ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 30 1586587 1564754 2026-05-24T10:53:05Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1586587 wikitext text/x-wiki {{ئز}} {{بێلایەنی}} {{خاوێنکردن|ھۆکار=ھەڵەی ڕێنووسی}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = بۆکان | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر =بووکی کوردستان، بووکی موکریان | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = {{Photomontage | photo1a ={{!}} | photo2a = Hamamyan bukan.jpg{{!}} | photo2b =Sahoolan Cave 13971001 14.jpg {{!}} | photo3a = | photo3b ={{!}} | photo4a = Bukan summer 2012.jpg{{!}} | spacing = ۲ | size = 266 | foot_montage = چەند دیمەنێکی شاری بۆکان }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بۆکان|بۆکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بۆکان|ناوەندی]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥١٫٤٠٩ (شارستان), ١٩٤٫٠٠٠ (ناو شار) | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٧]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ و ٦٢، ٦٣، ٦٥ | وێبگە =}} '''بۆکان''' شارێکە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] لە [[ئێران]] ھەڵکەوتووە. بەپێی دوایین دابەشکردنەکانی ئێران بەرینایی بۆکان ٢٥٤١٫٣٠٦ کیلومەتری چوارگۆشەیە. ١٣٤٠ مەتر لە [[ئاستی دەریا]] بەرزە. شاری بۆکان لە باکوورەوە لەگەڵ [[میاندواو]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ساینقەڵا]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای کوردستان]] و شاری [[سەقز]]، لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[سەردەشت]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[مەھاباد]] ھاوسنوورە. بەپێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] کە لە ساڵی ٢٠١٧ لەلایەن دایرەی ئاماری ئێرانەوە بڵاو بووەتەوە ڕێژەی دانیشتووانی بۆکان گەیشتووەتە ٢٥١٫٤٠٩کەس کە، ١٩٣٫٥٠١ کەس لە شاردا دەژین. بەپێی ھەمان زانیاری بۆکان لە نێو شارە کوردنشینەکانی ئێراندا دوای [[کرماشان]]، [[ورمێ]] و [[سنە]] گەورەترین شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، ئەمەش بەھۆی ھەڵکەوتنی بۆکان لەسەر شاڕێی سەرەکی باکوور و باشووری ڕۆژاوای ئێران گرینگییەکی ئەوتۆی بەم شارە بەخشیوە و بووەتە ھۆی کۆچی زۆر لە گوندەکان و شارەکانی دەوروبەرەوە بۆ ئەم شارە. شاری بۆکان لەگەڵ [[سنە]] گەورەترین شاری لەسەداسەد کورد و سوننەنشینی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە و چوارەم شاری گەورە و پر حەشیمەی کوردنشینە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ھەروەھا بۆکان گەورەترین شاری ناوچەی [[موکریان]]ە. بۆکان گەورەترین شاری کۆچەروەرگر لە [[ئێران]] دایە، ھەروەھا دوای ورمێ دووھەمین شاری خوێندەوار لە پارێزگای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێەی]] [[ئێران]] دێتە ئەژمار. بۆکان لە ناو کورددا بە شاری زیرەک [[حەسەن زیرەک]]، شاری سەردار [[عەزیزخان موکری]]، شاری [[ھەژار]]، [[سادق شەرەفکەندی]]، ھونەرمەند [[ئاوات بۆکانی]]، [[عەباس حەقیقی]] و مەڵبەندی ھونەر و بووکی کوردستان بەناوبانگە. == ناوی شار == ناوی شاری بۆکانیش وەک مێژووی شارەکە، تائیستا نەکەوتووەتە بەر توێژینەوەی ڕاستەقینە. ئەوشتانەش والێرەولەوێ لەمەڕ باسەکە نووسراون لەدۆخی بیروبۆچوونی خەڵکی ئاسایی نە چوونەتەدەرێ و ھیچ ڕووناکییەکیان نەخستووەتە سەر مێژووی پڕ تەم و مژی ئەم شارە. خەڵکی ناوچەکە لایان وایە کە ناوی بۆکان لەبنەڕەتدا بووکان بووە و ئەمەش بەھۆی نەریتێکەوە، کە گوایە لە ڕابردووی کۆندا، کاتێ بووک ھاتوە، پێش چۆنەماڵی زاوا، بردوویانەتە سەر حەوزەگەورەی ناوەراستی شار و ئەمجا لەوێوە بەروماڵی زاوا بوونەتەوە! نووسەر و [[قەڵەم]] بەدەستی شار و ناوچەکەش نەک ھەر ئەو چەوتییەیان ڕاست نەکردووەتەوە، بەڵکە بۆیان لە مل داون و بە شیعریان نووسین، [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگە]]یان بۆ ئەم بۆچوونە ھەڵەیە پێکھیناوە. ئەم وتارە بەنیازی دامەزراندنی سەرەتای باسێکی زانستییانە لە مەر بنەچەکی ناوی بۆکان نووسراوە. کلیلی کردنەوەی گرێ پووچکەی ئەم باسە، وشەی بەگە یان بەغە یە. بەگە یان بھەگە خودای ھەموو ئەو گەلانە بوە کە پێش ھاتنی زەردەشت لە ھیندەوە تا ڕۆژاوای ئێران ژیاون. ئاویستاناسی ئێرانی ئیبراھیم پوورداود لە وتاریکدا بە ناوی بەغ ەوە دەنووسێ «وشەی یەکجار کۆنی بەغ لە سەردەمێکی زووەوە لە زمانی ئێمەدا ماوەتەوە. لە زمانە کۆنەکانی ئێران وەک ئاویستایی و فورسی کۆن دا بەغ لەسەر زاری خەڵک بوە و لە گاتاکاندا کە ھەڵبەستی زەردەشتن و کۆنترین بەشی ئاوێستا پێک دێنن، بەگە بە واتای بەش و بەخت ھاتوە. لە بەشەکانی تری ئاوێستاشدا بەغە ھەر ھەمان واتای ھەیە. وشەکە لە چاوگی بەگ ەوە دێت کە لە زمانی پەھلەوی دا بووەتە بەختەن. کارلێکراو (إسم مفعول)ی وشەکە واتە بەخت لە ئاوێستادا ھاتوە کە لە زمانی پەھلەوی و فارسی و کوردیش دا بووەتە بەخت پوورداود لە درێژەی باسەکەدا دەڵی «بەغ لە زمانە کۆنە ئێرانییەکاندا وەک بھەگ لە سانسکریتدا، مانای بەش و بەخت دەدات و لە مانای دووھەمدا واتای خوداوەند یشی ھەیە کە مەفھوومی بەخشەندە شی لێ وەردەگێرێ لە بەردەنووسە ھەخامەنشییەکان و (یەک لەوان، بەردەنووسی [[بێستون]]) دا بەگە بە واتای خوداوەند ھاتوە. ھەر پوورداود لە شوێنێکی تری وەتارەکەیدا دەنووسێ «پێش پێغەمبەرایەتی زەردەشت، بە خوداوەند دەگوترا بەغ و پاشانیش کە ئەمان تاقەخوا یان ناونا [[وەرمەز|ئاھورامزدا]]، وشەی بەغ لە واتای ئەسڵی و پێشووی خۆیدا مایەوە بۆ سەلماندنی ئەم بۆچوونە، پوورداود بەڵگە دەھێنێتەوە و دەڵێ «داریوش شای [[ھەخامەنشی]] لە بەردەنووسەکەی [[بێستون]] (کێوی یەزدانی بەغستان) دا، کاتێ ڕووداوەکانی ساڵانی چوارەم و پێنجەمی شایەتیی خۆی دەگێڕێتەوە، دەڵێ [[وەرمەز|ئەھورامەزدا]] و بەغان ی تر لە بەر ئەوە یارمەتی منیان دا، چونکوو من قین لە دڵ و درۆزن و زاڵم نیم.» [[عەلائەدین سەجادی]]یش لە مێژووەکەی خۆیدا، کاتێ ھاتووتە سەر باسی قەومی کاسی، دەنووسی “یەکێک لە سۆراخی ھیندوئەوروپایی یەکان بە سەر کاسییەکان، وشەی بوگاش یان بوغاش کە بە مانای خوایە. ” لغت نامەی دھخدا قامووسی گەورەی [[زمانی فارسی]] کە وێ دەچێ سەرچاوەی زانیارییەکانی سەجادیش لەم بابەتەوە بووبێ، دەڵێ,, بھەگە لە سانسکریتدا بە واتای خودا بوە و لە کتێبی پیرۆزی ڤیدا دا ئەم واتایە چەندپات کراوەتەوە، واتە لە ناو ھیندوئێرانییەکاندا پێش جیابوونەوەیان لە یەکتر، ئەم شتە باو بوە. خاتوو ماری بۆیس پسپۆڕی ناوداری مێژووی [[زەردەشت]] و [[ئاڤێستا|ئاوێستا]]، لە کتێتی مێژووی زەردەشتایەتی دا چووەتە قووڵایی باسەکەوە و بە دوور و دڕێژی لە واتای وشەی بەغە و بەگە دواوە و مانای خوداوەند ی بۆ وشەکان پەسەند کردوە. دوکتۆر فەرەھوشی دانەری قامووسی زمانی پەھلەوی-فارسی، چوار واتای خودا، سەروەر، شا و ھێزی خودایی ی بۆ بەغ لێک داوەتەوە و بەک یشی بە خوداو و سەروەر مانا کردووەتەوە. نووسەری واژەنامە مینوی خرد دوکتۆر ئەحمەدی تەفەززولی بەغان ی بە خودایان زانیوەو زانای بە ناوبانگی ئێرانی ملک إلشعرإبھار لە کتێبیسبک شناسی دا گوتویەتی، ئەم وشەی بەغ ە، یەکەم جار لە نووسراوێکی سارگون ی شای ئاشوردا لەگەڵ پاشگری دات لە شێوەی بەغ دات دا ھاتوە کە ناوی پیاوێکی ئێرانی بوە. سەبارەت بەو بەغ دات ە پوورداود دەڵێ، بەگ داتی یە، کە ئەویش سەرۆکێکی ماننا کان بوە و سارگۆن گرتی و فەرمانی دا بە زیندوویی پێستی بگروون. پوورداود ھەروەھا دەڵێ، وشەی بەگ پێش ئەویش لە شێوەی بیت بەگی دا بینراوە کە واتای ماڵی بەغ، یان خانەی خودا ی ھەیە و ناوی شارێکی ماد بوە کە سارگۆن لە ھێرشکارییەکەی خۆی بۆ سەر خاکی ئوورارتو و ماننا دا یادی لێوە دەکات. من درەنگتر دەگەڕێمەوە سەر باسی بیت بەگی بەڵام با لێرەدا درێژە بە تویژینەوەی سەرچاوەکان بەدوای وشەی بەغ دا بدەین. ئەم وشەیە لە دراوی شاھانی ساسانی- شدا بینراوە، بەڵام لێرەدا، واتایەکی ھەندێ نزمتەر لە ئەھورامزدای پێ بەخشراوە. لەکۆتایی سەردەمی ساسانییەکاندا ئاڵوگۆڕیک بە سەر مانای بەغ داھات و تەنیا واتای گەورەی لێ ئیرادە کرا. تەنانەت لە کتێبی یادگاری زەریران دا تەنیا بە مانای سەر ھاتوە. == مێژوو == سەرچاوەیەکی ئوروپی سەدەی نۆزدەھەم کە باسی بۆکان و ناوچەی موکریانی کردبێت، کتێبێکە بە ناوی 'مەئموورییەتی زانستی لە ئێران' کە 'ژاک دوو مۆرگان'ی فەرەنسی نووسیویەتی و لە ساڵی ١٨٥١ دا لە پاریس بڵاوی کردووەتەوە. ژاک دوو مۆرگان و [[ھاوسەر]]ەکەی وەک زانا و پسپۆڕی بواری زەویناسی لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا سەردانی بەشێکی زۆری ئێرانیان کردوە و لە ئازەربایجانەوە گەیشتوونەتە موکریان، ئینجا بەرەو سنە وکرماشان ڕۆیشتوون و سەریان لە خوزستان دەر ھێناوە. بە دریژایی ڕێگاش وێنە و نەقشەی چیا و ڕووبار و شوێنەوارە سروشتییەکانیان کێشاوە، بۆ نموونە، کێوی تەرەغە و دەشکەوتی سەھۆڵانی نێوان بۆکان و مەھاباد. ژاک دوو مۆرگان لە ماوەی مانەوە لە موکریان، سەردانی مەھاباد و ناوچەی مەنگوڕایەتی کردوە، پاشان بە ڕێگای بورھاندا گەیشتووەتە گوندی سەردەرابادی بۆکان و لەوێ بوە کە ھەوالی مردنی سەیفەددین خانی سەرداری بۆکانی پێ گەیشتوە. [[پەڕگە:Bukan.webm|وێنۆک|View of West Bukan (Iranian Kurdistan) - Hell Shot]] دواتریش چوە بۆ بۆکان و لەوێوە بەرەو باشوورواتە کوردستانی ئەردەڵان و کرماشان و ئیلام بووەتەوە. کەسایەتییەکی بیانی دیکە کە ئاماژەی بە بۆکان و دەڤەرەکەی کردووە پرۆفیسۆر ڤلادیمیر مینورسکی توێژەری ناسراوی ڕووسە کە ساڵی ١٩١٥ لە پیترۆگراد وتارێکی بە زمانی ڕووسی بە ناوی (کورد تێبینی و وردبوونەوە) بڵاو کردووەتەوە، لەم وتارەدا باسی سەفەرێکی مینۆرسکی و ھاوڕێکانی بۆ بۆکان دەکرێت. سەفەرەکە لە ساڵی ١٩١١ و لە سەردەمێکدا بەرێوە چوە، کە مینۆرسکی کاربەدەست و جێگری کۆنسوولی ڕووسیای قەیسەری بوو لە شاری ورمێ و درەنگتر، لە چەند مانگ پێش سەرھەڵدانی شەڕی یەکەمی جیھانی(١٩١٤–١٩١٨)دا وەک ئەندامی لێژنەیەک بۆ دیاریکردنی سنووری تورک و ئێرانی، سەردانی ناوچە کوردنشینەکانی سەرسنووری دەکرد. === سەردەمێ مانا === [[پەڕگە:Izertu of bukan iran.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی ئاجورێ قەڵایچی بۆکان لە مۆزە توکێو]] بە خوێندنەوەو سەرنجدان بە حکومتی لۆلۆیی و گۆتییەکان و قەومەکانی تری ناوچەکەو ئەو شوێنەوارانە ی لەگەڕان و پشکنینە شوێنەوار ناسییەکان و ئەو بەردنووسانەی دۆزاروئەتەوەو گرنگترینیان بەردنووسی قەڵایچی - کەمێژووەکەی دەگەڕێتەوە ٨٠٠ ساڵی پێش زایین و قەڵاکۆنەکانی گوندەکانی (ئاغجێوان و ئەربەنووسی) بۆکان ئاماژە بە مێژوو شارستانییەتی کۆنی ئەم ناوچەیەی وڵاتی بۆکان دە کەن. === سەردمێ قاجاڕەدا === [[پەڕگە:Saif ad-Din Mukri.jpg|210px|وێنۆک|سەیفەدین خانی موکری -خاوەنداڕی شاری بۆکان لە قاجاڕدا]] یکەم سەرژمێری کەلەساڵی ١٢٣١ ی ھەتاوی ئەنجام دراوە ڕێژەی دانیشتووانی شاری بۆکان ٦٠ کەس بووەو لەسەردەمای ناسرەدین شای قاجار و کاتێ سەردار عەزیز خانی موکری خاوەنی بۆکان بوو ١٢ بنەماڵەلەبۆکان نیشتەجێ بوون. سەردار [[عەزیزخان موکری]]، سەرداری گشتی سوپای ئیران لەسەردەمی ناسردەدین شای قاجار شش دانگێ بۆکانی لە ساڵی ١٢٢٨ بە ١٨٥٠ تمەن لە ئیلێ دیبۆکری دە کڕییە، ئێلی، ئەم گورانکارییانەی دەسەڵات لەدەڤەرکەدا بوو بەھۆی کە گوندی ئینگیجە لە ٣ کیۆمەتری باشووری خۆرھەڵاتی بۆکان وێران بێت و گوندی سەردارئاباد (ھەمان عڵی ئاواییی شاری بۆکان) ئاوەدان بکرێت. ھەروەھا گوندی [[عەلیاباد]] کەئێستا یەکێک لەگەڕەکەکانی شاری بۆکان پێشتر نێوی چاوان بووە داوی کۆچی دوایی عزیرخانی موکری، [[سەیفەدین خان موکری]] کوڕی عزیزخان بەدەسەڵاتی ناوچەکە دەگات، سەیفەدین خان بۆکانی بەخوری بۆکان حەوزێک دروست دەکا و بەھۆی گەورەیی کانییەکە لەو کاتەوە تائێستا ناوی حەوزە گەورەی پێ براوە. سەیفەدین خان بە فرۆشتنی چەند گوندێک لە موڵکەکانی خۆی لەسەر گردی پەنا حەوزە گەورەو قەڵای وێرانکراوی ڵی ھەڵکەوتووە ناوی قەڵای سەرداری لەسەر دانراوە. === سەردمێ شاھانێ ئیران === بۆکان لە سەردەمێ ڕەزا شادا بۆ جارێکی دیکە بۆکان بەکەسێک بە نێوی (حەبیب ئاغای پەناھی تاجرباشی کە خەڵکی تەورێز بوو) فرۆشرا. لەگەرماوگەرمی شەڕی دووەمی جێھانی و سەرەتاکانی حەکومتی محەمد ڕەزاشا بنەماڵەی ئێلخانی زادە و یان ھەمان موھتەدی بە حەوسد (٧٠٠) ھەزار تەمەنی ئەوکات بۆکانیان لە تاجرباشی تەورێزی ستاندوەوە. === ھاتنی ڕووسەکان و عوسمانییەکان === بە ھاتنی ڕووس و عوسمانییەکان بۆ ناوچەی بۆکان و مەھاباد - بۆکانیش لە شەڕی یەکەمی جیھانی نەپارێزرا و ھێرشی ڕووسەکان بووە ھۆی ئەوەی کە ناوچەکە وێران بێت و زۆر خەڵکی بێتاوان کوژران و لەکاتی کشانەوەی ھێزکانی ڕووس شاری بۆکان لەلایەن عوسمانییەکانەوە تڵانکران. تەنات ھێزکانی ئێرانش ھاوڕێ لەگەڵ عوسمانییەکان دەستیانکرد بەتاڵانیی بۆکان و ناوچەکەوە بووە ھۆی خەسارو زەبرێکی زیاتر لەپرسی کۆکەڵایەتی و سیاسی کورد. [[پەڕگە:Bukan-ghadim.jpg|230px|وێنۆک|شاری بۆکان - حەوزەگەورە -ساڵانێ ١٩٤٠ ھەتا١٩٥٠]] == کولتوور == یەکەم قوتابخانەی بۆکان لە ساڵی ١٩٢٨ دامەزرا و یەکەم مودیرەکەی نێوی مەھدی شەیبانی خەڵکی تەورێز بوو. یەکەم مامۆستای ئەو قوتابخانەیەش شێخ حەسەنی کازمی بۆکانی بوو. ھەروەھا یەکەم مامۆستای ژنی قوتابخانە لە بۆکان، خانمێکە بە ناوی میسری خانم کە یەکەمین مامۆستای ژن بوە لەو ناوچە بوو. میسری خانم خەڵکی مەھاباد بوە و پێشەوا [[قازی محەممەد]] لە سەردەمی کۆمار دا ناردوویەتە بۆکان و بووەتە مامۆستای قوتابخانە. ناوی تەواوی «میسری حەسەن زادە» بوە و پاشان لە بۆکان شووی بە «محەممەد ئەحمەد قودسی» ئەفسەری کوردی خەڵکی سلێمانی کردوە و چووەتە سلێمانی. دوای شەھید بوونی قودسیش گەڕاوەتەوە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە بۆکان شوی کردووەتەوە. ئێستاکە شاری بۆکان زیاتر لە ٥٠ ھەزار قوتابی و خوێندکاری ھەیە. دوو زانکۆی خوێندنی باڵای بە ناوەکانی پەیامی نوور بە نزیک ٢٠٠٠ خوێندکار و زانکۆی ئازادی ئیسلامی بە نزیک ١٠٠٠ خوێندکار دەوی گرینگی زانستی و کولتوری لە ناوچەکەدا دەگێڕن. لە کاتی سەردەمای کۆماری کوردستان بۆکان لە دوای ناوەندی کۆمار واتە مھاباد گرینگترین شوێنی دەسەڵاتی کۆمار بوو. جا لەبەر ئەمە بەڕێوەبەرانی کۆمار بەشێک لە کار و چالاکییەکانیان بۆ بۆکان گوێستەوە و بۆ ئەم مەبەستە یەکێک لە چاپخانەکانیان ھێنایە بۆکان و دەستیان بە چاپی گۆڤار و کتێب کرد. یەکەم گۆڤارێکی کە لە بۆکان چاپ کرا ٢١ مارسی ١٩٤٦ و بەپێی ئامانجەکانی کۆمار دەست بە بڵاوکرانەوەی کرا. گۆڤاری ھەڵاڵە گۆڤارێکی ئەدەبی سیاسی بوو بە سەرنوسەریی نووسەری ناسراوی کورد حەسەن قزڵجی و بە یارمەتی بلیمەتی ناودار ھەژار موکریانی، ھەروەھا عەباسی حەقیقی شاعیر و ھێمن موکریانی چاپ و بڵاو دەبۆوە. ساڵی ١٩٤٧ لە باشووری ئەو کاتی شار یەکەم بنکەی تەندروستی دەمەزرا و یەکەم دکتۆر و نەشتەرگەری ئەو نەخۆشخانەیە فریدریشی ئەڵمانی و بە ھاوکاری خانمەکەی نەخۆشەکانیان چارەسەر دەکرد. == جوگرافیا == === شوێن === شاری بۆکان بەھۆی ھەڵکەوتنی لە نێوان دوو چۆمی گەورە (تەتەھو) کە بە ناوەڕاست و (جەغەتو) کە بە ڕۆژھەڵاتی شاردا تێپەڕ دەبن، بە جەمسەرێکی گرینگی کشتوکاڵی لە ڕۆژاوای ئێران لەقەڵەم دەدرێ. جەغەتو لە کوێستانەکانی چل چەمە و شاخەکانی [[زاگرۆس]] و کوێستانی ماین بڵاغ سەرچاوە دەگرێ و کە دەڕژێتە بەنداوی شەھید کازمی لە ٣٥ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژھەڵاتی بۆکانەوە. چۆمی تەتەھوش لە کوێستانەکانی دەڤەری مھاباد و سەقز و بانە و کوێستانەکانی باشووری کوردستانەوە سەرچاوە دەگرێ و دەڕژێتە زەریاچەی ورمێ و. لە باری ئاو و ھەواوە زستانی سارد و پڕ بەفری ھەیە و ھاوینانیشی گەرمە. مامناوەندی بارین لە بۆکان ٥٠٠ میلی مەترە لە ساڵدا. زیاترین بەفر و باران لە ناوچەی ڕۆژھاڵات و باشووری شاردا لە دوو وەرزی زستان و بەھاردا دەبارێن. ھاوینی تا ڕادەیەک گەرم و زستانی سارد تایبەتمەندیی بەرچاوی کەشوھەوای بۆکانن. شارەزایان سەبارەت بە تۆپۆگرافی شاری بۆکان ئاوا دەڵێن کە زنجیرە کێوەکانی باژێڕی بۆکان درێژەی زنجیرە کێوەکانی ئەڵپ و کوێستانەکانی ئەرمەنستان و ئازەربایجانە و ئەمەش بە ھەرێمی جەغەتوو و چۆمی لەیلان چایەوە دیاری دەکرێ. پێکھاتەی جیۆلۆگی لە دەڤەری بۆکان لە پێکھاتەکانی جیۆلۆژی باکووری ڕۆژاوای ئێرانە. بورکانەکانی سەرەتای ئیئوسن و ھەروەھا کۆتایییەکانی قۆناغی سێیەم دەوروبەری شار و بەتایبەتی باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی بۆکان بۆکانیان پێکھێناوە. {{شوێنی جوگرافیایی | باکووری ڕۆژاوا= [[نەغەدە]] و [[شنۆ]] | شار باکوور = [[میاندواو]] | باکووری ڕۆژھەڵات = [[مەراغە]] | شار ڕۆژھەڵات = [[ساینقەڵا]] | ناوی شار = بۆکان | شار ڕۆژاوا = [[پیرانشار]] و [[مەھاباد]] | باشووری ڕۆژھەڵات = [[تێکاب]] | باشووری ڕۆژاوا = [[سەردەشت]] | شار باشوور = [[پارێزگای کوردستان]]}} {{Panorama |image = پەڕگە:Bokan Panorama 2014-08-01-.jpg |height = 250px |alt = |caption = وێنەی پانۆڕامایی بۆکان.}} === کەشوھەوا === کەشوھەوای بۆکان سارد و زیاتر کوێستانییە، ھاوینەکانی گەرمە و زستانانەکانی سارد و بەفری. باشترین کاتی سەفەر بۆ شاری بۆکان مانگی [[گوڵان]] ھەتا [[ڕەزبەر]]ە. {{Weather box |collapsed = |metric first = Yes |single line = No |location = بۆکان |Jan high C = ١٣٫١ |Feb high C = ١٤٫٢ |Mar high C = ١٨٫١ |Apr high C = ٢٤ |May high C = ٣١٫٥ |Jun high C = ٣٨٫١ |Jul high C = ٤٢ |Aug high C = ٤١٫٤ |Sep high C = ٣٧٫٩ |Oct high C = ٣٠٫٧ |Nov high C = ٢١٫٢ |Dec high C = ١٤٫٤ |Jan mean C=٧٫٤ |Feb mean C=٨٫٩ |Mar mean C=١٢٫٤ |Apr mean C=١٧٫٥ |May mean C=٢٤٫١ |Jun mean C=٢٩٫٨ |Jul mean C=٣٣٫٤ |Aug mean C=٣٣٫١ |Sep mean C=٢٩ |Oct mean C=٢٢٫٦ |Nov mean C=١٥ |Dec mean C=٩٫١ |Jan low C = ٢٫٤ |Feb low C = ٣٫٦ |Mar low C = ٦٫٧ |Apr low C = ١١٫١ |May low C = ١٦٫٧ |Jun low C = ٢١٫٤ |Jul low C = ٢٤٫٩ |Aug low C = ٢٤٫٥ |Sep low C = ٢٠٫١ |Oct low C = ١٤٫٧ |Nov low C = ٨٫٩ |Dec low C = ٣٫٩ |Jan precipitation mm=١١١ |Feb precipitation mm=٩٧ |Mar precipitation mm=٨٩ |Apr precipitation mm=٦٩ |May precipitation mm=٢٦ |Jun precipitation mm=٠ |Jul precipitation mm=٠ |Aug precipitation mm=٠ |Sep precipitation mm=٠ |Oct precipitation mm=١٢ |Nov precipitation mm=٥٦ |Dec precipitation mm=٨٠ |source 1= ''climate-data.org''<ref name="climate-data.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate: bukan - Climate graph, Temperature graph, Climate table|ناونیشان=http://en.climate-data.org/location/4981/|بڵاوکەرەوە=climate-data.org|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> <!--quite unreliable sources--> |source 2= ''My Forecast'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.myforecast.com/bin/climate.m?city=67343&metric=true | سەردێڕ=BUKAN, Iran Climate | بڵاوکەرەوە=My Forecast |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ''What's the Weather Like.org'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=bukan climate info|ناونیشان=http://www.whatstheweatherlike.org/iran/bukan.htm|بڵاوکەرەوە=What's the Weather Like.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.whatstheweatherlike.org/iran/bukan.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> and ''bukan''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=bukan Weather Forecast and Climate Information|ناونیشان=http://www.bukansky.com/bukansky-info/weather/|بڵاوکەرەوە=bukan|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.bukansky.com/bukansky-info/weather/ |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>}} === سەیرانگا و شوێنە گەشت و گوزارییەکان === [[پەڕگە:شاری بوکان.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە سروشتی بۆکان]] * پارکی بۆکانبێجگەلە ئەو شوێنەوارە مێژووییانەی کە ئاماژەمان پێکردن دەیان شوێنی سیاحی و گەشتوگوزاری سەرنج ڕاکێش لە بۆکان و دەوروبەری بۆکان ھەن کە دەتوانین ئاماژە بە ھێندێکیان بکەین: باخی میراوا و پارکی ساحیلی و سەیرانگەی کێوە ڕەش ھەڵکەوتوو لە ڕۆژاوای شار کە بە درێژایی چۆمی تەتەھوو لە ناوەڕاستی شارن بووەتە سەیرانگەی زۆر خەڵکی شار و ناوچەکانی تر. سەیرانگەی حەسەن زیرەک لە باشووری شار کە وەک ڕێزگرتن بۆ ئەم ھونەرمەندە مەزنەی کورد ئاوەدان و جێی سەیرانی عاسقانی ئەم دەنگە ئەفسانەیییە. * پارکی ناڵەشکێنە بە قەد پاڵی کێوی ناڵەشکێنە و باخی گشتی لە ناوەندی شار. ھەروەھا پارکی گەڕەکی فەرھەنگیانی تازە ھەڵکەوتوو لە باشووری بۆکان لە سەیرانگاکانی شاری بۆکانن. بەنداوی شەھید کازمی لە ٣٥ کیلومەتری باشووری ڕۆژھەڵاتیی بۆکان لە شوێنە گەشتوگوزارییەکانی گرینگی بۆکانە کە ساڵانە میوانداری لە ھەزارن خەڵکی ئێران و دەرەوەی ئێران دەکا. ھەروەھا دەبێ ئاماژە بە دەیان دەشکەوت بکرێ کە تایبەتمەنی و سەرنجڕاکێشی بۆکان دەردەخەن کە لێرەدا دەتوانین ئاماژە بکەین بە ئاشکەوتی کول ئاباد لە ٣٥ کیلۆمەتری باکووری بۆکان لەسەر جادەی بۆکان میاندواو، دەشکەوتی کونەکۆتری قەڵایچی لە ٨ کیلۆمەتری باکووری ڕۆژھەڵاتی بۆکان. [[دەشکەوتی موکری قڕان]] لە نزیک گوندی خۆراسانەی بۆکان کە لە سەردەمی شاعەباسی سەفەوی لەم ئەشکەوتەدا کارەساتێکی مرۆڤی ڕوویداوە و سەدان مرۆڤی کوردی ناوچەی موکریان لەو دەشکەوتە خزاندووە و بە دووکەڵ ھەموویان قڕ کراون. ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی کە بیرەوەری ئەم کارەساتە مرۆڤییە لە زەینی مێژوویی خەڵکی ئەم ناوچەیە دا بمێنێتەوە و وەک ژینوساید لە [[مێژووی کورد]] دا سەیر دەکرێ. == مرۆڤناسی == === ژمارەی دانیشتووان === گەلھەی شاری بۆکان لە ساڵی [[٢٠١٢]]دا زیاتر لە ١٧١٫٧٧٣ کەس بووە. لە یەکەم سەرژمێریدا کە لە ساڵی ١٢٣٠–١٢٣١ی ھەتاویدا ئەنجامدراوە ژمارەی دانیشتووانی شاری بۆکان ١٠٠ کەس بووە. لە سەردەمی ناسردەدین شای [[قاجاڕەکان|قاجاڕ]] کاتێ سەردار عەزیزخانی موکری خاوەنی بۆکان بوو ١٠٠بنەماڵە لە بۆکان نیشتەجێ بوون. دوایین سەرژمێریش کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن فەرمانگەی باری شارستانیی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] بڵاوکراوەتەوە دانیشتووانی بۆکان گەیشتووەتە زیاتر لە ٢٣٠٫٠٠٠ کەس و لە نێو شارە کوردییەکاندا دوای [[کرماشان]] و [[ورمێ]] و ئیڵام و [[سنە]] کە بەھۆی ھەڵکەوتنی شارەکە لەسەر گەورەڕێی سەرەکیی باکوور و باشووری ڕۆژاوای [[ئێران]] خەڵکێکی زۆر لە گوند و شارەکانی دەوروبەرەوە کۆچیان کردووەتە ناو ئەو شارە. شاری بۆکان سەنتەری کارگێڕیی «قەزای ناوەندی»یان «قەزای بۆکان»ە (قەزایەکەی دیکە ناوی «سیمینە»یە کە قەرەموسالیان-یشی پێ دەڵێن)، بە ھەردوو قەزایەکە «شارستانی بۆکان» پێک دێنن. قەزای بۆکان لە جگە لە سەنتەری کارگێڕیی بۆکان، لە چوار ناحیە پێک ھاتووە کە ئەمانەن: ئاختاچی، بەھییە فەیزوڵا بەگی، گەورک، تەیمور. لە دوا سەرژمێریی دانیشتووان ھی ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی تەنھا شاری بۆکان ١٩٣٬٥٠١ کەس بووە و ژمارەی دانیشتووانی چوار ناحیەکەش بەم جۆرە بوونە: ئاختاچی (٩٬٩١١ کەس)، بەھییە فەیزوڵا بەگی (١١٬٥٠٨ کەس)، گەورک (٤٬٥٩٦ کەس)، تەیمور (٥٬٢١٥ کەس). === زمان === خەڵکی شاری بۆکان لە سەداسەد [[کورد]]ن و بە زار/دیالێکتی [[کوردیی ناوەندی]] (یان [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] کە لە ناوی «ئیمارەتی سۆران»ەوە ھاتووە) و بنزار/شێوە (variety)ی موکری یان [[موکریانی]] (کە لە ئیمارەت و ناوچەی «موکریان»ەوە ھاتووە) دەدوێن. شایانی باسە بەرھەمێکی زۆری ئەدەبی بە بنزاری [[موکریانی]] نووسراون و دەنووسرێن، شیعرەکانی ھێمن و ھەژار نموونەی ئەو بەرھەمانەن. زار یان شێوەی موکریانی توانیویەتی لەگەڵ زارەکانی سلێمانی و ھەولێری، ببێتە دینگەی کوردیی ناوەندی کە ئێستا لە باشووری کوردستان بووەتە فەرمی و زمانی سیاسەت و یاسا و کارگێڕی و میدیایی. نووسەر و شاعیر و ڕۆناکبیرانی موکریان لە حوزنی و گیو و ھێمن و ھەژار و زەبیحی بگرە تا ئەم دوایییە، توانیان وا بکەن «[[ئەکادیمیای کوردی|کۆڕی زانیاری کورد]]» (کە لە ٣٠ی ئاب١٩٧٠ لە بەغداد دامەزرا)، شێوەی سلێمانی بە تەنیا زاڵ نەکات، بەڵکو شێوەی موکریانی و پشدەری و ھەولێری کە لێک دەچن و یەک بناغەیان ھەیە شان بە شانی شێوەی سلێمانی ببنە ھاودینگەی [[کوردیی ناوەندی]] (یان سۆرانی) و وا بکەن «دە» شوێنی «ئە» بگرێتەوە، بۆ نموونە بنووسرێت «دەخۆم» نەک «ئەخۆم». === ئایین === خەڵکی بۆکان لەسەداسەد کوردن و ئایینی زۆربەیان ئیسلام و ئایینزای سوننەی شافعییە کە لە باب و باپیریانەوە وەک میرات پێیان گەیشتووە، ھەروەھا ئایینەکانی تر وەک [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتییەت]] و [[جوولەکایەتی|یەھوودییەت]] لەم شارە بوونی ھەیە. شاری بۆکان خاوەنی زۆرترین ڕێژەی تۆمارکراوی جوولەکە و یەھوودییەکانی ئیسرائیلە کە ناوی لە کتێبی پیرۆزی یەھووددا ھاتووە. == جووڵانەوەی سیاسی == دیارە گەر بمانەوێ لاپەڕەی مێژوویی و ڕابوردووی ھەرکام لە شارەکانی کوردستان بۆ خەباتی سیاسی و چالاکی کۆمەڵایەتی ھەڵبدەینەوە کەمتازۆر بە سەر ھەڵکشان و داکشانێکی زۆر لە گشت ناوچە و شوێنێکی کوردستان دا دەکەوین. سەیری ھەر شوێنێکی ئەم وڵاتی ھیلاکە بکەی لاپەڕەیەکی زێڕینی بۆ خۆی تۆمار کردووە، شاری بۆکانیش لەم چالاکییە و سەرزیندوویییەی مێژووی خەباتی گەلی کورد بێبەری نەبووە و گەلێ جار تەنانەت ڕۆڵێکی گرنگ و پڕشنگداری بۆ خەباتی نەتەوەیی و دژ ڕاوەستان لە بەرامبەر زۆرداران و ستەم و ملھوڕیدا گیراوە. لە نموونە دیار و بەرچاوەکانیشی ھەر وەک پێشتر ئاماژەمان پێکرد ھەڵدانەوەی ئەو لھاپەڕە مێژووییانەیە کە بە دۆزینەوەی شوێنەوارە کەونارییەکانەوەدەرکەوتووە؛ بەڵام گەر زۆر بۆ پاش نەگەڕێینەوە دەتوانین سەردەمی کۆمار و ڕۆڵ و چالاکی خەڵکی ئەم ناوچەیەی موکریان بۆ پێکھێنانی خەونی نەتەوەی کورد واتە کۆماتی کوردستان و سەقامگیرکردنی وەبیر بێنینەوە. دیارە لە دوای ھەڵکردنی ئاڵای کۆمار لە پێتەختی کۆماردا، ڕۆلێ ناوچەی بۆکان و کەسایەتییەکانی ئەم دەڤەرە گەلێ شانازی بۆ کورد و مێژووی خۆی تۆمار کردووە. لە نێو کابینەی وەزیرانی کۆماری کوردستان دا گەلێ ناوی دیار دەبینین کە خەڵکی بۆکان و دەوروبەری بوون لەوانە حاجی بابەشێخ [[سەرۆک وەزیران]]، ئیسماعیلی ئیلخانیزادە وەزیری ڕێگاوبان، عەبدولڕەحمان ئیلخانیزادە وەزیری تکبیر - ڕاوێژکار. ھەروەھا لە بۆکان لەژێر دەسەڵاتی کۆماردا ھەرچەندە ئەوکات ڕێژەی دانیشتووانی کەم بووە بەڵام ڕۆڵێکی گرینگیان گێڕاوە و وەک پێگەی دووەمی کۆمار سەیری کراوە. لە کاتی ڕوخانی کۆماردا بە دەستی حکوومەتی ناوەندی و نەیارانییەوە بەشێک لە کەسایەتی و چالاکانی بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد کە لە سێدارە دران خەڵکی بەشی فەیزووڵابەگی بۆکان بوون کە عەلی بەگی شێرزاد لە حەوزەگەورەی ھەڵکەوتوو لە ناوەندی شاردا بە دەستی [[حکوومەتی ناوەندی]] لەسێدارە درا و وەک بیرەوەرییەکی تاڵ لە زەینی مێژوویی ئەم سارەدا ماوەتەوە. ھەروەھا چەند کەسێکی دیکەی ئەم ناوچەیەش لە سەقز بۆ چاوترسێنکردنی خەڵک گیانیان لێ ستێندرا. یەکێکی دیکە لە جووڵانەوە گرینگەکانی بۆکان و تەنانەت کوردستان ڕاپەڕینی جووتیارانی بۆکانە کە لە دەوروبەری ساڵی ١٩٥٣ دا ڕوودەدا. ئەم ڕاپەڕینە جووڵانەوەیەکی جەماوەری چینایەتی نەتەوەیی گرینی کورد بوو کە لە فەزای ئاواڵەی سیاسی ساڵانی نێوان ساڵانی (١٩٥٢و١٩٥٣ز)ی ئێران و سەردەمی چالاکییەکانی جبھەی میللی و [[حیزبی توودەی ئێران]] واتە حکوومەتی میللی دوکتور موسەدق دا ھاتە کایەوە و ڕاستەوخۆ لەژێر کاریگەریی بێگومانی فەزای دژ بە شاو چەوسێنەراندا کە لە ئێرانیئەو ساڵانەدا گەیشتبوە لووتکەیەکی بەرز، پەرەی سەند، بەڵام تایبتمەندی ئەوتۆشی ھەبوو کە نەک ھەر لە ھەموو شوێنێکی ئێران نەبینرا بەڵکوو کەوتە پێش ھەر بزووتنەوەیەکی دیکەی ھاوچەشن لە کوردستان و تەنانەت موکریانیش. لەبەر ئەمە ئەوکات دەسەڵاتدارانی پایەبەرزی حکوومەتی پاشایەتی بە ھەستکردن بە چینایەتی نەتەوەییبوونی ئەم ڕاپەڕینە ڕاستەوخۆ پشتگیری دەرەبەگەکانیان کرد و بڕیاریان بۆ سەرکوتی ئەم ڕاپەڕینە مەزنە دا. لە چەند ڕووەوە سەرنجی گرنگی ئەم جووڵانەوە جەماوەرییە دەدرێ؛ لە لایەکەوە ھێشتا تەزووی سەرکوتی