ياه سات]] # [[راي 2]] # [[دووەم کەناڵی میسری]] # [[SBS TV]] # [[روتانا زمان]] # [[ڕادیۆی جەزائیر]] # [[TV8 (Algerian TV channel)]] # [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]] # [[دەریاچەکانی تۆشکا]] # [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] # [[روتانا دراما]] 4aj01ddmatpqhum8mlolja2jjfjskdd 0 283587 1584217 1583766 2026-05-16T09:59:03Z Tessla 41338 1584217 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک ٢٠٢٥'''، پاڵەوانێتییەکی پلانکراوی پێشبڕکێی ئۆتۆمبێلە بۆ ئۆتۆمبێلەکانی [[فۆرمولا یەک|فۆرمولا وەن]] و ٧٦-ەمین خولی پاڵەوانێتی جیھانی فۆرمولا وەنە. لەلایەن یەکێتی نێودەوڵەتی ئۆتۆمبێل (فیا)، دەستەی بەڕێوەبەری پێشبڕکێی نێودەوڵەتی [[ماتۆڕسواری]]، وەک بەرزترین پۆلی پێشبڕکێ بۆ ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێی چەرخی کراوە دانی پێدانراوە. پاڵەوانێتییەکە بەسەر بیست و چوار گراند پریکس بەڕێوە دەچێت کە لە سەرتاسەری جیھاندا بەڕێوە دەبرێن. بڕیارە لە مانگی ئازار دەست پێبکات و لە مانگی کانوونی یەکەم کۆتایی بێت. وەرزی ٢٠٢٥ پلانکراوە کە دوا ساڵ بێت کە شێوەبەندی یەکەی وزەی بەکارھێنراوی لە ساڵی ٢٠١٤ بەکاربھێنێت. شێوەبەندییەکی پێداچوونەوە بەبێ ئێم جی یو-ئێچ (MGU-H)، بەڵام بە دەرھێنانی وزەیەکی بەرزتر لە ئێم جی یو-کەی (MGU-K)، بۆ ساڵی ٢٠٢٦ دەخرێتە بازاڕەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Nichol |یەکەم=Jake |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Everything to know about F1's 2026 power unit revolution |ناونیشان=https://racingnews365.com/everything-to-know-about-f1s-2026-power-unit-revolution |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240824101105/https://racingnews365.com/everything-to-know-about-f1s-2026-power-unit-revolution |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=RacingNews365}}</ref> شۆفێرەکان و تیمەکان بەشداری دەکەن بۆ نازناوەکانی پاڵەوانی جیھانی شۆفێرەکان و پاڵەوانی جیھانی دروستکەرەکان، بە شێوەی بەردەوام. [[ماکس ڤێرستاپن]]، بە لێخوڕینی ڕێد بوڵ ڕەیسینگ-ھۆندا ئاڕ بی پی تی، پاڵەوانی شۆفێری بەردەوامە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-crowned-champion-as-russell-heads-mercedes-1-2-in-las-vegas.3TZdhZEthj8sADUPU8p6Ni|سەردێڕ=Verstappen crowned champion as Russell heads Mercedes 1–2 in Las Vegas|وێبگە=Formula 1|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> لەکاتێکدا مەکلارێن-مەرسیدس پاڵەوانی دروستکەری بەردەوامن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-sails-to-victory-ahead-of-sainz-and-leclerc-in-abu-dhabi-as-mclaren.52fogZq77Kgmdt75WN8kGM|سەردێڕ=Norris sails to victory ahead of Sainz and Leclerc in Abu Dhabi as McLaren seal constructors' championship|وێبگە=Formula 1|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> ساڵی ٢٠٢٥ نیشانەی دوا ساڵی نەوەی ئۆتۆمبێلی کاریگەری زەمینە کە لە ساڵی ٢٠٢٢ خرایە بازاڕەوە، و دوا ساڵی سیستەمی کەمکردنەوەی ڕاکێشان (DRS) کە وەک یارمەتیدەری تێپەڕاندن لە ساڵی ٢٠١١ خرایە بازاڕەوە چونکە ئۆتۆمبێل بە ئێرۆداینامیکی چالاک و باڵی جووڵاو لە ساڵی ٢٠٢٦ دەخرێنە بازاڕەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Mitchell-Malm |یەکەم١=Scott |دوایین٢=Anderson |یەکەم٢=Ben |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=F1 reveals 2026 cars – Everything worth knowing |ناونیشان=https://www.the-race.com/formula-1/f1-reveals-2026-car-everything-you-need-to-know/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240911182923/https://www.the-race.com/formula-1/f1-reveals-2026-car-everything-you-need-to-know/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=The Race}}</ref> ھەروەھا دوا وەرز دەبێت بۆ ڕینۆ وەک دابینکەرێکی چالاکی بزوێنەر بۆ تیمەکەی ئەلپاین، چونکە دروستکەرەکە پلانی ھەیە دوای ساڵی ٢٠٢٥ بەرھەمھێنانی بزوێنەر ڕابگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|سەردێڕ=Alpine confirm they are to shut down works engine programme at the end of 2025|وێبگە=Formula 1|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240930225320/https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-they-are-to-shut-down-works-engine-programme-at-the-end-of.2Bcubn03U8oaIOMFVggZDl|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2025 in Formula One}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 95tcor74q61l01puusiclgw6eih009v 0 283588 1584201 1429168 2026-05-16T08:00:26Z EmausBot 1914 چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک (٢٠٢٥)]] 1584201 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک (٢٠٢٥)]] kf002ymbtgyvs047toj5gaf0b2b4892 1 284311 1584203 1452043 2026-05-16T08:14:56Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584203 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەرتەو کرماشانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1433824 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140609021010/http://kurdish.tebyan.net/newindex.aspx?pid=258062 بۆ https://kurdish.tebyan.net/newindex.aspx?pid=258062 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٠٦، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەرتەو کرماشانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1452042 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210416031026/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22165&type=farhang بۆ https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22165&type=farhang زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٢٣، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پەرتەو کرماشانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584202 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200707000426/http://www.kurdistanukurd.com/?p=52687 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=52687 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:١٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) mfwix4rqe0pce3haurpp3sv83fiw16e 0 285268 1584196 1527802 2026-05-16T06:39:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584196 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێشانگای نێودەوڵەتی ھەولێر بۆ کتێب''' پێشانگایەکی دە ڕۆژەیە و ساڵانە لە مانگی نیساندا لە گۆڕەپانی پێشانگای [[ھەولێر]] لە [[پارکی سامی عەبدولڕەحمان]] بەڕێوەدەچێت. لە [[٢٠٠٦|ساڵی ٢٠٠٦]] دەستی پێکردووە و لەلایەن دەزگای ئەلمەدا بۆ میدیا و ڕۆشنبیری و ھونەر ڕێکدەخرێت. بە یەکێک لە گەورەترین پێشانگە ڕۆشنبیرییەکان دادەنرێت کە ساڵانە لە شارەکەدا بەڕێوەدەچێت، و ساڵانە چەندین چاپخانەی کوردی و عەرەبی و ئینگیلیزی و زمانەکانی تر بەشداری دەکەن، لەم ساڵدا ٢٠٢٥ چاپخانەکان بە ١٬٢ ملیۆن ناونیشانی کتێب بەشداربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=فەرەج |یەکەم=شانۆ بەکر |ڕێکەوت=17 نیسان |سەردێڕ=‎یەکەم ڕۆژی پێشانگەی نێودەوڵەتی ھەولێر بۆ کتێب بەڕێوەچوو - AVA News |ناونیشان=https://www.ava.news/news/4333 |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.ava.news}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد |یەکەم=سەعید |ڕێکەوت=17 کانوونی دووەم |سەردێڕ=17مین پێشانگای نێودەوڵەتیی ھەولێر بۆ کتێب دەکرێتەوە - AVA News |ناونیشان=https://www.ava.news/news/19776 |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.ava.news}}</ref> == کتێبی قەدەغەکراو == {| class="wikitable" !خول ! ژمارەی کتێبە قەدەغەکراوەکان ! پەراوێز |- | ٢٠١٧ | ٣٣ کتێب |- | ٢٠١٦ | ١٦٥ کتێب |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://erbilbookfair.com/ku/ ماڵپەڕی فەرمی پێشانگای نێودەوڵەتی ھەولێری کتێب.] * [http://e.top4top.net/p_438worsa1.jpg پۆستەری فەرمی دوازدەھەمین پێشانگای نێودەوڵەتی ھەولێر بۆ کتێب.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315001631/http://e.top4top.net/p_438worsa1.jpg |date=١٥ی ئازاری ٢٠١٧ }} {{تد|پارێزگای ھەولێر|عێراق|چاند|کتێب}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} l1ckd3pfp4xo1p72wzdeyrt0vgt0hl3 0 286430 1584091 1517483 2026-05-15T17:39:50Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584091 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = مەلا محەممەدی شەڵماشی |وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٣٢<ref name="peyam">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyam.net/Details/52762|سەردێڕ=مامۆستا مەلا (محەمەدی شەڵماشی) کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=Peyam|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="giareng">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://giareng.com/?p=20634|سەردێڕ=کۆچی دوایی زانا و مەزنەپیاوی گەلەکەمان حاجی مامۆستا مەلا محەممەد شەڵماشی|بڵاوکەرەوە=Giareng|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="pukmedia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/Details/202673|سەردێڕ=زانای ئایینی و نووسەری دیار مامۆستا مەلا محەمەدی شەڵماشی كۆچی دوایی كرد|بڵاوکەرەوە=PUKmedia|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><br><small>(ھەندێک سەرچاوە ١٩٣٧ دەڵێن)</small> |شوێنی لەدایکبوون = گوندی شەڵماش، [[سەردەشت]]، {{ئاڵا|ئێران}}<ref name="spee"/> |ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|٢٠٢٤|١٢|٥|١٩٣٢|١٢|٥}}<ref name="channel8">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/98627|سەردێڕ=مەلا محەمەدی شەڵماشی کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=Channel 8|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> |شوێنی مردن = [[سلێمانی]]، {{ئاڵا|عێراق}}<ref name="channel8"/> |ھۆکاری مردن = نەخۆشی و بەساڵاچوون<ref name="giareng"/> |شوێنی گۆڕ = ھەواری شار، سلێمانی<ref name="peyam"/><ref name="giareng"/> |نەتەوە = [[کورد]] |پیشە = [[مەلا]]، [[نووسەر]]، [[وەرگێڕ]]<ref name="kirkuktv">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kirkuktv.net/KU/Details/25749|سەردێڕ=مامۆستا مەلا محەمەدی شەڵماشی زانای ئایینی و نووسەر و وەرگێڕی ناوداری کورد کۆچی دواییکرد|بڵاوکەرەوە=Kirkuk TV|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250611202801/https://kirkuktv.net/KU/Details/25749|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ناوبانگ = وەرگێڕانی ڕۆمانی ''[[بێنەوایان]]''، پەیوەندیی لەگەڵ [[ھێمن]] و [[ھەژار]]<ref name="kirkuktv"/><ref name="westganews">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=140372&Jor=1|سەردێڕ=مەلا محەممەد شەڵماشی کەسایەتی و زانای ئایینیی کورد کۆچی دواییکرد|بڵاوکەرەوە=Westga News|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> |حیزب = |ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]، [[شافعی]]) |ھاوسەر = |منداڵەکان = |خزمەکان = [[مەلا ئاوارە]] (برا)، مستەفا شەڵماشی (برا)<ref name="kurd-kurd">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=30901|سەردێڕ=خوشکی گەورەی مەڵا ئاوارەی شۆڕشگێڕ، ماڵاوایی لە ژیان کرد|بڵاوکەرەوە=Kurdistan u Kurd|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220905064727/https://kurdistanukurd.com/?p=30901|url-status=dead}}</ref><ref name="gulan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/293128|سەردێڕ=مەلا محەمەدی شەڵماشی زانای ئایینی و نووسەر بۆ گوڵان|بڵاوکەرەوە=Gulan Media|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> }} '''محەممەد کوڕی حەمەئەمین کوڕی مستەفا''' ناسراو بە '''مەلا محەممەدی شەڵماشی'''<ref name="spee">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=139350&Jor=1|سەردێڕ=مەلا محەممەد شەڵماشی کۆچی دواییکرد|بڵاوکەرەوە=Spee Media|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> (١٩٣٢ لە [[شەڵماش]]، [[ئێران]] – ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ لە [[سلێمانی]]) زانایەکی ئایینیی ناودار، نووسەر، وەرگێڕ و کەسایەتییەکی دیاری کورد بوو.<ref name="kirkuktv"/> ئەو بە یەکێک لە دەگمەنترین ئەو زانایانەی کوردستان دادەنرێت کە ھاوشانی زانستە ئیسلامییەکان، لە بوارەکانی ئەدەب، ڕۆمان، فەرھەنگنووسی و کەلەپووردا کاریگەرییەکی بەرچاوی ھەبووە.<ref name="kirkuktv"/><ref name="channel8"/> شەڵماشی بەھۆی وەرگێڕانی ڕۆمانی بەناوبانگی (''[[بێنەوایان]]'')ی [[ڤیکتۆر ھوگۆ]] بۆ سەر زمانی کوردی، ناوبانگێکی فراوانی لەنێو خوێنەرانی کورددا پەیدا کرد.<ref name="kirkuktv"/><ref name="westganews"/> == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == مەلا محەمەد لە ساڵی ١٩٣٢ لە گوندی شەڵماشی سەر بە شاری سەردەشتی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە بنەماڵەیەکی ئایینیدا لەدایک بووە.<ref name="peyam"/><ref name="giareng"/> لە تەمەنی شەش ساڵییەوە لەلای باوکی دەستی بە خوێندن کردووە و قورئانی پیرۆز و کتێبە سەرەتاییەکانی خوێندنی فارسی و کوردی، وەک (''ئەحمەدی''، ''سمایل نامە''، ''گوڵستان'' و ''بوستان'')ی تەواو کردووە.<ref name="spee"/> بۆ درێژەدان بە خوێندن، گەشتێکی درێژ و پڕ زەحمەتی بە ناوچەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستاندا دەست پێکردووە. سەرەتا لە ساڵی ١٩٤٧ لە گوندی ھەنداوێ لای مەلا حەسەنی سێی سێری خوێندوویەتی، پاشان گەڕاوەتەوە ناوچەی سەردەشت و لەلای مەلا ڕەشید ئەواخیری و دواتر لە شوێنانی وەک ھەناوێ لای سەید جەلال و کانی ڕەش لای شێخ عیزەددین درێژەی بە خوێندن داوە. گەشتەکەی بردوویەتی بۆ بۆکان و لەلای مەلا سدیق ئاخ کەندی خوێندوویەتی، ھەروەھا بۆ جڵدیان لەلای مەلا عەبدولقادری عەبباسی کتێبی ''جامی'' خوێندووە. یەکێک لە مامۆستا کاریگەرەکانی قازی عەلی بووە لە سەردەشت، کە چەندین کتێبی وەک ''گڵنبووی ئاداب'' و ''عەبدوڵڵا یەزدی'' لەلا خوێندووە. ھەروەھا لە گوندی دولکان لای مەلا عەلی مەحموودی کتێبی ''موختەسەر'' و لە گەناو لای مەلا ساڵحی نەجیب زادە کتێبەکانی ''جمع الجوامع'' و ''شەرحی تەھزیب''ی خوێندووە. دوای ئەم گەشتە دوورودرێژە، دواجار گەڕاوەتەوە خزمەت مامۆستا قازی عەلی و کتێبەکانی (''گڵنبووی بورھان''، ''تشریح الافلاک'' و ''رسالە الحساب'')ی تەواو کردووە.<ref name="spee"/> لە ساڵی ١٩٥٧دا، دوای تەواوکردنی ئەم قۆناغە زانستییانە، لەسەر دەستی مامۆستا قازی عەلی ئیجازەی مەلایەتی پێ بەخشرا.<ref name="spee"/> == ژیانی پیشەیی و کۆمەڵایەتی == === نیشتەجێبوون لە سلێمانی === مەلا محەمەدی شەڵماشی لە ساڵانی شەستەکانی سەدەی بیستەمەوە ڕووی لە شاری سلێمانی کرد و لەوێ نیشتەجێ بوو.<ref name="kirkuktv"/><ref name="channel8"/> ئەو بە درێژایی ژیانی لە خزمەتی ئایینی ئیسلام، پێشنوێژی و وتاردان لە مزگەوتەکاندا بووە. لەگەڵ ئەوەشدا، بەھۆی کەسایەتیی کراوە و ڕۆشنبیرانەی، بووە یەکێک لەو مامۆستا ئایینییانەی کە پەیوەندییەکی پتەوی لەگەڵ نووسەران، شاعیران و کەسایەتییە سیاسییەکانی کورددا ھەبوو.<ref name="gulan"/> === پەیوەندییەکان === مەلا محەمەد ھاوڕێ و دۆستێکی نزیکی ھەردوو شاعیری گەورەی کورد، [[ھێمن موکریانی|ھێمن]] و [[ھەژار]] بوو.<ref name="kirkuktv"/> ھەروەھا پەیوەندیی لەگەڵ کەسایەتییە سیاسییەکانی وەک [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]] و [[جەلال تاڵەبانی]]شدا ھەبووە و مام جەلالی بە "پیاوێکی گەورە" دەزانی کە "سەد ساڵ جارێک لەنێو میللەتێکدا ھەڵدەکەوێت."<ref name="kirkuktv"/> === بنەماڵە === مەلا محەممەد برای ھەردوو کەسایەتیی ناسراوی ڕۆژھەڵاتی کوردستان ([[مەلا ئاوارە]])ی شەھید و شۆڕشگێڕ و (مستەفا شەڵماشی)ی ئەندامی دەفتەری سیاسیی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستانە]].<ref name="kurd-kurd"/> == بەرھەم و نووسینەکان == مامۆستا شەڵماشی خاوەنی زیاتر لە ٣٦ کتێبی چاپکراو و دەستنووسە لە بوارەکانی ئایین، ئەدەب، مێژوو، فەرھەنگ و وەرگێڕان.<ref name="giareng"/> دیارترین بەرھەمەکانی بریتین لە:<ref name="spee"/><ref name="giareng"/> === نووسینەکان === * ''مەجلیسی ئەولیا'' * ''تیشکی مینبەر'' * ''دەنگی مینبەر'' * ''وتاری ڕەمەزان'' * ''کۆڕی ئامۆژگاری'' * ''مەجلیسی ئامۆژگاری'' * ''دیمەنی مەرگ'' * ''داستانەکانی قورئان'' * ''ئێش و ئازارەکانی مەلا سەدرەددین'' * ''با سەر لە نوێ پێغەمبەر بناسین'' * ''خەرمان لۆغە'' (فەرھەنگ) * ''خاپەرۆ'' * ''ھەگبەی شەڵماشی'' * ''سەوزە و میوەی شیفابەخش'' * ''ئاوێنە (مەسنەویی جەلالەددینی ڕۆمی)'' * ''شەرحی سەبعەی موعەلەقە'' === وەرگێڕانەکان === * ''بێنەوایان'' (ڕۆمانی [[ڤیکتۆر ھوگۆ]]، لە فارسییەوە) * ''فەتحوڕڕەبانی'' (بەرھەمی [[شێخ عەبدولقادری گەیلانی]]) == مردن == مامۆستا مەلا محەمەدی شەڵماشی لە بەرەبەیانی ڕۆژی پێنجشەممە، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، لە تەمەنی نزیکەی ٩٢ ساڵیدا لە شاری سلێمانی کۆچی دوایی کرد.<ref name="channel8"/><ref name="pukmedia"/> تەرمەکەی لە گۆڕستانی ھەواری شار لە سلێمانی بەخاک سپێردرا و پرسەکەشی لە مزگەوتی عومەری کوڕی خەتاب لە گەڕەکی ئیسکان دانرا.<ref name="peyam"/><ref name="giareng"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|ئێran|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:وەرگێڕانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سەردەشت]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] j4gks0woznrdy6teklrxadrg1yey20d 1 290992 1584092 1483178 2026-05-15T17:40:01Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584092 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەلا محەممەدی شەڵماشی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1483177 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250611202801/https://kirkuktv.net/KU/Details/25749 بۆ https://kirkuktv.net/KU/Details/25749 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٣٤، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەلا محەممەدی شەڵماشی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584091 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220905064727/https://kurdistanukurd.com/?p=30901 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=30901 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٤٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) qa21tbqbooyi1njh0yhfjzya2k9hlqh 0 293173 1584001 1582560 2026-05-15T12:12:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584001 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''پسووڵە''' (ھەروەھا بە '''لیستی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پاکێجکردن'''، '''پسووڵەی (گەیاندن)'''، '''لیستی ناردن'''، '''لیستی گەیاندن'''، '''پسووڵەی پارسێل'''، '''مانیفێست'''، یان '''پسووڵەی کڕیار''' ناسراوە) [[قەواڵە|بەڵگەنامەیەکە]] کە دان بەوەدا دەنێت کە شتێک وەرگیراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Black's law dictionary|ناونیشان=https://archive.org/details/blacksl_xxx_2009_00_5869|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=West|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٤-١٩٩٤٩-٢|editor-last=Garner|editor-first=Bryan A.|edition=9th|شوێن=St. Paul, MN|پەڕە=[https://archive.org/details/blacksl_xxx_٢٠٠٩_٠٠_٥٨٦٩/page/١٤١٠ ١٤١١]}}</ref> وەک پارە یان موڵک لە [[بژاردن (ئابوور)|پارەداندا]] دوای فرۆشتن یان گواستنەوەی تری کاڵاکان یان دابینکردنی خزمەتگوزارییەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190414141017/http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cavinato|یەکەم=Joseph L.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QV9IntAExwIC|سەردێڕ=Supply Chain and Transportation Dictionary, 4th Edition|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٠-٧٩٢٣-٨٤٤٤-X|پەڕەکان=٢٠٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist|سەردێڕ=ODLIS: Online Dictionary for Library and Information Science |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070925184609/http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> ھەموو پسووڵەکان دەبێت ڕێکەوتی کڕینیان لەسەر بێت. ئەگەر وەرگری پارەکە بەپێی یاسا پابەند بێت بە کۆکردنەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە کڕیارەکە، بڕەکە بۆ پسووڵەکە زیاد دەکرێت، و کۆکردنەوەکە بەوە دادەنرێت کە لەبری دەسەڵاتی باجی پەیوەندیدار بووە. لە زۆرێک لە وڵاتاندا، فرۆشیارێکی وردەفرۆش پابەندە بەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە نرخی پیشاندراوی کاڵا فرۆشراوەکاندا جێبکاتەوە، کە بڕی باجەکە لە کاتی فرۆشتنەکەدا لەو نرخەوە ئەژمار دەکرێت و لە کاتی خۆیدا ڕەوانەی دەسەڵاتدارانی باج دەکرێت. بە ھەمان شێوە، ڕەنگە بڕە پارە لە بڕە پارە دراوەکان کەم بکرێتەوە، وەک لە حاڵەتی ئەو باجانەی کە لە مووچە دەبڕدرێن. لە لایەکی ترەوە، بەخشش یان ھەر جۆرە پارەیەکی تری زیادە کە لەلایەن کڕیارێکەوە دەدرێت، بۆ نموونە لە چێشتخانەیەکدا، نابێتە بەشێک لە بڕی پارەدانەکە یان لەسەر پسووڵەکە دەرکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Receipts}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|کۆمپانیا}} [[پۆل:بەرھەمە کاغەزییەکان]] nn5p4wi4l5z5epdnmk3505rbi9rj0gb 0 294531 1584031 1583072 2026-05-15T12:43:59Z Staff.college.2003 67646 چاکسازی لە ناوەرۆک لابردنی تۆخکراوەکانلابردنی وەسفی شاری سلیمانی پایتەختی ڕۆشنبیری لابردنی بەشێکی دووبارە 1584031 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان (Staff College)</big>''' دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە: یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار. <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری[[سلێمانی]] دامەزرا، بەفەرمانی سەربازی لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big>[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> == <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> == <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە == <big>'''خولەکان'''</big> == [[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. چەندەها ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> == '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' == بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> == <big>'''هاوتاکردنی بڕوانامە ماستەرە دەرەکیەکان'''</big> == [[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ خوێندن لە بەغدا یان وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکی تر کاتێک بڕوانامەی ماستەر بەدەست دەهێنێت پێویستە ئەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و هاوتاکردنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە</big> == '''<big>ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان</big>''' == [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]] بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤ |ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref></big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] syr5natpo0vkdpp12lp0y5qgqxqzzkn 1584032 1584031 2026-05-15T12:47:21Z Staff.college.2003 67646 /* هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن */ 1584032 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان (Staff College)</big>''' دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە: یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار. <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری[[سلێمانی]] دامەزرا، بەفەرمانی سەربازی لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big>[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> == <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> == <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە == <big>'''خولەکان'''</big> == [[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. چەندەها ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> == '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' == بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> == <big>'''هاوتاکردنی بڕوانامە ماستەرە دەرەکیەکان'''</big> == [[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ خوێندن لە بەغدا یان وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکی تر کاتێک بڕوانامەی ماستەر بەدەست دەهێنێت پێویستە ئەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و هاوتاکردنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە</big> == '''<big>ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان</big>''' == [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]] بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤ |ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref></big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == [[پەڕگە:3DHol.jpg|وێنۆک]] <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] hytuankwk6ojfvtuu8dazcw0efxvcja 1584034 1584032 2026-05-15T12:57:35Z Staff.college.2003 67646 /* سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ */ 1584034 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان (Staff College)</big>''' دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە: یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار. <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری[[سلێمانی]] دامەزرا، بەفەرمانی سەربازی لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big>[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> == <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> == <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە == <big>'''خولەکان'''</big> == [[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. چەندەها ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> == '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' == بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ابراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> == <big>'''هاوتاکردنی بڕوانامە ماستەرە دەرەکیەکان'''</big> == [[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ خوێندن بۆ بەغدا یان وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکی تر کاتێک بڕوانامەی ماستەر بەدەست دەهێنێت پێویستە ئەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و هاوتاکردنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە</big> == '''<big>ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان</big>''' == [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]] بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤ |ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref></big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == [[پەڕگە:3DHol.jpg|وێنۆک]] <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] awm41977vvg1bwt1v5k8z8p5lx0ld9m 0 294546 1583988 1582877 2026-05-15T12:10:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583988 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی''' (دەبلیوو ئی ئێف) [[ڕێکخراوەی ناحکوومیی نێونەتەوەیی|ڕێکخراوەیەکی ناحکوومیی نێونەتەوەییی داکۆکیکار]] و [[بیرگە|بیرگەیەکی]] بنکە لە کۆلۆنی، کانتۆنی ژنێڤ، سویسڕایە. لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٧١ لەلایەن ئەندازیاری ئەڵمانی کلاوس شواب دامەزرا. ئەرکی ڕاگەیەندراوی دامەزراوەکە بریتییە لە «باشترکردنی دۆخی جیھان لە ڕێگەی بەشداریکردنی ڕێبەرانی بازرگانی، سیاسی، ئەکادیمی و ڕێبەرانی تری کۆمەڵگە بۆ داڕشتنی ئەجێندا جیھانی، ھەرێمی و پیشەسازییەکان».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.weforum.org/about/world-economic-forum/|سەردێڕ=Our Institutional Framework |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210721025349/https://www.weforum.org/about/world-economic-forum |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=World Economic Forum}}</ref> دەبلیوو ئی ئێف زیاتر بە کۆبوونەوەی ساڵانەی لە کۆتایی کانوونی دووەم لە داڤۆس دەناسرێت، کە ھاوینەھەوارێکی شاخاوییە لە کانتۆنی گراوبوندنی سویسڕا، لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی [[ئەڵپ]]. کۆبوونەوەکە نزیکەی ٣٬٠٠٠ ئەندامی پارەپێدەر و بەشداربووی دەستنیشانکراو – کە لە نێوانیاندا وەبەرھێنەران، ڕێبەرانی بازرگانی، ڕێبەرانی سیاسی، ئابووریناسان، کەسایەتییە ناودارەکان و ڕۆژنامەنووسان ھەن – بۆ ماوەی تا پێنج ڕۆژ کۆدەکاتەوە بۆ تاووتوێکردنی کێشە جیھانییەکان لە ٥٠٠ دانیشتندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://qz.com/davos-2024-world-economic-forum-highlights-1851181368|سەردێڕ=6 takeaways from the 2024 World Economic Forum in Davos |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Quartz |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Srivastava |یەکەم=Spriha |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/davos-switzerland-world-economic-forum-spectacular-winter-scenery-alps-2024-1|سەردێڕ=I'm at the World Economic Forum and I'm blown away by the beauty of Davos |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Business Insider |زمان=en-US}}</ref> دامەزراوەکە زیاتر لەلایەن ١٬٠٠٠ کۆمپانیای فرەنەتەوەیی ئەندامەوە دابینکردنی دارایی بۆ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.abc.net.au/listen/programs/radionational-breakfast/rn-breakfast/14100360|سەردێڕ=RN Breakfast, 20th January 2023 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231018130745/https://www.abc.net.au/listen/programs/radionational-breakfast/rn-breakfast/14100360 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ABC listen |زمان=en-AU}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|سیاسەت|سویس|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|World Economic Forum}} [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٧١]] [[پۆل:وتارە قسەکراوەکان]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4qhyteqq3wwl38728aedvzvk87wenjb 1 294561 1584033 1583066 2026-05-15T12:49:47Z Staff.college.2003 67646 /* کێشە */ وەڵامدانەوە 1584033 wikitext text/x-wiki ئاڕم و لۆگۆی کۆلێژی ئەرکان کۆلێژی ئەرکان (Staff College)دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە ھەرێمی کوردستان، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای سلێمانی. لە وڵاتی عێراق تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکێکیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆشنبیری و ئەوی تریان لە شاری بەغدا پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن. مێژووی دامەزراندن کۆلێژەکە لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆککۆماری کورد لە عێراق، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە ٨/ت٢/٢٠٠٣.[١] دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە ھەردوو پێکھاتەی کورد و عەرەب ئەنجامدرا. دامەزرێنەرەکان زۆرینەیان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. بۆ ئامادەکردنی سیستەمی خوێندنی کۆلێژەکە لیژنەیەک پێکھێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی لیوا ڕوکن ئیسماعیل سەرحان حسین، عەمید ڕوکن عەبدوڵڵا عوسمان ڕەسول، عەقید ڕوکن عیزەددین نیعمە ڕەمەزان، و مەقەدەم ڕوکن ئامان ئیبراھیم مەنسوور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب. ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. شوێن کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانیدامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی چوارقوڕنەکە دەکەوێتە باشووری شاری ڕانیەو باکووری بەنداوی دووکان.[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری قەڵادزێ و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی حاجیاواھەیە. پێکھاتە کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت: باڵی کارگێڕی — بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات. باڵی ئەرکان — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ. باڵی سەرکردایەتی — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ. باڵی مەشق و ھەماھەنگی — دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. خولەکان جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و باڵی سەرکردایەتی، کۆلێژەکە خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی، و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە.[٣] ڕاھێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. ھەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستھێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی ھێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن. ھەروەھا لە کاتی دامەزراندنی ھەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. پەیوەندییەکانی دەرەوە کۆلێژی ئەرکان بەھۆی گرینگی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی ھێزەکانی ھاوپەیمان ڕاکێشاوە. مانگانە وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر، لەوانە ئەمریکا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا، سەردانی کۆلێژەکە دەکەن.[٤][٥] سیستەمی خوێندن شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات.[١] سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکھاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. ئاڕم: ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە ھێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک ھەیە ھاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی ھەیە. لە بەشی خوارەوەدا ڕێکەوتی دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە ھەروەھا خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتی. بەراوردی مێژوویی بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی لەسەر ڕاسپاردەی یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە بەغدا، کە لەسەر دەستی گۆرانی شاعیر دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. جیاکەرەوەکەیان ئەوەیە کە دامەزرێنەرانی کۆلێژی ئەرکان ھەموویان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون، لەکاتێکدا گۆرانی شاعیر شارەزای زمان و ئەدەب بوو بەڵام بڕوانامەی ئەکادیمی نەبوو. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد. مەرجەکانی وەرگرتنئ ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت ماوەی خولی سەرکردایەتی ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت ماوەی خولی ئەرکان 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە سەرچاوەکان ئاڵای کۆلێژی ئەرکان سلێمانی قەڵادزێ «لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوەچوو». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. «ڕاگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی ڕاوێژکارانی هاوپەیمانان کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. ٢٠٢٣. «ڕاوێژکاری هێزەکانی هاوپەیمانان سەردانی کۆلێژی ئەرکانی وەزارەتی پێشمەرگەی کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. تەممووزی ٢٠٢٥. پۆلەکان: دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستانزانستی سەربازیسلێمانی قەڵادزێ کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان کۆلێژی ئەرکان [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٢:٢٤، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٤٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) تەواوی ئەو بەشانەم لابرد کە بەبۆچونی من پێشێلکردنی یاساکان بوون ئێستا نازانم چی ماوە بۆچی ئەو نیشانەیە لانەچووە؟ == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == چیدیکە داتا و زانیاریەکان دیلێت بکەم هیچ مانایەک نامینێتەوە بۆوتارەکە کە چوارچێوەەکی زانستی لەخۆگرتووە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86 هیچ مانای نیە وتارێکم نوستوە تەوقاوی بنەما زانستیەکان لەخۆدەگرێت هەچی ڕاست دەبێتەوە تاگێکی سڕینەوەی لێدەدات ئاخر هەر مەسەلە ئەوەیە بەسەدان هەزار وتار دەسوڕرێنەوە و ڕێژەی وتارە کوردیەکان هەر کەمدەکات گرفتیچیە؟ ناوە ناوە تاگێکی سەخیفی سڕینەوەی لێدەدرێت! مرۆڤی دڵسۆز دەگاتەو ئەو بڕوایەی زۆربەی ئەوانەی تاگی سڕینەوە لە وتارەکان دەدەن بەکرێگیراوی نئتی تورکن کار دەکەن بۆ لاتەپاندنی وتار و فەرهەنگی کوردی بەدەر لەوە هیچ پاساوێکیتر هەڵناگرێت [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-27052-08|&#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٠٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە لە ویکیپیدیا چەندین جار لە ژمارەی وتارەکان زیاترە :نازانم کابرا ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە کە لە وتاری خەڵکی دەدات هەزاران هێندەی ژمارەی وتارەکاسنی زیاترن ئاخر کورد لە جێگەیەک دەسەڵاتی دوو کلیکی هەبێت نازانم بۆ بەڕاستو چەپدا دەست دەکات بە خراپەکاری و تێکدان تف هەی لەو ئەخلاق و ڕەوشتە ناشرینە [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-27052-08|&#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::وتارێکم زیاتر لە 200 جار نوسیوە ئیدت نوسین دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت بە دەیان تایپو ناونیشان و ناوەرۆکی جیاواز نوسیومە ڕێگە نادەن ئەو وتارە بڵاو ببێتەوە لەو ویکی پیدیایە ئەوانەی بە کوردی دەنوسن و دژە کوردن زۆربەیان لەمیتی تورک سەخیفترن بەرامبەر بە زمانی کوردی ::ئینسان کە چاوی بەو بێ ڕێزیانە دەکەوێت دەگاتە ئەو قەناعەتەی تف لەکوردبوونیش بکات یەعنی چێ مەوقیفی نیشتیمان فرۆشەکان لە مەوقیفی دڵسۆزەکان مسەیتەر ترە تف هەی [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-27052-08|&#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :هەزاران دێڕم نوسیوە لەسەر یەک بابەت زیاتر لە 200 جار ئیدتو دیلێتمکردوە لەسەر تاگی سڕینەوەی خێرا تف لە ویکی پیدیا تف لە خەڵکی بیویژدان و زمان فرۆش و نیشتیمان فرۆش و دایک فرۆش :تا ئێسا دوو ئەوەندەی وتارەکە دێڕی ناڕەزایی سڕینەوەی خێرام نوسیوە :بەنەفرتەتبن خۆ ڕیکلام بۆ کۆمپانیای بیپسی کۆلاناکەم وتارێکم نوسیوە لێگەڕێن بابڵاو ببێتەوە :تف لە دامەزرینەرانی وکی پیدیا :تف لەو سیاسەتەی کە بۆ سنوردارکردنی زانیاریەکان و بیرتەسکی بەکاردەهێنرێت :تف لە سنوردارکردنی نناڕەوا :تف لە تاگی سڕینەوەی خێرا :تف لەو ئازاردانی مرۆڤ :تف لە بێوتهدانی هەموو بەکرێگیراوەکانی ناو ویکیپێدیا [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-27052-08|&#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :ئەوە هەموو وتارەکەیە :'''کۆلێژی ئەرکان''' :[[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] : دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە :[[ھەرێمی کوردستان]] :، سەر بە :[[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] :[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] :، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای :[[سلێمانی]] :. لە وڵاتی :[[عێراق]] : تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری :[[سلێمانی]] : و ئەوی تریان لە شاری :[[بەغدا|بەغدای]] : پایتەختی :[[عێراق|عێراقە]] :، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن. :<big>مێژووی دامەزراندن</big> :<big>کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]<nowiki/>دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .<ref name="خولی-حەوتەم" /> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.</big> :<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big> :<big>بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال</big>لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. :<big>سیستەمی خوێندن</big> :<big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.</big> :<big>شوێن</big> :[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|link=پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]] :<big>کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا|حاجیاواھەیە]].</big> :<big>پێکهاتە</big> :<big>کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:</big> :# '''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات. :# '''<big>باڵی ئەرکان</big>''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ. :# '''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ. :# '''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. :<big>خولەکان</big> :[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|link=پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|وێنۆک]] :<big>کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣" /> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم" /></big> :<big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> :[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|link=پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]] :<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤" /> لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.<ref name="فەرماندەی-نوێ" /></big> :[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] :<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.</big> :<big>ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان</big> :[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|link=پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|وێنۆک|267x267پیکسڵ]] :<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> :<big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.</big> :بەراوردی مێژوویی :بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان. :'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' :'''لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.'''&nbsp;تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] داندراوە. <code><nowiki>{{سڕینەوە|</nowiki>''ھۆکار''<nowiki>}}ـێک دابنێ</nowiki></code>'''.''' :ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام '''ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە'''. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت [[وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان|سەیری پەڕەی لێدوان]] بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە. :<inputbox> type=commenttitle default=دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە preload=داڕێژە:Hangon preload generic hidden=yes page=وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان buttonlabel=دەربڕینی ناڕەزایەتی break=no </inputbox> :ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا. :: <small>'''دانەری تاگ''': تکایە بیرت نەچێت کە [[یارمەتی:داڕێژە|داڕێژەی]]:</small> :: ''<small><code><nowiki>{{subst:</nowiki>[[داڕێژە:ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا|ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا]]<nowiki>|کۆلێژی ئەرکان|سەر=1|ھیچ ھۆکارێک نەدراوە}} ~~~~</nowiki></code></small>'' :: <small>لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.</small> :ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە : <references /> :[دەستکاری] :[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]: :* [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]] :* [[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] :* [[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]] :* [[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]] :* [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]] :* [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] کام لاینەی لەگەڵ یاساسەخیفەکان یەک ناگرێتەوە هەموو شتێک نۆرماڵە تەنها ئاماجی ئێوە ڕوننیە دەتانەوێ زانیاریەکان وەک خۆی نەگات بەنەفرەتبن ڕێءگە بە ڕێخراوە تیرۆریستەیەکان دەدەن وتاریان هەبێت بەڵام ڕێگە بە زانکۆ نادەن :[[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-27052-08|&#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لێ نەدراوە، ئەوەی لە خوارەوەش دانرابوو ھەڵەیەک بوو کە ئێستا چاک کرا، ئەگەرنا تاگی سڕینەوە لە سەرەوەی وتار دادەنرێ. بەڵام تەنیا یەک پرسیار، چۆن تاقەتت ھەیە ئەو ھەمووە تۆمەت و پەلامارانە بنووسیت؟ ئەگەر دەتەوێ و پێت خۆشە لە ویکیپیدیا کار بکەیت ئەوە سەرەتا بچۆ یاساکان بەباشی بخوێنەوە (ئەگەر تاقەتی ئەمەت نییە لە ژیریی دەستکرد بپرسە شێوازی کارکردن لە ویکیپیدیا و بەتایبەتی سازکردنی وتارەکان چۆنە و کەی وتارەکان شایەنی مانەوە یان سڕینەوەن) و دواتریش لەجیات ئەو ھەمووە نووسینە زۆر و سەیرانە لە وتووێژدا؛ بەشداری بکە و وتاری خۆت ساز بکە، ھەر ئەو جۆرەی خۆشت باست کرد! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == ئەو تاگە تەنها شەڕفرۆشتنێکی ناڕەوایە و هیچیتر بنیە ئەگەر نا وتارەکە تەواوی بنەمازانستیەژکانی وتاری تێدایە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لەسەر نییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٤٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەزیزەکەم ئەوە چیە؟ ئەو نووسینە لە خوارەوەی وتارەکە دەرکەوتووە! ::ئەگەر دەتوانی لای ببە من ناتوانم لایببەم ::لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا داندراوە. {{سڕینەوە|ھۆکار}}ـێک دابنێ. ::ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت سەیری پەڕەی لێدوان بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە. ::ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا. ::دانەری تاگ: تکایە بیرت نەچێت کە داڕێژەی: ::==[[:کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>ھیچ ھۆکارێک نەدراوە</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت. ::ئاگاداری بۆ بەڕێوەبەران: پەڕەی وتووێژی ئەم وتارە ناوەڕۆکی ھەیە کە دەبێ پێش سڕینەوە تاووتوێ بکرێتەوە. ::ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] جێبەجێ {{کرا}}؛ بە ھەڵە تاگێک لە خوارێ دانرابوو کە سڕایەوە. ئەگەرنا تاگی سڕینەوە دەبێ لە سەرەوە و سەرەتای وتاردا دابنرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::باشە دەست خۆش [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == کێشە == @[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]]: سڵاو، ئەم وتارە کێشەی هەیە، هەندێک وشەی تێدایە کە وەسفییە و پێویستە بسڕدرێنەوە؛ وەک: شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و هتد .... (پێویستە پێداچوونەوە بکرێت). هەروەها ڕێژەیەکی زۆری ڕستەی تۆخکراوی تێدایە و دەبێت نیشانەی کەوانە یان «» دابنرێت نەک تۆخکردن، سوپاس. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٥٧، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :دەست خۆش قوربان داواکاریەکانت جێبەجێکران :وەسفی شاری سلێمانی لابرا :بەشێک لە بڕگە تۆخەکان کاڵکرانەوە :بەشی کتێبخانە دووبارەی تێدابوو لابرا. [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٢:٤٩، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) p7qnhc2yuclmdhvbbd2z4hlw66qogo6 0 294768 1584027 1578394 2026-05-15T12:16:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584027 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کتێبخانەی بەریتانی''' کتێبخانەی نیشتمانی شانشینی یەکگرتووە. بنکەکەی لە لەندەنە، یەکێکە لە [[پێڕستی کتێبخانە گەورەکان|گەورەترین کتێبخانەکانی جیھان]]، بە کۆکردنەوەی زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن کتێب و بەرھەم لە چەندین وڵاتەوە.<ref name="BlogFav">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://blogs.bl.uk/business/2023/08/a-few-of-our-favourite-things.html|سەردێڕ=A few of our favourite things about the British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250810184906/https://blogs.bl.uk/business/2023/08/a-few-of-our-favourite-things.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=bl.uk}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/816517/British_Library_Annual_Report_and_Accounts_201819.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190722081953/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/816517/British_Library_Annual_Report_and_Accounts_201819.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=bl.uk}}</ref><ref name="BL Exhibition Notes">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bl.uk/a-history-of-magic/articles/the-magic-of-the-british-library|سەردێڕ=British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190809194810/https://www.bl.uk/a-history-of-magic/articles/the-magic-of-the-british-library |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=bl.uk}}</ref><ref name="How Big is the UK Web Archive">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://blogs.bl.uk/webarchive/2014/06/how-big-is-the-uk-web.html|سەردێڕ=How big is the UK web? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180831192832/http://blogs.bl.uk/webarchive/2014/06/how-big-is-the-uk-web.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=bl.uk}}</ref> وەک کتێبخانەیەکی دانانی یاسایی، کۆپی ھەموو ئەو کتێبانە وەردەگرێت کە لە بەریتانیا و ئێرلەندا بەرھەم ھێنراون، ھەروەھا بەشێکی بەرچاو لە ناونیشانەکانی دەرەوەی وڵات کە لە بەریتانیا دابەشکراون. کتێبخانەکە وەک دەزگایەکی گشتی نابەشی کاردەکات کە لەلایەن بەشی ڕۆشنبیری و میدیا و وەرزشەوە سپۆنسەر دەکرێت. کتێبخانەی بەریتانی کتێبخانەیەکی گەورەی توێژینەوەیە، بابەتەکانی بە چەندین زمان<ref name="BL-CDP">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bl.uk/learning/cresearch/skills/using1/usingthebritishlibrary.htmll|سەردێڕ=British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211024042307/https://www.bl.uk/learning/cresearch/skills/using1/usingthebritishlibrary.htmll |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> و بە چەندین فۆرمات، چاپ و دیجیتاڵی: کتێب، دەستنووس، گۆڤار، ڕۆژنامە، گۆڤار، تۆماری دەنگ و مۆسیقا، ڤیدیۆ، پلەی-سکریپت، پاتێنت، داتابەیس، نەخشە، مۆر، چاپ، وێنەکێشان. کۆکراوەکانی کتێبخانەکە نزیکەی ١٤ ملیۆن کتێب لەخۆدەگرن،<ref name="BLhome">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bl.uk/|سەردێڕ=Welcome to the British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120326213518/http://www.bl.uk/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> لەگەڵ ھەڵگرتنی دەستنووس و شتومەکی بەرچاو کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ٢٠٠٠ ساڵ پێش زایین. کتێبخانەکە بەرنامەیەک بۆ بەدەستھێنانی ناوەڕۆک دەپارێزێت و ساڵانە نزیکەی سێ ملیۆن بابەتی زیاد دەکات کە ٩،٦ کم لە شوێنی ڕەفەی نوێ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|refs=<ref name="listed">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-33733846 |سەردێڕ= British Library becomes Grade I listed building |ڕێکەوت= ١ی ئابی ٢٠١٥|ئیش= BBC News |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150801150551/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-33733846 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} == زیاتر بخوێنەوە == * Barker, Nicolas (1989) ''Treasures of the British Library''; compiled by Nicolas Barker and the curatorial staff of the British Library. New York: Harry N. Abrams {{ISBN|0-8109-1653-3}} * Day, Alan (1998). ''Inside the British Library''. London: Library Association. {{ISBN|1856042804}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/1856042804|<bdi>1856042804</bdi>]]. * Francis, Sir Frank, ed. (1971) ''Treasures of the British Museum''. 360 pp. London: Thames & Hudson; ch. 6: manuscripts, by T. S, Patties; ch. 9: oriental printed books and manuscripts, by A. Gaur; ch. 12: printed books, by H. M. Nixon * [[فیل ھاریس|Harris, Phil]] (1998). ''A History of the British Museum Library, 1753–1973''. London: British Library. {{ISBN|0712345620}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0712345620|<bdi>0712345620</bdi>]]. * Howard, Philip (2008). ''The British Library, a Treasure of Knowledge''. London: Scala. {{ISBN|978-1857593754}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-1857593754|<bdi>978-1857593754</bdi>]]. * Leapman, Michael (2012). ''The Book of the British Library''. London: British Library. {{ISBN|978-0712358378}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0712358378|<bdi>978-0712358378</bdi>]]. * Mandelbrote, Giles, and [[Barry Taylor (editor)|Barry Taylor]] (2009). ''Libraries Within the Library: The Origins of the British Library's Printed Collections''. London: British Library. {{ISBN|978-0712350358}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0712350358|<bdi>978-0712350358</bdi>]]. * Proctor, Robert (2010). ''A Critical Edition of the Private Diaries of Robert Proctor: The Life of a Librarian at the British Museum'', edited by J. H. Bowman. Lewiston, New York: Edwin Mellen Press. {{ISBN|0773436340}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0773436340|<bdi>0773436340</bdi>]]. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ritchie|یەکەم=Berry|سەردێڕ=The Good Builder: The John Laing Story|بڵاوکەرەوە=James & James|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٨٨٤-٥٥٨-٩}} * Wilson, Colin St. John (1998). ''The Design and Construction of the British Library''. London: British Library. {{ISBN|0712306587}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0712306587|<bdi>0712306587</bdi>]]. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.bl.uk/ وێبگەی فەرمی] * [https://imagesonline.bl.uk/ British Library Images Online] * [http://explore.bl.uk/ Explore the British Library] Archived 16 July 2020 at the Wayback Machine (main catalogue; includes newspapers) * [https://imagesonline.bl.uk/?service=page&action=show_page&name=kings-page&language=en The King's Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324070820/https://imagesonline.bl.uk/?service=page&action=show_page&name=kings-page&language=en |date=٢٤ی ئازاری ٢٠١٢ }} Archived 24 March 2012 at the Wayback Machine contained within The British Library * [http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/diamsutra/ The World's Earliest Dated Printed Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603032016/http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/diamsutra/ |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠ }} Archived 3 June 2010 at the Wayback Machine * [http://www.bl.uk/bipc The Business & IP Centre homepage] * [http://www.bl.uk/learning/ British Library Learning homepage] * [http://newspapers.bl.uk/blcs/ British Library newspapers 1800–1900 online] * [https://www.e-architect.co.uk/london/british-library British Library building photos] * [http://www.bl.uk/timeline Timelines: sources from history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201134618/http://www.bl.uk/timeline |date= ١ی شوباتی ٢٠١٠ }} Archived 1 February 2010 at the Wayback Machine, an interactive history timeline that explores collection items chronologically, from medieval times to the present day ** {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=British Library Journal |ئیش=Electronic British Library Journal |ناونیشان=http://www.bl.uk/eblj |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200217042310/http://www.bl.uk/eblj/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |issn=1478-0259}} 1975–. {{Free access}} {{پۆلی کۆمنز|British Library}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|نژیاروانی|لەندەن}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:کتێبخانە نەتەوەییەکان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] tc8crsta77xhe9ltnwd1h9jmbeilpwu 1584097 1584027 2026-05-15T18:24:20Z مامۆستا 39489 1584097 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کتێبخانەی بەریتانی''' کتێبخانەی نیشتمانی شانشینی یەکگرتووە. بنکەکەی لە لەندەنە، یەکێکە لە [[پێڕستی کتێبخانە گەورەکان|گەورەترین کتێبخانەکانی جیھان]]، بە کۆکردنەوەی زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن کتێب و بەرھەم لە چەندین وڵاتەوە.<ref name="BlogFav">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://blogs.bl.uk/business/2023/08/a-few-of-our-favourite-things.html|سەردێڕ=A few of our favourite things about the British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250810184906/https://blogs.bl.uk/business/2023/08/a-few-of-our-favourite-things.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=bl.uk}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/816517/British_Library_Annual_Report_and_Accounts_201819.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190722081953/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/816517/British_Library_Annual_Report_and_Accounts_201819.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=bl.uk}}</ref><ref name="BL Exhibition Notes">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bl.uk/a-history-of-magic/articles/the-magic-of-the-british-library|سەردێڕ=British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190809194810/https://www.bl.uk/a-history-of-magic/articles/the-magic-of-the-british-library |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=bl.uk}}</ref><ref name="How Big is the UK Web Archive">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://blogs.bl.uk/webarchive/2014/06/how-big-is-the-uk-web.html|سەردێڕ=How big is the UK web? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180831192832/http://blogs.bl.uk/webarchive/2014/06/how-big-is-the-uk-web.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=bl.uk}}</ref> وەک کتێبخانەیەکی دانانی یاسایی، کۆپی ھەموو ئەو کتێبانە وەردەگرێت کە لە بەریتانیا و ئێرلەندا بەرھەم ھێنراون، ھەروەھا بەشێکی بەرچاو لە ناونیشانەکانی دەرەوەی وڵات کە لە بەریتانیا دابەشکراون. کتێبخانەکە وەک دەزگایەکی گشتی نابەشی کاردەکات کە لەلایەن بەشی ڕۆشنبیری و میدیا و وەرزشەوە سپۆنسەر دەکرێت. کتێبخانەی بەریتانی کتێبخانەیەکی گەورەی توێژینەوەیە، بابەتەکانی بە چەندین زمان<ref name="BL-CDP">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bl.uk/learning/cresearch/skills/using1/usingthebritishlibrary.htmll|سەردێڕ=British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211024042307/https://www.bl.uk/learning/cresearch/skills/using1/usingthebritishlibrary.htmll |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> و بە چەندین فۆرمات، چاپ و دیجیتاڵی: کتێب، دەستنووس، گۆڤار، ڕۆژنامە، گۆڤار، تۆماری دەنگ و مۆسیقا، ڤیدیۆ، پلەی-سکریپت، پاتێنت، داتابەیس، نەخشە، مۆر، چاپ، وێنەکێشان. کۆکراوەکانی کتێبخانەکە نزیکەی ١٤ ملیۆن کتێب لەخۆدەگرن،<ref name="BLhome">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bl.uk/|سەردێڕ=Welcome to the British Library |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120326213518/http://www.bl.uk/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> لەگەڵ ھەڵگرتنی دەستنووس و شتومەکی بەرچاو کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ٢٠٠٠ ساڵ پێش زایین. کتێبخانەکە بەرنامەیەک بۆ بەدەستھێنانی ناوەڕۆک دەپارێزێت و ساڵانە نزیکەی سێ ملیۆن بابەتی زیاد دەکات کە ٩،٦ کم لە شوێنی ڕەفەی نوێ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == زیاتر بخوێنەوە == * Barker, Nicolas (1989) ''Treasures of the British Library''; compiled by Nicolas Barker and the curatorial staff of the British Library. New York: Harry N. Abrams {{ISBN|0-8109-1653-3}} * Day, Alan (1998). ''Inside the British Library''. London: Library Association. {{ISBN|1856042804}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/1856042804|<bdi>1856042804</bdi>]]. * Francis, Sir Frank, ed. (1971) ''Treasures of the British Museum''. 360 pp. London: Thames & Hudson; ch. 6: manuscripts, by T. S, Patties; ch. 9: oriental printed books and manuscripts, by A. Gaur; ch. 12: printed books, by H. M. Nixon * [[فیل ھاریس|Harris, Phil]] (1998). ''A History of the British Museum Library, 1753–1973''. London: British Library. {{ISBN|0712345620}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0712345620|<bdi>0712345620</bdi>]]. * Howard, Philip (2008). ''The British Library, a Treasure of Knowledge''. London: Scala. {{ISBN|978-1857593754}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-1857593754|<bdi>978-1857593754</bdi>]]. * Leapman, Michael (2012). ''The Book of the British Library''. London: British Library. {{ISBN|978-0712358378}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0712358378|<bdi>978-0712358378</bdi>]]. * Mandelbrote, Giles, and [[Barry Taylor (editor)|Barry Taylor]] (2009). ''Libraries Within the Library: The Origins of the British Library's Printed Collections''. London: British Library. {{ISBN|978-0712350358}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/978-0712350358|<bdi>978-0712350358</bdi>]]. * Proctor, Robert (2010). ''A Critical Edition of the Private Diaries of Robert Proctor: The Life of a Librarian at the British Museum'', edited by J. H. Bowman. Lewiston, New York: Edwin Mellen Press. {{ISBN|0773436340}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0773436340|<bdi>0773436340</bdi>]]. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ritchie|یەکەم=Berry|سەردێڕ=The Good Builder: The John Laing Story|بڵاوکەرەوە=James & James|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٨٨٤-٥٥٨-٩}} * Wilson, Colin St. John (1998). ''The Design and Construction of the British Library''. London: British Library. {{ISBN|0712306587}}[[ISBN (identifier)|ISBN]] [[Special:BookSources/0712306587|<bdi>0712306587</bdi>]]. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.bl.uk/ وێبگەی فەرمی] * [https://imagesonline.bl.uk/ British Library Images Online] * [http://explore.bl.uk/ Explore the British Library] Archived 16 July 2020 at the Wayback Machine (main catalogue; includes newspapers) * [https://imagesonline.bl.uk/?service=page&action=show_page&name=kings-page&language=en The King's Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324070820/https://imagesonline.bl.uk/?service=page&action=show_page&name=kings-page&language=en |date=٢٤ی ئازاری ٢٠١٢ }} Archived 24 March 2012 at the Wayback Machine contained within The British Library * [http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/diamsutra/ The World's Earliest Dated Printed Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603032016/http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/diamsutra/ |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠ }} Archived 3 June 2010 at the Wayback Machine * [http://www.bl.uk/bipc The Business & IP Centre homepage] * [http://www.bl.uk/learning/ British Library Learning homepage] * [http://newspapers.bl.uk/blcs/ British Library newspapers 1800–1900 online] * [https://www.e-architect.co.uk/london/british-library British Library building photos] * [http://www.bl.uk/timeline Timelines: sources from history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201134618/http://www.bl.uk/timeline |date= ١ی شوباتی ٢٠١٠ }} Archived 1 February 2010 at the Wayback Machine, an interactive history timeline that explores collection items chronologically, from medieval times to the present day ** {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=British Library Journal |ئیش=Electronic British Library Journal |ناونیشان=http://www.bl.uk/eblj |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200217042310/http://www.bl.uk/eblj/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |issn=1478-0259}} 1975–. {{Free access}} {{پۆلی کۆمنز|British Library}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|نژیاروانی|لەندەن}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:کتێبخانە نەتەوەییەکان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 1mqkh1q3le2zhr31ts3wu1a2l3x1d6q 0 294875 1584009 1581596 2026-05-15T12:13:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584009 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی سینگاپوور''' ئابوورییەکی بازاڕی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]] لەگەڵ تایبەتمەندییە دیریژیستەکان.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Central Intelligence Agency |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109141540/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ministry of Trade and Industry Singapore |ناونیشان=http://www.mti.gov.sg/MTIInsights/Pages/Free%20Market%20System.aspx|سەردێڕ=Page Not Found |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151007040335/https://www.mti.gov.sg/MTIInsights/Pages/Free%20Market%20System.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Huff |یەکەم=W.G. |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥|سەردێڕ=What is the Singapore model of economic development? |journal=Cambridge Journal of Economics |doi=10.1093/oxfordjournals.cje.a035339 |issn=1464-3545}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nolan |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=١٩٩٠|سەردێڕ=Assessing economic growth in the Asian NICs |ناونیشان=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00472339080000031 |journal=Journal of Contemporary Asia |زمان=en |بەرگ=٢٠|issue=1 |پەڕەکان=٤١–٦٣|doi=10.1080/00472339080000031 |issn=0047-2336 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئابووریی [[سینگاپوور]] بە بەردەوامی وەک کراوەترین، ڕکابەرترین و لایەنگرترین بازرگانی لە جیھاندا ڕیزبەند کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Economic Forum |ناونیشان=https://members.weforum.org/pdf/GETR10/GETR10-Overall-Rankings.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729221945/https://members.weforum.org/pdf/GETR10/GETR10-Overall-Rankings.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> ھەروەھا وەک ٣یەم کەمترین گەندەڵ لە جیھاندا دەبینرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190421141719/https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=transparency.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2012|سەردێڕ=Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130524040825/http://doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2012 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> سینگاپوور خاوەنی ڕێژەی کەمی باجە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٣|ناونیشان=http://www.heritage.org/index/Ranking.aspx|سەردێڕ=Index of Economic Freedom {{!}} The Heritage Foundation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090720010300/http://www.heritage.org/index/ranking.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٣|وێبگە=2013 Index of Economic Freedom}}</ref> و بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێکە لە جیھاندا لە ڕووی یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی). [[ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن]] (ئەی پێک) بارەگا سەرەکییەکەی لە سینگاپووردایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Singapore}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} necxiuz4bbcasx03l9xfzow4akwouga 0 294878 1584028 1577467 2026-05-15T12:16:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584028 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی [[مالیزیا]]''' ئابوورییەکی داھات سەروو-ناوەند، تازە پیشەسازی کراو، و [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]، کە تا ڕادەیەک کراوەیە و ئاڕاستەی دەوڵەتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Boulton |یەکەم=WilliaM |دوایین٢=Pecht |یەکەم٢=Michael |دوایین٣=Tucker |یەکەم٣=William |دوایین٤=Wennberg |یەکەم٤=Sam |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٩٧|ناونیشان=http://www.wtec.org/loyola/em/04_07.htm|سەردێڕ=ANGKA PETIR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181015231249/http://www.wtec.org/loyola/em/04_07.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.infernalramblings.com/articles/Malaysian_Economy/436/|سەردێڕ=Malaysia, A Statist Economy |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101007104445/http://www.infernalramblings.com/articles/Malaysian_Economy/436/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> لە پلەی ٣٤ەمین گەورەترین ئابووریی جیھاندایە لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پیی ڕواڵەتی]] و ٢٨ەمین گەورەترینە بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی). ھێزێکی کاری ١٧٫٥١ ملیۆن کەسی ھەیە کە بەرھەمداریی کاری کرێکارانی مالیزی لە پلەی ٦٢ەمین بەرزتریندایە لە جیھاندا و بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزترە لە [[چین]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[ڤیێتنام]]، و [[فلیپین]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ilostat.ilo.org/topics/labour-productivity/|سەردێڕ=Statistics on labour productivity - ILOSTAT}}</ref> ئابووریی مالیزی یەکگرتنی ستوونی و ئاسۆیی لە چەندین پیشەسازیی پەیوەست بە ھەناردەکردن پەرەپێداوە لەکاتێکدا پشکێکی بەرچاوی بازاڕی جیھانی بۆ بەرھەمە دروستکراوەکان و کاڵاکان لە [[سووڕی یەکگرتوو]]، [[نیمچەگەیەنەر]]، و ڕۆنی پاڵمەوە تاوەکو گازی سروشتیی شلکراوە بەدەستھێناوە. مالیزیا ٣٥ەمین ئابووریی چڕی بازرگانییە لە ئاستی جیھاندا؛ بەرزترە لە وڵاتانی وەک [[دانمارک]]، [[نەرویژ]]، [[ئەڵمانیا]]، و [[سوێد]] بە کۆی گشتیی چالاکییە بازرگانییەکان کە ١٣٢٪ی جی دی پییەکەیەتی، لەکاتێکدا لەوەتەی ساڵی ١٩٩٨ەوە زیادەی بازرگانیی بەردەوامی تۆمار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NE.TRD.GNFS.ZS?locations=MY|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=data.worldbank.org |زمان=en}}</ref> ئابوورییەکەی کە زۆر بەھێز و جۆراوجۆرە، بەھای ھەناردەکردنی باشترکراوی بەدەستھێناوە بەتایبەت بۆ بەرھەمە [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو|تەکنۆلۆژیا-بەرزەکان]] کە نزیکەی ٦٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ھەناردەکردنی وڵاتەکە پێکدەھێنن، کە سێیەم بەرزترینە لە ئاسیان. وڵاتەکە ھەروەھا [[ھەناردەکردن|ھەناردەی]] دووەم گەورەترین قەبارە و بەھای بەرھەمەکانی ڕۆنی پاڵم لە ئاستی جیھاندا دەکات، لە دوای [[ئیندۆنیزیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://atlas.media.mit.edu/en/profile/hs92/1511/|سەردێڕ=The Observatory of Economic Complexity |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170830002423/http://atlas.media.mit.edu/en/profile/hs92/1511/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> جگە لەوەش، مالیزیا پەیوەندییەکی گرنگە لە بازاڕی جیھانیی نیمچەگەیەنەردا و سێیەم گەورەترین ھەناردەکاری ئامێرە نیمچەگەیەنەرەکانە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://oec.world/en/profile/hs/semiconductor-devices/|سەردێڕ=The Observatory of Economic Complexity |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Observatory for Economics Complexity |زمان=en}}</ref> بۆ ئەم مەبەستە، مالیزیا پلانێکی تەماحکارانەی ئاشکرا کردووە بۆ بەئامانجگرتنی زیاتر لە ١٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە وەبەرھێنان بۆ پیشەسازیی نیمچەگەیەنەرەکەی کاتێک خۆی وەک ناوەندێکی بەرھەمھێنانی جیھانی جێگیر دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Malaysia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} o1pq8xqchs62nx4wdmiu191lfg07t75 0 295153 1584026 1578666 2026-05-15T12:15:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584026 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''مۆنتسێرات''' ھەرێمێکی [[ھەرێمەکانی دەرەوەی بەریتانیا|دەرەوەی وڵاتی بەریتانیایە]] لە [[کاری بی]]. بەشێکە لە [[دوورگەکانی لیوارد]]، کە بەشی باکووری زنجیرەی [[دوورگەکانی ئەنتیلی بچووک|ئەنتیلی بچووکە]] لە [[دوورگەکانی ھیندستانی ڕۆژاوا]]. مۆنتسێرات نزیکەی {{Convert|16|km|0}} درێژە و {{Convert|11|km|0}} پانە، لەگەڵ نزیکەی {{Convert|40|km|0}} کەناراو.<ref name="cia.gov">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montserrat/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210218004435/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montserrat/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=Cia.gov}}</ref> نازناوی «دوورگەی زەبەرجەدی کاریبی» لێنراوە ھەم بەھۆی لێکچوونی لەگەڵ کەناراوەکانی [[ئیرلەندا]] و ھەم بەھۆی [[دیاسپۆرای ئیرلەندی|ڕەچەڵەکی ئیرلەندی]] زۆربەی دانیشتووانەکەی. مۆنتسێرات تاقە ئەندامی تەواوی [[کۆمەڵگەی کاریبی]] و [[ڕێکخراوی دەوڵەتانی کاریبیی ڕۆژھەڵات|ڕێکخراوی دەوڵەتانی کاریبیی ڕۆژھەڵاتە]] کە بە تەواوی خاوەن سەروەری نییە، ئەگەرچی تاقە ناوچەی پاشکۆ نییە لە کاریبیدا. لە ١٨ی تەممووزی ١٩٩٥، گڕکانی گردەکانی سوفریێر کە پێشتر خەوتبوو لە بەشی باشووری دوورگەکەدا چالاک بوو، و تەقینەوەکانی شاری پلیمۆسیان وێران کرد، کە پایتەختی سەردەمی جۆرجیای مۆنتسێرات بوو و لە کەناری ڕۆژاوا ھەڵکەوتبوو. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٥ بۆ ٢٠٠٠، دوو لەسەر سێی دانیشتووانی دوورگەکە ناچاربوون ڕا بکەن، زۆربەیان بۆ [[شانشینی یەکگرتوو]]، کە لە ساڵی ١٩٩٧دا کەمتر لە ١٬٢٠٠ کەس لە دوورگەکەدا مابوونەوە. دانیشتووانەکەی تا ساڵی ٢٠١٦ بۆ نزیکەی ٥٬٠٠٠ کەس زیادی کرد.<ref name="mvo.ms">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mvo.ms/|سەردێڕ=Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061002215712/http://www.mvo.ms/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|وێبگە=Mvo.ms}}</ref><ref name="2016Pop">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Schuessler |یەکەم=Ryan |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=http://america.aljazeera.com/articles/2016/2/14/two-decades-after-volcano-eruption-many.html|سەردێڕ=United States {{!}} United States {{!}} Today's latest from Al Jazeera |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221127131020/http://america.aljazeera.com/articles/2016/2/14/two-decades-after-volcano-eruption-many.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|وتەگێڕانەوە=Montserrat's population has grown to nearly 5,000 people since the eruption — mostly due to an influx of immigrants from other Caribbean nations.}}</ref> چالاکییە گڕکانییەکان بەردەوامن، کە زۆربەیان کاریگەرییان لەسەر دەوروبەری پلیمۆس ھەیە، لەوانە لەنگەرگاکانی، و لای ڕۆژھەڵاتی دوورگەکە لە دەوروبەری فڕوخانەی پێشووی دەبلیوو ئێچ برامبڵ، کە پاشماوەکانی بەھۆی لێشاوی چالاکییە گڕکانییە زیاترەکان لە ١١ی شوباتی ٢٠١٠دا نێژران. ناوچەیەکی قەدەغەکراو سەپێنرا، کە بەشی باشووری دوورگەکە تا باکوور وەک بەشەکانی دۆڵی بێڵھام دەگرێتەوە، بەھۆی قەبارەی قوبەی گڕکانیی ھەبوو و ئەگەری چالاکییە پایرۆکلاستیکەکان کە لە ئەنجامیدا دروست دەبن. بە گشتی ڕێگە بە سەردانکەران نادرێت بچنە ناو ناوچە قەدەغەکراوەکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.visitmontserrat.com/montserrat-history-facts/|سەردێڕ=Montserrat History & Facts |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Montserrat Tourism Authority |زمان=en-US}}</ref> بەڵام دیمەنی پلیمۆسی وێرانکراو لە سەرووی گردی گاریباڵدی لە کەنداوی ئایڵز دەبینرێت. گڕکانەکە لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٠وە تا ڕادەیەک بێدەنگ بووە و بەردەوام لەلایەن ڕوانگەی گڕکانی مۆنتسێراتەوە لەژێر چاودێرییەکی وردایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bachelor |یەکەم=Blane |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.foxnews.com/travel/montserrat-a-modern-day-pompeii-in-the-caribbean/|سەردێڕ=Montserrat: a modern-day Pompeii in the Caribbean |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230630021210/https://www.foxnews.com/travel/2014/02/20/montserrat-modern-day-pompeii-in-caribbean/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، ڕاگەیەندرا کە پلاندانان بۆ شارۆچکە و بەندەرێکی نوێ لە لیتل بەی لە کەناری باکووری ڕۆژاوای دوورگەکە دەست پێدەکات، و ناوەندی حکوومەت و بازرگانییەکان بە شێوەیەکی کاتی بۆ برەیدس گواسترانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Handy |یەکەم=Gemma |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-33865822|سەردێڕ=Montserrat: Living with a volcano |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170808012204/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-33865822 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=BBC News}}</ref> دوای چەندین دواکەوتن، لەوانە [[زریانی خولگەیی|زریانەکانی]] ئیرما و ماریا لە ساڵی ٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/hurricane-irma-advice-for-british-nationals|سەردێڕ=Hurricanes Irma and Maria: government response and advice |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702022358/https://www.gov.uk/government/news/hurricane-irma-advice-for-british-nationals |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=GOV.UK |زمان=en}}</ref> و [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنا]] کە لە سەرەتای ٢٠٢٠ دەستی پێکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/uk-armed-forces-step-up-support-to-the-caribbean-overseas-territories-during-coronavirus-pandemic|سەردێڕ=UK Armed Forces step up support to the Caribbean Overseas Territories during coronavirus pandemic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702022630/https://www.gov.uk/government/news/uk-armed-forces-step-up-support-to-the-caribbean-overseas-territories-during-coronavirus-pandemic |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=GOV.UK |زمان=en}}</ref> پڕۆژەی گەشەپێدانی بەندەری لیتل بەی، کە پڕۆژەیەکی ٢٨ ملیۆن پاوەندییە و لەلایەن بەریتانیا و بانکی گەشەپێدانی کاریبییەوە پارەدار کراوە، لە حوزەیرانی ٢٠٢٢ دەستی پێکرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Montserrat}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢]] [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bwtxu8s4cb3xr4rsmejgone29vqjyzj 0 295160 1584025 1578732 2026-05-15T12:15:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584025 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەکانی ھیندستانی ڕۆژاوا''' نیمچەناوچەیەکی دوورگەیییە لە [[ئەمریکاکان|ئەمریکا]]، کە بە [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک|باکووری ئۆقیانووسی ئەتلانتیک]] و [[دەریای کاری بی]] دەورە دراوە، و لە ١٣ [[وڵاتی دوورگەیی]] سەربەخۆ و ١٨ [[خاکی وابەستە]] لە سێ [[کۆمەڵە دوورگە|کۆمەڵە دوورگەدا]] پێکدێت: ئەنتیلی گەورە، ئەنتیلی بچووک، و کۆمەڵە دوورگەی لوکایان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldatlas.com/geography/west-indies.html|سەردێڕ=West Indies |وێبگە=World Atlas}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/West-Indies-island-group-Atlantic-Ocean|سەردێڕ=West Indies {{!}} Islands, People, History, Maps, & Facts {{!}} Britannica |وێبگە=Britannica}}</ref> نیمچەناوچەکە ھەموو دوورگەکانی ئەنتیل لەخۆدەگرێت، جگە لە [[بەھاما]] و [[دوورگەکانی تورکس و کایکۆس]]، کە لە [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک|باکووری ئۆقیانووسی ئەتلانتیکدان]]. ئەم زاراوەیە زۆرجار لەگەڵ «[[کاریبی]]» بە گۆڕاو بەکاردێت، ھەرچەندە ئەمەی دووەمیان ڕەنگە ناوچە کەناراوەکانی نەتەوەکانی سەر خاکی سەرەکیی [[ئەمریکای ناوەندی]] و [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشووریش]] بگرێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Caribbean}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} mzy288zb4bdfqidlnnokgenit1wiw3l 0 295165 1584024 1578733 2026-05-15T12:15:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584024 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کۆمەڵگەی کاری بی''' (کورتکراوەتەوە بۆ '''کاریکۆم''' یان '''سی سی''') [[ڕێکخراوی نێونەتەوەیی|ڕێکخراوێکی نێوان حکوومەتییە]] کە یەکێتییەکی [[ڕێکخراوی سیاسی|سیاسی]] و ئابوورییە لە ١٥ دەوڵەتی ئەندام (١٤ دەوڵەت-نەتەوە و یەک ناوچەی پاشکۆ) و پێنج ئەندامی پەیوەندیدار لە سەرانسەری [[ئەمریکاکان|ئەمریکا]]، کاریبی و ئۆقیانووسی ئەتلانتیکدا. ئامانجی سەرەکی برەودانە بە یەکگرتنی ئابووری و ھاوکاری لە نێوان ئەندامەکانیدا، دڵنیابوونەوە لەوەی کە سوودەکانی یەکگرتن بە شێوەیەکی دادپەروەرانە دابەش دەکرێن، و ھەماھەنگی لە سیاسەتی دەرەوەدا بکات. ڕێکخراوەکە لە ساڵی ١٩٧٣دا لەلایەن چوار ئەندامی دامەزرێنەرییەوە بە واژووکردنی پەیماننامەی چاگواراماس دامەزرا. بارەگای سکرتارییەتەکەی لە جۆرج تاون لە گویانایە. بە کاریکۆم پێگەی فەرمیی چاودێری لە کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/en/sections/member-states/intergovernmental-organizations/index.html|سەردێڕ=Intergovernmental and Other Organizations |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170523053652/http://www.un.org/en/sections/member-states/intergovernmental-organizations/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٧|وێبگە=United Nations}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Caribbean Community}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٧٣ لە ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییە ئابوورییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mr7yvf52ogz9am58hinr5b80yacxe0x 0 295260 1584022 1579312 2026-05-15T12:15:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584022 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ھەڵبژاردنە پەرلەمانییە پێشوەختەکان لە [[بولگاریا]] لە ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوون،<ref name="9 June 2024 declared">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Matey Todorov |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/649949-president-radev-schedules-elections-for-june-9|سەردێڕ=President Radev Schedules Elections for June 9 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240410005800/https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/649949-president-radev-schedules-elections-for-june-9 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٤}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://radiomoldova.md/p/33000|سەردێڕ=Bulgaria to Hold Simultaneous Elections on June 9: President Radev's Decree |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240405181328/https://radiomoldova.md/p/33000 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=radiomoldova.md |زمان=en}}</ref> بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی کۆمەڵەی نیشتمانی. ھەڵبژاردنەکە لەگەڵ ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەورووپا لە ھەمان ڕۆژدا ھاوکات بوو.<ref name="9 June 2024 declared"/><ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} rp7jhimj1snf3qn3cx14fjw758qeoql 0 295263 1584021 1579485 2026-05-15T12:15:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584021 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردنی گشتیی بولگاریای ٢٠٢١''' ھەڵبژاردنە گشتییەکان لە [[بولگاریا]] لە ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بۆ ھەڵبژاردنی ھەم [[سەرۆک کۆماری بولگاریا|سەرۆک کۆمار]] و ھەم کۆمەڵەی نیشتمانی بەڕێوەچوو.<ref name="sofiaglobe.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://sofiaglobe.com/2021/09/11/bulgarias-president-parliamentary-and-presidential-elections-will-be-2-in-1-on-november-14/|سەردێڕ=Bulgaria’s President: Parliamentary and presidential elections will be ‘2 in 1’ on November 14 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210911091511/https://sofiaglobe.com/2021/09/11/bulgarias-president-parliamentary-and-presidential-elections-will-be-2-in-1-on-november-14/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Sofia Globe |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/14/bulgarians-vote-in-elections-for-third-time-this-year|سەردێڕ=Bulgarians vote in elections for third time this year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211114072115/https://www.aljazeera.com/news/2021/11/14/bulgarians-vote-in-elections-for-third-time-this-year |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.com |زمان=en}}</ref> ئەمانە سێیەمین ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی وڵاتەکە بوون لە ساڵی ٢٠٢١دا، بەھۆی ئەوەی ھیچ پارتێک نەیتوانی دوای ھەڵبژاردنەکانی نیسان و تەممووز حکوومەت پێکبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2021/sep/11/crisis-hit-bulgaria-to-hold-new-snap-election-on-14-november|سەردێڕ=Crisis-hit Bulgaria to hold new snap election on 14 November |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210911115617/https://www.theguardian.com/world/2021/sep/11/crisis-hit-bulgaria-to-hold-new-snap-election-on-14-november |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Guardian |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.theintelligencer.com/news/article/Bulgaria-to-hold-3rd-parliamentary-election-of-16451138.php|سەردێڕ=Bulgaria to hold 3rd parliamentary election of 2021 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210911143046/https://www.theintelligencer.com/news/article/Bulgaria-to-hold-3rd-parliamentary-election-of-16451138.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Edwardsville Intelligencer |زمان=en-US}}</ref> گەڕی دووەمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ بەڕێوەچوو چونکە ھیچ کاندیدێک نەیتوانی زۆرینەی دەنگەکان لە گەڕی یەکەمدا بەدەستبھێنێت.<ref name="politico.eu">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/bulgaria-presidential-election-politics-crisis/|سەردێڕ=Bulgaria will hold November 14 presidential vote amid political crisis |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210902115308/https://www.politico.eu/article/bulgaria-presidential-election-politics-crisis/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=POLITICO |زمان=en-US}}</ref><ref name="reuters.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/europe/bulgaria-hold-presidential-election-nov14-2021-09-02/|سەردێڕ=Bulgaria to hold presidential election on Nov. 14 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210902070909/https://www.reuters.com/world/europe/bulgaria-hold-presidential-election-nov14-2021-09-02/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Reuters |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} r8vod3mtqf5d06vc1lgmpdrk9xpgump 0 295272 1584023 1579238 2026-05-15T12:15:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584023 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەکانی ڤێرجنی بەریتانیا''' ('''بی ڤی ئای''')، بە فەرمی '''دوورگەکانی ڤێرجن'''، [[ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا|ھەرێمێکی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیایە]] لە [[کاری بی]]، کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[پۆرتۆ ڕیکۆ]] و [[دوورگەکانی ڤیرجینیای ئەمریکا|دوورگەکانی ڤێرجنی ئەمریکا]] و باکووری ڕۆژاوای [[ئەنگویلا]]. دوورگەکان لە ڕووی جوگرافییەوە بەشێکن لە کۆمەڵە دوورگەی ڤێرجن و لە [[دوورگەکانی لیوارد]] لە [[ئەنتیلی بچووک]] و بەشێک لە [[ھیندستانی ڕۆژاوا|دوورگەکانی ھیندستانی ڕۆژاوا]] ھەڵکەوتوون. دوورگەکانی ڤێرجنی بەریتانیا لە دوورگە سەرەکییەکانی تورتۆلا، ڤێرجن گۆردا، ئەنیگادا و جۆست ڤان دایک، لەگەڵ زیاتر لە ٥٠ دوورگە و دوورگە بچووکەکانی تر پێکدێن.<ref name="Encyclopedia Britannica – BVI">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/British-Virgin-Islands|سەردێڕ=British Virgin Islands {{!}} History, Geography, & Maps {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> نزیکەی ١٦ لە دوورگەکان نیشتەجێیان تێدایە. پایتەختەکەی، ڕۆود تاون، لەسەر تورتۆلایە کە گەورەترین دوورگەیە، و نزیکەی {{Convert|20|km|0}} درێژ و {{Convert|5|km|0}} پانە. ژمارەی دانیشتووانی دوورگەکان لە سەرژمێریی ٢٠١٠دا ٢٨٬٠٥٤ کەس بووە، کە ٢٣٬٤٩١ کەسیان لە تورتۆلا دەژیان؛ خەمڵاندنە ئێستایییەکان ژمارەی دانیشتووان بە ٣٥٬٨٠٢ کەس (تەممووزی ٢٠١٨) دادەنێن.<ref name="cia.gov"/> دوورگەکانی ڤێرجنی بەریتانیا سنوورێکی دەریایییان لەگەڵ [[دوورگەکانی ڤیرجینیای ئەمریکا|دوورگەکانی ڤێرجنی ئەمریکا]]دا ھەیە. ئابووریی ھەرێمەکە بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن گەشتیاری و خزمەتگوزارییە دارایییەکانەوە زاڵە. لە ڕووی خزمەتگوزارییە دارایییەکانەوە، ھەرێمەکە وەک ناوەندێکی پێشەنگ بۆ خۆدزینەوە لە باج و شاردنەوەی دارایییەکان ناسراوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.transparency.org/en/news/dirty-money-hiding-spots-how-corruption-funds-disappear-overseas-billions-africa-assets|سەردێڕ=Dirty money’s hiding spots: How corruption funds disappear overseas -… |وێبگە=Transparency.org |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.icij.org/investigations/paradise-papers/british-virgin-islands-corruption-scandal-threatens-its-dependable-tax-haven-reputation/|سەردێڕ=British Virgin Islands corruption scandal threatens its dependable tax haven reputation - ICIJ |وێبگە=ICIJ |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Butts |یەکەم=Dylan |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2024/10/17/corporate-tax-abuse-highest-in-overseas-uk-territories-tjn-says.html#:~:text=Law%20and%20Regulations-,Overseas%20UK%20territories%20are%20the%20'biggest%20enablers%20of%20corporate,abuse,'%20tax%20advocacy%20group%20says&text=Advocacy%20group%20the%20Tax%20Justice,corporations%20underpay%20corporate%20income%20tax.|سەردێڕ=Overseas UK territories are the ‘biggest enablers of corporate tax abuse,’ tax advocacy group says |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.thebureauinvestigates.com/stories/2026-01-08/why-fraudsters-are-drawn-to-britains-overseas-territories|سەردێڕ=Why fraudsters are drawn to Britain’s overseas territories |وێبگە=TBIJ |زمان=en}}</ref> خەڵکی دوورگەکانی ڤێرجنی بەریتانیا ھاووڵاتیی ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیان و لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە، ھاووڵاتیی بەریتانیشن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|British Virgin Islands}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی پشتڕاستکراو نین]] [[پۆل:ئەو وتارانەی بەئاشکرا دەقی ئینگلیزییان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fe67qvmzd5bp5g8a7nyca6qhq4e2nan 0 295295 1584020 1579588 2026-05-15T12:14:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584020 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سەینت ھێلینا، ئەسێنشێن و تریستان دا کونا'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.opsi.gov.uk/si/si2009/plain/uksi_20091751_en#sch1-pt5|سەردێڕ=The St Helena, Ascension and Tristan da Cunha Constitution Order 2009 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100312113746/http://www.opsi.gov.uk/si/si2009/plain/uksi_20091751_en#sch1-pt5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩}}</ref> [[ھەرێمەکانی دەرەوەی بەریتانیا|ھەرێمێکی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیایە]] کە لە [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک|باشووری ئۆقیانووسی ئەتلانتیکدا]] ھەڵکەوتووە و لە دوورگەی [[سانت ھێلانە|سەینت ھێلینا]]، دوورگەی ئەسێنشێن، و [[کۆمەڵە دوورگە]]ی تریستان دا کونا (بە دوورگەی گۆفیشەوە) پێکدێت. ناوی سەینت ھێلینا و پاشکۆکانی بوو تا ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩، کاتێک دەستوورێکی نوێ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە، کە پێگەی یەکسانی بە ھەر سێ دوورگەکە بەخشی وەک سێ ھەرێم، بە گرووپکردنێک لەژێر [[تاج (چەمک)|تاجدان]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}} [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئەفریقا]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:ھەرێمەکانی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیا]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 5ccytopli51gcz84yw8kf9fc5aknmlc 0 295296 1584018 1579838 2026-05-15T12:14:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584018 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دوورگەی ئەسێنشێن''' دوورگەیەکی گڕکانیی دابڕاوە، ٧°٥٦′ لە باشووری [[ھێڵی کەمەرەیی]] لە [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک|باشووری ئۆقیانووسی ئەتلانتیکدا]] ھەڵکەوتووە. نزیکەی {{Convert|960|mi}} لە کەناراوەکانی ئەفریقا و {{Convert|1,400|mi}} لە کەناراوەکانی [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورەوە]] دوورە. وەک بەشێک لە [[ھەرێمەکانی دەرەوەی بەریتانیا|ھەرێمی دەرەوەی وڵاتی بەریتانیای]] سەینت ھێلینا، ئەسێنشێن و تریستان دا کونا بەڕێوەدەبرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.opsi.gov.uk/si/si2009/plain/uksi_20091751_en#sch1-pt5|سەردێڕ=The St Helena, Ascension and Tristan da Cunha Constitution Order 2009 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100312113746/http://www.opsi.gov.uk/si/si2009/plain/uksi_20091751_en#sch1-pt5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٩}}</ref> کە دوورگە سەرەکییەکەی، [[سانت ھێلانە|سەینت ھێلینا]]، نزیکەی {{Convert|800|mi}} بەرەو باشووری ڕۆژھەڵاتە. ھەرێمەکە کۆمەڵە دوورگەی تریستان دا کونا کە نیشتەجێی کەمی تێدایە لەخۆدەگرێت، {{Convert|2,000|mi}} لە لای باشوورەوە، کە نزیکەی نیوەی ڕێگایە بۆ [[بازنەی جەمسەری باشوور]]. پێدەچێت دوورگەی ئەسێنشێن لەلایەن دەریاوانی پورتوگالی ژواو دا نۆڤا لە ساڵی ١٥٠١دا دۆزرابێتەوە، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٥٠٣دا لەلایەن ئەفۆنسۆ دی ئەلبوکێرکەوە لە ڕۆژی «بەرزبوونەوە» دا ناوی بنرێت ئەسێنشێن.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ascension.gov.ac/section/history|سەردێڕ=A History of Ascension Island – Ascension Island Government |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201009153254/https://www.ascension.gov.ac/section/history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> دوورگەی ئەسێنشێن لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٨١٥ تا ١٩٢٢ لەلایەن دەریاوانی بەریتانییەوە پاسەوانی لێ دەکرا و وێستگەیەکی گرنگی سووتەمەنی بوو بۆ کەشتییەکان و فڕۆکە بازرگانییەکان لە سەردەمی گەشتی ئاسمانی نێونەتەوەییدا بە [[فڕۆکەی دەریایی|فڕۆکە دەریایییەکان]]. لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]]، وێستگەیەکی دەریایی و ئاسمانیی گرنگ بوو، بەتایبەتی دابینکردنی بنکەکانی جەنگی دژە ژێردەریا لە شەڕی ئەتڵەسیدا. دوورگەکە شوێنی ئاڕ ئەی ئێفی دوورگەی ئەسێنشێنە، کە وێستگەیەکی ھێزی ئاسمانیی شاھانەیە، وێستگەیەکی شوێنکەوتنی مووشەکی [[دەزگای بۆشاییی ئەورووپی|دەزگای بۆشاییی ئەورووپییە]]، دامەزراوەیەکی ھەواڵگریی ئاماژەی بەریتانی-ئەمریکییە و وێستگەی گواستنەوەی ئەتڵەسیی [[خزمەتگوزاریی جیھانیی بی بی سی|خزمەتگوزاریی جیھانیی بی بی سییە]]. دوورگەکە لەلایەن سوپای بەریتانیاوە وەک خاڵی کۆبوونەوە لە کاتی جەنگی فۆڵکلانددا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنرا. دوورگەی ئەسێنشێن میوانداری یەکێک لە چوار ئەنتێنە زەمینییەکان دەکات کە یارمەتی کارپێکردنی سیستمی ڕێدۆزیی [[سیستمی شوێندۆزیی جیھانی]] (جی پی ئێس) دەدات (ئەوانی تر لە دوورگەی کواجالین، دیێگۆ گارسیا، و [[کیپ کانیڤیرال]]ن). [[ناسا]] تەلەسکۆپێکی خۆکار لە دوورگەی ئەسێنشێن بۆ شوێنکەوتنی پاشماوە خولگەیییەکان بەڕێوەدەبات، کە ئەگەری مەترسییان بۆ سەر مەکۆکە ئاسمانییەکان و ئاسمانییەکان ھەیە، لە دامەزراوەیەکدا کە پێی دەوترێت ڕوانگەی پاشماوە خولگەیییەکانی جۆن ئەفریکانۆ ناسا/ئەی ئێف ئاڕ ئێڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Garcia |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.nasa.gov/feature/searching-for-space-junk-in-paradise|سەردێڕ=Searching for “Space Junk” in Paradise |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160815115548/http://www.nasa.gov/feature/searching-for-space-junk-in-paradise/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=NASA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Ascension Island}} [[پۆل:چەقی ناوەڕاستی ئەتڵەسی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٥]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6em32hi8kj9874mtpj5wv28f5lbj7c3 0 295300 1584019 1579589 2026-05-15T12:14:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584019 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سەینت پیێر و میکێلۆن'''<ref>{{Cite Merriam-Webster|Miquelon}}</ref> بە فەرمی '''کۆمەڵەی ھەرێمیی سەینت پیێر و میکێلۆن''' ({{Langx|fr|Collectivité territoriale de Saint-Pierre-et-Miquelon}})، کۆمەڵەیەکی ھەرێمیی دەرەوەی وڵاتی [[فەڕەنسا|فەڕەنسایە]] کە خاوەن خۆبەڕێوەبەرییە و لە باکووری ڕۆژاوای [[ئۆقیانووسی ئەتلانتیک|ئۆقیانووسی ئەتلانتیکدا]] ھەڵکەوتووە، کە دەکەوێتە نزیک پارێزگای [[نیوفاندلەند و لابرادۆر]]ی [[کەنەدا]].<ref name="cia">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Saint Pierre and Miquelon |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ئیش=The World Factbook |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-pierre-and-miquelon/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210202195959/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/saint-pierre-and-miquelon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency |زمان=en}}</ref><ref name="britannica.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Saint-Pierre-and-Miquelon|سەردێڕ=Saint-Pierre and Miquelon {{!}} Map, History, Population, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191215233911/https://www.britannica.com/place/Saint-Pierre-and-Miquelon |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en}}</ref> سەینت پیێر و میکێلۆن [[کۆمەڵە دوورگە|کۆمەڵە دوورگەیەکی]] ھەشت دوورگەیییە، کە {{Cvt|242|km2|sqmi|0}} زەویی داپۆشیوە.<ref name="cia"/> ژمارەی دانیشتووانی خەمڵێنراوی ٥٬٥١٣ کەسی ھەبووە لە ساڵی ٢٠٢٦دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldometers.info/world-population/saint-pierre-and-miquelon-population/|سەردێڕ=Saint Pierre & Miquelon Population (2026) |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Worldometer |زمان=en}}</ref> و دانیشتووانەکەی ھاووڵاتیی فەڕەنسان؛ ئەوان جێگری خۆیان بۆ [[ئەنجومەنی نەتەوەیی فەرەنسە|ئەنجومەنی نەتەوەیی]] ھەڵدەبژێرن و بەشداری لە ھەڵبژاردنەکانی پیران و سەرۆکایەتیدا دەکەن. سەینت پیێر و میکێلۆن وڵات و ھەرێمێکی دەرەوەی وڵاتی (ئۆ سی تی) [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپایە]]، ھەرچەندە بەشێکی تەواوکەری نییە. نە بەشێکە لە ناوچەی شینگن و نە بەشێکە لە ناوچەی گومرگی ئەورووپا. لە لایەکی ترەوە، [[یۆرۆ]] دراوی فەرمییە لە سەینت پیێر و میکێلۆن،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨|ناونیشان=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:1999:030:0029:0030:EN:PDF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090728054017/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:1999:030:0029:0030:EN:PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٠|وێبگە=[[EUR-Lex]]}}</ref> و دانیشتووانەکەی ھاووڵاتییەتیی یەکێتیی ئەورووپایان ھەیە. ھەرێمەکە ھەروەھا بەشێکە لە کۆمیسیۆنی ھاوکاریی ھاوبەشی ھەرێمی (ھاوکاریی [[کەنەدای ئەتڵەسی|کەنەدای ئەتلەسی]])، ناوچەی گەڕان و ڕزگارکردنی ھالیفاکس و ڕێکخراوی ماسیگریی باکووری ڕۆژاوای ئەتلانتیک. دوورگەکان لە کەنداوی سەینت لۆرێنس لە نزیک دەروازەی کەنداوی فۆڕچنن، کە درێژ دەبێتەوە بۆ کەناراوەکانی باشووری ڕۆژاوای [[دوورگەی نیوفاوندلاند|نیوفاندلەند]]، لە نزیک گراند بانکس لە نیوفاندلەند.<ref name="iarc">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Premio Real |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٠٥|ناونیشان=https://archive.org/details/saintpierreampmi15152gut|سەردێڕ=Saint-Pierre & Miquelon |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120103043428/http://www.archive.org/details/saintpierreampmi15152gut |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٣|via=[[Internet Archive]]}}</ref> سەینت پیێر {{Convert|19|km|nmi}} لە پۆینت مەی لە نیمچەدوورگەی بورین لە نیوفاندلەندەوە دوورە و {{Convert|3819|km|mi|0}} لە برێستەوە دوورە، کە نزیکترین شاری فەڕەنسایە. دوورگەی سەوزی بچووکی کەنەدی {{Convert|10|km|nmi}} لە ڕۆژھەڵاتی سەینت پیێرەوە ھەڵکەوتووە، کە نزیکەی لە نیوەی ڕێگای پۆینت مەیدایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|جوگرافیا|فەڕەنسا|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Saint-Pierre and Miquelon}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٦]] [[پۆل:وڵاتانی فەڕەنسی زمان]] [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q1ndefk7mn3rvxi0iudj72c7vw8e7qj 0 295312 1583931 1583925 2026-05-15T12:01:04Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583931 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == === ٦ === * [[تێد تەرنەر]]، ٨٧، کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا، خێرخوازی ئەمریکی و دامەزرێنەری [[سی ئێن ئێن]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kandell |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Ted Turner, Creator of CNN and the 24-Hour News Cycle, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/05/06/business/media/ted-turner-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper=The New York Times}}</ref> === ٣ === [[ژان ئالامبر]]، ٧٩، نووسەر و گۆرانینووسی فەڕەنسی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|سەردێڕ=Jean-Louis FABRY|ئیش=Le Journal du Centre|زمان=French}}</ref> === ٢ === * [[ناسر بەکرزادە]]، ٢٦، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> === ١٤ === * [[غەزال مەولان]]، ١٩، پێشمەرگەی کورد و ئەندامی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، ھێرشی درۆنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}</ref> === ٤ === * [[وەحید بەنی عامریان]]، ٣٣–٣٤، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی وحید بنی عامریان کیست؟ در تاریخ ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ اعدام شد.]</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === * [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=NBC News |زمان=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> === ١٩ === * [[ئێریک دەین]]، ٥٣، ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی ھەناسەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |سەردێڕ=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |ناونیشان=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Wrap |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|سەردێڕ=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|بڵاوکەرەوە=Voice of Emirates|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |بڵاوکەرەوە=TMZ|زمان=en-US|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] 37pstf5cborbm1prrkxfuhnd0zjdg3h 1584153 1583931 2026-05-15T21:33:39Z Hivja 64112 1584153 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == === ٦ === * [[تێد تەرنەر]]، ٨٧، کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا، خێرخوازی ئەمریکی و دامەزرێنەری [[سی ئێن ئێن]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kandell |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Ted Turner, Creator of CNN and the 24-Hour News Cycle, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/05/06/business/media/ted-turner-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper=The New York Times}}</ref> === ٣ === * [[ژان ئالامبر]]، ٧٩، نووسەر و گۆرانینووسی فەڕەنسی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|سەردێڕ=Jean-Louis FABRY|ئیش=Le Journal du Centre|زمان=French}}</ref> === ٢ === * [[ناسر بەکرزادە]]، ٢٦، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> === ١٤ === * [[غەزال مەولان]]، ١٩، پێشمەرگەی کورد و ئەندامی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، ھێرشی درۆنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}</ref> === ٤ === * [[وەحید بەنی عامریان]]، ٣٣–٣٤، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی وحید بنی عامریان کیست؟ در تاریخ ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ اعدام شد.]</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === * [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=NBC News |زمان=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> === ١٩ === * [[ئێریک دەین]]، ٥٣، ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی ھەناسەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |سەردێڕ=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |ناونیشان=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Wrap |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|سەردێڕ=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|بڵاوکەرەوە=Voice of Emirates|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |بڵاوکەرەوە=TMZ|زمان=en-US|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] lctlq0g2r1jiwwh5gw6mxkgw3og1bem 1584233 1584153 2026-05-16T11:45:32Z Hivja 64112 /* ئایار */ 1584233 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == === ١٢ === * [[ڕێکس ڕید]]، ٨٧، ڕەخنەگری فیلم، ڕۆژنامەوان، ئەکتەر و کەسایەتیی میدیاییی ئەمریکی، خراپبوونی ڕەوشی تەندروستی.<ref>{{cite news|url = https://observer.com/2026/05/rex-reed-obituary-a-personal-remembrance-of-the-legendary-film-critic/|title = The Rex Reed I Knew (1938–2026)|last = Curotto|first = Merin|date = May 12, 2026|accessdate = May 12, 2026|newspaper = New York Observer}}</ref> === ٦ === * [[تێد تەرنەر]]، ٨٧، کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا، خێرخوازی ئەمریکی و دامەزرێنەری [[سی ئێن ئێن]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kandell |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Ted Turner, Creator of CNN and the 24-Hour News Cycle, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/05/06/business/media/ted-turner-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper=The New York Times}}</ref> === ٣ === * [[ژان ئالامبر]]، ٧٩، نووسەر و گۆرانینووسی فەڕەنسی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|سەردێڕ=Jean-Louis FABRY|ئیش=Le Journal du Centre|زمان=French}}</ref> === ٢ === * [[ناسر بەکرزادە]]، ٢٦، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> === ١٤ === * [[غەزال مەولان]]، ١٩، پێشمەرگەی کورد و ئەندامی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، ھێرشی درۆنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}</ref> === ٤ === * [[وەحید بەنی عامریان]]، ٣٣–٣٤، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی وحید بنی عامریان کیست؟ در تاریخ ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ اعدام شد.]</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === * [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=NBC News |زمان=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> === ١٩ === * [[ئێریک دەین]]، ٥٣، ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی ھەناسەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |سەردێڕ=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |ناونیشان=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Wrap |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|سەردێڕ=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|بڵاوکەرەوە=Voice of Emirates|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |بڵاوکەرەوە=TMZ|زمان=en-US|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] f820ebzn1mtj78eexprb6uiwtj8i821 0 295333 1584017 1579954 2026-05-15T12:14:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584017 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''عەواد حەمەد ئەلبەندەر ئەلسەعدوون''' (١٩٤٤ – ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧)<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Hakim Mustafa |سەردێڕ=محاكمة الرئيس العراقي السابق صدام حسين - الجلسة 16-2 |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=FObnepLcb2c |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200110193209/https://www.youtube.com/watch?v=FObnepLcb2c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> دادوەرێکی دیار بووە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[سەددام حوسێن]]، سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق. ھەروەھا لە ھەمان ماوەدا سەرۆکایەتی [[دادگای شۆڕش|دادگای کوودەتای]] کردووە، کە لە [[٨ی تەممووز]]ی [[١٩٨٢]] سزای لەسێدارەدانی بۆ ١٤٨ ھاووڵاتی عێراقی خەڵکی شارۆچکەی [[دوجەیل]] دەرکرد، کاتێک کۆمەڵێک چەکدار لە ھەوڵی تیرۆرکردنی سەددام تەقەیان لە ئۆتۆمبێلەکەی سەددام کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/|سەردێڕ=Awad Hamed al-Bandar - TRIAL International |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180723085930/https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> لە [[٥ی تشرینی دووەم]]ی [[٢٠٠٦]] دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق سزای لەسێدارەدانی بەسەر عەواددا سەپاند بە تاوانی دژە مرۆڤایەتی، ھەمان سزای بەسەر [[سەددام حوسێن]] و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|بەرزان تکریتی]] نیوە برای دەرکرد. == دەستگیرکردن و دادگاییکردن == دوای داگیرکاریی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، بە فەرمی لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕادەستی [[حکوومەتی کاتیی عێراق]] کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/|سەردێڕ=AWAD HAMED AL-BANDAR|بڵاوکەرەوە=Trial International|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180723085930/https://trialinternational.org/latest-post/awad-hamed-al-bandar/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٥، لە [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن|دادگاییکردنی دووجەیل]]، [[دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق]] ئەلبەندەری بە تۆمەتی [[تاوان دژی بە مرۆڤایەتی]] دادگایی کرد بەھۆی دەرکردنی سزای لە سێدارەدان کە تێیدا خۆی بە بێتاوان لەقەڵەمدا. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، ئەلبەندەر لەگەڵ تۆمەتبارانی ھاوڕێی، حوسێن و [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی]]، سزای لە سێدارەدانی بە پەت بۆ دەرچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Jomana Karadsheh |سەردێڕ=Dujail case: Saddam gets death |ناونیشان=http://www.ibnlive.com/news/saddam-sentenced-to-death-by-hanging/25459-2.html |ئیش=IBNLive.com |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071113130910/http://www.ibnlive.com/news/saddam-sentenced-to-death-by-hanging/25459-2.