دڕندانەی خەڵکی موکریان و ڕوخاندنی کۆمار لە لەشی خەڵکی کوردستان و بەتایبەتی ناوچەکە دەرنەچووبوو و خوێنی شەھیدانی کۆمارێش لە چوارچرا و حەوزەگەورە و مەیدانی ھەڵۆ ھەروا ھاڵاوی لێ ھەڵدەستا و فەزای سامناکی ئەو سەرکوتە ھەروا باڵی بە سەر ناوچەکەدا کێشابوو. لە لایەکەی ترەوە بەتایبەتی ئەو سەردەم ستەم و [[چەوساندنەوە]]ی ڕەشایی وەرزێڕ و جووتیار و بە گشتی خەڵکی ناوچەکە لەلایەن دەرەبەگ و ئاغاواتەوە زۆر بێبەزەییانە بوو. لە بارودۆخێکی ئاوادا ھەستێکی وشیارانە لە نێو خەڵکی ناوچەی بۆکاندا گەشەی کرد و ڕاپەڕینێکی مەزن دژ بەو چاوساندنەوەیە سەری ھەڵدا. لووتکەی جووڵانەوەکە، لە پاییز و زستانی ١٩٥٣دابوو، کە دوکتور موسەدیقش لە تاران لەگەڵ شا کێشەی بوو. شوێنی تایبەتی ڕێکخستنی بزووتنەوەکە بۆ ھەڵمەت بردن لە گوندی ئاڵبڵاغ بوو. وای لێھات نیزیکەی ١٠٠٠٠(دە ھەزار) نەفەر وەرزێر (چجوتبەندە، چ قەرە), لە زستانی ١٩٥٣دا، لە گوندی ئاڵبڵاغ ھەڵکەوتوو لە ٩ کیلۆمەتری ڕۆژھەڵاتی شار کۆبوونەوە و چەند کەسیان لە دەستوپەیوەندییەکانی دەرەبەگەکان بە (بارمتە) گرت و دەیانوویست بێن بۆکان لە دەست ھێزی دەوڵەت دەربێنن. لە ماوەی چەند ڕۆژدا ھەزاران کەس لە خەڵکی ناوچەکانی بۆکان بە تایبەتی فەیزوڵابەگەی بە سەرکردایەتی نەمر حاجی قاسم کەریمی و ڕەئوفی حافزولقورعان عەبدوڵا ئێرانی و سەید کاکە عەلی ڕەحیم بەگ ھەڵمەتیان بردە سەر ئاغاوت و دەرەبەگەکان و بۆ ماوەی چەند ڕۆژێکیش لە ئەم ڕاپەڕینە لە نێو شاری بۆکان بە دژی ئەم ستەمە درێژەی کێشا. لەم نێوەندەدا ئاغاکان پەنایان بردە لای خودی شا و بە ھێزی حکوومەتییەوە و نۆکەر و دەستوپەیوەندییەکانیانەوە توانییان ئەم جووڵانەوەیە سەرکوت بکەن و چەند کەسێکیش لە نێو شاردا شەھید بکەن. سەرکردەکانی ئەم جووڵانەوەیەش بەتایبەتی نەمر قاسم کەریمی و ڕەئوف حافزولقورعان دوای ئەوەی ماڵ و سامانیان شێوێندرا، لە ترسی گیانیان ڕایان کرد بۆ باشووری کوردستان و حاجی قاسم کەریمی ساڵی ٢٠٠٢ لە ھەولێر کۆچی دوایی کرد و ڕەئوف حافزولقورعان دوای تەمەنێکی پڕ لە شانازیی خەبات و کوردایەتی ئەمێستاکە لە سلێمانی خەریکی دوورینی جلوبەرگە و تەمەنی پڕ لە ئەزموونی تێپەڕ دەکا. ڕاپەڕینی گەلانی ئێران بە دژی حکوومەتی پاشایەتی لەو جووڵانەوانەیە کە بۆکانێش دەوری چالاکی تێدا گێڕا ئەم جووڵانەوەیە کە ھاوکات بوو لەگەڵ جووڵانەوەکانی سەرانسەری ئێران لە کاتی خۆیدا دەنگدانەوەیەکی باشی لەسەر ئاستی ئێران و تەنانەت دەرەوەش ھەبوو. بۆ نموونە ڕۆژنامەکانی تورکیا ھەواڵی خۆپیشاندانی ٨ی ڕەزبەری ساڵی ١٩٧٨ی بۆکانیان بە چڕی بڵاوکردەوە. ئەوەش ٥ مانگ بەر لە ڕووخانی ڕژیمی شاھەنشاھی بوو. خۆپیشاندانی خویندکارانی مەدرەسەکانی بۆکان لەم ڕۆژەدا یەکەم ڕێپێوانیشارەکە نەبو، یەکەم ڕێپێوان سەرەتای ھاوینی ساڵی ١٩٧٨ بە بەشداری خەڵکی گەرەکی قوللە بۆ دابینکردنی ئاو و کارەبا لە بەر [[شارەوانی]] و بنکەی ئاسایشی شار ھاتە ئاراوە کە پاشان بوو بە خۆپیشاندانێکی دەستپێک لە بۆکان کە بە تەقەکردنی پۆلیس و ھێزی چەکدار بڵاوەی پێکرا. پاشان لە دژی ئاکاری ھێزە چەکدارەکانی ئاسایش دەرحەق بە یەکێک لە ماموستایانی دڵسۆزی شارەکە تەقینەوەیەکی جەماوری دژی ڕژیم بە شێوەی خۆپیشاندان ڕووی دا. ڕۆژی ٨ی ڕەزبەر(٣٠ ئەیلوول) خوێندکارانی دەبیرستانی کورش کەبیر و قوتابخانەکانی ناوەندی ڕژانە شەقامەکان و ڕێپێوانێکی ھێمنانەیان بەڕێوەبرد. ھێزەچەکدارەکانی حکوومەتیش سیلەیان لە خەڵک گرت و خەڵکەکەیان گولەباران کرد. محەممەد بەھرامی و کەماڵ حەمیدی دوو خوێندکاری شارەکە خوێنیان خەڵاتی کوردستان کرد و چەند کەسی تر بریندار بوون == شوێنە بەرچاوەکان == لە بۆکان زیاتر لە ٥٠ شوێنەواری گرنگی مێژوویی کە مێژووی زوربەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمانی ھەزارەی یەکەمی پێش زایین، بەڵام گرنگترین شوێنەواری مێژوویی کە شوێنەوارناسانی ئێرانی و بیانی ئاماژەی پێ دەکەن و وەک پێتەختی ماناکان ناساندوویانە «قەڵایچی»یە کە بە دووریی ٨ کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری بۆکان. * [[قەڵای سەردار]] لە ناوەندی شار کە شوێنی فەرمانڕەواییی سەردارانی موکری بووە * گردی مێژوویی لە گەڕەکی کولتەپە * [[قەڵایچی بۆکان]] لە گوندی قەڵایچی و پایتەختی ماناکان * [[گردی تابانی]] لە گوندی ئەحمەداوا * [[گردی ڕۆژبەیانی]] لە گوندی عەزیزکەند (دەگەڕێتەوە چاخی زێوی پێش زایین). * [[گردی خەوزێنە]] لە گوندی سەراو * قەڵای فەرھاد تاش لە گوندی سماقان == کەسایەتیی ناودار == '''وێژە''' # [[ھەژار|عەبدوڕەحمان شەرەفکەندی]]: شاعیر، نووسەر، وەرگێڕ # [[سوارە ئیلخانیزادە]]: شاعیر و نووسەر # [[عەباس حەقیقی]] شاعیر # [[حەسەن قزڵجی]]: چیرۆکنووس، نووسەر و [[ڕۆژنامەوانی]] سەردەمی کۆماری کوردستان و ڕەچەشکێنی چیرۆکنووسیی ئەدەبیاتی کوردی. # [[سەید کامیل ئیمامی]]: ناسراو بە ئاوات شاعیر # [[محەممەد سەعید نەججاڕی|محەممەدسەعید نەججاڕی]]: ناسراو بە ئاسۆ شاعیر # [[ڕێبین حەیدەری]]: پەیکەرتەراش # [[محەممەد نووری]]: شاعیر. # [[ئەمین گەردیگلانی]]: شاعیر، نووسەر و وەرگێڕ # [[سەید قادر ھیدایەتی]] ڕۆماننووس # [[حوسێن شێربەگی]] نووسەر و وەرگێڕ # [[ئەحمەد مەولانی]] شاعیر و وەرگێڕ # [[ڕزگار باوەردی]] نووسەر، زمانەوان # [[بریا کاکەسووری]] نووسەر # [[خەبات ڕەسووڵی]] چیرۆکنووس # [[محەممەد ڕەمەزانی]] نووسەر و وەرگێڕ # [[ئەنوەر عەرەب]] شاعیر و نووسەر # [[قادر عەلیخا]] شاعیر و نووسەر # [[کەریم حیکمەتی]] شاعیر # [[ناسر ڕەسووڵی]] نووسەر، ڕەخنەگری سینەما # [[عەزیز مەحموودپوور]] نووسەر # [[یوونس ڕەزایی]] شاعیر و نووسەر # [[لەیلا ساڵحی]] شاعیر و نووسەر '''مۆسیقا''' * [[حەسەن زیرەک]]: گەورەترین و بەناوبانگترین گۆرانیبێژی کوردستانی گەورە. * [[حەسەن دەرزی]]: گۆرانییێژی بەناوبانگی کورد. * [[تاھیر خەلیلی]]: گۆرانیبێژی گەورەی کورد. * [[قالەمەڕە]]: عەبدوڵڵا قادرزادە ناسراو بە قالە مەڕە شمشاڵژەنی گەورەی کوردستان لە ئاستی جیھان. * [[عوسمانە سوور]]: زوڕناژەنی بەناوبانگی کورد و خاوەن چەندین خەڵاتی نێودەوڵەتی. * [[کاریگەر]]: سادق قوبادی ناسراو بە کاریگەر گەورەترین و یەکەمین گۆرانیبێژی ستایلی ڕاپ لە کوردستاندا. * [[عەلی کەردار]]: حەیرانبێژ و بەیتبێژی گەورەی فۆلکلۆری کورد. * [[عەلی خەندان]]: لە پایەکانی مۆسیقای فۆلکلۆری کورد و ناوچەی موکریان. * [[ئاوات بۆکانی]]: بەناوبانگترین بەندبێژی ئێستای کوردستان کە ئێستا لە باشووری کوردستان نیشتەجێیە. '''سیاسەت''' * [[سادق شەرەفکەندی]]: سکرتێری گشتیی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و برای [[ھەژار]]. * [[سەلاح موھتەدی]]: لە دامەزرێنەران و ڕێبەرانی [[کۆمەڵە (ڕوونکردنەوە)|کۆمەڵە]]. * [[عەبدوڵا موھتەدی]]: ڕێبەر و سکرتێری گشتیی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستان]]. * [[عومەر ئیلخانیزادە]]: سکرتێری گشتیی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان. * [[ئیبراھیم عەلیزادە]]: سکرتێری گشتیی [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|کۆمەڵە (حیزبی کۆمونیستی ئێران)]]. * [[عەزیزخان موکری]]: وەزیری شەڕ و زاوای [[ئەمیرکەبیر|ئەمیر کەبیر]] لە سەردەمی حوکمی قاجارییەکان. * [[سەیف قازی موکری]]: حاکمی ئازەربایجان و شاری تەورێز. * [[حاجی بابەشێخ]]: سەرۆک وەزیرانی [[کۆماری کوردستان]]. '''وەرزش''' * [[ئارام خەلیلی]]: یاریزانی تۆپی پێ. * [[موقبیل ھونەرپەژووھ]]: شاخەوان. * [[محەممەد ئەکرم سەرا]] * [[حوسێن بەھامین]] * [[جەعفەر عەلیار]] == زانکۆکانی شاری بۆکان == * [[زانکۆی پەرستاریی بۆکان]] * [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی لقی بۆکان]] * [[زانکۆی پەیامی نووری بۆکان]] * [[زانکۆی عیلموکاربوردی بۆکان]] * [[زانکۆی ئامووزشی عالی سڵامەتی بۆکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bukan|بۆکان}} * [http://boukan.ir/HomePage.aspx?TabID=1&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR شارەوانی بۆکان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222053015/http://boukan.ir/homepage.aspx?site=DouranPortal&tabid=1&lang=fa-IR |date=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}} * [http://bookan-ag.ir/ فەرمانداری بۆکان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181107060951/http://www.bookan-ag.ir/ |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}} {{گەڕەکەکانی بۆکان}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران|کوردستان|موکریان}} [[پۆل:بۆکان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانی بۆکان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بۆکان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] 1juy4lxbwn5eo69ytel1k6oc9713m04 1586588 1586587 2026-05-24T10:57:22Z 1silent scientist 51740 /* جووڵانەوەی سیاسی */ 1586588 wikitext text/x-wiki {{ئز}} {{بێلایەنی}} {{خاوێنکردن|ھۆکار=ھەڵەی ڕێنووسی}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = بۆکان | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر =بووکی کوردستان، بووکی موکریان | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = {{Photomontage | photo1a ={{!}} | photo2a = Hamamyan bukan.jpg{{!}} | photo2b =Sahoolan Cave 13971001 14.jpg {{!}} | photo3a = | photo3b ={{!}} | photo4a = Bukan summer 2012.jpg{{!}} | spacing = ۲ | size = 266 | foot_montage = چەند دیمەنێکی شاری بۆکان }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = kurdistan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بۆکان|بۆکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بۆکان|ناوەندی]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥١٫٤٠٩ (شارستان), ١٩٤٫٠٠٠ (ناو شار) | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٧]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ و ٦٢، ٦٣، ٦٥ | وێبگە =}} '''بۆکان''' شارێکە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] لە [[ئێران]] ھەڵکەوتووە. بەپێی دوایین دابەشکردنەکانی ئێران بەرینایی بۆکان ٢٥٤١٫٣٠٦ کیلومەتری چوارگۆشەیە. ١٣٤٠ مەتر لە [[ئاستی دەریا]] بەرزە. شاری بۆکان لە باکوورەوە لەگەڵ [[میاندواو]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ساینقەڵا]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای کوردستان]] و شاری [[سەقز]]، لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[سەردەشت]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[مەھاباد]] ھاوسنوورە. بەپێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] کە لە ساڵی ٢٠١٧ لەلایەن دایرەی ئاماری ئێرانەوە بڵاو بووەتەوە ڕێژەی دانیشتووانی بۆکان گەیشتووەتە ٢٥١٫٤٠٩کەس کە، ١٩٣٫٥٠١ کەس لە شاردا دەژین. بەپێی ھەمان زانیاری بۆکان لە نێو شارە کوردنشینەکانی ئێراندا دوای [[کرماشان]]، [[ورمێ]] و [[سنە]] گەورەترین شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستانە، ئەمەش بەھۆی ھەڵکەوتنی بۆکان لەسەر شاڕێی سەرەکی باکوور و باشووری ڕۆژاوای ئێران گرینگییەکی ئەوتۆی بەم شارە بەخشیوە و بووەتە ھۆی کۆچی زۆر لە گوندەکان و شارەکانی دەوروبەرەوە بۆ ئەم شارە. شاری بۆکان لەگەڵ [[سنە]] گەورەترین شاری لەسەداسەد کورد و سوننەنشینی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە و چوارەم شاری گەورە و پر حەشیمەی کوردنشینە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانە. ھەروەھا بۆکان گەورەترین شاری ناوچەی [[موکریان]]ە. بۆکان گەورەترین شاری کۆچەروەرگر لە [[ئێران]] دایە، ھەروەھا دوای ورمێ دووھەمین شاری خوێندەوار لە پارێزگای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێەی]] [[ئێران]] دێتە ئەژمار. بۆکان لە ناو کورددا بە شاری زیرەک [[حەسەن زیرەک]]، شاری سەردار [[عەزیزخان موکری]]، شاری [[ھەژار]]، [[سادق شەرەفکەندی]]، ھونەرمەند [[ئاوات بۆکانی]]، [[عەباس حەقیقی]] و مەڵبەندی ھونەر و بووکی کوردستان بەناوبانگە. == ناوی شار == ناوی شاری بۆکانیش وەک مێژووی شارەکە، تائیستا نەکەوتووەتە بەر توێژینەوەی ڕاستەقینە. ئەوشتانەش والێرەولەوێ لەمەڕ باسەکە نووسراون لەدۆخی بیروبۆچوونی خەڵکی ئاسایی نە چوونەتەدەرێ و ھیچ ڕووناکییەکیان نەخستووەتە سەر مێژووی پڕ تەم و مژی ئەم شارە. خەڵکی ناوچەکە لایان وایە کە ناوی بۆکان لەبنەڕەتدا بووکان بووە و ئەمەش بەھۆی نەریتێکەوە، کە گوایە لە ڕابردووی کۆندا، کاتێ بووک ھاتوە، پێش چۆنەماڵی زاوا، بردوویانەتە سەر حەوزەگەورەی ناوەراستی شار و ئەمجا لەوێوە بەروماڵی زاوا بوونەتەوە! نووسەر و [[قەڵەم]] بەدەستی شار و ناوچەکەش نەک ھەر ئەو چەوتییەیان ڕاست نەکردووەتەوە، بەڵکە بۆیان لە مل داون و بە شیعریان نووسین، [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگە]]یان بۆ ئەم بۆچوونە ھەڵەیە پێکھیناوە. ئەم وتارە بەنیازی دامەزراندنی سەرەتای باسێکی زانستییانە لە مەر بنەچەکی ناوی بۆکان نووسراوە. کلیلی کردنەوەی گرێ پووچکەی ئەم باسە، وشەی بەگە یان بەغە یە. بەگە یان بھەگە خودای ھەموو ئەو گەلانە بوە کە پێش ھاتنی زەردەشت لە ھیندەوە تا ڕۆژاوای ئێران ژیاون. ئاویستاناسی ئێرانی ئیبراھیم پوورداود لە وتاریکدا بە ناوی بەغ ەوە دەنووسێ «وشەی یەکجار کۆنی بەغ لە سەردەمێکی زووەوە لە زمانی ئێمەدا ماوەتەوە. لە زمانە کۆنەکانی ئێران وەک ئاویستایی و فورسی کۆن دا بەغ لەسەر زاری خەڵک بوە و لە گاتاکاندا کە ھەڵبەستی زەردەشتن و کۆنترین بەشی ئاوێستا پێک دێنن، بەگە بە واتای بەش و بەخت ھاتوە. لە بەشەکانی تری ئاوێستاشدا بەغە ھەر ھەمان واتای ھەیە. وشەکە لە چاوگی بەگ ەوە دێت کە لە زمانی پەھلەوی دا بووەتە بەختەن. کارلێکراو (إسم مفعول)ی وشەکە واتە بەخت لە ئاوێستادا ھاتوە کە لە زمانی پەھلەوی و فارسی و کوردیش دا بووەتە بەخت پوورداود لە درێژەی باسەکەدا دەڵی «بەغ لە زمانە کۆنە ئێرانییەکاندا وەک بھەگ لە سانسکریتدا، مانای بەش و بەخت دەدات و لە مانای دووھەمدا واتای خوداوەند یشی ھەیە کە مەفھوومی بەخشەندە شی لێ وەردەگێرێ لە بەردەنووسە ھەخامەنشییەکان و (یەک لەوان، بەردەنووسی [[بێستون]]) دا بەگە بە واتای خوداوەند ھاتوە. ھەر پوورداود لە شوێنێکی تری وەتارەکەیدا دەنووسێ «پێش پێغەمبەرایەتی زەردەشت، بە خوداوەند دەگوترا بەغ و پاشانیش کە ئەمان تاقەخوا یان ناونا [[وەرمەز|ئاھورامزدا]]، وشەی بەغ لە واتای ئەسڵی و پێشووی خۆیدا مایەوە بۆ سەلماندنی ئەم بۆچوونە، پوورداود بەڵگە دەھێنێتەوە و دەڵێ «داریوش شای [[ھەخامەنشی]] لە بەردەنووسەکەی [[بێستون]] (کێوی یەزدانی بەغستان) دا، کاتێ ڕووداوەکانی ساڵانی چوارەم و پێنجەمی شایەتیی خۆی دەگێڕێتەوە، دەڵێ [[وەرمەز|ئەھورامەزدا]] و بەغان ی تر لە بەر ئەوە یارمەتی منیان دا، چونکوو من قین لە دڵ و درۆزن و زاڵم نیم.» [[عەلائەدین سەجادی]]یش لە مێژووەکەی خۆیدا، کاتێ ھاتووتە سەر باسی قەومی کاسی، دەنووسی “یەکێک لە سۆراخی ھیندوئەوروپایی یەکان بە سەر کاسییەکان، وشەی بوگاش یان بوغاش کە بە مانای خوایە. ” لغت نامەی دھخدا قامووسی گەورەی [[زمانی فارسی]] کە وێ دەچێ سەرچاوەی زانیارییەکانی سەجادیش لەم بابەتەوە بووبێ، دەڵێ,, بھەگە لە سانسکریتدا بە واتای خودا بوە و لە کتێبی پیرۆزی ڤیدا دا ئەم واتایە چەندپات کراوەتەوە، واتە لە ناو ھیندوئێرانییەکاندا پێش جیابوونەوەیان لە یەکتر، ئەم شتە باو بوە. خاتوو ماری بۆیس پسپۆڕی ناوداری مێژووی [[زەردەشت]] و [[ئاڤێستا|ئاوێستا]]، لە کتێتی مێژووی زەردەشتایەتی دا چووەتە قووڵایی باسەکەوە و بە دوور و دڕێژی لە واتای وشەی بەغە و بەگە دواوە و مانای خوداوەند ی بۆ وشەکان پەسەند کردوە. دوکتۆر فەرەھوشی دانەری قامووسی زمانی پەھلەوی-فارسی، چوار واتای خودا، سەروەر، شا و ھێزی خودایی ی بۆ بەغ لێک داوەتەوە و بەک یشی بە خوداو و سەروەر مانا کردووەتەوە. نووسەری واژەنامە مینوی خرد دوکتۆر ئەحمەدی تەفەززولی بەغان ی بە خودایان زانیوەو زانای بە ناوبانگی ئێرانی ملک إلشعرإبھار لە کتێبیسبک شناسی دا گوتویەتی، ئەم وشەی بەغ ە، یەکەم جار لە نووسراوێکی سارگون ی شای ئاشوردا لەگەڵ پاشگری دات لە شێوەی بەغ دات دا ھاتوە کە ناوی پیاوێکی ئێرانی بوە. سەبارەت بەو بەغ دات ە پوورداود دەڵێ، بەگ داتی یە، کە ئەویش سەرۆکێکی ماننا کان بوە و سارگۆن گرتی و فەرمانی دا بە زیندوویی پێستی بگروون. پوورداود ھەروەھا دەڵێ، وشەی بەگ پێش ئەویش لە شێوەی بیت بەگی دا بینراوە کە واتای ماڵی بەغ، یان خانەی خودا ی ھەیە و ناوی شارێکی ماد بوە کە سارگۆن لە ھێرشکارییەکەی خۆی بۆ سەر خاکی ئوورارتو و ماننا دا یادی لێوە دەکات. من درەنگتر دەگەڕێمەوە سەر باسی بیت بەگی بەڵام با لێرەدا درێژە بە تویژینەوەی سەرچاوەکان بەدوای وشەی بەغ دا بدەین. ئەم وشەیە لە دراوی شاھانی ساسانی- شدا بینراوە، بەڵام لێرەدا، واتایەکی ھەندێ نزمتەر لە ئەھورامزدای پێ بەخشراوە. لەکۆتایی سەردەمی ساسانییەکاندا ئاڵوگۆڕیک بە سەر مانای بەغ داھات و تەنیا واتای گەورەی لێ ئیرادە کرا. تەنانەت لە کتێبی یادگاری زەریران دا تەنیا بە مانای سەر ھاتوە. == مێژوو == سەرچاوەیەکی ئوروپی سەدەی نۆزدەھەم کە باسی بۆکان و ناوچەی موکریانی کردبێت، کتێبێکە بە ناوی 'مەئموورییەتی زانستی لە ئێران' کە 'ژاک دوو مۆرگان'ی فەرەنسی نووسیویەتی و لە ساڵی ١٨٥١ دا لە پاریس بڵاوی کردووەتەوە. ژاک دوو مۆرگان و [[ھاوسەر]]ەکەی وەک زانا و پسپۆڕی بواری زەویناسی لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا سەردانی بەشێکی زۆری ئێرانیان کردوە و لە ئازەربایجانەوە گەیشتوونەتە موکریان، ئینجا بەرەو سنە وکرماشان ڕۆیشتوون و سەریان لە خوزستان دەر ھێناوە. بە دریژایی ڕێگاش وێنە و نەقشەی چیا و ڕووبار و شوێنەوارە سروشتییەکانیان کێشاوە، بۆ نموونە، کێوی تەرەغە و دەشکەوتی سەھۆڵانی نێوان بۆکان و مەھاباد. ژاک دوو مۆرگان لە ماوەی مانەوە لە موکریان، سەردانی مەھاباد و ناوچەی مەنگوڕایەتی کردوە، پاشان بە ڕێگای بورھاندا گەیشتووەتە گوندی سەردەرابادی بۆکان و لەوێ بوە کە ھەوالی مردنی سەیفەددین خانی سەرداری بۆکانی پێ گەیشتوە. [[پەڕگە:Bukan.webm|وێنۆک|View of West Bukan (Iranian Kurdistan) - Hell Shot]] دواتریش چوە بۆ بۆکان و لەوێوە بەرەو باشوورواتە کوردستانی ئەردەڵان و کرماشان و ئیلام بووەتەوە. کەسایەتییەکی بیانی دیکە کە ئاماژەی بە بۆکان و دەڤەرەکەی کردووە پرۆفیسۆر ڤلادیمیر مینورسکی توێژەری ناسراوی ڕووسە کە ساڵی ١٩١٥ لە پیترۆگراد وتارێکی بە زمانی ڕووسی بە ناوی (کورد تێبینی و وردبوونەوە) بڵاو کردووەتەوە، لەم وتارەدا باسی سەفەرێکی مینۆرسکی و ھاوڕێکانی بۆ بۆکان دەکرێت. سەفەرەکە لە ساڵی ١٩١١ و لە سەردەمێکدا بەرێوە چوە، کە مینۆرسکی کاربەدەست و جێگری کۆنسوولی ڕووسیای قەیسەری بوو لە شاری ورمێ و درەنگتر، لە چەند مانگ پێش سەرھەڵدانی شەڕی یەکەمی جیھانی(١٩١٤–١٩١٨)دا وەک ئەندامی لێژنەیەک بۆ دیاریکردنی سنووری تورک و ئێرانی، سەردانی ناوچە کوردنشینەکانی سەرسنووری دەکرد. === سەردەمێ مانا === [[پەڕگە:Izertu of bukan iran.jpg|200px|وێنۆک|وێنەی ئاجورێ قەڵایچی بۆکان لە مۆزە توکێو]] بە خوێندنەوەو سەرنجدان بە حکومتی لۆلۆیی و گۆتییەکان و قەومەکانی تری ناوچەکەو ئەو شوێنەوارانە ی لەگەڕان و پشکنینە شوێنەوار ناسییەکان و ئەو بەردنووسانەی دۆزاروئەتەوەو گرنگترینیان بەردنووسی قەڵایچی - کەمێژووەکەی دەگەڕێتەوە ٨٠٠ ساڵی پێش زایین و قەڵاکۆنەکانی گوندەکانی (ئاغجێوان و ئەربەنووسی) بۆکان ئاماژە بە مێژوو شارستانییەتی کۆنی ئەم ناوچەیەی وڵاتی بۆکان دە کەن. === سەردمێ قاجاڕەدا === [[پەڕگە:Saif ad-Din Mukri.jpg|210px|وێنۆک|سەیفەدین خانی موکری -خاوەنداڕی شاری بۆکان لە قاجاڕدا]] یکەم سەرژمێری کەلەساڵی ١٢٣١ ی ھەتاوی ئەنجام دراوە ڕێژەی دانیشتووانی شاری بۆکان ٦٠ کەس بووەو لەسەردەمای ناسرەدین شای قاجار و کاتێ سەردار عەزیز خانی موکری خاوەنی بۆکان بوو ١٢ بنەماڵەلەبۆکان نیشتەجێ بوون. سەردار [[عەزیزخان موکری]]، سەرداری گشتی سوپای ئیران لەسەردەمی ناسردەدین شای قاجار شش دانگێ بۆکانی لە ساڵی ١٢٢٨ بە ١٨٥٠ تمەن لە ئیلێ دیبۆکری دە کڕییە، ئێلی، ئەم گورانکارییانەی دەسەڵات لەدەڤەرکەدا بوو بەھۆی کە گوندی ئینگیجە لە ٣ کیۆمەتری باشووری خۆرھەڵاتی بۆکان وێران بێت و گوندی سەردارئاباد (ھەمان عڵی ئاواییی شاری بۆکان) ئاوەدان بکرێت. ھەروەھا گوندی [[عەلیاباد]] کەئێستا یەکێک لەگەڕەکەکانی شاری بۆکان پێشتر نێوی چاوان بووە داوی کۆچی دوایی عزیرخانی موکری، [[سەیفەدین خان موکری]] کوڕی عزیزخان بەدەسەڵاتی ناوچەکە دەگات، سەیفەدین خان بۆکانی بەخوری بۆکان حەوزێک دروست دەکا و بەھۆی گەورەیی کانییەکە لەو کاتەوە تائێستا ناوی حەوزە گەورەی پێ براوە. سەیفەدین خان بە فرۆشتنی چەند گوندێک لە موڵکەکانی خۆی لەسەر گردی پەنا حەوزە گەورەو قەڵای وێرانکراوی ڵی ھەڵکەوتووە ناوی قەڵای سەرداری لەسەر دانراوە. === سەردمێ شاھانێ ئیران === بۆکان لە سەردەمێ ڕەزا شادا بۆ جارێکی دیکە بۆکان بەکەسێک بە نێوی (حەبیب ئاغای پەناھی تاجرباشی کە خەڵکی تەورێز بوو) فرۆشرا. لەگەرماوگەرمی شەڕی دووەمی جێھانی و سەرەتاکانی حەکومتی محەمد ڕەزاشا بنەماڵەی ئێلخانی زادە و یان ھەمان موھتەدی بە حەوسد (٧٠٠) ھەزار تەمەنی ئەوکات بۆکانیان لە تاجرباشی تەورێزی ستاندوەوە. === ھاتنی ڕووسەکان و عوسمانییەکان === بە ھاتنی ڕووس و عوسمانییەکان بۆ ناوچەی بۆکان و مەھاباد - بۆکانیش لە شەڕی یەکەمی جیھانی نەپارێزرا و ھێرشی ڕووسەکان بووە ھۆی ئەوەی کە ناوچەکە وێران بێت و زۆر خەڵکی بێتاوان کوژران و لەکاتی کشانەوەی ھێزکانی ڕووس شاری بۆکان لەلایەن عوسمانییەکانەوە تڵانکران. تەنات ھێزکانی ئێرانش ھاوڕێ لەگەڵ عوسمانییەکان دەستیانکرد بەتاڵانیی بۆکان و ناوچەکەوە بووە ھۆی خەسارو زەبرێکی زیاتر لەپرسی کۆکەڵایەتی و سیاسی کورد. [[پەڕگە:Bukan-ghadim.jpg|230px|وێنۆک|شاری بۆکان - حەوزەگەورە -ساڵانێ ١٩٤٠ ھەتا١٩٥٠]] == کولتوور == یەکەم قوتابخانەی بۆکان لە ساڵی ١٩٢٨ دامەزرا و یەکەم مودیرەکەی نێوی مەھدی شەیبانی خەڵکی تەورێز بوو. یەکەم مامۆستای ئەو قوتابخانەیەش شێخ حەسەنی کازمی بۆکانی بوو. ھەروەھا یەکەم مامۆستای ژنی قوتابخانە لە بۆکان، خانمێکە بە ناوی میسری خانم کە یەکەمین مامۆستای ژن بوە لەو ناوچە بوو. میسری خانم خەڵکی مەھاباد بوە و پێشەوا [[قازی محەممەد]] لە سەردەمی کۆمار دا ناردوویەتە بۆکان و بووەتە مامۆستای قوتابخانە. ناوی تەواوی «میسری حەسەن زادە» بوە و پاشان لە بۆکان شووی بە «محەممەد ئەحمەد قودسی» ئەفسەری کوردی خەڵکی سلێمانی کردوە و چووەتە سلێمانی. دوای شەھید بوونی قودسیش گەڕاوەتەوە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و لە بۆکان شوی کردووەتەوە. ئێستاکە شاری بۆکان زیاتر لە ٥٠ ھەزار قوتابی و خوێندکاری ھەیە. دوو زانکۆی خوێندنی باڵای بە ناوەکانی پەیامی نوور بە نزیک ٢٠٠٠ خوێندکار و زانکۆی ئازادی ئیسلامی بە نزیک ١٠٠٠ خوێندکار دەوی گرینگی زانستی و کولتوری لە ناوچەکەدا دەگێڕن. لە کاتی سەردەمای کۆماری کوردستان بۆکان لە دوای ناوەندی کۆمار واتە مھاباد گرینگترین شوێنی دەسەڵاتی کۆمار بوو. جا لەبەر ئەمە بەڕێوەبەرانی کۆمار بەشێک لە کار و چالاکییەکانیان بۆ بۆکان گوێستەوە و بۆ ئەم مەبەستە یەکێک لە چاپخانەکانیان ھێنایە بۆکان و دەستیان بە چاپی گۆڤار و کتێب کرد. یەکەم گۆڤارێکی کە لە بۆکان چاپ کرا ٢١ مارسی ١٩٤٦ و بەپێی ئامانجەکانی کۆمار دەست بە بڵاوکرانەوەی کرا. گۆڤاری ھەڵاڵە گۆڤارێکی ئەدەبی سیاسی بوو بە سەرنوسەریی نووسەری ناسراوی کورد حەسەن قزڵجی و بە یارمەتی بلیمەتی ناودار ھەژار موکریانی، ھەروەھا عەباسی حەقیقی شاعیر و ھێمن موکریانی چاپ و بڵاو دەبۆوە. ساڵی ١٩٤٧ لە باشووری ئەو کاتی شار یەکەم بنکەی تەندروستی دەمەزرا و یەکەم دکتۆر و نەشتەرگەری ئەو نەخۆشخانەیە فریدریشی ئەڵمانی و بە ھاوکاری خانمەکەی نەخۆشەکانیان چارەسەر دەکرد. == جوگرافیا == === شوێن === شاری بۆکان بەھۆی ھەڵکەوتنی لە نێوان دوو چۆمی گەورە (تەتەھو) کە بە ناوەڕاست و (جەغەتو) کە بە ڕۆژھەڵاتی شاردا تێپەڕ دەبن، بە جەمسەرێکی گرینگی کشتوکاڵی لە ڕۆژاوای ئێران لەقەڵەم دەدرێ. جەغەتو لە کوێستانەکانی چل چەمە و شاخەکانی [[زاگرۆس]] و کوێستانی ماین بڵاغ سەرچاوە دەگرێ و کە دەڕژێتە بەنداوی شەھید کازمی لە ٣٥ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژھەڵاتی بۆکانەوە. چۆمی تەتەھوش لە کوێستانەکانی دەڤەری مھاباد و سەقز و بانە و کوێستانەکانی باشووری کوردستانەوە سەرچاوە دەگرێ و دەڕژێتە زەریاچەی ورمێ و. لە باری ئاو و ھەواوە زستانی سارد و پڕ بەفری ھەیە و ھاوینانیشی گەرمە. مامناوەندی بارین لە بۆکان ٥٠٠ میلی مەترە لە ساڵدا. زیاترین بەفر و باران لە ناوچەی ڕۆژھاڵات و باشووری شاردا لە دوو وەرزی زستان و بەھاردا دەبارێن. ھاوینی تا ڕادەیەک گەرم و زستانی سارد تایبەتمەندیی بەرچاوی کەشوھەوای بۆکانن. شارەزایان سەبارەت بە تۆپۆگرافی شاری بۆکان ئاوا دەڵێن کە زنجیرە کێوەکانی باژێڕی بۆکان درێژەی زنجیرە کێوەکانی ئەڵپ و کوێستانەکانی ئەرمەنستان و ئازەربایجانە و ئەمەش بە ھەرێمی جەغەتوو و چۆمی لەیلان چایەوە دیاری دەکرێ. پێکھاتەی جیۆلۆگی لە دەڤەری بۆکان لە پێکھاتەکانی جیۆلۆژی باکووری ڕۆژاوای ئێرانە. بورکانەکانی سەرەتای ئیئوسن و ھەروەھا کۆتایییەکانی قۆناغی سێیەم دەوروبەری شار و بەتایبەتی باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی بۆکان بۆکانیان پێکھێناوە. {{شوێنی جوگرافیایی | باکووری ڕۆژاوا= [[نەغەدە]] و [[شنۆ]] | شار باکوور = [[میاندواو]] | باکووری ڕۆژھەڵات = [[مەراغە]] | شار ڕۆژھەڵات = [[ساینقەڵا]] | ناوی شار = بۆکان | شار ڕۆژاوا = [[پیرانشار]] و [[مەھاباد]] | باشووری ڕۆژھەڵات = [[تێکاب]] | باشووری ڕۆژاوا = [[سەردەشت]] | شار باشوور = [[پارێزگای کوردستان]]}} {{Panorama |image = پەڕگە:Bokan Panorama 2014-08-01-.jpg |height = 250px |alt = |caption = وێنەی پانۆڕامایی بۆکان.}} === کەشوھەوا === کەشوھەوای بۆکان سارد و زیاتر کوێستانییە، ھاوینەکانی گەرمە و زستانانەکانی سارد و بەفری. باشترین کاتی سەفەر بۆ شاری بۆکان مانگی [[گوڵان]] ھەتا [[ڕەزبەر]]ە. {{Weather box |collapsed = |metric first = Yes |single line = No |location = بۆکان |Jan high C = ١٣٫١ |Feb high C = ١٤٫٢ |Mar high C = ١٨٫١ |Apr high C = ٢٤ |May high C = ٣١٫٥ |Jun high C = ٣٨٫١ |Jul high C = ٤٢ |Aug high C = ٤١٫٤ |Sep high C = ٣٧٫٩ |Oct high C = ٣٠٫٧ |Nov high C = ٢١٫٢ |Dec high C = ١٤٫٤ |Jan mean C=٧٫٤ |Feb mean C=٨٫٩ |Mar mean C=١٢٫٤ |Apr mean C=١٧٫٥ |May mean C=٢٤٫١ |Jun mean C=٢٩٫٨ |Jul mean C=٣٣٫٤ |Aug mean C=٣٣٫١ |Sep mean C=٢٩ |Oct mean C=٢٢٫٦ |Nov mean C=١٥ |Dec mean C=٩٫١ |Jan low C = ٢٫٤ |Feb low C = ٣٫٦ |Mar low C = ٦٫٧ |Apr low C = ١١٫١ |May low C = ١٦٫٧ |Jun low C = ٢١٫٤ |Jul low C = ٢٤٫٩ |Aug low C = ٢٤٫٥ |Sep low C = ٢٠٫١ |Oct low C = ١٤٫٧ |Nov low C = ٨٫٩ |Dec low C = ٣٫٩ |Jan precipitation mm=١١١ |Feb precipitation mm=٩٧ |Mar precipitation mm=٨٩ |Apr precipitation mm=٦٩ |May precipitation mm=٢٦ |Jun precipitation mm=٠ |Jul precipitation mm=٠ |Aug precipitation mm=٠ |Sep precipitation mm=٠ |Oct precipitation mm=١٢ |Nov precipitation mm=٥٦ |Dec precipitation mm=٨٠ |source 1= ''climate-data.org''<ref name="climate-data.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Climate: bukan - Climate graph, Temperature graph, Climate table|ناونیشان=http://en.climate-data.org/location/4981/|بڵاوکەرەوە=climate-data.org|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> <!--quite unreliable sources--> |source 2= ''My Forecast'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.myforecast.com/bin/climate.m?city=67343&metric=true | سەردێڕ=BUKAN, Iran Climate | بڵاوکەرەوە=My Forecast |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ''What's the Weather Like.org'',<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=bukan climate info|ناونیشان=http://www.whatstheweatherlike.org/iran/bukan.htm|بڵاوکەرەوە=What's the Weather Like.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.whatstheweatherlike.org/iran/bukan.