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تەرمەکەی لە تەنیشت تەرمی سەددام حوسێن لە [[عۆجە]] نێژرا. تیمی بەرگریی ئەلبەندەر پێکھاتبوو لە [[بەدر عەواد حەمەد سەعدوون]] وەک سەرۆکی بەرگری و [[سەعدوون عەنتەر جەنابی]]. ئەمەی دوایییان لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ تیرۆر کرا، یەک ڕۆژ دوای ئەوەی لە ماڵەکەی خۆی لە [[بەغدا]] ڕفێندرا. == لە سێدارەدان == زۆر پێشبینی دەکرا سزاکە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦، کەمێک پێش کاتژمێر ٦:٠٠ی بەیانی بە کاتی ناوخۆیی عێراق جێبەجێ بکرێت. [[سەددام حوسێن]] لە کاتژمێر ٦:٠٥ی بەیانی بە کاتی ناوخۆی عێراق (٠٣٠٥ [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|UTC]]) لە سێدارە درا. لە سەرەتادا وا بڕوا دەکرا کە تکریتی و ئەلبەندەریش لەگەڵ ئەو لە سێدارە درابن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Saddam Hussein Executed by Hanging in Iraq |ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/0,2933,240057,00.html |ئیش=FOXNews.com |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070101040847/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C240057%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|df=dmy}}</ref> دوای چەند کاتژمێرێک، بەیاننامە فەرمییەکان ڕوونیان کردەوە کە لە سێدارەدانی ئەلبەندەر و تۆمەتبارەکەی تری ھاوڕێی دواخراوە بۆ ئەوەی بایەخێکی تایبەت بەو ڕۆژە بدرێت کە سەددام حوسێن تێیدا لە سێدارە درا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Hussein executed with 'fear in his face' |ناونیشان=http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> ویلایەتە یەکگرتووەکان ئیدیعای کرد کە کۆپتەری لەبەر دەستدا نەبووە بۆ گواستنەوەی ئەو دوو کەسەی کە مابوونەوە بۆ شوێنی لە سێدارەدانەکە؛ [[حکوومەتی عێراق]] دواتر وتی کە کاتیان نەبووە. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧، بەرپرسێکی حکوومەتی عێراق بە ئەسۆشییەتد پرێسی ڕاگەیاند کە ئامادەکارییەکان بەردەوامن بۆ لە سێدارەدانی نیوە برای سەددام، [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|تکریتی]]، کە بەرپرسی پێشووی ھەواڵگری بوو، و ئەلبەندەر، سەرۆکی پێشووی دادگای شۆڕش، لە ڕۆژی پێنجشەممە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Reports: Hussein's co-defendants to be hanged Thursday |ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/03/iraq.executions.ap/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070115014431/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/03/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> ھەردووکیان پێش بەرەبەیانی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ لە سێدارە دران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Report: Hussein's half-brother, other co-defendant hanged |ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ئیش=CNN.com |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20070116061937/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> کاتژمێر ٣:٠٥ی بەیانی (٠٠٠٥ UTC) مردنیان ڕاگەیەندرا. ڕێگە بە ڕاوێژکاری یاساییی ئەلبەندەر نەدرا ئامادە بێت. ھەروەھا ڕێگە بە حوسێن و نیوەی برای، تکریتی، نەدرا پارێزەرەکەیان ئامادە بێت کاتێک لە سێدارە دران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] 4ccf98e6gkyj2cmuys0p9knf6ddcrpa 0 295343 1584016 1579956 2026-05-15T12:14:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584016 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''عەلی دایح عەلی''' (١٩٤٠–٢٠١٥) لە ساڵی ١٩٨٢ وەک بەرپرسێکی [[حیزبی بەعسی عێراق]] لە [[دوجەیل]] کاری کردووە، لەوێ تۆمەتبار کراوە بە تێوەگلان لە لەسێدارەدانی ١٤٨ کەسی [[شیعە|شیعەی]] ناوچەکە. ناوبراو شانبەشانی [[سەددام حوسێن]] [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن|دادگایی کرا]] و بە تۆمەتی یارمەتیدان و ھاوکاریکردن لە تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی سزای ١٥ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bhuta |یەکەم=Nehal |ناونیشان=https://academic.oup.com/jicj/article/6/1/39/787180|سەردێڕ=Fatal Errors: The Trial and Appeal Judgments in the Dujail Case |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ لە تەمەنی ٧٥ ساڵیدا لە زیندان کۆچی دوایی کردووە، ٦ ساڵ پێش تەواوکردنی حوکمەکەی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق|سیاسەت|ژیاننامە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]] rweq805531kmwkejst1kop62mt9ct8z 0 295373 1584010 1581366 2026-05-15T12:13:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584010 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{Databox}}'''''ئەلدیفاع''''' ( {{Langx|ar|الدفاع}}) [[ڕۆژنامە]]یەکی ڕۆژانەی فەلەستینی بوو لە ساڵی ١٩٣٤ تا ١٩٧١ بە ھەندێک پچڕانەوە دەرچووە. یەکێک بوو لە کاریگەرترین ڕۆژنامە عەرەبییەکانی ئەو سەردەمە لەگەڵ ''فەلەستین''. ڕۆژنامەکە تا ساڵی ١٩٤٨ لە [[یافا|شاری یافا]]، [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|فەلەستینی ژێرفەرمانی]] بوو. پاشان لە قودسی ڕۆژھەڵات و دواتر لە [[عەممان]] بڵاوکرایەوە. لەو ماوەیەدا پشتیوانی جەماوەری بەدەستھێنا.<ref name="all4">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=16&mid=2399&lang=en|سەردێڕ=All 4 Palestine {{!}} Ibrahim Alshanti|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=All 4 Palestine}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=16&mid=2399&lang=en |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئوردن|سیاسەت|فەلەستین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} e7ig79xnlkbtsnjn928619qlij11vzl 0 295392 1584007 1582177 2026-05-15T12:13:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584007 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کاریبیی ھۆڵەندی''' (کە لە مێژوودا بە '''ھیندستانی ڕۆژاوای ھۆڵەندی''' ناسراوە) بریتییە لە ھەرێم، کۆلۆنی و وڵاتەکانی (پێشوو و ئێستا) [[جیھانی نوێ]]ی ئیمپراتۆرییەتی کۆلۆنیالیی ھۆڵەندی و [[شانشینی ھۆڵەندا]] کە لە [[دەریای کاری بی]]دا ھەڵکەوتوون، بەتایبەتی ناوچەکانی باکوور و باشووری ڕۆژاوای کۆمەڵە دوورگەی [[ئەنتیلی بچووک]]. کاریبیی ھۆڵەندی لە [[شانشینی ھۆڵەندا|وڵاتە پێکھێنەرەکانی]] [[کوراساو|کیوراساو]]، [[ئارووبا]] و [[سینت مارتن]] (دوورگەکانی 'سی ئەی ئێس') و شارەوانییە تایبەتەکانی بۆنێر، سینت یوستاتیۆس و سابا (دوورگەکانی بی ئی ئێس) پێکدێت. دەستەواژەی «کاریبیی ھۆڵەندی» ھەندێک جار بۆ کاریبیی ھۆڵەندیش بەکاردێت، کە قەوارەیەکە لە سێ شارەوانییە تایبەتەکە پێکدێت کە لە ساڵی ٢٠١٠وە بەشێک لە وڵاتی پێکھێنەری [[ھۆڵەندا]] پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.rijksdienstcn.com/en?1curvers=engels&0Lang=E|سەردێڕ=Home - RCN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150702121227/http://www.rijksdienstcn.com/en?1curvers=engels&0Lang=E |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|وێبگە=Government of the Netherlands}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://unitedkingdom.nlembassy.org/passports-visas--consular/visas/visa-for-the-dutch-caribbean.html|سەردێڕ=Visa for the Dutch Caribbean {{!}} The Embassy of the Kingdom of the Netherlands in London, United Kingdom |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140119043938/http://unitedkingdom.nlembassy.org/passports-visas--consular/visas/visa-for-the-dutch-caribbean.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی کاریبیی ھۆڵەندی ٣٣٧٬٦١٧ کەسە تا کانوونی دووەمی ٢٠١٩.<ref name="auto"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dutch Caribbean}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} i90wjodhrlle7teywrg87msb2zy904a 0 295416 1584012 1580867 2026-05-15T12:13:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584012 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} شانشینی [[ئیسپانیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Official report on Spanish recent Macroeconomics, including tables and graphics |ناونیشان=http://www.la-moncloa.es/NR/rdonlyres/2E85E75E-E2D9-4148-B1DF-950B06696A6C/74823/Chapter_2.PDF |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080726044742/http://www.la-moncloa.es/NR/rdonlyres/2E85E75E-E2D9-4148-B1DF-950B06696A6C/74823/Chapter_2.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=La Moncloa}}</ref> ١٢ەمین [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|گەورەترین ئابووریی جیھانە]] بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی و شەشەم گەورەترینە لە [[ئەورووپا]] (پێنجەم بەبێ ڕووسیا). ئیسپانیا ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[ناوچەی یۆرۆ]]یە، ھەروەھا ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری و [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|ڕێکخراوی بازرگانیی جیھانی]]یە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ئیسپانیا وەک ١٧ەمین گەورەترین [[ھەناردەکردن|ھەناردەکار]] و ١٧ەمین گەورەترین [[ھاوردەکردن|ھاوردەکار]] لە جیھاندا ڕیزبەندی کرا. جگە لەوەش، ئیسپانیا لە ڕیزبەندی ٢٨ەمینی [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی]] [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ٣٠ەمین لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]]دایە. ھەندێک لە بوارە سەرەکییەکانی چالاکیی ئابووری بریتین لە پیشەسازیی ئۆتۆمبێل، تەکنەلۆژیای پزیشکی، [[ماددەی کیمیایی|ماددە کیمیایییەکان]]، کەشتیسازی، [[گەشتیاری]] و پیشەسازیی [[جلوبەرگ]]. لە نێوان ئەندامانی ئۆ ئی سی دیدا، ئیسپانیا خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە، کە [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٣٪ی جی دی پی]] پێکدەھێنێت.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref name="Spain_welfare">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SOCX_AGG|سەردێڕ=Social Expenditure - Aggregated data |وێبگە=[[OECD]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Spain}} {{شریتی دەروازە|ئیسپانیا|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری ئیسپانیا]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] dg5j249r7lcarb9skf7eokliufw88ep 0 295417 1583984 1583126 2026-05-15T12:09:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583984 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی [[نەرویژ]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]] کە خاوەندارێتیی دەوڵەتی لە بوارە ستراتیژییەکاندا تێدایە. ئەگەرچی ھەستیارە بەرامبەر بە خولە بازرگانییە جیھانییەکان، بەڵام ئابووریی [[نەرویژ]] گەشەیەکی بەھێزی نیشان داوە لە سەرەتای [[شۆڕشی پیشەسازانە|سەردەمی پیشەسازییەوە]]. وڵاتەکە خاوەنی ئاستێکی زۆر بەرزی ستانداردی بژێوییە لە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی تری ئەورووپادا. سیستمی بەرھەمھێنان و خۆشبژیویی مۆدێرنی نەرویژ پشت بە یەدەگێکی دارایی دەبەستێت کە لە ڕێگەی بەکارھێنانی سەرچاوە سروشتییەکانەوە بەرھەم ھێنراوە، بەتایبەتی نەوتی دەریای باکوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sv.uio.no/tik/forskning/publikasjoner/tik-artikkelserie/Ryggvik.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130620044025/http://www.sv.uio.no/tik/forskning/publikasjoner/tik-artikkelserie/Ryggvik.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، نەرویژ خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی تا ڕادەیەک کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان لە ساڵی ٢٠٢٢دا لە خوار تێکڕای ئۆ ئی سی دی بووە و [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٠٫٧٪ی جی دی پی]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Norway}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری نەرویژ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] m1z991ykcb0v14kncwq8wn08te9i1re 15 295443 1584213 1583922 2026-05-16T09:43:09Z Tessla 41338 /* بەستنەوەی نێوانویکی */ وەڵامدانەوە 1584213 wikitext text/x-wiki == بەستنەوەی نێوانویکی == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تکایە ئەو پۆلە بە نێوانویکی و زمانەکانی ترەوە ببستەوە، من خۆم لەبەر بەکارھێنانی ڤی پی ئێن لە ویکییەکانی تر بلۆک دەکرێم و ناتوانم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٠٥، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٥٦، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::جێبەجێ کرا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٢٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: منیش لەم مۆبایلەم کێشەی تەکنیکیم بۆ دروست بووە چەندین مانگە نێوانویکی لە '''دەستکاری سەرچاوەوە''' دەکەم نەک لە '''بەستەری گرێدان'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٣، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ofdxkr4ws4gzn710a7xjgzl847wc2dw 1584228 1584213 2026-05-16T11:16:25Z Hivja 64112 /* بەستنەوەی نێوانویکی */ وەڵامدانەوە 1584228 wikitext text/x-wiki == بەستنەوەی نێوانویکی == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تکایە ئەو پۆلە بە نێوانویکی و زمانەکانی ترەوە ببستەوە، من خۆم لەبەر بەکارھێنانی ڤی پی ئێن لە ویکییەکانی تر بلۆک دەکرێم و ناتوانم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٠٥، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٥٦، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::جێبەجێ کرا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٢٠، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: منیش لەم مۆبایلەم کێشەی تەکنیکیم بۆ دروست بووە چەندین مانگە نێوانویکی لە '''دەستکاری سەرچاوەوە''' دەکەم نەک لە '''بەستەری گرێدان'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٣، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ھیوادارم کێشەکەت چارەسەر بێ، من ژمارەیەکی زۆر داڕێژە و پۆلم ساز کردووە کە نەبستراونەتەوە بە نێوانویکی، بەڵام لە خۆڵەپەتانێی خۆم نووسیومن تاوەکوو ھەر کاتێک کێشەکە چارەسەر کرا ئەوە لێمان ون نەبێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:١٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ezjt9kbnby0o43rg9xwf8j6hwpvswo3 0 295516 1584211 1582273 2026-05-16T09:36:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1584211 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = چارڵزی پێنجەم | title = [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆری ڕۆمان]] | image = Portrait of Charles V, Holy Roman Emperor, seated (1500–1558), formerly attributed to Titian (Alte Pinakothek, Munich).jpg | alt = وێنەی چارڵزی پێنجەم لەسەر کورسییەک دانیشتووە | caption = ''[[وێنەی چارڵزی پێنجەم (تیتیان، میونشن)|وێنەی چارڵزی پێنجەم]]''، ١٥٤٨ | succession = [[ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان]]<br>وەک چارڵزی پێنجەم | moretext = ([[#ناونیشانەکان و نیشانەی ڕێز|زیاتر...]]) | reign = ٢٨ی حوزەیرانی ١٥١٩ –<br/>٣ی ئابی ١٥٥٦/٢٤ی شوباتی ١٥٥٨{{efn|کڕۆنۆلۆژیای دەستلەکارکێشانەوەکانی لە دوای لێکۆڵینەوە سەرەتایییەکانەوە جێی مشتومڕ بووە.<ref name="Robertson">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robertson |یەکەم=William |بەستەری نووسەر=William Robertson (historian) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9kNSAAAAcAAJ&pg=PA262 |سەردێڕ=Histoire de Charles-Quint |ڕێکەوت=١٨٢٩|بڵاوکەرەوە=Haumann |پەڕەکان=٢٦٢–٢٦٣ (note ١), ٤٥٢–٤٥٤|زمان=fr}}</ref> دەستلەکارکێشانەوەی گشتیی ئەو بۆ [[ویلایەتە گشتییەکانی ھۆڵەندا]] بێگومان لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٥٥٥ ڕوویدا.<ref name="Robertson" /><ref>[https://ghdi.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=4388 The Abdication of Emperor Charles V (1555/56).] ''German History in Documents and Images''.</ref> دەستلەکارکێشانەوەی وەک پاشای ئیسپانیا بە شێوەیەکی گشتی بۆ ١٦ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦ مێژوو دەکرێت، ئەگەرچی ھەندێک کەس ڕێکەوتی تر دەدەن.<ref name="Robertson" /> ئەمە لە بەڵگەنامەیەکدا بە ڕێکەوتی ١٧ی شوبات پەسەند کرا.<ref name="Robertson" /> لە ٣ی ئابدا، ئەو دەستلەکارکێشانەوەی خۆی وەک ئیمپراتۆر ڕای گەیاند و فەرمانی بە کۆمیسیارەکانی کرد کە لەگەڵ فێردیناند و ھەڵبژێرەران بۆ گواستنەوەی فەرمیی دەسەڵات دانوستان بکەن.<ref>[https://ghdi.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=5370&language=english The Abdication of Emperor Charles V / Kaiserliche Instruktion für die Abdikationsgesandtschaft zu Ferdinand I. und zu den Kurfürsten] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203073037/https://ghdi.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=5370&language=english |date= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}. ''German History in Documents and Images''.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BnEhAQAAMAAJ&pg=RA1-PA315 |سەردێڕ=Archiv für österreichische Geschichte |ڕێکەوت=١٩٠١|بڵاوکەرەوە=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. |پەڕەکان=٣١٤–٣١٦|زمان=de |وتەگێڕانەوە=''Instruktion für die Abdikationsgesandtschaft'' (Instruction for the Abdication Mission)}}</ref> لە ٢٧ی ئابدا، چارڵز بەڵگەنامەیەکی بۆ دادگای ئیمپراتۆری لە [[سپایەر]] نووسی (کە بە ''[[کۆنستیتیووسیۆ]]'' یان ''[[ڕێسکریپتم]]'' ناودەبرێت) و تێیدا وازی لە ئیمپراتۆریەتەکە ھێنا لە بەرژەوەندی فێردیناند.<ref name="Bernard">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bernard |یەکەم=Jacques |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mZ9SAAAAcAAJ&pg=PA276 |سەردێڕ=Recueil Des Traitez De Paix, De Treve, De Neutralite, etc. |ڕێکەوت=١٧٠٠|بڵاوکەرەوە=Henry Et La Veuve De T. Boom |پەڕەکان=٢٧٦|زمان=fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lünig |یەکەم=Johann Christian |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1H9CAAAAcAAJ&pg=PA355 |سەردێڕ=Das deutsche Reichs-Archivs |ڕێکەوت=١٧٢٠|بەرگ=٤|پەڕەکان=٣٥٥–٣٥٦|زمان=de |وتەگێڕانەوە=''Rescriptum'' to the Chamber-Judges and Assessors of the Holy Imperial Chamber Court in Speyer, in which he refers them to the Roman King ''Ferdinandum I'' as their future ruler.}}</ref> پاشان لە ٧ی ئەیلوولدا فەرمانێکی بۆ ھەموو ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتەکە نارد و داوای لێکردن فێردیناند وەک فەرمانڕەوای نوێیان بناسن.<ref name="Bernard"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lünig |یەکەم=Johann Christian |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WNBeAAAAcAAJ&pg=PA288 |سەردێڕ=Das deutsche Reichs-Archiv |ڕێکەوت=١٧١١|بەرگ=٦|پەڕەکان=٢٨٨–٢٨٩|زمان=de |وتەگێڕانەوە=''Edictum'' to all Electors and States of the Holy Roman Empire, that he entrusted his lord brother, the Roman King Ferdinand I, with the rule of the German Reich.}}</ref> دەستلەکارکێشانەوەکە لەلایەن ھەڵبژێرەرانەوە تا ٢٤{{refn|<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clémencet |یەکەم=Charles |بەستەری نووسەر=Charles Clémencet |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ePWdvPNW1nsC&pg=PA41 |سەردێڕ=L'art de verifier les dates des faits historiques |ڕێکەوت=١٧٨٤|بڵاوکەرەوە=Al. Jombert Jeune |پەڕەکان=٤١|زمان=fr}}</ref><ref name=Herber>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herbermann |یەکەم=Charles George |بەستەری نووسەر=Charles George Herbermann |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zr0-AAAAYAAJ&pg=PA738 |سەردێڕ=Histoire politique du règne de l'empereur Charles Quint |ڕێکەوت=١٨٣٦|بڵاوکەرەوە=H. Tarlier |پەڕەکان=٧٣٨|زمان=fr}}</ref><ref name="Cr">Chillany, F. Wilhelm (1865). [https://books.google.com/books?id=itr0qTRSX3wC&pg=PA16 ''Europaeische Chronik von 1492 bis Ende April 1865'']. pp. 16, 78.</ref><ref>Patxot, Fernando (1856). ''[https://books.google.com/books?id=mRVFAAAAYAAJ&pg=PA399 Los héroes y las grandezas de la tierra]'' '''6'''. p. 399</ref>{{sfn|Setton|1984a|p=716}}<ref>Ruiz, Enrique Martínez (2020). ''[https://books.google.com/books?id=6LbyDwAAQBAJ&pg=RA1-PR7 Felipe II: El hombre, el rey, el mito]''. La Esfera de los Libros. p. vii.</ref>}} (یان ٢٨){{refn|<ref>[[William H. Prescott]] (1856). [https://books.google.com/books?id=Bi9pAAAAcAAJ&pg=PA321 ''Historia del reinado de Felipe Segundo, Rey de España.''] p. 321.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mignet |یەکەم=François Auguste Alexis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HmErGwc0fM4C&pg=PA307 |سەردێڕ=Carlos Quinto: su abdicación, su estancia y death en el Monasterio de Yuste |ڕێکەوت=١٨٧٨|بڵاوکەرەوە=Biblioteca Perojo |پەڕەکان=٣٠٧|زمان=es}}</ref><ref>Bruno Gebhardt (1890). [https://books.google.com/books?id=5clDAQAAMAAJ&pg=PA92 ''Gebhardts Handbuch der deutschen geschichte'']. p. 92.</ref><ref>[[Vicente de Cadenas y Vicent|de Cadenas y Vicent, Vicente]] (1999). ''[https://books.google.com/books?id=SWFBX4TK3w0C&pg=PA105 Caminos y derroteros que recorrió el emperador Carlos V]''. Ediciones Hidalguia. p. 10.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herbermann |یەکەم=Charles George |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nC5OAQAAMAAJ&pg=PA629 |سەردێڕ=The Catholic Encyclopedia: An International Work of Reference on the Constitution, Doctrine, Discipline, and History of the Catholic Church |ڕێکەوت=١٩٠٨|بڵاوکەرەوە=Robert Appleton Company |پەڕەکان=٦٢٩|زمان=en}}</ref>}}ی شوباتی ١٥٥٨ دانی پێدانەنرا. فێردیناند دواجار لە ١٤ی ئازاردا وەک ئیمپراتۆری ھەڵبژێردراو ڕای گەیاندرا و تاجی لەسەر نرا،{{sfn|Setton|1984a|p=716}} دوای ئەوەی سوێندی [[کاپیتوولاسیۆنی ھەڵبژاردن]]ی خوارد.<ref>[https://www.vr-elibrary.de/doi/pdf/10.13109/9783666360824.46 Wahlkapitulation Ferdinands I., Frankfurt am Main, 14. März 1558]. ''V&R eLibrary''</ref>}} | coronation = {{ubl|٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٥٢٠ ([[شانشینی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]])|٢٢ی شوباتی ١٥٣٠ ([[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان)|ئیتاڵیا]])|٢٤ی شوباتی ١٥٣٠ ([[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆریەت]])<ref name=NH>[https://historia.nationalgeographic.com.es/a/carlos-v-coronacion-emperador_7521/1 Carlos V: La coronación del Emperador] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210725130451/https://historia.nationalgeographic.com.es/a/carlos-v-coronacion-emperador_7521/1 |date=25 July 2021 }}. [[National Geographic]]</ref>}} | cor-type = [[تاجنانی چارڵزی پێنجەم|تاجنان]] | predecessor = [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]] | successor = [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناندی یەکەم]] | succession1 = [[پاشای ئیسپانیا]]<br/>وەک چارڵزی یەکەم | reign1 = ١٤ی ئازاری ١٥١٦ – {{nowrap|١٦ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦}} | predecessor1 = [[جوانای کاستیا]] | successor1 = [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپی دووەم]] | regent1 = جوانای یەکەم (تا ١٥٥٥) | reg-type1 = پاشای ھاوبەش | regent2 = {{Collapsible list|title=پێڕستەکە ببینە|1={{plainlist| * [[پاپا ئادریاناسی شەشەم|ئادریان، کاردیناڵ-بیشۆپی تارتۆسا]] * [[ئیزابێلای پورتوگال|ئیزابێلا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان]] * [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپ، شازادەی ئەستۆریاس]] * [[ماکسیمیلیانی دووەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ئەرشیدۆک ماکسیمیلیانی نەمسا]] * [[ماریای نەمسا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان|ئینفانتا ماریای ئیسپانیا]]}}}} | reg-type2 = جێنشینەکان | succession3 = [[ئەرشیدۆکی نەمسا]]<br/>وەک چارڵزی یەکەم | reign3 = ١٢ی کانوونی دووەمی ١٥١٩ –<br/>٢١ی نیسانی ١٥٢١ | predecessor3 = [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]] | successor3 = [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناندی یەکەم]] (بە ناوی چارڵزی پێنجەمەوە تا ١٥٥٦) | succession4 = {{ubl|[[گەورەی ھۆڵەندا]]، [[کۆنتی پاڵاتینی بۆرگۆندی]]، و [[دووکی بۆرگۆندی]] (وەک چارڵزی دووەم)}} | reign4 = ٢٥ی ئەیلوولی ١٥٠٦ –<br/>٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٥٥٥ | predecessor4 = [[فیلیپی قۆز]] | successor4 = [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا]] | regent4 = {{Collapsible list|title=پێڕستەکە ببینە|1={{plainlist| * [[مارگرێتی نەمسا، دووکی ساوۆی|مارگرێتی نەمسا]] * [[ماریای مەجارستان (فەرمانڕەوای ھۆڵەندا)|ماریای نەمسا]]}}}} | reg-type4 = فەرمانڕەواکان | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٥٠٠|٢|٢٤|df=yes}} | birth_place = [[پرینسێنھۆف، گێنت]]، فلاندرز | death_date = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|١٥٥٨|٩|٢١|١٥٠٠|٢|٢٤|df=yes}} | death_place = [[کڵێسای یوستێ]]، [[کاستیا]] | burial_date = | burial_place = [[ئێل ئیسکۆریال]]، [[ئیسپانیا]] | spouse = {{spouse|[[ئیزابێلای پورتوگال]]|١٠ی ئازاری ١٥٢٦|١ی ئایاری ١٥٣٩|end=d}} | issue = {{plainlist| * [[فیلیپی دووەم، پاشای ئیسپانیا]] * [[ماریای نەمسا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان|ماریا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان]] * [[جوانای نەمسا، شازادەی پورتوگال|جوانا، شازادەی پورتوگال]] * ناڕەوا:<br>[[مارگرێت، دووکی فلۆرێنس و پارما]] * [[یۆھانی نەمسا]] }} | issue-link = #وەچە | issue-pipe = زیاتر... | house = [[ھابسبۆرگ]] | father = [[فیلیپی قۆز]] | mother = [[جوانا، شاژنی کاستیا و ئەراگۆن]] | religion = [[کڵێسای کاتۆلیک]] | signature = Firma Emperador Carlos V.svg }} '''چارڵزی پێنجەم'''{{efn|{{hlist|{{langx|de|Karl V.}}|{{langx|es|Carlos V}}|{{langx|fr|Charles Quint}}|{{langx|it|Carlo V}}|{{langx|nl|Karel V}}|{{langx|ca|Carles V}}|{{langx|la|Carolus V}}}}}}{{efn|'''چارڵزی پێنجەم''' وەک ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان؛ '''چارڵزی یەکەم''' وەک پاشای ئیسپانیا و ئەرشیدۆکی [[نەمسا]]؛ '''چارڵزی دووەم''' وەک دووکی بۆرگۆندی.}} (٢٤ی شوباتی ١٥٠٠ – ٢١ی ئەیلوولی ١٥٥٨) [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان]] و [[ئەرشیدۆکی نەمسا]] بوو لە ١٥١٩–١٥٥٦، [[پاشای ئیسپانیا]] (وەک '''چارڵزی یەکەم''') بوو لە ١٥١٦–١٥٥٦، [[پاشای سیسیل]] و [[پاشای ناپۆلی|ناپۆلی]] بوو لە ١٥١٦–١٥٥٤، ھەروەھا [[گەورەی ھۆڵەندا]] و [[دووکی بۆرگۆندی]] (وەک '''چارڵزی دووەم''') بوو لە ١٥٠٦–١٥٥٥. ئەو میراتگر و پاشان سەرۆکی ماڵی گەشەسەندووی [[ھابسبۆرگ]] بوو. ناوچە دەسەڵاتدارییەکانی لە [[ئەورووپا]] پێکھاتبوون لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز]]، کە لە [[شانشینی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]وە تا [[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز)|باکووری ئیتاڵیا]] درێژ دەبووەوە لەگەڵ فەرمانڕەوایی بەسەر [[زەوییە میراتییەکانی نەمسا]] و [[وڵاتە نزمەکانی بۆرگۆندی]]، و [[ئیسپانیای ھابسبۆرگ|ئیسپانیا]] لەگەڵ خاوەندارێتییەکانی لە شانشینەکانی [[باشووری ئیتاڵیا]]ی [[شانشینی سیسیل|سیسیل]]، [[شانشینی ناپۆلی|ناپۆلی]]، و [[شانشینی سەردینیا (١٣٢٤–١٧٢٠)|سەردینیا]]. لە کیشوەرەکانی ئەمریکا، ئەو سەرپەرشتی بەردەوامیی [[کۆلۆنیکردنی ئیسپانی بۆ ئەمریکا|کۆلۆنیکردنی ئیسپانی]] و [[کۆلۆنیکردنی ئەڵمانی بۆ ئەمریکا|کۆلۆنیکردنی ئەڵمانی]] کرد کە تەمەنی کورت بوو. [[یەکێتیی کەسی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی چارڵزی پێنجەم|خاکەکانی ئەورووپا و ئەمریکا]] کە فەرمانڕەوایی دەکردن، یەکەم کۆمەڵە لە خاکەکان بوون کە بە «[[ئەو ئیمپراتۆرییەتەی کە خۆری تێدا ئاوا نابێت]]» ناوزەد کران. چارڵز لە [[ویلایەتی فلاندرز|فلاندرز]] لە ئەرشیدۆکی ھابسبۆرگ [[فیلیپی قۆز]]، کوڕی [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]] و [[ماریای بۆرگۆندی]]، و [[جوانای کاستیا]]، منداڵی بچووکی [[ئیزابێلای یەکەمی کاستیا]] و [[فێردیناندی دووەمی ئەراگۆن]]، کە [[پاشا کاتۆلیکەکانی ئیسپانیا]] بوون، لەدایکبوو. وەک میراتگری باپیری و داپیری، چارڵز لە تەمەنێکی گەنجیدا ناوچە دەسەڵاتدارییەکانی خێزانەکەی بە میرات گرت. دوای مردنی باوکی لە ١٥٠٦، ئەو [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]]ی لە [[وڵاتە نزمەکان]] بە میرات گرت. لە ١٥١٦، بوو بە پاشای ئیسپانیا وەک پاشای ھاوکێشی [[تاجی کاستیا|کاستیا]] و [[تاجی ئەراگۆن|ئەراگۆن]] [[بە مافی دایکی|لەگەڵ دایکییدا]]. خاوەندارێتییەکانی [[ئیسپانیای ھابسبۆرگ|ئیسپانیا]] کۆلۆنییەکانی کاستیا لە [[ھیندی ڕۆژاوای ئیسپانی|دوورگەکانی ڕۆژاوا]] و [[کەناراوەکانی ئیسپانیا]]، و ھەروەھا ناپۆلی، سیسیل و سەردینیای لەخۆ دەگرت. لەکاتی مردنی باپیری باوکی ماکسیمیلیان لە ١٥١٩، ئەو [[زەوییە میراتییەکانی نەمسا]]ی بە میرات گرت و وەک ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان [[ھەڵبژاردنی ئیمپراتۆری ١٥١٩|ھەڵبژێردرا]]. ناوی ئیمپراتۆری ''چارڵزی پێنجەم''ی وەک ناونیشانی سەرەکی خۆی وەرگرت، و خۆی وەک [[شارلمان]]ێکی نوێ ناساند. چارڵز [[چەمکی سەدەکانی ناوەڕاست]]ی [[پاشایەتی گشتگیر]]ی بوژاندەوە. بەبێ پایتەختێکی جێگیر، ٤٠ گەشتی بەناو ئەو قەوارە جیاوازانەدا کرد کە فەرمانڕەوایی دەکردن و چارەکێکی سەردەمی دەسەڵاتداریی خۆی بە گەشتکردن لەناو خاکەکانیدا بەسەر برد. ئەگەرچی ئیمپراتۆرییەتەکەی بە ئاشتی بۆی مابووەوە، بەڵام زۆربەی ژیانی بە جەنگ بەسەر برد، داھاتەکانی بەفیڕۆ دا و قەرزی جێھێشت لە ھەوڵەکانیدا بۆ بەرگریکردن لە یەکپارچەیی ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان لە [[چاکسازیی پرۆتێستانت]]، فراوانبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، و لە [[جەنگەکانی ئیتاڵیا|جەنگەکانی لەگەڵ فەڕەنسا]]. چارڵز پارەی لە بانکە ئەڵمانی و ئیتاڵییەکان قەرز کرد و بۆ دانەوەیان پشتی بە سامانی وڵاتە نزمەکان و لێشاوی زیو لە [[ئیسپانیای نوێ]] و [[جێگری پاشای پێروو|پێروو]] دەبەست، کە دوای [[داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئەزتێک لەلایەن ئیسپانیاوە|داگیرکردنی ئەزتێک]] و [[داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئینکا لەلایەن ئیسپانیاوە|ئینکا]] لەلایەن ئیسپانیاوە خرانە ژێر دەسەڵاتی، کە ئەمەش بووە ھۆی [[شۆڕشی نرخ|ھەڵاوسانی بەرفراوان]]. لە [[ئاخن]] وەک [[شانشینی ئەڵمانیا|پاشای ئەڵمانیا]] تاجی لەسەر نرا، چارڵز لایەنگری [[پاپا لیۆی دەیەم]]ی کرد و [[مارتن لۆتەر]]ی وەک یاخیبووێک لە [[ئەنجومەنی وۆرمس]] لە ١٥٢١ ناساند. لە ھەمان ساڵدا، [[فرانسیس پاشای فەڕەنسا|فرانسیسی یەکەمی فەڕەنسا]]، کە بە دەسەڵاتدارییەکانی ھابسبۆرگ دەورە درابوو، [[جەنگی ئیتاڵیا (١٥٢١–١٥٢٦)|جەنگێکی لە ئیتاڵیا]] دەست پێ کرد کە بووە ھۆی دەستگیرکردنی لە [[جەنگی پاویا]] (١٥٢٥). لە ١٥٢٧، [[تاڵانکردنی ڕۆما (١٥٢٧)|ڕۆما تاڵان کرا]] لەلایەن سوپایەکی سەربازە یاخیبووەکانی چارڵزەوە. چارڵز پاشان [[گەمارۆدانی ڤیێنا (١٥٢٩)|بەرگری لە ڤیێنا]] کرد لە بەرامبەر تورکەکان و وەک [[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان)|پاشای ئیتاڵیا]] و ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان لەلایەن [[پاپا کلیمێنتی حەوتەم]]ەوە [[تاجنانی چارڵزی پێنجەم|تاجی لەسەر نرا]]. لە ١٥٣٥، دەستی بەسەر [[دووکایەتیی میلان|میلان]]دا گرت و [[داگیرکردنی توونس (١٥٣٥)|توونسی گرت]]. بەڵام [[گەمارۆدانی بودا (١٥٤١)|لەدەستدانی بودا]] لەکاتی ململانێ لەسەر [[شانشینی مەجارستان]] و [[ھەڵمەتی جەزائیر (١٥٤١)|ھەڵمەتی جەزائیر]] لە سەرەتای ١٥٤٠ەکاندا ڕامیارییە دژە عوسمانییەکانی ئەوی شکست پێ ھێنا. دوای چەندین ساڵ لە دانوستان، چارڵز لەگەڵ [[پاپا پۆڵی سێیەم]] گەیشتە ڕێککەوتنێک بۆ ڕێکخستنی [[ئەنجومەنی ترێنت]] (١٥٤٥). ڕەتکردنەوەی شەرعییەتی ئەنجومەنەکە لەلایەن [[یەکێتیی شمانکالدیک]]ی لۆتەرییەوە بووە ھۆی [[جەنگی شمانکالدیک|جەنگێک]]، کە چارڵز تێیدا سەرکەوت. بەڵام [[ھێنریی دووەمی فەڕەنسا]] [[پەیماننامەی چامبۆرد|پشتیوانییەکی نوێی پێشکەش بە دۆزی لۆتەری کرد]] و [[ھاوپەیمانیی فەڕەنسی-عوسمانی|ھاوپەیمانیی فەڕەنسا و عوسمانی]] لەگەڵ [[سوڵتان سولەیمانی قانوونی]] بەھێزتر کرد. دواجار، چارڵز [[ئاشتیی ئۆگسبۆرگ]]ی قبووڵ کرد و پڕۆژە فرەنەتەوەیییەکەی خۆی بە دەستلەکارکێشانەوە لە ١٥٥٦ واز لێ ھێنا کە ناوچە میراتی و ئیمپراتۆرییەکانی لە نێوان ھابسبۆرگە ئیسپانییەکان بە سەرۆکایەتی کوڕەکەی [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپی دووەم]]، و ھابسبۆرگە نەمسایییەکان بە سەرۆکایەتی براکەی [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناند]] دابەش کرد. لە ١٥٥٧، چارڵز چووە [[کڵێسای یوستێ]] لە [[ئێستریمادورا]] و ساڵێک دواتر لەوێ کۆچی دواییی کرد. ==بنەچە== [[File:Hoftenwalle.JPG|thumb|دەروازەی چوونەژوورەوەی [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]، کە بە زمانی [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]] بە واتای «دادگای شازادەکان» دێت، لە [[گێنت]]، کە چارڵزی پێنجەم تێیدا لەدایکبوو]] چارڵزی نەمسا لە ٢٤ی شوباتی ١٥٠٠ لە [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]ی [[گێنت]]، شارێکی [[ویلایەتی فلاندرز|فلاندری]] لە [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]]، لە [[فیلیپی قۆز|فیلیپی نەمسا]] و [[جوانای یەکەمی کاستیا|جوانای تراستامارا]] لەدایکبوو.<ref>''Emperor Charles V: The Growth and Destiny of a Man and of a World-empire'', [[Karl Brandi]]</ref> باوکی، فیلیپ، کە نازناوی «فیلیپی قۆز»ی لێ نرابوو، یەکەم کوڕی [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]]، [[ئەرشیدۆکی نەمسا]]، و [[ماریای بۆرگۆندی]]، میراتگری [[وڵاتە نزمەکانی بۆرگۆندی]] بوو. دایکی چارڵز، [[جوانای کاستیا|جوانا]]، کچێکی بچووکی [[فێردیناندی دووەمی ئەراگۆن]] و [[ئیزابێلای یەکەمی کاستیا]]، [[پاشا کاتۆلیکەکانی ئیسپانیا]] لە [[ماڵی تراستامارا]] بوو. ھاوژینییە ڕامیارییەکەی فیلیپ و جوانا بۆ یەکەمجار لە نامەیەکدا کە لەلایەن ماکسیمیلیانەوە بۆ فێردیناند نێردرابوو، وەک بەشێک لە دامەزراندنی ھاوپەیمانییەکی نەمسا-ئیسپانیا دژی [[شانشینی فەڕەنسا]] لە چوارچێوەی [[جەنگەکانی ئیتاڵیا]]دا داڕێژرا.<ref name="ReferenceA">''Emperor, a new life of Charles V'', Geoffrey Parker</ref> لەو ساتەوەی کە لە ١٤٨٦دا بوو بە [[پاشای ڕۆمانەکان]]، ماکسیمیلیانی باپیری باوکی چارڵز ڕامیارییەکی فراوانخوازیی زۆر مەترسیداری لە ڕووی دارایییەوە گرتبووە بەر، کە زۆربەی لەسەر سەرچاوەکانی [[پاشایەتی ھابسبۆرگ|نەمسا]]ی زەوییە میراتییەکان پشتی دەبەست.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Haemers |یەکەم١=Jelle |سەردێڕ=De strijd om het regentschap over Filips de Schone : opstand, facties en geweld in Brugge, Gent en Ieper (1482–1488) |ڕێکەوت=٢٠١٤|شوێن=Gent |ژپنک=٩٧٨-٩٠٣٨٢٢٤٠٠٨|ناونیشان=https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/181/896/RUG01-002181896_2017_0001_AC.pdf |پەڕەکان=٢٠٣, ٢٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/181/896/RUG01-002181896_2017_0001_AC.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچەندە زۆرجار لەلایەن کەسانی ترەوە، لەوانەش [[ئێراسمۆسی ڕۆتەردام]]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4VGSyEAR3hUC&pg=PP1|سەردێڕ=Erasmus: The Education of a Christian Prince with the Panegyric for Archduke Philip of Austria|یەکەم=Desiderius|دوایین=Erasmus|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٨٨١١-٩}}</ref>{{page needed|date=March 2025}} ئاماژەی پێ کراوە کە چارڵزی پێنجەم و ھابسبۆرگەکان ئیمپراتۆرییەتە بەرفراوانەکەیان لە ڕێگەی ڕامیارییە ئاشتیخوازەکانەوە بەدەستھێناوە (کە نموونەکەی وتەی {{lang|la|Bella gerant aliī, tū fēlix Austria nūbe / Nam quae Mars aliīs, dat tibi regna Venus}} یان «با ئەوانی تر جەنگ بکەن، بەڵام تۆ، ئەی نەمسای بەختەوەر، ھاوژینی پێکبھێنە؛ چونکە ئەو شانشینانەی کە مارس دەیدات بەوانی تر، ڤینۆس دەیدات بە تۆ.»، کە دەوترێت لەلایەن [[ماتیاس کۆرڤینوس]]ەوە گوتراوە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hare |یەکەم=Christopher |ناونیشان=https://archive.org/details/highpuissantprin00hare |سەردێڕ=The high and puissant princess Marguerite of Austria, princess dowager of Spain, duchess dowager of Savoy, regent of the Netherlands |بڵاوکەرەوە=Harper & Brothers |ساڵ=١٩٠٧|پەڕە=[https://archive.org/details/highpuissantprin٠٠hare/page/٤٨ ٤٨]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ingrao |یەکەم١=Charles W. |سەردێڕ=The Habsburg Monarchy, 1618–1815 |ڕێکەوت= ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١١٠٨٤٩٩٢٥٥|پەڕە=٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PcqlDwAAQBAJ&pg=PA4 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref>)، ماکسیمیلیان و نەوەکانی جەنگی زۆریان کردووە. ماکسیمیلیان لە ماوەی چوار دەیەی فەرمانڕەواییکردنیدا ٢٧ جەنگی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Baumann |یەکەم١=Anette |دوایین٢=Schmidt-von Rhein |یەکەم٢=Georg |سەردێڕ=Kaiser Maximilian I. : Bewahrer und Reformer; [Katalog zur gleichnamigen Ausstellung vom 2.8. bis 31.10.2002 im Reichskammergerichtsmuseum Wetzlar] |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Paqué |شوێن=Ramstein |ژپنک=٩٧٨-٣٩٣٥٢٧٩٣٣٨|پەڕە=١١٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kWIiAQAAIAAJ}}</ref><ref name=Britannica>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Skjelver |یەکەم١=Danielle Mead |دوایین٢=Wiesflecker |یەکەم٢=Hermann |سەردێڕ=Maximilian I|وێبگە=Encyclopedia Britannica |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Maximilian-I-Holy-Roman-emperor |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181228184400/https://www.britannica.com/biography/Maximilian-I-Holy-Roman-emperor |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ستراتیژیی گشتیی ئەو بریتی بوو لە تێکەڵکردنی سیستمە ئاڵۆزەکانی ھاوپەیمانی، جەنگەکان، ھەڕەشە سەربازییەکان و پێشنیارەکانی ھاوژینی بۆ بەدیھێنانی تەماحە فراوانخوازییەکانی. دواجار سەرکەوتوو بوو لە ناچارکردنی [[شانشینی بۆھێمیا|بۆھێمیا]]، [[شانشینی مەجارستان|مەجارستان]] و [[تاجی شانشینی پۆڵەندا|پۆڵەندا]] بۆ ملکەچبوون بۆ پلانی فراوانخوازیی ھابسبۆرگەکان.<ref name=Britannica/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=From Pax Mongolica to Pax Ottomanica: War, Religion and Trade in the Northwestern Black Sea Region (14th–16th Centuries) |ساڵ=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠٠٤٤٢٢٤٤٥|پەڕە=١٩٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RxfUDwAAQBAJ&pg=PA197 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref>{{sfn|Haemers|2014|p=204}} ئەو ڕاستییەی کە ھاوژینییەکانی نێوان ھابسبۆرگەکان و تراستاماراکان، کە لە بنەڕەتدا وەک ھاوپەیمانییەکی ھاوژینی دژی فەڕەنسا داڕێژرابوو، تاجی [[تاجی کاستیا|کاستیا]] و [[تاجی ئەراگۆن|ئەراگۆن]] دەھێنێتە سەر ھێڵی نێرینەی ماکسیمیلیان، چاوەڕواننەکراو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fleming |یەکەم١=Gillian B. |سەردێڕ=Juana I: Legitimacy and Conflict in Sixteenth-Century Castile |ساڵ= ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Springer |ژپنک=٩٧٨-٣٣١٩٧٤٣٤٧٩|پەڕە=٢١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4E9UDwAAQBAJ&pg=PA21 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mortimer |یەکەم١=Geoff |سەردێڕ=The Origins of the Thirty Years War and the Revolt in Bohemia, 1618 |ساڵ= ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Springer |ژپنک=٩٧٨-١١٣٧٥٤٣٨٥١|پەڕە=٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6WJOCgAAQBAJ&pg=PA3 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> گرێبەستی ھاوژینیی نێوان فیلیپ و جوانا لە ١٤٩٥ واژوو کرا، و ئاھەنگەکان لە ١٤٩٦ بەڕێوەچوون. فیلیپ پێشتر [[دووکی بۆرگۆندی]] بوو بە لەبەرچاوگرتنی مردنی ماریا لە ١٤٨٢ (ھەرچەندە خودی [[دووکایەتیی بۆرگۆندی]] بۆ تاجی فەڕەنسا لەدەست درابوو). ئەو ھەروەھا میراتگری دیاریکراوی نەمسا بوو وەک ئەرشیدۆکێکی فەخری. لە بەرامبەردا، جوانا تەنھا سێیەم کەس بوو لە [[پێڕستی جێنشینی]] ئیسپانیا، کە پێش ئەو [[یۆھان، شازادەی ئەستووریاس]]ی برای و [[ئیزابێلای ئەراگۆن، شاژنی پورتوگال|ئیزابێلای ئەراگۆن]]ی خوشکە گەورەی دەھاتن. ھەردوو میراتگری تاجەکانی کاستیا و ئەراگۆن، یۆھان و ئیزابێلا لە ١٤٩٨ کۆچی دوایییان کرد. پاشا کاتۆلیکەکان ئارەزوویان دەکرد شانشینە ئیسپانییەکان لە دەستی ئیبیرییەکاندا بمێننەوە، بۆیە نەوە پورتوگالییەکەیان [[میگێل دا پاز]]یان وەک [[میراتگری گریمانەیی]] ئیسپانیا دەستنیشان کرد بە ناونانی وەک [[شازادەی ئەستووریاس]]؛ بەڵام ئەو لە ١٥٠٠دا لەکاتێکدا کۆرپە بوو کۆچی دواییی کرد.<ref>The Habsburgs: The Rise and Fall of a World Power, [[Martyn Rady]]</ref> ==لەدایکبوون و منداڵی== [[File:Hoftenwalle.JPG|thumb|دەروازەی چوونەژوورەوەی [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]، کە بە زمانی [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]] بە واتای «دادگای شازادەکان» دێت، لە [[گێنت]]، کە چارڵزی پێنجەم تێیدا لەدایکبوو]] دایکی چارڵز لە شوباتی ١٥٠٠ لە ئاھەنگێکی سەمادا ژانی لەدایکبوونی گرت. ئەو بە شانازیی [[چارڵزی ئازا|چارڵزی ئازای بۆرگۆندی]] ناونرا، کە ھەوڵی دابوو [[دەوڵەتی بۆرگۆندی]] بکاتە خاکێکی بەردەوام. کاتێک چارڵز لەدایکبوو، شاعیرێکی دەربار ڕای گەیاند کە خەڵکی گێنت «بۆ ماوەی سێ کاتژمێر لە ھەموو شارەکەدا ھاواریان دەکرد نەمسا و بۆرگۆندی» بۆ ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی لەدایکبوونیەوە.<ref name="ReferenceA"/> بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی بنەماڵەیی، منداڵە تازە لەدایکبووەکە لە بنەڕەتدا تەنھا [[میراتگری دیاریکراو]]ی [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]] بوو، و ناونیشانی فەخریی [[دووکی لوکسەمبوورگ]]ی پێ درا. ئەو ھەروەھا دووەم کەس بوو لە ڕیزبەندی دووکایەتییەکانی نەمسا، و لە ساڵانی سەرەتای تەمەنیدا تەنھا وەک «چارڵزی گێنت» دەناسرا. ئەو لە [[کاتدراڵی سانت باڤۆ|کڵێسای سانت جۆن]] لەلایەن [[بیشۆپی تۆرنای]] مەعموود کرا. نەجیبزادە بۆرگۆندییەکان [[چارڵزی یەکەمی دی کرۆی]] و [[یۆھانی سێیەمی گلیمێس]] باوکی ڕۆحیی بوون، و [[مارگرێتی یۆرک]] و [[مارگرێتی نەمسا، دووکی ساوۆی|مارگرێتی نەمسا]] کە بە ڕیزبەندی داپیرە گەورەی باوەژن و پور/میمی بوون، دایکی ڕۆحیی بوون. دیارییەکانی مەعموودییەی چارڵز شمشێرێک و کڵاوخوودێک بوون، کە کەلوپەلی نەریتی سوارچاکی بۆرگۆندی بوون و بە ڕیزبەندی نوێنەرایەتی ئامرازی جەنگ و ھێمای ئاشتییان دەکرد.<ref>''Charles V and the end of the Respublica Christiana'', José Hernando Sanchez</ref> مردنی میراتگری گریمانەیی گەنج میگێل دا پاز لە تەممووزی ١٥٠٠ بۆ خاکە ئیبیرییەکانی باپیری و داپیری دایکی، بەو مانایە بوو کە میراتی ئاییندەی چارڵزی ساوایە بە ئەگەرێکی زۆرەوە فراوانتر دەبێت بۆ گرتنەوەی کاستیا، ئەراگۆن، و خاوەندارێتییەکانی ئەودیو دەریاکان لە کیشوەرەکانی ئەمریکا. لە ١٥٠١دا، دایک و باوکی، فیلیپ و جوانا، چارڵزیان لە ژێر چاودێری داپیرە گەورەی باوەژنی فیلیپ، مارگرێتی یۆرک، لە [[مێخلێن]] جێھێشت و چوون بۆ ئیسپانیا. ئامانجی سەرەکییان لە ئەرکە ئیسپانییەکەیاندا ناساندنی جوانا بوو وەک شازادەی ئەستووریاس، بە لەبەرچاوگرتنی مردنی شازادە میگێل ساڵێک پێشتر. ئەوان سەرکەوتوو بوون سەرەڕای ڕووبەڕووبوونەوەی ھەندێک دژایەتی لەلایەن «کۆرتێس»ی کاستیایییەوە، کە دوودڵ بوون لە ڕەخساندنی زەمینە بۆ جێنشینی ھابسبۆرگ. لە ١٥٠٤دا، کاتێک ئیزابێلای دایکی کۆچی دواییی کرد، جوانا بوو بە [[شاژنی کاستیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |سەردێڕ=''Cortes de los antiguos reinos de León y de Castilla''; Manuel Colmeiro (1883) |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055350/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}},{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |سەردێڕ=XXIII |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055346/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}}</ref> چارڵز تەنھا لە ١٥٠٣دا باوکی دووبارە بینییەوە لەکاتێکدا دایکی لە ١٥٠٤ گەڕایەوە (دوای لەدایکبوونی [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناند]] لە ئیسپانیا). باڵیۆزی ئیسپانیا [[گوتیێرێ گۆمێز دی فوینسالیدا]] ڕای گەیاند کە فیلیپ زۆرجار سەردانی دەکردن و کاتێکی زۆر خۆشیان پێکەوە بەسەر دەبرد. ھەرچەندە ھاوژینییە ناخۆشەکەی ئەو دوو ھاوسەرە و باری دەروونیی ناجێگیری جوانا چەندین گرفتی دروست کرد، کە مانەوەی منداڵەکانی لەگەڵ دایک و باوکیان نائارام کرد.{{sfn|Parker|2019|pp=9, 10}} فیلیپ لە ١٥٠٦دا وەک پاشای کاستیا ناسێندرا. ئەو دوای ماوەیەکی کورت کۆچی دواییی کرد، ڕووداوێک کە دەوترێت جوانای لە ڕووی دەروونییەوە ناجێگیری گەیاندە ئاستی شێتیی تەواو. ئەو لە کۆشکی شاھانەی [[تۆردێسیلاس]] بە گۆشەگیری دوورخرایەوە. فێردیناندی باپیری چارڵز کۆنترۆڵی ھەموو شانشینە ئیسپانییەکانی گرتە دەست، بە بیانووی پاراستنی مافەکانی چارڵز، کە لە ڕاستیدا دەویست لێیان بدزێتەوە. ھاوژینییە نوێیەکەی فێردیناند لەگەڵ [[ژێرمین دی فۆیکس]] نەیتوانی میراتگرێکی زیندووی تراستامارا بۆ تەخت بەرھەم بھێنێت، بۆیە چارڵز وەک میراتگری گریمانەیی خاکە ئیبیرییەکان مایەوە. بە مردنی باوکی و بەندکردنی دایکی، چارڵز بوو بە دووکی بۆرگۆندی و وەک شازادەی ئەستووریاس (میراتگری گریمانەیی کاستیا) و ئەرشیدۆکی فەخری (میراتگری دیاریکراوی [[نەمسا]]) ناسێندرا.<ref>Charles was made honorific Archduke by Maximilian in 1508, and was recognized Prince of Asturias by the Castilian cortes in 1504 and 1510. {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |سەردێڕ=''Cortes de los antiguos reinos de León y de Castilla''; Manuel Colmeiro (1883) |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055350/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}},{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |سەردێڕ=XXIII |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055346/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Charles V, Holy Roman Emperor}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|ژن|فەڕەنسا}} [[پۆل:مردووانی ١٥٥٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٠]] [[پۆل:Articles with ئیتالی-language sources (it)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کەتەلۆنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] 5xmsq6ghh4k4129dscw5ntae1u8mv0p 0 295523 1583983 1583294 2026-05-15T12:09:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583983 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[فینلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]. خاوەنی بەرھەمێکی بۆ ھەر تاکێکە کە ھاوشێوەی ئابوورییەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپایە]] وەک [[ئابووریی فەرەنسا|فەڕەنسا]]، [[ئابووریی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، و شانشینی یەکگرتوو. گەورەترین کەرتی ئابووریی فینلاند [[ڕاژە (ئابوورناسی)|کەرتی خزمەتگوزارییە]]، کە ٧٢٫٧٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) وڵاتەکە پێکدەھێنێت؛ بەدوای ئەویشدا بەرھەمھێنان و پاڵاوتن بە ٣١٫٤٪؛ و کەرتی سەرەتایی بە ٢٫٩٪ دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html|سەردێڕ=Statistics Finland|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822190524/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.statista.com/statistics/328329/employment-by-economic-sector-in-finland/|سەردێڕ=Finland - employment by economic sector 2013-2023 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Statista}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> کەرتی ئابووریی سەرەکیی فینلاند بەرھەمھێنانە. گەورەترین پیشەسازییەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland}}</ref> بریتین لە [[ئەلەکترۆنیک]] (٢١٫٦٪ - داتای زۆر کۆن)، ئامێر، پێڕاگوێزەکان و بەرھەمە کانزایییە ئەندازیارییەکانی تر (٢١٫١٪)، پیشەسازیی دارستان (١٣٫١٪)، و ماددە کیمیایییەکان (١٠٫٩٪). فینلاند خاوەنی دار و چەندین سەرچاوەی کانزایی و ئاوی شیرینە. [[دارستانناسی]]، کارگەکانی کاغەز، و [[وەرزێری|کەرتی کشتوکاڵ]] (کە باجدەران ساڵانە نزیکەی ٢ ملیار یۆرۆی تێدا خەرج دەکەن) لە ڕووی سیاسییەوە بۆ نیشتەجێیانی گوندەکان ھەستیارن. ناوچەی میترۆپۆلیتانی ھێلسینکی نزیکەی سێیەکی جی دی پی بەرھەم دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/|سەردێڕ=Statistics Finland|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=Statistics Finland|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200611010801/https://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Finland}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری فینلاند]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cpnk76f6cgrhxkfexbrs8fz7rtvaxyi 0 295536 1584006 1582281 2026-05-15T12:12:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584006 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[بۆتسوانا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]] کە بە داھات مامناوەندی بەرز دادەنرێت. گەشەی دامەزراندن لە کەرتی تایبەتدا لە ماوەی ٣٠ ساڵی یەکەمی سەربەخۆیی وڵاتەکەدا ساڵانە بە تێکڕا نزیکەی ١٠٪ بووە. دوای ماوەیەک لە سستی لە سەرەتای سەدەی ٢١دا، ئابووریی [[بۆتسوانا]] ئاستێکی بەرزی گەشەی تۆمار کرد، کە گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی لە ئامانجەکانی ٦–٧٪ زیاتر بوو. گەشەی ئابووری لە کۆتایییەکانی شەستەکانەوە ھاوتا بووە لەگەڵ ھەندێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی [[ئابووریی ئاسیا|ئاسیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leith|یەکەم=J. Clark|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/j.ctt80xfp|سەردێڕ=Why Botswana Prospered|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=McGill-Queen's University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٧٣٥-٢٨٢٠-٨|پەڕەکان=ix-٢|jstor=j.ctt80xfp}}</ref> حکوومەت بە بەردەوامی زیادەی بوودجەی پاراستووە و خاوەنی یەدەگێکی زۆری دراوی بیانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤٦ی 31ی ٤٨٩٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Botswana}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} 4gxdc65bhbov4occvyzf53du0gbh19b 0 295539 1584003 1582452 2026-05-15T12:12:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584003 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Thyssen-Krupp-Quartier-Teilansicht-Essen-2013.jpg|وێنۆک|بارەگای سەرەکی تیسێن-کرووپ لە [[ئێسن]]]] [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا]] (ئێن ئاڕ دەبلیوو) بە بەردەوامی بزوێنەری ئابووریی [[ئەڵمانیا]] بووە، کە گەورەترین ئابووریی لە نێوان ویلایەتەکانی ئەڵمانیادا ھەیە بەپێی ئامارەکانی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Campbell |یەکەم=Eric |ناونیشان=https://www.land.nrw/en/economy-north-rhine-westphalia|سەردێڕ=Economy {{!}} Das Landesportal Wir in NRW |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=NRW}}</ref> ئەگەر ڕاینی باکوور-وێستفالیا وڵاتێکی سەروەر بووایە، ئابوورییەکی دەبوو کە بەراورد دەکرێت بە [[ئابووری عەرەبستانی سعوودی|ئابووریی عەرەبستانی سعوودی]] لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی تا ساڵی ٢٠١٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kaiser |یەکەم=Arvid |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.manager-magazin.de/unternehmen/artikel/a-953549.html|سەردێڕ=Wirtschaftsvergleich: Bayern wie die Schweiz, Bremen wie Jemen |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Manager Magazin]] |زمان=de}}</ref> لە نێوان ھەموو [[ویلایەتەکانی ئەڵمانیا|ویلایەتەکانی ئەڵمانیادا]]، زۆرترین پارەی دەرەوە لە ڕاینی باکوور-وێستفالیادا وەبەرھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.land.nrw/de/nordrhein-westfalen-ist-top/stark|سەردێڕ=TopNRW {{!}} Das Landesportal Wir in NRW |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.land.nrw |زمان=de}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of North Rhine-Westphalia}} mcxeqszqvczpijfzkljfq9ljxg6ynuj 0 295540 1583981 1583335 2026-05-15T12:09:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583981 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تیروڤانانتەپورام'''، کە بە '''تریڤاندروم'''یش ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Thiruvananthapuram|سەردێڕ=Thiruvananthapuram {{!}} Capital, History, & Temple {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Encyclopedia Britannica |زمان=en}}</ref><ref name="districtprofile">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/|سەردێڕ=About District {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=District Administration Thiruvananthapuram}}</ref> [[پایتەخت]]ی ویلایەتی [[کێرالا]]ی ھیندستانە. تا ساڵی ٢٠١١، کۆمەڵەی شارەوانیی تیروڤانانتەپورام ٩٥٧٬٧٣٠ کەس دانیشتووی لەسەر ڕووبەری ٢١٤٫٨٦ کیلۆمەتر دووجا ھەبووە،<ref name="citypop">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tmc.lsgkerala.gov.in/index.php/en/general-information|سەردێڕ=General Information {{!}} City Of Thiruvananthapuram |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Thiruvananthapuram Municipal Corporation}}</ref> کە وای لێکردووە ببێتە پڕدانیشتووترین شاری کێرالا.<ref name="districtprofile"/> ناوچەی میترۆپۆلیتانی گەورەی تیروڤانانتەپورام زیاتر لە ١٫٧ ملیۆن دانیشتووی لە ناوچەیەکی ٥٤٣ کیلۆمەتر دووجاییدا ھەیە.<ref name="uapop">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Census India}}</ref> تیروڤانانتەپورام یەکێکە لەو کەمە شارانەی ھیندستان کە وەک پایتەخت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/|سەردێڕ=About District {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India}}</ref> شارێکی کەلەپووری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.outlookmoney.com/retirement/spend/travel/discovering-thiruvananthapuram-a-blend-of-culture-nature-and-heritage|سەردێڕ=Discovering Thiruvananthapuram: A Blend Of Culture, Nature, and Heritage}}</ref> شارێکی دەریایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vizhinjamport.in/visl/|سەردێڕ=About Vizhinjam International Seaport Limited (VISL)}}</ref> شارێکی تەکنەلۆژیای زانیاری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://technopark.in/discover-technopark-the-iconic-it-park-in-trivandrum|سەردێڕ=Discover Technopark: The Iconic IT Park in Trivandrum}}</ref> شارێکی توێژینەوەی بۆشایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isro.gov.in/VSSC.html|سەردێڕ=Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC)}}</ref> شارێکی بەرگری، شارێکی تەکنەلۆژیای ئۆتۆمبێل،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://neosciencehub.com/thiruvananthapurams-rise-as-a-global-automotive-hub/|سەردێڕ=Thiruvananthapuram's Rise as a Global Automotive Hub - Neo Science Hub}}</ref> شارێکی زانستی ژیان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bio360.in/|سەردێڕ=BIO 360 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bio360.in}}</ref> شارێکی گەشتیاری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram|سەردێڕ=Thiruvananthapuram Tourism}}</ref> و شارێک کە بە دامەزراوەکانی توێژینەوە و گەشەپێدان ناسراوە، کار دەکات. ھەروەھا لە نێوان ئەو کەمە شارانەی جیھاندایە کە ھەم فڕوخانەیەکی نێونەتەوەیی و ھەم بەندەرێکی دەریایی نێونەتەوەیی لە ناو شارەکەدا و لە نزیکییەکی زۆری ناوەندی شارەکەدا ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Vizhinjam Port Official Website |پەڕە=٣٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Thiruvananthapuram}} {{شریتی دەروازە|ھیندستان|جوگرافیا}} [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] jgvwtndgiruc1d7hhziw493xk8svgzd 0 295544 1584005 1582283 2026-05-15T12:12:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584005 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پالاکاد'''، ھەروەھا بە '''پالگات''' دەناسرێت، لە مێژوودا بە '''پالاکاتوسێری''' ناسراوە{{ژێدەر پێویستە|date=February 2025}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html|سەردێڕ=District Profile |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702110828/http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> شارێک و [[شارەوانی|شارەوانییەکە]] لە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتی ھیندیی]] [[کێرالا]]. ئەوە بنکەی سەرەکیی کارگێڕیی شارستانی پالاکادە. پالاکاد پڕچڕترین شارەوانی و چوارەم پڕچڕترین شاری ویلایەتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/kerala/palakkad-constituency-result-11508|سەردێڕ=Palakkad lok sabha election results 2024: Palakkad Winning Candidates List and Vote Share |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=India Today |زمان=en}}</ref> لە پێش سەربەخۆییی ھیندستان لەژێر [[بەریتانی ڕاج|دەسەڵاتی بەریتانیادا]] دامەزراوە و بە ناوی پالگات دەناسرا. پالاکاد بەھۆی قەڵای دێرینی پالاکادەوە بەناوبانگە، کە لە دڵی شارەکەدایە و لە ساڵی ١٧٦٦دا لەلایەن حەیدەر عەلییەوە دەستی بەسەردا گیرا و دووبارە دروستکرایەوە، کە دواتر لە ساڵی ١٧٨٤دا کەوتە دەست زامۆرین. شارەکە نزیکەی {{Convert|347|km|mi}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی پایتەختی ویلایەتەکە، [[تیروڤانانتەپورام]]ەوە دوورە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Palakkad}} {{شریتی دەروازە|ھیندستان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 4qs41hmfjv2y7whgugaprd5im01pujl 0 295555 1584004 1582294 2026-05-15T12:12:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584004 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئەرمەنستان]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی پەرەئەستێنە.