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> and ''bukan''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=bukan Weather Forecast and Climate Information|ناونیشان=http://www.bukansky.com/bukansky-info/weather/|بڵاوکەرەوە=bukan|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.bukansky.com/bukansky-info/weather/ |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref>}} === سەیرانگا و شوێنە گەشت و گوزارییەکان === [[پەڕگە:شاری بوکان.jpg|وێنۆک|دیمەنێک لە سروشتی بۆکان]] * پارکی بۆکانبێجگەلە ئەو شوێنەوارە مێژووییانەی کە ئاماژەمان پێکردن دەیان شوێنی سیاحی و گەشتوگوزاری سەرنج ڕاکێش لە بۆکان و دەوروبەری بۆکان ھەن کە دەتوانین ئاماژە بە ھێندێکیان بکەین: باخی میراوا و پارکی ساحیلی و سەیرانگەی کێوە ڕەش ھەڵکەوتوو لە ڕۆژاوای شار کە بە درێژایی چۆمی تەتەھوو لە ناوەڕاستی شارن بووەتە سەیرانگەی زۆر خەڵکی شار و ناوچەکانی تر. سەیرانگەی حەسەن زیرەک لە باشووری شار کە وەک ڕێزگرتن بۆ ئەم ھونەرمەندە مەزنەی کورد ئاوەدان و جێی سەیرانی عاسقانی ئەم دەنگە ئەفسانەیییە. * پارکی ناڵەشکێنە بە قەد پاڵی کێوی ناڵەشکێنە و باخی گشتی لە ناوەندی شار. ھەروەھا پارکی گەڕەکی فەرھەنگیانی تازە ھەڵکەوتوو لە باشووری بۆکان لە سەیرانگاکانی شاری بۆکانن. بەنداوی شەھید کازمی لە ٣٥ کیلومەتری باشووری ڕۆژھەڵاتیی بۆکان لە شوێنە گەشتوگوزارییەکانی گرینگی بۆکانە کە ساڵانە میوانداری لە ھەزارن خەڵکی ئێران و دەرەوەی ئێران دەکا. ھەروەھا دەبێ ئاماژە بە دەیان دەشکەوت بکرێ کە تایبەتمەنی و سەرنجڕاکێشی بۆکان دەردەخەن کە لێرەدا دەتوانین ئاماژە بکەین بە ئاشکەوتی کول ئاباد لە ٣٥ کیلۆمەتری باکووری بۆکان لەسەر جادەی بۆکان میاندواو، دەشکەوتی کونەکۆتری قەڵایچی لە ٨ کیلۆمەتری باکووری ڕۆژھەڵاتی بۆکان. [[دەشکەوتی موکری قڕان]] لە نزیک گوندی خۆراسانەی بۆکان کە لە سەردەمی شاعەباسی سەفەوی لەم ئەشکەوتەدا کارەساتێکی مرۆڤی ڕوویداوە و سەدان مرۆڤی کوردی ناوچەی موکریان لەو دەشکەوتە خزاندووە و بە دووکەڵ ھەموویان قڕ کراون. ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی کە بیرەوەری ئەم کارەساتە مرۆڤییە لە زەینی مێژوویی خەڵکی ئەم ناوچەیە دا بمێنێتەوە و وەک ژینوساید لە [[مێژووی کورد]] دا سەیر دەکرێ. == مرۆڤناسی == === ژمارەی دانیشتووان === گەلھەی شاری بۆکان لە ساڵی [[٢٠١٢]]دا زیاتر لە ١٧١٫٧٧٣ کەس بووە. لە یەکەم سەرژمێریدا کە لە ساڵی ١٢٣٠–١٢٣١ی ھەتاویدا ئەنجامدراوە ژمارەی دانیشتووانی شاری بۆکان ١٠٠ کەس بووە. لە سەردەمی ناسردەدین شای [[قاجاڕەکان|قاجاڕ]] کاتێ سەردار عەزیزخانی موکری خاوەنی بۆکان بوو ١٠٠بنەماڵە لە بۆکان نیشتەجێ بوون. دوایین سەرژمێریش کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن فەرمانگەی باری شارستانیی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] بڵاوکراوەتەوە دانیشتووانی بۆکان گەیشتووەتە زیاتر لە ٢٣٠٫٠٠٠ کەس و لە نێو شارە کوردییەکاندا دوای [[کرماشان]] و [[ورمێ]] و ئیڵام و [[سنە]] کە بەھۆی ھەڵکەوتنی شارەکە لەسەر گەورەڕێی سەرەکیی باکوور و باشووری ڕۆژاوای [[ئێران]] خەڵکێکی زۆر لە گوند و شارەکانی دەوروبەرەوە کۆچیان کردووەتە ناو ئەو شارە. شاری بۆکان سەنتەری کارگێڕیی «قەزای ناوەندی»یان «قەزای بۆکان»ە (قەزایەکەی دیکە ناوی «سیمینە»یە کە قەرەموسالیان-یشی پێ دەڵێن)، بە ھەردوو قەزایەکە «شارستانی بۆکان» پێک دێنن. قەزای بۆکان لە جگە لە سەنتەری کارگێڕیی بۆکان، لە چوار ناحیە پێک ھاتووە کە ئەمانەن: ئاختاچی، بەھییە فەیزوڵا بەگی، گەورک، تەیمور. لە دوا سەرژمێریی دانیشتووان ھی ساڵی ٢٠١٦، ژمارەی دانیشتووانی تەنھا شاری بۆکان ١٩٣٬٥٠١ کەس بووە و ژمارەی دانیشتووانی چوار ناحیەکەش بەم جۆرە بوونە: ئاختاچی (٩٬٩١١ کەس)، بەھییە فەیزوڵا بەگی (١١٬٥٠٨ کەس)، گەورک (٤٬٥٩٦ کەس)، تەیمور (٥٬٢١٥ کەس). === زمان === خەڵکی شاری بۆکان لە سەداسەد [[کورد]]ن و بە زار/دیالێکتی [[کوردیی ناوەندی]] (یان [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] کە لە ناوی «ئیمارەتی سۆران»ەوە ھاتووە) و بنزار/شێوە (variety)ی موکری یان [[موکریانی]] (کە لە ئیمارەت و ناوچەی «موکریان»ەوە ھاتووە) دەدوێن. شایانی باسە بەرھەمێکی زۆری ئەدەبی بە بنزاری [[موکریانی]] نووسراون و دەنووسرێن، شیعرەکانی ھێمن و ھەژار نموونەی ئەو بەرھەمانەن. زار یان شێوەی موکریانی توانیویەتی لەگەڵ زارەکانی سلێمانی و ھەولێری، ببێتە دینگەی کوردیی ناوەندی کە ئێستا لە باشووری کوردستان بووەتە فەرمی و زمانی سیاسەت و یاسا و کارگێڕی و میدیایی. نووسەر و شاعیر و ڕۆناکبیرانی موکریان لە حوزنی و گیو و ھێمن و ھەژار و زەبیحی بگرە تا ئەم دوایییە، توانیان وا بکەن «[[ئەکادیمیای کوردی|کۆڕی زانیاری کورد]]» (کە لە ٣٠ی ئاب١٩٧٠ لە بەغداد دامەزرا)، شێوەی سلێمانی بە تەنیا زاڵ نەکات، بەڵکو شێوەی موکریانی و پشدەری و ھەولێری کە لێک دەچن و یەک بناغەیان ھەیە شان بە شانی شێوەی سلێمانی ببنە ھاودینگەی [[کوردیی ناوەندی]] (یان سۆرانی) و وا بکەن «دە» شوێنی «ئە» بگرێتەوە، بۆ نموونە بنووسرێت «دەخۆم» نەک «ئەخۆم». === ئایین === خەڵکی بۆکان لەسەداسەد کوردن و ئایینی زۆربەیان ئیسلام و ئایینزای سوننەی شافعییە کە لە باب و باپیریانەوە وەک میرات پێیان گەیشتووە، ھەروەھا ئایینەکانی تر وەک [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتییەت]] و [[جوولەکایەتی|یەھوودییەت]] لەم شارە بوونی ھەیە. شاری بۆکان خاوەنی زۆرترین ڕێژەی تۆمارکراوی جوولەکە و یەھوودییەکانی ئیسرائیلە کە ناوی لە کتێبی پیرۆزی یەھووددا ھاتووە. == جووڵانەوەی ڕامیاری == دیارە ئەگەر بمانەوێت لاپەڕەی مێژوویی و ڕابردووی ھەر کام لە شارەکانی [[کوردستان]] بۆ خەباتی [[ڕامیاری]] و چالاکی کۆمەڵایەتی ھەڵبدەینەوە کەم تا زۆر بە سەر ھەڵکشان و داکشانێکی زۆر لە گشت ناوچە و شوێنێکی کوردستان دا دەکەوین. سەیری ھەر شوێنێکی ئەم وڵاتی ھیلاکە بکەی لاپەڕەیەکی زێڕینی بۆ خۆی تۆمار کردووە، شاری بۆکانیش لەم چالاکییە و سەرزیندوویییەی مێژووی خەباتی گەلی [[کورد]] بێبەری نەبووە و گەلێک جار تەنانەت ڕۆڵێکی گرنگ و پڕشنگداری بۆ خەباتی نەتەوەیی و دژ ڕاوەستان لە بەرامبەر زۆرداران و ستەم و ملھوڕیدا گیراوە. لە نموونە دیار و بەرچاوەکانیشی ھەر وەک پێشتر ئاماژەمان پێکرد ھەڵدانەوەی ئەو لھاپەڕە مێژووییانەیە کە بە دۆزینەوەی شوێنەوارە کەونارییەکانەوە دەرکەوتووە؛ بەڵام گەر زۆر بۆ پاش نەگەڕێینەوە دەتوانین سەردەمی کۆمار و ڕۆڵ و چالاکی خەڵکی ئەم ناوچەیەی [[موکریان]] بۆ پێکھێنانی خەونی نەتەوەی کورد واتە [[کۆماری کوردستان]] و سەقامگیرکردنی وەبیر بێنینەوە. دیارە لە دوای ھەڵکردنی ئاڵای کۆمار لە پێتەختی کۆماردا، ڕۆلی ناوچەی بۆکان و کەسایەتییەکانی ئەم دەڤەرە گەلێک شانازی بۆ کورد و مێژووی خۆی تۆمار کردووە. لە نێو کابینەی وەزیرانی کۆماری کوردستان دا گەلێک ناوی دیار دەبینین کە خەڵکی بۆکان و دەوروبەری بوون لەوانە حاجی بابەشێخ [[سەرۆک وەزیران]]، ئیسماعیلی ئیلخانیزادە وەزیری ڕێگاوبان، عەبدولڕەحمان ئیلخانیزادە وەزیری تکبیر - ڕاوێژکار. ھەروەھا لە بۆکان لەژێر دەسەڵاتی کۆماردا ھەرچەندە ئەوکات ڕێژەی دانیشتووانی کەم بووە بەڵام ڕۆڵێکی گرینگیان گێڕاوە و وەک پێگەی دووەمی کۆمار سەیری کراوە. لە کاتی ڕوخانی کۆماردا بە دەستی حکوومەتی ناوەندی و نەیارانییەوە بەشێک لە کەسایەتی و چالاکانی بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد کە لە سێدارە دران خەڵکی بەشی فەیزووڵابەگی بۆکان بوون کە عەلی بەگی شێرزاد لە حەوزەگەورەی ھەڵکەوتوو لە ناوەندی شاردا بە دەستی [[حکوومەتی ناوەندی]] لەسێدارە درا و وەک بیرەوەرییەکی تاڵ لە زەینی مێژوویی ئەم سارەدا ماوەتەوە. ھەروەھا چەند کەسێکی دیکەی ئەم ناوچەیەش لە [[سەقز]] بۆ چاوترسێنکردنی خەڵک گیانیان لێ سێندرا. یەکێکی دیکە لە جووڵانەوە گرینگەکانی بۆکان و تەنانەت کوردستان ڕاپەڕینی جووتیارانی بۆکانە کە لە دەوروبەری ساڵی ١٩٥٣ دا ڕوودەدا. ئەم ڕاپەڕینە جووڵانەوەیەکی جەماوەری چینایەتی نەتەوەیی گرینی کورد بوو کە لە فەزای ئاواڵەی ڕامیاری ساڵانی نێوان ساڵانی (١٩٥٢و١٩٥٣ز)ی ئێران و سەردەمی چالاکییەکانی جبھەی میللی و [[حیزبی توودەی ئێران]] واتە حکوومەتی میللی دوکتور موسەدق دا ھاتە کایەوە و ڕاستەوخۆ لەژێر کاریگەریی بێگومانی فەزای دژ بە شاو چەوسێنەراندا کە لە ئێرانیئەو ساڵانەدا گەیشتبوە لووتکەیەکی بەرز، پەرەی سەند، بەڵام تایبتمەندی ئەوتۆشی ھەبوو کە نەک ھەر لە ھەموو شوێنێکی ئێران نەبینرا بەڵکوو کەوتە پێش ھەر بزووتنەوەیەکی دیکەی ھاوچەشن لە کوردستان و تەنانەت موکریانیش. لەبەر ئەمە ئەوکات دەسەڵاتدارانی پایەبەرزی حکوومەتی پاشایەتی بە ھەستکردن بە چینایەتی نەتەوەییبوونی ئەم ڕاپەڕینە ڕاستەوخۆ پشتگیری دەرەبەگەکانیان کرد و بڕیاریان بۆ سەرکوتی ئەم ڕاپەڕینە مەزنە دا. لە چەند ڕووەوە سەرنجی گرنگی ئەم جووڵانەوە جەماوەرییە دەدرێت؛ لە لایەکەوە ھێشتا تەزووی سەرکوتی دڕندانەی خەڵکی موکریان و ڕوخاندنی کۆمار لە لەشی خەڵکی کوردستان و بەتایبەتی ناوچەکە دەرنەچووبوو و خوێنی شەھیدانی کۆمارێش لە چوارچرا و حەوزەگەورە و مەیدانی ھەڵۆ ھەروا ھەڵاوی لێ ھەڵدەستا و فەزای سامناکی ئەو سەرکوتە ھەروا باڵی بە سەر ناوچەکەدا کێشابوو. لە لایەکەی ترەوە بەتایبەتی ئەو سەردەم ستەم و [[چەوساندنەوە]]ی ڕەشایی وەرزێڕ و جووتیار و بە گشتی خەڵکی ناوچەکە لەلایەن دەرەبەگ و ئاغاواتەوە زۆر بێبەزەییانە بوو. لە بارودۆخێکی ئاوادا ھەستێکی وشیارانە لە نێو خەڵکی ناوچەی بۆکاندا گەشەی کرد و ڕاپەڕینێکی مەزن دژ بەو چاوساندنەوەیە سەری ھەڵدا. لووتکەی جووڵانەوەکە، لە پاییز و زستانی ١٩٥٣دابوو، کە دوکتور موسەدیقش لە تاران لەگەڵ شا کێشەی بوو. شوێنی تایبەتی ڕێکخستنی بزووتنەوەکە بۆ ھەڵمەت بردن لە گوندی ئاڵبڵاغ بوو. وای لێھات نیزیکەی ١٠٠٠٠(دە ھەزار) نەفەر وەرزێر (چجوتبەندە، چ قەرە)، لە زستانی ١٩٥٣دا، لە گوندی ئاڵبڵاغ ھەڵکەوتوو لە ٩ کیلۆمەتری ڕۆژھەڵاتی شار کۆبوونەوە و چەند کەسیان لە دەستوپەیوەندییەکانی دەرەبەگەکان بە (بارمتە) گرت و دەیانوویست بێن بۆکان لە دەست ھێزی دەوڵەت دەربێنن. لە ماوەی چەند ڕۆژدا ھەزاران کەس لە خەڵکی ناوچەکانی بۆکان بە تایبەتی فەیزوڵابەگەی بە سەرکردایەتی نەمر حاجی قاسم کەریمی و ڕەئوفی حافزولقورعان عەبدوڵڵا ئێرانی و سەید کاکە عەلی ڕەحیم بەگ ھەڵمەتیان بردە سەر ئاغاوت و دەرەبەگەکان و بۆ ماوەی چەند ڕۆژێکیش لە ئەم ڕاپەڕینە لە نێو شاری بۆکان بە دژی ئەم ستەمە درێژەی کێشا. لەم نێوەندەدا ئاغاکان پەنایان بردە لای خودی شا و بە ھێزی حکوومەتییەوە و نۆکەر و دەستوپەیوەندییەکانیانەوە توانییان ئەم جووڵانەوەیە سەرکوت بکەن و چەند کەسێکیش لە نێو شاردا شەھید بکەن. سەرکردەکانی ئەم جووڵانەوەیەش بەتایبەتی نەمر قاسم کەریمی و ڕەئوف حافزولقورعان دوای ئەوەی ماڵ و سامانیان شێوێندرا، لە ترسی گیانیان ڕایان کرد بۆ باشووری کوردستان و حاجی قاسم کەریمی ساڵی ٢٠٠٢ لە ھەولێر کۆچی دوایی کرد و ڕەئوف حافزولقورعان دوای تەمەنێکی پڕ لە شانازیی خەبات و کوردایەتی ئەمێستاکە لە سلێمانی خەریکی دوورینی جلوبەرگە و تەمەنی پڕ لە ئەزموونی تێپەڕ دەکا. ڕاپەڕینی گەلانی ئێران بە دژی حکوومەتی پاشایەتی لەو جووڵانەوانەیە کە بۆکانێش دەوری چالاکی تێدا گێڕا ئەم جووڵانەوەیە کە ھاوکات بوو لەگەڵ جووڵانەوەکانی سەرانسەری ئێران لە کاتی خۆیدا دەنگدانەوەیەکی باشی لەسەر ئاستی ئێران و تەنانەت دەرەوەش ھەبوو. بۆ نموونە ڕۆژنامەکانی [[تورکیا]] ھەواڵی خۆپیشاندانی ٨ی ڕەزبەری ساڵی ١٩٧٨ی بۆکانیان بە چڕی بڵاوکردەوە. ئەوەش ٥ مانگ بەر لە ڕووخانی ڕژیمی شاھەنشاھی بوو. خۆپیشاندانی خویندکارانی مەدرەسەکانی بۆکان لەم ڕۆژەدا یەکەم ڕێپێوانیشارەکە نەبو، یەکەم ڕێپێوان سەرەتای ھاوینی ساڵی ١٩٧٨ بە بەشداری خەڵکی گەرەکی قوللە بۆ دابینکردنی ئاو و کارەبا لە بەر [[شارەوانی]] و بنکەی ئاسایشی شار ھاتە ئاراوە کە پاشان بوو بە خۆپیشاندانێکی دەستپێک لە بۆکان کە بە تەقەکردنی پۆلیس و ھێزی چەکدار بڵاوەی پێکرا. پاشان لە دژی ئاکاری ھێزە چەکدارەکانی ئاسایش دەرحەق بە یەکێک لە ماموستایانی دڵسۆزی شارەکە تەقینەوەیەکی جەماوری دژی ڕژیم بە شێوەی خۆپیشاندان ڕووی دا. ڕۆژی ٨ی ڕەزبەر(٣٠ ئەیلوول) خوێندکارانی دەبیرستانی کورش کەبیر و قوتابخانەکانی ناوەندی ڕژانە شەقامەکان و ڕێپێوانێکی ھێمنانەیان بەڕێوەبرد. ھێزەچەکدارەکانی حکوومەتیش سیلەیان لە خەڵک گرت و خەڵکەکەیان گولەباران کرد. محەممەد بەھرامی و کەماڵ حەمیدی دوو خوێندکاری شارەکە خوێنیان خەڵاتی کوردستان کرد و چەند کەسی تر بریندار بوون == شوێنە بەرچاوەکان == لە بۆکان زیاتر لە ٥٠ شوێنەواری گرنگی مێژوویی کە مێژووی زوربەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمانی ھەزارەی یەکەمی پێش زایین، بەڵام گرنگترین شوێنەواری مێژوویی کە شوێنەوارناسانی ئێرانی و بیانی ئاماژەی پێ دەکەن و وەک پێتەختی ماناکان ناساندوویانە «قەڵایچی»یە کە بە دووریی ٨ کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری بۆکان. * [[قەڵای سەردار]] لە ناوەندی شار کە شوێنی فەرمانڕەواییی سەردارانی موکری بووە * گردی مێژوویی لە گەڕەکی کولتەپە * [[قەڵایچی بۆکان]] لە گوندی قەڵایچی و پایتەختی ماناکان * [[گردی تابانی]] لە گوندی ئەحمەداوا * [[گردی ڕۆژبەیانی]] لە گوندی عەزیزکەند (دەگەڕێتەوە چاخی زێوی پێش زایین). * [[گردی خەوزێنە]] لە گوندی سەراو * قەڵای فەرھاد تاش لە گوندی سماقان == کەسایەتیی ناودار == '''وێژە''' # [[ھەژار|عەبدوڕەحمان شەرەفکەندی]]: شاعیر، نووسەر، وەرگێڕ # [[سوارە ئیلخانیزادە]]: شاعیر و نووسەر # [[عەباس حەقیقی]] شاعیر # [[حەسەن قزڵجی]]: چیرۆکنووس، نووسەر و [[ڕۆژنامەوانی]] سەردەمی کۆماری کوردستان و ڕەچەشکێنی چیرۆکنووسیی ئەدەبیاتی کوردی. # [[سەید کامیل ئیمامی]]: ناسراو بە ئاوات شاعیر # [[محەممەد سەعید نەججاڕی|محەممەدسەعید نەججاڕی]]: ناسراو بە ئاسۆ شاعیر # [[ڕێبین حەیدەری]]: پەیکەرتەراش # [[محەممەد نووری]]: شاعیر. # [[ئەمین گەردیگلانی]]: شاعیر، نووسەر و وەرگێڕ # [[سەید قادر ھیدایەتی]] ڕۆماننووس # [[حوسێن شێربەگی]] نووسەر و وەرگێڕ # [[ئەحمەد مەولانی]] شاعیر و وەرگێڕ # [[ڕزگار باوەردی]] نووسەر، زمانەوان # [[بریا کاکەسووری]] نووسەر # [[خەبات ڕەسووڵی]] چیرۆکنووس # [[محەممەد ڕەمەزانی]] نووسەر و وەرگێڕ # [[ئەنوەر عەرەب]] شاعیر و نووسەر # [[قادر عەلیخا]] شاعیر و نووسەر # [[کەریم حیکمەتی]] شاعیر # [[ناسر ڕەسووڵی]] نووسەر، ڕەخنەگری سینەما # [[عەزیز مەحموودپوور]] نووسەر # [[یوونس ڕەزایی]] شاعیر و نووسەر # [[لەیلا ساڵحی]] شاعیر و نووسەر '''مۆسیقا''' * [[حەسەن زیرەک]]: گەورەترین و بەناوبانگترین گۆرانیبێژی کوردستانی گەورە. * [[حەسەن دەرزی]]: گۆرانییێژی بەناوبانگی کورد. * [[تاھیر خەلیلی]]: گۆرانیبێژی گەورەی کورد. * [[قالەمەڕە]]: عەبدوڵڵا قادرزادە ناسراو بە قالە مەڕە شمشاڵژەنی گەورەی کوردستان لە ئاستی جیھان. * [[عوسمانە سوور]]: زوڕناژەنی بەناوبانگی کورد و خاوەن چەندین خەڵاتی نێودەوڵەتی. * [[کاریگەر]]: سادق قوبادی ناسراو بە کاریگەر گەورەترین و یەکەمین گۆرانیبێژی ستایلی ڕاپ لە کوردستاندا. * [[عەلی کەردار]]: حەیرانبێژ و بەیتبێژی گەورەی فۆلکلۆری کورد. * [[عەلی خەندان]]: لە پایەکانی مۆسیقای فۆلکلۆری کورد و ناوچەی موکریان. * [[ئاوات بۆکانی]]: بەناوبانگترین بەندبێژی ئێستای کوردستان کە ئێستا لە باشووری کوردستان نیشتەجێیە. '''سیاسەت''' * [[سادق شەرەفکەندی]]: سکرتێری گشتیی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و برای [[ھەژار]]. * [[سەلاح موھتەدی]]: لە دامەزرێنەران و ڕێبەرانی [[کۆمەڵە (ڕوونکردنەوە)|کۆمەڵە]]. * [[عەبدوڵا موھتەدی]]: ڕێبەر و سکرتێری گشتیی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستان]]. * [[عومەر ئیلخانیزادە]]: سکرتێری گشتیی کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان. * [[ئیبراھیم عەلیزادە]]: سکرتێری گشتیی [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|کۆمەڵە (حیزبی کۆمونیستی ئێران)]]. * [[عەزیزخان موکری]]: وەزیری شەڕ و زاوای [[ئەمیرکەبیر|ئەمیر کەبیر]] لە سەردەمی حوکمی قاجارییەکان. * [[سەیف قازی موکری]]: حاکمی ئازەربایجان و شاری تەورێز. * [[حاجی بابەشێخ]]: سەرۆک وەزیرانی [[کۆماری کوردستان]]. '''وەرزش''' * [[ئارام خەلیلی]]: یاریزانی تۆپی پێ. * [[موقبیل ھونەرپەژووھ]]: شاخەوان. * [[محەممەد ئەکرم سەرا]] * [[حوسێن بەھامین]] * [[جەعفەر عەلیار]] == زانکۆکانی شاری بۆکان == * [[زانکۆی پەرستاریی بۆکان]] * [[زانکۆی ئازادی ئیسلامی لقی بۆکان]] * [[زانکۆی پەیامی نووری بۆکان]] * [[زانکۆی عیلموکاربوردی بۆکان]] * [[زانکۆی ئامووزشی عالی سڵامەتی بۆکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bukan|بۆکان}} * [http://boukan.ir/HomePage.aspx?TabID=1&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR شارەوانی بۆکان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222053015/http://boukan.ir/homepage.aspx?site=DouranPortal&tabid=1&lang=fa-IR |date=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}} * [http://bookan-ag.ir/ فەرمانداری بۆکان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181107060951/http://www.bookan-ag.ir/ |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}} {{گەڕەکەکانی بۆکان}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران|کوردستان|موکریان}} [[پۆل:بۆکان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانی بۆکان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی بۆکان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] qnvvbj6wic2ad4vqq0utyunq4pkry1i 0 46 1586328 1575178 2026-05-24T04:27:08Z Ari Qasm 57423 /* */ 1586328 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_فەرمی = کۆماری عێراق |ناو_خۆماڵی = جُمْھُورِیَّةُ ٱلعِرَاقِ |ناوی_باو = عێراق |ئاڵا_وێنە = Flag of Iraq.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Coat of arms of Iraq.svg |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی = «نیشتمانی من» |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە = Iraq in its region.svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[بەغدا]] |latd= | latm= | latNS= = |longd= | longm= | longEW= = |شار_گەورەترین = [[بەغدا]]، [[مووسڵ]]، [[بەسرە]]، [[ھەولێر]] |زمانەکان_فەرمی = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] |زمانەکان_ناوچەیی = |جۆری_زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان = |جۆری_دەسەڵات = |پلەی_سەرۆک١ = [[سەرۆککۆماری عێراق|سەرۆک کۆمار]] |ناوی_سەرۆک١ = [[نزار ئامێدی]] |پلەی_سەرۆک٢ = [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]] |ناوی_سەرۆک٢ = [[محەممەد شیاع سوودانی]] |پلەی_سەرۆک٣ = [[پێڕستی سەرۆکەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|سەرۆک پەرلەمان]] |ناوی_سەرۆک٣ = [[هەیبەت حەلبوسی]] |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = سەربەخۆیی |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ =١ی تشرینی یەکەم ١٩١٩ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = لە [[شانشینی عێراق]] |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ =٢٣ی ئاب ١٩٢١ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٣ = لە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٣ =٣ی تشرینی یەکەم ١٩٣٢ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٤ = لە [[دامەزراندنی کۆمار]] |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٤ =١٤ی تەممووز ١٩٥٨ |پلە_ ڕووبەر =٤٣٨٣١٧ |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ١٦٩٢٣٤ |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = ٤٥٬٣٩٠٬٤١٥ |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = ٣٥ |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = ٢٠٢٣ |سەرژمێریی_دانێشتوان = ٤٥٫٤٠٧٫٨٩٥ |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = ٢٠٢٤ |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش = ٢٦٨ |پلە_چڕیی_دانیشتووان = |دراو = [[دیناری عێراقی]] |کۆدی_دراو = IQD |کاتی_ناوچەیی = +٣ |قەرەبووی_کات = |لای_لێخوڕین = ڕاست |پاشگر_دۆمەین = [[.iq]] |کۆدی_تەلەفوون = +٩٦٤ }} '''عێراق'''<ref>(http://www.maajim.com/dictionary/عراق) من موقع المعاجم (http://www.maajim.com/)، واطلع علییە فی 10 مایو 2016، وجاء ڕسم الکلمة ھکذا العِرَاق {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نسخة مؤرشفة|ناونیشان=https://www.maajim.com/dictionary/عراق|ڕێکەوتی سەردان=4 أکتوبر 2020}}</ref> بە فەرمی '''کۆماری عێراق'''<ref>[https://www.iraqipresidency.net/ رئاسة جمهورية العراق] {{Webarchive}}</ref> ({{بە عەرەبی|جُمْهُورِيَّةُ ٱلعِرَاقِ}}) [[جیھانی عەرەب|وڵاتێکی ڕۆژھەڵاتی نێوەڕاستە]]، و بەپێی [[دەستووری عێراق]] بە [[کۆمار|کۆمارێکی]] [[پەرلەمان|پەرلەمانی]]ی [[فیدرالیزم|فیدراڵی]] دادەنرێت،<ref>المادة (1): جمھوریة العراق دولة اتحادیة واحدة مستقلة ذات سیادة کاملة، نظام الحکم فیھا جمھوری نیابی (برلمانی) دیمقراطی.</ref> لە نۆزدە پارێزگای [[دی فاکتۆ]] پێکھاتووە و پایتەختەکەی شاری [[بەغدا|بەغدایە]]. عێراق دەکەوێتە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]<ref>[https://www.luventicus.org/alxrajt/ehsia/gnubehsia.html خریطە جنوب آسیا: البلدان وعواصم] {{Webarchive}}</ref> و یەکێکە لەو وڵاتانەی دەکەوێتە [[کەنداوی فارس|کەنداوی عەرەب]]ی. لە باشوورەوە لەگەڵ [[کووەیت]] و [[عەرەبستانی سعوودی|شانشینی عەرەبیی سعوودی]]،<ref>[https://arabic.cnn.com/middleeast/2014/01/12/saudi-iraq-history العراق والسعودیة.]</ref> لە باکووریشەوە لەگەڵ [[تورکیا]]<ref>[https://www.el-balad.com/943392 منورات ترکیة علی الحدود العراقیة] {{Webarchive}}</ref> و لە [[ڕۆژاوا]] لەگەڵ [[سووریا]] و [[ئوردن]]<ref>[https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/syria/2014/01/05/داعش-یسعی-إلی-تأسیس-دولة-علی-الحدود-السوریة-العراقیة.html "داعش" یسعی لتأسیس دولة علی حدود سووریا والعراق] {{Webarchive}}</ref> و لە [[ڕۆژھەڵات]]ەوە لەگەڵ [[ئێران]] ھاوسنوورە. ئەندامی دامەزرێنەری [[کۆمکاری عەرەبی]]<ref>[https://www.arableagueonline.org/ جامعة الدول العربیة] {{Webarchive}}</ref> [[ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی|ڕێکخراوی کۆنفرانسی ئیسلامی]]<ref>[https://www.oic-oci.org/oicv2/states/ الدول الاعضاء] {{Webarchive}}</ref> و [[ئۆپێک]]ە. زۆربەی زەوییەکانی وڵاتەکە لە ئێستادا دەکەوێتە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات|ناوچەی]] [[مێزۆپۆتامیا|میزۆپۆتامیا]] و ناوچەکە یەکەم ناوەندی شارستانییەتی لە [[جیھان|جیھاندا]] لەخۆگرتبوو کە دەکەوێتە نێوان ڕووباری [[دیجلە]] و [[فورات]] کە [[شارستانێتی]] [[سۆمەر|سۆمەرییە]]. ھەروەھا شوێنەواری سۆمەرییەکان لە ئێستادا دۆزرایەوە ویلایەتی [[کووەیت|کووێت]]<ref>[https://www.kuwaitarchaeology.org/ الآثار الموجودة فی جزیرة فیلکة] {{Webarchive}}</ref> [[بەحرەین]]<ref>[https://www.theregister.com/2010/12/09/ancient_dilmun_garden_eden_gulf_lost_civilisation/ الآثار السومریة 1] {{Webarchive}}</ref><ref>[https://hindunet.org/hindu_history/sarasvati/html/artefacts.htm الآثار السومریة 2] {{Webarchive}}</ref> و [[ئەھواز]] لە [[ئێران]]. مێزۆپۆتامیا پەیوەندی لەگەڵ [[شارستانێتی|شارستانییەتە]] کۆنەکانی [[میسر]] و [[ھیندستان]] ھەبووە.<ref>[https://hindunet.org/hindu_history/sarasvati/html/artefacts.htm اتصالات الحضارات القدیمة ببعضھا] {{Webarchive}}</ref> زۆر وڵات و شارستانییەتی فەرمانڕەوایەتیی خاکی عێراقیان دەکرد، کە گرنگترینیان بریتی بوون لە [[سۆمەر|سۆمەری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]]، [[ئاشوور]]ی، [[ماد]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکان]]، مەناتیرە، [[خەلافەتی ڕاشیدون|خەلافەتی ڕاشیدین]]، [[دەوڵەتی ئەمەوی|ئەمەوی]]، [[خەلافەتی عەباسی|عەبباسی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|ئیمپراتۆریەتیی مەغۆلی]]، [[سەفەوییەکان|سەفەوی]]، [[ئەفشارییەكان|ئەفشاری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] پاشان لە ژێر دەسەڵاتی [[شانشینی یەکگرتوو]] بووە. پاشان وڵاتی عێراق دامەزرا وەکوو [[شانشینی عێراق]]، پاشان [[یەکەمین کۆماری عێراق|یەکەم کۆماری عێراق]] دامەزرا پاشان [[دووەمین کۆماری عێراق]]، [[ڕژێمی بەعس|کۆماری ژێر دەسەڵاتی بەعس]]، پاشان دەسەڵاتی ئۆرھا (ئاوەدانکردنەوەی عێراق<ref>[http://alarabnews.com/alshaab/GIF/16-01-2004/a2.htm امریکا لا ترید عراقا آمنا وھذا ھو الدلیل:] {{Webarchive}}</ref>)، و دەسەڵاتی [[ھاوپەیمانیی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق|کاتیی ھاوپەیمانان]]، پاشان [[حکوومەت]]ی کاتیی عێراق، پاشان حکوومەتی ڕاگوزەر، لە کۆتاییدا کۆماری پەرلەمانیی فیدراڵیی عێراق. ژمارەی دانیشتووانی کۆماری عێراق [[ساڵ|لە]] ساڵی ٢٠٢٠بە نزیکەی ٤٠٬١٥٠٬٠٠٠ کەس خەمڵێندراوە، کە بە (٥٠٫٥٠٪) بۆ پیاوان و (٤٩٫٥٪) بۆ ژنان دابەشکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=العراق: عدد السکان یتجاوز 40 ملیون نسمة&nbsp;|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/الدول-العربیة/العراق-عدد-السکان-یتجاوز-40-ملیون-نسمة/2107332|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> ڕێژەی [[عەرەب]] لە ٧٥–٨٠٪، کوردیش ١٥–٢٠٪ پێکدەھێنن لەکاتێکدا ئەوانەی کە ماونەتەوە (٥٪) [[ئاشوورییەکان|ئاشووری/سریا/کادان]]، [[تورکمانی عێراق|تورکمان]] و کەمینەکانی دیکەن، ئایینی زۆرینەی دانیشتووانی عێراق [[ئیسلام]]ە و ڕێژەکەیان دەگاتە ٩٥٪ی دانیشتووان.<ref name="مولد تلقائیا10">Casey, p.</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html The World Factbook] {{Webarchive}}</ref> کەمینە ئایینییەکان دەگەنە ٥٪ی دانیشتووان، کە زۆرینەیان [[کریستیان|خاچ پەرست]] کلدانن، ئایینەکانی دیکەش ھەن وەک ئایینەکانی مەندایی، [[ئێزدی]]، [[جوولەکایەتی|جوولەکە]]، [[یارسان]]ی، و [[ئایینی بەھایی|بەھایی]]. سەبارەت بە نەتەوەکانی عێراقیش بریتین لە [[عەرەب]]، [[کورد]]، [[تورکمان]]، [[ئاشوورییەکان|ئاشووری/سوریای/کلدانی]]، [[فەیلییەکان|کوردی فەیلی]]، کوردی ئێزدی، [[شەبەک|کوردی شەبەک]]، کوردی یارسانی (کاکەیی)، جوولەکە، [[چەرکەس]]ی عێراقی، [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] عێراقی، [[دۆم|کاولییە]] (ڕۆمای عێراقی)، [[ئایینی بەھایی|بەھایی]]. عێراق وڵاتێکە پێکھاتەی زەوییەکەی جۆراوجۆرە؛ لە [[کێو|شاخ]] و [[دۆڵ]] و [[دارستان|دارستانەکانی]] [[باکوور]]ی عێراق و بەتایبەتی لە [[ھەرێمی کوردستان|ناوچەی کوردستان]]، تا گردەکانی زنجیرەی [[زنجیرەچیای حەمرین|گردەکانی حەمرین]] و لە دەشتە دەشتە بەپیتەکانی نیشتووی نێوان ڕووبارەکانی [[دیجلە]] و [[فورات]]ەوە تا [[بیابان]]ە وشکەکانی وەک: [[بیابانی سووریا]] و [[بیابانی عەرەبی|عەرەبی]]. چەندین دەریاچەی دەستکرد لە عێراقدا ھەن، وەک دەریاچەی تارتار، ئەلڕەزازا و ئەوانی تر، ھەروەھا دەریاچەی سروشتی ھەیە، وەک دەریاچەی سەوا لە بیابانی سەماوە لە [[پارێزگای موسەنا]]. [[پێغەمبەر]] [[ئیبراھیم]] لە عێراق لەدایکبووە، و خاکی چەندین پێغەمبەرە وەک [[یوونس]]، [[حیزقیل|حەزەقیل]]، [[دانیال]]، [[عوزەیر]]، [[ناحوم]]، حەنینا [[ئادەم]]، [[نووح]]، [[ھوود]]، [[ساڵح]]، [[زول کیفل]]، [[سولەیمان|سلێمان]]، و [[ئەیووب]] (ھەموو ئەمانە بەپێی بوونی مەزارگای ڕاستەقینە و سەرچاوە ئیسلامی و [[کریستیان|خاچ پەرست]] و [[جوو|جووەکان]])، و خاکی زۆرێک لە ئیمامەکانی موسڵمانانی [[سوننە]] و [[شیعە]]ن، وەک [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب]]، [[حوسێن کوڕی عەلی]] و [[عەبباس کوڕی عەلی|براکەی]]، [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی]]، [[عەبدولقادری گەیلانی]]، [[ئەبووحەنیفە]]، و خاکی مەزارگای زۆرێک لە منداڵانی [[ئیمام]]ەکانی [[شیعە]] و [[ھاوەڵان|ھاوەڵانە]] وەکو [[سەلمانی فارسی]] و [[تابعین|شوێنکەوتووانی]]. لەڕووی جوگرافیاوە [[کەنداوی فارس]]ی تاکە بەندەری دەریایییە بۆ عێراق بۆ [[جیھان]]، بەو پێیەی درێژی کەنار دەریاکانی عێراق نزیکەی ٥٨ کیلۆمەتر دەبێت، ھەروەھا بەندەری ئوم قەسر لە [[بەسرە]] یەکێکە لە گرنگترین بەندەرەکانی عێراق کە ڕووی لە [[کەنداو]] کردووە.