<ref name="economic-index">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.heritage.org/Index/ranking|سەردێڕ=Country Rankings: World & Global Economy Rankings on Economic Freedom |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090720010300/http://www.heritage.org/index/ranking.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٩}}</ref> ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١١٦ەمین گەورەترین ئابووری لە جیھاندا]]یە، بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) خەمڵێندراوی نزیکەی ٣٢ ملیار دۆلار بەپێی بەھای ناوەکی و نزیکەی ٨٣ ملیار دۆلار بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (پی پی پی).<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0)|سەردێڕ=Data Explorer |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> کەرتی خزمەتگوزاری گەورەترینە لە ئابووری ئەرمەنستاندا، کە ٦١٫٤٪ی کۆی جی دی پیی وڵاتەکە پێکدەھێنێت، بەدوای ئەویشدا [[دووەم کەرتی ئابووری|کەرتی پیشەسازی]] بە ٢٣٫٣٪، و کەرتی کشتوکاڵ بە ٧٫٩٪ دێن.<ref name="structure">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://enterprisearmenia.am/business-environment/macroeconomic-indicators/|سەردێڕ=Armenia GDP and Economic Growth Insights |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=enterprisearmenia.am |زمان=en}}</ref> بەشێکی بچووکتر بەڵام بەردەوام گرنگتر دەبێت لە ئابوورەکەدا کەرتی ئای تییە، کە ٦٫٢٥٪ی جی دی پیی نیشتمانی پێکدەھێنێت و تا ساڵی ٢٠٢٢ بە تێکڕای ساڵانەی ٢٠٪ گەشەی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://researchoutreach.org/community-content/perspectives-information-technology-industry-armenia/|سەردێڕ=Perspectives of the information technology industry in Armenia |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Research Outreach |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Armenia}} {{شریتی دەروازە|ئەرمەنستان|ئەورووپا|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری ئەرمەنستان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] 0qprnn9wpvyzdrfnhbic2zz22wmuhhf 0 295585 1584002 1582490 2026-05-15T12:12:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584002 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سۆماڵیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٥، بڕی ١٣٫٨٩ ملیار دۆلار لە ڕێگەی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەرھەم دەھێنێت. بۆ ساڵی ١٩٩٤، سی ئای ئەی بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) بە نزیکەی ٣٫٣ ملیار دۆلار خەمڵاندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm|سەردێڕ=CIA WORLD FACTBOOK 1995 via the Libraries of the University of Missouri-St. Louis (Raleigh Muns) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511085616/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتێکی ژوورە بازرگانییەکانی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٧، کەرتی تایبەت گەشەی بەخۆیەوە بینیوە، بە تایبەت لە کەرتی خزمەتگوزاریدا. بە پێچەوانەی سەردەمی پێش جەنگی ناوخۆ، کە زۆربەی خزمەتگوزارییەکان و کەرتی پیشەسازی لەلایەن حکوومەتەوە بەڕێوە دەبران، وەبەرھێنانی تایبەتی بەرچاو، ھەرچەندە نەپێوراوە، لە چالاکییە بازرگانییەکاندا ھەبووە. وەبەرھێنانەکە تا ڕادەیەکی زۆر لەلایەن ڕەوەندی سۆماڵییەوە دابین کراوە، و بازرگانی و بەبازاڕکردن، خزمەتگوزارییەکانی گواستنەوەی پارە، گواستنەوە، پەیوەندییەکان، کەرەستەی ماسیگری، ھێڵە ئاسمانییەکان، پەیوەندییە تەلەفۆنییەکان، پەروەردە، تەندروستی، بیناسازی و ھۆتێلەکان دەگرێتەوە.<ref name="Brcc">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٧|ناونیشان=http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131025174332/http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٠}}</ref>[پێویستی بە نوێکردنەوەیە] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Somalia}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n7d7s0u54mqd87oqeukxx73kwe7kxl1 0 295597 1583986 1582998 2026-05-15T12:10:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583986 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[چیلی]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانییەوە]] وەک ئابوورییەکی داھات بەرز پۆلێن کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/chile|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> و وەک یەکێک لە خۆشگوزەرانترین وڵاتانی [[ئەمریکای باشوور]] دەناسرێت. چیلی لە ناوچەکەدا پێشەنگە لە بوارەکانی وەک [[ڕکابەری]]، داھاتی ھەر تاکێک، [[جیھانگیری]]، ئازادیی ئابووری، و ئاستی نزمی [[گەندەڵی]] بینراو.<ref name="hdrstats.undp.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html|سەردێڕ=Human Development Report 2007/2008 - Population living below the national poverty line (%) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٨|وێبگە=UNDP}}</ref> سەرەڕای خۆشگوزەرانییەکەی، چیلی نایەکسانییەکی ئابووری بەرچاو بەخۆوە دەبینێت، وەک لە پێوەرەکانی جینیدا ڕەنگی داوەتەوە،<ref name="casen">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf|سەردێڕ=Ministerio de Desarrollo Social y Familia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090325031243/http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٠٩|وێبگە=Mideplan}}</ref> ھەرچەندە ئەمە لە تێکڕای ناوچەییەوە نزیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf/|سەردێڕ=Libertad y Desarrollo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203000547/http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> لە نێوان وڵاتانی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆو ئی سی دی)، چیلی خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی بەھێزە، کە خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٦٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Chile}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 1mcdbeqx5ic3057n4hxxofnugaahbk3 0 295599 1583977 1583612 2026-05-15T12:08:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583977 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Burj_Khalifa_(worlds_tallest_building)_and_the_Dubai_skyline_(25781049892).jpg|وێنۆک|ئاسۆییی ناوەندی شاری دوبەی؛ [[بورجی خەلیفە]]، [[پێڕستی بەرزترین باڵەخانەکان|بەرزترین باڵەخانەی جیھان]]، لە ناوەڕاستدا دەبینرێت]] [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] ئابووری دوبەی لە ساڵی ٢٠٢٣دا تاوەکوو کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بریتییە لە ٤٢٩ ملیار ئەی ئی دی (١١٦٫٧٧٩ ملیار یوو ئێس دی) (١٦٩ ملیار یوو ئێس دی) و (٢٤٧ ملیار یوو ئێس دی لە مێترۆدا (٢٠٢٥)).<ref name="gdp">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.digitaldubai.ae/newsroom/news/dubai's-gdp-tops-aed-115-billion-in-first-quarter-of-2024-with-its-economy-growing-3.2-compared-to-the-same-period-in-2023|سەردێڕ=Dubai's GDP tops AED 115 billion in first quarter of 2024, with its economy growing 3.2% compared to the same period in 2023}}</ref> دوبەی لە ماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕاوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://cdn.occrp.org/projects/dubai-unlocked/en/|سەردێڕ=How Dirty Money Finds a Home in Dubai Real Estate - OCCRP |وێبگە=How Dirty Money Finds a Home in Dubai Real Estate - OCCRP |زمان=en}}</ref> زیاتر لە ٩٠٪ی دانیشتووانەکەی بیانیین.<ref name=":0"/> نێونەتەوەییی ھێرالد تریبون وەک «سەرمایەداریی [[بازاڕی ئازاد]]ی پلان بۆ داڕێژراوی ناوەندی» وەسفی کردووە.<ref name="Herald quote">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pohl, O. |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012081157/http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> بەرھەمھێنانی نەوت، کە سەردەمێک ٥٠٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] [[دوبەی]] پێکدەھێنا، ئەمڕۆ کەمتر لە ١٪ بەشدارە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بازرگانیی کۆ و [[تاکفرۆشی]] ٢٦٪ی کۆی جی دی پی؛ گواستنەوە و لۆجستی، ١٢٪؛ [[بانک|بانکداری]]، چالاکییەکانی دڵنیایی و بازاڕەکانی سەرمایە، ١٠٪؛ پیشەسازی، ٩٪؛ خانووبەرە، ٧٪؛ [[دروستکردن|بیناسازی]]، ٦٪؛ [[گەشتیاری]]، ٥٪ی پێکدەھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Dubai}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 1ggpfrejstuxhbfzsb2ttnxj3o8yoia 0 295608 1583989 1582860 2026-05-15T12:10:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583989 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Advanced_economies.svg|وێنۆک|نەخشەی جیھانی 'ئابوورییە پێشکەوتووەکان' لەسەر بنەمای ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانیی ئای ئێم ئێف، نیسانی ٢٠٢٦.]] '''ئابووری پێشکەوتوو''' پۆلێنکردنێکە کە لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی]] (ئای ئێم ئێف) لە ڕاپۆرتی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی (دەبلیوو ئای ئۆ) بەکاردێت بۆ گرووپکردنی ئەو وڵاتانەی کە ئاستێکی تا ڕادەیەک بەرزی گەشەپێدانی ئابوورییان ھەیە. ئای ئێم ئێف وڵاتان پۆلێن دەکات لەسەر بنەمای فاکتەرەکانی وەک بەرزی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک، ھەمەچەشنکردنی ھەناردە، و تێکەڵبوون لەگەڵ سیستەمی داراییی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Frequently-Asked-Questions|سەردێڕ=Frequently Asked Questions |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=data.imf.org}}</ref> == پێناسەکان و بەکارھێنانی زاراوە == ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکان، لەوانە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (سی ئای ئەی) و دابینکەرانی پێوەرە جیھانییەکان وەک ئێم ئێس سی ئای و فتسی ڕەسڵ، مێتۆدۆلۆژیی تایبەت بە خۆیان بەکاردەھێنن بۆ پۆلێنکردنی ئابوورییەکان وەک «پەرەسەندوو»یان «پێشکەوتوو». ئەمانە لەوانەیە پێوەرە زیادەکانی وەک دەستڕاگەیشتن بە بازاڕ، کوالێتیی دامەزراوەیی و پێگەیشتنی بازاڕی دارایی لەخۆ بگرن. لە ئەنجامدا، ئابوورییە پێشکەوتووەکان بەگشتی لە ئابوورییە نوێپێگەیشتووەکان و [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنەکان]] جیا دەکرێنەوە نەک تەنھا بەھۆی ئاستی داھات، بەڵکو بەھۆی ئاڵۆزی، ھەمەچەشنی و سەقامگیریی سیستەمە ئابوورییەکانیان. ئای ئێم ئێف ئەم پۆلێنکردنە بە پلەی یەکەم بۆ مەبەستی شیکاری دەھێڵێتەوە، و ھەندێک لە ئابوورییە داھات بەرزەکان بە تایبەت ئەوانەی کە بە توندی وابەستەی یەک کەرتن وەک ھەناردەکردنی نەوت لەوانەیە ھێشتا وەک نوێپێگەیشتوو پۆلێن بکرێن بەھۆی ھەمەچەشنکردنی سنووردارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dpad/|سەردێڕ=Home {{!}} Economic Analysis and Policy Division |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=un.org}}</ref> تاوەکوو نیسانی ٢٠٢٦، ٤٣ ئابووری وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون. ئەمانە ئابوورییە گەورە جیھانییەکانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[ژاپۆن]] و [[ئەڵمانیا]]، ھەروەھا ئابوورییە بچووکەکان یان زۆر تایبەتمەندەکان وەک [[سینگاپوور]]، [[کۆماری ئیرلەندا]] و [[نیووزیلاند]] دەگرێتەوە.<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|پەڕە=٩٩}}</ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025|سەردێڕ=Groups and Aggregates |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == پێڕست == بەپێی چاپی نیسانی ٢٠٢٦ی تێڕوانینی ئابووریی جیھانی، ئەم ٤٣ ئابوورییەی خوارەوە وەک پێشکەوتوو پۆلێن کراون:<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|پەڕە=٩٩}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf "World Economic Outlook, April 2026; Statistical Appendix"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Washington, D.C. : [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]]. 14 April 2026. p. &nbsp;99<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 May</span> 2026</span>.</cite></ref><ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025|سەردێڕ=Groups and Aggregates |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025 "Database—WEO Groups and Aggregates Information"]. Washington, D.C. : International Monetary Fund. 14 October 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 April</span> 2026</span>.</cite></ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flag icon|Andorra}} [[ئابووری ئەندۆرا]] * {{flag icon|Australia}} [[ئابووری ئوسترالیا]] * {{flag icon|Austria}} [[ئابووری نەمسا]] * {{flag icon|Belgium}} [[ئابووری بەلجیکا]] * {{flag icon|Bulgaria}} [[ئابووری بولگاریا]] * {{flag icon|Canada}} [[ئابووری کەنەدا]] * {{flag icon|Croatia}} [[ئابووری کرواتیا]] * {{flag icon|Cyprus}} [[ئابووری قوبرس]] * {{flag icon|Czech Republic}} [[ئابووری چیک]] * {{flag icon|Denmark}} [[ئابووری دانمارک]] * {{flag icon|Estonia}} [[ئابووری ئەستۆنیا]] * {{flag icon|Finland}} [[ئابووری فینلاند]] * {{flag icon|France}} [[ئابووری فەڕەنسا]] * {{flag icon|Germany}} [[ئابووری ئەڵمانیا]] * {{flag icon|Greece}} [[ئابووری یۆنان]] * {{flag icon|Hong Kong}} [[ئابووری ھۆنگ کۆنگ]] * {{flag icon|Iceland}} [[ئابووری ئایسلاند]] * {{flag icon|Republic of Ireland}} [[ئابووری ئیرلەندا]] * {{flag icon|Israel}} [[ئابووری ئیسرائیل]] * {{flag icon|Italy}} [[ئابووری ئیتاڵیا]] * {{flag icon|Japan}} [[ئابووری ژاپۆن]] * {{flag icon|South Korea}} [[ئابووری کۆریا]] * {{flag icon|Latvia}} [[ئابووری لاتڤیا]] * {{flag icon|Lithuania}} [[ئابووری لیتوانیا]] * {{flag icon|Liechtenstein}} [[ئابووری لیشتنشتاین]] * {{flag icon|Luxembourg}} [[ئابووری لوکسەمبورگ]] * {{flag icon|Macau}} [[ئابووری ماکاو]] * {{flag icon|Malta}} [[ئابووری ماڵتا]] * {{flag icon|Netherlands}} [[ئابووری ھۆڵەندا]] * {{flag icon|New Zealand}} [[ئابووری نیووزیلاند]] * {{flag icon|Norway}} [[ئابووری نەرویژ]] * {{flag icon|Portugal}} [[ئابووری پورتوگال]] * {{flag icon|Puerto Rico}} [[ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ]] * {{flag icon|San Marino}} [[ئابووری سان مارینۆ]] * {{flag icon|Singapore}} [[ئابووری سینگاپوور]] * {{flag icon|Slovakia}} [[ئابووری سلۆڤاکیا]] * {{flag icon|Slovenia}} [[ئابووری سلۆڤێنیا]] * {{flag icon|Spain}} [[ئابووری ئیسپانیا]] * {{flag icon|Sweden}} [[ئابووری سوێد]] * {{flag icon|Switzerland}} [[ئابووری سویسرا]] * {{flag icon|Taiwan}} [[ئابووری تایوان]] * {{flag icon|United Kingdom}} [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] * {{flag icon|United States}} [[ئابووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] {{div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئابوورناسیی نێونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ki2436jk08pnxcrxu7qlq6j2zmj5sgm 0 295609 1584000 1582803 2026-05-15T12:11:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1584000 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابوورییەکی بازاڕی ئازاد و پێشکەوتووە کە لەلایەن دارایی، تاکفرۆشی، و گەشتیارییەوە بەڕێوە دەبرێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210104184338/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/andorra/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=The World Facebook}}</ref> [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٦٫٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە. وەک [[ناوچەی بازرگانیی ئازاد|بەندەرێکی ئازاد]] بۆ کڕیارانی فەڕەنسا و ئیسپانیا سەرنجڕاکێشە، ھەروەھا [[ئەندۆرا]] ھاوینەھەوار و زستانەھەوارە گەشتیارییە چالاکەکانی پەرەپێداوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٠|ناونیشان=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm|سەردێڕ=Andorra |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20020605232138/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3164.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|postscript=. {{PD-notice}}}}</ref> بە ھەبوونی نزیکەی ٢٧٠ ھۆتێل و ٤٠٠ چێشتخانە، ھەروەھا چەندین فرۆشگا، بازرگانیی گەشتیاری بەشێکی ڕوو لە گەشەی ھێزی کاری ناوخۆیی دادەمەزرێنێت.<ref name=":1"/> بە نزیکەیی ١٠ ملیۆن گەشتیار ساڵانە سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-17028050|سەردێڕ=Andorra country profile |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=bbc.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Andorra}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری|فەڕەنسا}} 6ppe31e0axjsdbeb5uwge3d1odsjmmp 0 295625 1583999 1582839 2026-05-15T12:11:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583999 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئیستۆنیا]] خاوەنی [[ئابووری پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]. ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[ناوچەی یۆرۆ]] و ئۆو ئی سی دییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/groups.htm#ae|سەردێڕ=World Economic Outlook Database April 2011 -- WEO Groups and Aggregates Information |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٢|وێبگە=Database—WEO Groups and Aggregates Information}}</ref> ئابوورییەکە بە توندی لەژێر کاریگەریی گەشەسەندنەکانی [[ئابووریی فینلاند|ئابووری فینلاند]] و [[ئابووریی سوێد|ئابووری سوێد دایە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel|سەردێڕ=Kuidas läheb Soome majandusel? {{!}} SEB |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730230932/https://www.seb.ee/foorum/majanduskeskkond/kuidas-laheb-soome-majandusel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> دوای ئەوەی ئیستۆنیا لە ساڵی ١٩٩١دا سەربەخۆییی خۆی گەڕاندەوە و بوو بە ئابوورییەکی بازاڕ، وەک پێشەنگێک لە ئابووریی جیھانیدا دەرکەوت. ئیستۆنیا خۆی وەک پردێک لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوادا ناساند، و چاکسازیی ئابووریی بەرچاو و داھێنانی تەکنەلۆژیی وەرگرت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Estonia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} t5ur1akfhmdlfrcor6kon84laf6kz3g 0 295626 1583998 1582840 2026-05-15T12:11:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583998 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} بە یەکێک لە دیارترین ناوەندە دارایییەکانی جیھان دادەنرێت چونکە '''ئابووری ھۆنگ کۆنگ''' بە ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی زۆر پێشکەوتووی لەسەر بنەمای خزمەتگوزاری دادەنرێت، کە بە باجی نزم، بازرگانیی [[بەندەر]]ی نزیکەی بێباج، و بازاڕی داراییی نێونەتەوەییی چەسپاو دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191205024003/https://www.hkma.gov.hk/media/eng/publication-and-research/quarterly-bulletin/qb200309/fa1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> دراوەکەی ناوی دۆلاری ھۆنگ کۆنگە کە بەپێی یاسا لەلایەن سێ بانکی بازرگانیی نێونەتەوەییی گەورەوە دەردەچێت، و بە دۆلاری ئەمریکییەوە بەستراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181027115605/https://www.hkma.gov.hk/eng/exhibition/2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=أكتوبر 2020}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=سبتمبر 2007 |سەردێڕ=Triennial Central Bank Survey of Foreign Exchange and Derivatives Market Activity in April 2007 |ناونیشان=https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |journal=Triennial Central Bank Survey 2007 |بڵاوکەرەوە=[[بنك التسويات الدولية]] |پەڕە=٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171206030127/https://www.bis.org/publ/rpfx07.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref> ڕێژەی سوود لەلایەن بانکە تاکەکەسییەکانی ھۆنگ کۆنگەوە دیاری دەکرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی کە بەتەواوی لەژێر کاریگەریی ھێزەکانی بازاڕدایە. سیستەمی بانکە ناوەندییەکان لە ھۆنگ کۆنگدا بوونی نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2|سەردێڕ=https://www.hkab.org.hk/DisplayArticleAction.do?sid{{=}}20&ss{{=}}2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180917073951/http://www.hkab.org.hk:80/DisplayArticleAction.do?sid=20&ss=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=hkab.org.hk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chiu, Peter |ناونیشان=https://journals.openedition.org/chinaperspectives/260|سەردێڕ=Making sure you're not a bot! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170920000322/http://chinaperspectives.revues.org/260 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> کاتێک فاکتەرەکانی تێکدانی سەقامگیری لە بازاڕە دارایییەکانی ھۆنگ کۆنگ دەدەن، لەلایەن دەسەڵاتی نەقدیی ھۆنگ کۆنگ و بانکی ناوەندیی ھەڵکەوتوو لە [[ھۆنگ کۆنگ]] چاودێری و پشکنینیان بۆ دەکرێت. ئابووری [[ھۆنگ کۆنگ]] وەک ئازادترین ئابووریی جیھان بەپێی پێوەرەکانی ئازادیی ئابووری لە ساڵی [[١٩٩٥]]ەوە تاوەکوو ئێستا دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm|سەردێڕ=Hong Kong ranked world's freest economy for 18th consecutive year (with photos) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181104224058/https://www.info.gov.hk/gia/general/201201/12/P201201120303.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.info.gov.hk}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Hong Kong}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|چین}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} nb8eqn3udvu2kdc22rvurs7ef8ye4li 0 295632 1583997 1582843 2026-05-15T12:11:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583997 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری پۆرتۆ ڕیکۆ وەک ئابوورییەکی داھات بەرز لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] و وەک ڕکابەرترین ئابووری لە [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]] لەلایەن [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی]] پۆلێن کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Bank Indicators, World Bank |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/puerto-rico|سەردێڕ=World Bank Open Data |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200215065629/https://data.worldbank.org/country/puerto-rico |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name="wef-gcr-2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Schwab |یەکەم=Klaus |ساڵ=٢٠١٣ |ناونیشان=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GlobalCompetitivenessReport_2013-14.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> بزوێنەرە سەرەکییەکانی ئابووری [[پۆرتۆ ڕیکۆ]] بریتین لە پیشەسازی، کە بە پلەی یەکەم دەرمان، قوماش، پترۆکیمیا و ئەلیکترۆنی لەخۆ دەگرێت؛ دوای ئەویش کەرتی خزمەتگوزاری دێت، بە تایبەت دارایی، دڵنیایی، خانووبەرە و گەشتیاری. جوگرافیای پۆرتۆ ڕیکۆ و پێگەی سیاسییەکەی ھەردوکیان فاکتەری دیاریکەری خۆشگوزەرانییە ئابوورییەکەیین، بە پلەی یەکەم بەھۆی بچووکیی قەبارەکەی وەک دوورگەیەک، نەبوونی سەرچاوە سروشتییەکان کە بۆ بەرھەمھێنانی [[کەرەستەی خاو]] بەکاردێن، و لە ئەنجامدا وابەستەیی بە ھاوردەکردن؛ ھەروەھا پەیوەندییەکەی لەگەڵ حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە کۆنترۆڵی [[سیاسەتی دەرەکی|سیاسەتە نێونەتەوەیییەکانی]] دەکات لەکاتێکدا سنووردارکردنی بازرگانی دەسەپێنێت، بە تایبەتی لە پیشەسازیی کەشتیوانیدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Puerto Rico}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} dib8k9puikx9pima3jsplkfmf6wmrqj 0 295633 1583996 1582844 2026-05-15T12:11:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583996 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری پورتوگال''' لە ڕیزبەندیی ڕکابەریی جیھانیی ٢٠٢٥ لەلایەن پەیمانگای سویسری ئای ئێم دی پلەی ٣٧ەمی وەرگرتووە.<ref name="rank 2019">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Castro |یەکەم=Fátima |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://eco.sapo.pt/2025/06/16/portugal-cai-um-lugar-mas-mantem-se-a-frente-de-espanha-no-ranking-da-competitividade/|سەردێڕ=Portugal cai um lugar na competitividade, mas mantém-se à frente de Espanha em ranking internacional |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Eco}}</ref> زۆربەی ھەرە زۆری [[بازرگانی نێونەتەوەیی|بازرگانیی نێونەتەوەیی]] لە چوارچێوەی [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا (ئی یوو) ئەنجام دەدرێت، کە وڵاتەکانی ٧١٫٤٪ی ھەناردەی پورتوگالیان وەرگرتووە و سەرچاوەی ٧٤٫٦٪ی ھاوردەی پورتوگالی بوون لە ساڵی ٢٠٢٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304010518/https://www.portugalglobal.pt/PT/Biblioteca/LivrariaDigital/PortugalFichaPais.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=AICEP Portugal Global}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Portugal}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|پورتوگال}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with پورتوگالی-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 7ikdzt2r5noshp0y21gic7lw2sqyepr 0 295634 1583994 1582845 2026-05-15T12:11:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583994 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[نیووزیلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hall|یەکەم=Peter A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=EU02HzYJeFsC&q=canada+a+market+economy|سەردێڕ=Varieties of Capitalism: The Institutional Foundations of Comparative Advantage|دوایین٢=Soskice|یەکەم٢=David|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦٤٧٧٠-٣|پەڕە=٥٧٠|بەستەری نووسەر=Peter A. Hall|بەستەری نووسەر٢=David Soskice}}</ref> {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٥}}، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ناوکیی نیووزیلاند ٢٤٨ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.stats.govt.nz/indicators/gross-domestic-product-gdp/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.stats.govt.nz}}</ref> لە ڕیزبەندییەکانی ٢٠٢٥ی ئای ئێم ئێفدا، نیووزیلاند [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٥٢ەم]] گەورەترین ئابووریی نیشتمانی بوو لە جیھاندا کاتێک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) ناوکی دەپێورێت و ٦٣ەم گەورەترین بوو لە جیھاندا کاتێک بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) دەپێورێت. نیووزیلاند یەکێکە لە [[جیھانگیری|جیھانگیریترین]] ئابوورییەکان و تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی، بە تایبەتی لەگەڵ [[چین]]، [[ئوسترالیا]]، [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[ژاپۆن]] و [[کۆریای باشوور|کۆریا]]. ڕێککەوتنی پەیوەندییە ئابوورییە نزیکەکانی ساڵی ١٩٨٣ی نیووزیلاند لەگەڵ ئوسترالیا بەو مانایەیە کە ئابوورییەکەی لە نزیکەوە لەگەڵ [[ئابووریی ئوسترالیا|ئابووری ئوسترالیا]] یەکدەگرێتەوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، نیووزیلاند خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٤٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of New Zealand}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|نیوزیلاند}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 8yetwnm04sad48q0f1lru2pfc89rcyt 0 295635 1583993 1582846 2026-05-15T12:10:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583993 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ھۆڵەندا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر پێشکەوتووە کە جەخت لەسەر [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی و لۆجستی]]، پیشەسازی، خزمەتگوزارییەکان، داھێنان و [[تەکنۆلۆژیا]] و [[وزەی بەردەوام]] و [[وزەی نوێبووەوە]] دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/netherlands|سەردێڕ=Netherlands: Introduction |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/country/netherlands|سەردێڕ=Index of Economic Freedom {{!}} The Heritage Foundation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090115143006/http://www.heritage.org/index/country/Netherlands |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}</ref> ئەو [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٨یەم گەورەترین ئابووریی جیھانە بەپێی جی دی پیی ناوکی]] و ٢٨ەم گەورەترینە بەپێی ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) و پێنجەم گەورەترین ئابوورییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپادا]] بەپێی جی دی پیی ناوکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=EU|سەردێڕ=World Bank Open Data}}</ref> خاوەنی ١١یەم بەرزترین جی دی پیی ناوکی بۆ ھەر تاکێک و ١٣یەم بەرزترین جی دی پی بۆ ھەر تاکێک بەپێی پی پی پییە لە جیھاندا تا ساڵی ٢٠٢٣، ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە وڵاتە خاوەن بەرزترین داھاتەکان لە جیھاندا. زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانی جیھان بنکەیان لە [[ئەمستەردام]]ی پایتەختدایە یان بارەگای سەرەکیی ئەورووپییان لەو شارەدا دامەزراندووە، وەک [[ئای بی ئێم]]، [[مایکرۆسۆفت]]، [[گووگڵ]]، [[ئۆراکڵ]]، [[سیسکۆ سیستمز|سیسکۆ]]، ئووبەر و [[نێتفلیکس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.leideninternationalcentre.nl/get-advice/blogs/the-netherlands-is-one-of-the-best-countries-for-tech-companies|سەردێڕ=The Netherlands is One of the Best Countries for Tech Companies |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Visit Leiden |زمان=en}}</ref> دووەم گەورەترین شاری وڵاتەکە [[ڕۆتەردام]] ناوەندێکی سەرەکیی بازرگانی، لۆجستی و ئابووریی جیھانە و گەورەترین بەندەری دەریاییی ئەورووپایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191|سەردێڕ=Centraal Bureau voor de Statistiek |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190725200732/https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/37230ned/table?ts=1578685738191 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Statistics Netherlands|CBS StatLine]] |زمان=Dutch}}</ref> ھۆڵەندا پلەی پێنجەمی لە پێوەرەکانی داھێنانی جیھانی و پلەی چوارەمی لە ڕاپۆرتی ڕکابەریی جیھانیی دەبلیوو ئی ئێف (WEF) بەدەستھێناوە. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، ھۆڵەندا خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٥٫٣٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Netherlands}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 8jlx0sjfomgmadev1igtr94z2oc6mh7 0 295637 1583992 1582847 2026-05-15T12:10:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583992 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[لۆکسمبۆرگ|لوکسەمبورگ]] خاوەنی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی پێشکەوتووە]] کە تا ڕادەیەکی زۆر بەندە بە کەرتەکانی بانکداری، پۆڵا، و پیشەسازی. بەپێی خەمڵاندنێکی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|ئای ئێم ئێف]] لە ساڵی ٢٠٢٢دا، ھاووڵاتییانی لوکسەمبورگ لە بەرزترین [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک]] لە جیھاندا بەھرەمەندن.<ref name="IMF">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=IMF.org}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆو ئی سی دی (OECD)دا، لوکسەمبورگ خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢١٫٩٪ی جی دی پی]] بوون.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Luxembourg}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 832hi0qi81f3s68n4y0o3wre0bcxuwx 0 295646 1583987 1582992 2026-05-15T12:10:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583987 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Developed_markets.svg|وێنۆک|420x420پیکسڵ| {{Legend|#023858|بازاڕە گەشەسەندووەکان}} {{Legend|#4eb3d3|بازاڕە نوێپێگەیشتووە پێشکەوتووەکان}} ]] '''بازاڕی گەشەسەندوو''' ئاماژەیە بۆ بازاڕە دارایییەکانی ئەو وڵاتانەی کە پێکھاتە ئابوورییە پێشکەوتووەکانیان نیشان دەدەن، لەوانە داھاتی بەرزی ھەر تاکێک، گەشەی بەردەوام، کەرتە پیشەسازییەکان، و [[ژێرخان|ژێرخانێکی]] ئاڵۆز کە پاڵپشتی لە دابەشکردنی کارای سەرمایە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.investopedia.com/terms/d/developed-economy.asp|سەردێڕ=What Is a Developed Economy? Definition, How It Works, HDI Index |ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=investopedia.com}}</ref> ئەم بازاڕانە ئاڵوگۆڕی پێگەیشتووی [[سەرمایەی خاوەنان|پشکی خاوەندارێتی]] و [[قەرز]] لەخۆ دەگرن بە نەختینەی بەرزی بازاڕ، شەفافیەت، و پاراستنی وەبەرھێنەران کە لە ڕێگەی ڕێساکانی توندەوە جێبەجێ دەکرێن، کە جیایان دەکاتەوە لە بازاڕە نوێپێگەیشتووەکان کە تێیان دا ئەو تایبەتمەندییانە کەمتر جێگیر بوون.<ref name="msci">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msci.com/downloads/web/msci-com/indexes/index-resources/market-classification/MSCI_2025_GLOBAL_MARKET_ACCESSIBILITY_COUNTRY_COMPARISON_REPORT.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=msci.com}}</ref> پۆلێنکردن وەک گەشەسەندوو بە شێوەیەکی ئاسایی بەندە بە پێوەرە ئەزموونییەکانی وەک بەربەستەکانی داھاتی نەتەوەییی خاو، قەبارەی بازاڕ، بڕی بازرگانی، و دەستڕاگەیشتن بۆ وەبەرھێنەرە بیانییەکان، وەک ئەوەی ساڵانە لەلایەن دابینکەرانی پێوەرەکانی وەک ئێم ئێس سی ئای (MSCI) ھەڵسەنگاندنیان بۆ دەکرێت.<ref name="msci"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وڵاتەکان|جوگرافیا|ئابووری}} [[پۆل:گەشەپێدانی ناونەتەوەیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fplo4kp4hik8o6hc8wfbnw78z5ljxtq 0 295653 1583975 1583742 2026-05-15T12:08:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583975 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری لەندەن لەلایەن پیشەسازییە خزمەتگوزارییەکانەوە بەسەریدا زاڵە، بەتایبەتی خزمەتگوزارییە دارایییەکان و خزمەتگوزارییە پیشەیییە پەیوەندیدارەکان، کە پەیوەندییەکی بەھێزیان لەگەڵ ئابووری لە بەشەکانی تری [[شانشینی یەکگرتوو]] و لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.thecityuk.com/research/key-facts-about-uk-financial-and-related-professional-services-2016/|سەردێڕ=Our work {{!}} TheCityUK |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> وێڕای ئەوەی پایتەختی شانشینی یەکگرتووە، [[لەندەن]] یەکێکە لە ناوەندە دارایییە پێشەنگەکانی جیھان بۆ بازرگانی و بازرگانیی نێونەتەوەیی و یەکێکە لە «ناوەندەکانی فەرماندەیی» بۆ [[ئابووری جیھان]]ی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sassen, Saskia|سەردێڕ=The Global City: New York, London, Tokyo|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ساڵ=٢٠٠١|edition=2nd|بەستەری نووسەر=Saskia Sassen}}</ref><ref name="Roberts2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roberts|یەکەم=Richard|سەردێڕ=The City: A Guide to London's Global Financial Centre|بڵاوکەرەوە=Economist|ساڵ=٢٠٠٨|پەڕە=٢|id={{ASIN|1861978588|country=uk}}}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index|سەردێڕ=propertyfundsworld.com - Tämä WWW-sivu on myynnissä. - Property loans Lähteet ja tiedot. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200130062403/https://www.propertyfundsworld.com/2017/02/15/248711/london-tops-colliers-cities-influence-index |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٧|postscript=none}}</ref> لەندەن پڕدانیشتووترین ناوچە، زۆنی شاری و [[ناوچەی گەورە|ناوچەی مێترۆپۆلیتانییە]] لە شانشینی یەکگرتوودا. بەپێی دامەزراوەی بروکینگس، لەندەن پێنجەم گەورەترین ئابووریی مێترۆپۆلیتانی ھەبوو لە جیھاندا لە ساڵی ٢٠١١دا.<ref name="Brookings">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130605135349/http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> ھەندێک لە گەڕەکەکانی تێکرای بەھای زیادکراوی خاوی (GVA) بۆ ھەر تاکێک بە ١١٦٬٨٠٠ پاوەند (١٦٢٬٢٠٠ دۆلار) دەخەمڵێنرێت. زیادەی داراییی لەندەن، کە ٣٢٫٥ ملیار پاوەند بوو لە ساڵانی ٢٠١٦–١٧دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.scotfact.com/fiscal-transfers|سەردێڕ=Scotfact: Fiscal Transfers |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Scotfact |زمان=en}}</ref> زۆربەی بۆ دابینکردنی بوودجەی خزمەتگوزارییەکان لە بەشەکانی تری شانشینی یەکگرتوودا دەچێت.<ref name="Clark">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clark|یەکەم=Greg|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MhTfBAAAQBAJ&q=London+fiscal+surplus&pg=PA160|سەردێڕ=The Making of a World City: London 1991 to 2021|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٦٠٩٧٢-٩|پەڕە=١٦٠|زمان=en}}</ref> لەندەن نزیکەی ٢٢ لە سەدی [[ئابووری شانشینی یەکگرتوو|بەرھەمی ئابووریی شانشینی یەکگرتوو]] پێکدەھێنێت.<ref name="ONS">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/regional-accounts/regional-gross-value-added--income-approach-/december-2013/rft-nuts3.xls |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131219210913/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/regional-accounts/regional-gross-value-added--income-approach-/december-2013/rft-nuts3.xls |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx|سەردێڕ=London’s competitive place in the UK and global economies - City of London |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427055149/http://www.cityoflondon.gov.uk/business/economic-research-and-information/research-publications/Pages/londons-competitive-place-uk-and-global-economies.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> ٨٤١٬٠٠٠ بازرگانیی کەرتی تایبەت لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٣دا بنکەیان لە لەندەن بووە، کە زیاترە لە ھەر ناوچە یان وڵاتێکی تری شانشینی یەکگرتوودا. ١٨ لە سەدیان لە کەرتی چالاکییە پیشەیی، زانستی و تەکنیکییەکانن، لەکاتێکدا ١٥ لە سەدیان لە کەرتی بیناسازیدان. زۆربەی ئەمانە کۆمپانیا بچووک و مامناوەندەکانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/252175/13-92-business-population-estimate-2013-stats-release-4.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of London}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ewern323vyievtvn7s09qlvyt0m7t4p 0 295664 1583985 1583118 2026-05-15T12:09:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583985 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری جێرزی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر پێشکەوتووە. تا ڕادەیەکی زۆر بەھۆی خزمەتگوزارییە دارایییە نێونەتەوەیییەکان و خزمەتگوزارییە یاسایییەکانەوە بەڕێوە دەبرێت، کە ٣٩٫٥٪ی کۆی جی ڤی ئەی (GVA)یان لە ساڵی ٢٠١٩دا پێکدەھێنا، کە بە ڕێژەی ٤٪ زیادی کردبوو بەراورد بە ٢٠١٨.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gov.je/StatisticsPerformance/BusinessEconomy/pages/nationalaccounts.aspx#anchor-0|سەردێڕ=National accounts: GDP and GVA |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=gov.je |زمان=en}}</ref> جێرزی بە ناوەندێکی داراییی ئۆفشۆر دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Garcia-Bernardo |یەکەم=Javier |دوایین٢=Fichtner |یەکەم٢=Jan |دوایین٣=Takes |یەکەم٣=Frank W. |دوایین٤=Heemskerk |یەکەم٤=Eelke M. |ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Uncovering Offshore Financial Centers: Conduits and Sinks in the Global Corporate Ownership Network |journal=Scientific Reports |زمان=en |بەرگ=٧|issue=1 |پەڕەکان=٦٢٤٦|arxiv=1703.03016 |bibcode=2017NatSR...7.6246G |doi=10.1038/s41598-017-06322-9 |issn=2045-2322 |pmc=٥٥٢٤٧٩٣|pmid=٢٨٧٤٠١٢٠}}</ref> جێرزی مەرجە سەرەتایییەکانی ھەیە بۆ ئەوەی ببێتە مایکرۆستەیت، بەڵام [[وابەستەییەکانی تاج|وابەستەییەکی تاجی]] خۆبەڕێوەبەری شانشینی یەکگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Oliver |یەکەم=Michael J. |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=A small island territory moving down the 'development ladder'?: a case study of Jersey |ناونیشان=http://oro.open.ac.uk/60078/ |journal=Small States and Territories |زمان=en |بەرگ=٢|issue=1 |پەڕەکان=٨٣–١٠٤|issn=2616-8006}}</ref> لەلایەن زۆرێک لە ڕێکخراوەکانەوە وەک پەناگەیەکی باجی کۆمپانیاکان دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Tracy |یەکەم=Thom |ناونیشان=https://www.investopedia.com/ask/answers/061716/why-jersey-considered-tax-haven-c-cs.asp|سەردێڕ=Why Is the United Kingdom's Jersey Considered a Tax Haven? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210115163802/https://www.investopedia.com/ask/answers/061716/why-jersey-considered-tax-haven-c-cs.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Investopedia |زمان=en}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://cthi.taxjustice.net/en/|سەردێڕ=Corporate Tax Haven Index |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210506003819/https://cthi.taxjustice.net/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=cthi.taxjustice.net}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Jersey}} [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} kdtd0tsulyyofbi9knm2orpds5yvhx5 0 295667 1583974 1583743 2026-05-15T12:08:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583974 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووری پەنجاب''' ١٦یەم گەورەترین ئابووریی ویلایەتە لە [[ھیندستان]] بە ٨٫٩١ لاک کرۆر (١١٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی) لە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ساڵی داراییی ٢٠٢٥–٢٦. جی دی پییەکەی پلەی ١٦یەمی ھەیە لە نێوان ویلایەتەکانی ھیندستان بە ٢٧٢٠ دۆلاری ئەمریکی (٢٬٢٧٬٩٥٠) بۆ ھەر تاکێک.<ref name="MOSPI">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشان=http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_Series_1mar19.xls|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=[[Ministry of Statistics and Programme Implementation]], [[Government of India]]}}</ref><ref name="esopb">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.esopb.gov.in/Static/PDF/GSDP/Statewise-Data/StateWiseData.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630122203/http://esopb.gov.in/Static/PDF/GSDP/Statewise-Data/statewisedata.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=esopb.gov.in}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://finance.punjab.gov.in/StateBudget/Index|سەردێڕ=Department of Finance |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230205181756/https://finance.punjab.gov.in/StateBudget/Index |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> [[پەنجاب، ھیند|پەنجاب]] لە ساڵی ١٩٨١دا پلەی یەکەمی ھەبوو لە جی دی پی بۆ ھەر تاکێک لە نێوان ویلایەتەکانی ھیندستان و لە ساڵی ٢٠٠١دا پلەی چوارەم، بەڵام لە ساڵانی دواییدا گەشەیەکی خاوتر لە باقی ھیندستانی بەخۆیەوە بینیوە، کە دووەم خاوترین ڕێژەی گەشەی جی دی پی بۆ ھەر تاکێکی ھەبووە لە نێوان ھەموو ویلایەتەکان و ناوچە یەکگرتووەکانی (یوو تییەکان) ھیندستان لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٠ و ٢٠١٠دا، تەنھا لە دوای مانیپوورەوە دێت. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢ و ٢٠١٤دا، تەمەنی چاوەڕوانکراوی پەنجاب بە ھەمان شێوە خاوتر لە زۆربەی ویلایەتەکانی ھیندستان گەشەی کرد، کە لە ٦٩٫٤ ساڵەوە بۆ ٧١٫٤ ساڵ بەرز بووەوە. لەم ماوەیەدا، پلەی پەنجاب لە نێوان ویلایەتەکانی ھیندستان لە تەمەنی چاوەڕوانکراو لە کاتی لەدایکبووندا لە پلەی یەکەمەوە بۆ شەشەم دابەزی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.censusindia.gov.in/Vital_Statistics/SRS_Life_Table/2.Analysis_2010-14.pdf|سەردێڕ=Request Rejected |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170110123124/http://www.censusindia.gov.in/Vital_Statistics/SRS_Life_Table/2.Analysis_2010-14.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|پەڕە=٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Punjab, India}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} q5oprwnpgcldlraikwpmxom9utiumrn 0 295680 1583982 1583326 2026-05-15T12:09:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583982 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:GDP_per_capita_development_in_South_Asia.png|وێنۆک|گەشەی جی دی پی بۆ ھەر تاکێک لە باشووری ئاسیا لە ١٩٥٠ تا ٢٠٢٢]] ناوناوچەی [[باشووری ئاسیا]]، لە ناو کیشوەری [[ئاسیا|ئاسیادا]]، ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنی]] ھەمەچەشن دەپارێزێت کە لە ھەشت وڵات پێکھاتووە. بە دانیشتووانێکی ٢ ملیار کەسییەوە، ناوچەکە نیشتەجێی ٢٥٪ی دانیشتووانی جیھانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hanif |یەکەم=Melanie |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Indian Involvement in Afghanistan in the Context of the South Asian Security System |journal=Journal of Strategic Security |بەرگ=٣|issue=2 |پەڕەکان=١٣–٢٦|doi=10.5038/1944-0472.3.2.2 |issn=1944-0464 |jstor=26463127 |doi-access=free}}</ref> [[نیمچەکیشوەری ھیندی]] لە مێژوودا یەکێک بووە لە دەوڵەمەندترین ناوچەکانی جیھان، کە تا ساڵی ١٧٠٠ ٢٥٪ی جی دی پیی جیھانی پێکدەھێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chakravarty |یەکەم=Capital Account {{!}} Manas |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.livemint.com/Opinion/Nb7KkZ3yOVSNW3vHf9K1oM/World-history-by-per-capita-GDP.html|سەردێڕ=World history by per capita GDP |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=mint |زمان=en}}</ref> بەڵام لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمی کۆتاییی سەدەی ١٨ تا ناوەڕاستی سەدەی ٢٠دا تووشی بێپیشەسازیبوونێکی بەرچاو و دووھێندەبوونی ھەژاریی توند بووەوە. لە سەردەمی دوای کۆلۆنیالیزمدا، باشووری ئاسیا بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کردووە، ھیندستان بەھۆی ئازادکردنی ئابووری لە ساڵانی ١٩٨٠ بەدواوە پێشکەوتووە، و ئێستا ھەژاریی توند لە ناوچەکەدا لە خوار ١٥٪یە. باشووری ئاسیا لە ساڵی ٢٠١٤ەوە خێراترین ناوچەی جیھان بووە بۆ گەشەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.adb.org/news/op-ed/how-south-asia-can-continue-world-s-fastest-growing-subregion-lei-lei-song|سەردێڕ=How South Asia can continue as world’s fastest growing subregion - Lei Lei Song |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref> بە ڕێژەی گەشەی چاوەڕوانکراوی نزیکەی ٦٫٠٪ لە ٢٠٢٥ەوە، باشووری ئاسیا بەردەوامە لە ڕووبەڕووبوونەوەی تەحەددییە ئابوورییە بەرچاوەکان. خاوبوونەوەیەکی بەرچاو لە وەبەرھێنانی تایبەتدا، بەتایبەتی لە کەرتە سەرەکییەکانی وەک پیشەسازی و خزمەتگوزارییەکان، نیگەرانییەکی گەورە دروست دەکات. جگە لەوەش، کێشە بەردەوامەکانی دامەزراندن، بەتایبەتی کەمیی بەشداریی ژنان لە ھێزی کاردا، جیاوازییە کۆمەڵایەتی-ئابوورییە فراوانەکان دەردەخەن. ناوچەکە ھەروەھا بە شێوەیەکی مەترسیدار بەرکەوتەی کاریگەرییە پەیوەندیدارەکان بە کەشوھەوایە، لەوانە [[لافاو]] و شەپۆلی گەرما، کە کاریگەرییەکی بەرچاو لەسەر کەرتی [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] دادەنێن—کە پێکھاتەیەکی بنەڕەتیی ئابوورییە ناوخۆیییەکانە. ئەم ھەستیارییە ژینگەییە فشار دەخاتە سەر توانای سنوورداری کەرتی گشتی بۆ خۆگونجاندن، ئەمەش وابەستەیی بە دەسپێشخەرییەکانی خۆڕاگری لەلایەن بازرگانییە ناوخۆیییەکان، جووتیاران، و کۆمەڵگە لاوازەکانەوە زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=The Office of the Chief Economist of the South Asia Region |یەکەم=The World Bank Group |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://openknowledge.worldbank.org/server/api/core/bitstreams/4ec19c2d-65fd-4523-8020-338f0cb98523/content|سەردێڕ=Wayback Machine}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:باشووری ئاسیا]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9z9aw9zsievlgoat8pvmlp6eegi5lkk 0 295683 1583980 1583439 2026-05-15T12:09:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583980 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[مەقدوونیای باکوور]] خاوەنی ئابوورییەکی گواستنەوەی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. لە دوای بزووتنەوەی سەربەخۆییی ساڵی ١٩٩١ەوە، ئابووری مەقدوونیا ئازاد کرا، بە سیاسەتێکی دەرەوەی زۆر گونجێنەر.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Petrovska |یەکەم=Manja |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/opinions/2025/4/8/the-crisis-in-north-macedonia-runs-deep|سەردێڕ=The crisis in North Macedonia runs deep |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> گەشەی ئابوورییەکەی لە ماوەی ساڵانی ١٩٩٠دا بە توندی ڕێگری لێ کرا دوای ئەوەی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] سزای قورسی بەسەر یوگۆسلاڤیادا سەپاند و یۆنانیش بە سەربەخۆیی سزای بەسەر مەقدوونیای باکووردا سەپاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.esiweb.org/macedonias-dispute-greece|سەردێڕ=Macedonia's dispute with Greece |وێبگە=[[European Stability Initiative]]}}</ref><ref name="World Bank and International Financial Corporation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/macedonia,-fyr/|سەردێڕ=Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121023080905/http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/macedonia,-fyr/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> ئابوورییەکە لە ڕێگەی حەواڵە و یارمەتییە بیانییەکانەوە سەقامگیر بوو، بە گەشەیەکی پۆزەتیڤ تا ساڵی ٢٠٠١. تایبەتکردنی سەرکەوتوو تێکەڵبوونی ناوچەییی لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٠دا بەرز کردەوە. مەقدوونیای باکوور لە دابینکردنی پێداویستییە سەرەکییەکانی خۆراکدا خۆبژێوە، بەڵام بۆ نزیکەی تەواوی وزە و ژێرخانی مۆدێرن وابەستەی ھاوردەکردنە.<ref name=":1"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chiriac |یەکەم=Vuk Tesija, Azem Kurtic, Xhorxhina Bami, Eleni Stamatoukou, Fjori Sinoruka, Katarina Baletic, Marian |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://balkaninsight.com/2025/04/03/balkan-countries-weigh-potential-damage-inflicted-by-trumps-tariffs/|سەردێڕ=Balkan Countries Weigh Potential Damage Inflicted by Trump’s Tariffs |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Balkan Insight |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of North Macedonia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} g7e27tcugrwrr35i54ds12wmt42t8gm 0 295704 1583979 1583500 2026-05-15T12:08:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583979 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''گرووپی بێتفرێد ھۆڵدینگز لیمیتێد''' دامەزراوەیەکی گرەوکردنە و بنکەکەی لە [[شانشینی یەکگرتوو]]یە، لەلایەن فرێد دەن دامەزراوە. یەکەمجار وەک تاقە دووکانێکی گرەوکردن لە ئۆردساڵ، ساڵفۆرد، لە ساڵی ١٩٦٧دا دامەزرا. ڕاگەیەندرا کە قەبارەی بازرگانییەکەی لە ساڵی ٢٠٠٤دا زیاتر لە ٣٫٥ ملیار پاوەند بووە، کە لە ٥٥٠ ملیۆن پاوەند لە ساڵی ٢٠٠٣وە بەرز بووەوە و بەردەوام بووە لە گەشەکردن بۆ زیاتر لە ١٠ ملیار پاوەند لە ساڵانی ٢٠١٨–٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fowler |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.inside-edge-mag.co.uk/football/features/93/the_players.html|سەردێڕ=inside-edge-mag.co.uk |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081202134238/http://www.inside-edge-mag.co.uk/football/features/93/the_players.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Inside Poker}}</ref> دوای دابەزینێک لە ساڵانی ٢٠٢٠ و ٢٠٢١ بەھۆی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|پەتای کۆڤید-١٩]]، قەبارەی بازرگانیی بڵاوکراوە بۆ ساڵی کۆتایی ھاتوو بە ئەیلوولی ٢٠٢٢ بریتی بوو لە ٨٫٨ ملیار پاوەند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bookmakersnearme.co.uk/betfred-financial-results/|سەردێڕ=Betfred - Financial Results - Bookmakers Near Me |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> نووسینگەی سەرەکییەکەی لە بێرچوود، [[وارینگتن]]ە، و ھەروەھا نووسینگەی لە میدیا سیتی، ساڵفۆرد کوەیز، ساڵفۆرد ھەیە. Betfred.com، کە ماڵپەڕی قومارکردنی ئۆنلاینی کۆمپانیاکەیە، بنکەکەی لە [[گیبرالتار]]ە و وەک Petfre (Gibraltar) Limited تۆمارکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.gibraltar.gov.gi/finance-gaming-and-regulations/remote-gambling|سەردێڕ=Remote Gambling |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=HM Government of Gibraltar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Betfred}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} bto0m4wikf809w5524lft678t434dzm 0 295712 1583978 1583506 2026-05-15T12:08:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583978 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠١١''' (بە فەرمی '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری بێتفرێد. کۆمی ٢٠١١''') پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە نێوان ١٦ی نیسان و ٢ی ئایاری ٢٠١١ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، [[ئینگلتەرا]] بەڕێوەچوو. ٣٥ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠١٠–١١ بوو. چالاکییەکە لەلایەن [[کۆمەڵەی جیھانیی پیشەگەری بلیارد و سنووکەر]]ەوە ڕێکخرابوو و کۆی سندوقی خەڵاتەکەی ١٬١١١٬٠٠٠ پاوەند بوو، کە ٢٥٠٬٠٠٠ پاوەند بۆ براوەی چالاکییەکە بوو. پاڵەوانێتییەکە لەلایەن کۆمپانیای گرەوی وەرزشیی [[بێتفرێد]]ەوە سپۆنسەر کرا. نیل ڕۆبێرتسۆن پاڵەوانی بەرگریکار بوو، بەڵام بە ئەنجامی ٨–١٠ لە بەرامبەر جەد ترەمپ لە قۆناغی یەکەمدا دۆڕا. ترەمپ بوو بە گەنجترین یاریزان لە ساڵی ١٩٩٠ەوە کە بگاتە یاریی کۆتایی و لەوێدا بە جۆن ھیگینز دۆڕا. ئەمە چوارەمین نازناوی جیھانیی ھیگینز بوو، و بوو بە تەنھا چوارەمین پیاو کە چوار پاڵەوانێتی یان زیاتر لە سەردەمی نوێدا بباتەوە. لەو نێوەندەدا دینگ جونھوی بوو بە یەکەم یاریزان لە چینەوە کە بگاتە نیوەی کۆتایی. مارک کینگ و دینگ جونھوی بەرزترین برەیکیان لە کرووسیبڵ بە ١٣٨ تۆمار کرد؛ لەکاتێکدا جەیمس واتانا بەرزترین برەیکی پاڵەوانێتییەکەی لە کاتی پاڵاوتندا بە ١٤١ تۆمار کرد. بینەرێکی ٣٫٩٣ ملیۆن کەسی تەماشای سێشنی چوارەمیان لە [[بەریتانیای مەزن]] کرد و ٢٫٠٣ ملیۆن کەسیش تەماشای سێشنی سێیەمی یاریی کۆتایییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.barb.co.uk/whats-new/weekly-top-30?