<ref>[https://www.arab-tourismorg.org/index.php/about-organization/states-members?id=318 میناء أم قصر المنفذ الخلیجی الوحید للعراق] {{Webarchive}}</ref> ڕووبارەکانی دیجلە و فورات لە باکووری عێراقەوە بەرەو باشووری تێدەپەڕن، کە بنەمای سەرھەڵدانی یەکەم ناوەندی شارستانی بوون لە جیھاندا کە بە [[مێزۆپۆتامیا]] ناودەبرێت، لەسەر دەستی [[ئەکەد|ئەکەدییەکان]] و [[سۆمەر|سۆمەرییەکان]] و [[ئاشوور|ئاشوورییەکان]] و [[بابل|بابلییەکان]]. لەنێو ئەو بەرھەمانەی کە شارستانییەتی مێزۆپۆتامیا بەرھەمی ھێنابوو داھێنانی پیت بوو لەلایەن [[سۆمەر|سۆمەرییەکانەوە]] بوو.<ref>[https://www.arab-tourismorg.org/index.php/about-organization/states-members?id=318 السومریون أول من اخترع الکلمات] {{Webarchive}}</ref> و دەرکردنی یەکەمین [[یاسا]]ی نووسراو لە [[مێژووی مرۆڤایەتی]]دا، لەوانە ئەوەی لە سەرچاوە مێژوویییەکاندا بە کۆدی [[یاساکانی حامۆرابی|حامۆرابی]] ناسراوە، لە سەرچاوە مێژوویەکان ئاماژە بەوەدراوە کە پێدەچێت عێراق خاوەنی یەکەم مۆزەخانەبووبێت لە جیھان بە ناوی ئەنگاڵدی-نانە<ref name="anzovin">Anzovin, item # 1824, p. 69 ''The first museum known to historians (circa 530 BCE) was that of Ennigaldi-Nanna, the daughter of Nabu-na'id (Nabonidus), the last king to Babylonia.''</ref><ref name="Casey">Casey, p.</ref><ref name="Harvey">Harvey, p. 20 ''Princess Ennigaldi-Nanna, collected antiques from the southern regions of Mesopotamia, which she stored in a temple at Ur – the first known museum in the world. ''</ref><ref name="Leon">Leon, pp. 36–37 ''...the first known museum.''</ref> زۆربەی سنوورە مۆدێرنەکانی عێراق لە ساڵی [[١٩٢٠]] لەلایەن [[کۆمەڵەی نەتەوەکان|کۆمەڵەی گەلانەوە]] داڕێژراون، کاتێک زەوییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی]] بە [[پەیمانی سیڤەر]] دابەشکرا. عێراق خرایە ژێر دەسەڵاتی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ناوچەیەک کە پێی دەگوترا ژێرفەرمانیی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە عێراق. لە [[١٩٢١|ساڵی ١٩٢١]] دەسەڵاتی [[پاشایەتی]] دامەزرا و [[شانشینی عێراق]] لە [[١٩٣٢|ساڵی ١٩٣٢]] سەربەخۆیی لە [[شانشینی یەکگرتوو]] بەدەستھێنا. لە [[١٩٥٨|ساڵی ١٩٥٨]]، دەسەڵاتی پاشایەتی ڕووخێنرا و کۆماری عێراق دامەزرا. [[حیزبی بەعسی عێراق|پارتی بەعسی عێراق]] لە [[١٩٦٨|ساڵی ١٩٦٨]] تا [[٢٠٠٣]] فەرمانڕەوایەتیی عێراقی کرد. دوای ئەوەی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و ھاوپەیمانەکانی لە ساڵی ٢٠٠٣دا عێراقیان داگیرکرد، بەعس لە دەسەڵات دوورخرایەوە، پاشان حکوومەتێکی نوێی عێراق پێکھێنرا کە لە [[٢٠٠٥|ساڵی ٢٠٠٥]] ھەڵبژاردنی فرەیی پەرلەمانی ئەنجامدا. بوونی ئەمریکا لە عێراق لە [[٢٠١١|ساڵی ٢٠١١]] کۆتایی ھات،<ref name="cnn-dec11">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2011/12/17/world/meast/iraq-troops-leave/index.html|سەردێڕ=Deadly Iraq war ends with exit of last U.S. troops|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> بەڵام [[سەربزێویی عێراق (٢٠١١–٢٠١٣)|یاخیبوونی عێراق]] بەردەوام بوو و چڕتر بووەوە دوای ھاتنە ناوەوەی کۆمەڵێک [[تیرۆریزم|تیرۆریست]] لە [[سووریا]] و لەکاتی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]]دا؛ و ٤٥٠ سەربازی ئەمریکی لە [[١٠ی حوزەیران]]ی [[٢٠١٥]] ڕەوانەی عێراق کران.<ref name="مولد تلقائیا2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gordon|یەکەم=Michael|سەردێڕ=In Shift, U.S. Will Send 450 Advisers to Help Iraq Fight ISIS|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/06/11/world/middleeast/us-embracing-a-new-approach-on-battling-isis-in-iraq.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[نیویورک تایمز]]|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref>دوای ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]] لە عێراق کێشە و ناکۆکی لەسەر چۆنییەتی پێکھێنانی حکوومەتی نوێی عێراق دروست بوو؛ بۆیە سیستەمی پشکپشکێنە (لەسەر بنەمای [[ڕێباز]] و [[پارت]])پەیڕەوکرا. لە ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەیەک پارێزگا و ناوچەی عێراق کەوتنە دەست [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش]]، بۆیە [[شەڕ]]ی ڕزگارکردنی ناوچەکان لە چنگی داعش سەریھەڵدا و لە [[٩ی کانوونی یەکەم|٩ی کانوونی دووەمی]] ٢٠١٧ ھەموو ئەو ناوچانەی کە لەلایەن ڕێکخراوەکەوە کۆنترۆڵکرابوون ئازادکران. لە [[١ی تشرینی یەکەم]]ی [[ساڵ|٢٠١٩]] چەندین خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی گەورە ئەنجامدرا. [[عادل عەبدولمەھدی]]، سەرۆکی حکوومەتی چوارەمی پەرلەمانی عێراق لە [[٣٠ی تشرینی دووەم]]ی [[٢٠١٩]] نامەی دەستلەکارکێشانەوەی لە پۆستەکەی پێشکەش کرد، دواتر وڵات لە [[٢٢ی کانوونی یەکەم]]ی ھەمان [[ساڵ]]دا چووە دۆخێکی بۆشایی دەستوورییەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الفراغ الدستوری وغیاب السلطة&nbsp;|ناونیشان=https://iraqi-forum2014.com/اللجان/اللجنة-القانونیة/الفراغ-الدستوری-وغیاب-السلطة/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://iraqi-forum2014.com/اللجان/اللجنة-القانونیة/الفراغ-الدستوری-وغیاب-السلطة/ |date=ئازاری ٢٠٢٣}}</ref> و بۆشایی دەستووری لە [[٧ی ئایار]]ی [[٢٠٢٠]] بە پێکھێنانی [[حکوومەتی مستەفا کازمی|حکوومەتی کاتی مستەفا کازمی]] بۆ بەڕێوەبردنی عێراق بۆ ماوەیەکی کاتی کۆتایی ھات. لە [[١٠ی تشرینی یەکەم]]ی [[٢٠٢١]]، [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١|ھەڵبژاردنی پێشوەختە]] ئەنجامدرا، بەڵام پێکھێنانی حکوومەت دواکەوت، بەو پێیەی ئەندامانی پەرلەمانی عێراق تا [[٢٧ی تشرینی یەکەم]]ی [[٢٠٢٢]] [[حکوومەتی محەممەد شیاع سوودانی|حکوومەتی نوێیان]] پێکنەھێنا، واتە زیاتر لە ساڵێکی تەواو دوای ھەڵبژاردنەکان. == مێژووی عێراق == {{سەرەکی|مێژووی عێراق}} عێراق لە مێژوودا بە وڵاتی دوو ڕووبار ناسراوە مێژووی ئەم ناوچەیە بۆ ١٠ ھەزار ساڵ زیاتر دەگەڕێتەوە خاوەن میژوویەکی زۆر دوور و درێژە سۆمەرییەکان ئەکەدییەکان ئاشوورییەکان بابلییەکان لە نەتەوە دێرینەکانی ئەم وڵاتەن خاوەنی شارستانییەتییەکی بەرز بووە لە مێژووی خۆیدا چەندین جار تووشی داگیرکاری و ھێرشی نەتەوەکان بووەتەوە لە سەردەمە جیاوازەکانی ئەمەش بەھۆی بوونی شوێنی عێراق وەک ناوچەیەکی جوگرافی گرینگ. ھەریەکە لە ساسانییەکان سەفەوییەکان عوسمانییەکان مەغۆلەکان مەمالیکەکان ئینگلیزەکان بۆ ماوەیەکی زۆر فەرمانڕەواییان لە عێراق کردووە دوایین ھێرش بۆ سەر عێراق لەلایەن ڕێکخراوی داعشەوە بوو کە توانی بۆ ماوەی سێ ساڵ چەندین ناوچەی گرینگی عێراق داگیر بکات. === دەسەڵاتی سۆمەرییەکان و ئاشوورییەکان === {{سەرەکی|سۆمەرییەکان|ئاشوورییەکان}} [[سۆمەر]]ییەکان دەسەڵاتی زۆریان ھەبوو لە خوارو ناوەڕاستی عێراقی ئێستادا، لە سەروەش گەلانی تری لێ دەژیان. لە سەردەمی ئامورابی لە ١٧٥٠ بۆ ١٧٩٢ پێش زایین لەگەڵ زۆربەی بەشەکانی تری یەکتریان گرت و بابلیشیان بە پایتەخت دانا، لە سەروشەوە ئاشورییەکان خەریکی بازرگانی بوون لەگەڵ [[ئاسیا]]دا. لە ١١٠–٥٠٠ پێش زایین [[بابل]] بەڕێوە دەچوو لەلایەن ڕۆژھەڵاتە ئاسیایییەکان، لە سەرو شەوە ئاشورییەکان دەمێکی باش دەسەڵاتیان ھەبوو تا ئەوکاتەی [[مووسڵ]] لەلایەن بابلییەکان و [[ماد|مادەکان]] (کوردەکان) لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین دەستی بەسەردا گیرا. === دەسەڵاتداری فارسی === {{سەرەکی|ئێرانی مەزن}} بابل لەژێر دەسەڵاتی فارسدا (ئێران) بوون تا ئەو کاتەی [[ئەسکەندەری مەزن|ئەسکەندەری گەورە]] گرتی و پایتەختەکەی لە ڕۆژھەڵاتی خوارووی [[بەغدا]]ی ئێستادا بوو. === گرتنی عێراق لەلایەن عەرەبەوە === دوای وەفاتی [[محەممەد]] لە ساڵی ٦٣٢ خەلیفەی یەکەم [[ئەبووبەکر]] ھێرشێکی کرد دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکان]] و ڕۆما. ئەوە بوو خواروی عێراقیان داگیرکرد و [[خالید کوڕی وەلید|خالیدی کوڕی وەلید]] سەرکردەی ھێرشەکە بووە. لە ساڵی ٦٣٤–٦٤٤ زایینی لەژێر دەسەڵاتی [[خەلیفە]]ی دووەم [[عومەری کوڕی خەتتاب|عومەر]] ھێزی خۆیان لەم دوو شارە کۆکردبوووە و [[مووسڵ]]یش لەژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان دەرھێندرا و لە نەھاوەندیش دۆڕان بەم شێوەیە عەرەبەکان دەسەڵاتیان لە ڕۆژ ئاوا و ناوە ڕاستی [[ئێران]] ھەبوو بێجگە لە تەواوی عێراق. پەیوەندی لە نێوان عەرەبە مسوڵمانەکان و خەڵکی ناوچەکە باش پەرەی سەند. === ھاتنی ئەمەوییەکان بۆ عێراق === {{سەرەکی|دەوڵەتی ئەمەوی}} دوای کوشتنی خەلیفەی سێیەم [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمان]] لە ساڵی ٦٥٦ ئاڵۆزی پەیدا بوو لە ناو خەلیفەکاندا. لە بەسڕە لە ساڵی ٦٥٦ کێشە دروست بوو لە ناو مسوڵماناندا. ئیمامی ئەلی لە ساڵی ٦٦١دا شەھید کرا. ھەر دوای ئەو فەرماندەی موئاوییە لە سووریا بانگەوازی خەلافەتی خۆی کرد، ئەو بوو بەیەکەم خەلیفە لە [[دەوڵەتی ئەمەوی|ئەمەوییەکان]] کە پایتەختەکەی دیمەشق بوو. لە ساڵی ٦٨٠ یەزید ھاتە سەر دەسەڵات دوای مردنی موئاوییە ئەوەش بوو بەھۆی ناڕەزایی چەند گرووپێک و کەسێک لەوانە کوڕی دووەمی ئیمامی ئلی، حوسێن، کە لە پێشەوەی نارەزایەکان بوو. لە [[کەربەلا]] ئیمامی حوسێن لەگەڵ نزیکەی ٢٠٠ ئەسحابە شەھید کران. === خەلافەتی عەبباسی === {{سەرەکی|خەلافەتی عەبباسی}} لەکاتی [[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلافەتی ئەمەوی]]دا گەلێک کودەتا لە عێراق کران یەکێک لە نەوەکانی مامی پێغەمبەر عەباس (ئەبو موسلیم) کەپشت گیرییەکی زۆری ھەبوو لەلایەن ئەو ھێزانەی کە دژی خەلافەتی ئەمەوی بوون بەتایبەتی لەلایەن [[شیعە]]کانەوە. لە ساڵی ٧٤٧ ھێزی دەبوو موسلیم لە یەکیاندا لەگەڵ ئەمەوییەکان ئەوە بوو سەرکەوتن و عێراقیان گرت و بوو بە یەکەم خەلافەی عەباسییەکان لە بەغدا. لەژێر دەسەڵاتی حەوت خەلافەتی یەکەمی عەباسیدا بەغداد بوو بە سەنتەری دەسەڵات، لەوێ زانست و فەیلەسوفی و ڕۆشنبیری و بازرگانی گەشەیەکی چاکی کرد. خەلافەتی عەباسی دەسەڵاتی جگە لە عێراق و [[ئیسپانیا]] و [[باکووری ئەفریقا]]، [[سووریا]]، [[کەنداوی فارس|کەنداوی عەرەبی]]، [[ئێران]] و گەلێک ناوچە لە [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەراست]] و [[ھیندستان]] گرتەوە. لە ساڵی ٩٤٥ بەغدا داگیرکرا لەلایەن بویودییەکان کە شیعە بوون. لە ساڵی ١٠٥٥ تورکەکان ([[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجووقییەکان]]) کە سوننی بوون دەستیان بە سەر بیودەکاندا گرت. لەلایەن عەباسییەکانەوە سەرکردەی سەلجوقییەکان توغریل بەگ بەناوی پادشای ڕۆژھەڵات ناو دەبرد. لەژێر دەسەڵاتی سەلجوقی بە سەرکردایەتی مالیک شا فەرمان ڕەوایەتی خۆی گەورە کرد بۆ ڕۆژھەڵاتی دەریایی ناوەڕاست و ئاسیای بچووک و گەلێک بەش لە کەنداوی فارس. لە ھەمان کاتدا عێراق لە پێشکەوتندا بوو لەبارەی ڕۆشنبیری و زانستیدا لە دوای مردنی مالیک ویلایەتەکە ھەڵوەشایەوە. === ھاتنی مەغۆلەکان === {{سەرەکی|ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل}} لە ساڵی ١٢٥٨ مەغۆلەکان ھێزی داگیرکەری خۆیان بەرەو بەغدا کەوتوونەڕێ و داگیریان کرد. نەوەی [[چەنگیزخان]]، [[ھۆلاکۆ خان|ھولاکۆ]]، دەستی کرد بەلەسێدارەدانی ئاخیر خەلیفەی عەباسی؛ و مرۆڤی زاناولێزان، نیگارکێش، [[شاعیر|ھۆنەر]] و مرۆڤی بە ئایینی لەسێدارەدان ھەروەھا شتەکانی لێتێکدان. عێراق بەڕێوە دەچوو لە [[تەورێز]]ەوە لە ئێران. دوای سەرکردەی [[مەغۆل]] ئەبووسەعید لە ساڵی ١٣٣٥ مرد، فەرماندەی جەلایل دەسەڵاتیان گرتە دەست لە عێراق تا ئەو کاتەی سەرکردەیەکی مەغۆلەکان [[تەیموورلەنگ]] بوو، بەغدای لە ساڵی ١٤٠١ داگیرکردەوە؛ و زۆر لە خەڵکانی ئەوێی لە سێدارەدا. لەماوەی ساڵی ١٤٠٠دا عێراق لە بارێکی ڕامیاری ئاڵۆزدا بوو لەڕووی [[ئابووری]] و ژیانی کۆمەڵایەتی. === سەفەوی و عوسمانی === {{سەرەکی|سەفەوییەکان|عوسمانییەکان|مەمالیکی عێراق}} لە سەرەتای ١٥٠٠ عێراق داگیرکرا لەلایەن تورکیا و فەرمانرەوای شیعەی تورکی ([[سەفەوییەکان]]). لە ساڵی ١٥٣٤ عێراق داگیرکرایەوە لەلایەن ئیسلامە سونییەکانی عوسمانی کە [[ئەستەمبوڵ]]یان پایتەخت بوو. لە عێراق سێ ناوچە دروست بوو بەغدا، [[مووسڵ]] و [[بەسرە]]، کە بەڕێوە دەچوون لەلایەن سێ پاشاوە کە [[سوڵتان]] لە ئەستەمبوڵ بۆخۆی دەست نیشانی کرد بوون؛ بەڵام عوسمانییەکان وڵاتەکەیان بەشێوەیەکی کەم و کوڕی و بێسەرووبەر بەڕێوە دەبرد بۆیە سەفەوییەکان لە ساڵی ١٦٢٣ توانیان عێراق بگرنەوە. لە ساڵی ١٦٣٨ دیسانە کە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] بە سەرکردەی عوسمان [[مورادی چوارەم|مرادی چوارەم]]، ھەرسێک ناوچەکەیان گرتنەوە. عوسمانییەکان لە عێراق بوون تا ساڵی ١٩١٨ بەڵام لە زۆر کاتدا، و لە زۆر شوێندا ناوچەی سەربەخۆ ھەبوو. لەوانە کوردەکان فەرمان ڕەوای بابان دەسەڵاتی خستە ژێر دەستی خۆی لە سەرووی عێراق لە کۆتای ١٦٠٠ دا. لە ناوچەکانی بەسڕەدا زۆر ناوچە بە دەست [[شێخ]]ەکانی ناوچەکەدا بوون. لە ساڵی ١٧٠٤ حەسەن پاشا لە بەغدا سەرکردایەتییەکی ناوچەی دامەزراند، کە تا ساڵی ١٨٣١مایەوە. لە کۆتای ١٨٩٠دا و لە سەرەتای ١٩٠٠ کێبڕکێی گرنگی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانییەکان]] و [[ئەڵمانیا|ئەڵمانییەکان]] لە عێراق بوو. ئەڵمانییەکان ڕێگایان پێدرا بوو لەلایەن سوڵتانەوە لە [[ئەستەمبوڵ]] کە ھێڵی شەمەندەفەر ڕاکێشێ بۆ بەغدا. ئەوەش لەلایەن بەریتانییەکانەوە وەکوو دژایەتییەک دەبینرا دژی دەسەڵاتی خۆیان لە ھیند و [[ئەفغانستان]]. === جەنگی جیھانی یەکەم و عێراق === {{سەرەکی|جەنگی جیھانیی یەکەم}} بەریتانییەکان لە شەڕی جەنگی جیھانی یەکەم وردە وردە عێراقی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان. لە کۆنفرانسی ئاشتی لە پاریس لە ساڵی ١٩١٩ عێراق بوو بە ژێر دەستەی بەیتانیا؛ و بڕیارەکەش جێبەجێ کرا لە ساڵی١٩٢٠. بەریتانییەکان بڕیاریاندا کە عێراق بکەن بەمەلیکییەت و [[فەیسەڵی یەکەم|مەلیک فەیسەڵیان]] دانا. مەلیک فەیسەڵ کە ھاوپەیمان بووە لەگەڵ بەریتانییەکان دژی تورکەکان. ناوچەی مووسڵ بوو بە پرسیارێکی ئاڵۆز لە نێوان عێراق و تورکیادا، بەڵام ([[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتووەکان]]) کردیان بە خاکی عێراق لە ساڵی ١٩٢٥. لە جیاتی ئەوە بەریتانیا داوای لە عێراق کرد لە بڕیارێک کە لە ساڵی ١٩٢٣دا واژووکرا بوو کە بۆ ماوەی چوار ساڵ بەریتانیا لەوێ بمێنێتەوە بەڵام دەیان ویست زیاد بکرێت بۆ ٢٥ ساڵ و پارێزگاری لە کوردەکان بکەن لە عێراق. دەسەڵاتی ڕامیاری لە عێراق ھاتەدەستی عەرەبی سونی کە مایەتی، مەلیک فەیسەڵ سونی بووە و و بوونی ئەو چووەتەوە سەر ئایلەی ھاشمی. عەرەبی شیعەی زۆرینە دەسەڵاتی لێ کەم کرایەوە لەڕووی کۆمەڵایەتی و [[ئابوور]]یدا بەڵام کوردە سونییەکەمایەتییەکان دەسەڵاتی ڕامیاری خۆیان پتەوتر کرد. === سیستمی پاشایەتی عێراقی === سەربەخۆ بوونی پاشایەتی لە عێراق لە ساڵی ١٩٣٢ دانی بەرەسمی پێدانرا، لە ساڵی ١٩٣٣ مەلیک فەیسەڵی یەک مردو کوڕەکەی غازی ھاتە جێگای ئەو. غازی کێشەیەکی گەورەی ھەبوو لەگەڵ کوتلە ئایینییەکان و کەمەنەتەوەیەکان. غازی لە کارەساتێکی ئۆتۆمبێلدا لە ساڵی ١٩٣٩ گیانی لە دەست دا؛ کە فەیسەڵی دوو منداڵبوو بۆیە ئامۆزایەکی خۆی، [[ئەمیر]] ئەبدوڵڵا دانا بە مەلیک [[نووری سەعید]] کە ھاورێیەکی مەلیک فەیسەڵ بوو دەسەڵاتی وەزیرایەتی تەواوی لە دەستدا بوو لە سەردەمی پاشایەتیدا عێراق یەکێک بوو لە دامەزرێنەرەکانی نەتەوەیەگرتووەکانی عەرەب لە ساڵی١٩٤٥ و ھەمان ساڵ بوو بە ئەندام لە وڵاتە یەگرتووەکان. عێراق دژی پلانی دابەشکردنی [[فەلەستین]] بوو لە وڵاتە یەکگرتووەکان و بەشداری بەھێزی چەکداری شەڕی عەرەب و [[ئیسرائیل]] کرد لە ساڵی ١٩٤٨. بەرھەمھێنانی نەوت زیادی کرد و بۆڕی نەوت بۆ [[لوبنان]] و [[سووریا|سووریا]] دروست کران لە نێوان ساڵەکانی ١٩٤٩ بۆ ١٩٥٢، ئەوەش بۆ ھۆی پەرەسەندنی ئابووری وڵاتەکە. ئەو ھێزانەی کە دژی ڕژێم بوون زۆر بەخێرایی لە زیاد بووندا بوون، بەھۆی ناڕەزای دژی ڕژێم و بەڕازی نەبونی ھاوبەشیکردنی ڕژێم لە پەیمان نامەی بەغدا لە ساڵی ١٩٥٥. ھەروەھا لە بەر ئەوەی ڕژێمی نووری کەوتبووە پارە خواردن و بەرتیل خواردن و خەڵکی ڕامیاری دژ بە ئەو ئازارو [[ئەشکەنجە]] دەدران. لە ساڵی ١٩٥٨ کودەتایەک دژی مەلیکایەتی فەیسەڵی دوو نووری سەعید بەرپا بوو کە ناوی بە شۆڕشی ١٤ی ئەیلوول دانرا. لە کودە تایەکەدا مەلیک فەیسەڵی دوو، و ئەمیر ئەبدوڵڵا کوژران و نووری سەعید لە ڕێگای ھەڵاتندا کوژرا. === سەردەمی کۆماری لە ١٩٥٨ === لە ساڵی ١٩٥٨ سەردەمی مەلیکایەتی ڕووخا و وڵاتی عێراق دروست بوو و [[عەبدولکەریم قاسم]] ھاتە سەر دەسەڵات. قاسم بانگەوازی بیروڕای ئازادی دەکرد و پەیماننامەی بەغدای لە ساڵی ١٩٥٩ ھەڵوەشاندەوە. قاسم، بارزانی بانگ ھێشت کردەوە بۆ خاکی عێراق لە وڵاتی دەربەدەری [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ی ئەوکاتە. قاسم لە سەرەتادا ھاریکاری دەکرا لەلایەن عەرەبەکان و شوعییەکان ھەروەھا سەرۆک ھۆزەکانی کورد وەک [[بنەماڵەی بارزانی|بارزانی]] لە فەرمانڕەوایەتیی خۆیدا؛ بەڵام ئەو ھاریکارییە زۆر تەمەنی کورت بوو. گرژی لە نێوان قاسم و بارزانی دا دروست بوو لەسەر بەڕێوە بردنی [[ئۆتۆنۆمی]] کوردستان. ھەروەھا لەگەڵ کۆمۆنیستەکان بارو دۆخی ئاڵۆز بوو تاوای لێھات قاسم لەکودەتایەکی سەربازی لە ساڵی ١٩٦٣دا کوژرا. [[میری]]یەکی نوێ بە سەرۆکایەتی [[عەبدولسەلام عارف|عەبدولسەلام ئارف]] ھاتە سەر دەسەڵات. عەبدولسەلام ئارف لەکارەساتێکی کۆپتەردا لە ساڵی ١٩٦٦دا کوژرا. جەنەڕاڵ عەبدولرەحمان عارف کە برای عەبدولسەلام بوو ھاتە جێگای ئەو. لە ساڵی ١٩٦٨ عەبدولرحمان لە کودەتایەکدا لەسەر دەسەڵات لابردرا. === ڕژێمی بەعس === {{سەرەکی|ڕژێمی بەعس}} [[حیزبی بەعس]] دەسەڵاتی گرتە دەست و ژەنەراڵ [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] بوو بە [[سەرۆککۆماری عێراق]]. دروشمی حیزبی بەعس ئەوە بوو «یەکێتی حیزبی سۆسیالیستی عەرەبی بوو، لە دویشدا نیشتیمانی عەرەبی قسەی سەر زاریان بوو. دان پێدانان بەفەرمی بە مافەڕەواکانی کورد و ناوچە کوردییەکان، ئەوە بوو بەیانی ١١ ئازاری ١٩٧١لێ کەوتەوە، بەڵام ڕژێمی بەعس لە پەیمانەکانی خۆی پاشگەز بوووە [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|پەیمانی جەزائیر]]یان لە ساڵی ١٩٧٤ مۆرکرد لەگەڵ ئێران. لە پاش مردنی (کوشتنی) [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] لە ساڵی ١٩٧٩[[سەددام حوسێن]] ھاتە سەر دەسەڵات، کە دەمێک بوو دەسەڵاتی سەرەکی لە دەست دابوو. === شەڕی عێراق و ئێران === {{سەرەکی|شەڕی عێراق و ئێران}} شەڕەکە لە نێوان ئێران و عێراقدا ڕوویدا ئێران بەسەرکردایەتی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] و عێراق بەسەرکردایەتی [[سەددام حوسێن]]، لە ساڵی ١٩٨٠ تا ١٩٨٨ شەڕەکە ٧ ساڵ و ١٠ مانگ و ١٦ ڕۆژی خایاند. لە ساڵی ١٩٨٠ عێراق دەیەویست، سنووری [[شەتەلعەرەب|شەتلعەرەب]] بگێرێتەوە بۆ خۆی کە لە ساڵی ١٩٧٤ عێراق دابووی بە ئێران لە بری ئەوەی ئێران ھاریکاری کوردەکان نەکات. عێراق ھاریکارییەکی تەواوی ھەبوو لەلایەن وڵاتە عەرەبییەکانەوە دژی شیعەی ئێران. لە شەرەکەدا [[ئەورووپا]] و [[ژاپۆن|یابان]] وڵاتی دوورگەی عەرەبی بەتایبەتی [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] ھاریکاری عێراقیان دەکرد بەپارە (قەرز) بە نزیکەی ٨٠ ملیارد دۆلاری ئەمریکی. دوای ڕاوەستانی شەڕ، وڵاتەکان دەیان ویست قەرزەکانی خۆیان لەگەڵ عێراق باس بکەن؛ بەڵام عێراق خۆی لە گێلی دەدا. ئەمریکا کە قەرزی نەدابوو بە عێراق لە جیاتی ئەوە قەرزی پێداو یارمەتی خواردەمەنی بە عێراق دەدا. ئەمریکا گەلێک کومپانیای نەوتی عێراقی کڕی و ھاوکاری ئەمریکا و عێراق زۆر گەرم بوو تا ئەو کاتەی عێراق لە ساڵی ١٩٩٠ [[کووەیت]]ی داگیر کرد، و لە ھەمان ساڵدا پەیمانی ئاشتی لە نێوان ئێران و عێراق مۆر کرا. دوو ھۆکاری ھێرشی عێراق بۆ سەر کووەیت، یەکەم: عێراق دەی گوت کووەیت سەر بە عێراق بووە و یەکێکە لە ناوچەکانی بەسڕە و ھۆکاری دووەم: داواکردنی کووەیت لە قەرزەکانی کە دابووی بە عێراق دژی شەڕی ئێران. ئەوە بوو ئەمریکا بە ڕەزامەندی وڵاتە یەکگرتووەکان لەگەڵ ھاوپەیمانییەکانی کە بەریتانیا، [[فەڕەنسا]] و پێنج وڵاتەکەی کەنداوی عەرەبی، [[میسر]]، [[سووریا|سووریا]] و [[مەغریب]] ھێرشیان کردە سەر عێراق. ئازادکردنی کووێت لە ١/١٧/ ١٩٩١ دەستی پێکرد و لە ٢٨ ی مانگی شوباتی ھەمان ساڵ شەڕ ڕاوەستا. ھاوپەیمانەکان کووەیتیان بە عێراق بەجێھێشت و سەرکەوتن، عێراق بە ھەموو مەرجێکی ئەمریکا ڕازی بوو. لەو مەرجانە نەمانی زۆری ھێزی سەربازی، داپڵۆساندنی چەکی قورس و دان پێنان بە وڵاتی کووێت. === ڕاپەرینی کوردەکان و شیعەکان === {{سەرەکی|ڕاپەڕین}} لە خواروی عێراقەوە شیعەکان و لە کوردستانیشەوە کوردەکان ھەلیان قۆستەوە بە کزبوونی ڕژێم و دەستیان کرد بە ڕاپەڕین. لە کوردستان لە ٥ ی مانگی ئازاری ١٩٩١ گەلی کورد بە ھاوکاری پێشمەرگە ڕاپەڕینی خۆیان دەست پێکرد لە شاری [[قەزای ڕانیە|ڕانیە]]وە گەلی کورد ئەوەندە تامەزرۆی ئازادی بوو یەکگرتنەکی تەواوی خەڵکانی گرتپووەوە، ھەمووی یەک دەنگ یەک ھەڵوێست بێ ئەوەی بیر لە تەسکایەتی حیزبی یان کەسایەتی بکاتەوە. دروشمی خەبات و ئازادی بوو بۆ کوردستان. بۆ ماوەیەکی کەم گشت ناوچە کوردییەکان ئازاد کران بە [[کەرکووک]]یشەوە. === کۆڕەوی ١٩٩١ === ڕژێمی بەغدا لە خواروی عێراقەوە کەوت بۆ سەر گیانی شیعەکان و کوشتن و برین و بەکۆمەڵ کوشتن. لە خوارو ڕاپەرینی شیعەی تواندەوە و ھەموو ھێزەکەی خۆی کۆکردەوە بۆ سەر کوردستان، بەکۆپتەر و تۆپ و لەشکرەوە ھێرشی ھێنا، ئەوە بوو کۆڕەوە بەکۆمەڵەکەی چەند ملیۆنی لێ کەوتەوە. دەتوانین بڵێین خۆش بەختانە لەرێگەی میدیاکانەوە کارەساتە دڵتەزێنەکە گوێزرایەوە بۆ سەر شاشەی تەلەڤیزیۆنەکان لە گشت جیھاندا. ھێزە ھاوپەیمانەکان دوو ھێزی دژە فڕۆکەیەکانی عێراقیان دروست کرد، کە عێراق نەتوانێت جمووجۆڵی سەربازی و فڕۆکەیی لەم ناو چانەدا بەکاربھێنێت، ئەویش ھێڵی ٣٢ لە خوارەوە، و ھێڵی ٣٦ لە سەرەوە. == جوگرافیا == {{سەرەکی|جوگرافیای عێراق}} وڵاتی عێراق ڕووبەرەکەی نزیکەی ٤٥٣٫٥٠٠ کم، شوێنێکی گرنگی ھەیە لە جیھانی نوێدا لەبەر ئەوەی شوێنێکی جوگرافی بایەخ داری ھەیە و دەروانێت بە سەر بەشی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەراست]]، ھەروەھا دەکەوێتە سەر پردێک [[زەوی]] ھەرسێ کیشوەرەکان بەیەکتر دەگەیەنێت [[ئەورووپا]]، [[ئاسیا]]، [[ئەفریقا]]، و ئاسانترین شوێن و ڕێگای وشکانی و ئاوییە کە بە ناوچە ئاوەدانەکاندا دەروات، عێراق بەشێکە لە ناوچەی یان لە ڕێگای (ھلال الخصیب) ئەم ناوچەیە دەست پێدەکات لە [[کەنداوی فارس]] و پاشان پێچ دەخواتەوە بەرەو عێراق و [[سووریا]] و [[فەلەستین]] و [[لوبنان]] و تا دەگاتە سەر [[دەریای ناوین|دەریای سپی ناوەراست]]. لە سەردەمی مێژووی کۆندا ئەم ناوچەیە ڕێگای بە یەکگەیشتنی نەتەوەکانی ڕۆژھەڵات بە [[ڕۆژاوا]] بوو. سەرەڕای پێشکەوتنی شارستانی و ھۆیەکانی گواستنەوە، عێراق گرنگی و تایبەتمەندی شوێنی خۆی پاراست، لەبەر ئەوەی ھەموو ڕێگاکان لە ناوچەی [[کەنداو]] کۆدەبێتەوە و ناوچەکانی باکوورو ڕۆژھەڵاتی [[کەنداوی فارس]] ناوچەی شاخاوی و سەختن سەرەڕای ئەوەی ناوچەی [[کەنداوی فارس]] شوێنێکی بازرگانی مامناوەندییە ئەویش لەبەر بوونی ڕێگاکانی ئاوی بەدەریای سوور و نۆکەندی سوێسدا؛ بەڵام باشووری عێراق گرنگییەکی تایبەتی ھەیە لەبەر ئەوەی ناوچەیەکی بازرگانی یان بەناوچەیەکی (ترانسێت)ە سەرەرای گرنگی شوێنەکەی وڵاتی عێراق لەرووی ئابوورییەوە بایەخی زۆری ھەیە چونکە مادەی سەرەتایی کانزایی زۆری تێدایە کە جیھانی نوێ پێویستییەتی، و عێراق لەڕووی کشتوکاڵییەوە گرینگی خۆی ھەیە بەتایبەتی لە بواری چاندنی دانەوێلە ([[گەنم]] و [[جۆ]])دا، سەرەرای بوونی چەندین جۆر [[کانزا]] و [[سامانی سروشتی]] تر. === سنوور === دەکەوێتە باشووری ڕوژئاوای [[ئاسیا]] و باکووری ڕوژھەلاتی نیشتمانی عەرەبی. [[تورکیا]] دەکەوێتە باکوورییەوە و لای ڕوژھەلاتی [[ئێران]]ە و ھەریەک لە [[سووریا]] و [[ئوردن]] و [[عەرەبستانی سعوودی]] دەکەونە ڕۆژاوایەوە، و [[کووەیت]] و [[کەنداوی فارس|کەنداوی عەرەبی]] لە باشوورییدان. {{شوێنی شار | باکووری ڕۆژاوا = {{flag|سووریا}} | شار باکوور = {{flag|تورکیا}} | باکووری ڕۆژھەڵات = {{flag|ئێران}} | شار ڕۆژھەڵات = {{flag|ئێران}} | ناوی شار = {{flag|عێراق}} | شار ڕۆژاوا = {{flag|ئوردن}} | باشووری ڕۆژھەڵات = {{flag|ئێران}} | باشووری ڕۆژاوا = {{flag|عەرەبستانی سەعوودی}} | شار باشوور = {{flag|کووەیت}}، {{flag|عەرەبستانی سەعوودی}} }} === بەرزی و نزمی === [[پەڕگە:Iraq Topography.png|وێنۆک|250px|نەخشەی تۆپۆگرافی عێراق]] لێکۆلینەوە لە فیسۆگرافیای وڵاتی عێراق کارێکی ئاسان نییە لەبەر ئەوەی لە سنووری ئەم ولاتە چەندین جۆر دیاردەی سروشتی ڕووی زەوی بە چاو دەبینین، ناوچە شاخاوییە بەرزەکان لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتدا کە لە ڕووی پێکھاتەوە بەشێکن لە زنجیرە چیاکانی ئەلپی لە ئەورووپادا پاشان بەرەو ئاسیا درێژدەبنەوە لە ناوچەکانی بێرنە لە ئیسپانیا تا دەگاتە چیاکانی الیوماس لە [[میانمار|بۆرما]]. بەشەکانی ڕۆژاوای عێراق بەشێکن لە بانەکانی نیمچە دوورگەی عەرەبی کە لە ڕووی جیۆلۆجییەوە لە تاوێری زۆر کەونن (بەردی کۆن)، و زۆر ڕەقن بەڵام، بەشەکانی ناوەراستی یان (دەشتەکانی دۆلی دیجلە و فورات) کە بە قووڕ و ڵیتە داپۆشراوە لە سەردەمی دووھەم و سێیەمی جیۆلوجی دروستبوون لەگەل دروستبوونی دەشتەکانی ھیند کە (کنج و سند) ناسراون ئەم دەشتانە زۆر نزمن، بەڵام ناوچەی زۆرگ چەند تایبەتمەندییەکی خۆی ھەیە کە جیا دەکرێتەوە لە ناوچەکانی تر ئەم ناوچەیە لە پێچی سادە پێک ھاتووە و لە نێوان ئەو پێچانەدا دەشتی فراوان ھەیە بۆیە ناتواندرێت لەگەل ناوچە شاخاوییە بەرزەکاندا یەک بخرێت، لەرووی بەرزی و نزمییەوە ناوچەی زوورگ جیاوازە لەگەل دەشتی نیشتەنی بۆیە ناتواندرێت لەگەل ئەم دەشتانەدا یەک بخرێت، بەڵام ناوچەی بانی ڕۆژاوا تەنھا بەشە یا ناوچەیە لە عێراقدا پێکھاتەکەی بەردی زۆر کۆنن کە بۆ سەردەمە کۆنەکان دەگەرێتەوە ئەم بەردانە بەبەردی کلس داپۆشراون کە پێک ھاتەکەی دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی دووھەم و سێیەمی جیۆلۆجی. دواتر ئەو بەرگانە لە بەشەکانی ڕۆژاوا نەمان بەھۆی دامالینەوە ھەرچەندە لە ڕۆژاواوە بەرەو ڕۆژھەڵات بچین جۆری بەردەکان دەگۆرێت لە بەردی کۆنەوە بۆ بەردی نوێ و ئەگەر سەیری چینەکانی ئەم بەردانە بکەین لە بانی ڕۆژاوا لێژاییان زۆر کەمە چونکە دامالین زۆر کاری تێکردوون تەنھا لە ناوچەی (کارە) نەبێت لە ڕۆخەکانی ڕۆژھەڵاتی بانی ڕۆژاوا کە بەپێچی سادە کۆتاییان دێت و لە ھەندێ شوێندا تووشی شکان بوونەوە؛ بەڵام دەشتی نیشتەنی ھەموو بەشەکانی تەختن تەنھا بەشی ڕۆژاوای نەبێت کە ھەندێ بانی تێکەل بووە کە سەردەمی جیۆلۆجییەکەشی دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی (میۆسین). عێراق لە ڕووی بەرز و نزمییەوە دابەش دەبێت بۆ چوار بەش؛ * [[ناوچەی شاخاوی]] لە عێراقدا * [[ناوچەی زوورگ]] * [[بانی ڕۆژاوا]] * [[دەشتی نیشتەنی]] === کەشوھەوا === [[پەڕگە:Dust Storm over Iraq.jpg|وێنۆک|220px|گەردەلوولی خۆڵاوی لە عێراقدا لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|alt=]] لەکاتی ھەر لێکۆلینەوەیەکی ئاووھەوادا پێویستە ڕەگەزەکانی ئاووھەوا وەربگرین وەکو ([[گەرمی]]، [[باران]]، [[با]]، پالەپەستۆ، [[شێ]]) بۆ دیاریکردنی ڕوخساری ئاووھەوای ھەرناوچەیەک و ھەر ھەرێمێکی جوگرافی. ھەندێک جارھۆکاری شوێن و دوورو نزیکی لە ڕووبەرە ئاوییەکان ڕۆلی خۆی دەبینێ بۆ دەستنیشانکردنی جۆری ئاووھە응애وا لە عێراقدا، پلەی گەرمی بەرزدەبێتەوە لەوەرزی ھاویندا پاشان نزم دەبێتەوە لە وەرزی زستاندا. 응애 بەرزی و پلەی گەرمی لەعێراقدا دەگەرێتەوە بۆچەند ھۆیەک وەک دووری شوێنەکەی لەرووبەرە ئاوییەکان و نزیکی لە ھێڵی یەکسانی و درێژی کاتژمێرەکانی ڕۆژ کە لە ھەندێ ڕۆژەکانی مانگی تەممووز (١٤٫٤) کاتژمێر و چوار دەقیقە دەبێت و ھەروەھا کەمی ڕێژەی شێ و ئاسمانی ساف (سامال). بەڵام نزمی لەزستاندا دەگەرێتەوە بۆ و بەرزی ونزمی ڕووی خاکەکەی و سەرەرای کاریگەری پالەپەستۆ و پەستانی کەش کە کار لەئاووھەواکەی دەکەن لەم وەرزەدا؛ بەڵام لەرووی بارانبارینەوە کە جۆری بارانی گەردەلولە (بابۆران) و ڕێژەکەش جی응애اوازە ئەویش بەپێی ئەندازەی ھاتنی ئەو (نەوالە شێیانە). جیاوازی بەرزی لە ئاستی ڕووی دەریاوە کە ڕێژەکەی لەنێوان(١٠ – ١٠٠ سم) دەبێت ھەر چەندە بەرەو باکوورو باکووری ڕۆژھەڵات برۆین بایەکەی لەجۆری باکووری ڕۆژاوایە خێرایییەکەی مام ناوەندییە بەدرێژایی ڕۆژەکانی سال، بەڵام لەباشوردا جۆری بایەکە دەگۆرێ بۆ بای باشووری ڕۆژھەڵات و عێراق بەزۆری لەژێر پالە پەستۆی بەرزی نیمچە خولگەیییە کە زالە بەسەر بیابانی گەورەی عەرەبی و نابێ کاریگەری بەرزی ونزمی لەبیربکەین بەتایبەتی لەناوچە شاخاوییەکاندا لەسەر ئاراستەی (با) و ڕێژەی باران و جۆری داباریندا؛ بۆیە ئاووھەوای عێراق دەکەوێتە ژێرکاریگەری کۆمەلێک گۆراوی ئاووھەوای جێگیر و ناجێگیر کە ئەوانەی دەبنەھۆی جیاوازی ئاووھەوا لەزستانەوە بۆھاوین و لەباکورەوە بۆ باشوور. [[پەڕگە:The Euphrates River-Iraq.jpg|وێنۆک|220px|ڕووباری فوڕات]] === دەرامەتی ئاو === مەبەست لەدەرامەتی ئاو لە عێراقدا ھەموو ئەو سەرچاوانە دەگرێتەوە کە لە سنوورەکەی دایە وەک: # ئاوی سەرزەوی: پێکدێت لەئاوی [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]] و [[فورات|ڕووباری فورات]] و لقەکانیان و جۆگەکانیان و ([[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەب]]) زۆربەی ئەم سەرچاوانە لە دەرەوەی سنووری عێراقن. گشت سەرچاوانە ھەمیشەیین تەنھا (ڕووخانە، عوزێم) نەبێت لە لقەکانی ڕووباری دیجلە. لەئەنجامی بوونی [[ڕووبار]]ەکان و لقەکانی کۆمەڵێک ڕووبار، چەندین بەست و بەنداو لەسەر ئەم سەرچاوانە دروستکراون وەک (بەستی سامەڕا، بەستی کووت) لەسەر ڕووباری دیجلە؛ و (بەستی حەدیسە و ڕەمادی و ھیندییە) لەسەر ڕووباری فوڕات. # باران وبەفر: ئەم درامەتە یەکێکە لە سەرچاوەکانی ھەموو جۆرە ئاوێک لە عێراق، بەھۆی بوونی بەفرو باران لە [[کێو|چیاکانی]] [[کوردستان]]، ڕووباری دیجلە و لقەکانی دروست بووە. # ئاوی ژێر زەوی: بەتیبەتی ئەم جۆرە ئاوە لە [[کوردستان]] زۆرە لەئەنجامی بارینی باران و بەفر. ھەروەھا جۆری بەردەکان ولێژی ناوچەکە یارمەتی کۆبوونەوەی ئاوی ژێر زەوی داوە، ڕێژەی ئاوی ژێر زەوی عێراق بەم شێوەیەیە: * ئاوی ناوچەی شاخاوی (ئاوی زۆرە). * ناوچەی زورگ (ئاوی کەمترە لە ناوچەی شاخاوی). * جاوچەی دەشتی نیشتەیی (ئاوی کەمە). * بانی جەزیرە: (ئاوی زۆرە) بەڵام تامی ناخۆشە بەھۆی بوونی ماددەی گۆگردیک و کالیسیۆمی تواوە. عێراق ھەر لەکۆندا بە وڵاتی یان دۆلی دوو ڕووبار ناسراوە ئەمەش وای کردووە گرنگییەکی ئابووری ھەبێت پاشان ببیتە ھۆی دروستبوونی چەندین شارستانییەتی == دانیشتووان == [[پەڕگە:Ethnoreligious Iraq.svg|وێنۆک|کۆمەڵە ڕەگەزی و ئایینییە سەرەکییەکان لە عێراقدا:{{ھن}} {{legend|#ffaaaa|شیعەی عەرەب}} {{legend|#aaffcc|سوننەی عەرەب}} {{legend|#eeffaa|[[کورد]]}} {{legend|#ccaaff|[[ئاشوور]]}} {{legend|#cdde87|[[یەزیدی]]}} {{legend|#ff9955|[[تورکمان]]}}]] بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٣ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی عێراق ٤٢٬٩٦٣٬٠٠٠ کەس بووە،<ref>بەرنامەی «ڕێژەی دانیشتووان»</ref> کە دەکاتە ٠٫٤٨ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ١٩٫٩ ساڵە. ھەروەھا ٦٦ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> === ئایین === {{bar box | title=ئایینەکان لە عێراق<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref> | titlebar=#ddd | left1='''ئایینەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|[[شیعە]]|black|٥٥٫٠}} {{bar percent|[[سوننە]]|green|٤٥٫٠}}}} === مێژووی سەرژمێرییەکان === دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٨٦٦ لە سەردەمی [[عوسمانییەکان]] دواتر لە ساڵی (١٩٠٥ و ١٩١٩) ھەندێک ھەوڵ درا بۆ زانینی ژمارەی دانیشتووان لە عێراقدا لە ١٩٢١ ھەروەھا ١٩٢٣ ھەوڵێک لە ئارادا بوو بۆ زانینی ژمارەی دانیشتووان لە ویلایەتی مووسڵ وەکوو سەرژمێری لە ساڵی ١٩٢٧ سەرژمێری گشتی دانیشتووان ئەنجام درا بەڵام سەرکەوتوو نەبوو کە ژمارەی دانیشتووانی عێراق لەو سەرژمێرییەدا ٢٫٩٦٨٫٠٠٠ کەس بوو، کە ١٫٠٥١٫٠٠٠ کوڕ بوو، و ١٫٤٥٥٫٠٠٠ کچ بوو، لە ساڵی ١٩٣٤ دیسان ھەوڵ درا سەرژمێری ئەنجام بدرێت و ئەنجام درا بەڵام نەک بە واتای سەرژمێری گشتی چونکە ئامادەکاری باش بۆ نەکرابوو، بەڵام یەکەم سەرژمێری گشتی بەمانی سەرژمێری لە ساڵی ١٩٤٧ ئەنجام درا ماوەی یەک مانگ بەردەوام بوو کە تێدا ژمارەی دانیشتووان نزیکەی (٥٫٠٠٠٫٠٠٠) کەس بوو کە تێدا ڕێژەی گەشەی دانیشتووان ٢٫٦ بوو، دواتر بەرز بووەوە بۆ ٣٫٢ بەڵام یەکەم سەرژمێری ڕاست و دروست کە ئەنجام درا لە ساڵی ١٩٥٧ بوو [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] سەرپەرشتی دەکرد ئەو کەم و کوڕییانەی کەلە ساڵی ١٩٤٧دا ھەبوو چارەسەرکرا پسوولەکانی بە زمانی ([[عەرەبی]]، [[کوردی]]، [[ئینگلیزی]]، [[تورکمانی]]، [[تورکی]]) چاپ کرابوو. دواتر لە ساڵی ١٩٦٥ سەرژمێرییەکی تر ئەنجام درا کە زیاتر مەبەستێکی [[ڕامیاری]] لە دوواوە بوو بە تایبەتی لە کاتی یەکگرتنەوەی ھەرسێ وڵاتی [[میسر]] و [[سووریا]] و عێراق، ئەم سەرژمێرییە دوو ساڵ پێش وادەی خۆی ئەنجام درا کە بە لۆژیکێکی شۆڤینیانە ئەنجام درا سەرەڕای ئەوەی لەو سەردەمە بە تایبەتی لە دوای ساڵی ١٩٦١ شۆڕشی کورد بەرپابوو کە بووە ھۆی دروستبوونی شەڕ ھەروەھا ئاوارە بوونی خەڵکێکی زۆر، مەبەستی سەرەکیش لەو سەرژمێرییەدا کەمکردنەوەی ڕێژەی کورد بەتایبەتی لەو شوێنانەی کە نەتەوەکانی تری لێبوو وەکو تورکمان و عەرەب؛ کە ڕێژەی کورد بە جۆرێک کەم کرایەوە کەمتر لە ٢٥٪ بوو، ھەروەھا بەشێک لە ڕێکەوتنامەی ١١ی ئازار لە ساڵی ١٩٧٠ ئەنجامدانی سەرژمێری بۆ دیاریکردنی ناوچەی [[ئۆتۆنۆمی]] بۆ [[کوردستان]] سەرەرای تەواو بوونی کارەکانی لیژنەی سەرژمێری و مانگێک بەر لە ئەنجامدانی ئەم پرۆسەیە دواخرا بۆ کاتێکی نادیار، ئەوەبوو لە ساڵی ١٩٧٤ شەڕ دەستی پێکرد، لە ساڵی ١٩٧٥ [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|ڕێکەوتنامەی جەزائیر]] مۆر کرا لە نێوان [[میری]] شا و عێراق لەو سەردەمەدا. پاشان شۆڕشی کورد تێکچوو و زۆربەی گوندەکان تێکچوون چۆڵ کران و خەڵکەکە ڕاگوێزرانەوە بۆ کۆمەلگا زۆرە ملێیەکان و خوارووی عێراق، دواتر لە ساڵی ١٩٧٧ سەرژمێری ئەنجام درایەوە کە لەکاتی شەڕ و بارودۆخێکی ڕامیاری نالەباردا بوو، دواتر دوای ھەڵگیرسانی شۆڕشی عێراق – ئێران، لە ساڵی ١٩٨٧ سەرژمێری ئەنجام درا ئەوەبوو بارودۆخی کوردستان نالەبار بوو و گوندەکانی کوردستان ڕاگواسترانەوە کران بۆ [[کۆمەڵگا]] زۆرە ملێیەکان، دوا سەرژمێریش لە ساڵی ١٩٩٧ ئەنجام درا لەلایەن ڕێکخراوی خۆراکی جیھانی، ھەرچەندە سەرژمێرییەکی گشتی نەبوو کەم و کوڕی زۆریشی تێدابوو، بڕیار وابوو لە ٢٠٠٧ ئەنجام بدرێت سەرژمێری بەڵام لەبەر بارودۆخی ڕامیاری ئەنجام نەدرا. {| class="wikitable" border="١" |- style="text-align:center; background: #efefef; border-bottom:2px solid gray;" ! ژمارە ! ساڵ ! کوڕ ! کچ ! ڕێژەی گەشە |- | ١ | ١٩٤٧ | ٢٢٥٧ | ٢٥٥٩ | ٢٫٦ |- | ٢ | ١٩٥٧ | ٣١٥٥ | ٣١٤٤ | |- | ٣ | ١٩٦٥ | ٤١٠٥ | ٣٩٥٤ | |- | ٤ | ١٩٧٧ | ٦١٨٣ | ٥٨١٧ | ٣٫٢ |- | ٥ | ١٩٨٧ | ٨٣٩٦ | ٨٤٧٥ | |- |} بەپێی ئەم خشتەیەی سەرەوە تێکرای زۆر بوون و گەشەکردن بەرەو سەرەوە دەروات لە زیاد بوون دایە لە ١٩٤٧–١٩٥٧ (٢٫٦) بووە، دواتر گەیشتە (٣٫٢) لە (١٩٧٧ – ١٩٨٧) ھۆکارەکانی ئەم گەشە سەندنە سروشتییە بۆ جیاوازی لە نێوان ڕێژەی لەدایکبوون و مردووان دەگەرێتەوە. بۆ نموونە: لە ساڵی ١٩٨٠ تاکو ١٩٨٥ ڕێژەی لەدایکبوون ٤٤٫٠٠٠ بوو بەرامبەر ڕێژە مردن کە تەنھا ١٠٫٠٠٠ بوو واتا زیاد بوونی سروشتی ٣٫٤ بوو، ئەمەش ژمارەیەکی بەرزە ئەگەر بەراوورد بکەین لەگەڵ وڵاتانی تری عەرەبیدا لە ([[میسر]]- ٢٫٥)، لە ([[مەغریب]] – ٣٫٢)، لە ([[سوودان]] – ٣٫٨)، ([[توونس]] – ٢٫٥)، ([[یەمەن]] – ٣٫١)، ([[مۆریتانیا]] – ٢٫٨)، ([[لوبنان]] – ٢٫٤)، ([[عەرەبستانی سعوودی]] –٦٫٥)، ([[ئیمارات]] – ١٢٪)، ([[بەحرێن]] – ١٤٫٥)، تێکرای گەشەی ساڵانەی دانیشتووان؛ بەڵام چری دانیشتووان لە عێراقدا بەردەوام لە زیاد بووندایە. چڕی دانیشتووان لە ساڵی ١٩٤٧ تەنھا ١١ کەس بوو پاشان بەرز بووەوە بۆ ١٤ لە ساڵی ١٩٥٧ دواتر ١٨ لە ساڵی ١٩٦٥ پاشان ٢٨ لە ساڵی ١٩٧٧، ٣٧ لە ١٩٨٨، بەڵام ئەم ڕێژەیە جیاوازی ھەیە لە شوێنێک بۆ شوێنێکی تر. === پێکھاتەی تەمەنی دانیشتووان === بە شێوەیەکی گشتی دەتوانین سێ جۆر لە پێکھاتەی تەمەن دیاری بکەین: # ئەوانەی کە تەمەنیان لە ١٥ ساڵ کەمترە؛ ئەوەی یەکەم چینێکی بەکاربەر و مشەخۆرە بەڵام ئەو ڕێژەیە واتا کۆمەڵگا لە باری لاوی دایە، تێکرای ژمارەکەی لە ساڵی (١٩٨٧) ٧٫٣٨١٫٤٩٢ کەس بوو واتا ٤٥٪ کۆی دانیشتووان ئەمەش ڕێژەیەکی بەرزە. # ئەوانەی کە تەمەنیان لە نێوان ١٥ تا ٦٤ ساڵە؛ کە گرینگترین چینەکانی کۆمەڵگایە و چینی بەرھەم ھێنە و چینەکانی تر لە ئەستۆ دەگرێت ژمارەی لە ساڵی (١٩٨٧) ٨٫١٨٠٫٢٦١ کەس بوو واتا ٥٠٪ کۆی گشتی دانیشتووان؛ بەڵام ئەگەر بەراووردی بکەین لەگەڵ ولاتانی تری جیھان کە لە ھەندێک وڵات دەگاتە ٥٦ ٪ تاکو ٦٠٪. # ئەوانەی تەمەنیان لە ٦٥ ساڵ بەرەو سەرەوەیە؛ چینی سێیەم وەک چینی یەکەم چینێکی بەکاربەرە کە ژمارەیەکی زۆری لە ژن و بێوەژن و پیر و پەککەوتەی تێدایە، کە تێکرای ژمارەکەی لە ساڵی ١٩٨٧ ٥٤٦٫٦٦٥ کەس بوو واتا ڕێژەکەی ٣٫٣٪ ھەمووی دانیشتووانی عێراق بوو، ئەم ڕێژەیەش کەمە ئەگەر بەراوورد بکەین لەگەڵ وڵاتانی تری جیھان. == دابەشبوونی کارگێڕی == عێراق دابەش دەبێت بۆ ١٩ ناوچەی کارگێڕی کە بە پارێزگا ناو دەبرێن، چوار لەم شارانە ([[سلێمانی]] و [[ھەولێر]] و [[دھۆک]] و [[ھەڵەبجە]]) دەکەونە ھەرێمی کوردستان لە عێراقدا: {| border="٠" |----- | * [[پارێزگای بەغدا|بەغدا]] * [[پارێزگای سەلاحەددین|سەلاحەددین]] * [[پارێزگای دیالە|دیالە]] * [[پارێزگای واسیت|واسیت]] * [[پارێزگای میسان|میسان]] * [[پارێزگای بەسرە|بەسرە]] | * [[پارێزگای زیقار|زیقار]] * [[پارێزگای موسەنا|موسەنا]] * [[پارێزگای قادسیە|قادسییە]] * [[پارێزگای بابل|بابل]] * [[پارێزگای کەربەلا|کەربەلا]] * [[پارێزگای نەجەف|نەجەف]] | * [[پارێزگای ئەنبار|ئەنبار]] * [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] * [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] * [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] * [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]] * [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] * [[پارێزگای ھەڵەبجە|ھەڵەبجە]] |} [[پەڕگە:Iraqi Governorates ckb.svg|ناوەڕاست|وێنۆک|400 px|پارێزگاکانی عێراق]] == پێشانگا == {{چینی ناوەند}} <gallery> پەڕگە:Tigris river Mosul.jpg|دیجلە لە [[مووسڵ]] پەڕگە:Ihstar Gate RB.JPG|دەروازەی عەشتار ٦٠٤ تا ٥٦٢ پ. ز بابلی دێرین پەڕگە:Boat on Euphrates.jpg|بەلەمێک لە شەتی عەرەب پەڕگە:Mustansiriya University CPT.jpg|قوتابخانەی موستەنسرییە لە بەغدا پەڕگە:Old city of Basra 1954.jpg|شاری بەسرەی دێرین پەڕگە:Kerbela Hussein Moschee.jpg|ئارامگەی حوسێن کوڕی عەلی لە کەربەلا </gallery> {{کۆتایی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == {{refbegin|30em}} * {{cite encyclopedia |title=ʿErāq-E ʿAjam(ī) |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. VIII, Fasc. 5 |page=538 |last=Bosworth |first=C. E. |author-link=C. E. Bosworth |url=http://www.iranicaonline.org/articles/eraq-e-ajami |date=1998}} * Shadid, Anthony 2005. ''Night Draws Near''. Henry Holt and Co., [[New York City|NY]], US. {{ISBN|0-8050-7602-6}}. * Hanna Batatu, "The Old Social Classes and the Revolutionary Movements of Iraq", Princeton: [[Princeton University Press]], 1978. * [[Charles Glass]], "The Northern Front: A Wartime Diary"' Saqi Books, London, 2004. {{ISBN|0-86356-770-3}} * [https://web.archive.org/web/20050525231213/http://fax.libs.uga.edu/ds49x2xm465d/ A Dweller in Mesopotamia], being the adventures of an official artist in the garden of Eden, by Donald Maxwell, 1921 ''(a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; [[DjVu]] & [https://web.archive.org/web/20050906055955/http://fax.libs.uga.edu/DS49x2xM465D/1f/dweller_in_mesopotamia.pdf layered PDF] format)''. * [https://web.archive.org/web/20050402090804/http://fax.libs.uga.edu/DS49x2xW684B/ By Desert Ways to Baghdad], by Louisa Jebb (Mrs. Roland Wilkins) With illustrations and a map, 1908 (1909 ed.) ''(a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; [[DjVu]] & [https://web.archive.org/web/20050906060015/http://fax.libs.uga.edu/DS49x2xW684B/1f/desert_ways_to_baghdad.pdf layered PDF] format)''. * Benjamin Busch, "'Today is Better than Tomorrow'. A Marine returns to a divided Iraq", ''[[Harper's Magazine]]'', October 2014, pp.&nbsp;29–44. * [https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/notes/2009/N3248.pdf Global Arms Exports to Iraq 1960–1990, Rand Research report] * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Robert |دوایین=Lyman |زنجیرە=Campaign |سەردێڕ=Iraq 1941: The Battles for Basra, Habbaniya, Fallujah and Baghdad |بڵاوکەرەوە=Osprey |شوێن=Oxford |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=١-٨٤١٧٦-٩٩١-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Polk |یەکەم=William Roe |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Understanding Iraq |بڵاوکەرەوە=[[I.B. Tauris]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧١-٧٦٤-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Simons |یەکەم=Geoff |ساڵ=١٩٩٦|سەردێڕ=Iraq: From Sumer to Saddam |بڵاوکەرەوە=[[St. Martin's Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-١٦٠٥٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi Constitution |ناونیشان=http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf |بڵاوکەرەوە=Ministry of Interior – General Directorate For Nationality |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|ref={{harvid|Iraqi Constitution}} |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128152712/http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|بەستەری نووسەر=Charles R. H. Tripp |دوایین=Tripp |یەکەم=Charles R. H. |سەردێڕ=A History of Iraq |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨٢٣-٤}} {{refend}} {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پارێزگاکانی عێراق}} {{کۆمکاری عەرەبی}} {{تووڵی دەروازە|وڵاتەکان|ئاسیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|کوردستان|جوگرافیا|کۆمەڵگا|ئیسلام}} {{پۆلی کۆمنز|Iraq}} [[پۆل:عێراق|عێراق]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:مێزۆپۆتامیا]] [[پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٢]] [[پۆل:کۆمارە فێدراڵەکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک]] [[پۆل:دەوڵەتە ئیسلامیەکان]] [[پۆل:دەوڵەتە دیکتاتۆرەکان]] rje4cx4z4gmzkrextcuwwu0yfrz4p8z 1586370 1586328 2026-05-24T09:02:04Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1586370 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_فەرمی = کۆماری عێراق |ناو_خۆماڵی = جُمْھُورِیَّةُ ٱلعِرَاقِ |ناوی_باو = عێراق |ئاڵا_وێنە = Flag of Iraq.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Coat of arms of Iraq.svg |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی = «نیشتمانی من» |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە = Iraq in its region.svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[بەغدا]] |latd= | latm= | latNS= = |longd= | longm= | longEW= = |شار_گەورەترین = [[بەغدا]]، [[مووسڵ]]، [[بەسرە]]، [[ھەولێر]] |زمانەکان_فەرمی = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] |زمانەکان_ناوچەیی = |جۆری_زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان = |جۆری_دەسەڵات = |پلەی_سەرۆک١ = [[سەرۆککۆماری عێراق|سەرۆک کۆمار]] |ناوی_سەرۆک١ = [[نزار ئامێدی]] |پلەی_سەرۆک٢ = [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیران]] |ناوی_سەرۆک٢ = [[محەممەد شیاع سوودانی]] |پلەی_سەرۆک٣ = [[پێڕستی سەرۆکەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|سەرۆک پەرلەمان]] |ناوی_سەرۆک٣ = [[هەیبەت حەلبوسی]] |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = سەربەخۆیی |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ =١ی تشرینی یەکەم ١٩١٩ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = لە [[شانشینی عێراق]] |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ =٢٣ی ئاب ١٩٢١ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٣ = لە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٣ =٣ی تشرینی یەکەم ١٩٣٢ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٤ = لە [[دامەزراندنی کۆمار]] |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٤ =١٤ی تەممووز ١٩٥٨ |پلە_ ڕووبەر =٤٣٨٣١٧ |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ١٦٩٢٣٤ |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = ٤٥٬٣٩٠٬٤١٥ |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = ٣٥ |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = ٢٠٢٣ |سەرژمێریی_دانێشتوان = ٤٥٫٤٠٧٫٨٩٥ |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = ٢٠٢٤ |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش = ٢٦٨ |پلە_چڕیی_دانیشتووان = |دراو = [[دیناری عێراقی]] |کۆدی_دراو = IQD |کاتی_ناوچەیی = +٣ |قەرەبووی_کات = |لای_لێخوڕین = ڕاست |پاشگر_دۆمەین = [[.iq]] |کۆدی_تەلەفوون = +٩٦٤ }} '''عێراق'''<ref>(http://www.maajim.com/dictionary/عراق) من موقع المعاجم (http://www.maajim.com/)، واطلع علییە فی 10 مایو 2016، وجاء ڕسم الکلمة ھکذا العِرَاق {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نسخة مؤرشفة|ناونیشان=https://www.maajim.com/dictionary/عراق|ڕێکەوتی سەردان=4 أکتوبر 2020}}</ref> بە فەرمی '''کۆماری عێراق'''<ref>[https://www.iraqipresidency.net/ رئاسة جمهورية العراق] {{Webarchive}}</ref> ({{بە عەرەبی|جُمْهُورِيَّةُ ٱلعِرَاقِ}}) [[جیھانی عەرەب|وڵاتێکی ڕۆژھەڵاتی نێوەڕاستە]]، و بەپێی [[دەستووری عێراق]] بە [[کۆمار|کۆمارێکی]] [[پەرلەمان|پەرلەمانی]]ی [[فیدرالیزم|فیدراڵی]] دادەنرێت،<ref>المادة (1): جمھوریة العراق دولة اتحادیة واحدة مستقلة ذات سیادة کاملة، نظام الحکم فیھا جمھوری نیابی (برلمانی) دیمقراطی.</ref> لە نۆزدە پارێزگای [[دی فاکتۆ]] پێکھاتووە و پایتەختەکەی شاری [[بەغدا|بەغدایە]]. عێراق دەکەوێتە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]<ref>[https://www.luventicus.org/alxrajt/ehsia/gnubehsia.html خریطە جنوب آسیا: البلدان وعواصم] {{Webarchive}}</ref> و یەکێکە لەو وڵاتانەی دەکەوێتە [[کەنداوی فارس|کەنداوی عەرەب]]ی. لە باشوورەوە لەگەڵ [[کووەیت]] و [[عەرەبستانی سعوودی|شانشینی عەرەبیی سعوودی]]،<ref>[https://arabic.cnn.com/middleeast/2014/01/12/saudi-iraq-history العراق والسعودیة.]</ref> لە باکووریشەوە لەگەڵ [[تورکیا]]<ref>[https://www.el-balad.com/943392 منورات ترکیة علی الحدود العراقیة] {{Webarchive}}</ref> و لە [[ڕۆژاوا]] لەگەڵ [[سووریا]] و [[ئوردن]]<ref>[https://www.alarabiya.net/ar/arab-and-world/syria/2014/01/05/داعش-یسعی-إلی-تأسیس-دولة-علی-الحدود-السوریة-العراقیة.html "داعش" یسعی لتأسیس دولة علی حدود سووریا والعراق] {{Webarchive}}</ref> و لە [[ڕۆژھەڵات]]ەوە لەگەڵ [[ئێران]] ھاوسنوورە. ئەندامی دامەزرێنەری [[کۆمکاری عەرەبی]]<ref>[https://www.arableagueonline.org/ جامعة الدول العربیة] {{Webarchive}}</ref> [[ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی|ڕێکخراوی کۆنفرانسی ئیسلامی]]<ref>[https://www.oic-oci.org/oicv2/states/ الدول الاعضاء] {{Webarchive}}</ref> و [[ئۆپێک]]ە. زۆربەی زەوییەکانی وڵاتەکە لە ئێستادا دەکەوێتە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات|ناوچەی]] [[مێزۆپۆتامیا|میزۆپۆتامیا]] و ناوچەکە یەکەم ناوەندی شارستانییەتی لە [[جیھان|جیھاندا]] لەخۆگرتبوو کە دەکەوێتە نێوان ڕووباری [[دیجلە]] و [[فورات]] کە [[شارستانێتی]] [[سۆمەر|سۆمەرییە]]. ھەروەھا شوێنەواری سۆمەرییەکان لە ئێستادا دۆزرایەوە ویلایەتی [[کووەیت|کووێت]]<ref>[https://www.kuwaitarchaeology.org/ الآثار الموجودة فی جزیرة فیلکة] {{Webarchive}}</ref> [[بەحرەین]]<ref>[https://www.theregister.com/2010/12/09/ancient_dilmun_garden_eden_gulf_lost_civilisation/ الآثار السومریة 1] {{Webarchive}}</ref><ref>[https://hindunet.org/hindu_history/sarasvati/html/artefacts.htm الآثار السومریة 2] {{Webarchive}}</ref> و [[ئەھواز]] لە [[ئێران]]. مێزۆپۆتامیا پەیوەندی لەگەڵ [[شارستانێتی|شارستانییەتە]] کۆنەکانی [[میسر]] و [[ھیندستان]] ھەبووە.<ref>[https://hindunet.org/hindu_history/sarasvati/html/artefacts.htm اتصالات الحضارات القدیمة ببعضھا] {{Webarchive}}</ref> زۆر وڵات و شارستانییەتی فەرمانڕەوایەتیی خاکی عێراقیان دەکرد، کە گرنگترینیان بریتی بوون لە [[سۆمەر|سۆمەری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]]، [[ئاشوور]]ی، [[ماد]]، [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکان]]، مەناتیرە، [[خەلافەتی ڕاشیدون|خەلافەتی ڕاشیدین]]، [[دەوڵەتی ئەمەوی|ئەمەوی]]، [[خەلافەتی عەباسی|عەبباسی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|ئیمپراتۆریەتیی مەغۆلی]]، [[سەفەوییەکان|سەفەوی]]، [[ئەفشارییەكان|ئەفشاری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] پاشان لە ژێر دەسەڵاتی [[شانشینی یەکگرتوو]] بووە. پاشان وڵاتی عێراق دامەزرا وەکوو [[شانشینی عێراق]]، پاشان [[یەکەمین کۆماری عێراق|یەکەم کۆماری عێراق]] دامەزرا پاشان [[دووەمین کۆماری عێراق]]، [[ڕژێمی بەعس|کۆماری ژێر دەسەڵاتی بەعس]]، پاشان دەسەڵاتی ئۆرھا (ئاوەدانکردنەوەی عێراق<ref>[http://alarabnews.com/alshaab/GIF/16-01-2004/a2.htm امریکا لا ترید عراقا آمنا وھذا ھو الدلیل:] {{Webarchive}}</ref>)، و دەسەڵاتی [[ھاوپەیمانیی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق|کاتیی ھاوپەیمانان]]، پاشان [[حکوومەت]]ی کاتیی عێراق، پاشان حکوومەتی ڕاگوزەر، لە کۆتاییدا کۆماری پەرلەمانیی فیدراڵیی عێراق. ژمارەی دانیشتووانی کۆماری عێراق [[ساڵ|لە]] ساڵی ٢٠٢٠بە نزیکەی ٤٠٬١٥٠٬٠٠٠ کەس خەمڵێندراوە، کە بە (٥٠٫٥٠٪) بۆ پیاوان و (٤٩٫٥٪) بۆ ژنان دابەشکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=العراق: عدد السکان یتجاوز 40 ملیون نسمة&nbsp;|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/الدول-العربیة/العراق-عدد-السکان-یتجاوز-40-ملیون-نسمة/2107332|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> ڕێژەی [[عەرەب]] لە ٧٥–٨٠٪، کوردیش ١٥–٢٠٪ پێکدەھێنن لەکاتێکدا ئەوانەی کە ماونەتەوە (٥٪) [[ئاشوورییەکان|ئاشووری/سریا/کادان]]، [[تورکمانی عێراق|تورکمان]] و کەمینەکانی دیکەن، ئایینی زۆرینەی دانیشتووانی عێراق [[ئیسلام]]ە و ڕێژەکەیان دەگاتە ٩٥٪ی دانیشتووان.<ref name="مولد تلقائیا10">Casey, p.</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html The World Factbook] {{Webarchive}}</ref> کەمینە ئایینییەکان دەگەنە ٥٪ی دانیشتووان، کە زۆرینەیان [[کریستیان|خاچ پەرست]] کلدانن، ئایینەکانی دیکەش ھەن وەک ئایینەکانی مەندایی، [[ئێزدی]]، [[جوولەکایەتی|جوولەکە]]، [[یارسان]]ی، و [[ئایینی بەھایی|بەھایی]]. سەبارەت بە نەتەوەکانی عێراقیش بریتین لە [[عەرەب]]، [[کورد]]، [[تورکمان]]، [[ئاشوورییەکان|ئاشووری/سوریای/کلدانی]]، [[فەیلییەکان|کوردی فەیلی]]، کوردی ئێزدی، [[شەبەک|کوردی شەبەک]]، کوردی یارسانی (کاکەیی)، جوولەکە، [[چەرکەس]]ی عێراقی، [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] عێراقی، [[دۆم|کاولییە]] (ڕۆمای عێراقی)، [[ئایینی بەھایی|بەھایی]]. عێراق وڵاتێکە پێکھاتەی زەوییەکەی جۆراوجۆرە؛ لە [[کێو|شاخ]] و [[دۆڵ]] و [[دارستان|دارستانەکانی]] [[باکوور]]ی عێراق و بەتایبەتی لە [[ھەرێمی کوردستان|ناوچەی کوردستان]]، تا گردەکانی زنجیرەی [[زنجیرەچیای حەمرین|گردەکانی حەمرین]] و لە دەشتە دەشتە بەپیتەکانی نیشتووی نێوان ڕووبارەکانی [[دیجلە]] و [[فورات]]ەوە تا [[بیابان]]ە وشکەکانی وەک: [[بیابانی سووریا]] و [[بیابانی عەرەبی|عەرەبی]]. چەندین دەریاچەی دەستکرد لە عێراقدا ھەن، وەک دەریاچەی تارتار، ئەلڕەزازا و ئەوانی تر، ھەروەھا دەریاچەی سروشتی ھەیە، وەک دەریاچەی سەوا لە بیابانی سەماوە لە [[پارێزگای موسەنا]]. [[پێغەمبەر]] [[ئیبراھیم]] لە عێراق لەدایکبووە، و خاکی چەندین پێغەمبەرە وەک [[یوونس]]، [[حیزقیل|حەزەقیل]]، [[دانیال]]، [[عوزەیر]]، [[ناحوم]]، حەنینا [[ئادەم]]، [[نووح]]، [[ھوود]]، [[ساڵح]]، [[زول کیفل]]، [[سولەیمان|سلێمان]]، و [[ئەیووب]] (ھەموو ئەمانە بەپێی بوونی مەزارگای ڕاستەقینە و سەرچاوە ئیسلامی و [[کریستیان|خاچ پەرست]] و [[جوو|جووەکان]])، و خاکی زۆرێک لە ئیمامەکانی موسڵمانانی [[سوننە]] و [[شیعە]]ن، وەک [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب]]، [[حوسێن کوڕی عەلی]] و [[عەبباس کوڕی عەلی|براکەی]]، [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی]]، [[عەبدولقادری گەیلانی]]، [[ئەبووحەنیفە]]، و خاکی مەزارگای زۆرێک لە منداڵانی [[ئیمام]]ەکانی [[شیعە]] و [[ھاوەڵان|ھاوەڵانە]] وەکو [[سەلمانی فارسی]] و [[تابعین|شوێنکەوتووانی]]. لەڕووی جوگرافیاوە [[کەنداوی فارس]]ی تاکە بەندەری دەریایییە بۆ عێراق بۆ [[جیھان]]، بەو پێیەی درێژی کەنار دەریاکانی عێراق نزیکەی ٥٨ کیلۆمەتر دەبێت، ھەروەھا بەندەری ئوم قەسر لە [[بەسرە]] یەکێکە لە گرنگترین بەندەرەکانی عێراق کە ڕووی لە [[کەنداو]] کردووە.<ref>[https://www.arab-tourismorg.org/index.php/about-organization/states-members?id=318 میناء أم قصر المنفذ الخلیجی الوحید للعراق] {{Webarchive}}</ref> ڕووبارەکانی دیجلە و فورات لە باکووری عێراقەوە بەرەو باشووری تێدەپەڕن، کە بنەمای سەرھەڵدانی یەکەم ناوەندی شارستانی بوون لە جیھاندا کە بە [[مێزۆپۆتامیا]] ناودەبرێت، لەسەر دەستی [[ئەکەد|ئەکەدییەکان]] و [[سۆمەر|سۆمەرییەکان]] و [[ئاشوور|ئاشوورییەکان]] و [[بابل|بابلییەکان]]. لەنێو ئەو بەرھەمانەی کە شارستانییەتی مێزۆپۆتامیا بەرھەمی ھێنابوو داھێنانی پیت بوو لەلایەن [[سۆمەر|سۆمەرییەکانەوە]] بوو.<ref>[https://www.arab-tourismorg.org/index.php/about-organization/states-members?id=318 السومریون أول من اخترع الکلمات] {{Webarchive}}</ref> و دەرکردنی یەکەمین [[یاسا]]ی نووسراو لە [[مێژووی مرۆڤایەتی]]دا، لەوانە ئەوەی لە سەرچاوە مێژوویییەکاندا بە کۆدی [[یاساکانی حامۆرابی|حامۆرابی]] ناسراوە، لە سەرچاوە مێژوویەکان ئاماژە بەوەدراوە کە پێدەچێت عێراق خاوەنی یەکەم مۆزەخانەبووبێت لە جیھان بە ناوی ئەنگاڵدی-نانە<ref name="anzovin">Anzovin, item # 1824, p. 69 ''The first museum known to historians (circa 530 BCE) was that of Ennigaldi-Nanna, the daughter of Nabu-na'id (Nabonidus), the last king to Babylonia.''</ref><ref name="Casey">Casey, p.</ref><ref name="Harvey">Harvey, p. 20 ''Princess Ennigaldi-Nanna, collected antiques from the southern regions of Mesopotamia, which she stored in a temple at Ur – the first known museum in the world. ''</ref><ref name="Leon">Leon, pp. 36–37 ''...the first known museum.''