|سەردێڕ=Weekly top 30 programmes on TV sets (July 1998 – Sept 2018) Barb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140919035351/http://www.barb.co.uk/whats-new/weekly-top-30 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> سێشنی دووەم و چوارەمی یاریی کۆتایی پڕبینەرترین بەرنامەکانی بی بی سی توو بوون لە ھەفتە تایبەتەکانی خۆیاندا. ئامارەکانی بینین لە [[بی بی سی]] گەیشتە لووتکەی ٦٫٦ ملیۆن بینەر. ئەو ٣٫٩ ملیۆن کەسەی کە تەماشای سێشنی کۆتایییان کردبوو ٥٠٪ زیادی کردبوو بەراورد بە ساڵی پێشوو. مەزندە کرا کە نزیکەی نیوەی دانیشتووانی شانشینی یەکگرتوو لەکاتێکدا تەماشای پاڵەوانێتییەکەیان کردبێت. لە چین، نیوەی کۆتاییی دینگ جونھوی تێکڕای ١٩٫٤ ملیۆن بینەری ھەبوو لەگەڵ لووتکەی ٣٠ ملیۆن بینەر لە حەوت تۆڕی تەلەڤیزیۆنییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.matchroomsport.com/sports/snooker/pressreleases/snooker_scores_massive_viewing_figures.htm|سەردێڕ=Matchroom Sport : Snooker Scores Massive Viewing Figures |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140717120446/http://www.matchroomsport.com/sports/snooker/pressreleases/snooker_scores_massive_viewing_figures.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> ژمارەیەکی پێوانەیی لە ھاندەران بلیتەکانیان کڕی، کە چوار ڕۆژی کۆتایی و سێشنەکانی تر بلیتەکانیان نەما و فرۆشتنەکان ١٥٪ زیادی کردبوو بەراورد بە ٢٠١٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2307632,00.html|سەردێڕ=World Snooker {{!}} News {{!}} News {{!}} Record Sales For Crucible Snooker Tickets |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110307152918/http://www.worldsnooker.com/page/NewsArticles/0,,13165~2307632,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٢|وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} idv10d9k4lvb8gx6ejqdmeewqcwfdke 0 295731 1583965 1583809 2026-05-15T12:06:36Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583965 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} '''ئیبراهیم کەریمی''' لەدایکبووی ساڵی 1978 لە شاری [[سەقز]] (لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ) مامۆستای [[فیزیک]] و زانای کوانتەمە لە زانکۆی ئۆتاوا و زانکۆی چاپمان . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uottawa.ca/faculty-science/professors/ebrahim-karimi|سەردێڕ=Ebrahim Karimi |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Faculty of Science |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Government of Canada, Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشان=https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp|سەردێڕ=Ebrahim Karimi {{!}} Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240813115849/https://www.nserc-crsng.gc.ca/Prizes-Prix/McDonald-McDonald/Profiles-Profils/Karimi-Karimi_eng.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Natural Sciences and Engineering Research Council of Canada (NSERC) |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chapman.edu/research/institutes-and-centers/quantum-studies/full-time-test/index.aspx|سەردێڕ=Full-Time Faculty and Visiting Scholars |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.chapman.edu |زمان=en}}</ref> سەرۆکی توێژینەوەی کەنەدایە لە شەپۆلە پێکهاتەدارەکان و پەیوەندی کوانتەم . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/news-releases/475251|سەردێڕ=Accomplished University of Ottawa professors earn Canada Research Chairs |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=EurekAlert! |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Government of Canada, Industry Canada, Canada Research Chairs |ناونیشان=https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542|سەردێڕ=Canada Research Chairs |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241016040137/https://www.chairs-chaires.gc.ca/chairholders-titulaires/profile-eng.aspx?profileId=3542 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.chairs-chaires.gc.ca |زمان=en}}</ref> == سەرەتای ژیان == پرۆفیسۆر کەریمی لە ساڵی 1978 لە شاری [[سەقز]]<nowiki/>ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] لە دایک بووە و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەدنیی هەر لەم شارە تەواو کردووە. هەر لە مناڵییەوە بە هاوکاریی مامۆستاکانی، هۆگرییەکی زۆری بۆ [[بیرکاری]] و فیزیا هەبوو. بە بەشداریکردنی لە چەندین کۆنفڕانسی زانستی و پێشکەشکردنی چەندین پلانی تیۆری و کرداری لەم کۆنفڕانسانە توانی بگاتە فێستیڤالە زانستییە بەناوبانگەکانی ئیران وەک فێستیڤالی خارەزمی<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=پڕۆفیسۆر ئیبراهیم کەریمی، زانایەکی جیهانیی بواری کوانتۆم |ناونیشان=https://kurdshop.net/ku/famous-kurdish-persons/3437 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=ku}}</ref>. == خوێندنی باڵا == لە ساڵی 1997 لە زانکۆی [[کرمان]] لە بەشی فیزیک وەرگیرا و پاش تەواو کردنی دوو کۆرسی زانکۆ، هاوکات دەستی کرد بە خوێندنی فیزیک و بیرکاری پێکەوە و بۆ ماوەی پێنج کۆرس لە هەردوو بەشەکە وەک خوێندکار وانەی وەردەگرت. لە ساڵی 2001، وەک خوێندکاری هەڵبژاردە و نموونەی زانکۆی کرمان لە بەشی فیزیکی ئەتۆمی کۆتایی بە خوێندنی هێنا و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی وەرگرت. هەر لەم ساڵەدا پلەی 18ی ئێرانی لە تاقیکردنەوەکانی ماجستەر بەدەست هێنا و لە بەشی بیرکاری و فیزیای زانکۆی [[زەنگان|زەنجان]] وەرگیرا و پاش دوو ساڵ لە لقی ئۆپتیکدا بڕوانامەی ماجستەری بە دەست هێنا<ref name=":0" />. دواتر لە جیاتی سەربازی ماوەی سێ سال لە [[زانکۆی کوردستان (سنە)]] وەک مامۆستا وانەی وتەوە و هەر لەو ماوەیەدا بۆ چوار وانە وەک مامۆستای نموونە و باشترین مامۆستای زانست و باشترین توێژەری زانکۆ هەڵبژێردرا<ref name=":0" />. == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:فیزیکزانانی ئێرانی]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:زانایانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] mdhjsahzohg63dcav9tbqw5bj7n0y3v 0 295757 1583976 1583680 2026-05-15T12:08:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583976 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ٢٠٠٣''' (ھەروەھا بۆ مەبەستی سپۆنسەرکردن بە '''پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەری ئیمباسی ٢٠٠٣''' ناودەبرێت) پاڵەوانێتییەکی پیشەگەری [[سنووکەر]] بوو کە لە ١٩ی نیسان تا ٥ی ئایاری ٢٠٠٣ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو. کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٢–٠٣ بوو. ئەمە ٢٧ەمین ساڵی یەک لە دوای یەک بوو کە [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] لە کرووسیبڵ ئەنجام درا، کە نیشانەی ٢٦ەمین ساڵیادی یەکەم نمایشکردنی چالاکییەکە بوو لەم شوێنەدا. پاڵەوانێتییەکە لەلایەن کۆمپانیای دروستکەری جگەرەی ئیمباسییەوە سپۆنسەر کرا. مارک ویلیامز دووەم نازناوی پاڵەوانێتیی جیھانیی خۆی بەدەستھێنا بە شکستپێھێنانی کێن دۆھێرتی بە ئەنجامی ١٨–١٦ لە یاریی کۆتاییدا. بەو پێیەی پێشتر لە وەرزەکەدا پاڵەوانێتیی بەریتانیا و ماستەرزی بردبووەوە، ویلیامز ھەر سێ نازناوی تاجی سێیانەی بە یەکەوە ھەبوو. پاڵەوانی بەرگریکار، پیتەر ئێبدن، لە چارەگی کۆتاییدا بە ئەنجامی ١٢–١٣ بە پۆڵ ھەنتەر دۆڕا و بوو بە پاڵەوانێکی تری یەکەمجار کە تووشی نەفرەتی کرووسیبڵ بوو بەھۆی شکستھێنان لە بەرگریکردن لە یەکەم نازناوی جیھانیی خۆی. کۆی گشتی ١٬٦٨٢٬٩٠٠ پاوەند وەک سندوقی خەڵات لە چالاکییەکەدا بەخشرا، کە براوەکە ٢٧٠٬٠٠٠ پاوەندی وەرگرت. == کورتە == [[پاڵەوانێتیی جیھانیی سنووکەر]] پاڵەوانێتییەکی پیشەگەر و پاڵەوانێتیی فەرمیی جیھانیی یاریی [[سنووکەر|سنووکەرە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.matchroomsport.com/news/world-snooker-championship-stay-uk/|سەردێڕ=World Snooker Championship to stay in UK |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416164401/http://www.matchroomsport.com/news/world-snooker-championship-stay-uk/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Matchroom Sport}}</ref> لە کۆتاییی سەدەی ١٩دا لەلایەن سەربازانی [[سوپای بەریتانیا|سوپای بەریتانیاوە]] کە لە ھیندستان جێگیر بوون دامەزرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Clare |یەکەم=Peter |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.snookerheritage.co.uk/normans-articles/days-of-old/origins-of-snooker/|سەردێڕ=Origins of Snooker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170103150005/http://snookerheritage.co.uk/normans-articles/days-of-old/origins-of-snooker/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=Billiard and Snooker Heritage Collection}}</ref> وەرزشەکە لە دوورگەکانی بەریتانیا بەناوبانگ بوو.<ref name="0KEss">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/the-rise-of-china/|سەردێڕ=The Rise Of China - World Snooker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180419145915/http://www.worldsnooker.com/the-rise-of-china/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> بەڵام لە سەردەمی نوێدا بە شێوەیەکی پەرەسەندوو لە ھەموو جیھاندا بووە بە پۆپۆلار، بە تایبەتی لە نەتەوەکانی ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا وەک چین، ھۆنگ کۆنگ و تایلەند.<ref name="0KEss"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://hongkongfp.com/2018/03/17/snooker-world-champion-hongkonger-ng-yee-aims-change-image-male-dominated-game/|سەردێڕ=Snooker world champion, Hongkonger Ng On-yee aims to change image of male-dominated game |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190816141250/https://www.hongkongfp.com/2018/03/17/snooker-world-champion-hongkonger-ng-yee-aims-change-image-male-dominated-game/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=Hong Kong Free Press |agency=Agence France-Presse}}</ref> پاڵەوانێتییەکە ٣٢ یاریزانی پیشەگەری لەخۆ گرتبوو کە لە یارییەکانی سنووکەری یەک بۆ یەکدا ڕکابەرییان دەکرد بە فۆرماتی دەرکردنی تاک، ھەریەکەیان لە چەندین فەریمدا ئەنجام دەدران. ٣٢ ڕکابەرەکەی پاڵەوانێتییە سەرەکییەکە بە بەکارھێنانی تێکەڵەیەک لە باشترین یاریزانەکانی ڕیزبەندیی جیھانیی سنووکەر و قۆناغی پاڵاوتنی پێش پاڵەوانێتییەکە ھەڵبژێردران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/crucible-draw-format/|سەردێڕ=Crucible Draw And Format - World Snooker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180417192039/http://www.worldsnooker.com/crucible-draw-format/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> جۆ دەیڤیس یەکەمین پاڵەوانێتیی جیھانیی لە ساڵی ١٩٢٧دا بردەوە، کە یاریی کۆتایی لە کامکینز ھۆڵ، بێرمینگھام، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.wpbsa.com/about/history/|سەردێڕ=History Timeline {{!}} WPBSA {{!}} Snooker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190418140049/https://www.wpbsa.com/about/history/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=wpbsa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.globalsnookercentre.co.uk/files/Results/27world.htm|سەردێڕ=globalsnookercentre.co.uk |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041010103752/http://www.globalsnookercentre.co.uk/files/Results/27world.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢|وێبگە=globalsnookercentre.co.uk}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٧ەوە، چالاکییەکە لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە شێفیڵد، ئینگلتەرا ئەنجام دەدرێت.<ref name="World Snooker list">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0,,13165~2306123,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110315202302/http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0%2C%2C13165~2306123%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١١|وێبگە=worldsnooker.com}}</ref> === فۆرمات === پاڵەوانێتییەکە لە ١٩ی نیسان تا ٥ی ئایاری ٢٠٠٣ لە [[شانۆی کرووسیبڵ]] لە [[شێفیڵد]]، ئینگلتەرا بەڕێوەچوو، کە ٢٧ەمین جاری یەک لە دوای یەک بوو کە پاڵەوانێتییەکە لەو شوێنەدا ئەنجام درا.<ref name="World Snooker list">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0,,13165~2306123,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110315202302/http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0%2C%2C13165~2306123%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١١|وێبگە=worldsnooker.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0,,13165~2306123,00.html "History of the World Snooker Championship"]. ''worldsnooker.com''. [World Professional Billiards and Snooker Association. [https://web.archive.org/web/20110315202302/http://www.worldsnooker.com/page/BetfredcomWorldChampionshipTournamentsArticle/0%2C%2C13165~2306123%2C00.html Archived] from the original on 15 March 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 April</span> 2011</span>.</cite></ref> نۆیەمین و کۆتا ڕووداوی ڕیزبەندیی وەرزی سنووکەری ٢٠٠٢–٠٣ بوو لە وۆرڵد سنووکەر توور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.snooker.org/trn/0203/wc2003_res.shtml#RP|سەردێڕ=WWW Snooker: Embassy World Championship 2003 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220402/http://www.snooker.org/trn/0203/wc2003_res.shtml#RP |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=snooker.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٠|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/statistics/976509.stm|سەردێڕ=BBC SPORT {{!}} Other Sport {{!}} Snooker {{!}} Calendar {{!}} Calendar |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220403/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/statistics/976509.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=news.bbc.co.uk}}</ref> بە گشتی ١٢٠ بەشداربوو لە خولەکەدا ھەبوون، و تیروپشکی سەرەکیی پێشبڕکێکە ٣٢ بەشداربووی تێدا بوو.<ref name="schedule">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٣|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm|سەردێڕ=Crucible results |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220439/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=news.bbc.co.uk}}</ref> ١٦ باشترین یاریزانەکانی نوێترین ڕیزبەندیی جیھانی بە شێوەیەکی ئۆتۆماتیکی وەک یاریزانانی سەرەتۆو بۆ تیروپشکی سەرەکی سەرکەوتن. وەک پاڵەوانی بەرگریکار، پیتەر ئێبدن وەک یەکەم سەرەتۆوی چالاکییەکە دانرا، لەگەڵ ڕۆنی ئۆسلیڤانی ژمارە ١ی جیھان کە وەک دووەم سەرەتۆو دانرا؛ سەرەتۆوەکانی تریش لەسەر بنەمای پێگەی ڕیزبەندیی جیھانیی یاریزانەکان دابەشکران.<ref name="iris_Gree">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٠٣|ناونیشان=https://www.irishexaminer.com/sport/arid-30096012.html|سەردێڕ=Greene hoping to put the breaks on Ebdon show |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220403/https://www.irishexaminer.com/sport/arid-30096012.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Irish Examiner}}</ref> یارییەکانی قۆناغی یەکەمی تیروپشکی سەرەکی بە شێوازی باشترینی ١٩ فەریم ئەنجامدراون. ژمارەی ئەو فەریمانەی کە پێویست بوون بۆ بردنەوەی یارییەک لە قۆناغی دووەم و چارەگی کۆتاییدا بۆ ١٣ فەریم زیادکرا، و لە نیوەی کۆتاییدا بۆ ١٧ فەریم؛ یاریی کۆتاییش بە شێوازی باشترینی ٣٥ فەریم ئەنجامدرا.<ref name="schedule">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٣|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm|سەردێڕ=Crucible results |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915220439/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=news.bbc.co.uk}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm "BBC SPORT | Other Sport | Snooker | Crucible Results"]. ''news.bbc.co.uk''. 6 May 2003. [https://web.archive.org/web/20200915220439/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/snooker/2938897.stm Archived] from the original on 15 September 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 August</span> 2020</span>.</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} fsa5usub3ugk360r5qzsqg83wh0u1wv 0 295779 1583935 1583913 2026-05-15T12:01:44Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583935 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەید]]{{ھن}}[[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | native_name = مجید موسوی<ref>{{multiref2|{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |سەردێڕ=سردار سید مجید موسوی؛ فرمانده جدید نیروی هوافضای سپاه |trans-title=Brigadier General Seyyed Majid Mousavi; New Commander of the IRGC Aerospace Force |وێبگە=Asia News Iran |زمان=fa |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250909214051/https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/30193/%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}|{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |سەردێڕ=بیوگرافی فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی |trans-title=Biography of the Commander of the Aerospace Force of the Islamic Revolutionary Guard Corps |وێبگە=Shahre Bours |زمان=fa |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250909214408/https://shahrebours.com/%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}}}</ref> | native_name_lang = فارسی | image = Sayyed Hosein Majid Mousavi Eftekhari.jpg | caption = مووسەوی لە ٢٠٢٥ | office = فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | predecessor = [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری ئێران]]}} | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | 1blankname1 = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]]}} | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | office1 = جێگری فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | president1 = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]{{ھن}}[[حەسەن ڕۆحانی]]{{ھن}}[[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ | term_end1 = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | birth_date = {{birth date and age|1965|2|17|df=y}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/Details.aspx?id=50588 |سەردێڕ=Sanctions List Search |بڵاوکەرەوە=OFAC}}</ref> | birth_place = [[تاران]]، [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | nickname = مەجید ({{langx|fa|مجيد}})<ref>{{multiref2|{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/1131970-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7 |سەردێڕ=سردار سید مجید موسوی کیست؟ |trans-title=Who is Sardar Seyyed Majid Mousavi? |وێبگە=ROKNA |زمان=fa |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥}}|{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |سەردێڕ=بیوگرافی سید مجید موسوی فرمانده هوافضای سپاه + سوابق |trans-title=Biography of Seyyed Majid Mousavi, Commander of the IRGC Aerospace Force + Background |وێبگە=Harfe Rouz |زمان=fa |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250909215940/https://harferouz.ir/51575/seyyed-majid-mousavi-commander-of-the-irgc-aerospace-force/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}|{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.alef.ir/news/4040501013.html |trans-title=Sardar Mousavi: We must prepare ourselves for any situation |سەردێڕ=سردار موسوی: باید خود را برای هر وضعیتی آماده کنیم |وێبگە=Alef |زمان=fa |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250909220316/https://www.alef.ir/news/4040501013.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}|{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |سەردێڕ=بیوگرافی سردار سید حسین (مجید) موسوی افتخاری |trans-title=Biography of Sardar Seyed Hossein (Majid) Mousavi Eftekhari |وێبگە=Esfahan Emrooz |زمان=fa |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250909220947/https://esfahanemrooz.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-125/932190-biography-sardar-seyed-majid-mousavi |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}}}</ref> | allegiance = {{ئاڵا|ئێران}} | branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە شەڕی ناوخۆییی سووریا|دەستێوەردانی ئێران لە سووریا]] *** [[ئۆپەراسیۆنی لێدانی موحەڕڕەم]] * [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)]] ** [[دەستێوەردانی ئێران لە عێراق (٢٠١٤–ئێستا)|دەستێوەردانی ئێران لە عێراق]] * [[ئۆپەراسیۆنی شەھید سلێمانی]] * [[ناکۆکیی ٢٠٢٤ی ئێران و ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] ** [[ھێرشی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''سەید حوسێن مووسەوی ئیفتخاری''' ({{بە فارسی|سید حسین موسوی افتخاری}}؛ لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٦٥ لە [[تاران]]) فەرماندەیەکی سەربازیی ئێرانییە کە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/128884|سەردێڕ=رێبەری باڵای ئێران مەجید موسەوی بە فەرماندەی هێزی ئاسمانی سوپای پاسداران دیاریکرد|بڵاوکەرەوە=کەناڵ٨|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/55462/%D8%B3%DB%95%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%95%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B3%DB%95%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D9%88%DB%95-%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=سەید مەجید مووسەوی بووە فەرماندەی هێزی ئاسمانیی سپای پاسداران|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krd.hathalyoum.net/articles/943470|سەردێڕ=سەید مەجید مووسەوی بووە فەرماندەی هێزی ئاسمانیی سپای پاسداران|بڵاوکەرەوە=hathalyoum|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=258254|سەردێڕ=سوپای پاسداران: بەخێرایی خەریکی نۆژەنکردنەوەی سەکۆکانی هاویشتنی مووشەکین|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == پیشە == [[پەڕگە:Unveiling ceremony of Fattah hypersonic missile (49).jpg|وێنۆک|مووسەوی لە ساڵی ٢٠٢٣]] مووسەوی لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، لەلایەن [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای ئێران]]، [[عەلی خامنەیی]]یەوە وەک فەرماندەی نوێی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] دەستنیشان کرا، ئەمەش لەدوای تیرۆرکردنی فەرماندە پێشووەکەی، [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]] لە دەستپێکی [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ رۆژەی ئێران و ئیسرائیل]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Khamenei names Majid Mousavi as new IRGC aerospace chief after predecessor killed in Israeli strike |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |وێبگە=The Times of Israel |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250614110133/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/khamenei-names-majid-mousavi-as-new-irgc-aerospace-chief-after-predecessor-killed-in-israeli-strike/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=General Majid Mousavi appointed new IRGC Aerospace commander |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/233124/General-Majid-Mousavi-appointed-new-IRGC-Aerospace-commander/ |وێبگە=Mehr News Agency |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250614152010/https://en.mehrnews.com/amp/233124/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو ساڵی ٢٠٠٩ەوە ھەتا ٢٠٢٥، وەک جێگری فەرماندەی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران کاری دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=جانشین فرمانده نیرو‌ی هوافضای سپاه: همه منتظر وعده صادق هستیم / شهید تهرانی مقدم با طراحی سوختی جدید پیشرانه‌های موشکی را متحول کرد+ فیلم |trans-title=Deputy commander of IRGC Aerospace Force: Everyone is awaiting the True Promise / Martyr Tehrani Moghaddam revolutionized missile engines with a new fuel design + video |ناونیشان=https://snn.ir/fa/news/1193874/جانشین-فرمانده-نیرو%E2%80%8Cی-هوافضای-سپاه-همه-منتظر-وعده-صادق-هستیم-شهید-تهرانی-مقدم-با-طراحی-سوختی-جدید-پیشرانه%E2%80%8Cهای-موشکی-را-متحول-کرد-فیلم |وێبگە=Student News Network |زمان=fa |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250614104750/https://snn.ir/fa/news/1193874 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=جانشین نیروی هوافضای سپاه: دستاوردهای شهید طهرانی مقدم در اختیار جبهه مقاومت است |trans-title=Deputy of IRGC Aerospace Force: Martyr Tehrani Moghaddam’s achievements are at the disposal of the Axis of Resistance |ناونیشان=https://www.qudsonline.ir/news/1027000/جانشین-نیروی-هوافضای-سپاه-دستاوردهای-شهید-طهرانی-مقدم-در-اختیار |وێبگە=Quds Online |زمان=fa |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250614105621/https://www.qudsonline.ir/news/1027000/%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == گەمارۆکان == لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕای گەیاند مووسەوی، جێگری فەرماندەی ئەوکاتی ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران لەگەڵ دوو دامەزراوەی تر لە ئێراندا گەمارۆیان خراوەتە سەر، ئەمەش بەھۆی ڕۆڵەکانیان لە پاڵپشتیکردنی پرۆگرامە مووشەکییە بالستیکییەکان و درۆنییەکانی ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=U.S. Sanctions on Two Iran-Based Entities Pursuant to E.O. 13949 and One Iranian Individual Pursuant to E.O. 13382 |ناونیشان=https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |وێبگە=U.S. Department of State |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241218181008/https://www.state.gov/u-s-sanctions-on-two-iran-based-entities-pursuant-to-e-o-13949-and-one-iranian-individual-pursuant-to-e-o-13382/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=آمریکا تحریم‌هایی علیه ۳ فرد و نهاد مرتبط با برنامه‌های پهپادی و موشکی ایران اعمال کرد |trans-title=US imposes sanctions on 3 individuals and entities linked to Iran’s drone and missile programs |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85694341/آمریکا-شرکت-کنندگان-در-برنامه-های-پهپاد-و-موشکی-ایران-را-تحریم |وێبگە=[[Islamic Republic News Agency]] |زمان=fa |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20250614110945/https://www.irna.ir/news/85694341/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%87%D9%BE%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] 7ldhiwau2gkx8c2jwtomtzsntdh1pe4 0 295789 1583930 1583929 2026-05-15T12:00:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1583930 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|2020 Trump Israel–Palestine plan|January 2025 Gaza war ceasefire|Donald Trump's February 2025 Gaza Strip proposal}} <references /> لە ٢٩ی ئەیلولی ٢٠٢٥، [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھو|بنیامین ناتانیاهۆ]] ، سەرۆک وەزیرانی [[ئیسرائیل]] ، پلانێکی نوێی بۆ چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و قەیرانی فراوانتری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕاگەیاند. پلانەکە بە ڕاوێژی زۆرێک لە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی لە سەرانسەری جیھان دانوستانی لەسەر کراوە و ئاگربەستێکی نوێ و ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان لە قۆناغی یەکەمدا لەخۆ دەگرێت. پلانەکە بە شێوەیەکی باو لە ڕاپۆرتە ھەواڵییەکاندا بە پلانی ٢٠ خاڵیی ترامپ ناودەبرێت، ٢٠ خاڵی تایبەت لەخۆ دەگرێت کە حەماس لەگەڵ ھەموویان ڕەزامەندیی نەبووە. ئەم پلانە جیاوازە لە پێشنیارەکەی ترەمپ لە شوباتی ٢٠٢٥ی کەرتی غەززە.<ref name="cnn20250929">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hansler |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/09/29/politics/white-house-peace-plan-gaza-war|سەردێڕ=What’s in the White House’s latest peace plan to end the war in Gaza {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN}}</ref> لە ٢٩ی ئەیلوولدا ترامپ ماوەیەکی بۆ [[حەماس]] دیاری کرد کە ھەتا ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەو پێشنیازە قەبووڵ بکات، یان بێجگە لەمە ڕووبەڕووی «ھەموو جۆرە دۆزەخێک» ببێتەوە.<ref name="bbc20251003">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o|سەردێڕ=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en-GB}}</ref> حەماس لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستهێنا و حکوومەتی پێکهێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە هاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح|فەتح]] ، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت . لەو کاتەوە پێکدادانەکانی دووبارە لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|هێرشەکانی ٧ی ئۆکتۆبەری حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣ گەیشتە لووتکە و بووە هۆی هەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی کۆمەڵکوژیی غەززە . ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی غەززە ٢٠٢٣|کۆتاییەکانی ساڵی ٢٠٢٣]] و سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە هێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] ، [[ئەڵمانیا]] ، [[ڕووسیا]] ، [[ئیتاڵیا]] ، [[ئیسپانیا]] ، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]] ، [[میسر]] ، [[تورکیا]] ، [[قەتەر]] ، [[ئوردن]] ، [[ئیندۆنیزیا|ئەندەنوسیا]] ، [[پاکستان]] ، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] . پێش لێدوانەکەی ترەمپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕایگەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا دەرکەوتووە. <ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=[[The New York Times]]}}</ref> <ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، لە وەڵامی ئەو پێشنیازەدا، حەماس ڕەزامەندیی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆ بکات»، هەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە. لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە. <ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکانی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە. بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە. [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] tmukqdambdlzvn8yh8pl9656rpip9kh 1584029 1583930 2026-05-15T12:37:51Z Hivja 64112 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1584029 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|2020 Trump Israel–Palestine plan|January 2025 Gaza war ceasefire|Donald Trump's February 2025 Gaza Strip proposal}} {{سەرچاوەکان}} لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥، [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھو|بنیامین ناتانیاھۆ]]، سەرۆک وەزیرانی [[ئیسرائیل]]، پلانێکی نوێی بۆ چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ڕاگەیاند. پلانەکە بە ڕاوێژی زۆرێک لە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی لە سەرانسەری جیھان دانوستانی لەسەر کراوە و ئاگربەستێکی نوێ و ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان لە قۆناغی یەکەمدا لەخۆ دەگرێت. پلانەکە بە شێوەیەکی باو لە ڕاپۆرتە ھەواڵییەکاندا بە پلانی ٢٠ خاڵیی ترامپ ناودەبرێت، ٢٠ خاڵی تایبەت لەخۆ دەگرێت کە حەماس لەگەڵ ھەموویان ڕەزامەندیی نەبووە. ئەم پلانە جیاوازە لە پێشنیارەکەی ترەمپ لە شوباتی ٢٠٢٥ی کەرتی غەززە.<ref name="cnn20250929">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hansler |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/09/29/politics/white-house-peace-plan-gaza-war|سەردێڕ=What’s in the White House’s latest peace plan to end the war in Gaza {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN}}</ref> لە ٢٩ی ئەیلوولدا ترامپ ماوەیەکی بۆ [[حەماس]] دیاری کرد کە ھەتا ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەو پێشنیازە قەبووڵ بکات، یان بێجگە لەمە ڕووبەڕووی «ھەموو جۆرە دۆزەخێک» ببێتەوە.<ref name="bbc20251003">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o|سەردێڕ=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en-GB}}</ref> حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح|فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکانی دووبارە لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣ گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی کۆمەڵکوژیی غەززە. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی غەززە ٢٠٢٣|کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣]] و سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا|ئەندەنوسیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]]. پێش لێدوانەکەی ترەمپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا دەرکەوتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=[[The New York Times]]}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، لە وەڵامی ئەو پێشنیازەدا، حەماس ڕەزامەندیی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆ بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە. لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژوو کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکانی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە. بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە. [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] abkzpfqx2xduddullv5dw8nxj74lrjd 1584030 1584029 2026-05-15T12:43:29Z Hivja 64112 1584030 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|2020 Trump Israel–Palestine plan|January 2025 Gaza war ceasefire|Donald Trump's February 2025 Gaza Strip proposal}} {{سەرچاوەکان}} لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥، [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھو|بنیامین ناتانیاھۆ]]، سەرۆک وەزیرانی [[ئیسرائیل]]، پلانێکی نوێی بۆ چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ڕاگەیاند. پلانەکە بە ڕاوێژی زۆرێک لە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی لە سەرانسەری جیھان دانوستانی لەسەر کراوە و ئاگربەستێکی نوێ و ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان لە قۆناغی یەکەمدا لەخۆ دەگرێت. پلانەکە بە شێوەیەکی باو لە ڕاپۆرتە ھەواڵییەکاندا بە پلانی ٢٠ خاڵیی ترامپ ناودەبرێت، ٢٠ خاڵی تایبەت لەخۆ دەگرێت کە حەماس لەگەڵ ھەموویان ڕەزامەندیی نەبووە. ئەم پلانە جیاوازە لە پێشنیارەکەی ترەمپ لە شوباتی ٢٠٢٥ی کەرتی غەززە.<ref name="cnn20250929">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hansler |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/09/29/politics/white-house-peace-plan-gaza-war|سەردێڕ=What’s in the White House’s latest peace plan to end the war in Gaza {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN}}</ref> لە ٢٩ی ئەیلوولدا ترامپ ماوەیەکی بۆ [[حەماس]] دیاری کرد کە ھەتا ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەو پێشنیازە قەبووڵ بکات، یان بێجگە لەمە ڕووبەڕووی «ھەموو جۆرە دۆزەخێک» ببێتەوە.<ref name="bbc20251003">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o|سەردێڕ=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en-GB}}</ref> حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، ئیتاڵیا]]، ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، لە وەڵامی ئەو پێشنیازەدا، حەماس ڕەزامەندیی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆ بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە. لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژوو کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکانی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە. بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە. [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] 1cj1h2k4dcqm44xb31yxgnsotcaplwh 1584036 1584030 2026-05-15T13:04:34Z Hivja 64112 /* */ 1584036 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|2020 Trump Israel–Palestine plan|January 2025 Gaza war ceasefire|Donald Trump's February 2025 Gaza Strip proposal}} {{سەرچاوەکان}} لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥، [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھو|بنیامین ناتانیاھۆ]]، سەرۆک وەزیرانی [[ئیسرائیل]]، پلانێکی نوێی بۆ چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ڕاگەیاند. پلانەکە بە ڕاوێژی زۆرێک لە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی لە سەرانسەری جیھان دانوستانی لەسەر کراوە و ئاگربەستێکی نوێ و ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان لە قۆناغی یەکەمدا لەخۆ دەگرێت. پلانەکە بە شێوەیەکی باو لە ڕاپۆرتە ھەواڵییەکاندا بە پلانی ٢٠ خاڵیی ترامپ ناودەبرێت، ٢٠ خاڵی تایبەت لەخۆ دەگرێت کە حەماس لەگەڵ ھەموویان ڕەزامەندیی نەبووە. ئەم پلانە جیاوازە لە پێشنیارەکەی ترەمپ لە شوباتی ٢٠٢٥ی کەرتی غەززە.<ref name="cnn20250929">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hansler |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/09/29/politics/white-house-peace-plan-gaza-war|سەردێڕ=What’s in the White House’s latest peace plan to end the war in Gaza {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN}}</ref> لە ٢٩ی ئەیلوولدا ترامپ ماوەیەکی بۆ [[حەماس]] دیاری کرد کە ھەتا ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەو پێشنیازە قەبووڵ بکات، یان بێجگە لەمە ڕووبەڕووی «ھەموو جۆرە دۆزەخێک» ببێتەوە.<ref name="bbc20251003">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o|سەردێڕ=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en-GB}}</ref> حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، ئیتاڵیا]]، ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، لە وەڵامی ئەو پێشنیازەدا، حەماس ڕەزامەندیی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆ بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە. لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژوو کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکانی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە. بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە. دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] f6iwzrf1k7p5w5tin3nc4z7de2ms3zv 1584039 1584036 2026-05-15T13:07:27Z Hivja 64112 /* */ 1584039 wikitext text/x-wiki لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥، [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھو|بنیامین ناتانیاھۆ]]، سەرۆک وەزیرانی [[ئیسرائیل]]، پلانێکی نوێی بۆ چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ڕاگەیاند. پلانەکە بە ڕاوێژی زۆرێک لە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی لە سەرانسەری جیھان دانوستانی لەسەر کراوە و ئاگربەستێکی نوێ و ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان لە قۆناغی یەکەمدا لەخۆ دەگرێت. پلانەکە بە شێوەیەکی باو لە ڕاپۆرتە ھەواڵییەکاندا بە پلانی ٢٠ خاڵیی ترامپ ناودەبرێت، ٢٠ خاڵی تایبەت لەخۆ دەگرێت کە حەماس لەگەڵ ھەموویان ڕەزامەندیی نەبووە. ئەم پلانە جیاوازە لە پێشنیارەکەی ترەمپ لە شوباتی ٢٠٢٥ی کەرتی غەززە.<ref name="cnn20250929">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hansler |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/09/29/politics/white-house-peace-plan-gaza-war|سەردێڕ=What’s in the White House’s latest peace plan to end the war in Gaza {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN}}</ref> لە ٢٩ی ئەیلوولدا ترامپ ماوەیەکی بۆ [[حەماس]] دیاری کرد کە ھەتا ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەو پێشنیازە قەبووڵ بکات، یان بێجگە لەمە ڕووبەڕووی «ھەموو جۆرە دۆزەخێک» ببێتەوە.<ref name="bbc20251003">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o|سەردێڕ=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en-GB}}</ref> حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، ئیتاڵیا]]، ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، لە وەڵامی ئەو پێشنیازەدا، حەماس ڕەزامەندیی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆ بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە. لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ [[ھێڵی زەرد (غەززە)|ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکان]]ی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=October 8, 2025 |title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas |access-date=October 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە،<ref>{{Cite news |date=October 10, 2025 |title=Israel Says Cease-Fire Has Begun, Troops Withdraw From Parts of Gaza |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-says-cease-fire-has-begun-troops-start-withdrawing-from-parts-of-gaza-098b90dc |access-date=October 11, 2025 |work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> ھەرچەندە لەو کاتەوە ژمارەیەکی زۆر ھێرش ڕوویداوە، لەنێویاندا کوشتنی ٤٤٢ فەلەستینی لەلایەن ئیسرائیلەوە.<ref name="killing" /> دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانەکە لەلایەن نێردەی تایبەتی ئەمریکا، ستیڤ ویتکۆف لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەندرا.<ref name="phasetwoannounced">{{cite tweet |number=2011478211075391845 |user=SEPeaceMissions |title=Today, on behalf of President Trump, we are announcing the launch of Phase Two of the President's 20-Point Plan to End the Gaza Conflict, moving from ceasefire to demilitarization, technocratic governance, and reconstruction. Phase Two establishes a transitional technocratic Palestinian administration in Gaza, the National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), and begins the full demilitarization and reconstruction of Gaza, primarily the disarmament of all unauthorized personnel. The US expects Hamas to comply fully with its obligations, including the immediate return of the final deceased hostage. Failure to do so will bring serious consequences. Importantly, Phase One delivered historic humanitarian aid, maintained the ceasefire, returned all living hostages and the remains of twenty-seven of the twenty-eight deceased hostages. We are deeply grateful to Egypt, Turkey, and Qatar for their indispensable mediation efforts that made all progress to date possible. |first=Steve |last=Witkoff |date=2026-01-14 |access-date=2026-01-14}}</ref> دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] lub8z227lijeuznl0vbky7k1axy4f3h 1584040 1584039 2026-05-15T13:08:09Z Hivja 64112 /* */ 1584040 wikitext text/x-wiki لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥، [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھو|بنیامین ناتانیاھۆ]]، سەرۆک وەزیرانی [[ئیسرائیل]]، پلانێکی نوێی بۆ چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ڕاگەیاند. پلانەکە بە ڕاوێژی زۆرێک لە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی لە سەرانسەری جیھان دانوستانی لەسەر کراوە و ئاگربەستێکی نوێ و ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان لە قۆناغی یەکەمدا لەخۆ دەگرێت. پلانەکە بە شێوەیەکی باو لە ڕاپۆرتە ھەواڵییەکاندا بە پلانی ٢٠ خاڵیی ترامپ ناودەبرێت، ٢٠ خاڵی تایبەت لەخۆ دەگرێت کە حەماس لەگەڵ ھەموویان ڕەزامەندیی نەبووە. ئەم پلانە جیاوازە لە پێشنیارەکەی ترەمپ لە شوباتی ٢٠٢٥ی کەرتی غەززە.<ref name="cnn20250929">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hansler |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/09/29/politics/white-house-peace-plan-gaza-war|سەردێڕ=What’s in the White House’s latest peace plan to end the war in Gaza {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN}}</ref> لە ٢٩ی ئەیلوولدا ترامپ ماوەیەکی بۆ [[حەماس]] دیاری کرد کە ھەتا ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەو پێشنیازە قەبووڵ بکات، یان بێجگە لەمە ڕووبەڕووی «ھەموو جۆرە دۆزەخێک» ببێتەوە.<ref name="bbc20251003">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o|سەردێڕ=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en-GB}}</ref> حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، لە وەڵامی ئەو پێشنیازەدا، حەماس ڕەزامەندیی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆ بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە. لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ [[ھێڵی زەرد (غەززە)|ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکان]]ی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=October 8, 2025 |title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas |access-date=October 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە،<ref>{{Cite news |date=October 10, 2025 |title=Israel Says Cease-Fire Has Begun, Troops Withdraw From Parts of Gaza |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-says-cease-fire-has-begun-troops-start-withdrawing-from-parts-of-gaza-098b90dc |access-date=October 11, 2025 |work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> ھەرچەندە لەو کاتەوە ژمارەیەکی زۆر ھێرش ڕوویداوە، لەنێویاندا کوشتنی ٤٤٢ فەلەستینی لەلایەن ئیسرائیلەوە.<ref name="killing" /> دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانەکە لەلایەن نێردەی تایبەتی ئەمریکا، [[ستیڤ ویتکۆف]] لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەندرا.<ref name="phasetwoannounced">{{cite tweet |number=2011478211075391845 |user=SEPeaceMissions |title=Today, on behalf of President Trump, we are announcing the launch of Phase Two of the President's 20-Point Plan to End the Gaza Conflict, moving from ceasefire to demilitarization, technocratic governance, and reconstruction. Phase Two establishes a transitional technocratic Palestinian administration in Gaza, the National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), and begins the full demilitarization and reconstruction of Gaza, primarily the disarmament of all unauthorized personnel. The US expects Hamas to comply fully with its obligations, including the immediate return of the final deceased hostage. Failure to do so will bring serious consequences. Importantly, Phase One delivered historic humanitarian aid, maintained the ceasefire, returned all living hostages and the remains of twenty-seven of the twenty-eight deceased hostages. We are deeply grateful to Egypt, Turkey, and Qatar for their indispensable mediation efforts that made all progress to date possible. |first=Steve |last=Witkoff |date=2026-01-14 |access-date=2026-01-14}}</ref> دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] sazt7qtu0esvzwy9dqm0p9b1grubrs4 1584041 1584040 2026-05-15T13:26:02Z Hivja 64112 /* */ 1584041 wikitext text/x-wiki لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥، [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھو|بنیامین ناتانیاھۆ]]، سەرۆک وەزیرانی [[ئیسرائیل]]، پلانێکی نوێی بۆ چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ڕاگەیاند. پلانەکە بە ڕاوێژی زۆرێک لە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی لە سەرانسەری جیھان دانوستانی لەسەر کراوە و ئاگربەستێکی نوێ و ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان لە قۆناغی یەکەمدا لەخۆ دەگرێت. پلانەکە بە شێوەیەکی باو لە ڕاپۆرتە ھەواڵییەکاندا بە پلانی ٢٠ خاڵیی ترامپ ناودەبرێت، ٢٠ خاڵی تایبەت لەخۆ دەگرێت کە حەماس لەگەڵ ھەموویان ڕەزامەندیی نەبووە. ئەم پلانە جیاوازە لە پێشنیارەکەی ترەمپ لە شوباتی ٢٠٢٥ی کەرتی غەززە.<ref name="cnn20250929">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hansler |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/09/29/politics/white-house-peace-plan-gaza-war|سەردێڕ=What’s in the White House’s latest peace plan to end the war in Gaza {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN}}</ref> لە ٢٩ی ئەیلوولدا ترامپ ماوەیەکی بۆ [[حەماس]] دیاری کرد کە ھەتا ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەو پێشنیازە قەبووڵ بکات، یان بێجگە لەمە ڕووبەڕووی «ھەموو جۆرە دۆزەخێک» ببێتەوە.<ref name="bbc20251003">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o|سەردێڕ=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en-GB}}</ref> حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> [[دەوڵەتی فەلەستین]] لە دانوستانەکاندا بەشدار نەبوو، ھەرچەندە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین]] پشتیوانیی خۆی بۆ ڕێککەوتنەکە دەربڕی. پێش ڕاگەیاندنی ئەو پلانە لەلایەن ترامپەوە، حەماس جەختی لەوە کردەوە کە بەبێ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین چەکداماڵین ڕەت دەکاتەوە.<ref name="nytimes20250929" /><ref name="jpost20250928" /><ref>{{Cite news |date=2025-08-02 |title=Hamas says it won't disarm without an independent Palestinian state |url=https://www.abc.net.au/news/2025-08-03/hamas-says-it-wont-disarm-without-statehood/105606382 |access-date=2026-05-06 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی پێشنیاری ئاشتی، ترامپ ھەتا ٥ی تشرینی ٢٠٢٥ وادەی دایە حەماس تاوەکوو پێشنیارەکە قەبووڵ بکات.<ref name="bbc20251003">{{Cite web |last=Armstrong |first=Kathryn |date=October 3, 2025 |title=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003144310/https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 7, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمدا، لە وەڵامی ئەو پێشنیارەدا، حەماس ڕەزامەندیی خۆی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆی بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە.<ref name="washingtonpost20251003">{{Cite news |date=October 3, 2025 |title=Hamas accepts Trump's plan to end the war in Gaza, but with conditions |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003201555/https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 4, 2025 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="economist20251004">{{Cite news |date=October 4, 2025 |title=Hamas says "yes, but" to the Trump Gaza plan. That may not be enough |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/10/04/hamas-says-yes-but-to-the-trump-gaza-plan-that-may-not-be-enough |access-date=October 5, 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> شرۆڤەکاران ڕایان گەیاند کە تاوەکوو ھیچ گەرەنتییەک بۆ کشانەوەی ئیسرائیل لە غەززە نەبێت، پێناچێت حەماس چەکەکانی ڕادەست بکات.<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-02-25 |title=Disputes over Hamas disarmament stall Gaza peace plan progress |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/25/disputes-hamas-disarmament-threaten-gaza-peace-plan-progress |access-date=2026-05-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، لە وەڵامی ئەو پێشنیازەدا، حەماس ڕەزامەندیی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆ بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە. لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ [[ھێڵی زەرد (غەززە)|ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکان]]ی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=October 8, 2025 |title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas |access-date=October 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە،<ref>{{Cite news |date=October 10, 2025 |title=Israel Says Cease-Fire Has Begun, Troops Withdraw From Parts of Gaza |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-says-cease-fire-has-begun-troops-start-withdrawing-from-parts-of-gaza-098b90dc |access-date=October 11, 2025 |work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> ھەرچەندە لەو کاتەوە ژمارەیەکی زۆر ھێرش ڕوویداوە، لەنێویاندا کوشتنی ٤٤٢ فەلەستینی لەلایەن ئیسرائیلەوە.<ref name="killing" /> دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانەکە لەلایەن نێردەی تایبەتی ئەمریکا، [[ستیڤ ویتکۆف]] لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەندرا.<ref name="phasetwoannounced">{{cite tweet |number=2011478211075391845 |user=SEPeaceMissions |title=Today, on behalf of President Trump, we are announcing the launch of Phase Two of the President's 20-Point Plan to End the Gaza Conflict, moving from ceasefire to demilitarization, technocratic governance, and reconstruction. Phase Two establishes a transitional technocratic Palestinian administration in Gaza, the National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), and begins the full demilitarization and reconstruction of Gaza, primarily the disarmament of all unauthorized personnel. The US expects Hamas to comply fully with its obligations, including the immediate return of the final deceased hostage. Failure to do so will bring serious consequences. Importantly, Phase One delivered historic humanitarian aid, maintained the ceasefire, returned all living hostages and the remains of twenty-seven of the twenty-eight deceased hostages. We are deeply grateful to Egypt, Turkey, and Qatar for their indispensable mediation efforts that made all progress to date possible. |first=Steve |last=Witkoff |date=2026-01-14 |access-date=2026-01-14}}</ref> دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] 0uu2rx5fu5g538m78jjv7szvdcvw211 1584042 1584041 2026-05-15T13:28:54Z Hivja 64112 /* */ 1584042 wikitext text/x-wiki لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥، [[دۆناڵد ترامپ|دۆناڵد ترەمپ]] سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھو|بنیامین ناتانیاھۆ]]، سەرۆک وەزیرانی [[ئیسرائیل]]، پلانێکی نوێی بۆ چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ڕاگەیاند. پلانەکە بە ڕاوێژی زۆرێک لە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی لە سەرانسەری جیھان دانوستانی لەسەر کراوە و ئاگربەستێکی نوێ و ئازادکردنی سەرجەم بارمتەکان لە قۆناغی یەکەمدا لەخۆ دەگرێت. پلانەکە بە شێوەیەکی باو لە ڕاپۆرتە ھەواڵییەکاندا بە پلانی ٢٠ خاڵیی ترامپ ناودەبرێت، ٢٠ خاڵی تایبەت لەخۆ دەگرێت کە حەماس لەگەڵ ھەموویان ڕەزامەندیی نەبووە. ئەم پلانە جیاوازە لە پێشنیارەکەی ترەمپ لە شوباتی ٢٠٢٥ی کەرتی غەززە.<ref name="cnn20250929">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hansler |یەکەم=Jennifer |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/09/29/politics/white-house-peace-plan-gaza-war|سەردێڕ=What’s in the White House’s latest peace plan to end the war in Gaza {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN}}</ref> لە ٢٩ی ئەیلوولدا ترامپ ماوەیەکی بۆ [[حەماس]] دیاری کرد کە ھەتا ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەو پێشنیازە قەبووڵ بکات، یان بێجگە لەمە ڕووبەڕووی «ھەموو جۆرە دۆزەخێک» ببێتەوە.<ref name="bbc20251003">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Armstrong |یەکەم=Kathryn |ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o|سەردێڕ=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en-GB}}</ref> حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> [[دەوڵەتی فەلەستین]] لە دانوستانەکاندا بەشدار نەبوو، ھەرچەندە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین]] پشتیوانیی خۆی بۆ ڕێککەوتنەکە دەربڕی. پێش ڕاگەیاندنی ئەو پلانە لەلایەن ترامپەوە، حەماس جەختی لەوە کردەوە کە بەبێ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین چەکداماڵین ڕەت دەکاتەوە.<ref name="nytimes20250929" /><ref name="jpost20250928" /><ref>{{Cite news |date=2025-08-02 |title=Hamas says it won't disarm without an independent Palestinian state |url=https://www.abc.net.au/news/2025-08-03/hamas-says-it-wont-disarm-without-statehood/105606382 |access-date=2026-05-06 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی پێشنیاری ئاشتی، ترامپ ھەتا ٥ی تشرینی ٢٠٢٥ وادەی دایە حەماس تاوەکوو پێشنیارەکە قەبووڵ بکات.<ref name="bbc20251003">{{Cite web |last=Armstrong |first=Kathryn |date=October 3, 2025 |title=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003144310/https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 7, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمدا، لە وەڵامی ئەو پێشنیارەدا، حەماس ڕەزامەندیی خۆی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆی بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە.<ref name="washingtonpost20251003">{{Cite news |date=October 3, 2025 |title=Hamas accepts Trump's plan to end the war in Gaza, but with conditions |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003201555/https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 4, 2025 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="economist20251004">{{Cite news |date=October 4, 2025 |title=Hamas says "yes, but" to the Trump Gaza plan. That may not be enough |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/10/04/hamas-says-yes-but-to-the-trump-gaza-plan-that-may-not-be-enough |access-date=October 5, 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> شرۆڤەکاران ڕایان گەیاند کە تاوەکوو ھیچ گەرەنتییەک بۆ کشانەوەی ئیسرائیل لە غەززە نەبێت، پێناچێت حەماس چەکەکانی ڕادەست بکات.<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-02-25 |title=Disputes over Hamas disarmament stall Gaza peace plan progress |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/25/disputes-hamas-disarmament-threaten-gaza-peace-plan-progress |access-date=2026-05-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ [[ھێڵی زەرد (غەززە)|ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکان]]ی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=October 8, 2025 |title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas |access-date=October 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە،<ref>{{Cite news |date=October 10, 2025 |title=Israel Says Cease-Fire Has Begun, Troops Withdraw From Parts of Gaza |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-says-cease-fire-has-begun-troops-start-withdrawing-from-parts-of-gaza-098b90dc |access-date=October 11, 2025 |work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> ھەرچەندە لەو کاتەوە ژمارەیەکی زۆر ھێرش ڕوویداوە، لەنێویاندا کوشتنی ٤٤٢ فەلەستینی لەلایەن ئیسرائیلەوە.<ref name="killing" /> دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانەکە لەلایەن نێردەی تایبەتی ئەمریکا، [[ستیڤ ویتکۆف]] لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەندرا.<ref name="phasetwoannounced">{{cite tweet |number=2011478211075391845 |user=SEPeaceMissions |title=Today, on behalf of President Trump, we are announcing the launch of Phase Two of the President's 20-Point Plan to End the Gaza Conflict, moving from ceasefire to demilitarization, technocratic governance, and reconstruction. Phase Two establishes a transitional technocratic Palestinian administration in Gaza, the National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), and begins the full demilitarization and reconstruction of Gaza, primarily the disarmament of all unauthorized personnel. The US expects Hamas to comply fully with its obligations, including the immediate return of the final deceased hostage. Failure to do so will bring serious consequences. Importantly, Phase One delivered historic humanitarian aid, maintained the ceasefire, returned all living hostages and the remains of twenty-seven of the twenty-eight deceased hostages. We are deeply grateful to Egypt, Turkey, and Qatar for their indispensable mediation efforts that made all progress to date possible. |first=Steve |last=Witkoff |date=2026-01-14 |access-date=2026-01-14}}</ref> دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] nblns2gi3bvpybpi9fivjr03p50wp5v 1584045 1584042 2026-05-15T13:52:34Z Hivja 64112 /* */ 1584045 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = پلانی ئاشتیی غەززە | long_name = پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە |citations= [[بڕیارنامەی ٢٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] | context = * کۆتاییھێنان بە [[شەڕی غەززە]] * کۆتاییھێنان بە [[قەیرانی بارمتەکانی شەڕی غەززە]] * بنیاتنانەوەی [[کەرتی غەززە]] * [[پرۆسەی ئاشتیی ئیسرائیل و فەلەستین]] | image = President Donald Trump and Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu hold a joint press conference (cropped).jpg | image_width = 250px | caption = [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کاتی ڕاگەیاندنی ئەم پێشنیارەدا | date_drafted = {{Start date|٢٠٢٥|٠٩|٢٩}} | date_signed = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|٠٩}} | date_effective = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|١٠}} | condition_effective = | mediators = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} * {{ئاڵا|قەتەرە}} * {{ئاڵا|تورکیا}} * {{ئاڵا|میسر}} }} | parties = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ئیسرائیل}} * {{ئاڵا|حەماس}} }} }} '''پلانی ئاشتیی غەززە''' بە ناوی فەرمیی '''پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە'''، ڕێککەوتنێکی فرەلایەنەیە لە نێوان [[ئیسرائیل]] و [[حەماس]] کە ئامانج لێی چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە. ئەم ڕێککەوتنە بە ڕێبەرایەتیی [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بە ڕاوێژ لەگەڵ زۆرێک لە وڵاتانی [[جیھانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[جیھانی ئیسلامی|ئیسلامی]] دانوستانی لەسەر کرا. ئەم پلانە لە ٢٩ی ئەیلولی ٢٠٢٥، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] لەلایەن ترامپەوە و شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ڕاگەیەندرا. ڕێککەوتنەکە لە ٩ی تشرینی یەکەمدا واژۆ کرا، ڕۆژی دواتر کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و لە ١٧ی تشرینی دووەمدا لەلایەن [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە قەبووڵ کرا. حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> [[دەوڵەتی فەلەستین]] لە دانوستانەکاندا بەشدار نەبوو، ھەرچەندە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین]] پشتیوانیی خۆی بۆ ڕێککەوتنەکە دەربڕی. پێش ڕاگەیاندنی ئەو پلانە لەلایەن ترامپەوە، حەماس جەختی لەوە کردەوە کە بەبێ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین چەکداماڵین ڕەت دەکاتەوە.<ref name="nytimes20250929" /><ref name="jpost20250928" /><ref>{{Cite news |date=2025-08-02 |title=Hamas says it won't disarm without an independent Palestinian state |url=https://www.abc.net.au/news/2025-08-03/hamas-says-it-wont-disarm-without-statehood/105606382 |access-date=2026-05-06 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی پێشنیاری ئاشتی، ترامپ ھەتا ٥ی تشرینی ٢٠٢٥ وادەی دایە حەماس تاوەکوو پێشنیارەکە قەبووڵ بکات.<ref name="bbc20251003">{{Cite web |last=Armstrong |first=Kathryn |date=October 3, 2025 |title=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003144310/https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 7, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمدا، لە وەڵامی ئەو پێشنیارەدا، حەماس ڕەزامەندیی خۆی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆی بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە.<ref name="washingtonpost20251003">{{Cite news |date=October 3, 2025 |title=Hamas accepts Trump's plan to end the war in Gaza, but with conditions |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003201555/https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 4, 2025 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="economist20251004">{{Cite news |date=October 4, 2025 |title=Hamas says "yes, but" to the Trump Gaza plan. That may not be enough |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/10/04/hamas-says-yes-but-to-the-trump-gaza-plan-that-may-not-be-enough |access-date=October 5, 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> شرۆڤەکاران ڕایان گەیاند کە تاوەکوو ھیچ گەرەنتییەک بۆ کشانەوەی ئیسرائیل لە غەززە نەبێت، پێناچێت حەماس چەکەکانی ڕادەست بکات.<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-02-25 |title=Disputes over Hamas disarmament stall Gaza peace plan progress |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/25/disputes-hamas-disarmament-threaten-gaza-peace-plan-progress |access-date=2026-05-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ [[ھێڵی زەرد (غەززە)|ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکان]]ی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=October 8, 2025 |title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas |access-date=October 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە،<ref>{{Cite news |date=October 10, 2025 |title=Israel Says Cease-Fire Has Begun, Troops Withdraw From Parts of Gaza |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-says-cease-fire-has-begun-troops-start-withdrawing-from-parts-of-gaza-098b90dc |access-date=October 11, 2025 |work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> ھەرچەندە لەو کاتەوە ژمارەیەکی زۆر ھێرش ڕوویداوە، لەنێویاندا کوشتنی ٤٤٢ فەلەستینی لەلایەن ئیسرائیلەوە.<ref name="killing" /> دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانەکە لەلایەن نێردەی تایبەتی ئەمریکا، [[ستیڤ ویتکۆف]] لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەندرا.<ref name="phasetwoannounced">{{cite tweet |number=2011478211075391845 |user=SEPeaceMissions |title=Today, on behalf of President Trump, we are announcing the launch of Phase Two of the President's 20-Point Plan to End the Gaza Conflict, moving from ceasefire to demilitarization, technocratic governance, and reconstruction. Phase Two establishes a transitional technocratic Palestinian administration in Gaza, the National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), and begins the full demilitarization and reconstruction of Gaza, primarily the disarmament of all unauthorized personnel. The US expects Hamas to comply fully with its obligations, including the immediate return of the final deceased hostage. Failure to do so will bring serious consequences. Importantly, Phase One delivered historic humanitarian aid, maintained the ceasefire, returned all living hostages and the remains of twenty-seven of the twenty-eight deceased hostages. We are deeply grateful to Egypt, Turkey, and Qatar for their indispensable mediation efforts that made all progress to date possible. |first=Steve |last=Witkoff |date=2026-01-14 |access-date=2026-01-14}}</ref> دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] hwda47lx7ioht7m1gy0ekowjzcqpb0i 1584046 1584045 2026-05-15T13:53:24Z Hivja 64112 /* */ 1584046 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = پلانی ئاشتیی غەززە | long_name = پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە |citations= [[بڕیارنامەی ٢٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] | context = * کۆتاییھێنان بە [[شەڕی غەززە]] * کۆتاییھێنان بە [[قەیرانی بارمتەکانی شەڕی غەززە]] * بنیاتنانەوەی [[کەرتی غەززە]] * [[پرۆسەی ئاشتیی ئیسرائیل و فەلەستین]] | image = President Donald Trump and Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu hold a joint press conference (cropped).jpg | image_width = 250px | caption = [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کاتی ڕاگەیاندنی ئەم پێشنیارەدا | date_drafted = {{Start date|٢٠٢٥|٠٩|٢٩}} | date_signed = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|٠٩}} | date_effective = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|١٠}} | condition_effective = | mediators = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} * {{ئاڵا|قەتەر}} * {{ئاڵا|تورکیا}} * {{ئاڵا|میسر}} }} | parties = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ئیسرائیل}} * {{ئاڵا|حەماس}} }} }} '''پلانی ئاشتیی غەززە''' بە ناوی فەرمیی '''پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە'''، ڕێککەوتنێکی فرەلایەنەیە لە نێوان [[ئیسرائیل]] و [[حەماس]] کە ئامانج لێی چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە. ئەم ڕێککەوتنە بە ڕێبەرایەتیی [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بە ڕاوێژ لەگەڵ زۆرێک لە وڵاتانی [[جیھانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[جیھانی ئیسلامی|ئیسلامی]] دانوستانی لەسەر کرا. ئەم پلانە لە ٢٩ی ئەیلولی ٢٠٢٥، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] لەلایەن ترامپەوە و شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ڕاگەیەندرا. ڕێککەوتنەکە لە ٩ی تشرینی یەکەمدا واژۆ کرا، ڕۆژی دواتر کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و لە ١٧ی تشرینی دووەمدا لەلایەن [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە قەبووڵ کرا. حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> [[دەوڵەتی فەلەستین]] لە دانوستانەکاندا بەشدار نەبوو، ھەرچەندە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین]] پشتیوانیی خۆی بۆ ڕێککەوتنەکە دەربڕی. پێش ڕاگەیاندنی ئەو پلانە لەلایەن ترامپەوە، حەماس جەختی لەوە کردەوە کە بەبێ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین چەکداماڵین ڕەت دەکاتەوە.<ref name="nytimes20250929" /><ref name="jpost20250928" /><ref>{{Cite news |date=2025-08-02 |title=Hamas says it won't disarm without an independent Palestinian state |url=https://www.abc.net.au/news/2025-08-03/hamas-says-it-wont-disarm-without-statehood/105606382 |access-date=2026-05-06 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی پێشنیاری ئاشتی، ترامپ ھەتا ٥ی تشرینی ٢٠٢٥ وادەی دایە حەماس تاوەکوو پێشنیارەکە قەبووڵ بکات.<ref name="bbc20251003">{{Cite web |last=Armstrong |first=Kathryn |date=October 3, 2025 |title=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003144310/https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 7, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمدا، لە وەڵامی ئەو پێشنیارەدا، حەماس ڕەزامەندیی خۆی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆی بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە.<ref name="washingtonpost20251003">{{Cite news |date=October 3, 2025 |title=Hamas accepts Trump's plan to end the war in Gaza, but with conditions |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003201555/https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 4, 2025 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="economist20251004">{{Cite news |date=October 4, 2025 |title=Hamas says "yes, but" to the Trump Gaza plan. That may not be enough |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/10/04/hamas-says-yes-but-to-the-trump-gaza-plan-that-may-not-be-enough |access-date=October 5, 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> شرۆڤەکاران ڕایان گەیاند کە تاوەکوو ھیچ گەرەنتییەک بۆ کشانەوەی ئیسرائیل لە غەززە نەبێت، پێناچێت حەماس چەکەکانی ڕادەست بکات.<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-02-25 |title=Disputes over Hamas disarmament stall Gaza peace plan progress |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/25/disputes-hamas-disarmament-threaten-gaza-peace-plan-progress |access-date=2026-05-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ [[ھێڵی زەرد (غەززە)|ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکان]]ی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=October 8, 2025 |title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas |access-date=October 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە،<ref>{{Cite news |date=October 10, 2025 |title=Israel Says Cease-Fire Has Begun, Troops Withdraw From Parts of Gaza |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-says-cease-fire-has-begun-troops-start-withdrawing-from-parts-of-gaza-098b90dc |access-date=October 11, 2025 |work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> ھەرچەندە لەو کاتەوە ژمارەیەکی زۆر ھێرش ڕوویداوە، لەنێویاندا کوشتنی ٤٤٢ فەلەستینی لەلایەن ئیسرائیلەوە.<ref name="killing" /> دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانەکە لەلایەن نێردەی تایبەتی ئەمریکا، [[ستیڤ ویتکۆف]] لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەندرا.<ref name="phasetwoannounced">{{cite tweet |number=2011478211075391845 |user=SEPeaceMissions |title=Today, on behalf of President Trump, we are announcing the launch of Phase Two of the President's 20-Point Plan to End the Gaza Conflict, moving from ceasefire to demilitarization, technocratic governance, and reconstruction. Phase Two establishes a transitional technocratic Palestinian administration in Gaza, the National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), and begins the full demilitarization and reconstruction of Gaza, primarily the disarmament of all unauthorized personnel. The US expects Hamas to comply fully with its obligations, including the immediate return of the final deceased hostage. Failure to do so will bring serious consequences. Importantly, Phase One delivered historic humanitarian aid, maintained the ceasefire, returned all living hostages and the remains of twenty-seven of the twenty-eight deceased hostages. We are deeply grateful to Egypt, Turkey, and Qatar for their indispensable mediation efforts that made all progress to date possible. |first=Steve |last=Witkoff |date=2026-01-14 |access-date=2026-01-14}}</ref> دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] 19oohwuwk9lmkoar75a2iorxd8uar5r 1584047 1584046 2026-05-15T13:57:33Z Hivja 64112 /* */ 1584047 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = پلانی ئاشتیی غەززە | long_name = پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە |citations= [[بڕیارنامەی ٢٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] | context = * کۆتاییھێنان بە [[شەڕی غەززە]] * کۆتاییھێنان بە [[قەیرانی بارمتەکانی شەڕی غەززە]] * بنیاتنانەوەی [[کەرتی غەززە]] * [[پرۆسەی ئاشتیی ئیسرائیل و فەلەستین]] | image = President Donald Trump and Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu hold a joint press conference (cropped).jpg | image_width = 250px | caption = [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کاتی ڕاگەیاندنی ئەم پێشنیارەدا | date_drafted = {{Start date|٢٠٢٥|٠٩|٢٩}} | date_signed = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|٠٩}} | date_effective = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|١٠}} | condition_effective = | mediators = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} * {{ئاڵا|قەتەر}} * {{ئاڵا|تورکیا}} * {{ئاڵا|میسر}} }} | parties = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ئیسرائیل}} * {{ئاڵا|حەماس}} }} }} '''پلانی ئاشتیی غەززە''' بە ناوی فەرمیی '''پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە'''، ڕێککەوتنێکی فرەلایەنەیە لە نێوان [[ئیسرائیل]] و [[حەماس]] کە ئامانج لێی چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە. ئەم ڕێککەوتنە بە ڕێبەرایەتیی [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بە ڕاوێژ لەگەڵ زۆرێک لە وڵاتانی [[جیھانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[جیھانی ئیسلامی|ئیسلامی]] دانوستانی لەسەر کرا. ئەم پلانە لە ٢٩ی ئەیلولی ٢٠٢٥، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] لەلایەن ترامپەوە و شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ڕاگەیەندرا. ڕێککەوتنەکە لە ٩ی تشرینی یەکەمدا واژۆ کرا، ڕۆژی دواتر کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و لە ١٧ی تشرینی دووەمدا لەلایەن [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە قەبووڵ کرا. حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> [[دەوڵەتی فەلەستین]] لە دانوستانەکاندا بەشدار نەبوو، ھەرچەندە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین]] پشتیوانیی خۆی بۆ ڕێککەوتنەکە دەربڕی. پێش ڕاگەیاندنی ئەو پلانە لەلایەن ترامپەوە، حەماس جەختی لەوە کردەوە کە بەبێ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین چەکداماڵین ڕەت دەکاتەوە.<ref name="nytimes20250929" /><ref name="jpost20250928" /><ref>{{Cite news |date=2025-08-02 |title=Hamas says it won't disarm without an independent Palestinian state |url=https://www.abc.net.au/news/2025-08-03/hamas-says-it-wont-disarm-without-statehood/105606382 |access-date=2026-05-06 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی پێشنیاری ئاشتی، ترامپ ھەتا ٥ی تشرینی ٢٠٢٥ وادەی دایە حەماس تاوەکوو پێشنیارەکە قەبووڵ بکات.<ref name="bbc20251003">{{Cite web |last=Armstrong |first=Kathryn |date=October 3, 2025 |title=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003144310/https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 7, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمدا، لە وەڵامی ئەو پێشنیارەدا، حەماس ڕەزامەندیی خۆی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆی بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە.<ref name="washingtonpost20251003">{{Cite news |date=October 3, 2025 |title=Hamas accepts Trump's plan to end the war in Gaza, but with conditions |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003201555/https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 4, 2025 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="economist20251004">{{Cite news |date=October 4, 2025 |title=Hamas says "yes, but" to the Trump Gaza plan. That may not be enough |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/10/04/hamas-says-yes-but-to-the-trump-gaza-plan-that-may-not-be-enough |access-date=October 5, 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> شرۆڤەکاران ڕایان گەیاند کە تاوەکوو ھیچ گەرەنتییەک بۆ کشانەوەی ئیسرائیل لە غەززە نەبێت، پێناچێت حەماس چەکەکانی ڕادەست بکات.<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-02-25 |title=Disputes over Hamas disarmament stall Gaza peace plan progress |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/25/disputes-hamas-disarmament-threaten-gaza-peace-plan-progress |access-date=2026-05-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ [[ھێڵی زەرد (غەززە)|ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکان]]ی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=October 8, 2025 |title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas |access-date=October 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە،<ref>{{Cite news |date=October 10, 2025 |title=Israel Says Cease-Fire Has Begun, Troops Withdraw From Parts of Gaza |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-says-cease-fire-has-begun-troops-start-withdrawing-from-parts-of-gaza-098b90dc |access-date=October 11, 2025 |work=[[The Wall Street Journal]]}}</ref> ھەرچەندە لەو کاتەوە ژمارەیەکی زۆر ھێرش ڕوویداوە، لەنێویاندا کوشتنی ٤٤٢ فەلەستینی لەلایەن ئیسرائیلەوە.<ref name="killing">{{cite web |title=Three killed as buildings collapse due to winter storm in Gaza Strip|url=https://www.pressreader.com/uae/the-national-news/20260114/281595246921681|publisher=The National|website=PressReader |date=January 14, 2026 |access-date=January 21, 2026}}</ref> دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانەکە لەلایەن نێردەی تایبەتی ئەمریکا، [[ستیڤ ویتکۆف]] لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەندرا.<ref name="phasetwoannounced">{{cite tweet |number=2011478211075391845 |user=SEPeaceMissions |title=Today, on behalf of President Trump, we are announcing the launch of Phase Two of the President's 20-Point Plan to End the Gaza Conflict, moving from ceasefire to demilitarization, technocratic governance, and reconstruction. Phase Two establishes a transitional technocratic Palestinian administration in Gaza, the National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), and begins the full demilitarization and reconstruction of Gaza, primarily the disarmament of all unauthorized personnel. The US expects Hamas to comply fully with its obligations, including the immediate return of the final deceased hostage. Failure to do so will bring serious consequences. Importantly, Phase One delivered historic humanitarian aid, maintained the ceasefire, returned all living hostages and the remains of twenty-seven of the twenty-eight deceased hostages. We are deeply grateful to Egypt, Turkey, and Qatar for their indispensable mediation efforts that made all progress to date possible. |first=Steve |last=Witkoff |date=2026-01-14 |access-date=2026-01-14}}</ref> دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] bh51g7ycv3abauncbpm65h3lglcokj1 1584048 1584047 2026-05-15T13:58:14Z Hivja 64112 /* */ 1584048 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = پلانی ئاشتیی غەززە | long_name = پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە |citations= [[بڕیارنامەی ٢٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] | context = * کۆتاییھێنان بە [[شەڕی غەززە]] * کۆتاییھێنان بە [[قەیرانی بارمتەکانی شەڕی غەززە]] * بنیاتنانەوەی [[کەرتی غەززە]] * [[پرۆسەی ئاشتیی ئیسرائیل و فەلەستین]] | image = President Donald Trump and Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu hold a joint press conference (cropped).jpg | image_width = 250px | caption = [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کاتی ڕاگەیاندنی ئەم پێشنیارەدا | date_drafted = {{Start date|٢٠٢٥|٠٩|٢٩}} | date_signed = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|٠٩}} | date_effective = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|١٠}} | condition_effective = | mediators = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} * {{ئاڵا|قەتەر}} * {{ئاڵا|تورکیا}} * {{ئاڵا|میسر}} }} | parties = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ئیسرائیل}} * {{ئاڵا|حەماس}} }} }} '''پلانی ئاشتیی غەززە''' بە ناوی فەرمیی '''پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە'''، ڕێککەوتنێکی فرەلایەنەیە لە نێوان [[ئیسرائیل]] و [[حەماس]] کە ئامانج لێی چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە. ئەم ڕێککەوتنە بە ڕێبەرایەتیی [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بە ڕاوێژ لەگەڵ زۆرێک لە وڵاتانی [[جیھانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[جیھانی ئیسلامی|ئیسلامی]] دانوستانی لەسەر کرا. ئەم پلانە لە ٢٩ی ئەیلولی ٢٠٢٥، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] لەلایەن ترامپەوە و شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ڕاگەیەندرا. ڕێککەوتنەکە لە ٩ی تشرینی یەکەمدا واژۆ کرا، ڕۆژی دواتر کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و لە ١٧ی تشرینی دووەمدا لەلایەن [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە قەبووڵ کرا. حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> [[دەوڵەتی فەلەستین]] لە دانوستانەکاندا بەشدار نەبوو، ھەرچەندە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین]] پشتیوانیی خۆی بۆ ڕێککەوتنەکە دەربڕی. پێش ڕاگەیاندنی ئەو پلانە لەلایەن ترامپەوە، حەماس جەختی لەوە کردەوە کە بەبێ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین چەکداماڵین ڕەت دەکاتەوە.<ref name="nytimes20250929" /><ref name="jpost20250928" /><ref>{{Cite news |date=2025-08-02 |title=Hamas says it won't disarm without an independent Palestinian state |url=https://www.abc.net.au/news/2025-08-03/hamas-says-it-wont-disarm-without-statehood/105606382 |access-date=2026-05-06 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی پێشنیاری ئاشتی، ترامپ ھەتا ٥ی تشرینی ٢٠٢٥ وادەی دایە حەماس تاوەکوو پێشنیارەکە قەبووڵ بکات.<ref name="bbc20251003">{{Cite web |last=Armstrong |first=Kathryn |date=October 3, 2025 |title=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003144310/https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 7, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمدا، لە وەڵامی ئەو پێشنیارەدا، حەماس ڕەزامەندیی خۆی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆی بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە.<ref name="washingtonpost20251003">{{Cite news |date=October 3, 2025 |title=Hamas accepts Trump's plan to end the war in Gaza, but with conditions |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003201555/https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 4, 2025 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="economist20251004">{{Cite news |date=October 4, 2025 |title=Hamas says "yes, but" to the Trump Gaza plan. That may not be enough |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/10/04/hamas-says-yes-but-to-the-trump-gaza-plan-that-may-not-be-enough |access-date=October 5, 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> شرۆڤەکاران ڕایان گەیاند کە تاوەکوو ھیچ گەرەنتییەک بۆ کشانەوەی ئیسرائیل لە غەززە نەبێت، پێناچێت حەماس چەکەکانی ڕادەست بکات.<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-02-25 |title=Disputes over Hamas disarmament stall Gaza peace plan progress |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/25/disputes-hamas-disarmament-threaten-gaza-peace-plan-progress |access-date=2026-05-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ [[ھێڵی زەرد (غەززە)|ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکان]]ی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=October 8, 2025 |title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas |access-date=October 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە،<ref>{{Cite news |date=October 10, 2025 |title=Israel Says Cease-Fire Has Begun, Troops Withdraw From Parts of Gaza |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-says-cease-fire-has-begun-troops-start-withdrawing-from-parts-of-gaza-098b90dc |access-date=October 11, 2025 |work=The Wall Street Journal}}</ref> ھەرچەندە لەو کاتەوە ژمارەیەکی زۆر ھێرش ڕوویداوە، لەنێویاندا کوشتنی ٤٤٢ فەلەستینی لەلایەن ئیسرائیلەوە.<ref name="killing">{{cite web |title=Three killed as buildings collapse due to winter storm in Gaza Strip|url=https://www.pressreader.com/uae/the-national-news/20260114/281595246921681|publisher=The National|website=PressReader |date=January 14, 2026 |access-date=January 21, 2026}}</ref> دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانەکە لەلایەن نێردەی تایبەتی ئەمریکا، [[ستیڤ ویتکۆف]] لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەندرا.<ref name="phasetwoannounced">{{cite tweet |number=2011478211075391845 |user=SEPeaceMissions |title=Today, on behalf of President Trump, we are announcing the launch of Phase Two of the President's 20-Point Plan to End the Gaza Conflict, moving from ceasefire to demilitarization, technocratic governance, and reconstruction. Phase Two establishes a transitional technocratic Palestinian administration in Gaza, the National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), and begins the full demilitarization and reconstruction of Gaza, primarily the disarmament of all unauthorized personnel. The US expects Hamas to comply fully with its obligations, including the immediate return of the final deceased hostage. Failure to do so will bring serious consequences. Importantly, Phase One delivered historic humanitarian aid, maintained the ceasefire, returned all living hostages and the remains of twenty-seven of the twenty-eight deceased hostages. We are deeply grateful to Egypt, Turkey, and Qatar for their indispensable mediation efforts that made all progress to date possible. |first=Steve |last=Witkoff |date=2026-01-14 |access-date=2026-01-14}}</ref> دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] 36xsncqs8m3wsri6msqisw9n25dj11g 1584049 1584048 2026-05-15T13:59:15Z Hivja 64112 1584049 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = پلانی ئاشتیی غەززە | long_name = پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە |citations= [[بڕیارنامەی ٢٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] | context = * کۆتاییھێنان بە [[شەڕی غەززە]] * کۆتاییھێنان بە [[قەیرانی بارمتەکانی شەڕی غەززە]] * بنیاتنانەوەی [[کەرتی غەززە]] * [[پرۆسەی ئاشتیی ئیسرائیل و فەلەستین]] | image = President Donald Trump and Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu hold a joint press conference (cropped).jpg | image_width = 250px | caption = [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کاتی ڕاگەیاندنی ئەم پێشنیارەدا | date_drafted = {{Start date|٢٠٢٥|٠٩|٢٩}} | date_signed = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|٠٩}} | date_effective = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|١٠}} | condition_effective = | mediators = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} * {{ئاڵا|قەتەر}} * {{ئاڵا|تورکیا}} * {{ئاڵا|میسر}} }} | parties = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ئیسرائیل}} * {{ئاڵا|حەماس}} }} }} '''پلانی ئاشتیی غەززە''' بە ناوی فەرمیی '''پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە'''، ڕێککەوتنێکی فرەلایەنەیە لە نێوان [[ئیسرائیل]] و [[حەماس]] کە ئامانج لێی چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە. ئەم ڕێککەوتنە بە ڕێبەرایەتیی [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بە ڕاوێژ لەگەڵ زۆرێک لە وڵاتانی [[جیھانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[جیھانی ئیسلامی|ئیسلامی]] دانوستانی لەسەر کرا. ئەم پلانە لە ٢٩ی ئەیلولی ٢٠٢٥، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] لەلایەن ترامپەوە و شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ڕاگەیەندرا. ڕێککەوتنەکە لە ٩ی تشرینی یەکەمدا واژۆ کرا، ڕۆژی دواتر کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و لە ١٧ی تشرینی دووەمدا لەلایەن [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە قەبووڵ کرا. حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> [[دەوڵەتی فەلەستین]] لە دانوستانەکاندا بەشدار نەبوو، ھەرچەندە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین]] پشتیوانیی خۆی بۆ ڕێککەوتنەکە دەربڕی. پێش ڕاگەیاندنی ئەو پلانە لەلایەن ترامپەوە، حەماس جەختی لەوە کردەوە کە بەبێ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین چەکداماڵین ڕەت دەکاتەوە.<ref name="nytimes20250929" /><ref name="jpost20250928" /><ref>{{Cite news |date=2025-08-02 |title=Hamas says it won't disarm without an independent Palestinian state |url=https://www.abc.net.au/news/2025-08-03/hamas-says-it-wont-disarm-without-statehood/105606382 |access-date=2026-05-06 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی پێشنیاری ئاشتی، ترامپ ھەتا ٥ی تشرینی ٢٠٢٥ وادەی دایە حەماس تاوەکوو پێشنیارەکە قەبووڵ بکات.<ref name="bbc20251003">{{Cite web |last=Armstrong |first=Kathryn |date=October 3, 2025 |title=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003144310/https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 7, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمدا، لە وەڵامی ئەو پێشنیارەدا، حەماس ڕەزامەندیی خۆی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆی بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە.<ref name="washingtonpost20251003">{{Cite news |date=October 3, 2025 |title=Hamas accepts Trump's plan to end the war in Gaza, but with conditions |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003201555/https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 4, 2025 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="economist20251004">{{Cite news |date=October 4, 2025 |title=Hamas says "yes, but" to the Trump Gaza plan. That may not be enough |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/10/04/hamas-says-yes-but-to-the-trump-gaza-plan-that-may-not-be-enough |access-date=October 5, 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> شرۆڤەکاران ڕایان گەیاند کە تاوەکوو ھیچ گەرەنتییەک بۆ کشانەوەی ئیسرائیل لە غەززە نەبێت، پێناچێت حەماس چەکەکانی ڕادەست بکات.<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-02-25 |title=Disputes over Hamas disarmament stall Gaza peace plan progress |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/25/disputes-hamas-disarmament-threaten-gaza-peace-plan-progress |access-date=2026-05-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ [[ھێڵی زەرد (غەززە)|ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکان]]ی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=October 8, 2025 |title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas |access-date=October 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە،<ref>{{Cite news |date=October 10, 2025 |title=Israel Says Cease-Fire Has Begun, Troops Withdraw From Parts of Gaza |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-says-cease-fire-has-begun-troops-start-withdrawing-from-parts-of-gaza-098b90dc |access-date=October 11, 2025 |work=The Wall Street Journal}}</ref> ھەرچەندە لەو کاتەوە ژمارەیەکی زۆر ھێرش ڕوویداوە، لەنێویاندا کوشتنی ٤٤٢ فەلەستینی لەلایەن ئیسرائیلەوە.<ref name="killing">{{cite web |title=Three killed as buildings collapse due to winter storm in Gaza Strip|url=https://www.pressreader.com/uae/the-national-news/20260114/281595246921681|publisher=The National|website=PressReader |date=January 14, 2026 |access-date=January 21, 2026}}</ref> دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانەکە لەلایەن نێردەی تایبەتی ئەمریکا، [[ستیڤ ویتکۆف]] لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەندرا.<ref name="phasetwoannounced">{{cite tweet |number=2011478211075391845 |user=SEPeaceMissions |title=Today, on behalf of President Trump, we are announcing the launch of Phase Two of the President's 20-Point Plan to End the Gaza Conflict, moving from ceasefire to demilitarization, technocratic governance, and reconstruction. Phase Two establishes a transitional technocratic Palestinian administration in Gaza, the National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), and begins the full demilitarization and reconstruction of Gaza, primarily the disarmament of all unauthorized personnel. The US expects Hamas to comply fully with its obligations, including the immediate return of the final deceased hostage. Failure to do so will bring serious consequences. Importantly, Phase One delivered historic humanitarian aid, maintained the ceasefire, returned all living hostages and the remains of twenty-seven of the twenty-eight deceased hostages. We are deeply grateful to Egypt, Turkey, and Qatar for their indispensable mediation efforts that made all progress to date possible. |first=Steve |last=Witkoff |date=2026-01-14 |access-date=2026-01-14}}</ref> دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Trump Gaza Peace Plan}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسرائیل|فەلەستین}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] jyd41llvsw5dhkulg6qklvtw2xnzdrr 1584050 1584049 2026-05-15T14:00:26Z Hivja 64112 1584050 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = پلانی ئاشتیی غەززە | long_name = پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە |citations= [[بڕیارنامەی ٢٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] | context = * کۆتاییھێنان بە [[شەڕی غەززە]] * کۆتاییھێنان بە [[قەیرانی بارمتەکانی شەڕی غەززە]] * بنیاتنانەوەی [[کەرتی غەززە]] * [[پرۆسەی ئاشتیی ئیسرائیل و فەلەستین]] | image = President Donald Trump and Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu hold a joint press conference (cropped).jpg | image_width = 250px | caption = [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کاتی ڕاگەیاندنی ئەم پێشنیارەدا | date_drafted = {{Start date|٢٠٢٥|٠٩|٢٩}} | date_signed = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|٠٩}} | date_effective = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|١٠}} | condition_effective = | mediators = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} * {{ئاڵا|قەتەر}} * {{ئاڵا|تورکیا}} * {{ئاڵا|میسر}} }} | parties = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ئیسرائیل}} * {{ئاڵا|حەماس}} }} }} '''پلانی ئاشتیی غەززە''' بە ناوی فەرمیی '''پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە'''، ڕێککەوتنێکی فرەلایەنەیە لە نێوان [[ئیسرائیل]] و [[حەماس]] کە ئامانج لێی چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە. ئەم ڕێککەوتنە بە ڕێبەرایەتیی [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بە ڕاوێژ لەگەڵ زۆرێک لە وڵاتانی [[جیھانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[جیھانی ئیسلامی|ئیسلامی]] دانوستانی لەسەر کرا. ئەم پلانە لە ٢٩ی ئەیلولی ٢٠٢٥، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] لەلایەن ترامپەوە و شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ڕاگەیەندرا. ڕێککەوتنەکە لە ٩ی تشرینی یەکەمدا واژۆ کرا، ڕۆژی دواتر کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و لە ١٧ی تشرینی دووەمدا لەلایەن [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە قەبووڵ کرا. حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> [[دەوڵەتی فەلەستین]] لە دانوستانەکاندا بەشدار نەبوو، ھەرچەندە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین]] پشتیوانیی خۆی بۆ ڕێککەوتنەکە دەربڕی. پێش ڕاگەیاندنی ئەو پلانە لەلایەن ترامپەوە، حەماس جەختی لەوە کردەوە کە بەبێ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین چەکداماڵین ڕەت دەکاتەوە.<ref name="nytimes20250929" /><ref name="jpost20250928" /><ref>{{Cite news |date=2025-08-02 |title=Hamas says it won't disarm without an independent Palestinian state |url=https://www.abc.net.au/news/2025-08-03/hamas-says-it-wont-disarm-without-statehood/105606382 |access-date=2026-05-06 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی پێشنیاری ئاشتی، ترامپ ھەتا ٥ی تشرینی ٢٠٢٥ وادەی دایە حەماس تاوەکوو پێشنیارەکە قەبووڵ بکات.<ref name="bbc20251003">{{Cite web |last=Armstrong |first=Kathryn |date=October 3, 2025 |title=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003144310/https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 7, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمدا، لە وەڵامی ئەو پێشنیارەدا، حەماس ڕەزامەندیی خۆی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆی بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە.<ref name="washingtonpost20251003">{{Cite news |date=October 3, 2025 |title=Hamas accepts Trump's plan to end the war in Gaza, but with conditions |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003201555/https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 4, 2025 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="economist20251004">{{Cite news |date=October 4, 2025 |title=Hamas says "yes, but" to the Trump Gaza plan. That may not be enough |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/10/04/hamas-says-yes-but-to-the-trump-gaza-plan-that-may-not-be-enough |access-date=October 5, 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> شرۆڤەکاران ڕایان گەیاند کە تاوەکوو ھیچ گەرەنتییەک بۆ کشانەوەی ئیسرائیل لە غەززە نەبێت، پێناچێت حەماس چەکەکانی ڕادەست بکات.<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-02-25 |title=Disputes over Hamas disarmament stall Gaza peace plan progress |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/25/disputes-hamas-disarmament-threaten-gaza-peace-plan-progress |access-date=2026-05-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ [[ھێڵی زەرد (غەززە)|ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکان]]ی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=October 8, 2025 |title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas |access-date=October 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە،<ref>{{Cite news |date=October 10, 2025 |title=Israel Says Cease-Fire Has Begun, Troops Withdraw From Parts of Gaza |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-says-cease-fire-has-begun-troops-start-withdrawing-from-parts-of-gaza-098b90dc |access-date=October 11, 2025 |work=The Wall Street Journal}}</ref> ھەرچەندە لەو کاتەوە ژمارەیەکی زۆر ھێرش ڕوویداوە، لەنێویاندا کوشتنی ٤٤٢ فەلەستینی لەلایەن ئیسرائیلەوە.<ref name="killing">{{cite web |title=Three killed as buildings collapse due to winter storm in Gaza Strip|url=https://www.pressreader.com/uae/the-national-news/20260114/281595246921681|publisher=The National|website=PressReader |date=January 14, 2026 |access-date=January 21, 2026}}</ref> دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانەکە لەلایەن نێردەی تایبەتی ئەمریکا، [[ستیڤ ویتکۆف]] لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەندرا.<ref name="phasetwoannounced">{{cite tweet |number=2011478211075391845 |user=SEPeaceMissions |title=Today, on behalf of President Trump, we are announcing the launch of Phase Two of the President's 20-Point Plan to End the Gaza Conflict, moving from ceasefire to demilitarization, technocratic governance, and reconstruction. Phase Two establishes a transitional technocratic Palestinian administration in Gaza, the National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), and begins the full demilitarization and reconstruction of Gaza, primarily the disarmament of all unauthorized personnel. The US expects Hamas to comply fully with its obligations, including the immediate return of the final deceased hostage. Failure to do so will bring serious consequences. Importantly, Phase One delivered historic humanitarian aid, maintained the ceasefire, returned all living hostages and the remains of twenty-seven of the twenty-eight deceased hostages. We are deeply grateful to Egypt, Turkey, and Qatar for their indispensable mediation efforts that made all progress to date possible. |first=Steve |last=Witkoff |date=2026-01-14 |access-date=2026-01-14}}</ref> دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Trump Gaza Peace Plan}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسرائیل|فەلەستین}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] [[en:Gaza Peace Plan]] 99as9hc16ib7fa1xqgaunfjqjmwob77 1584051 1584050 2026-05-15T14:01:17Z Hivja 64112 1584051 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = پلانی ئاشتیی غەززە | long_name = پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە |citations= [[بڕیارنامەی ٢٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] | context = * کۆتاییھێنان بە [[شەڕی غەززە]] * کۆتاییھێنان بە [[قەیرانی بارمتەکانی شەڕی غەززە]] * بنیاتنانەوەی [[کەرتی غەززە]] * [[پرۆسەی ئاشتیی ئیسرائیل و فەلەستین]] | image = President Donald Trump and Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu hold a joint press conference (cropped).jpg | image_width = 250px | caption = [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کاتی ڕاگەیاندنی ئەم پێشنیارەدا | date_drafted = {{Start date|٢٠٢٥|٠٩|٢٩}} | date_signed = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|٠٩}} | date_effective = {{Start date|٢٠٢٥|١٠|١٠}} | condition_effective = | mediators = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} * {{ئاڵا|قەتەر}} * {{ئاڵا|تورکیا}} * {{ئاڵا|میسر}} }} | parties = {{Plainlist| * {{ئاڵا|ئیسرائیل}} * {{ئاڵا|حەماس}} }} }} '''پلانی ئاشتیی غەززە''' بە ناوی فەرمیی '''پلانی گشتگیر بۆ کۆتاییھێنان بە ململانێی غەززە'''، ڕێککەوتنێکی فرەلایەنەیە لە نێوان [[ئیسرائیل]] و [[حەماس]] کە ئامانج لێی چارەسەرکردنی [[شەڕی غەززە]] و [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|قەیرانی فراوانتری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]ە. ئەم ڕێککەوتنە بە ڕێبەرایەتیی [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆک کۆماری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بە ڕاوێژ لەگەڵ زۆرێک لە وڵاتانی [[جیھانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[جیھانی ئیسلامی|ئیسلامی]] دانوستانی لەسەر کرا. ئەم پلانە لە ٢٩ی ئەیلولی ٢٠٢٥، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە [[کۆشکی سپی]] لەلایەن ترامپەوە و شانبەشانی [[بێنیامین نێتانیاھوو]]، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ڕاگەیەندرا. ڕێککەوتنەکە لە ٩ی تشرینی یەکەمدا واژۆ کرا، ڕۆژی دواتر کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و لە ١٧ی تشرینی دووەمدا لەلایەن [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە قەبووڵ کرا. حەماس لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و حکوومەتی پێکھێنا، سەرەتا بە تەنیا و دواتر بە ھاوپەیمانییەکی نیشتمانیی گەورە لەگەڵ [[بزووتنەوەی فەتح]]، بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٠٧دا دەستی بەسەر غەززەدا گرت. لەو کاتەوە پێکدادانەکان لەگەڵ ئیسرائیل پەرەی سەند و بووە بە [[ململانێی غەززە و ئیسرائیل|ململانێیەکی گەورە]]، کە دواتر بە ڕوودانی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەیشتە لووتکە و بووە ھۆی ھەڵمەتێکی سەربازیی بەرفراوانی ئیسرائیل و کارەساتی [[جینۆسایدی غەززە]]. ئاگربەستە کاتییەکان لە [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە|کۆتاییی ٢٠٢٣]] و [[ئاگربەستی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ی شەڕی غەززە|سەرەتای ٢٠٢٥]]دا ھەڵوەشانەوە و شەڕەکان بە ھێرشێکی لەناکاوی ئیسرائیل لە مانگی ئازاری ٢٠٢٥ دەستی پێکردەوە. پلانەکە بە پاڵپشتیی زۆرێک لە وڵاتانی جیھان پێشوازیی لێکرا، لەوانە [[فەڕەنسا]]، [[ئەڵمانیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، [[میسر]]، [[تورکیا]]، [[قەتەر]]، [[ئوردن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[پاکستان]]، [[کەنەدا]] و [[شانشینی یەکگرتوو]].<ref name="reuters20250930">{{Cite news |date=September 30, 2025 |title=Global reaction to Trump's proposal for a Gaza peace plan |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/global-reaction-trumps-proposal-gaza-peace-plan-2025-09-30/ |access-date=September 30, 2025 |work=Reuters |language=en|archive-url=https://archive.today/20251005215416/https://www.theguardian.com/world/2025/oct/05/israel-continues-gaza-bombardment-trump-plan-negotiators-arrive-in-cairo|archive-date=5 Oct 2025|url-status=live}}</ref> [[دەوڵەتی فەلەستین]] لە دانوستانەکاندا بەشدار نەبوو، ھەرچەندە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین]] پشتیوانیی خۆی بۆ ڕێککەوتنەکە دەربڕی. پێش ڕاگەیاندنی ئەو پلانە لەلایەن ترامپەوە، حەماس جەختی لەوە کردەوە کە بەبێ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین چەکداماڵین ڕەت دەکاتەوە.<ref name="nytimes20250929" /><ref name="jpost20250928" /><ref>{{Cite news |date=2025-08-02 |title=Hamas says it won't disarm without an independent Palestinian state |url=https://www.abc.net.au/news/2025-08-03/hamas-says-it-wont-disarm-without-statehood/105606382 |access-date=2026-05-06 |work=ABC News |language=en-AU}}</ref> دوای ڕاگەیاندنی پێشنیاری ئاشتی، ترامپ ھەتا ٥ی تشرینی ٢٠٢٥ وادەی دایە حەماس تاوەکوو پێشنیارەکە قەبووڵ بکات.