</ref> زۆربەی سنوورە مۆدێرنەکانی عێراق لە ساڵی [[١٩٢٠]] لەلایەن [[کۆمەڵەی نەتەوەکان|کۆمەڵەی گەلانەوە]] داڕێژراون، کاتێک زەوییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی]] بە [[پەیمانی سیڤەر]] دابەشکرا. عێراق خرایە ژێر دەسەڵاتی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ناوچەیەک کە پێی دەگوترا ژێرفەرمانیی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە عێراق. لە [[١٩٢١|ساڵی ١٩٢١]] دەسەڵاتی [[پاشایەتی]] دامەزرا و [[شانشینی عێراق]] لە [[١٩٣٢|ساڵی ١٩٣٢]] سەربەخۆیی لە [[شانشینی یەکگرتوو]] بەدەستھێنا. لە [[١٩٥٨|ساڵی ١٩٥٨]]، دەسەڵاتی پاشایەتی ڕووخێنرا و کۆماری عێراق دامەزرا. [[حیزبی بەعسی عێراق|پارتی بەعسی عێراق]] لە [[١٩٦٨|ساڵی ١٩٦٨]] تا [[٢٠٠٣]] فەرمانڕەوایەتیی عێراقی کرد. دوای ئەوەی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و ھاوپەیمانەکانی لە ساڵی ٢٠٠٣دا عێراقیان داگیرکرد، بەعس لە دەسەڵات دوورخرایەوە، پاشان حکوومەتێکی نوێی عێراق پێکھێنرا کە لە [[٢٠٠٥|ساڵی ٢٠٠٥]] ھەڵبژاردنی فرەیی پەرلەمانی ئەنجامدا. بوونی ئەمریکا لە عێراق لە [[٢٠١١|ساڵی ٢٠١١]] کۆتایی ھات،<ref name="cnn-dec11">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2011/12/17/world/meast/iraq-troops-leave/index.html|سەردێڕ=Deadly Iraq war ends with exit of last U.S. troops|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> بەڵام [[سەربزێویی عێراق (٢٠١١–٢٠١٣)|یاخیبوونی عێراق]] بەردەوام بوو و چڕتر بووەوە دوای ھاتنە ناوەوەی کۆمەڵێک [[تیرۆریزم|تیرۆریست]] لە [[سووریا]] و لەکاتی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا|شەڕی ناوخۆی سووریا]]دا؛ و ٤٥٠ سەربازی ئەمریکی لە [[١٠ی حوزەیران]]ی [[٢٠١٥]] ڕەوانەی عێراق کران.<ref name="مولد تلقائیا2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gordon|یەکەم=Michael|سەردێڕ=In Shift, U.S. Will Send 450 Advisers to Help Iraq Fight ISIS|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/06/11/world/middleeast/us-embracing-a-new-approach-on-battling-isis-in-iraq.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[نیویورک تایمز]]|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref>دوای ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]] لە عێراق کێشە و ناکۆکی لەسەر چۆنییەتی پێکھێنانی حکوومەتی نوێی عێراق دروست بوو؛ بۆیە سیستەمی پشکپشکێنە (لەسەر بنەمای [[ڕێباز]] و [[پارت]])پەیڕەوکرا. لە ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەیەک پارێزگا و ناوچەی عێراق کەوتنە دەست [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|ڕێکخراوی تیرۆریستی داعش]]، بۆیە [[شەڕ]]ی ڕزگارکردنی ناوچەکان لە چنگی داعش سەریھەڵدا و لە [[٩ی کانوونی یەکەم|٩ی کانوونی دووەمی]] ٢٠١٧ ھەموو ئەو ناوچانەی کە لەلایەن ڕێکخراوەکەوە کۆنترۆڵکرابوون ئازادکران. لە [[١ی تشرینی یەکەم]]ی [[ساڵ|٢٠١٩]] چەندین خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی گەورە ئەنجامدرا. [[عادل عەبدولمەھدی]]، سەرۆکی حکوومەتی چوارەمی پەرلەمانی عێراق لە [[٣٠ی تشرینی دووەم]]ی [[٢٠١٩]] نامەی دەستلەکارکێشانەوەی لە پۆستەکەی پێشکەش کرد، دواتر وڵات لە [[٢٢ی کانوونی یەکەم]]ی ھەمان [[ساڵ]]دا چووە دۆخێکی بۆشایی دەستوورییەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الفراغ الدستوری وغیاب السلطة&nbsp;|ناونیشان=https://iraqi-forum2014.com/اللجان/اللجنة-القانونیة/الفراغ-الدستوری-وغیاب-السلطة/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://iraqi-forum2014.com/اللجان/اللجنة-القانونیة/الفراغ-الدستوری-وغیاب-السلطة/ |date=ئازاری ٢٠٢٣}}</ref> و بۆشایی دەستووری لە [[٧ی ئایار]]ی [[٢٠٢٠]] بە پێکھێنانی [[حکوومەتی مستەفا کازمی|حکوومەتی کاتی مستەفا کازمی]] بۆ بەڕێوەبردنی عێراق بۆ ماوەیەکی کاتی کۆتایی ھات. لە [[١٠ی تشرینی یەکەم]]ی [[٢٠٢١]]، [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١|ھەڵبژاردنی پێشوەختە]] ئەنجامدرا، بەڵام پێکھێنانی حکوومەت دواکەوت، بەو پێیەی ئەندامانی پەرلەمانی عێراق تا [[٢٧ی تشرینی یەکەم]]ی [[٢٠٢٢]] [[حکوومەتی محەممەد شیاع سوودانی|حکوومەتی نوێیان]] پێکنەھێنا، واتە زیاتر لە ساڵێکی تەواو دوای ھەڵبژاردنەکان. == مێژووی عێراق == {{سەرەکی|مێژووی عێراق}} عێراق لە مێژوودا بە وڵاتی دوو ڕووبار ناسراوە مێژووی ئەم ناوچەیە بۆ ١٠ ھەزار ساڵ زیاتر دەگەڕێتەوە خاوەن میژوویەکی زۆر دوور و درێژە سۆمەرییەکان ئەکەدییەکان ئاشوورییەکان بابلییەکان لە نەتەوە دێرینەکانی ئەم وڵاتەن خاوەنی شارستانییەتییەکی بەرز بووە لە مێژووی خۆیدا چەندین جار تووشی داگیرکاری و ھێرشی نەتەوەکان بووەتەوە لە سەردەمە جیاوازەکانی ئەمەش بەھۆی بوونی شوێنی عێراق وەک ناوچەیەکی جوگرافی گرینگ. ھەریەکە لە ساسانییەکان سەفەوییەکان عوسمانییەکان مەغۆلەکان مەمالیکەکان ئینگلیزەکان بۆ ماوەیەکی زۆر فەرمانڕەواییان لە عێراق کردووە دوایین ھێرش بۆ سەر عێراق لەلایەن ڕێکخراوی داعشەوە بوو کە توانی بۆ ماوەی سێ ساڵ چەندین ناوچەی گرینگی عێراق داگیر بکات. === دەسەڵاتی سۆمەرییەکان و ئاشوورییەکان === {{سەرەکی|سۆمەرییەکان|ئاشوورییەکان}} [[سۆمەر]]ییەکان دەسەڵاتی زۆریان ھەبوو لە خوارو ناوەڕاستی عێراقی ئێستادا، لە سەروەش گەلانی تری لێ دەژیان. لە سەردەمی ئامورابی لە ١٧٥٠ بۆ ١٧٩٢ پێش زایین لەگەڵ زۆربەی بەشەکانی تری یەکتریان گرت و بابلیشیان بە پایتەخت دانا، لە سەروشەوە ئاشورییەکان خەریکی بازرگانی بوون لەگەڵ [[ئاسیا]]دا. لە ١١٠–٥٠٠ پێش زایین [[بابل]] بەڕێوە دەچوو لەلایەن ڕۆژھەڵاتە ئاسیایییەکان، لە سەرو شەوە ئاشورییەکان دەمێکی باش دەسەڵاتیان ھەبوو تا ئەوکاتەی [[مووسڵ]] لەلایەن بابلییەکان و [[ماد|مادەکان]] (کوردەکان) لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین دەستی بەسەردا گیرا. === دەسەڵاتداری فارسی === {{سەرەکی|ئێرانی مەزن}} بابل لەژێر دەسەڵاتی فارسدا (ئێران) بوون تا ئەو کاتەی [[ئەسکەندەری مەزن|ئەسکەندەری گەورە]] گرتی و پایتەختەکەی لە ڕۆژھەڵاتی خوارووی [[بەغدا]]ی ئێستادا بوو. === گرتنی عێراق لەلایەن عەرەبەوە === دوای وەفاتی [[محەممەد]] لە ساڵی ٦٣٢ خەلیفەی یەکەم [[ئەبووبەکر]] ھێرشێکی کرد دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکان]] و ڕۆما. ئەوە بوو خواروی عێراقیان داگیرکرد و [[خالید کوڕی وەلید|خالیدی کوڕی وەلید]] سەرکردەی ھێرشەکە بووە. لە ساڵی ٦٣٤–٦٤٤ زایینی لەژێر دەسەڵاتی [[خەلیفە]]ی دووەم [[عومەری کوڕی خەتتاب|عومەر]] ھێزی خۆیان لەم دوو شارە کۆکردبوووە و [[مووسڵ]]یش لەژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان دەرھێندرا و لە نەھاوەندیش دۆڕان بەم شێوەیە عەرەبەکان دەسەڵاتیان لە ڕۆژ ئاوا و ناوە ڕاستی [[ئێران]] ھەبوو بێجگە لە تەواوی عێراق. پەیوەندی لە نێوان عەرەبە مسوڵمانەکان و خەڵکی ناوچەکە باش پەرەی سەند. === ھاتنی ئەمەوییەکان بۆ عێراق === {{سەرەکی|دەوڵەتی ئەمەوی}} دوای کوشتنی خەلیفەی سێیەم [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمان]] لە ساڵی ٦٥٦ ئاڵۆزی پەیدا بوو لە ناو خەلیفەکاندا. لە بەسڕە لە ساڵی ٦٥٦ کێشە دروست بوو لە ناو مسوڵماناندا. ئیمامی ئەلی لە ساڵی ٦٦١دا شەھید کرا. ھەر دوای ئەو فەرماندەی موئاوییە لە سووریا بانگەوازی خەلافەتی خۆی کرد، ئەو بوو بەیەکەم خەلیفە لە [[دەوڵەتی ئەمەوی|ئەمەوییەکان]] کە پایتەختەکەی دیمەشق بوو. لە ساڵی ٦٨٠ یەزید ھاتە سەر دەسەڵات دوای مردنی موئاوییە ئەوەش بوو بەھۆی ناڕەزایی چەند گرووپێک و کەسێک لەوانە کوڕی دووەمی ئیمامی ئلی، حوسێن، کە لە پێشەوەی نارەزایەکان بوو. لە [[کەربەلا]] ئیمامی حوسێن لەگەڵ نزیکەی ٢٠٠ ئەسحابە شەھید کران. === خەلافەتی عەبباسی === {{سەرەکی|خەلافەتی عەبباسی}} لەکاتی [[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلافەتی ئەمەوی]]دا گەلێک کودەتا لە عێراق کران یەکێک لە نەوەکانی مامی پێغەمبەر عەباس (ئەبو موسلیم) کەپشت گیرییەکی زۆری ھەبوو لەلایەن ئەو ھێزانەی کە دژی خەلافەتی ئەمەوی بوون بەتایبەتی لەلایەن [[شیعە]]کانەوە. لە ساڵی ٧٤٧ ھێزی دەبوو موسلیم لە یەکیاندا لەگەڵ ئەمەوییەکان ئەوە بوو سەرکەوتن و عێراقیان گرت و بوو بە یەکەم خەلافەی عەباسییەکان لە بەغدا. لەژێر دەسەڵاتی حەوت خەلافەتی یەکەمی عەباسیدا بەغداد بوو بە سەنتەری دەسەڵات، لەوێ زانست و فەیلەسوفی و ڕۆشنبیری و بازرگانی گەشەیەکی چاکی کرد. خەلافەتی عەباسی دەسەڵاتی جگە لە عێراق و [[ئیسپانیا]] و [[باکووری ئەفریقا]]، [[سووریا]]، [[کەنداوی فارس|کەنداوی عەرەبی]]، [[ئێران]] و گەلێک ناوچە لە [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەراست]] و [[ھیندستان]] گرتەوە. لە ساڵی ٩٤٥ بەغدا داگیرکرا لەلایەن بویودییەکان کە شیعە بوون. لە ساڵی ١٠٥٥ تورکەکان ([[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجووقییەکان]]) کە سوننی بوون دەستیان بە سەر بیودەکاندا گرت. لەلایەن عەباسییەکانەوە سەرکردەی سەلجوقییەکان توغریل بەگ بەناوی پادشای ڕۆژھەڵات ناو دەبرد. لەژێر دەسەڵاتی سەلجوقی بە سەرکردایەتی مالیک شا فەرمان ڕەوایەتی خۆی گەورە کرد بۆ ڕۆژھەڵاتی دەریایی ناوەڕاست و ئاسیای بچووک و گەلێک بەش لە کەنداوی فارس. لە ھەمان کاتدا عێراق لە پێشکەوتندا بوو لەبارەی ڕۆشنبیری و زانستیدا لە دوای مردنی مالیک ویلایەتەکە ھەڵوەشایەوە. === ھاتنی مەغۆلەکان === {{سەرەکی|ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل}} لە ساڵی ١٢٥٨ مەغۆلەکان ھێزی داگیرکەری خۆیان بەرەو بەغدا کەوتوونەڕێ و داگیریان کرد. نەوەی [[چەنگیزخان]]، [[ھۆلاکۆ خان|ھولاکۆ]]، دەستی کرد بەلەسێدارەدانی ئاخیر خەلیفەی عەباسی؛ و مرۆڤی زاناولێزان، نیگارکێش، [[شاعیر|ھۆنەر]] و مرۆڤی بە ئایینی لەسێدارەدان ھەروەھا شتەکانی لێتێکدان. عێراق بەڕێوە دەچوو لە [[تەورێز]]ەوە لە ئێران. دوای سەرکردەی [[مەغۆل]] ئەبووسەعید لە ساڵی ١٣٣٥ مرد، فەرماندەی جەلایل دەسەڵاتیان گرتە دەست لە عێراق تا ئەو کاتەی سەرکردەیەکی مەغۆلەکان [[تەیموورلەنگ]] بوو، بەغدای لە ساڵی ١٤٠١ داگیرکردەوە؛ و زۆر لە خەڵکانی ئەوێی لە سێدارەدا. لەماوەی ساڵی ١٤٠٠دا عێراق لە بارێکی ڕامیاری ئاڵۆزدا بوو لەڕووی [[ئابووری]] و ژیانی کۆمەڵایەتی. === سەفەوی و عوسمانی === {{سەرەکی|سەفەوییەکان|عوسمانییەکان|مەمالیکی عێراق}} لە سەرەتای ١٥٠٠ عێراق داگیرکرا لەلایەن تورکیا و فەرمانرەوای شیعەی تورکی ([[سەفەوییەکان]]). لە ساڵی ١٥٣٤ عێراق داگیرکرایەوە لەلایەن ئیسلامە سونییەکانی عوسمانی کە [[ئەستەمبوڵ]]یان پایتەخت بوو. لە عێراق سێ ناوچە دروست بوو بەغدا، [[مووسڵ]] و [[بەسرە]]، کە بەڕێوە دەچوون لەلایەن سێ پاشاوە کە [[سوڵتان]] لە ئەستەمبوڵ بۆخۆی دەست نیشانی کرد بوون؛ بەڵام عوسمانییەکان وڵاتەکەیان بەشێوەیەکی کەم و کوڕی و بێسەرووبەر بەڕێوە دەبرد بۆیە سەفەوییەکان لە ساڵی ١٦٢٣ توانیان عێراق بگرنەوە. لە ساڵی ١٦٣٨ دیسانە کە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] بە سەرکردەی عوسمان [[مورادی چوارەم|مرادی چوارەم]]، ھەرسێک ناوچەکەیان گرتنەوە. عوسمانییەکان لە عێراق بوون تا ساڵی ١٩١٨ بەڵام لە زۆر کاتدا، و لە زۆر شوێندا ناوچەی سەربەخۆ ھەبوو. لەوانە کوردەکان فەرمان ڕەوای بابان دەسەڵاتی خستە ژێر دەستی خۆی لە سەرووی عێراق لە کۆتای ١٦٠٠ دا. لە ناوچەکانی بەسڕەدا زۆر ناوچە بە دەست [[شێخ]]ەکانی ناوچەکەدا بوون. لە ساڵی ١٧٠٤ حەسەن پاشا لە بەغدا سەرکردایەتییەکی ناوچەی دامەزراند، کە تا ساڵی ١٨٣١مایەوە. لە کۆتای ١٨٩٠دا و لە سەرەتای ١٩٠٠ کێبڕکێی گرنگی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانییەکان]] و [[ئەڵمانیا|ئەڵمانییەکان]] لە عێراق بوو. ئەڵمانییەکان ڕێگایان پێدرا بوو لەلایەن سوڵتانەوە لە [[ئەستەمبوڵ]] کە ھێڵی شەمەندەفەر ڕاکێشێ بۆ بەغدا. ئەوەش لەلایەن بەریتانییەکانەوە وەکوو دژایەتییەک دەبینرا دژی دەسەڵاتی خۆیان لە ھیند و [[ئەفغانستان]]. === جەنگی جیھانی یەکەم و عێراق === {{سەرەکی|جەنگی جیھانیی یەکەم}} بەریتانییەکان لە شەڕی جەنگی جیھانی یەکەم وردە وردە عێراقی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان. لە کۆنفرانسی ئاشتی لە پاریس لە ساڵی ١٩١٩ عێراق بوو بە ژێر دەستەی بەیتانیا؛ و بڕیارەکەش جێبەجێ کرا لە ساڵی١٩٢٠. بەریتانییەکان بڕیاریاندا کە عێراق بکەن بەمەلیکییەت و [[فەیسەڵی یەکەم|مەلیک فەیسەڵیان]] دانا. مەلیک فەیسەڵ کە ھاوپەیمان بووە لەگەڵ بەریتانییەکان دژی تورکەکان. ناوچەی مووسڵ بوو بە پرسیارێکی ئاڵۆز لە نێوان عێراق و تورکیادا، بەڵام ([[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتووەکان]]) کردیان بە خاکی عێراق لە ساڵی ١٩٢٥. لە جیاتی ئەوە بەریتانیا داوای لە عێراق کرد لە بڕیارێک کە لە ساڵی ١٩٢٣دا واژووکرا بوو کە بۆ ماوەی چوار ساڵ بەریتانیا لەوێ بمێنێتەوە بەڵام دەیان ویست زیاد بکرێت بۆ ٢٥ ساڵ و پارێزگاری لە کوردەکان بکەن لە عێراق. دەسەڵاتی ڕامیاری لە عێراق ھاتەدەستی عەرەبی سونی کە مایەتی، مەلیک فەیسەڵ سونی بووە و و بوونی ئەو چووەتەوە سەر ئایلەی ھاشمی. عەرەبی شیعەی زۆرینە دەسەڵاتی لێ کەم کرایەوە لەڕووی کۆمەڵایەتی و [[ئابوور]]یدا بەڵام کوردە سونییەکەمایەتییەکان دەسەڵاتی ڕامیاری خۆیان پتەوتر کرد. === سیستمی پاشایەتی عێراقی === سەربەخۆ بوونی پاشایەتی لە عێراق لە ساڵی ١٩٣٢ دانی بەرەسمی پێدانرا، لە ساڵی ١٩٣٣ مەلیک فەیسەڵی یەک مردو کوڕەکەی غازی ھاتە جێگای ئەو. غازی کێشەیەکی گەورەی ھەبوو لەگەڵ کوتلە ئایینییەکان و کەمەنەتەوەیەکان. غازی لە کارەساتێکی ئۆتۆمبێلدا لە ساڵی ١٩٣٩ گیانی لە دەست دا؛ کە فەیسەڵی دوو منداڵبوو بۆیە ئامۆزایەکی خۆی، [[ئەمیر]] ئەبدوڵڵا دانا بە مەلیک [[نووری سەعید]] کە ھاورێیەکی مەلیک فەیسەڵ بوو دەسەڵاتی وەزیرایەتی تەواوی لە دەستدا بوو لە سەردەمی پاشایەتیدا عێراق یەکێک بوو لە دامەزرێنەرەکانی نەتەوەیەگرتووەکانی عەرەب لە ساڵی١٩٤٥ و ھەمان ساڵ بوو بە ئەندام لە وڵاتە یەگرتووەکان. عێراق دژی پلانی دابەشکردنی [[فەلەستین]] بوو لە وڵاتە یەکگرتووەکان و بەشداری بەھێزی چەکداری شەڕی عەرەب و [[ئیسرائیل]] کرد لە ساڵی ١٩٤٨. بەرھەمھێنانی نەوت زیادی کرد و بۆڕی نەوت بۆ [[لوبنان]] و [[سووریا|سووریا]] دروست کران لە نێوان ساڵەکانی ١٩٤٩ بۆ ١٩٥٢، ئەوەش بۆ ھۆی پەرەسەندنی ئابووری وڵاتەکە. ئەو ھێزانەی کە دژی ڕژێم بوون زۆر بەخێرایی لە زیاد بووندا بوون، بەھۆی ناڕەزای دژی ڕژێم و بەڕازی نەبونی ھاوبەشیکردنی ڕژێم لە پەیمان نامەی بەغدا لە ساڵی ١٩٥٥. ھەروەھا لە بەر ئەوەی ڕژێمی نووری کەوتبووە پارە خواردن و بەرتیل خواردن و خەڵکی ڕامیاری دژ بە ئەو ئازارو [[ئەشکەنجە]] دەدران. لە ساڵی ١٩٥٨ کودەتایەک دژی مەلیکایەتی فەیسەڵی دوو نووری سەعید بەرپا بوو کە ناوی بە شۆڕشی ١٤ی ئەیلوول دانرا. لە کودە تایەکەدا مەلیک فەیسەڵی دوو، و ئەمیر ئەبدوڵڵا کوژران و نووری سەعید لە ڕێگای ھەڵاتندا کوژرا. === سەردەمی کۆماری لە ١٩٥٨ === لە ساڵی ١٩٥٨ سەردەمی مەلیکایەتی ڕووخا و وڵاتی عێراق دروست بوو و [[عەبدولکەریم قاسم]] ھاتە سەر دەسەڵات. قاسم بانگەوازی بیروڕای ئازادی دەکرد و پەیماننامەی بەغدای لە ساڵی ١٩٥٩ ھەڵوەشاندەوە. قاسم، بارزانی بانگ ھێشت کردەوە بۆ خاکی عێراق لە وڵاتی دەربەدەری [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ی ئەوکاتە. قاسم لە سەرەتادا ھاریکاری دەکرا لەلایەن عەرەبەکان و شوعییەکان ھەروەھا سەرۆک ھۆزەکانی کورد وەک [[بنەماڵەی بارزانی|بارزانی]] لە فەرمانڕەوایەتیی خۆیدا؛ بەڵام ئەو ھاریکارییە زۆر تەمەنی کورت بوو. گرژی لە نێوان قاسم و بارزانی دا دروست بوو لەسەر بەڕێوە بردنی [[ئۆتۆنۆمی]] کوردستان. ھەروەھا لەگەڵ کۆمۆنیستەکان بارو دۆخی ئاڵۆز بوو تاوای لێھات قاسم لەکودەتایەکی سەربازی لە ساڵی ١٩٦٣دا کوژرا. [[میری]]یەکی نوێ بە سەرۆکایەتی [[عەبدولسەلام عارف|عەبدولسەلام ئارف]] ھاتە سەر دەسەڵات. عەبدولسەلام ئارف لەکارەساتێکی کۆپتەردا لە ساڵی ١٩٦٦دا کوژرا. جەنەڕاڵ عەبدولرەحمان عارف کە برای عەبدولسەلام بوو ھاتە جێگای ئەو. لە ساڵی ١٩٦٨ عەبدولرحمان لە کودەتایەکدا لەسەر دەسەڵات لابردرا. === ڕژێمی بەعس === {{سەرەکی|ڕژێمی بەعس}} [[حیزبی بەعس]] دەسەڵاتی گرتە دەست و ژەنەراڵ [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] بوو بە [[سەرۆککۆماری عێراق]]. دروشمی حیزبی بەعس ئەوە بوو «یەکێتی حیزبی سۆسیالیستی عەرەبی بوو، لە دویشدا نیشتیمانی عەرەبی قسەی سەر زاریان بوو. دان پێدانان بەفەرمی بە مافەڕەواکانی کورد و ناوچە کوردییەکان، ئەوە بوو بەیانی ١١ ئازاری ١٩٧١لێ کەوتەوە، بەڵام ڕژێمی بەعس لە پەیمانەکانی خۆی پاشگەز بوووە [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|پەیمانی جەزائیر]]یان لە ساڵی ١٩٧٤ مۆرکرد لەگەڵ ئێران. لە پاش مردنی (کوشتنی) [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] لە ساڵی ١٩٧٩[[سەددام حوسێن]] ھاتە سەر دەسەڵات، کە دەمێک بوو دەسەڵاتی سەرەکی لە دەست دابوو. === شەڕی عێراق و ئێران === {{سەرەکی|شەڕی عێراق و ئێران}} شەڕەکە لە نێوان ئێران و عێراقدا ڕوویدا ئێران بەسەرکردایەتی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] و عێراق بەسەرکردایەتی [[سەددام حوسێن]]، لە ساڵی ١٩٨٠ تا ١٩٨٨ شەڕەکە ٧ ساڵ و ١٠ مانگ و ١٦ ڕۆژی خایاند. لە ساڵی ١٩٨٠ عێراق دەیەویست، سنووری [[شەتەلعەرەب|شەتلعەرەب]] بگێرێتەوە بۆ خۆی کە لە ساڵی ١٩٧٤ عێراق دابووی بە ئێران لە بری ئەوەی ئێران ھاریکاری کوردەکان نەکات. عێراق ھاریکارییەکی تەواوی ھەبوو لەلایەن وڵاتە عەرەبییەکانەوە دژی شیعەی ئێران. لە شەرەکەدا [[ئەورووپا]] و [[ژاپۆن|یابان]] وڵاتی دوورگەی عەرەبی بەتایبەتی [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] ھاریکاری عێراقیان دەکرد بەپارە (قەرز) بە نزیکەی ٨٠ ملیارد دۆلاری ئەمریکی. دوای ڕاوەستانی شەڕ، وڵاتەکان دەیان ویست قەرزەکانی خۆیان لەگەڵ عێراق باس بکەن؛ بەڵام عێراق خۆی لە گێلی دەدا. ئەمریکا کە قەرزی نەدابوو بە عێراق لە جیاتی ئەوە قەرزی پێداو یارمەتی خواردەمەنی بە عێراق دەدا. ئەمریکا گەلێک کومپانیای نەوتی عێراقی کڕی و ھاوکاری ئەمریکا و عێراق زۆر گەرم بوو تا ئەو کاتەی عێراق لە ساڵی ١٩٩٠ [[کووەیت]]ی داگیر کرد، و لە ھەمان ساڵدا پەیمانی ئاشتی لە نێوان ئێران و عێراق مۆر کرا. دوو ھۆکاری ھێرشی عێراق بۆ سەر کووەیت، یەکەم: عێراق دەی گوت کووەیت سەر بە عێراق بووە و یەکێکە لە ناوچەکانی بەسڕە و ھۆکاری دووەم: داواکردنی کووەیت لە قەرزەکانی کە دابووی بە عێراق دژی شەڕی ئێران. ئەوە بوو ئەمریکا بە ڕەزامەندی وڵاتە یەکگرتووەکان لەگەڵ ھاوپەیمانییەکانی کە بەریتانیا، [[فەڕەنسا]] و پێنج وڵاتەکەی کەنداوی عەرەبی، [[میسر]]، [[سووریا|سووریا]] و [[مەغریب]] ھێرشیان کردە سەر عێراق. ئازادکردنی کووێت لە ١/١٧/ ١٩٩١ دەستی پێکرد و لە ٢٨ ی مانگی شوباتی ھەمان ساڵ شەڕ ڕاوەستا. ھاوپەیمانەکان کووەیتیان بە عێراق بەجێھێشت و سەرکەوتن، عێراق بە ھەموو مەرجێکی ئەمریکا ڕازی بوو. لەو مەرجانە نەمانی زۆری ھێزی سەربازی، داپڵۆساندنی چەکی قورس و دان پێنان بە وڵاتی کووێت. === ڕاپەرینی کوردەکان و شیعەکان === {{سەرەکی|ڕاپەڕین}} لە خواروی عێراقەوە شیعەکان و لە کوردستانیشەوە کوردەکان ھەلیان قۆستەوە بە کزبوونی ڕژێم و دەستیان کرد بە ڕاپەڕین. لە کوردستان لە ٥ ی مانگی ئازاری ١٩٩١ گەلی کورد بە ھاوکاری پێشمەرگە ڕاپەڕینی خۆیان دەست پێکرد لە شاری [[قەزای ڕانیە|ڕانیە]]وە گەلی کورد ئەوەندە تامەزرۆی ئازادی بوو یەکگرتنەکی تەواوی خەڵکانی گرتپووەوە، ھەمووی یەک دەنگ یەک ھەڵوێست بێ ئەوەی بیر لە تەسکایەتی حیزبی یان کەسایەتی بکاتەوە. دروشمی خەبات و ئازادی بوو بۆ کوردستان. بۆ ماوەیەکی کەم گشت ناوچە کوردییەکان ئازاد کران بە [[کەرکووک]]یشەوە. === کۆڕەوی ١٩٩١ === ڕژێمی بەغدا لە خواروی عێراقەوە کەوت بۆ سەر گیانی شیعەکان و کوشتن و برین و بەکۆمەڵ کوشتن. لە خوارو ڕاپەرینی شیعەی تواندەوە و ھەموو ھێزەکەی خۆی کۆکردەوە بۆ سەر کوردستان، بەکۆپتەر و تۆپ و لەشکرەوە ھێرشی ھێنا، ئەوە بوو کۆڕەوە بەکۆمەڵەکەی چەند ملیۆنی لێ کەوتەوە. دەتوانین بڵێین خۆش بەختانە لەرێگەی میدیاکانەوە کارەساتە دڵتەزێنەکە گوێزرایەوە بۆ سەر شاشەی تەلەڤیزیۆنەکان لە گشت جیھاندا. ھێزە ھاوپەیمانەکان دوو ھێزی دژە فڕۆکەیەکانی عێراقیان دروست کرد، کە عێراق نەتوانێت جمووجۆڵی سەربازی و فڕۆکەیی لەم ناو چانەدا بەکاربھێنێت، ئەویش ھێڵی ٣٢ لە خوارەوە، و ھێڵی ٣٦ لە سەرەوە. == جوگرافیا == {{سەرەکی|جوگرافیای عێراق}} وڵاتی عێراق ڕووبەرەکەی نزیکەی ٤٥٣٫٥٠٠ کم، شوێنێکی گرنگی ھەیە لە جیھانی نوێدا لەبەر ئەوەی شوێنێکی جوگرافی بایەخ داری ھەیە و دەروانێت بە سەر بەشی ڕۆژھەڵاتی ناوچەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەراست]]، ھەروەھا دەکەوێتە سەر پردێک [[زەوی]] ھەرسێ کیشوەرەکان بەیەکتر دەگەیەنێت [[ئەورووپا]]، [[ئاسیا]]، [[ئەفریقا]]، و ئاسانترین شوێن و ڕێگای وشکانی و ئاوییە کە بە ناوچە ئاوەدانەکاندا دەروات، عێراق بەشێکە لە ناوچەی یان لە ڕێگای (ھلال الخصیب) ئەم ناوچەیە دەست پێدەکات لە [[کەنداوی فارس]] و پاشان پێچ دەخواتەوە بەرەو عێراق و [[سووریا]] و [[فەلەستین]] و [[لوبنان]] و تا دەگاتە سەر [[دەریای ناوین|دەریای سپی ناوەراست]]. لە سەردەمی مێژووی کۆندا ئەم ناوچەیە ڕێگای بە یەکگەیشتنی نەتەوەکانی ڕۆژھەڵات بە [[ڕۆژاوا]] بوو. سەرەڕای پێشکەوتنی شارستانی و ھۆیەکانی گواستنەوە، عێراق گرنگی و تایبەتمەندی شوێنی خۆی پاراست، لەبەر ئەوەی ھەموو ڕێگاکان لە ناوچەی [[کەنداو]] کۆدەبێتەوە و ناوچەکانی باکوورو ڕۆژھەڵاتی [[کەنداوی فارس]] ناوچەی شاخاوی و سەختن سەرەڕای ئەوەی ناوچەی [[کەنداوی فارس]] شوێنێکی بازرگانی مامناوەندییە ئەویش لەبەر بوونی ڕێگاکانی ئاوی بەدەریای سوور و نۆکەندی سوێسدا؛ بەڵام باشووری عێراق گرنگییەکی تایبەتی ھەیە لەبەر ئەوەی ناوچەیەکی بازرگانی یان بەناوچەیەکی (ترانسێت)ە سەرەرای گرنگی شوێنەکەی وڵاتی عێراق لەرووی ئابوورییەوە بایەخی زۆری ھەیە چونکە مادەی سەرەتایی کانزایی زۆری تێدایە کە جیھانی نوێ پێویستییەتی، و عێراق لەڕووی کشتوکاڵییەوە گرینگی خۆی ھەیە بەتایبەتی لە بواری چاندنی دانەوێلە ([[گەنم]] و [[جۆ]])دا، سەرەرای بوونی چەندین جۆر [[کانزا]] و [[سامانی سروشتی]] تر. === سنوور === دەکەوێتە باشووری ڕوژئاوای [[ئاسیا]] و باکووری ڕوژھەلاتی نیشتمانی عەرەبی. [[تورکیا]] دەکەوێتە باکوورییەوە و لای ڕوژھەلاتی [[ئێران]]ە و ھەریەک لە [[سووریا]] و [[ئوردن]] و [[عەرەبستانی سعوودی]] دەکەونە ڕۆژاوایەوە، و [[کووەیت]] و [[کەنداوی فارس|کەنداوی عەرەبی]] لە باشوورییدان. {{شوێنی شار | باکووری ڕۆژاوا = {{flag|سووریا}} | شار باکوور = {{flag|تورکیا}} | باکووری ڕۆژھەڵات = {{flag|ئێران}} | شار ڕۆژھەڵات = {{flag|ئێران}} | ناوی شار = {{flag|عێراق}} | شار ڕۆژاوا = {{flag|ئوردن}} | باشووری ڕۆژھەڵات = {{flag|ئێران}} | باشووری ڕۆژاوا = {{flag|عەرەبستانی سەعوودی}} | شار باشوور = {{flag|کووەیت}}، {{flag|عەرەبستانی سەعوودی}} }} === بەرزی و نزمی === [[پەڕگە:Iraq Topography.png|وێنۆک|250px|نەخشەی تۆپۆگرافی عێراق]] لێکۆلینەوە لە فیسۆگرافیای وڵاتی عێراق کارێکی ئاسان نییە لەبەر ئەوەی لە سنووری ئەم ولاتە چەندین جۆر دیاردەی سروشتی ڕووی زەوی بە چاو دەبینین، ناوچە شاخاوییە بەرزەکان لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتدا کە لە ڕووی پێکھاتەوە بەشێکن لە زنجیرە چیاکانی ئەلپی لە ئەورووپادا پاشان بەرەو ئاسیا درێژدەبنەوە لە ناوچەکانی بێرنە لە ئیسپانیا تا دەگاتە چیاکانی الیوماس لە [[میانمار|بۆرما]]. بەشەکانی ڕۆژاوای عێراق بەشێکن لە بانەکانی نیمچە دوورگەی عەرەبی کە لە ڕووی جیۆلۆجییەوە لە تاوێری زۆر کەونن (بەردی کۆن)، و زۆر ڕەقن بەڵام، بەشەکانی ناوەراستی یان (دەشتەکانی دۆلی دیجلە و فورات) کە بە قووڕ و ڵیتە داپۆشراوە لە سەردەمی دووھەم و سێیەمی جیۆلوجی دروستبوون لەگەل دروستبوونی دەشتەکانی ھیند کە (کنج و سند) ناسراون ئەم دەشتانە زۆر نزمن، بەڵام ناوچەی زۆرگ چەند تایبەتمەندییەکی خۆی ھەیە کە جیا دەکرێتەوە لە ناوچەکانی تر ئەم ناوچەیە لە پێچی سادە پێک ھاتووە و لە نێوان ئەو پێچانەدا دەشتی فراوان ھەیە بۆیە ناتواندرێت لەگەل ناوچە شاخاوییە بەرزەکاندا یەک بخرێت، لەرووی بەرزی و نزمییەوە ناوچەی زوورگ جیاوازە لەگەل دەشتی نیشتەنی بۆیە ناتواندرێت لەگەل ئەم دەشتانەدا یەک بخرێت، بەڵام ناوچەی بانی ڕۆژاوا تەنھا بەشە یا ناوچەیە لە عێراقدا پێکھاتەکەی بەردی زۆر کۆنن کە بۆ سەردەمە کۆنەکان دەگەرێتەوە ئەم بەردانە بەبەردی کلس داپۆشراون کە پێک ھاتەکەی دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی دووھەم و سێیەمی جیۆلۆجی. دواتر ئەو بەرگانە لە بەشەکانی ڕۆژاوا نەمان بەھۆی دامالینەوە ھەرچەندە لە ڕۆژاواوە بەرەو ڕۆژھەڵات بچین جۆری بەردەکان دەگۆرێت لە بەردی کۆنەوە بۆ بەردی نوێ و ئەگەر سەیری چینەکانی ئەم بەردانە بکەین لە بانی ڕۆژاوا لێژاییان زۆر کەمە چونکە دامالین زۆر کاری تێکردوون تەنھا لە ناوچەی (کارە) نەبێت لە ڕۆخەکانی ڕۆژھەڵاتی بانی ڕۆژاوا کە بەپێچی سادە کۆتاییان دێت و لە ھەندێ شوێندا تووشی شکان بوونەوە؛ بەڵام دەشتی نیشتەنی ھەموو بەشەکانی تەختن تەنھا بەشی ڕۆژاوای نەبێت کە ھەندێ بانی تێکەل بووە کە سەردەمی جیۆلۆجییەکەشی دەگەرێتەوە بۆ سەردەمی (میۆسین). عێراق لە ڕووی بەرز و نزمییەوە دابەش دەبێت بۆ چوار بەش؛ * [[ناوچەی شاخاوی]] لە عێراقدا * [[ناوچەی زوورگ]] * [[بانی ڕۆژاوا]] * [[دەشتی نیشتەنی]] === کەشوھەوا === [[پەڕگە:Dust Storm over Iraq.jpg|وێنۆک|220px|گەردەلوولی خۆڵاوی لە عێراقدا لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|alt=]] لەکاتی ھەر لێکۆلینەوەیەکی ئاووھەوادا پێویستە ڕەگەزەکانی ئاووھەوا وەربگرین وەکو ([[گەرمی]]، [[باران]]، [[با]]، پالەپەستۆ، [[شێ]]) بۆ دیاریکردنی ڕوخساری ئاووھەوای ھەرناوچەیەک و ھەر ھەرێمێکی جوگرافی. ھەندێک جارھۆکاری شوێن و دوورو نزیکی لە ڕووبەرە ئاوییەکان ڕۆلی خۆی دەبینێ بۆ دەستنیشانکردنی جۆری ئاووھە응애وا لە عێراقدا، پلەی گەرمی بەرزدەبێتەوە لەوەرزی ھاویندا پاشان نزم دەبێتەوە لە وەرزی زستاندا. 응애 بەرزی و پلەی گەرمی لەعێراقدا دەگەرێتەوە بۆچەند ھۆیەک وەک دووری شوێنەکەی لەرووبەرە ئاوییەکان و نزیکی لە ھێڵی یەکسانی و درێژی کاتژمێرەکانی ڕۆژ کە لە ھەندێ ڕۆژەکانی مانگی تەممووز (١٤٫٤) کاتژمێر و چوار دەقیقە دەبێت و ھەروەھا کەمی ڕێژەی شێ و ئاسمانی ساف (سامال). بەڵام نزمی لەزستاندا دەگەرێتەوە بۆ و بەرزی ونزمی ڕووی خاکەکەی و سەرەرای کاریگەری پالەپەستۆ و پەستانی کەش کە کار لەئاووھەواکەی دەکەن لەم وەرزەدا؛ بەڵام لەرووی بارانبارینەوە کە جۆری بارانی گەردەلولە (بابۆران) و ڕێژەکەش جی응애اوازە ئەویش بەپێی ئەندازەی ھاتنی ئەو (نەوالە شێیانە). جیاوازی بەرزی لە ئاستی ڕووی دەریاوە کە ڕێژەکەی لەنێوان(١٠ – ١٠٠ سم) دەبێت ھەر چەندە بەرەو باکوورو باکووری ڕۆژھەڵات برۆین بایەکەی لەجۆری باکووری ڕۆژاوایە خێرایییەکەی مام ناوەندییە بەدرێژایی ڕۆژەکانی سال، بەڵام لەباشوردا جۆری بایەکە دەگۆرێ بۆ بای باشووری ڕۆژھەڵات و عێراق بەزۆری لەژێر پالە پەستۆی بەرزی نیمچە خولگەیییە کە زالە بەسەر بیابانی گەورەی عەرەبی و نابێ کاریگەری بەرزی ونزمی لەبیربکەین بەتایبەتی لەناوچە شاخاوییەکاندا لەسەر ئاراستەی (با) و ڕێژەی باران و جۆری داباریندا؛ بۆیە ئاووھەوای عێراق دەکەوێتە ژێرکاریگەری کۆمەلێک گۆراوی ئاووھەوای جێگیر و ناجێگیر کە ئەوانەی دەبنەھۆی جیاوازی ئاووھەوا لەزستانەوە بۆھاوین و لەباکورەوە بۆ باشوور. [[پەڕگە:The Euphrates River-Iraq.jpg|وێنۆک|220px|ڕووباری فوڕات]] === دەرامەتی ئاو === مەبەست لەدەرامەتی ئاو لە عێراقدا ھەموو ئەو سەرچاوانە دەگرێتەوە کە لە سنوورەکەی دایە وەک: # ئاوی سەرزەوی: پێکدێت لەئاوی [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]] و [[فورات|ڕووباری فورات]] و لقەکانیان و جۆگەکانیان و ([[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەب]]) زۆربەی ئەم سەرچاوانە لە دەرەوەی سنووری عێراقن. گشت سەرچاوانە ھەمیشەیین تەنھا (ڕووخانە، عوزێم) نەبێت لە لقەکانی ڕووباری دیجلە. لەئەنجامی بوونی [[ڕووبار]]ەکان و لقەکانی کۆمەڵێک ڕووبار، چەندین بەست و بەنداو لەسەر ئەم سەرچاوانە دروستکراون وەک (بەستی سامەڕا، بەستی کووت) لەسەر ڕووباری دیجلە؛ و (بەستی حەدیسە و ڕەمادی و ھیندییە) لەسەر ڕووباری فوڕات. # باران وبەفر: ئەم درامەتە یەکێکە لە سەرچاوەکانی ھەموو جۆرە ئاوێک لە عێراق، بەھۆی بوونی بەفرو باران لە [[کێو|چیاکانی]] [[کوردستان]]، ڕووباری دیجلە و لقەکانی دروست بووە. # ئاوی ژێر زەوی: بەتیبەتی ئەم جۆرە ئاوە لە [[کوردستان]] زۆرە لەئەنجامی بارینی باران و بەفر. ھەروەھا جۆری بەردەکان ولێژی ناوچەکە یارمەتی کۆبوونەوەی ئاوی ژێر زەوی داوە، ڕێژەی ئاوی ژێر زەوی عێراق بەم شێوەیەیە: * ئاوی ناوچەی شاخاوی (ئاوی زۆرە). * ناوچەی زورگ (ئاوی کەمترە لە ناوچەی شاخاوی). * جاوچەی دەشتی نیشتەیی (ئاوی کەمە). * بانی جەزیرە: (ئاوی زۆرە) بەڵام تامی ناخۆشە بەھۆی بوونی ماددەی گۆگردیک و کالیسیۆمی تواوە. عێراق ھەر لەکۆندا بە وڵاتی یان دۆلی دوو ڕووبار ناسراوە ئەمەش وای کردووە گرنگییەکی ئابووری ھەبێت پاشان ببیتە ھۆی دروستبوونی چەندین شارستانییەتی == دانیشتووان == [[پەڕگە:Ethnoreligious Iraq.svg|وێنۆک|کۆمەڵە ڕەگەزی و ئایینییە سەرەکییەکان لە عێراقدا:{{ھن}} {{legend|#ffaaaa|شیعەی عەرەب}} {{legend|#aaffcc|سوننەی عەرەب}} {{legend|#eeffaa|[[کورد]]}} {{legend|#ccaaff|[[ئاشوور]]}} {{legend|#cdde87|[[یەزیدی]]}} {{legend|#ff9955|[[تورکمان]]}}]] بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٣ ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی عێراق ٤٢٬٩٦٣٬٠٠٠ کەس بووە،<ref>بەرنامەی «ڕێژەی دانیشتووان»</ref> کە دەکاتە ٠٫٤٨ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ١٩٫٩ ساڵە. ھەروەھا ٦٦ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> === ئایین === {{bar box | title=ئایینەکان لە عێراق<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref> | titlebar=#ddd | left1='''ئایینەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|[[شیعە]]|black|٥٥٫٠}} {{bar percent|[[سوننە]]|green|٤٥٫٠}}}} === مێژووی سەرژمێرییەکان === دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٨٦٦ لە سەردەمی [[عوسمانییەکان]] دواتر لە ساڵی (١٩٠٥ و ١٩١٩) ھەندێک ھەوڵ درا بۆ زانینی ژمارەی دانیشتووان لە عێراقدا لە ١٩٢١ ھەروەھا ١٩٢٣ ھەوڵێک لە ئارادا بوو بۆ زانینی ژمارەی دانیشتووان لە ویلایەتی مووسڵ وەکوو سەرژمێری لە ساڵی ١٩٢٧ سەرژمێری گشتی دانیشتووان ئەنجام درا بەڵام سەرکەوتوو نەبوو کە ژمارەی دانیشتووانی عێراق لەو سەرژمێرییەدا ٢٫٩٦٨٫٠٠٠ کەس بوو، کە ١٫٠٥١٫٠٠٠ کوڕ بوو، و ١٫٤٥٥٫٠٠٠ کچ بوو، لە ساڵی ١٩٣٤ دیسان ھەوڵ درا سەرژمێری ئەنجام بدرێت و ئەنجام درا بەڵام نەک بە واتای سەرژمێری گشتی چونکە ئامادەکاری باش بۆ نەکرابوو، بەڵام یەکەم سەرژمێری گشتی بەمانی سەرژمێری لە ساڵی ١٩٤٧ ئەنجام درا ماوەی یەک مانگ بەردەوام بوو کە تێدا ژمارەی دانیشتووان نزیکەی (٥٫٠٠٠٫٠٠٠) کەس بوو کە تێدا ڕێژەی گەشەی دانیشتووان ٢٫٦ بوو، دواتر بەرز بووەوە بۆ ٣٫٢ بەڵام یەکەم سەرژمێری ڕاست و دروست کە ئەنجام درا لە ساڵی ١٩٥٧ بوو [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] سەرپەرشتی دەکرد ئەو کەم و کوڕییانەی کەلە ساڵی ١٩٤٧دا ھەبوو چارەسەرکرا پسوولەکانی بە زمانی ([[عەرەبی]]، [[کوردی]]، [[ئینگلیزی]]، [[تورکمانی]]، [[تورکی]]) چاپ کرابوو. دواتر لە ساڵی ١٩٦٥ سەرژمێرییەکی تر ئەنجام درا کە زیاتر مەبەستێکی [[ڕامیاری]] لە دوواوە بوو بە تایبەتی لە کاتی یەکگرتنەوەی ھەرسێ وڵاتی [[میسر]] و [[سووریا]] و عێراق، ئەم سەرژمێرییە دوو ساڵ پێش وادەی خۆی ئەنجام درا کە بە لۆژیکێکی شۆڤینیانە ئەنجام درا سەرەڕای ئەوەی لەو سەردەمە بە تایبەتی لە دوای ساڵی ١٩٦١ شۆڕشی کورد بەرپابوو کە بووە ھۆی دروستبوونی شەڕ ھەروەھا ئاوارە بوونی خەڵکێکی زۆر، مەبەستی سەرەکیش لەو سەرژمێرییەدا کەمکردنەوەی ڕێژەی کورد بەتایبەتی لەو شوێنانەی کە نەتەوەکانی تری لێبوو وەکو تورکمان و عەرەب؛ کە ڕێژەی کورد بە جۆرێک کەم کرایەوە کەمتر لە ٢٥٪ بوو، ھەروەھا بەشێک لە ڕێکەوتنامەی ١١ی ئازار لە ساڵی ١٩٧٠ ئەنجامدانی سەرژمێری بۆ دیاریکردنی ناوچەی [[ئۆتۆنۆمی]] بۆ [[کوردستان]] سەرەرای تەواو بوونی کارەکانی لیژنەی سەرژمێری و مانگێک بەر لە ئەنجامدانی ئەم پرۆسەیە دواخرا بۆ کاتێکی نادیار، ئەوەبوو لە ساڵی ١٩٧٤ شەڕ دەستی پێکرد، لە ساڵی ١٩٧٥ [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|ڕێکەوتنامەی جەزائیر]] مۆر کرا لە نێوان [[میری]] شا و عێراق لەو سەردەمەدا. پاشان شۆڕشی کورد تێکچوو و زۆربەی گوندەکان تێکچوون چۆڵ کران و خەڵکەکە ڕاگوێزرانەوە بۆ کۆمەلگا زۆرە ملێیەکان و خوارووی عێراق، دواتر لە ساڵی ١٩٧٧ سەرژمێری ئەنجام درایەوە کە لەکاتی شەڕ و بارودۆخێکی ڕامیاری نالەباردا بوو، دواتر دوای ھەڵگیرسانی شۆڕشی عێراق – ئێران، لە ساڵی ١٩٨٧ سەرژمێری ئەنجام درا ئەوەبوو بارودۆخی کوردستان نالەبار بوو و گوندەکانی کوردستان ڕاگواسترانەوە کران بۆ [[کۆمەڵگا]] زۆرە ملێیەکان، دوا سەرژمێریش لە ساڵی ١٩٩٧ ئەنجام درا لەلایەن ڕێکخراوی خۆراکی جیھانی، ھەرچەندە سەرژمێرییەکی گشتی نەبوو کەم و کوڕی زۆریشی تێدابوو، بڕیار وابوو لە ٢٠٠٧ ئەنجام بدرێت سەرژمێری بەڵام لەبەر بارودۆخی ڕامیاری ئەنجام نەدرا. {| class="wikitable" border="١" |- style="text-align:center; background: #efefef; border-bottom:2px solid gray;" ! ژمارە ! ساڵ ! کوڕ ! کچ ! ڕێژەی گەشە |- | ١ | ١٩٤٧ | ٢٢٥٧ | ٢٥٥٩ | ٢٫٦ |- | ٢ | ١٩٥٧ | ٣١٥٥ | ٣١٤٤ | |- | ٣ | ١٩٦٥ | ٤١٠٥ | ٣٩٥٤ | |- | ٤ | ١٩٧٧ | ٦١٨٣ | ٥٨١٧ | ٣٫٢ |- | ٥ | ١٩٨٧ | ٨٣٩٦ | ٨٤٧٥ | |- |} بەپێی ئەم خشتەیەی سەرەوە تێکرای زۆر بوون و گەشەکردن بەرەو سەرەوە دەروات لە زیاد بوون دایە لە ١٩٤٧–١٩٥٧ (٢٫٦) بووە، دواتر گەیشتە (٣٫٢) لە (١٩٧٧ – ١٩٨٧) ھۆکارەکانی ئەم گەشە سەندنە سروشتییە بۆ جیاوازی لە نێوان ڕێژەی لەدایکبوون و مردووان دەگەرێتەوە. بۆ نموونە: لە ساڵی ١٩٨٠ تاکو ١٩٨٥ ڕێژەی لەدایکبوون ٤٤٫٠٠٠ بوو بەرامبەر ڕێژە مردن کە تەنھا ١٠٫٠٠٠ بوو واتا زیاد بوونی سروشتی ٣٫٤ بوو، ئەمەش ژمارەیەکی بەرزە ئەگەر بەراوورد بکەین لەگەڵ وڵاتانی تری عەرەبیدا لە ([[میسر]]- ٢٫٥)، لە ([[مەغریب]] – ٣٫٢)، لە ([[سوودان]] – ٣٫٨)، ([[توونس]] – ٢٫٥)، ([[یەمەن]] – ٣٫١)، ([[مۆریتانیا]] – ٢٫٨)، ([[لوبنان]] – ٢٫٤)، ([[عەرەبستانی سعوودی]] –٦٫٥)، ([[ئیمارات]] – ١٢٪)، ([[بەحرێن]] – ١٤٫٥)، تێکرای گەشەی ساڵانەی دانیشتووان؛ بەڵام چری دانیشتووان لە عێراقدا بەردەوام لە زیاد بووندایە. چڕی دانیشتووان لە ساڵی ١٩٤٧ تەنھا ١١ کەس بوو پاشان بەرز بووەوە بۆ ١٤ لە ساڵی ١٩٥٧ دواتر ١٨ لە ساڵی ١٩٦٥ پاشان ٢٨ لە ساڵی ١٩٧٧، ٣٧ لە ١٩٨٨، بەڵام ئەم ڕێژەیە جیاوازی ھەیە لە شوێنێک بۆ شوێنێکی تر. === پێکھاتەی تەمەنی دانیشتووان === بە شێوەیەکی گشتی دەتوانین سێ جۆر لە پێکھاتەی تەمەن دیاری بکەین: # ئەوانەی کە تەمەنیان لە ١٥ ساڵ کەمترە؛ ئەوەی یەکەم چینێکی بەکاربەر و مشەخۆرە بەڵام ئەو ڕێژەیە واتا کۆمەڵگا لە باری لاوی دایە، تێکرای ژمارەکەی لە ساڵی (١٩٨٧) ٧٫٣٨١٫٤٩٢ کەس بوو واتا ٤٥٪ کۆی دانیشتووان ئەمەش ڕێژەیەکی بەرزە. # ئەوانەی کە تەمەنیان لە نێوان ١٥ تا ٦٤ ساڵە؛ کە گرینگترین چینەکانی کۆمەڵگایە و چینی بەرھەم ھێنە و چینەکانی تر لە ئەستۆ دەگرێت ژمارەی لە ساڵی (١٩٨٧) ٨٫١٨٠٫٢٦١ کەس بوو واتا ٥٠٪ کۆی گشتی دانیشتووان؛ بەڵام ئەگەر بەراووردی بکەین لەگەڵ ولاتانی تری جیھان کە لە ھەندێک وڵات دەگاتە ٥٦ ٪ تاکو ٦٠٪. # ئەوانەی تەمەنیان لە ٦٥ ساڵ بەرەو سەرەوەیە؛ چینی سێیەم وەک چینی یەکەم چینێکی بەکاربەرە کە ژمارەیەکی زۆری لە ژن و بێوەژن و پیر و پەککەوتەی تێدایە، کە تێکرای ژمارەکەی لە ساڵی ١٩٨٧ ٥٤٦٫٦٦٥ کەس بوو واتا ڕێژەکەی ٣٫٣٪ ھەمووی دانیشتووانی عێراق بوو، ئەم ڕێژەیەش کەمە ئەگەر بەراوورد بکەین لەگەڵ وڵاتانی تری جیھان. == دابەشبوونی کارگێڕی == عێراق دابەش دەبێت بۆ ١٩ ناوچەی کارگێڕی کە بە پارێزگا ناو دەبرێن، چوار لەم شارانە ([[سلێمانی]] و [[ھەولێر]] و [[دھۆک]] و [[ھەڵەبجە]]) دەکەونە ھەرێمی کوردستان لە عێراقدا: {| border="٠" |----- | * [[پارێزگای بەغدا|بەغدا]] * [[پارێزگای سەلاحەددین|سەلاحەددین]] * [[پارێزگای دیالە|دیالە]] * [[پارێزگای واسیت|واسیت]] * [[پارێزگای میسان|میسان]] * [[پارێزگای بەسرە|بەسرە]] | * [[پارێزگای زیقار|زیقار]] * [[پارێزگای موسەنا|موسەنا]] * [[پارێزگای قادسیە|قادسییە]] * [[پارێزگای بابل|بابل]] * [[پارێزگای کەربەلا|کەربەلا]] * [[پارێزگای نەجەف|نەجەف]] | * [[پارێزگای ئەنبار|ئەنبار]] * [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] * [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] * [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] * [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]] * [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] * [[پارێزگای ھەڵەبجە|ھەڵەبجە]] |} [[پەڕگە:Iraqi Governorates ckb.svg|ناوەڕاست|وێنۆک|400 px|پارێزگاکانی عێراق]] == پێشانگا == {{چینی ناوەند}} <gallery> پەڕگە:Tigris river Mosul.jpg|دیجلە لە [[مووسڵ]] پەڕگە:Ihstar Gate RB.JPG|دەروازەی عەشتار ٦٠٤ تا ٥٦٢ پ. ز بابلی دێرین پەڕگە:Boat on Euphrates.jpg|بەلەمێک لە شەتی عەرەب پەڕگە:Mustansiriya University CPT.jpg|قوتابخانەی موستەنسرییە لە بەغدا پەڕگە:Old city of Basra 1954.jpg|شاری بەسرەی دێرین پەڕگە:Kerbela Hussein Moschee.jpg|ئارامگەی حوسێن کوڕی عەلی لە کەربەلا </gallery> {{کۆتایی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == {{refbegin|30em}} * {{cite encyclopedia |title=ʿErāq-E ʿAjam(ī) |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica, Vol. VIII, Fasc. 5 |page=538 |last=Bosworth |first=C. E. |author-link=C. E. Bosworth |url=http://www.iranicaonline.org/articles/eraq-e-ajami |date=1998}} * Shadid, Anthony 2005. ''Night Draws Near''. Henry Holt and Co., [[New York City|NY]], US. {{ISBN|0-8050-7602-6}}. * Hanna Batatu, "The Old Social Classes and the Revolutionary Movements of Iraq", Princeton: [[Princeton University Press]], 1978. * [[Charles Glass]], "The Northern Front: A Wartime Diary"' Saqi Books, London, 2004. {{ISBN|0-86356-770-3}} * [https://web.archive.org/web/20050525231213/http://fax.libs.uga.edu/ds49x2xm465d/ A Dweller in Mesopotamia], being the adventures of an official artist in the garden of Eden, by Donald Maxwell, 1921 ''(a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; [[DjVu]] & [https://web.archive.org/web/20050906055955/http://fax.libs.uga.edu/DS49x2xM465D/1f/dweller_in_mesopotamia.pdf layered PDF] format)''. * [https://web.archive.org/web/20050402090804/http://fax.libs.uga.edu/DS49x2xW684B/ By Desert Ways to Baghdad], by Louisa Jebb (Mrs. Roland Wilkins) With illustrations and a map, 1908 (1909 ed.) ''(a searchable facsimile at the University of Georgia Libraries; [[DjVu]] & [https://web.archive.org/web/20050906060015/http://fax.libs.uga.edu/DS49x2xW684B/1f/desert_ways_to_baghdad.pdf layered PDF] format)''. * Benjamin Busch, "'Today is Better than Tomorrow'. A Marine returns to a divided Iraq", ''[[Harper's Magazine]]'', October 2014, pp.&nbsp;29–44. * [https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/notes/2009/N3248.pdf Global Arms Exports to Iraq 1960–1990, Rand Research report] * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Robert |دوایین=Lyman |زنجیرە=Campaign |سەردێڕ=Iraq 1941: The Battles for Basra, Habbaniya, Fallujah and Baghdad |بڵاوکەرەوە=Osprey |شوێن=Oxford |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=١-٨٤١٧٦-٩٩١-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Polk |یەکەم=William Roe |ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Understanding Iraq |بڵاوکەرەوە=[[I.B. Tauris]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧١-٧٦٤-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Simons |یەکەم=Geoff |ساڵ=١٩٩٦|سەردێڕ=Iraq: From Sumer to Saddam |بڵاوکەرەوە=[[St. Martin's Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-١٦٠٥٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi Constitution |ناونیشان=http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf |بڵاوکەرەوە=Ministry of Interior – General Directorate For Nationality |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|ref={{harvid|Iraqi Constitution}} |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128152712/http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|بەستەری نووسەر=Charles R. H. Tripp |دوایین=Tripp |یەکەم=Charles R. H. |سەردێڕ=A History of Iraq |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨٢٣-٤}} {{refend}} {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پارێزگاکانی عێراق}} {{کۆمکاری عەرەبی}} {{تووڵی دەروازە|وڵاتەکان|ئاسیا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|کوردستان|جوگرافیا|کۆمەڵگا|ئیسلام}} {{پۆلی کۆمنز|Iraq}} [[پۆل:عێراق|عێراق]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:مێزۆپۆتامیا]] [[پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٢]] [[پۆل:کۆمارە فێدراڵەکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک]] [[پۆل:دەوڵەتە ئیسلامیەکان]] [[پۆل:دەوڵەتە دیکتاتۆرەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٤]] m3jh5lnj681b52ip2t3u21xlop160cn 0 160 1586584 1474857 2026-05-24T10:49:19Z 1silent scientist 51740 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1586584 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = مەریوان | ناوی_خۆماڵی = قەڵای مەریوان | ناوەکانی_تر = مەریوان حاشییە | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = MeriwanOSM.png | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = نەخشەی مەریوان لە [[ئۆوپن ستریت ماپ|OpenStreetMapدا]] | دەرزیی_نەخشە =Iran | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە =جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە١ =ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ =جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = ئێران | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگە]] | ناوی_دابەشکراو١ = ئێران | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی مەریوان|مەریوان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = ١٣٠٥ | ژمارەی_دانیشتووان = ١٩٥٬٢٦٣<ref>http://www.amar.org.ir/Default.aspx</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی و گۆرانی| بابانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ | وێبگە = }} '''مەریوان''' لە شارەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە کە ناوەندی [[شارستانی مەریوان]]ی [[پارێزگای کوردستان]]ی [[ئێران]]ە. مەریوان لە [[باکوور|باکوورەوە]] بۆ [[بانھ]] و [[سەقز]]، لە [[ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتەوە]] بۆ [[سنە]] و لە [[باشوور|باشوورەوە]] بۆ [[نۆدشە]] لە [[پارێزگای کرماشان]] ڕێگەی ھەیە. مەریوان لە [[ڕۆژاوا|ڕۆژاواوە]] تەنیا ١٦ کیلۆمەتر لە سنووری [[باشماخ]]ەوە کە لە خاڵە سنوورییە سەرەکییەکانی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عێراق]]ە دوورە و ئەمە بووەتە ھۆی گەشەی ئابووریی دانیشتووانی ئەم شارە. ھەروەھا نزیک بوون بە [[زرێبار|گۆلی زرێبار]] و ناوچەی [[ھەورامان]] کە دوو ناوچەی گەشیتارین بوونەتە ھۆی بەناوبانگ بوونی ئەم شارە. بەپێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران|ئامارەکانی ساڵی ٢٠١١]]<ref name="آمار">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=1536 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140628043120/http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=1536 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140628043120/http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=1536 |date=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}</ref> مەریوان ١١٠٤٦٤ کەس دانیشتووی ھەبووە. دانیشتووانی مەریوان بە زۆری بە شێوەزاری کوردی [[بابانی]] و کەمینەیەکیش بە شێوەزاری ئەردەڵانی قسە دەکەن کە ئەردەڵانییەکان لەبنەڕەتدا خەڵکی مەریوان نین، ئەردەڵانییەکان لە ناوچەی کۆماسی و کەڵاتەرزانەوە و ھەر وەھا بەپێی شێوەی قسەکردنی گوندەکانی خودی ناوچەی مەریوان دیار و ئاشکرایە کە شێوەزاری ڕەسەنی مەریوانی بابانییە، بەڵام چەند ساڵێکە بەھۆی ھاتنی ھەندێک لە دانیشتووانی گوندەکانی ئەردەڵانی زمان بۆ شاری مەریوان شێوەی قسەکردنی ھەندێک لە مەریوانییەکان و ئەردەڵانییەکان ھەندێک تێکەڵاو بووە بە یەکدییەوە و بووەتە ھۆی ئەوە کە شێوەی قسەکردنیان ھەندێک بگۆڕدرێت.<ref>گۆڤاری مەھاباد، ساڵی چاردە، ژمارە ١٦٣، ساڵی ١٣٩٣، گەشتێ بۆ مەریوان (بەشی یەکەم)، مەلا مستەفا ڕەشیدی زاواکێو</ref> == مێژوو == شاری ئەمڕۆی مەریوان مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدو پەنجا ساڵ لە مەوپێش ئەم شارە لە نزیکی سنووری دەوڵەتی عوسمانی دابووە کە لە ساڵی ١٨٦٥ زایینیدا بە فەرمانی ناسرەدین شای قاجار پاشای ئەو سەردەمەی ئێران لە نزیکی گۆلی زرێبار قەڵایەکی سەربازی دروست کرا کە تێچووەکەی چل ھەزار تمەنی ئەو کاتە بووە چوار ساڵ دوای ئەوە فەرھاد میرزا مامی ناسرەدین شا کە والی ئەیالەتی ئەردەڵان بوو قەڵا سەربازییەکەی ھەندێک بچووک کردەوە و لە جاران بە ھێزتری کرد و ناوی نا قەڵای شاەئاباد و لە نزیکی قەڵاکە شارۆچکەیەکان دروست کرد و چەند بنەماڵەیەکیان لە لادێکانی دەوروبەرەوە بۆ ھێنا دوای فەرھاد میرزا حاجی محەممەد عەلی خانی زەفەرولمولک قەڵاکەی گەورەتر کرد و کاروانسەرا و حەمام و کارێزی ئاوی تێدا دروست کرد ئەم ھەمو شتانە دوای ماوەیەک لە شەڕی ھۆزەکانی مەریواندا وێران بوو سەرچاوە مێژووییەکانی سەردەمی سەفەوی، [[قاجاڕەکان|قاجاڕ]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] ئاماژەی زۆریان تێدایە بە ڕوودانی شەڕ لە مەریوان یا لە دەشتی مەریوان. زۆری ئەم شەڕانە لە نێوان ئێران و عوسمانی یا میرنشینە کوردییەکاندا ڕووی داوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ماھشرف بنت ابوالحسن مستورە کردستانی. "تاریخ کردھای اردلان،" بە تصحیح سیامند خلیلی، انتشارات کردستان، سنندج، ١٣٩٤، شابک: 9789649801742}}</ref> مەریوان سنووری نێوان ئیمپراتۆریی قاجاڕ و عوسمانی بووە و زۆر جار شوێنی شەڕ و ناکۆکیی ھۆزە کوردەکان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=میرزا شکرالله سنندجی، تحفه ناصری در تاریخ و جغرافیای کردستان، مؤسسه انتشارات امیر کبیر، ١٩٨٧}}</ref> == دەریاچەی زرێبار == {{سەرەکی|زرێبار}} [[پەڕگە:Marivan-zarivar-Iran.jpg|وێنۆک|زرێبار]] '''زرێبار''' دەریاچەیەکی گەورەی سروشتیی [[ئاوی شیرین]]ە کە لە ٣ کیلۆمەتریی ڕۆژاوای شاری مەریواندایە. ئاوی زرێبار لە سەرچاوە ئاوییەکانی بنی خۆیەوە ھەڵدەقوڵێت و ھیچ ڕووبارێکی تر ناڕژێتە ناوی و ھەروەھا ساڕێژی ئاوەکەشی چەمی زرێبار پێک دێنێت کە بە دەشتی مەریواندا تێپەڕ دەبێت و دەڕژێتە سەر ڕووباری [[سیروان]]. زرێبار و سروشتی دەوروبەری کە دەشت و کێو و دارستان و گیانلەبەری جۆراوجۆری تێدایە، یەکێک لە سەیرانگا بەناوبانگە گەشتیارییەکانی [[کوردستان]] و [[ئێران]]ە. بەرزایییەکەی لە [[ئاستی دەریا]]کان ١٢٩٠ مەترە<ref>نەخشەی ١:١٠٠٠٠ شاری مەریوان، بەرھەمی «مسکن و شهرسازی استان کردستان»، ساڵی ٢٠٠٠.</ref> و درێژییەکەی (ئاڕاستەی باشووری-باکووری) زیاتر لە ٨ کیلۆمەترە و پانییەکەشی (ئاڕاستەی ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوا) نزیکەی ٣ کیلۆمەترە.<ref>https://www.openstreetmap.org/#map=13/35.5368/46.1105&layers=C</ref> لە ھەندێک لە زستانە ساردەکاندا ڕووی زرێبار بە تەواوی سەھۆڵ دەبەستێت. == پێشانگا == <gallery> Mariwan, Baharan, 2015.jpg|مەریوان، گەڕەکی بەھاران، بەفرێکی قورس لە سەرەتای ٢٠١٥دا Mariwan, Baharan, 2015, Jan.jpg|مەریوان، گەڕەکی بەھاران، بەفرێکی قورس لە سەرەتای ٢٠١٥دا Kurdistan, Mariwan plains.jpg|دەشتی سێف، ٥ کیلۆمەتریی ڕۆژاوای مەریوان File:Mariwan, Sêf waterfall.jpg|قەڵبەزی سێف، ٥ کیلۆمەتریی ڕۆژاوای مەریوان. زرێوار.jpg|ھێمای خۆشمدەوێی مەریوان لە زرێوار ھاوینی ٢٠٢١. </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز|Category:Marivan}} {{شارەکانی کوردستان}} {{شارستانی مەریوان}} {{پارێزگای کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Marivan}} [[پۆل:مەریوان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی مەریوان]] [[پۆل:شارستانی مەریوان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:سنووری ئێران–عێراق]] cz5ai81mwfvahm9ucfa5cq17v4t5ljs 0 162 1586583 1470647 2026-05-24T10:47:02Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586583 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = سەقز | ناوی_خۆماڵی = Seqiz (Saqqez) | ناوەکانی_تر = سقز | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = {{Photomontage |border=0 |size=230 |spacing=2 |color=black | photo1a = Saqqez-Kurdistan 2014 - Spring.JPG | photo2a = Do Menareh Mosque 2019-10-06 20.jpg | photo2b = HajSalehBath4.jpg | photo3a = تپه باستانی زیویه سقز.jpg }} | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = لە سەرەوە بۆ خوارەوە: پارکی کەوسەر لە ساڵی ٢٠١٣، [[مزگەوتی دوومنارە|مزگەوتی دوو منارە]]، [[حەمامی حاج ساڵە|حەمامی مێژوویی حاجی ساڵە]]، [[قەڵای زێویە]] {{Infobox mapframe |shape-fill-opacity=0.1 |zoom=12 |frame-height=300 | stroke-width=1 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | وێنەی_نەخشە =Saqqez Manucipality.png | قەبارەی_نەخشە = 130px | شرۆڤەی_نەخشە = نیشانی شارەداری سەقز | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە = Iran | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[ئێران]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کوردستان|کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی سەقز|سەقز]] | سەردێڕی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = ھۆکاری مێژوویی | بەرزایی_بە_م = ١٤٣٠ | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣٦٬٠٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە]] |government_type = [[شارەوانی]] |leader_title = پارێزگار |leader_name = عەزیز حەیدەریان | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ | وێبگە =[https://saqqez.ir/ شارەوانی سەقز] }} '''سەقز''' یەکێک لە شارەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە و یەکێک لە کونترین و مێژویی ترین ناوچەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]ە کە زۆر گەنجینە و گۆزە و شتی مێژوویی و ئەنتیکی دیکە بە تەمەنی ھەزاران ساڵ لەو ناوچەیە دۆزراوتۆ و لە مووزەخانە گەورە و بە ناوباگەکانی جیھان کۆ کراوەتۆ و دەپارێزرێن. [[شارستانی سەقز]] چوار ناوچەی لە خۆ گرتووە کە بریتین لە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی سەقز|ناوچەی ناوەندی]]، [[ناوچەی زێویە]]، [[ناوچەی ئیمام]] و [[ناوچەی سرشیو]]. لە ناوچەکانی دەوروبەری سەقز دەیان شوێنی مێژوویی و کۆنی وەک [[ئەشکەوتی کەرەفتوو]] و [[قەڵای زێویە]] و گۆڕە بەردینەکانی [[قەپڵانتوو]] ھەن کە دەگەڕینەوە بۆ سەردەمی پێش ھاتنی ئارییایییەکان. لە دوای دامەزراندنی حکوومەت بە شێوازی مۆدێرن لە [[ئێران]]دا بەھۆی پێنە‌گەیشتن و نەدانی کەل‌وپەلی پێویست لەلایەن ڕژێمی حاکمەوە گوندنشینەکان بۆ گوزەرانی ژیانیان زۆرتر ڕوویان کردووتە شاری سەقز. == ناو == {{سەرەکی|ساکز}} ناوی ئەمڕۆی سەقز لە ناوی ھۆزی سەکە، یان [[سەکاکان|سەکا]]، یان سێکز، بە خەڵات بۆ ئێمە ماوەتەوە و سەقز ھەمان [[ساکز]]ە. ئەم شارە بۆ ماوەی سەدان سال پایتەختی [[سەکاکان]] و [[ماد]]ەکان و [[مانناکان]] بووە. لە کاتی دەسەڵاتی ماناکان ناوی ئەم شارە [[ئیزیرتا]] بووە بەڵام دوای ھێرشی [[سەکاکان]] و گرتنی ناوچەکە بە [[ساکز]] یان سەکاکز ناونرا. دوای ھێرشی [[ھەڤەخشترە]] پاشای [[ماد]]، کە توانی [[سەکاکان]] بھێنێتە ژێر دەسەڵاتی خۆی و سەکاکان ببنە بەشێک لە مادەکان ، ئەم شارە بە ناوی سەقز مایەوە. شاری سەقز ھەروەھا پایتەختی «مانایییەکان» (دەوڵەتێ لە دەوڵەتەکانی [[ماد]]) پێش سەکاکان بووە.