<ref name="bbc20251003">{{Cite web |last=Armstrong |first=Kathryn |date=October 3, 2025 |title=Hamas says it agrees to release Israeli hostages but seeks changes to US Gaza peace plan |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003144310/https://www.bbc.com/news/articles/cdxq7zp7002o |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 7, 2025 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> لە ٣ی تشرینی یەکەمدا، لە وەڵامی ئەو پێشنیارەدا، حەماس ڕەزامەندیی خۆی دەربڕی لەسەر ئازادکردنی ھەر بارمتەیەک کە لە غەززە مابێتەوە و «دەسەڵاتی کەرتی غەززە ڕادەستی ڕێکخراوەیەکی فەلەستینیی تەکنۆکراتی سەربەخۆی بکات»، ھەرچەندە ڕازی نەبوو بە چەکداماڵین یان دەستبەرداربوون لە کاریگەرییەکانی لە غەززە.<ref name="washingtonpost20251003">{{Cite news |date=October 3, 2025 |title=Hamas accepts Trump's plan to end the war in Gaza, but with conditions |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251003201555/https://www.washingtonpost.com/world/2025/10/03/hamas-gaza-peace-ceasefire-deal/ |archive-date=3 Oct 2025 |access-date=October 4, 2025 |newspaper=The Washington Post}}</ref><ref name="economist20251004">{{Cite news |date=October 4, 2025 |title=Hamas says "yes, but" to the Trump Gaza plan. That may not be enough |url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2025/10/04/hamas-says-yes-but-to-the-trump-gaza-plan-that-may-not-be-enough |access-date=October 5, 2025 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613}}</ref> پێش لێدوانەکەی ترامپ، بەرپرسێکی باڵای بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاند کە حەماس ئەو مەرجانەی لە چەکداماڵین ڕەتکردەوە کە لە پلانەکەی ترەمپدا ھاتووە.<ref name="nytimes20250929">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2025/09/29/world/trump-netanyahu-israel-gaza/74e0089f-d171-515d-855b-8ec69ac79319|سەردێڕ=Middle East Updates: Trump Releases Gaza Plan and Says Hamas Must Accept It |وێبگە=The New York Times}}</ref><ref name="jpost20250928">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-868818|سەردێڕ=Hamas denies Donald Trump presented new Gaza ceasefire deal {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}</ref> لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێرێکی [[سی ئێن ئێن]] سەبارەت بەوەی چی ڕوودەدات ئەگەر حەماس پێداگری لەسەر مانەوە لە دەسەڵاتدا بکات، ترامپ وتی گرووپەکە ڕووبەڕووی «سڕینەوەی تەواو» دەبێتەوە.<ref name="cnn20251005">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jaramillo |یەکەم=Alejandra |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cnn.com/2025/10/05/politics/trump-gaza-hamas-netanyahu|سەردێڕ=Exclusive: Trump says Hamas faces ‘complete obliteration’ if it insists on staying in power {{!}} CNN Politics |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> شرۆڤەکاران ڕایان گەیاند کە تاوەکوو ھیچ گەرەنتییەک بۆ کشانەوەی ئیسرائیل لە غەززە نەبێت، پێناچێت حەماس چەکەکانی ڕادەست بکات.<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2026-02-25 |title=Disputes over Hamas disarmament stall Gaza peace plan progress |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/25/disputes-hamas-disarmament-threaten-gaza-peace-plan-progress |access-date=2026-05-05 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> لە ٨ی تشرینی یەکەمدا ترامپ ڕایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس گەیشتوونەتە ڕێککەوتن و قۆناغی یەکەمی ڕێککەوتنەکەیان واژۆ کردووە. لە چوارچێوەی ئەم قۆناغەدا بڕیار درا کە سەرجەم بارمتە زیندووەکان لە بەرامبەر دوو ھەزار بەندکراوی فەلەستینیدا ئازاد بکرێن کە ٢٥٠ بەندکراویان سزای ھەتاھەتایییان بەسەردا سەپێنرابوو، ھەروەھا لە ماوەی ٧٢ سەعاتیشدا ئیسرائیل ھێزەکانی بۆ [[ھێڵی زەرد (غەززە)|ھێڵە پێشوەختە دیاریکراوەکان]]ی ناو کەرتی غەززە بکشێنێتەوە.<ref>{{Cite news |last=Burke |first=Jason |date=October 8, 2025 |title='First phase' of ceasefire deal to end war in Gaza agreed by Israel and Hamas |url=https://www.theguardian.com/world/2025/oct/09/first-phase-of-ceasefire-deal-to-end-war-in-gaza-agreed-by-israel-and-hamas |access-date=October 9, 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> بڕیار درا ئاگربەستەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە،<ref>{{Cite news |date=October 10, 2025 |title=Israel Says Cease-Fire Has Begun, Troops Withdraw From Parts of Gaza |url=https://www.wsj.com/world/middle-east/israel-says-cease-fire-has-begun-troops-start-withdrawing-from-parts-of-gaza-098b90dc |access-date=October 11, 2025 |work=The Wall Street Journal}}</ref> ھەرچەندە لەو کاتەوە ژمارەیەکی زۆر ھێرش ڕوویداوە، لەنێویاندا کوشتنی ٤٤٢ فەلەستینی لەلایەن ئیسرائیلەوە.<ref name="killing">{{cite web |title=Three killed as buildings collapse due to winter storm in Gaza Strip|url=https://www.pressreader.com/uae/the-national-news/20260114/281595246921681|publisher=The National|website=PressReader |date=January 14, 2026 |access-date=January 21, 2026}}</ref> دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانەکە لەلایەن نێردەی تایبەتی ئەمریکا، [[ستیڤ ویتکۆف]] لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا ڕاگەیەندرا.<ref name="phasetwoannounced">{{cite tweet |number=2011478211075391845 |user=SEPeaceMissions |title=Today, on behalf of President Trump, we are announcing the launch of Phase Two of the President's 20-Point Plan to End the Gaza Conflict, moving from ceasefire to demilitarization, technocratic governance, and reconstruction. Phase Two establishes a transitional technocratic Palestinian administration in Gaza, the National Committee for the Administration of Gaza (NCAG), and begins the full demilitarization and reconstruction of Gaza, primarily the disarmament of all unauthorized personnel. The US expects Hamas to comply fully with its obligations, including the immediate return of the final deceased hostage. Failure to do so will bring serious consequences. Importantly, Phase One delivered historic humanitarian aid, maintained the ceasefire, returned all living hostages and the remains of twenty-seven of the twenty-eight deceased hostages. We are deeply grateful to Egypt, Turkey, and Qatar for their indispensable mediation efforts that made all progress to date possible. |first=Steve |last=Witkoff |date=2026-01-14 |access-date=2026-01-14}}</ref> دانوستانەکان لە ئایاری ٢٠٢٦ەوە ڕاگیراوە، ئەمەش بەھۆی دووبارەبوونەوەی ھێرشەکانی ئیسرائیل لە دوای ئاگربەستی تشرینی یەکەم و ناکۆکی لەسەر پلانی چەکداماڵینی بزووتنەوەی حەماس. ئیسرائیل ڕای گەیاند کە ئەگەر پێشکەوتن لە داماڵینی چەکدا نەبینێت، ناچێتە پێشەوە. بزووتنەوەی حەماس ڕای گەیاندبوو ھەتا ئەو کاتەی ئیسرائیل قۆناغی یەکەم بە تەواوی جێبەجێ نەکات، قۆناغی دووەمی ڕێککەوتنەکە کە داماڵینی چەک لەخۆدەگرێت، تاوتوێ ناکات.<ref name="timesofisrael20260505">{{Cite news |last=Magid |first=Jacob |date=2026-05-05 |title=Board of Peace won't hold Israel to truce terms if Hamas doesn't okay disarmament offer |url=https://www.timesofisrael.com/board-of-peace-wont-hold-israel-to-truce-terms-if-hamas-doesnt-okay-disarmament-offer/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2026-05-04 |title=Report: Board of Peace's top Gaza envoy in Israel after Hamas rejects disarmament plan |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-board-of-peaces-top-gaza-envoy-in-israel-after-hamas-rejects-disarmament-plan/ |access-date=2026-05-06 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-05-01 |title=Exclusive: US to close its flagship Gaza mission as Trump plan stalls, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-close-its-flagship-gaza-mission-trump-plan-stalls-sources-say-2026-05-01/ |access-date=2026-05-06 |website=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Trump Gaza Peace Plan}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسرائیل|فەلەستین}} [[پۆل:مێژووی حەماس]] [[پۆل:ململانێی غەززە-ئیسرائیل]] [[en:Gaza peace plan]] 4uy1nix2dg787wh10gqkio4o6gh8p0t 0 295790 1583991 2026-05-15T12:10:43Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[ئاگربەستی غەززە ٢٠٢٣]]ی گواستەوە بۆ [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە]] 1583991 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئاگربەستی ٢٠٢٣ی غەززە]] dnxepuxpfcbu64lo3drxutrpecc18l7 1 295791 1584038 2026-05-15T13:07:05Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584038 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مووسا باباخانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584037 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210807204004/https://kurdistanukurd.com/?p=79629 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=79629 زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=79716 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) d8yaccaylmyh4039yv8t8nzfbrezz41 0 295792 1584044 2026-05-15T13:48:46Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[بارمتەکانی شەڕی فەلەستین و ئیسرائیل ٢٠٢٣]]ی گواستەوە بۆ [[قەیرانی بارمتەکانی شەڕی غەززە]] 1584044 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[قەیرانی بارمتەکانی شەڕی غەززە]] mfz6ygu9trjw3ri1ilo2awdfa2urypv 0 295793 1584052 2026-05-15T14:40:20Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = ڕێبەری...»ەوە 1584052 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[Insurgency in Sistan and Balochistan]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}; لەدایکبووی ١٩٦٦) is a [[Brigadier general|Brigadier General]] of the [[Islamic Revolutionary Guard Corps]] (IRGC), who has served as the Commander of the [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]] since June 2025.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> He commanded the IRGC South-East [[Quds Force]] Operational Base in [[Zahedan]] in [[Sistan and Baluchestan province]] from 2019 to 2022. He was linked to violent crackdowns and killings of protestors during the 2022 [[Mahsa Amini protests]] in Sistan and Baluchestan Province.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> Karami served as the Governor of Sistan and Baluchestan province in the [[Government of Ebrahim Raisi]] from 2022 to 2024.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> He has also served as the Commander of the Guards Officer of [[Imam Hossein University]], which is affiliated with the IRGC, since 2024. == Sanctions == * {{flag icon|USA}} '''[[United States]]:''' In 2020 on charges of [[human rights violation]]s and responsibility for shooting at protesters during the [[2019–2020 Iranian protests|November 2019 protests]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{flag icon|Canada}} '''[[Canada]]:''' In 2021, one month after the start of the [[Mahsa Amini protests]] in Iran, the Canadian government sanctioned Karami on charges of "gross human rights violations." Previously, the United States had placed him on its sanctions list.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{flag icon|EU}} '''[[European Union]]:''' On 24 January 2023, the European Union issued new sanctions against the [[Islamic Republic of Iran]], which included 18 natural and 19 legal entities of the Islamic Republic Iran, including Karami. This sanction is due to his role in the brutal suppression of protests after the [[Death of Mahsa Amini]] by the Islamic Republic.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{flag icon|UK}} '''[[United Kingdom]]:''' On 20 February 2023, the [[British Foreign Office]] added the names of three judges, three members of the [[Islamic Revolutionary Guard Corps|Revolutionary Guard Corps]], and two governors, including Karami, to the sanctions list. These sanctions include asset freezes and a travel ban to the United Kingdom.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == See also == * [[List of commanders of the Islamic Revolutionary Guard Corps]] == References == {{reflist}} {{S-start}} {{S-mil}} {{S-bef|before=Mohammad Marani}} {{S-ttl|title=Commander Quds Headquarters|years=2019–2022}} {{S-aft|after=[[Hassan Mortazavi Shahroudi]]}} {{S-bef|before=Na'man Gholami}} {{S-ttl|title=Commander [[Imam Hossein University]]|years=2024–present}} {{S-inc}} {{S-bef|before=[[Mohammad Pakpour]]}} {{S-ttl|title=Commander [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]]|years=2025–present}} {{S-inc}} {{S-off}} {{S-bef|before=Hussein Modarres Khiabani}} {{S-ttl|title=Governor of [[Sistan and Baluchestan province|Sistan and Baluchestan]]|years=2022–2024}} {{S-aft|after=Mansour Bijar}} {{S-end}} {{Iran-mil-stub}} {{IRGC Commanders}} {{Iranian military commanders}} {{Authority control}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[Category:Governors of Sistan and Baluchestan province]] [[Category:Living people]] [[Category:Islamic Revolutionary Guard Corps brigadier generals]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Iranian individuals subject to European Union sanctions]] [[Category:Iranian individuals subject to U.S. Department of the Treasury sanctions]] [[en:Mohammad Karami]] kt3478tzsfj6ri03d0pp52fgw0byx6f 1584053 1584052 2026-05-15T14:55:18Z Hivja 64112 /* */ 1584053 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێوی لە سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}; لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەییی بارەگای ئۆپەراسیۆنیی [[ھێزی قودس]]ی باشووری ڕۆژھەڵاتی سوپای پاسداران پێبووە لە [[زاھیدان]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری سیستان و بەلۆچستان لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها ئەو لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە وەک فەرماندەیەکی سەربازی لە [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] کە سەر بە سوپای پاسدارانە کار دەکات. == Sanctions == * {{flag icon|USA}} '''[[United States]]:''' In 2020 on charges of [[human rights violation]]s and responsibility for shooting at protesters during the [[2019–2020 Iranian protests|November 2019 protests]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{flag icon|Canada}} '''[[Canada]]:''' In 2021, one month after the start of the [[Mahsa Amini protests]] in Iran, the Canadian government sanctioned Karami on charges of "gross human rights violations." Previously, the United States had placed him on its sanctions list.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{flag icon|EU}} '''[[European Union]]:''' On 24 January 2023, the European Union issued new sanctions against the [[Islamic Republic of Iran]], which included 18 natural and 19 legal entities of the Islamic Republic Iran, including Karami. This sanction is due to his role in the brutal suppression of protests after the [[Death of Mahsa Amini]] by the Islamic Republic.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{flag icon|UK}} '''[[United Kingdom]]:''' On 20 February 2023, the [[British Foreign Office]] added the names of three judges, three members of the [[Islamic Revolutionary Guard Corps|Revolutionary Guard Corps]], and two governors, including Karami, to the sanctions list. These sanctions include asset freezes and a travel ban to the United Kingdom.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == See also == * [[List of commanders of the Islamic Revolutionary Guard Corps]] == References == {{reflist}} {{S-start}} {{S-mil}} {{S-bef|before=Mohammad Marani}} {{S-ttl|title=Commander Quds Headquarters|years=2019–2022}} {{S-aft|after=[[Hassan Mortazavi Shahroudi]]}} {{S-bef|before=Na'man Gholami}} {{S-ttl|title=Commander [[Imam Hossein University]]|years=2024–present}} {{S-inc}} {{S-bef|before=[[Mohammad Pakpour]]}} {{S-ttl|title=Commander [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]]|years=2025–present}} {{S-inc}} {{S-off}} {{S-bef|before=Hussein Modarres Khiabani}} {{S-ttl|title=Governor of [[Sistan and Baluchestan province|Sistan and Baluchestan]]|years=2022–2024}} {{S-aft|after=Mansour Bijar}} {{S-end}} {{Iran-mil-stub}} {{IRGC Commanders}} {{Iranian military commanders}} {{Authority control}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[Category:Governors of Sistan and Baluchestan province]] [[Category:Living people]] [[Category:Islamic Revolutionary Guard Corps brigadier generals]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Iranian individuals subject to European Union sanctions]] [[Category:Iranian individuals subject to U.S. Department of the Treasury sanctions]] [[en:Mohammad Karami]] 18jfb4ddknap65yyc1jcg0xexhygubv 1584056 1584053 2026-05-15T15:08:43Z Hivja 64112 1584056 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێوی لە سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}; لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەییی بارەگای ئۆپەراسیۆنیی [[ھێزی قودس]]ی باشووری ڕۆژھەڵاتی سوپای پاسداران پێبووە لە [[زاھیدان]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری سیستان و بەلۆچستان لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها ئەو لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەییی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ی پێیە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. == گەمارۆکان == * {{flag icon|USA}} '''[[United States]]:''' In 2020 on charges of [[human rights violation]]s and responsibility for shooting at protesters during the [[2019–2020 Iranian protests|November 2019 protests]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{flag icon|Canada}} '''[[Canada]]:''' In 2021, one month after the start of the [[Mahsa Amini protests]] in Iran, the Canadian government sanctioned Karami on charges of "gross human rights violations." Previously, the United States had placed him on its sanctions list.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{flag icon|EU}} '''[[European Union]]:''' On 24 January 2023, the European Union issued new sanctions against the [[Islamic Republic of Iran]], which included 18 natural and 19 legal entities of the Islamic Republic Iran, including Karami. This sanction is due to his role in the brutal suppression of protests after the [[Death of Mahsa Amini]] by the Islamic Republic.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{flag icon|UK}} '''[[United Kingdom]]:''' On 20 February 2023, the [[British Foreign Office]] added the names of three judges, three members of the [[Islamic Revolutionary Guard Corps|Revolutionary Guard Corps]], and two governors, including Karami, to the sanctions list. These sanctions include asset freezes and a travel ban to the United Kingdom.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{S-start}} {{S-mil}} {{S-bef|before=Mohammad Marani}} {{S-ttl|title=Commander Quds Headquarters|years=2019–2022}} {{S-aft|after=[[Hassan Mortazavi Shahroudi]]}} {{S-bef|before=Na'man Gholami}} {{S-ttl|title=Commander [[Imam Hossein University]]|years=2024–present}} {{S-inc}} {{S-bef|before=[[Mohammad Pakpour]]}} {{S-ttl|title=Commander [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]]|years=2025–present}} {{S-inc}} {{S-off}} {{S-bef|before=Hussein Modarres Khiabani}} {{S-ttl|title=Governor of [[Sistan and Baluchestan province|Sistan and Baluchestan]]|years=2022–2024}} {{S-aft|after=Mansour Bijar}} {{S-end}} {{Iran-mil-stub}} {{IRGC Commanders}} {{Iranian military commanders}} {{Authority control}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[Category:Governors of Sistan and Baluchestan province]] [[Category:Living people]] [[Category:Islamic Revolutionary Guard Corps brigadier generals]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Iranian individuals subject to European Union sanctions]] [[Category:Iranian individuals subject to U.S. Department of the Treasury sanctions]] [[en:Mohammad Karami]] iouucrdj1tldsj8pw0sc8pkn6n6gtnj 1584057 1584056 2026-05-15T15:10:39Z Hivja 64112 1584057 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێوی لە سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}; لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەییی بارەگای ئۆپەراسیۆنیی [[ھێزی قودس]]ی باشووری ڕۆژھەڵاتی سوپای پاسداران پێبووە لە [[زاھیدان]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری سیستان و بەلۆچستان لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها ئەو لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەییی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ی پێیە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. == گەمارۆکان == * {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} '''[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]:''' In 2020 on charges of [[human rights violation]]s and responsibility for shooting at protesters during the [[2019–2020 Iranian protests|November 2019 protests]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|کەنەدا}} '''[[کەنەدا]]:''' In 2021, one month after the start of the [[Mahsa Amini protests]] in Iran, the Canadian government sanctioned Karami on charges of "gross human rights violations." Previously, the United States had placed him on its sanctions list.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا}} '''[[یەکێتیی ئەورووپا]]:''' On 24 January 2023, the European Union issued new sanctions against the [[Islamic Republic of Iran]], which included 18 natural and 19 legal entities of the Islamic Republic Iran, including Karami. This sanction is due to his role in the brutal suppression of protests after the [[Death of Mahsa Amini]] by the Islamic Republic.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} '''[[شانشینی یەکگرتوو]]:''' On 20 February 2023, the [[British Foreign Office]] added the names of three judges, three members of the [[Islamic Revolutionary Guard Corps|Revolutionary Guard Corps]], and two governors, including Karami, to the sanctions list. These sanctions include asset freezes and a travel ban to the United Kingdom.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{S-start}} {{S-mil}} {{S-bef|before=Mohammad Marani}} {{S-ttl|title=Commander Quds Headquarters|years=2019–2022}} {{S-aft|after=[[Hassan Mortazavi Shahroudi]]}} {{S-bef|before=Na'man Gholami}} {{S-ttl|title=Commander [[Imam Hossein University]]|years=2024–present}} {{S-inc}} {{S-bef|before=[[Mohammad Pakpour]]}} {{S-ttl|title=Commander [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]]|years=2025–present}} {{S-inc}} {{S-off}} {{S-bef|before=Hussein Modarres Khiabani}} {{S-ttl|title=Governor of [[Sistan and Baluchestan province|Sistan and Baluchestan]]|years=2022–2024}} {{S-aft|after=Mansour Bijar}} {{S-end}} {{Iran-mil-stub}} {{IRGC Commanders}} {{Iranian military commanders}} {{Authority control}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[Category:Governors of Sistan and Baluchestan province]] [[Category:Living people]] [[Category:Islamic Revolutionary Guard Corps brigadier generals]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Iranian individuals subject to European Union sanctions]] [[Category:Iranian individuals subject to U.S. Department of the Treasury sanctions]] [[en:Mohammad Karami]] aaar49zg3ns3w9ne5xy8zuy0l9oyzg6 1584058 1584057 2026-05-15T15:12:56Z Hivja 64112 /* گەمارۆکان */ 1584058 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێوی لە سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}; لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەییی بارەگای ئۆپەراسیۆنیی [[ھێزی قودس]]ی باشووری ڕۆژھەڵاتی سوپای پاسداران پێبووە لە [[زاھیدان]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری سیستان و بەلۆچستان لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها ئەو لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەییی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ی پێیە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. == گەمارۆکان == * {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} '''[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٠ بە تۆمەتی پێشێلکردنی [[مافەکانی مرۆڤ]] و بەرپرسیارێتیی تەقەکردن لە خۆپیشاندەران لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٩]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|کەنەدا}} '''[[کەنەدا]]:''' In 2021, one month after the start of the [[Mahsa Amini protests]] in Iran, the Canadian government sanctioned Karami on charges of "gross human rights violations." Previously, the United States had placed him on its sanctions list.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا}} '''[[یەکێتیی ئەورووپا]]:''' On 24 January 2023, the European Union issued new sanctions against the [[Islamic Republic of Iran]], which included 18 natural and 19 legal entities of the Islamic Republic Iran, including Karami. This sanction is due to his role in the brutal suppression of protests after the [[Death of Mahsa Amini]] by the Islamic Republic.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} '''[[شانشینی یەکگرتوو]]:''' On 20 February 2023, the [[British Foreign Office]] added the names of three judges, three members of the [[Islamic Revolutionary Guard Corps|Revolutionary Guard Corps]], and two governors, including Karami, to the sanctions list. These sanctions include asset freezes and a travel ban to the United Kingdom.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{S-start}} {{S-mil}} {{S-bef|before=Mohammad Marani}} {{S-ttl|title=Commander Quds Headquarters|years=2019–2022}} {{S-aft|after=[[Hassan Mortazavi Shahroudi]]}} {{S-bef|before=Na'man Gholami}} {{S-ttl|title=Commander [[Imam Hossein University]]|years=2024–present}} {{S-inc}} {{S-bef|before=[[Mohammad Pakpour]]}} {{S-ttl|title=Commander [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]]|years=2025–present}} {{S-inc}} {{S-off}} {{S-bef|before=Hussein Modarres Khiabani}} {{S-ttl|title=Governor of [[Sistan and Baluchestan province|Sistan and Baluchestan]]|years=2022–2024}} {{S-aft|after=Mansour Bijar}} {{S-end}} {{Iran-mil-stub}} {{IRGC Commanders}} {{Iranian military commanders}} {{Authority control}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[Category:Governors of Sistan and Baluchestan province]] [[Category:Living people]] [[Category:Islamic Revolutionary Guard Corps brigadier generals]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Iranian individuals subject to European Union sanctions]] [[Category:Iranian individuals subject to U.S. Department of the Treasury sanctions]] [[en:Mohammad Karami]] f4n3z0yw3mdi3sgzipv6egur06s197f 1584059 1584058 2026-05-15T15:13:53Z Hivja 64112 1584059 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێوی لە سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەییی بارەگای ئۆپەراسیۆنیی [[ھێزی قودس]]ی باشووری ڕۆژھەڵاتی سوپای پاسداران پێبووە لە [[زاھیدان]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری سیستان و بەلۆچستان لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها ئەو لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەییی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ی پێیە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. == گەمارۆکان == * {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} '''[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٠ بە تۆمەتی [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] و بەرپرسیارێتیی تەقەکردن لە خۆپیشاندەران لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٩]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|کەنەدا}} '''[[کەنەدا]]:''' In 2021, one month after the start of the [[Mahsa Amini protests]] in Iran, the Canadian government sanctioned Karami on charges of "gross human rights violations." Previously, the United States had placed him on its sanctions list.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا}} '''[[یەکێتیی ئەورووپا]]:''' On 24 January 2023, the European Union issued new sanctions against the [[Islamic Republic of Iran]], which included 18 natural and 19 legal entities of the Islamic Republic Iran, including Karami. This sanction is due to his role in the brutal suppression of protests after the [[Death of Mahsa Amini]] by the Islamic Republic.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} '''[[شانشینی یەکگرتوو]]:''' On 20 February 2023, the [[British Foreign Office]] added the names of three judges, three members of the [[Islamic Revolutionary Guard Corps|Revolutionary Guard Corps]], and two governors, including Karami, to the sanctions list. These sanctions include asset freezes and a travel ban to the United Kingdom.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{S-start}} {{S-mil}} {{S-bef|before=Mohammad Marani}} {{S-ttl|title=Commander Quds Headquarters|years=2019–2022}} {{S-aft|after=[[Hassan Mortazavi Shahroudi]]}} {{S-bef|before=Na'man Gholami}} {{S-ttl|title=Commander [[Imam Hossein University]]|years=2024–present}} {{S-inc}} {{S-bef|before=[[Mohammad Pakpour]]}} {{S-ttl|title=Commander [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]]|years=2025–present}} {{S-inc}} {{S-off}} {{S-bef|before=Hussein Modarres Khiabani}} {{S-ttl|title=Governor of [[Sistan and Baluchestan province|Sistan and Baluchestan]]|years=2022–2024}} {{S-aft|after=Mansour Bijar}} {{S-end}} {{Iran-mil-stub}} {{IRGC Commanders}} {{Iranian military commanders}} {{Authority control}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[Category:Governors of Sistan and Baluchestan province]] [[Category:Living people]] [[Category:Islamic Revolutionary Guard Corps brigadier generals]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Iranian individuals subject to European Union sanctions]] [[Category:Iranian individuals subject to U.S. Department of the Treasury sanctions]] [[en:Mohammad Karami]] fcw0y0vbjyiu4xl29qnz26p13141wqd 1584060 1584059 2026-05-15T15:17:11Z Hivja 64112 1584060 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێوی لە سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەییی بارەگای ئۆپەراسیۆنیی [[ھێزی قودس]]ی باشووری ڕۆژھەڵاتی سوپای پاسداران پێبووە لە [[زاھیدان]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری سیستان و بەلۆچستان لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها ئەو لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەییی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ی پێیە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. == گەمارۆکان == * {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} '''[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٠ بە تۆمەتی [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] و بەرپرسیارێتیی تەقەکردن لە خۆپیشاندەران لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٩]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|کەنەدا}} '''[[کەنەدا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٢ و یەک مانگ دوای دەستپێکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]]، حکوومەتی کەنەدا بە تۆمەتی «پێشێلکاریی دیاری مافەکانی مرۆڤ» سزای بەسەر کەرەمیدا سەپاند. پێشتر لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە خرابوو ناو پێڕستی سزاکانی ئەمریکا.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا}} '''[[یەکێتیی ئەورووپا]]:''' On 24 January 2023, the European Union issued new sanctions against the [[Islamic Republic of Iran]], which included 18 natural and 19 legal entities of the Islamic Republic Iran, including Karami. This sanction is due to his role in the brutal suppression of protests after the [[Death of Mahsa Amini]] by the Islamic Republic.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} '''[[شانشینی یەکگرتوو]]:''' On 20 February 2023, the [[British Foreign Office]] added the names of three judges, three members of the [[Islamic Revolutionary Guard Corps|Revolutionary Guard Corps]], and two governors, including Karami, to the sanctions list. These sanctions include asset freezes and a travel ban to the United Kingdom.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{S-start}} {{S-mil}} {{S-bef|before=Mohammad Marani}} {{S-ttl|title=Commander Quds Headquarters|years=2019–2022}} {{S-aft|after=[[Hassan Mortazavi Shahroudi]]}} {{S-bef|before=Na'man Gholami}} {{S-ttl|title=Commander [[Imam Hossein University]]|years=2024–present}} {{S-inc}} {{S-bef|before=[[Mohammad Pakpour]]}} {{S-ttl|title=Commander [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]]|years=2025–present}} {{S-inc}} {{S-off}} {{S-bef|before=Hussein Modarres Khiabani}} {{S-ttl|title=Governor of [[Sistan and Baluchestan province|Sistan and Baluchestan]]|years=2022–2024}} {{S-aft|after=Mansour Bijar}} {{S-end}} {{Iran-mil-stub}} {{IRGC Commanders}} {{Iranian military commanders}} {{Authority control}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[Category:Governors of Sistan and Baluchestan province]] [[Category:Living people]] [[Category:Islamic Revolutionary Guard Corps brigadier generals]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Iranian individuals subject to European Union sanctions]] [[Category:Iranian individuals subject to U.S. Department of the Treasury sanctions]] [[en:Mohammad Karami]] 1mkf1xop9qsq07nljz4bnd3mrj737ac 1584063 1584060 2026-05-15T15:22:27Z Hivja 64112 1584063 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێوی لە سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەییی بارەگای ئۆپەراسیۆنیی [[ھێزی قودس]]ی باشووری ڕۆژھەڵاتی سوپای پاسداران پێبووە لە [[زاھیدان]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری سیستان و بەلۆچستان لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها ئەو لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەییی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ی پێیە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. == گەمارۆکان == * {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} '''[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٠ بە تۆمەتی [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] و بەرپرسیارێتیی تەقەکردن لە خۆپیشاندەران لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٩]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|کەنەدا}} '''[[کەنەدا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٢ و یەک مانگ دوای دەستپێکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]]، حکوومەتی کەنەدا بە تۆمەتی «پێشێلکاریی دیاری مافەکانی مرۆڤ» سزای بەسەر کەرەمیدا سەپاند. پێشتر لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە خرابوو ناو پێڕستی سزاکانی ئەمریکا.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا}} '''[[یەکێتیی ئەورووپا]]:''' لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، یەکێتیی ئەورووپا سزای نوێی بەسەر [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا سەپاند، کە ١٨ کەسایەتیی سروشتی و ١٩ کەسایەتیی یاساییی سەر بە حکوومەتی لەخۆ گرتبوو، لەوانەش محەممەد کەرەمی. ئەم سزایە دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆڵی کەرەمی لە سەرکوتکردنی دڕندانەی خۆپیشاندانەکانی دوای [[کوژرانی ژینا ئەمینی]] لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} '''[[شانشینی یەکگرتوو]]:''' On 20 February 2023, the [[British Foreign Office]] added the names of three judges, three members of the [[Islamic Revolutionary Guard Corps|Revolutionary Guard Corps]], and two governors, including Karami, to the sanctions list. These sanctions include asset freezes and a travel ban to the United Kingdom.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{S-start}} {{S-mil}} {{S-bef|before=Mohammad Marani}} {{S-ttl|title=Commander Quds Headquarters|years=2019–2022}} {{S-aft|after=[[Hassan Mortazavi Shahroudi]]}} {{S-bef|before=Na'man Gholami}} {{S-ttl|title=Commander [[Imam Hossein University]]|years=2024–present}} {{S-inc}} {{S-bef|before=[[Mohammad Pakpour]]}} {{S-ttl|title=Commander [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]]|years=2025–present}} {{S-inc}} {{S-off}} {{S-bef|before=Hussein Modarres Khiabani}} {{S-ttl|title=Governor of [[Sistan and Baluchestan province|Sistan and Baluchestan]]|years=2022–2024}} {{S-aft|after=Mansour Bijar}} {{S-end}} {{Iran-mil-stub}} {{IRGC Commanders}} {{Iranian military commanders}} {{Authority control}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[Category:Governors of Sistan and Baluchestan province]] [[Category:Living people]] [[Category:Islamic Revolutionary Guard Corps brigadier generals]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Iranian individuals subject to European Union sanctions]] [[Category:Iranian individuals subject to U.S. Department of the Treasury sanctions]] [[en:Mohammad Karami]] 5ixfqnuudkxr3rerq4nmm9gzdb6jsrq 1584064 1584063 2026-05-15T15:28:37Z Hivja 64112 1584064 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێوی لە سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەییی بارەگای ئۆپەراسیۆنیی [[ھێزی قودس]]ی باشووری ڕۆژھەڵاتی سوپای پاسداران پێبووە لە [[زاھیدان]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری سیستان و بەلۆچستان لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها ئەو لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەییی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ی پێیە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. == گەمارۆکان == * {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} '''[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٠ بە تۆمەتی [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] و بەرپرسیارێتیی تەقەکردن لە خۆپیشاندەران لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١٩]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|کەنەدا}} '''[[کەنەدا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٢ و یەک مانگ دوای دەستپێکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]]، حکوومەتی کەنەدا بە تۆمەتی «پێشێلکاریی دیاری مافەکانی مرۆڤ» سزای بەسەر کەرەمیدا سەپاند. پێشتر لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە خرابوو ناو پێڕستی سزاکانی ئەمریکا.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا}} '''[[یەکێتیی ئەورووپا]]:''' لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، یەکێتیی ئەورووپا سزای نوێی بەسەر [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا سەپاند، کە ١٨ کەسایەتیی سروشتی و ١٩ کەسایەتیی یاساییی سەر بە حکوومەتی لەخۆ گرتبوو، لەوانەش محەممەد کەرەمی. ئەم سزایە دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆڵی کەرەمی لە سەرکوتکردنی دڕندانەی خۆپیشاندانەکانی دوای [[کوژرانی ژینا ئەمینی]] لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} '''[[شانشینی یەکگرتوو]]:''' لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی بەریتانیا]] ناوی سێ دادوەر، سێ ئەندامی سوپای پاسداران و دوو پارێزگاری خستە پێڕستی سزاکانەوە، کە کەرەمیشی وەک پارێزگارێک لەخۆ دەگرت. ئەم سزایانە بریتین لە بەستنی سامانەکان و قەدەغەکردنی گەشتکردن بۆ بەریتانیا.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{S-start}} {{S-mil}} {{S-bef|before=Mohammad Marani}} {{S-ttl|title=Commander Quds Headquarters|years=2019–2022}} {{S-aft|after=[[Hassan Mortazavi Shahroudi]]}} {{S-bef|before=Na'man Gholami}} {{S-ttl|title=Commander [[Imam Hossein University]]|years=2024–present}} {{S-inc}} {{S-bef|before=[[Mohammad Pakpour]]}} {{S-ttl|title=Commander [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]]|years=2025–present}} {{S-inc}} {{S-off}} {{S-bef|before=Hussein Modarres Khiabani}} {{S-ttl|title=Governor of [[Sistan and Baluchestan province|Sistan and Baluchestan]]|years=2022–2024}} {{S-aft|after=Mansour Bijar}} {{S-end}} {{Iran-mil-stub}} {{IRGC Commanders}} {{Iranian military commanders}} {{Authority control}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[Category:Governors of Sistan and Baluchestan province]] [[Category:Living people]] [[Category:Islamic Revolutionary Guard Corps brigadier generals]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Iranian individuals subject to European Union sanctions]] [[Category:Iranian individuals subject to U.S. Department of the Treasury sanctions]] [[en:Mohammad Karami]] h7gxf5xrgzxzegdzzzho6ztd712voqd 1584065 1584064 2026-05-15T15:29:39Z Hivja 64112 1584065 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێوی لە سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەییی بارەگای ئۆپەراسیۆنیی [[ھێزی قودس]]ی باشووری ڕۆژھەڵاتی سوپای پاسداران پێبووە لە [[زاھیدان]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری سیستان و بەلۆچستان لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها ئەو لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەییی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ی پێیە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. == گەمارۆکان == * {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} '''[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٠ بە تۆمەتی [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] و بەرپرسیارێتیی تەقەکردن لە خۆپیشاندەران لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩ی ئێران]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|کەنەدا}} '''[[کەنەدا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٢ و یەک مانگ دوای دەستپێکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]]، حکوومەتی کەنەدا بە تۆمەتی «پێشێلکاریی دیاری مافەکانی مرۆڤ» سزای بەسەر کەرەمیدا سەپاند. پێشتر لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە خرابوو ناو پێڕستی سزاکانی ئەمریکا.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا}} '''[[یەکێتیی ئەورووپا]]:''' لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، یەکێتیی ئەورووپا سزای نوێی بەسەر [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا سەپاند، کە ١٨ کەسایەتیی سروشتی و ١٩ کەسایەتیی یاساییی سەر بە حکوومەتی لەخۆ گرتبوو، لەوانەش محەممەد کەرەمی. ئەم سزایە دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆڵی کەرەمی لە سەرکوتکردنی دڕندانەی خۆپیشاندانەکانی دوای [[کوژرانی ژینا ئەمینی]] لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} '''[[شانشینی یەکگرتوو]]:''' لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی بەریتانیا]] ناوی سێ دادوەر، سێ ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و دوو پارێزگاری خستە پێڕستی سزاکانەوە، کە کەرەمیشی وەک پارێزگارێک لەخۆ دەگرت. ئەم سزایانە بریتین لە بەستنی سامانەکان و قەدەغەکردنی گەشتکردن بۆ بەریتانیا.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{S-start}} {{S-mil}} {{S-bef|before=Mohammad Marani}} {{S-ttl|title=Commander Quds Headquarters|years=2019–2022}} {{S-aft|after=[[Hassan Mortazavi Shahroudi]]}} {{S-bef|before=Na'man Gholami}} {{S-ttl|title=Commander [[Imam Hossein University]]|years=2024–present}} {{S-inc}} {{S-bef|before=[[Mohammad Pakpour]]}} {{S-ttl|title=Commander [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]]|years=2025–present}} {{S-inc}} {{S-off}} {{S-bef|before=Hussein Modarres Khiabani}} {{S-ttl|title=Governor of [[Sistan and Baluchestan province|Sistan and Baluchestan]]|years=2022–2024}} {{S-aft|after=Mansour Bijar}} {{S-end}} {{Iran-mil-stub}} {{IRGC Commanders}} {{Iranian military commanders}} {{Authority control}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[Category:Governors of Sistan and Baluchestan province]] [[Category:Living people]] [[Category:Islamic Revolutionary Guard Corps brigadier generals]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Iranian individuals subject to European Union sanctions]] [[Category:Iranian individuals subject to U.S. Department of the Treasury sanctions]] [[en:Mohammad Karami]] okxu3tdxcsdeauyqdbcyt8xnc0iqnvn 1584066 1584065 2026-05-15T15:29:57Z Hivja 64112 /* */ 1584066 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێویی سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەییی بارەگای ئۆپەراسیۆنیی [[ھێزی قودس]]ی باشووری ڕۆژھەڵاتی سوپای پاسداران پێبووە لە [[زاھیدان]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری سیستان و بەلۆچستان لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها ئەو لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەییی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ی پێیە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. == گەمارۆکان == * {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} '''[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٠ بە تۆمەتی [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] و بەرپرسیارێتیی تەقەکردن لە خۆپیشاندەران لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩ی ئێران]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|کەنەدا}} '''[[کەنەدا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٢ و یەک مانگ دوای دەستپێکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]]، حکوومەتی کەنەدا بە تۆمەتی «پێشێلکاریی دیاری مافەکانی مرۆڤ» سزای بەسەر کەرەمیدا سەپاند. پێشتر لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە خرابوو ناو پێڕستی سزاکانی ئەمریکا.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا}} '''[[یەکێتیی ئەورووپا]]:''' لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، یەکێتیی ئەورووپا سزای نوێی بەسەر [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا سەپاند، کە ١٨ کەسایەتیی سروشتی و ١٩ کەسایەتیی یاساییی سەر بە حکوومەتی لەخۆ گرتبوو، لەوانەش محەممەد کەرەمی. ئەم سزایە دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆڵی کەرەمی لە سەرکوتکردنی دڕندانەی خۆپیشاندانەکانی دوای [[کوژرانی ژینا ئەمینی]] لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} '''[[شانشینی یەکگرتوو]]:''' لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی بەریتانیا]] ناوی سێ دادوەر، سێ ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و دوو پارێزگاری خستە پێڕستی سزاکانەوە، کە کەرەمیشی وەک پارێزگارێک لەخۆ دەگرت. ئەم سزایانە بریتین لە بەستنی سامانەکان و قەدەغەکردنی گەشتکردن بۆ بەریتانیا.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{S-start}} {{S-mil}} {{S-bef|before=Mohammad Marani}} {{S-ttl|title=Commander Quds Headquarters|years=2019–2022}} {{S-aft|after=[[Hassan Mortazavi Shahroudi]]}} {{S-bef|before=Na'man Gholami}} {{S-ttl|title=Commander [[Imam Hossein University]]|years=2024–present}} {{S-inc}} {{S-bef|before=[[Mohammad Pakpour]]}} {{S-ttl|title=Commander [[Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces]]|years=2025–present}} {{S-inc}} {{S-off}} {{S-bef|before=Hussein Modarres Khiabani}} {{S-ttl|title=Governor of [[Sistan and Baluchestan province|Sistan and Baluchestan]]|years=2022–2024}} {{S-aft|after=Mansour Bijar}} {{S-end}} {{Iran-mil-stub}} {{IRGC Commanders}} {{Iranian military commanders}} {{Authority control}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[Category:Governors of Sistan and Baluchestan province]] [[Category:Living people]] [[Category:Islamic Revolutionary Guard Corps brigadier generals]] [[Category:Year of birth missing (living people)]] [[Category:Iranian individuals subject to European Union sanctions]] [[Category:Iranian individuals subject to U.S. Department of the Treasury sanctions]] [[en:Mohammad Karami]] c9kru4ut52zjomppt2byniac5e3pv3d 1584067 1584066 2026-05-15T15:31:33Z Hivja 64112 1584067 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێویی سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەییی بارەگای ئۆپەراسیۆنیی [[ھێزی قودس]]ی باشووری ڕۆژھەڵاتی سوپای پاسداران پێبووە لە [[زاھیدان]] لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری سیستان و بەلۆچستان لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها ئەو لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەییی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ی پێیە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. == گەمارۆکان == * {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} '''[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٠ بە تۆمەتی [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] و بەرپرسیارێتیی تەقەکردن لە خۆپیشاندەران لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩ی ئێران]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|کەنەدا}} '''[[کەنەدا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٢ و یەک مانگ دوای دەستپێکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]]، حکوومەتی کەنەدا بە تۆمەتی «پێشێلکاریی دیاری مافەکانی مرۆڤ» سزای بەسەر کەرەمیدا سەپاند. پێشتر لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە خرابوو ناو پێڕستی سزاکانی ئەمریکا.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا}} '''[[یەکێتیی ئەورووپا]]:''' لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، یەکێتیی ئەورووپا سزای نوێی بەسەر [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا سەپاند، کە ١٨ کەسایەتیی سروشتی و ١٩ کەسایەتیی یاساییی سەر بە حکوومەتی لەخۆ گرتبوو، لەوانەش محەممەد کەرەمی. ئەم سزایە دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆڵی کەرەمی لە سەرکوتکردنی دڕندانەی خۆپیشاندانەکانی دوای [[کوژرانی ژینا ئەمینی]] لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} '''[[شانشینی یەکگرتوو]]:''' لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی بەریتانیا]] ناوی سێ دادوەر، سێ ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و دوو پارێزگاری خستە پێڕستی سزاکانەوە، کە کەرەمیشی وەک پارێزگارێک لەخۆ دەگرت. ئەم سزایانە بریتین لە بەستنی سامانەکان و قەدەغەکردنی گەشتکردن بۆ بەریتانیا.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|ئێران}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[en:Mohammad Karami]] jgptdos5o66cg42hrnwfapmy3yy7a5s 1584068 1584067 2026-05-15T15:38:54Z Hivja 64112 /* */ 1584068 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]] | name = محەممەد کەرەمی | native_name = محمد کرمی | native_name_lang = فارسی | image = MohammadKarami2023.jpg | caption = کەرەمی لە ٢٠٢٣ | office = فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] | 1blankname = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata = [[عەلی خامنەیی]]{{ھن}}[[موجتەبا خامنەیی]] | president = [[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor = [[محەممەد پاکپوور]] | successor = | term_start = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ | term_end = | office1 = نوێنەری تایبەتی سەرۆک کۆمار بۆ کاروباری کارگێڕیی [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname1 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]] | president1 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | term_start1 = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ | term_end1 = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | office2 = پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] | 1blankname2 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵا]] | 1namedata2 = [[عەلی خامنەیی]] | president2 = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] {{بچووک|(کاتی)}}{{ھن}}[[مەسعوود پزیشکیان]] | predecessor2 = {{ill|حوسێن مودەریس خیابانی|fa|حسین مدرس خیابانی}} | successor2 = {{ill|مەنسوور بیجاڕ|fa|منصور بیجار}} | term_start2 = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | term_end2 = ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|١٩٦٦|٠١|٢٧}} | birth_place = [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]] | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = {{ئاڵا|Islamic Revolutionary Guard Corps}} | service_years = ١٩٨٠کان–ئێستا | rank = [[پەڕگە:18- Sartipp-IRGC.png|30px]] [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]] | unit = {{flagicon image|Flag of the Ground Forces of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] | commands = [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٢٤–ئێستا){{ھن}} [[بارەگای قودس]] (٢٠١٩–٢٠٢٢) | battles = {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] * [[سەربزێویی سیستان و بەلۆچستان]] * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ١٢ ڕۆژە]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]] {{tree list/end}} }} '''محەممەد کەرەمی''' ({{بە فارسی|محمد کرمی}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٦) [[سەرتیپ (پلەی سەربازی)|سەرتیپ]]ێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]یە کە لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ەوە وەک فەرماندەی [[ھێزی وشکانیی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی وشکانیی سوپای پاسداران]] کار دەکات.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander for its IRGC Ground Forces |url=https://en.trend.az/iran/4059133.html |access-date=2025-06-19 |website=Trend.Az |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new IRGC ground forces commander {{!}} Caliber.Az |url=https://caliber.az/en/post/iran-appoints-new-irgc-ground-forces-commander |access-date=2025-06-19 |website=Caliber |language=en}}</ref> ئەو لە ساڵی ٢٠٢٢ ھەتا ٢٠٢٤، وەک پارێزگاری [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] لە [[کابینەی سێزدەیەمی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کابینەی ئیبراھیم ڕەئیسی]]دا کاری کردووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Who is Mohammad Karami, the new commander of the IRGC Ground Forces? |url=https://www.bbc.com/persian/articles/ce83v4d5j6lo |access-date=2025-06-19 |website=BBC News |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints Brigadier General Mohammad Karami as IRGC ground force commander |url=https://www.intellinews.com/iran-appoints-brigadier-general-mohammad-karami-as-irgc-ground-force-commander-386897/ |access-date=2025-06-19 |website=Intelli News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran appoints new commander of IRGC Ground Forces |url=https://en.apa.az/asia/iran-appoints-new-commander-of-irgc-ground-forces-470738 |archive-date= |access-date=2025-06-19 |website=Apa |language=en}}</ref> هەروەها کەرەمی لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە فەرماندەی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]]ە کە زانکۆیەکی سەر بە سوپای پاسدارانە. کەرەمی لە ساڵی ٢٠١٩ ھەتا ٢٠٢٢، فەرماندەی [[بارەگای قودس]] لە [[زاھیدان]] بووە. ئەو لە کوشتنی خۆپیشاندەران و سەرکوتکردنی توندوتیژی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠٢٢]] لە پارێزگای سیستان و بەلۆچستاندا ڕۆڵی ھەبووە.<ref>{{Cite web |date=2025-06-19 |title=Iran Makes Key IRGC Appointment As Israeli Ground Ops Loom, Warns US Again Against Meddling |url=https://www.news18.com/world/iran-makes-key-irgc-appointment-as-israeli-ground-ops-loom-warns-us-again-against-meddling-9393436.html |access-date=2025-06-19 |website=News18 |language=en}}</ref> == گەمارۆکان == * {{ھێمای ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} '''[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٠ بە تۆمەتی [[پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن کۆماری ئیسلامیی ئێران|پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ]] و بەرپرسیارێتیی تەقەکردن لە خۆپیشاندەران لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩–٢٠٢٠)|خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٩ی ئێران]].<ref>{{Cite web |date=2021-12-07 |title=13 Iranian entities targeted by new US sanctions |url=https://www.jpost.com/breaking-news/13-iranian-entities-targeted-by-new-us-sanctions-688133 |access-date=2025-06-19 |website=The Jerusalem Post |language=en}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|کەنەدا}} '''[[کەنەدا]]:''' لە ساڵی ٢٠٢٢ و یەک مانگ دوای دەستپێکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]]، حکوومەتی کەنەدا بە تۆمەتی «پێشێلکاریی دیاری مافەکانی مرۆڤ» سزای بەسەر کەرەمیدا سەپاند. پێشتر لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە خرابوو ناو پێڕستی سزاکانی ئەمریکا.<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2022-10-19 |title=Canada sanctions additional representatives of the Iranian regime |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2022/10/canada-sanctions-additional-representatives-of-the-iranian-regime.html |access-date=2025-06-19 |website=www.canada.ca}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|یەکێتیی ئەورووپا}} '''[[یەکێتیی ئەورووپا]]:''' لە ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣، یەکێتیی ئەورووپا سزای نوێی بەسەر [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]دا سەپاند، کە ١٨ کەسایەتیی سروشتی و ١٩ کەسایەتیی یاساییی سەر بە حکوومەتی لەخۆ گرتبوو، لەوانەش محەممەد کەرەمی. ئەم سزایە دەگەڕێتەوە بۆ ڕۆڵی کەرەمی لە سەرکوتکردنی دڕندانەی خۆپیشاندانەکانی دوای [[کوژرانی ژینا ئەمینی]] لەلایەن کۆماری ئیسلامییەوە.<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=Iran executes two more men in connection with protests – DW – 01/07/2023 |url=https://www.dw.com/en/iran-executes-two-more-men-in-connection-with-protests/a-64312532 |access-date=2025-06-19 |website=DW |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title=Details of the new EU sanctions; 18 individuals and 19 legal entities on the sanctions list |url=https://ir.voanews.com/a/restrictive-measures-directed-against-certain-persons-entities-and-bodies-in-view-of-the-situation-in-iran/6930766.html |access-date=2025-06-19 |website=Voice of America |language=fa}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} '''[[شانشینی یەکگرتوو]]:''' لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣، [[وەزارەتی کاروباری دەرەوەی بەریتانیا]] ناوی سێ دادوەر، سێ ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و دوو پارێزگاری خستە پێڕستی سزاکانەوە، کە کەرەمیشی وەک پارێزگارێک لەخۆ دەگرت. ئەم سزایانە بریتین لە بەستنی سامانەکان و قەدەغەکردنی گەشتکردن بۆ بەریتانیا.<ref>{{Cite news |title=UK sanctions Iranian judges, commanders and regional governors |url=https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328120340/https://www.reuters.com/world/uk-sanctions-iranian-judges-commanders-regional-governors-2023-02-20/ |archive-date=2023-03-28 |access-date=2025-06-19 |work=Reuters |language=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|ئێران}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[en:Mohammad Karami]] 49kw6fw5f54t9u68tyt8212odqhyj9c 10 295795 1584103 2026-05-15T19:34:55Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{زمان لەگەڵ ناو|hu|مەجاری|{{{1}}}|links={{{links|yes}}}}}<noinclude> {{documentation|داڕێژە:Lang-x/doc}} </noinclude>»ەوە 1584103 wikitext text/x-wiki {{زمان لەگەڵ ناو|hu|مەجاری|{{{1}}}|links={{{links|yes}}}}}<noinclude> {{documentation|داڕێژە:Lang-x/doc}} </noinclude> 0x6wdubwtoezv4esjma2w5fll8worxk 1584110 1584103 2026-05-15T19:40:13Z Hivja 64112 /* */ 1584110 wikitext text/x-wiki {{زمان لەگەڵ ناو|hu|مەجاری|{{{1}}}|links={{{links|yes}}}}}<noinclude> {{documentation|داڕێژە:Lang-x/doc}} </noinclude> [[en:Template:Lang-hu]] 5ib1tldxwc9k132bpprxcl3mfm8s3wo 1584111 1584110 2026-05-15T19:41:10Z Hivja 64112 /* */ 1584111 wikitext text/x-wiki {{زمان لەگەڵ ناو|hu|مەجاری|{{{1}}}|links={{{links|yes}}}}}<noinclude> {{documentation|داڕێژە:Lang-x/doc}} </noinclude> [[fa:الگو:Lang-hu]] sp6dix1e6nfvvxjjqmzvkv40cvagoir 3 295796 1584105 2026-05-15T19:36:07Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1584105 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٣٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) det3b80r1rlstihah73s22wlhayvtzs 10 295797 1584107 2026-05-15T19:38:40Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[داڕێژە:Lang-ku]]ی گواستەوە بۆ [[داڕێژە:بە کوردی]] 1584107 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[داڕێژە:بە کوردی]] 9hr7oizocwxds8nm99cnartyh3hxao2 0 295798 1584108 2026-05-15T19:39:18Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{داتابۆکس}} '''پیتەر ماگیار''' ({{بە مەجاری|Péter Magyar}}؛ لەدایکبووی ١٦ی ئازاری ١٩٨١ لە [[بوداپێست]]) سیاسەتوان و مافزانێکی مەجارە کە لە ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ەوە وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] خزمەت دەکات. ئەو ھەروەھا سەرۆکی [[پارتی تیسا]]یە، کە بە ڕێبەرایەتیی ماگی...»ەوە 1584108 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پیتەر ماگیار''' ({{بە مەجاری|Péter Magyar}}؛ لەدایکبووی ١٦ی ئازاری ١٩٨١ لە [[بوداپێست]]) سیاسەتوان و مافزانێکی مەجارە کە لە ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ەوە وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] خزمەت دەکات. ئەو ھەروەھا سەرۆکی [[پارتی تیسا]]یە، کە بە ڕێبەرایەتیی ماگیار لە [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی مەجارستان، ٢٠٢٦|ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠٢٦]]دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و کۆتاییی بە دەسەڵاتە درێژماوەکەی [[ڤیکتۆر ئۆربان]] ھێنا.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/viktor-orban-concedes-defeat-as-opposition-wins-hungarian-election|title=Hungarian opposition ousts Viktor Orbán after 16 years in power|first1=Ashifa|last1=Kassam|first2=Flora|last2=Garamvolgyi|work=The Guardian|date=12 April 2026|accessdate=13 April 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/live/c2d8zw2d3rkt |title=Viktor Orbán concedes with Hungarian opposition on course for landslide election win |date=12 April 2026 |work=bbc}}</ref> ماگیار پێشتر لە ساڵی ٢٠٢٤ ھەتا ٢٠٢٦، [[ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا]] بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Péter Magyar}} * {{وێبگەی فەرمی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مەجارستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:زیندووان]] 6ut2p1uoed7dbhd5qg58ckrgxhoa295 1584116 1584108 2026-05-15T19:43:40Z Hivja 64112 1584116 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پیتەر ماگیار''' ({{بە مەجاری|Péter Magyar}}؛ لەدایکبووی ١٦ی ئازاری ١٩٨١ لە [[بوداپێست]]) سیاسەتوان و مافزانێکی مەجارە کە لە ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ەوە وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] خزمەت دەکات. ئەو ھەروەھا سەرۆکی [[پارتی تیسا]]یە، کە بە ڕێبەرایەتیی ماگیار لە [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی مەجارستان، ٢٠٢٦|ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠٢٦]]دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و کۆتاییی بە دەسەڵاتە درێژماوەکەی [[ڤیکتۆر ئۆربان]] ھێنا.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/viktor-orban-concedes-defeat-as-opposition-wins-hungarian-election|title=Hungarian opposition ousts Viktor Orbán after 16 years in power|first1=Ashifa|last1=Kassam|first2=Flora|last2=Garamvolgyi|work=The Guardian|date=12 April 2026|accessdate=13 April 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/live/c2d8zw2d3rkt |title=Viktor Orbán concedes with Hungarian opposition on course for landslide election win |date=12 April 2026 |work=bbc}}</ref> ماگیار پێشتر لە ساڵی ٢٠٢٤ ھەتا ٢٠٢٦، [[ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا]] بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Péter Magyar}} * {{وێبگەی فەرمی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مەجارستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:زیندووان]] [[en:Péter Magyar]] fq2xbmdcm76guwpmom2a3m0ytpp5566 1584117 1584116 2026-05-15T19:44:22Z Hivja 64112 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1584117 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پیتەر ماگیار''' ({{بە مەجاری|Péter Magyar}}؛ لەدایکبووی ١٦ی ئازاری ١٩٨١ لە [[بوداپێست]]) سیاسەتوان و مافزانێکی مەجارە کە لە ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ەوە وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] خزمەت دەکات. ئەو ھەروەھا سەرۆکی [[پارتی تیسا]]یە، کە بە ڕێبەرایەتیی ماگیار لە [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی مەجارستان، ٢٠٢٦|ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠٢٦]]دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و کۆتاییی بە دەسەڵاتە درێژماوەکەی [[ڤیکتۆر ئۆربان]] ھێنا.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/viktor-orban-concedes-defeat-as-opposition-wins-hungarian-election|title=Hungarian opposition ousts Viktor Orbán after 16 years in power|first1=Ashifa|last1=Kassam|first2=Flora|last2=Garamvolgyi|work=The Guardian|date=12 April 2026|accessdate=13 April 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/live/c2d8zw2d3rkt |title=Viktor Orbán concedes with Hungarian opposition on course for landslide election win |date=12 April 2026 |work=bbc}}</ref> ماگیار پێشتر لە ساڵی ٢٠٢٤ ھەتا ٢٠٢٦، [[ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا]] بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Péter Magyar}} * {{وێبگەی فەرمی|https://talpramagyarok.hu/}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مەجارستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:زیندووان]] [[en:Péter Magyar]] 04ddi67w25f4k7bb6ku11olfo419id2 1584137 1584117 2026-05-15T21:07:17Z Hivja 64112 1584137 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پیتەر ماگیار''' ({{بە مەجاری|Péter Magyar}}؛ لەدایکبووی ١٦ی ئازاری ١٩٨١ لە [[بوداپێست]]) سیاسەتوان و مافزانێکی مەجارە کە لە ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ەوە وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] خزمەت دەکات. ئەو ھەروەھا سەرۆکی [[پارتی تیسا]]یە، کە بە ڕێبەرایەتیی ماگیار لە [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی مەجارستان، ٢٠٢٦|ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠٢٦]]دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و کۆتاییی بە دەسەڵاتە درێژماوەکەی [[ڤیکتۆر ئۆربان]] ھێنا.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/12/viktor-orban-concedes-defeat-as-opposition-wins-hungarian-election|title=Hungarian opposition ousts Viktor Orbán after 16 years in power|first1=Ashifa|last1=Kassam|first2=Flora|last2=Garamvolgyi|work=The Guardian|date=12 April 2026|accessdate=13 April 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/live/c2d8zw2d3rkt |title=Viktor Orbán concedes with Hungarian opposition on course for landslide election win |date=12 April 2026 |work=bbc}}</ref> ماگیار پێشتر لە ساڵی ٢٠٢٤ ھەتا ٢٠٢٦، [[ئەندامی پەرلەمانی ئەورووپا]] بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Péter Magyar}} * {{وێبگەی فەرمی|https://talpramagyarok.hu/}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مەجارستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] [[en:Péter Magyar]] l4hwwleg2sy3rzpaxs3z9jcu7udejxs 10 295799 1584109 2026-05-15T19:39:36Z Hivja 64112 ڕەوانە کرا بۆ [[داڕێژە:بە مەجاری]] 1584109 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[داڕێژە:بە مەجاری]] cr84xtj9yjy4iiqyeeqpkg3mktauv7e 10 295800 1584114 2026-05-15T19:42:32Z Hivja 64112 ڕەوانە کرا بۆ [[داڕێژە:بە مەجاری]] 1584114 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[داڕێژە:بە مەجاری]] cr84xtj9yjy4iiqyeeqpkg3mktauv7e 10 295801 1584115 2026-05-15T19:42:41Z Hivja 64112 ڕەوانە کرا بۆ [[داڕێژە:بە مەجاری]] 1584115 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[داڕێژە:بە مەجاری]] cr84xtj9yjy4iiqyeeqpkg3mktauv7e 1 295802 1584123 2026-05-15T19:51:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584123 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نان و نەوت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584122 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709182546/http://www.chra.tv/web3/---/2692-2011-01-31-18-32-31.html بۆ http://www.chra.tv/web3/---/2692-2011-01-31-18-32-31.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٥١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ncwcgqwfzawpxnhe9mgmcq5j14puvp6 0 295803 1584125 2026-05-15T20:31:24Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox official post | post = سەرۆک وەزیران | body = مەجارستان | native_name = {{Lang|hu|Magyarország miniszterelnöke}} | insignia = Coat of arms of Hungary (oak and olive branches).svg | insigniasize = 100px | imagesize = 220px | insigniacaption = [[ھێمای مەجارستان]] کە لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە بەکاردێت<ref>{{Citation |title=2011. évi CCII. törvény Magyarország címeréne...»ەوە 1584125 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = سەرۆک وەزیران | body = مەجارستان | native_name = {{Lang|hu|Magyarország miniszterelnöke}} | insignia = Coat of arms of Hungary (oak and olive branches).svg | insigniasize = 100px | imagesize = 220px | insigniacaption = [[ھێمای مەجارستان]] کە لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە بەکاردێت<ref>{{Citation |title=2011. évi CCII. törvény Magyarország címerének és zászlajának használatáról, valamint állami kitüntetéseiről |url=http://net.jogtar.hu/jr/gen/hjegy_doc.cgi?docid=A1100202.TV |work=CompLex Hatályos Jogszabályok Gyűjteménye |trans-title=Act CCII of 2011 on the Use of the Coat of Arms and Flag of Hungary and on State Awards |language=hu |via=net.jogtar.hu |mode=cs1}}</ref> | image = Péter_Magyar_MEP_(2024).jpg | incumbent = [[پیتەر ماگیار]] | incumbentsince = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | type = [[سەرۆکی حکوومەت]] | department = {{ublist|[[حکوومەتی مەجارستان|دەزگای جێبەجێکردنی حکوومەتی مەجارستان]]|نووسینگەی کابینەی سەرۆک وەزیران|نووسینگەی سەرۆک وەزیران}} | style = بەڕێز سەرۆک وەزیران (نافەرمی){{ھن}}[[جەنابی بەڕێزتان]] {{بچووک|(دیپلۆماتیک)}} | member_of = {{hlist|[[حکوومەتی موجترس|کابینە]]|[[ئەنجومەنی ئەورووپی]]|[[ئەنجومەنی نیشتمانی (مەجارستان)|پەرلەمان]]}} | reports_to = پەرلەمان | seat = شەقامی ٥ ئالکوتمەنی، [[بوداپێست]] | nominator = [[سەرۆک کۆماری مەجارستان|سەرۆک کۆمار]] | appointer = ھەڵبژێردرا لەلایەن | appointer_qualified = [[ئەنجومەنی نیشتمانی (مەجارستان)|ئەنجومەنی نیشتمانی]] | termlength = چوار ساڵ، بەبێ سنورداریی درێژکردنەوەی خول | constituting_instrument = [[یاساکانی نیسان]] {{بچووک|(مێژویی)}}{{ھن}}[[دەستووری مەجارستان|دەستوور]] {{بچووک|(ھەنووکەیی)}} | precursor = [[پالاتینی مەجارستان|پالاتین]] | formation = ٧ی ئازاری ١٨٤٨ | deputy = [[جێگری سەرۆک وەزیرانی مەجارستان|جێگری سەرۆک وەزیران]] | salary = ٧،١٠٠،٠٠٠ [[فۆرینتی مەجاری]] (بەرامبەر لەگەڵ ٢١،٠٣٠ [[دۆلاری ئەمریکی]]) بۆ ھەر مانگ<ref>{{Cite web |last=HVG |date=25 February 2025 |title= Újra nőtt Orbán Viktor fizetése|url=https://hvg.hu/itthon/20250225_orban-viktor-ksh-atlagber-fizetes-kepviselo |access-date=25 February 2025 |website=[[Heti Világgazdaság|HVG.hu]] |language=hu}}</ref> | website = [https://kormany.hu/kormanyzat/miniszterelnok وێبگەی فەرمی سەرۆک وەزیران] | inaugural = [[لایۆش باتیانی]] }} '''سەرۆک وەزیرانی مەجارستان''' ({{بە مەجاری|Magyarország miniszterelnöke}}) [[سەرۆکی حکوومەت]]ی [[مەجارستان]]ە. [[سەرۆک وەزیران]] و [[حکوومەتی مەجارستان|کابینە]] بەکۆمەڵ سەبارەت بە سیاسەت و کردارەکانیان بەرامبەر بە [[ئەنجومەنی نیشتمانی (مەجارستان)|ئەنجومەنی نیشتمانی]]، پارتە سیاسییەکەی خۆیان و دواتریش بەرامبەر بە دەنگدەران بەرپرسیارن. خاوەنی ئێستای ئەم پۆستە [[پیتەر ماگیار]]ە کە لە ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ەوە خزمەت دەکات.<ref>{{Cite web |title=Members of the Government |url=http://www.kormany.hu/en/members-of-the-government |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224222358/http://www.kormany.hu/en/members-of-the-government |archive-date=24 February 2018 |access-date=10 March 2018 |website=Website of the Hungarian Government}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Prime ministers of Hungary}} * {{وێبگەی فەرمی|https://kormany.hu/kormanyzat/miniszterelnok|وێبگەی فەرمیی نووسینگەی سەرۆک وەزیران}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مەجارستان}} {{مەجارستان-کۆلکە}} [[en:Prime Minister of Hungary]] 2rda9gufakjm6ap3dhv62yrayroostl 1584126 1584125 2026-05-15T20:32:50Z Hivja 64112 1584126 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = سەرۆک وەزیران | body = مەجارستان | native_name = {{Lang|hu|Magyarország miniszterelnöke}} | insignia = Coat of arms of Hungary (oak and olive branches).svg | insigniasize = 100px | imagesize = 220px | insigniacaption = [[ھێمای مەجارستان]] کە لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە بەکاردێت<ref>{{Citation |title=2011. évi CCII. törvény Magyarország címerének és zászlajának használatáról, valamint állami kitüntetéseiről |url=http://net.jogtar.hu/jr/gen/hjegy_doc.cgi?docid=A1100202.TV |work=CompLex Hatályos Jogszabályok Gyűjteménye |trans-title=Act CCII of 2011 on the Use of the Coat of Arms and Flag of Hungary and on State Awards |language=hu |via=net.jogtar.hu |mode=cs1}}</ref> | image = Péter_Magyar_MEP_(2024).jpg | incumbent = [[پیتەر ماگیار]] | incumbentsince = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | type = [[سەرۆکی حکوومەت]] | department = {{ublist|[[حکوومەتی مەجارستان|دەزگای جێبەجێکردنی حکوومەتی مەجارستان]]|نووسینگەی کابینەی سەرۆک وەزیران|نووسینگەی سەرۆک وەزیران}} | style = بەڕێز سەرۆک وەزیران (نافەرمی){{ھن}}[[جەنابی بەڕێزتان]] {{بچووک|(دیپلۆماتیک)}} | member_of = {{hlist|[[حکوومەتی موجترس|کابینە]]|[[ئەنجومەنی ئەورووپی]]|[[ئەنجومەنی نیشتمانی (مەجارستان)|پەرلەمان]]}} | reports_to = پەرلەمان | seat = شەقامی ٥ ئالکوتمەنی، [[بوداپێست]] | nominator = [[سەرۆک کۆماری مەجارستان|سەرۆک کۆمار]] | appointer = ھەڵبژێردرا لەلایەن | appointer_qualified = [[ئەنجومەنی نیشتمانی (مەجارستان)|ئەنجومەنی نیشتمانی]] | termlength = چوار ساڵ، بەبێ سنورداریی درێژکردنەوەی خول | constituting_instrument = [[یاساکانی نیسان]] {{بچووک|(مێژویی)}}{{ھن}}[[دەستووری مەجارستان|دەستوور]] {{بچووک|(ھەنووکەیی)}} | precursor = [[پالاتینی مەجارستان|پالاتین]] | formation = ٧ی ئازاری ١٨٤٨ | deputy = [[جێگری سەرۆک وەزیرانی مەجارستان|جێگری سەرۆک وەزیران]] | salary = ٧،١٠٠،٠٠٠ [[فۆرینتی مەجاری]] (بەرامبەر لەگەڵ ٢١،٠٣٠ [[دۆلاری ئەمریکی]]) بۆ ھەر مانگ<ref>{{Cite web |last=HVG |date=25 February 2025 |title= Újra nőtt Orbán Viktor fizetése|url=https://hvg.hu/itthon/20250225_orban-viktor-ksh-atlagber-fizetes-kepviselo |access-date=25 February 2025 |website=[[Heti Világgazdaság|HVG.hu]] |language=hu}}</ref> | website = [https://kormany.hu/kormanyzat/miniszterelnok وێبگەی فەرمی سەرۆک وەزیران] | inaugural = [[لایۆش باتیانی]] }} '''سەرۆک وەزیرانی مەجارستان''' ({{بە مەجاری|Magyarország miniszterelnöke}}) [[سەرۆکی حکوومەت]]ی [[مەجارستان]]ە. [[سەرۆک وەزیران]] و [[حکوومەتی مەجارستان|کابینە]] بەکۆمەڵ سەبارەت بە سیاسەت و کردارەکانیان بەرامبەر بە [[ئەنجومەنی نیشتمانی (مەجارستان)|ئەنجومەنی نیشتمانی]]، پارتە سیاسییەکەی خۆیان و دواتریش بەرامبەر بە دەنگدەران بەرپرسیارن. خاوەنی ئێستای ئەم پۆستە [[پیتەر ماگیار]]ە کە لە ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ەوە خزمەت دەکات.<ref>{{Cite web |title=Members of the Government |url=http://www.kormany.hu/en/members-of-the-government |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224222358/http://www.kormany.hu/en/members-of-the-government |archive-date=24 February 2018 |access-date=10 March 2018 |website=Website of the Hungarian Government}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Prime ministers of Hungary}} * {{وێبگەی فەرمی|https://kormany.hu/kormanyzat/miniszterelnok|وێبگەی فەرمیی نووسینگەی سەرۆک وەزیران}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مەجارستان}} {{مەجارستان-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتی مەجارستان]] [[en:Prime Minister of Hungary]] cri8b2u2rq3to881aahq4uk32mybx19 1584139 1584126 2026-05-15T21:13:52Z Hivja 64112 1584139 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post | post = سەرۆک وەزیران | body = مەجارستان | native_name = {{Lang|hu|Magyarország miniszterelnöke}} | insignia = Coat of arms of Hungary (oak and olive branches).svg | insigniasize = 100px | imagesize = 220px | insigniacaption = [[ھێمای مەجارستان]] کە لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە بەکاردێت<ref>{{Citation |title=2011. évi CCII. törvény Magyarország címerének és zászlajának használatáról, valamint állami kitüntetéseiről |url=http://net.jogtar.hu/jr/gen/hjegy_doc.cgi?docid=A1100202.TV |work=CompLex Hatályos Jogszabályok Gyűjteménye |trans-title=Act CCII of 2011 on the Use of the Coat of Arms and Flag of Hungary and on State Awards |language=hu |via=net.jogtar.hu |mode=cs1}}</ref> | image = Péter_Magyar_MEP_(2024).jpg | incumbent = [[پیتەر ماگیار]] | incumbentsince = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | type = [[سەرۆکی حکوومەت]] | department = {{ublist|[[حکوومەتی مەجارستان|دەزگای جێبەجێکردنی حکوومەتی مەجارستان]]|نووسینگەی کابینەی سەرۆک وەزیران|نووسینگەی سەرۆک وەزیران}} | style = بەڕێز سەرۆک وەزیران (نافەرمی){{ھن}}[[جەنابی بەڕێزتان]] {{بچووک|(دیپلۆماتیک)}} | member_of = {{hlist|[[حکوومەتی موجترس|کابینە]]|[[ئەنجومەنی ئەورووپی]]|[[ئەنجومەنی نیشتمانی (مەجارستان)|پەرلەمان]]}} | reports_to = پەرلەمان | seat = شەقامی ٥ ئالکوتمەنی، [[بوداپێست]] | nominator = [[سەرۆک کۆماری مەجارستان|سەرۆک کۆمار]] | appointer = ھەڵبژێردرا لەلایەن | appointer_qualified = [[ئەنجومەنی نیشتمانی (مەجارستان)|ئەنجومەنی نیشتمانی]] | termlength = چوار ساڵ، بەبێ سنورداریی درێژکردنەوەی خول | constituting_instrument = [[یاساکانی نیسان]] {{بچووک|(مێژویی)}}{{ھن}}[[دەستووری مەجارستان|دەستوور]] {{بچووک|(ھەنووکەیی)}} | precursor = [[پالاتینی مەجارستان|پالاتین]] | formation = ٧ی ئازاری ١٨٤٨ | deputy = [[جێگری سەرۆک وەزیرانی مەجارستان|جێگری سەرۆک وەزیران]] | salary = ٧،١٠٠،٠٠٠ [[فۆرینتی مەجاری]] (بەرامبەر لەگەڵ ٢١،٠٣٠ [[دۆلاری ئەمریکی]]) بۆ ھەر مانگ<ref>{{Cite web |last=HVG |date=25 February 2025 |title= Újra nőtt Orbán Viktor fizetése|url=https://hvg.hu/itthon/20250225_orban-viktor-ksh-atlagber-fizetes-kepviselo |access-date=25 February 2025 |website=[[Heti Világgazdaság|HVG.hu]] |language=hu}}</ref> | website = [https://kormany.hu/kormanyzat/miniszterelnok وێبگەی فەرمی سەرۆک وەزیران] | inaugural = [[لایۆش باتیانی]] }} '''سەرۆک وەزیرانی مەجارستان''' ({{بە مەجاری|Magyarország miniszterelnöke}}) [[سەرۆکی حکوومەت]]ی [[مەجارستان]]ە. [[سەرۆک وەزیران]] و [[حکوومەتی مەجارستان|کابینە]] بەکۆمەڵ سەبارەت بە سیاسەت و کردارەکانیان بەرامبەر بە [[ئەنجومەنی نیشتمانی (مەجارستان)|ئەنجومەنی نیشتمانی]]، پارتە سیاسییەکەی خۆیان و دواتریش بەرامبەر بە دەنگدەران بەرپرسیارن. خاوەنی ئێستای ئەم پۆستە [[پیتەر ماگیار]]ە کە لە ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ەوە خزمەت دەکات.<ref>{{Cite web |title=Members of the Government |url=http://www.kormany.hu/en/members-of-the-government |archive-url=https://web.archive.org/web/20180224222358/http://www.kormany.hu/en/members-of-the-government |archive-date=24 February 2018 |access-date=10 March 2018 |website=Website of the Hungarian Government}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Prime ministers of Hungary}} * {{وێبگەی فەرمی|https://kormany.hu/kormanyzat/miniszterelnok|وێبگەی فەرمیی نووسینگەی سەرۆک وەزیران}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مەجارستان}} {{مەجارستان-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەجارستان| ]] [[پۆل:سیاسەتی مەجارستان]] [[en:Prime Minister of Hungary]] 52by1o9l9sq1hrh0bblvbvesi5vhlqw 0 295804 1584134 2026-05-15T21:04:00Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{داتابۆکس}} '''ڤیکتۆر میھای ئۆربان''' ({{بە مەجاری|Viktor Mihály Orbán}}؛ لەدایکبووی ٣١ی ئایاری ١٩٦٣) دادوەر و سیاسەتوانێکی مەجارە کە لە ١٩٩٨ەوە ھەتا ٢٠٠٢ و لە ٢٠١٠ەوە ھەتا ٢٠٢٦، وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] خزمەتی کردووە. ئەو ھەروەھا سەرۆکی [[فیدس]] بووە، کە...»ەوە 1584134 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڤیکتۆر میھای ئۆربان''' ({{بە مەجاری|Viktor Mihály Orbán}}؛ لەدایکبووی ٣١ی ئایاری ١٩٦٣) دادوەر و سیاسەتوانێکی مەجارە کە لە ١٩٩٨ەوە ھەتا ٢٠٠٢ و لە ٢٠١٠ەوە ھەتا ٢٠٢٦، وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] خزمەتی کردووە. ئەو ھەروەھا سەرۆکی [[فیدس]] بووە، کە وەک پارتێکی سیاسیی [[ناسیۆنالیزمی مەسیحی]]،<ref name="christian">{{bulleted list|{{cite web|url=https://theloop.ecpr.eu/hungary-and-the-future-of-europe/|title=Hungary and the future of Europe|website=The Loop {{!}} European Consortium for Political Research {{!}} []یەکێتیی ئەورووپا|European Union]]|author=John Chin, Mirren Hibbert}}|{{cite web|url=https://theweek.com/world-news/hungary-election-global-right-orban-authoritarianism|title=Why Hungary's elections matter to the global right|website=[[The Week]]|author=Rafi Schwartz|date=8 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.au.org/the-latest/articles/hungary-anti-lgbtq/|title=Christian Nationalists See Illiberal Hungary As A Model For America|website=Americans United for Separation of Church and State|author=Ethan Magistro|date=24 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.axios.com/2026/04/07/vance-hungary-election-orban-russia-ukraine|title=MAGA's global model faces existential test in Hungary|website=Axios|author=Zachary Basu|date=6 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/05/hungary-right-political-abyss|title=Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss|website=The Guardian|author=Carl Rowlands|date=5 February 2013}}|{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2024/12/16/abuse-in-the-catholic-church-is-this-hungarys-boston-moment/rd/|title=ABUSE IN THE CATHOLIC CHURCH: IS THIS HUNGARY'S 'BOSTON' MOMENT?|website=Balkan Insight|author=Alexander Faludy|date=16 December 2026}}}}</ref> شۆپپارێز،<ref>{{Cite web |title=The divisive conservative |url=https://www.euractiv.com/news/profile-orban-the-divisive-conservative-radical-who-has-refashioned-european-politics/}}</ref> [[دیموکراسیی نالیبڕاڵ|نالیبڕاڵ]] و [[ڕاستڕەوی توندڕەو|ڕاستی توندڕەو]]<ref name="far-right">{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/viktor-orban-fidesz-form-new-far-right-alliance-austria-czech-republic|title=Orbán's Fidesz forming new far-right alliance with Austrian, Czech parties|website=Politico Europe|author=Marianne Gros|date=30 June 2024}}|{{cite web|url=https://www.france24.com/en/europe/20260408-how-orban-benefits-from-hungary-tailor-made-election-system|title=How Orban benefits from Hungary's tailor-made election system|website=France 24|author=Grégoire Sauvage|date=30 June 2024}}|{{cite book |last=Berberoglu |first=Berch |editor-last=Berberoglu |editor-first=Berch |date=23 September 2020 |chapter=Introduction: Crisis of Neoliberal Globalization and the Rise of Authoritarianism in the Early 21st Century |title=The Global Rise of Authoritarianism in the 21st Century: Crisis of Neoliberal Globalization and the Nationalist Response |edition=1st |location=New York and London |publisher=Routledge |page=10 |doi=10.4324/9780367854379 |isbn=978-0-367-85437-9 |quote=He points out that since gaining a two-thirds majority in the 2010 general elections, the formerly conservative and now far-right Fidesz–KDNP government led by Viktor Orbán has carried out a root-and-branch transformation of Hungarian society. |quote-page=10}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/hungary-elections-viktor-orban-who-will-win|title=Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?|website=The Guardian|author=Jon Henley|date=3 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.npr.org/2026/04/05/nx-s1-5770205/will-hungarys-far-right-leader-viktor-orban-be-voted-out-of-power|title=Will Hungary's far-right leader Viktor Orban be voted out of power?|website=National Public Radio|author=Michael Levitt, Rob Schmitz, Sarah Robbins|date=5 April 2026}}}}</ref> پێناسە دەکرێت. ئەو پێشتر لە ١٩٩٣ ھەتا ٢٠٠٠ و ئێستاش لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە، سەرۆکایەتیی پارتەکەی پێبووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Viktor Orbán}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مەجارستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] h3vjr690uh81q57m10s0qj7crmd5sjs 1584135 1584134 2026-05-15T21:04:15Z Hivja 64112 /* */ 1584135 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڤیکتۆر میھای ئۆربان''' ({{بە مەجاری|Viktor Mihály Orbán}}؛ لەدایکبووی ٣١ی ئایاری ١٩٦٣) دادوەر و سیاسەتوانێکی مەجارە کە لە ١٩٩٨ەوە ھەتا ٢٠٠٢ و لە ٢٠١٠ەوە ھەتا ٢٠٢٦، وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] خزمەتی کردووە. ئەو ھەروەھا سەرۆکی [[فیدس]] بووە، کە وەک پارتێکی سیاسیی [[ناسیۆنالیزمی مەسیحی]]،<ref name="christian">{{bulleted list|{{cite web|url=https://theloop.ecpr.eu/hungary-and-the-future-of-europe/|title=Hungary and the future of Europe|website=The Loop {{!}} European Consortium for Political Research {{!}} [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]]|author=John Chin, Mirren Hibbert}}|{{cite web|url=https://theweek.com/world-news/hungary-election-global-right-orban-authoritarianism|title=Why Hungary's elections matter to the global right|website=[[The Week]]|author=Rafi Schwartz|date=8 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.au.org/the-latest/articles/hungary-anti-lgbtq/|title=Christian Nationalists See Illiberal Hungary As A Model For America|website=Americans United for Separation of Church and State|author=Ethan Magistro|date=24 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.axios.com/2026/04/07/vance-hungary-election-orban-russia-ukraine|title=MAGA's global model faces existential test in Hungary|website=Axios|author=Zachary Basu|date=6 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/05/hungary-right-political-abyss|title=Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss|website=The Guardian|author=Carl Rowlands|date=5 February 2013}}|{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2024/12/16/abuse-in-the-catholic-church-is-this-hungarys-boston-moment/rd/|title=ABUSE IN THE CATHOLIC CHURCH: IS THIS HUNGARY'S 'BOSTON' MOMENT?|website=Balkan Insight|author=Alexander Faludy|date=16 December 2026}}}}</ref> شۆپپارێز،<ref>{{Cite web |title=The divisive conservative |url=https://www.euractiv.com/news/profile-orban-the-divisive-conservative-radical-who-has-refashioned-european-politics/}}</ref> [[دیموکراسیی نالیبڕاڵ|نالیبڕاڵ]] و [[ڕاستڕەوی توندڕەو|ڕاستی توندڕەو]]<ref name="far-right">{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/viktor-orban-fidesz-form-new-far-right-alliance-austria-czech-republic|title=Orbán's Fidesz forming new far-right alliance with Austrian, Czech parties|website=Politico Europe|author=Marianne Gros|date=30 June 2024}}|{{cite web|url=https://www.france24.com/en/europe/20260408-how-orban-benefits-from-hungary-tailor-made-election-system|title=How Orban benefits from Hungary's tailor-made election system|website=France 24|author=Grégoire Sauvage|date=30 June 2024}}|{{cite book |last=Berberoglu |first=Berch |editor-last=Berberoglu |editor-first=Berch |date=23 September 2020 |chapter=Introduction: Crisis of Neoliberal Globalization and the Rise of Authoritarianism in the Early 21st Century |title=The Global Rise of Authoritarianism in the 21st Century: Crisis of Neoliberal Globalization and the Nationalist Response |edition=1st |location=New York and London |publisher=Routledge |page=10 |doi=10.4324/9780367854379 |isbn=978-0-367-85437-9 |quote=He points out that since gaining a two-thirds majority in the 2010 general elections, the formerly conservative and now far-right Fidesz–KDNP government led by Viktor Orbán has carried out a root-and-branch transformation of Hungarian society. |quote-page=10}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/hungary-elections-viktor-orban-who-will-win|title=Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?|website=The Guardian|author=Jon Henley|date=3 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.npr.org/2026/04/05/nx-s1-5770205/will-hungarys-far-right-leader-viktor-orban-be-voted-out-of-power|title=Will Hungary's far-right leader Viktor Orban be voted out of power?|website=National Public Radio|author=Michael Levitt, Rob Schmitz, Sarah Robbins|date=5 April 2026}}}}</ref> پێناسە دەکرێت. ئەو پێشتر لە ١٩٩٣ ھەتا ٢٠٠٠ و ئێستاش لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە، سەرۆکایەتیی پارتەکەی پێبووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Viktor Orbán}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مەجارستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] qb9gpnngzg1uwsvw9zzyb9pcpxgif1f 1584136 1584135 2026-05-15T21:05:57Z Hivja 64112 1584136 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڤیکتۆر میھای ئۆربان''' ({{بە مەجاری|Viktor Mihály Orbán}}؛ لەدایکبووی ٣١ی ئایاری ١٩٦٣) دادوەر و سیاسەتوانێکی مەجارە کە لە ١٩٩٨ەوە ھەتا ٢٠٠٢ و لە ٢٠١٠ەوە ھەتا ٢٠٢٦، وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] خزمەتی کردووە. ئەو ھەروەھا سەرۆکی [[فیدس]] بووە، کە وەک پارتێکی سیاسیی [[ناسیۆنالیزمی مەسیحی]]،<ref name="christian">{{bulleted list|{{cite web|url=https://theloop.ecpr.eu/hungary-and-the-future-of-europe/|title=Hungary and the future of Europe|website=The Loop {{!}} European Consortium for Political Research {{!}} [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]]|author=John Chin, Mirren Hibbert}}|{{cite web|url=https://theweek.com/world-news/hungary-election-global-right-orban-authoritarianism|title=Why Hungary's elections matter to the global right|website=[[The Week]]|author=Rafi Schwartz|date=8 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.au.org/the-latest/articles/hungary-anti-lgbtq/|title=Christian Nationalists See Illiberal Hungary As A Model For America|website=Americans United for Separation of Church and State|author=Ethan Magistro|date=24 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.axios.com/2026/04/07/vance-hungary-election-orban-russia-ukraine|title=MAGA's global model faces existential test in Hungary|website=Axios|author=Zachary Basu|date=6 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/05/hungary-right-political-abyss|title=Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss|website=The Guardian|author=Carl Rowlands|date=5 February 2013}}|{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2024/12/16/abuse-in-the-catholic-church-is-this-hungarys-boston-moment/rd/|title=ABUSE IN THE CATHOLIC CHURCH: IS THIS HUNGARY'S 'BOSTON' MOMENT?|website=Balkan Insight|author=Alexander Faludy|date=16 December 2026}}}}</ref> شۆپپارێز،<ref>{{Cite web |title=The divisive conservative |url=https://www.euractiv.com/news/profile-orban-the-divisive-conservative-radical-who-has-refashioned-european-politics/}}</ref> [[دیموکراسیی نالیبڕاڵ|نالیبڕاڵ]] و [[ڕاستڕەوی توندڕەو|ڕاستی توندڕەو]]<ref name="far-right">{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/viktor-orban-fidesz-form-new-far-right-alliance-austria-czech-republic|title=Orbán's Fidesz forming new far-right alliance with Austrian, Czech parties|website=Politico Europe|author=Marianne Gros|date=30 June 2024}}|{{cite web|url=https://www.france24.com/en/europe/20260408-how-orban-benefits-from-hungary-tailor-made-election-system|title=How Orban benefits from Hungary's tailor-made election system|website=France 24|author=Grégoire Sauvage|date=30 June 2024}}|{{cite book |last=Berberoglu |first=Berch |editor-last=Berberoglu |editor-first=Berch |date=23 September 2020 |chapter=Introduction: Crisis of Neoliberal Globalization and the Rise of Authoritarianism in the Early 21st Century |title=The Global Rise of Authoritarianism in the 21st Century: Crisis of Neoliberal Globalization and the Nationalist Response |edition=1st |location=New York and London |publisher=Routledge |page=10 |doi=10.4324/9780367854379 |isbn=978-0-367-85437-9 |quote=He points out that since gaining a two-thirds majority in the 2010 general elections, the formerly conservative and now far-right Fidesz–KDNP government led by Viktor Orbán has carried out a root-and-branch transformation of Hungarian society. |quote-page=10}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/hungary-elections-viktor-orban-who-will-win|title=Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?|website=The Guardian|author=Jon Henley|date=3 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.npr.org/2026/04/05/nx-s1-5770205/will-hungarys-far-right-leader-viktor-orban-be-voted-out-of-power|title=Will Hungary's far-right leader Viktor Orban be voted out of power?|website=National Public Radio|author=Michael Levitt, Rob Schmitz, Sarah Robbins|date=5 April 2026}}}}</ref> پێناسە دەکرێت. ئەو پێشتر لە ١٩٩٣ ھەتا ٢٠٠٠ و ئێستاش لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە، سەرۆکایەتیی پارتەکەی پێبووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Viktor Orbán}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مەجارستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] [[en:Viktor Orbán]] ao1za9satm9ls8ftwq14mom7al7mkyl 14 295805 1584138 2026-05-15T21:13:06Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{وتاری سەرەکیی پۆل|سەرۆک وەزیرانی مەجارستان}} {{دەروازە|سیاسەت|مەجارستان}} {{کۆمنز|Prime ministers of Hungary}} [[پۆل:سەرۆک وەزیران بەپێی وڵات|مەجارستان]] [[پۆل:سیاسەتی مەجارستان]]»ەوە 1584138 wikitext text/x-wiki {{وتاری سەرەکیی پۆل|سەرۆک وەزیرانی مەجارستان}} {{دەروازە|سیاسەت|مەجارستان}} {{کۆمنز|Prime ministers of Hungary}} [[پۆل:سەرۆک وەزیران بەپێی وڵات|مەجارستان]] [[پۆل:سیاسەتی مەجارستان]] 058uextdrits3447h7zdim4oc9b28in 3 295806 1584147 2026-05-15T21:24:38Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1584147 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ٢١:٢٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) tejf70vpmt3tsg4zpitct8lssam5cxj 1 295807 1584155 2026-05-15T22:15:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584155 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[نەجییە کچی وەلید]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584154 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220909091717/https://mqaall.com/al-waleed-bin-al-mugheera-al-makhzoumi/ بۆ https://mqaall.com/al-waleed-bin-al-mugheera-al-makhzoumi/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:١٥، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 2ncm97lnqtsj0myu0f1gkc3np1ncht1 3 295808 1584156 2026-05-15T22:32:51Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1584156 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٣٢، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) iot370fkgdtah9d9lzbx6tijpgjcdkq 1 295809 1584181 2026-05-16T04:40:21Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584181 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پردی سانت کلێر ستریت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584180 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240715164733/https://www.state-journal.com/news/singing-bridges-weight-limit-reduced/article_7b8aa814-07b3-11ea-87ac-efef94950663.html بۆ https://www.state-journal.com/news/singing-bridges-weight-limit-reduced/article_7b8aa814-07b3-11ea-87ac-efef94950663.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٤٠، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 9r6q4a8rvb1xotelv28e9x20p25sn6r 2 295810 1584192 2026-05-16T06:18:08Z Nadhim.yousif.mahmmud 76356 ناوی تەواو کارو چاڵاکی و زیاد کردنی پەرەی کەسی 1584192 wikitext text/x-wiki [https://www.tiktok.com/@nadhim.yousif?_r=1&_t=ZS-96OyM4LHDfh پەرەی کەسی] 1wm6io9256ja4vny1wdt9xtxsd6b5qh 1584195 1584192 2026-05-16T06:22:22Z Nadhim.yousif.mahmmud 76356 چاکسازی 1584195 wikitext text/x-wiki [https://www.tiktok.com/@nadhim.yousif?_r=1&_t=ZS-96OyM4LHDfh پەرەی کەسی] Nadhim Yousif Mahmmud (لەدایکبووی ٥ی ئایاری ١٩٩٩، هەولێر) بلۆگەری کەسی و چالاکی سۆشیال میدیایە. لە هەولێر لەدایک بووە و هەر لەوێش دەژیت. بەهۆی بڵاوکردنەوەی ناوەڕۆکی جۆراوجۆر لەسەر پلاتفۆرمەکانی سۆشیال میدیا، ناسراوە و ژمارەیەکی هەواداری هەیە. qqa1ircv3wgwm8ko2usgl9k455aaklo 1 295811 1584194 2026-05-16T06:21:42Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584194 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێرستی قۆناغەکانی ژیانی پێغەمبەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584193 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230606130946/https://mqaall.com/the-best-biography-of-the-prophet/ بۆ https://mqaall.com/the-best-biography-of-the-prophet/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٢١، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) audpkg3z7cu5m6jhfglbkk4ru0r20lm 1 295812 1584197 2026-05-16T06:39:30Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584197 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێشانگای نێودەوڵەتی ھەولێر بۆ کتێب]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584196 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170315001631/http://e.top4top.net/p_438worsa1.jpg بۆ http://e.top4top.net/p_438worsa1.jpg زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٣٩، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) kvdzf698ks5swu42eott7pu2q445kge 1 295813 1584212 2026-05-16T09:36:19Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584212 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چارڵزی پێنجەم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584211 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241203073037/https://ghdi.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=5370&language=english بۆ https://ghdi.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=5370&language=english زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٣٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) be6gcpxdja9cxdhet8o6hz0hx8dpfdv 0 295814 1584218 2026-05-16T10:00:43Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352186233|2023 Formula One World Championship]]» 1584218 wikitext text/x-wiki The '''2023 FIA Formula One World Championship''' was a motor racing championship for Formula One cars and the 74th running of the [[فۆرمولا یەک|Formula One World Championship]]. It was recognised by the Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), the governing body of international [[ماتۆڕسواری|motorsport]], as the highest class of competition for open-wheel racing cars. The championship was contested over twenty-two Grands Prix, which were held around the world. It began in March and ended in November. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lldh45wvydvzgnde5qilkb5xtqf3vwj 1584219 1584218 2026-05-16T10:02:48Z Tessla 41338 شائەمراز 1584219 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەکی ٢٠٢٣ی ئێف ئای ئەی''' پاڵەوانێتییەکی پێشبڕکێی ئۆتۆمبێل بوو بۆ ئۆتۆمبێلەکانی فۆرمولا یەک و ٧٤ەمین خولی [[فۆرمولا یەک|پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک]] بوو. لەلایەن فیدراسیۆنی نێونەتەوەییی ئۆتۆمبێل (ئێف ئای ئەی)، دەستەی بەڕێوەبەری [[ماتۆڕسواری|وەرزشی ماتۆڕی]] نێونەتەوەیی، وەک بەرزترین پۆلی پێشبڕکێ بۆ ئۆتۆمبێلەکانی پێشبڕکێی ویل-کراوە ناسێنرا. پاڵەوانێتییەکە لەسەر بیست و دوو گراند پریکس کە لە سەرانسەری جیھاندا ئەنجام دران، پێشبڕکێی لەسەر کرا. لە ئازاردا دەستی پێ کرد و لە تشرینی دووەمدا کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] knqck4ethh71z8d039xvv3k3hbpu2vp 0 295815 1584220 2026-05-16T10:03:45Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1354417872|Formula One car]]» 1584220 wikitext text/x-wiki A '''Formula One car''' or '''F1 car''' is a single-seater, open-cockpit, open-wheel formula racing car used to compete in [[فۆرمولا یەک|Formula One]] racing events. A typical F1 car is characterised by substantial front and rear wings, large wheels, and [[تۆربۆچارج|turbocharged]] engines positioned behind the driver. The cars are constructed of carbon fibre and other composite materials for durability and are built to withstand high impact forces and considerable [[ھێزی جی|G forces]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:فۆرمولا یەک]] dfjygizpnypr5gamr3sml8x2p2ba2eg 1584221 1584220 2026-05-16T10:05:51Z Tessla 41338 شائەمراز 1584221 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئۆتۆمۆبیلی فۆرمولا یەک''' یان '''ئۆتۆمۆبیلی ئێف ١''' ئۆتۆمۆبیلێکی پێشبڕکێی فۆرمولای یەک-نشین، کۆکپیت-کراوە و ویل-کراوەیە کە بۆ ڕکابەریکردن لە چالاکییەکانی پێشبڕکێی [[فۆرمولا یەک]]دا بەکاردێت. ئۆتۆمۆبیلێکی نموونەییی ئێف ١ بە باڵەکانی پێشەوە و دواوەی بەرچاو، ویلە گەورەکان و بزوێنەرە [[تۆربۆچارج|تۆربۆچارجکراوەکان]] کە لە دوای شۆفێرەکەوە جێگیر کراون، دەناسرێتەوە. ئۆتۆمۆبیلەکان لە ڕیشاڵی کاربۆن و ماددە لێکدراوەکانی دیکە بۆ مانەوە دروست دەکرێن و بۆ بەرگەگرتنی ھێزەکانی پێکداکەوتنی بەرز و [[ھێزی جی|ھێزەکانی جی]] بەرچاو بونیاد دەنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فۆرمولا یەک]] ep1uqwt5gmwxjqlk8o45zorgdmfthof 0 295816 1584222 2026-05-16T10:11:31Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351937625|Fédération Internationale de l'Automobile]]» 1584222 wikitext text/x-wiki The '''Fédération Internationale de l'Automobile''' ('''FIA'''; {{Langx|en|International Automobile Federation}}) is an international organisation with two primary functions surrounding use of the [[ئۆتۆمۆبیل|automobile]]. Its mobility division advocates the interests of motoring organisations, the automotive industry and motor car users in the fields of road safety and traffic circulation. The sport division is a governing body for many international [[ماتۆڕسواری|motorsport]] championships and disciplines, including [[فۆرمولا یەک|Formula One]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:فۆرمولا یەک]] 05ovl3rzk2jt1gut2661nodxukdkl9c 1584223 1584222 2026-05-16T10:12:51Z Tessla 41338 شائەمراز 1584223 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فیدراسیۆنی نێونەتەوەییی ئۆتۆمۆبیل''' ('''ئێف ئای ئەی'''؛ بە [[ئینگلیزی]]: International Automobile Federation) ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیییە کە خاوەنی دوو ئەرکی سەرەکییە لە دەوروبەری بەکارھێنانی [[ئۆتۆمۆبیل|ئۆتۆمبێلدا]]. بەشی جووڵەی ئەو داکۆکی لە بەرژەوەندییەکانی ڕێکخراوەکانی لێخوڕین، پیشەسازیی ئۆتۆمبێل و بەکارھێنەرانی ئۆتۆمبێل دەکات لە بوارەکانی سەلامەتیی ڕێگاوبان و ھاتوچۆدا. بەشی وەرزش دەستەیەکی بەڕێوەبەرە بۆ چەندین پاڵەوانێتی و بوارەکانی [[ماتۆڕسواری|وەرزشی ماتۆڕی]] نێونەتەوەیی، لەوانەش [[فۆرمولا یەک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فۆرمولا یەک]] 7ow68rdyaxvr28tbvcsc2319dy20ewj 0 295817 1584224 2026-05-16T10:14:28Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347735582|2022 Formula One World Championship]]» 1584224 wikitext text/x-wiki The '''2022 FIA Formula One World Championship''' was a motor racing championship for Formula One cars, which was the 73rd running of the [[فۆرمولا یەک|Formula One World Championship]]. It is recognised by the Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), the governing body of international [[ماتۆڕسواری|motorsport]], as the highest class of competition for open-wheel racing cars. The championship was contested over twenty-two Grands Prix, which were held around the world, and ended earlier than in recent years to avoid overlapping with the [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|FIFA World Cup]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d8mynevsrfrf380cp6w7brkvr2r84hy 1584225 1584224 2026-05-16T10:15:41Z Tessla 41338 شائەمراز 1584225 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەکی ٢٠٢٢ی ئێف ئای ئەی''' پاڵەوانێتییەکی پێشبڕکێی ئۆتۆمبێل بوو بۆ ئۆتۆمبێلەکانی فۆرمولا یەک، کە ٧٣ەمین خولی [[فۆرمولا یەک|پاڵەوانێتیی جیھانیی فۆرمولا یەک]] بوو. لەلایەن فیدراسیۆنی نێونەتەوەییی ئۆتۆمبێل (ئێف ئای ئەی)، دەستەی بەڕێوەبەری [[ماتۆڕسواری|وەرزشی ماتۆڕی]] نێونەتەوەیی، وەک بەرزترین پۆلی پێشبڕکێ بۆ ئۆتۆمبێلەکانی پێشبڕکێی ویل-کراوە ناسراوە. پاڵەوانێتییەکە لەسەر بیست و دوو گراند پریکس کە لە سەرانسەری جیھاندا ئەنجام دران، پێشبڕکێی لەسەر کرا، و زووتر لە ساڵانی ڕابردوو کۆتایی ھات بۆ ئەوەی لەگەڵ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|جامی جیھانیی فیفا]] تێکەڵ نەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5684rv1aon6cb9unq9aghn9efiszcpy 1 295818 1584227 2026-05-16T10:46:05Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584227 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چیا مەدەنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584226 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221115104514/https://kurdistanukurd.com/?p=26809 بۆ https://kurdistanukurd.com/?p=26809 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٤٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) jl7gwuz13trzabzquw4lvfdt5vqphap 1 295819 1584230 2026-05-16T11:16:38Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1584230 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[چێما ئەندرێس]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584229 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240728195703/https://as.com/futbol/primera/chema-el-busquets-de-la-fabrica-n/ بۆ https://as.com/futbol/primera/chema-el-busquets-de-la-fabrica-n/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:١٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 0dm9w7hhb8wrvp9gg81xh58ldognl83