<ref>[http://www.lib.ir/book/65316166/نظری-به-تاریخ-و-فرهنگ-سقز-کردستان/ ن‍ظری‌ ب‍ە ت‍اری‍خ‌ و ف‍رھن‍گ‌ س‍ق‍ز ک‍ردس‍ت‍ان‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211224203445/http://www.lib.ir/book/65316166/%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%B3%D9%82%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |date=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}، [[عومەر فارووقی]]، ١٩٩٠</ref> == ھەواناسی و نەخشە == سەقز لە شوێنێکی کوێستاناوی ھەلکەوتووە و بەم ھۆیە کژو ھەوای کوێستانی ھەیە و لە ھاویندا ڕۆژانی گەرم و شەوانی فێنکی ھەیە. بەلام لە زستاندا ھەوایێکی ساردی ھەیە و رۆژانێک دێ کە دەبێتە ساردترین شاری ناوچەکە. سەقز لە باکوور بۆ [[بۆکان]] و [[مەھاباد]]، لە ڕۆژھەڵات بۆ [[بیجاڕ|بیجار]] و [[زەنگان|زەنجان]]، لە ڕۆژاوا بۆ [[بانە]] و [[باشووری کوردستان]] و لە باشوور بۆ [[دیواندەرە]] و [[سنە]] ڕێگای ھەیە. ژمارەی دانیشتووانی سەر جەم شار و گوندەکانی سەقز بەپێی دوایین سەرژمێری فەرمی ٢٣٦/٠٠٠ کەس و ژمارەی دانیشتووانی ناوەندی شارەکە ١٧٠٠٠٠ کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&lng=fr&des=gamelan&geo=454450628&srt=pnan&col=abcdefghimoq&msz=1500&men=gpro&lng=en|سەردێڕ=ژماردنی فەرمیی ساڵی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120919073150/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&lng=fr&des=gamelan&geo=454450628&srt=pnan&col=abcdefghimoq&msz=1500&men=gpro&lng=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120919073150/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&lng=fr&des=gamelan&geo=454450628&srt=pnan&col=abcdefghimoq&msz=1500&men=gpro&lng=en |date=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢ }}، سەرچاوەی ویکیپیدیا بۆ وەرگرتنی ئامارەکان</ref> == کوێستان و ڕووبارەکان == دەرووبەری شاری سەقز چەن کێوی بەرزی لێیە، کە دەتوانین لە ناویاندا [[نەکەرۆز]]، [[وەزەنە]]، [[رووش]]، [[کێوی وەنەوشە|وەنەوشە]]، [[ئاڵمەڵوو]] و [[کێوی مێرگەنەخشینە|مێرگەنەخشینە]] و زنجیرە چیای [[چلچەمە]] نزیک گوندەکانی [[ئیساقاوا]] و [[کانامەت]] ناو بەرین. کێوەکانی شاری سەقز ھەر وەکوو بەشەکانی تری [[کوردستان]] دەوری سەرەکی لە شێوەی ژیانی ئاژەڵداری و [[وەرزێری|کشت‌وکاڵ]] ھەیە. چۆمێک کە بە ناو شاری سەقز تێپەڕ دەبێت یەکیک لە سەرچاوە و لقە گرینگەکانی [[ڕووباری جەغەتوو|چۆمی زێڕینە]]یە و بە [[چەم سەقز|چەمی سەقز]] ناوی لێ‌ دەبەن کە بەھۆی گەورە بوونەوەی شار دەورووبەری چەمەکە پر بووە لە پارک و ماڵ و شەقام. ئەو چەمە شار دەکات بە دوو لەتەوە. ڕۆژانی پشوودان جێگای سەیران و شادی و [[ھەڵپەڕکێی کوردی|ھەڵپەڕکێ]] و یاری خەڵک بووە. ھەروەھا بۆ بەربەرەکانێ لە بەرامبەر داگیرکەراندا چیاکانی سەقز سەنگەڕێکی پۆڵاین بووە بۆ پاراستنی دەستکەوتەکانی مرۆڤی ئەم ناوچە. لە ڕووبارەکانی سەقز ماسی سپی و قزەل‌ئالا دەژین. ماوەیەکە لە چۆمەکانی ئەم ناوچە گەڕای ماسییە جۆراوجۆرەکان پەروەردە دەکەن، کە ئەمە دەبێتە ھۆی دروست بوونی جۆری زیاتری ماسییەکان. == سەقز لە ئاوێنەی مێژوودا == === مێژووی پێش ئیسلام === [[پەڕگە:Gold Rhyton in the form of a Ram's Head - Reza Abbasi Museum - Tehran, Iran.jpg|وێنۆک|200px|right|رایتۆن بە وێنەی سەری بەرانێک دۆزراوە لە قەڵای زێویە لە مۆزەخانەی شاعەباسی ئێران]] بی گۆمان سەقز بە ناوەکانی ئیزیرتا و ئسکیت و دواجار ساکز، شار و ناوەندی ھەرە گرینگی حکومەتکانی مانا و سکا و مادەکان بووە و ھێرشی دوژمنان بۆ ئەم حکومەتانە دەبووە ھۆی ئەوی کە سقز ببێتە ناوەندی شەر و تێکھەلچوون. بەلام ئەم شارە بە درێژایی میژو ئاوەدان ماوە و تا بە ئیمروش جێگەی ژیان و ناوەندی کلتور و [[سیاسەت]] و بازەرگانی ماوەتەوە. لە دەورانی دەسەڵاتداری مادەکاندا، [[سەکاکان]] بە بەردەوامی ھێرشیان دەکردە ھەرێمی دەسەڵاتدارییان و شەڕیان پێدەفرۆشتن. سکاکان ھەندێک جار لە گەڵ ئاشوورییەکان دەبوون بە ھاوپەیمان، و ھەندێک جاریش لە گەڵ مادەکان ھاوپەیمانیان دەبەست و بە دژی [[ئاشوورییەکان]] شەڕیان دەکرد. پاش ھێرش کردنی سەر لە نوێی ئاشوورەکان بۆ سەر مادەکان، خشتیرییە بۆ کۆتایی ھێنان بە ھێرشەکانی ئاشوورییەکان، پەیمانێکی گەورەی ھاوپەیمانی لە گەڵ مانایییەکان و سەکاکان بەست و بە کرەوە بەرەێکی گەورەی [[شەڕ]]ی دژ بە ئاشوورییەکان کردەوە. مێژووی سەقز لە دەوروبەری ساڵی ٦٥٠، دەسەڵاتی پاشایەتی [[ماد]]ەکان، دەوڵەتێکی گەورە و بە ھێز و ھاوسەنگ لە گەڵ مانایییەکان و ئورارتوو و عیلامییەکاندا بوو. پاش سەکاکان، کیمێرییەکان کە یەکێکی دیکە لە ھۆزە سەحرا نشینەکانی باکووری [[قەوقاز]] (قەفقاز) بوون، ھێرشیان کردە سەر ئەم ناوچەیە کە ئێستا بە [[کوردستان]] دەناسرێت و لەسەر ڕێگەی خۆیان دە‌سەڵاتی دەوڵەتی ئورارتوویان، لە ڕۆژئاوای [[دەریاچەی ورمێ]] و ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلی، لە نێو برد. ھووخشترە، گەورەترین پاشای [[ماد]]ەکان لە ١٠ ساڵی یەکەمی فەرمانڕەواییدا، توانی پەیوەندی خۆی لە گەڵ پاشای سەکاکان بە نێوی (پڕۆتۆسیس)، بە ھاوپەیمانیێکی گەورە پەرە پێبدات. ھووخشترە، سپاکەی بە دوو بەشی پیادەی چەکدار کراو بە نێزە، و سواری چەکدار کراو بە تیروکەمان، دابەش بکات و دەوڵەتێکی بە ھێز بنیات بنێت. (شیاوی باسە کە ناوبراو ئەم شێوازە لە سەکاکانەوە فێر ببوو). مێژووی سەقز لە دەورانی حوکمڕانی ھووخشترە، پاش ئاگادار بوون لە بەستنی ھاوپەیمانەتی لە نێوان سکاکان و مادەکاندا، کۆمەڵێکی بەرچاو لە سەکاکانی بۆ ڕۆژئاوای دەوڵەتی ماد، بە زۆر کۆچێندران و ئەم ناوچە بە نێوی ئەوانەوە بە ساکز یان سێکز نێوبانگی دەرکرد و ھەنووکەش بە سەقز نێوی لێ دەبرێت. دەگوترێت کە ئەم شارە بە نێوی (ئیزیرتا)، لە یەکەمین یەکگرتنی مادەکاندا، پێتەختی [[ماد]] بووە. سەرکردەکانی ماد لە دەروبەری شاردا کۆمەڵێک قەڵا وسەنگەریان، ساز کردبوو کە گرینگترینیان زێویە و ئادامائیت ھەڵکەوتوو لە گوندی قەپڵانتووە. ھەر وەک پێشتریش ئاماژەمان پێدا لەو دەورانەدا سارگێنی دووھەم، پاشای ئاشوورییەکان ھێرشی کردە سەر مادەکان و پاش سەرکەوتن بە سەریاندا ئیزیرتا، زێویە و ئادامیت بە دەستی [[سوپا]]کەی وێران کران. [[پەڕگە:National Museum of Iran Darafsh (852).JPG|وێنۆک|200px|left|گۆزەیێک دۆزراوە لە قەڵای زێویە لە مووزەخانە مللی ئێران]] ناوچەی سەقز بێ‌گومان یەکێکە لە کۆنترین و مێژوویترین شوێنەکان. لە زەمانی مادەکاندا سقز ناوی «ئەسکیت» بووە. دوای ھێرشی [[ئاشوورییەکان|ئاشووریەکان]] بۆ سەر [[ماد]]ەکان و داگیرکردنی سەقز، ناوی ئەو ناوچە دەگۆڕن بە «ساکز» یان «سەکاکز». دوای ماوەی ٣٠ ساڵ [[ھەڤەخشترە|ھووەخشترە]] پاشای [[ماد]] توانی ھێرش کاتە سەر لەشکری دۆژمنان و وڵاتە داگیرکراوەکان بگەڕێنێتەوە سەر حکوومەتی ماد؛ بەڵام ناوی سەقز ھەر وەک خۆی دەمێنێتەوە. ئەمڕۆکە لە ھەموان ڕوونە کە سەقز پایەتەختی [[مانناکان|ماناییەکان]] بووە و «مانا» یەکێک بووە لە تایفەکانی ماد. حکوومەتی [[ماد]]ەکان بە شێوەی پێکھاتە بووە؛ واتە لە نزیکی ٣٠ وڵات کە سیستمێکی حکوومی وەک [[فێدراڵیزم|فیدراڵی]] ئەمڕۆژی لە نێوانیان دا بوو. شوێنی مێژووی شاری سەقز، لە ڕۆژھەڵاتی ئێستای شاردایە کە بە زەحمەت بڕێک لە نیشانەکانی ئەدۆزرێتەوە. گەورەترین بە جێ‌ماوی سەردەمی [[مانناکان|ماناییەکان]]، [[قەڵای زێویە]]یە و بە بڕوای ھەندێک لە مێژووناسەکان [[ھەگمەتانە|ھگمەتانەی]] بەناوبانگ نەک لە [[ھەمەدان]]ی ئەمڕۆ بەڵکوو لە [[زێویە، سەقز|زێویە]]دا بووە. ئایینی خەڵکی ناوچەی سەقز، ھەروەک زۆرینەی وڵاتەکانی [[ماد]]، [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]] بووە ھەتا [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|پارتەکان]] و پاش ئەو [[عەرەب]]ەکان ھێرشیان کردە سەر ناوچەکە. خەڵکی زۆرێ لە شاران بۆ بەرگری لە شەڕ، ئایینی [[عەرەب]]ەکان واتە [[ئیسلام]] وەر دەگرن، بەڵام خەڵکی شاری سەقز بۆ وەرنەگرتنی [[ئیسلام]] شارەکەیان جێ ھێشت و بەرەو کوێستان ڕی کەوتن. ڕۆژگارێکی ناخۆشیان بووە لەو سەردەمەدا ھەر بۆیە لە ناو چیرۆک و گۆرانییەکانی ئەو ناوچەدا یادگارەکانی ئەبینرێتوە: {{شیعر}} {{ب|ھەناسەی ساردم سەنگی تاوانو|گەوڕی سەر کێوان منی لاوانو}} {{کۆتاییی شیعر}} گەوڕەکان، زانایانی ئایینی [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]] بوون. === مێژووی دوای ئیسلام === دوای ھاتنی [[ئیسلام|ئایینی ئیسلام]] بۆ ناوچەکە، لە سەرەتادا [[کوردستان]] لە نێوان چەن ئاغا دابەش کرا و دەسەڵاتیان بەدەست ئەوان بوو. یەکێک لە تایفەکانی وا بۆ ماوەیەکی زۆر و بەسەر بەشێکی زۆری [[کوردستان]] حۆکمڕانیان کردە ئەردەڵانەکان بوون. ھەر چەن شاری سەقز کەمتر لەژێر دەسەڵاتی ئەردەڵانەکاندا بوو بەڵام [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵان]] یەکێک لە تایفە ھەرە گرینگەکانی [[کوردستان]] بووە کە ئێستاش لەو بنەماڵە ھەر ماوە. لە دوای ھاتنی [[ئیسلام]] لە بەر سنووری بوونی ناوچەکە ھەر دەم کەسێک لە حکوومەتێکەوە دەسەڵاتدار بووە. ماوەیەک [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ماوەیەک ئێرانییەکان. لە چەن سەد ساڵی ڕابردووشدا [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و [[شانشینی یەکگرتوو|بریتانیا]] کاریگەری خۆیان ھەبووە لەسەر ناوچەکە. === مێژووی ھاوچەرخ === ==== خەباتی سیاسی لە سەقز ==== [[پەڕگە:MasjedOmarbenkhatab Saqqez.jpg|وێنۆک|ڕاست|200px|مزگەوتی حەزرەتی عومەر لە گەڕەکی شاناز]] ئەگەر لە مێژووی سەقز بڕوانین، لە خەباتی گەلی کورد بۆ ئازادی و مافە ڕەواکانی خۆی لە لاپەڕ‌ە جۆراجۆرەکانی [[مێژووی کورد]]ستان بە گشتی، شاری سەقز ڕۆڵی ھەرە گرینگی ھەبووە. بۆ وێنە لە شۆرشی [[سمکۆ]]، لە کاتی دامەزراندنی [[کۆماری کوردستان]]دا و بەتایبەت خەباتی ڕزگاری خوازانەی ساڵەکانە ١٩٧٩ تا ئیمڕۆ لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] خەڵکی شار و گوندەکانی سەقز گیانفیدایێەکی بێ وێنەیان ھەبووە. بۆ نموونە شەھید [[ھۆمایون ئەردەڵان]] خەڵکی سەقز لە [[تێرۆری میکۆنۆس|میکۆنۆس]] [[ئەڵمانیا]] لەگەڵ [[سادق شەرەفکەندی]] شەھید کرا. کۆماری کوردستان تا باکووری شاری سەقزی لە خۆ گرتە بەر. لە پێک‌ھێنان و پاراستنی ئەو کۆمارە خەباتگەرەکانی سەقز دەوری گرینگیان ھەبوو. لە ساڵانی [[١٩٦٠]] و دوای ئەوە، [[کوردستان]] بە گشتی بووە شوێنی پێک‌ھاتنی بزووتنەوە سیاسییەکان. ھەروەھا سەقزیش بەشداریێکی بێ وێنەی ھەبوو. [[کۆمەڵە (ڕوونکردنەوە)|کۆمەڵە]] یەکێک بوو لەو بزووتنەوانە کە ھەم لە بوار سیاسەت و ھەم خەباتی چەکداری چالاک بووە و بەشی گرینگ بووە لە خەباتی خەڵکی [[کورد]] بۆ مافە ڕەواکانیان. کاک [[محەممەد حوسێن کەریمی|حەمەحسەین کەریمی]] یەکێک لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵە (ڕوونکردنەوە)|کۆمەڵە]]، خەڵکی شاری سەقز بووە. ھەروەھا [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] کە لە خەباتی گەلی کوردی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە ساڵانی [[١٩٧٠]] و [[١٩٨٠]] دەورێکی گرینگی ھەبووە، لە شاری سەقز لایەنگرانی زۆری ھەیە کە لە ڕۆژانی ٢٢ پووشپەڕی ھەموو ساڵێک، کە ڕۆژی تیرۆری [[عەبدولڕەحمان قاسملوو|دوکتور قاسملوو]] سکرتێری گشتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دیموکراتی کوردستانە]]، خەڵکی شاری سەقز، بۆ دەربڕینی ناڕەزایی خۆیان، شار بە تەواوی دادەخرێ. == شوێنەوارە مێژوویەکانی سەقز == *لە ھێرشی [[ئاشوورییەکان|ئاشووریەکان]] بۆ سەر مادەکان زۆرینەی قەڵاکان و بیناکانی ئەوسەردەمە ڕووخێنران کە ئێستاش وێرانەی ھەندێکیان لە دەور و پشتی شاری سەقز ماوتەوە. [[قەڵای زێویە]] کە لە نزیکی سەقزدایە بە وتەی «گیرشمن» خەزێنەی پاشایەتی [[مانناکان|ماناییەکان]] بووە. پێش پێکھاتنی [[ئیسرائیل]] و بەڕێ کەوتنی [[جوو]]لەکەکان بۆ ئەو وڵاتە، بە سەدان بنەماڵەی [[جوو]] لە سەقز و دەور و پشتی ژیانیان ئەبردە سەر. لە چەن کتێب‌دا ھاتووە کە بە دۆزینەوەی چەن کاسە و گۆزەی بەنرخ لە بواری مێژوو ناسییەوە، بە دەیان جار لەلایەن چەن بازرگانی [[جوو]] و بە ھاوکاری دەستگا حکوومییەکانەوە ھەوڵی دۆزینەوە و بردنی ئەو نھێنییە پڕقیمەتەیان داوە و وا دیارە لەو کارەدا سەرکەوتوو بوون لە بەر ئەوەی ئێستا [[زێویە، سەقز|زێویە]] غەیری دار و دیوارەکەی چی دیکەی تێدا نەماوە. ئەو ھەوڵی بردن و دزین و نەھێشتن لە سەردەمی ئێستاش ھەر بەردەوامە و [[ئێران|کۆماری ئیسلامی]] ڕێگەی حکوومەتی پێش خۆی بەر نەداوە. *یەکێیکی تر لە شوێنە ئاسەوارە مێژوویییەکانی سەقز، [[ئەشکەوتی کەرەفتوو]]ە، کە ھەر لە نزیکی [[زێویە، سەقز|زێویە]]دایە. [[کەرەفتوو]] ئەگەرچی ئەشکەوتێکی سرووشتییە بەلام گۆڕانکارییەکانی مرۆڤی سەردەمی کۆنی تێدا ئاشکرایە. بەپێی ئەو نووسراوەی لە [[زێویە، سەقز|زێویە]]دا دۆزراوەتەوە، لە نێوان [[قەڵای زێویە]] و [[کەرەفتوو]] شەڕێک ڕووی داوە و بە زەحمەتێکی زۆر کەرەفتو داگیرکراوە. ھێندێ لە مێژووناسەکان دەڵێن کە ناوی [[کەرەفتوو]] ھەر «گرتوو» بووە و وا دیارە ناوی ئەو شوێنە لە ڕابردۆی نە زۆر دووردا، «گەرەفتوو» بووە. [[پەڕگە:Saqqez in evening.jpg|وێنۆک|200px|سەقز]] [[پەڕگە:Jewish-Bazar in Saqqez-Iran.jpg|وێنۆک|چەپ|200px|بازاڕی جووەکان لە سەقز بەشێکە لە بازاڕی سەرۆ]] *[[مزگەوتی دوومنارە]] *[[مزگەوتی شێخ مەزھەر]] *[[مزگەوتی تورجان]] *[[حەمامی حاجی ساڵە|حەمامی حاج ساڵە]] *[[کاروانسەرای تاژەوانچی]] *[[قەڵای کوڵتەپە]] *[[مزگەوتی تەمربەیگ]] *[[بازاڕی سەقز|بازاڕ سەقز]] و زورێک شوێنەوارە مێژوویی دیکە لە سەقز ھەن. == زمان== خەڵکی سەقز بە زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[کوردی سەقزی|زاراوەی سەقزی]] قسەدەکەن کە یەکێک لە زاراوەکانی سۆرانیە کە لە شێوازی قسەکردنی سلێمانی نزیکە. == ئابووری == ئەگەرچی سەقز وەک شارەکانی دی [[کوردستان]] دەبەر سیاسەتی تایبەتی دەسەڵاتی ناوەندی [[ئێران]]، چ لە سەردەمی [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی|پەھلەوی]] چ لە سەردەمی [[ئێران|کۆماری ئیسلامی]]، بەر غەزەب کەوتووە و لە نەگونجاوترین دۆخی [[ئابوور]]ی بەسەر دەبات، بەڵام بازاڕی شاری سەقز بە گەورەترین بازاڕی سەرگیراوی ڕۆژئاوای [[ئێران]] دادەنرێت. [[وەرزێری|کشت‌وکاڵ]] بەھۆی کۆچی خەڵکی لادێ بۆ شار، بەرەو نەمان دەڕوا، بەڵام لە ڕابردووی نە زۆر کۆن‌دا، بەرەی [[گەنم]]ی سەقز بەناوبانگ بووە. == ناوی گەڕەکە بەناوبانگەکان == سەقز لە دوو بەشی کۆن و تازە پێک دێت، لە ساڵانی پێش شۆڕشی ئیسلامیدا خەڵکی ناوشاری سەقز لە بەشی کۆنی ئێستادا دەژیان و پێشەیان ئاسنگەری و بازرگانی بوو، ھەروەھا ھەندێک لە [[خان]]ە دەوڵەمەندەکانیش لە بەشی کۆندا دەژیان. بەشە کۆنەکەی سەقز، ئەم چەن کۆڵانە لە خۆی دەگرێت: ناوقەڵا، بازاڕ سەرۆ، ساحلی، دەباغی، کاروانسەرای تاژەوانچی، حەمام شێخ، حەمام خان، کەوەسوار، کانی ئاشقان، کانی گەرمکاو، سەر پەچە، کانی حەمەو بەو گەڕەکە تازەکانی سەقزیش ئەمانەن: حەماڵاوا، قەرەچیاوا، شەھرەک دانژگا، بەردبڕان، تەپ ماڵان، تازاوا، کەریماوا، سەرچنار، ماڵە گولان، شاناز، سەعدی، سیلۆ، ڕوودەکی، تەپەی شافێعی == پێشانگا == <gallery mode="packed" caption="وێنەکانی سەقز" heights="80px"> {{چینی ناوەند}} پول هەوایی لە سەقز.jpg|پول ھەوایی Public library of Saaqez Iran.jpg|کتێبخانەی گشتی (ژمارھی ١) Payam-e Nour university of saqqez- Iran.jpg|زانکۆی پەیام نوور پروژه مسکن مهر در سقز.jpg|پڕۆژەی خانووی مێھر لە قەرەچیاوا View of saqqez over hawaee bridge.jpg|سەقز لە پولی ھەوایییەوە Laleh Park view over the Saqqez river.jpg|پارکی لالە Old graveyard & Mosque in saqqez.jpg|گۆڕستانێکی کۆن Parkî Shar.jpg|پارکی شار (مەولەوی کورد) بەرگاراج.jpg|بەر گاراج Omar Mosque Saqqez.JPG|مزگەوتی حەزرەتی عومەر لە گەڕەکی شاناز مەیان مامۆستا هێمن.jpg|پەیکەری مامۆستا ھێمن Judgement house in Saqqez -Iran.jpg|دادخانەی سەقز Iran - Kordestan Province - Saqqez.jpg|سەقز لە تەپەی شافعییەوە Iran - Kordestan Province - Saqqez - Shanaz - Graveyard.jpg|مزگەوتی «حەزرەتی عومەر» Saqqez in evening.jpg|سەقز لە ئێوارەدا SaqqezPark.jpg| پارکی مەلەوی کورد SaqqezPark2.jpg| پارکی مەلەوی کورد SaqqezPark3.jpg| پارکی مەلەوی کورد SaqqezWinter3.jpg|شار لە زستاندادا SaqqezWinter2.jpg|شار لە زستاندا </gallery> {{کۆتایی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [[:en:Saqqez|ویکیپیدیا ئینگلیزی]] * [http://britannica.com/EBchecked/topic/322153/Kordestan زانستنامەی بریتانیکا]، ڕوانینی ٢٠٠٩ * [https://web.archive.org/web/20190829122405/http://www.sharnews.com/ شار نیوز] ڕوانینی ٢٠٠٩ * [https://web.archive.org/web/20140103033144/http://saghez.info/ ناوەندی ھەواڵنێری سەقز] {{شارەکانی کوردستان}} {{پارێزگای کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Saqqez}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:سەقز]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەقز]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانی سەقز]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارە کۆنەکان]] [[پۆل:نیشتنگە کوردییەکان]] svph4lqy63e6hgy4sjoibp2qn40o7hs 0 398 1586586 1477707 2026-05-24T10:51:10Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586586 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قوروە | ناوی_فەرمی = Qurwe - Ghorveh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = سەرانجیک | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = پەڕگە:Qu1.jpg <nowiki>{وسط‌چین}}</nowiki>{{Photomontage | photo1a = میدون اتحاد قروه.jpg{{!}}میدان اتحاد | photo2a = دورنمایی از قروه.jpg{{!}}دورنمایی از شهر | photo3a = مجتمع تجاری قروه.jpg{{!}}مجتمع تجاری در قروه | photo4a = بام قروه.jpg{{!}}بام سبز قروه | photo5a = پارک جنگلی سراب قروه.jpg{{!}} پارک جنگلی سراب | photo6a =Farahad Abad-Bridge.jpg{{!}} پل فرهاد آباد | spacing = | size = | foot_montage = | position = center }}|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شارۆچکەی قوروە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.1664|frame-long=47.80564|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە|ناوەندی شارستانی قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە[[شارۆچکە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٥٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[شارەدار]] | ناوی_سەرۆک = خەسرەو عزەتی <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 11 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1,915 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 140192 | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]، [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]] و [[ھەورامی]]) و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]] و [[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ =[[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc =+٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST =ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [http://www.ghorveh.gov.ir/ فەرمانداری قوروە] | پەراوێزەکان = }} '''قوروە''' لە شارەکانی [[پارێزگای کوردستان]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە کەکەۆتووتە ٨٧ کیلومتری ڕۆژھەڵاتی شاری [[سنە]] و ٧٧ کیلومتری ڕۆژاوای شاری [[ھەمەدان]]. == ناو == باوەڕپێکراوترین ڕەگی ناوی شارۆچکەی قوروە لە وشەی قوڕەوە وەرگیراوە، ھەڵکەوتەی شارۆچکەی قوروە وەھایە دەکەوێتە دەشتێکی بەرینەوە کە بە بارانێکی کەم قوڕی تیا دروست دەبێت. هەر وەها لە هەنبانەبۆرینە دا سەبارەت بەوشەی کووڕوە هاتووە جۆرە بەردێکە کە لە ئاهەک یان قەس پێک هاتووە.سەخت تر لە کوڵوو ونەرمتر لە کوچک. کە زیاتر بۆ شوشتنی تیانە وقازان ومەنجەل بە کار دەهێنرا.جا ئەم بەردە لە ناۆچە وشاری قوروە زۆرە.وگۆایە نێوی قوروە لە وەشەی کوڕوە وەرکیراوە. == جوگرافیا == شاری قوروە دەکەوێتە باشووری ڕۆژهەڵاتی پارێزگای کوردستان کە لە باکوورەوە هاوسنوورە لەگەڵ شاری بیجاڕ، لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ شاری دێهگولان، لە ڕۆژهەڵاتەوە لە تەک شاری کەبودەر ئاهەنگ، شاری بەهار و شاری ئەسەدەباد هەڵکەوتوو لە پارێزگای [[ھەمەدان|هەمەدان]]، هەروەها شاری سونقوڕ هەڵکەوتوو لە پارێزگای [[شارستانی کرماشان|کرماشان]] لە باشوور. == مێژوو == مێژووی ئەم شارە دەگەرێتەوە بۆ کۆتایی سەردەمی حکومەتی [[قاجاڕ]] کەپێشتر ناوەندی ئەم ناۆچەیە گوندی [[قەسڵان]] بووە لە ٨ کیلومتری باکووری شار قوروە وە لە سەردەمی ئامالاخانی ئەردەلان قەسلان بوو ناوەندی ئەردەلانەکان وەئاوی سەراۆ لە باشووری شار قوروە بە خەنەق برا بوو قەسلان وەزەویەکان نزیک سەراۆ درا بە جەند بنە مالەیک ھاوردە لە ناۆچەی [[بان مێرەوان]] لای ھەمەدان و [[زەنگان]] لە ساڵی ١٢٦٢ کۆچی مانگی بەبوونەی ھاتنی نەخۆشی [[تاعوون]] لە قەسڵان کە بو بە ھۆی مردنی ٢٨ کەس لە دوشەودا. قەسڵان چۆڵ کرا و خەڵک رویان لە گوندی وێەج کرد لەنزیک قوروە وە لە دووائیش ئەردەلانەکان گەڕانەوە بو سنە و ھەروەا بەرە بەرە بەبوونەی رێگای سنە ھەمەدان وە ھێلی تلگراف کە لە قوروە ئەپەڕا گوندی قوروە پەرەی سەند تالە ساڵ ١٣٣٦ ھەتاوی کەپارێزگای کوردستان درووست کرا ناۆچەی [[ئەسپەن ئاوا]] و [[لەیلاخ]] شارستانی قوروەیان پێک ھێنا وە گوندی قوروە بو بە ناوەندی شارستان (قەزا)، شار پەرەی سەند و گەۆرا بووبە تایبەت لە دووای [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]]. == کانگاکانی زێڕ == قوروە ژمارەیکی کانگای زێڕی ھەیە کە ھەندێک لە پێداویستی وڵاتی ئیران دابین دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ساڵانە ٥ تۆن شووشی زێڕ لە کانگاکانی قوروە بەرھەم دێت|ناونیشان=ku.mehrnews.com/news/33828/http://|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ئیش=Mehr News Agency|agency=ئاژانسی ھەواڵی مێھ|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=٥٠ لەسەدی زێڕی ئێران لە کوردستان بەرھەم دێت|ناونیشان=http://ku.mehrnews.com/news/33970/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ئیش=Mehr News Agency|agency=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> == دانیشتووان == جەماوەری ئەم شارە بە پێ سەر ژمێری ٢٠١٢ وەلکاندنی شارۆچەی قەلا ٨٧،٧٩٢ کەسە. === زمان === زۆرینە خەڵکی قوروە بە زمانی [[کوردیی ناوەندی]] و بەشێکیش بەزمانەکانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[فارسی]] دەدوێن و وای کردووە کە خەڵکەکانی ئەم شارە سێ زمانی کوردی و فارسی و ئازەری بزانن. ھەروەھا بەشێکیش لە خەڵکی ئەم شارە بە تایبەت خەڵکی قەڵا بە زاراوەی [[ھەورامی]] و بەشێکی دیکەش بە زمانی [[کوردیی باشووری]] قسە دەکەن. === ئایین === ئایین خەڵکی قوروە ئیسلام ولەسەر دومەزھەبی سونە وشێعەن وەئەمەتایبەتمەندیکی داوەتەئەم شارە کەبووتە شاری پێکەوەژیان. ==گەڕەکەکانی شاری قوروە== {| style="margin:۰٫۵em auto; clear:both; text-align:center; width:۹۰٪" align=center class="toccolours" |- !style="background:#ccccff"| '''گەڕەکەکانی شاری قوروە''' |- |style="font-size:90٪;"| بان کانی| بان کوچکەکان | قەلای عەبدولمەلەکی | خۆار جادە | پشت کوشتارگاە| محلەی ژۆر | فەرھەنگیان |پشت ھەواشناسی | عەرەفە | فەرمانداری| محلەی خۆار |دیوەزەن|ثبت ئەحوال |تختی | سەی جەمال |بوعەلی | قەۆرسان | بەسیجیان |دانش | پارک |ترمینال | مودەرس | ئیمام |ئەبوزەر |رێ قەسلان| |} * مێژووی ئەردەلان مەستورەی کوردستانی * حەدیقەی ناسری میرزا ئەلی ئەکبەر کوردستانی == سەرچاوەکان == {{پارێزگای کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Qorveh}} [[پۆل:قوروە]] [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی کێشەیان ھەیە لە پەراوێزەکاندا]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] kkzlljfrvhfgfgvrzpne1sgzik1n74a 0 403 1586585 1560397 2026-05-24T10:50:10Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان 2 */ 1586585 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بیجاڕ | ناوی_فەرمی = Bîcar – Bijar | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = گەڕووس | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = پەڕگە:Modern Bidjar rug.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = قاڵیی بیجاڕ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.8668|frame-long=47.60506|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوەندی شارستانی بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە[[شارۆچکە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٣٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[شارەدار]] | ناوی_سەرۆک = عەلی پاشازادە <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٥٫٣٥٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٠٬٠١٤ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|گەڕووسی , سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]] و [[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ =[[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc =+٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST =ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بیجاڕ''' شارێکی کوردنشینی [[پارێزگای کوردستان]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە، ناوەندی شارستانی بیجاڕ و لە کۆنترین شارەکانی [[ئێران]]ە: * ناوەندی ناوچەی [[گەڕووس]]ە. == جوگرافیای سروشتی == بیجاڕ ناوچەیەکی کوێستانییە. ١/٣ پانتای ئەم ناوچەیە کوێستانە. کەشوھەوای ئەم ناوچەیە سارد و وشکە. بەرزی ئەم شارە ١، ٩٤٠ میتر لە ئاست دەریایە، کە دوای [[شەھری کورد|شاری کورد]]، دووھەمین شاری بەرزی ئێرانە. ٧٧٠ م لە [[تاران]] و ٤٢٥ م لە [[سنە]] بەرزترە. بیجاڕ لە ڕۆژھەڵاتی باکوورەوە بە [[پارێزگای زەنگان]] و لە ڕۆژاوای باکوورەوە بە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە بە پارێزگای [[ھەمەدان]] و لە ڕۆژاواوە بە ناوچەی [[دیواندەرە]] و [[سنە]] و لە باشوورەوە دەگاتەوە بە شاری [[قوروە]]. === کێوەکان === کێوەکانی ئەم ناوچەیە بریتییە لە: {| style="margin:0.5em auto; clear:both; text-align:center; width:90%" align=center class="toccolours" |- !style="background:#ccccff"| '''کێوەکانی ناوچەی بیجاڕ''' |- |style="font-size:90%;"| شانشین| چنگ ئەڵماس | زڕنیخ | ھەمزەی عەرەو (حەمزە عەرەب)| شاھا | چلتەن | سەنگ پا |پەنجەلی | زاغە | نسار | سەرقەیسە| نەقارەکوت | بادامستان | |} === چەمەکان === چەمەکانی ناوچەی بیجاڕ بریتییە لە: {|class="wikitable" |- !style="background: #3399FF; color:#FFFFFF" | ناوی چەم !style="background: #3399FF; color:#FFFFFF" | سەرچاوکە !style="background: #3399FF; color:#FFFFFF" | ڕێژگە |-style="background: #FFFFFF; color:#000000" | قەمچوقا ||کوێستانی چیچەکلوو|| ڕووباری [[قەزل ئوزون]] |-style="background: #B9DCFF; color:#000000" | [[قەزل ئوزون]] || کوێستانی [[ساراڵ]] و [[چلچەمە]] || دەریای خەزەر |-style="background: #FFFFFF; color:#000000" | چەمی کوە زن ||کوێستانی سەراو شارەک|| ڕووباری [[قەزل ئوزون]] |-style="background: #B9DCFF; color:#000000" | ئوزون دەرە ||کوێستانەکانی [[سوڵتان]] ئاوا و شیرکوشی ژوورگ|| [[ڕووباری تڵوار]] |-style="background: #FFFFFF; color:#000000" | چەم || کوێستانەکانی موارەک باڵا و سەیدان||دەرژێتە [[ڕووباری شەوەر]] و دوایی بە تڵوار کۆتایی دێت. |-style="background: #B9DCFF; color:#000000" |} === ژینگە === ناوچەی بیجار ژینگەیەکی بەپێزە کە دەکەوێتەN3600 تا N3612 بەری باکووری و E4725 تا E4753 درێژی ڕۆژھەڵاتەوە. پانتایییەکەی ٣١،٦١٢ ھێکتارە. ئەم ناوچەیە لە گرنگترین ژینگەکانی پارێزگای کوردستانە. بەھۆی کوێستانی بوون و کاریگەری شەپۆلە شێدارەکانەوە، ڕێژەیەکی باشی بەفر و باران دەیگرێت. لەم ژینگەدا ژمارەیەکی زۆر ئاژەڵی کێوی، پەلەوەر، خزۆک و ماسی دەژین؛ وەک: [[پەز|مەڕ]] و [[بەران]]ی ئەرمەنی، [[گاکێوی|ئاسک]]، [[ورچ]]، [[بەراز]]، [[پشیلە کێوی]] (گورواسە)، [[کەروێشک]] و پەلەوەری جۆراوجۆر وەک: [[شاوە سوڵتانی]]، [[کەو]]، [[چوڕە]] و گیانداری ئاوژی وەک: [[سەگاو]]، [[بووکەماسی]]، [[سیاماسی]] و ھتد. == جوگرافیای مرۆڤی == === ژمارە، زمان و پێکھاتە === * ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە بە گوێرەی سەرژمێری ساڵی (٢٠١٢–١٣٩٠) ٥٢، ٢٨٣ کەس و ١٤، ٩٧٠ خێزانە. ژمارەی گوندنشینەکانی ناوچەی بیجاڕ ٤١، ٤٣١ کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pnu-geo.blogfa.com/post/59 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140902145517/http://pnu-geo.blogfa.com/post/59 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140902145517/http://pnu-geo.blogfa.com/post/59 |date= ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> * خەڵکی بیجاڕ بە زمانی کوردی، زاراوەی [[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]] و [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] قسە دەکەن. لە بڕێ ناوچەدا، بە ڕێژەیەکی کەم، زمانی تورکیش ھەیەکە بە زمانی کوردیش دەتوانن قسە بکەن * شارستانی بیجاڕ، ٧شارەدێ و ٢٦٧ گوندی ھەیە. * زۆربەی خەڵکی شاری بیجاڕ، [[سوننە]] و [[شیعە]] * مێژوونووسان، مێژووی ئەم شارە بۆ ٣ھەزار ساڵ پێش زایین دەگەڕێننەوە. == ناودارانی بیجاڕ == * [[ئەمیر نیزامی گەڕووسی]]: [[سیاسەت]]وان، ئەدیب و خۆشنووسی سەردەمی قاجار * [[زوبەیدە خانم ئەمینە ئەقدەس]]: لە ھاوسەرانی ناسرەدین شای قاجار * [[فازڵ خان گەڕووسی]]: شاعیر و نووسەری دەرباری فەتحعەلی شا * ئیسمایل خانی ئاوەجیانی گەڕووسی: مونشی ناەرەدین شا * [[عەلیڕەزاخان گەڕووسی]] * [[میرزا حسێن عەلی گەڕووسی]] * شێخ عەبدولحسێن فازڵ گەڕووسی * شێخ عەبدولمەجید گەڕووسی * عەلی ئەوسەتی ئەنساری گەڕووسی * شێخ محەممەد نەبی شەریعەت * غوڵامعەلی بایەندۆر: سەرکردەی ھێزی دەریایی شاھەنشاھی ئێران * یەدوڵا بایەندۆر * عەلی ئەسغەر ئەمیرانی: ڕۆژنامەوان * نەسروڵا بەنی سەدر * عیزەتوڵا ڕیازی: یەکەمین پزیشکی پسپۆڕ لە پارێزگای کوردستان * [[عەبدوڵڵا ڕەمەزانزادە]]: سیاسەتوان، مامۆستای زانکۆ * [[فەرھاد ئەسڵانی]]: شانۆکاری [[شانۆ]] و سینەما * [[سەعید ئاقاخانی|سەعید ئاغاخانی]]: نووسەر، دەرھێنەر و شانۆکاری شانۆ و سینەما و تێلڤزیۆن * ئیحسان ھۆشمەند: چالاکی نەتەوەیی مەزھەبی، لێکۆڵەر * محەممەدعەلی کووشا: دەرسبێژی حەوزەی عیلمییەی قوم * جەمشید فەرەجوەند: وێنەگر * بەیتوڵا عەباسپوور: قارەمانی جیھانی وەرزش * مەحموود دینی * مەحموود شەھریاری: پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆنی ئێران === چێشت و خۆراکە خۆماڵییەکان === خۆراکە خۆماڵییەکانی ناوچەی بیجاڕ بریتییە لە: * [[ترشی حەفتەبیجاڕ]] * بەرخێڵە * ئاش تورش * دۆشاو * ھەڵوای پورشکە و گژنیز * خۆرشتی [[گیلاخە]] * خۆرشتی [[کنگر]] * کووکووی سەوزی بە سەوزەی (تەڕگ خانەگان) * [[توێ|قەیماخ]] * [[شەلەمین|شەلەم]] * چێشتی [[قازیاخە]] * کالویچ * ھەڵوا سۆھانی * ئاشدۆ * کۆماج === پیشەسازی === === پیشە دەستییەکان === ناوچەی بیجاڕ لە پیشە دەستییەکاندا، بە تایبەت قاڵی([[مافوورە]]) و بەڕە (گڵیم) ناوبانگی زۆری ھەیە، پیشەدەستییەکانی ئەم ناوچەیە بریتییە لە: * [[قاڵی]] * قاڵیچە (دووسێ) * [[بەڕەی کوردی]] * [[جاجم]] == گەشتیاری == === شوێنەوارەکان === * [[قڵەی قەمچوقە|قەڵای قەمچوقە]] * پردی سەڵواتاوا * [[یاسووکەند]] و [[ئیمامزا عەقیل]] * مزگت خەسراوای گەڕووس * تەپەی قەواسوور * ئووچە گونبەد * دنگز قەڵا * تەپەی سەراو گورگین * چاڵ تەپە * بورجی خشتی ئەشقون بابا * زیارەتگای ھەمزەی ڕۆ زیارەتگای ساحیبەخاتوون * حەمامی یاسووکەند === شوێنی گەشتیاری === * [[پیستی ئیسکی نسار]] * بازاڕی کۆنی بیجاڕ * تیمچەی ئەمیر توومان * تیمچەی حاجی شاباز == گەڕەکەکانی شاری بیجاڕ == {| style="margin:0.5em auto; clear:both; text-align:center; width:90%" align=center class="toccolours" |- !style="background:#ccccff"| '''گەڕەکەکانی شاری بیجاڕ''' |- |style="font-size:90%;"| سەراو| بورجگە | قڵەی ھەڵوایی | قڵەی تەخت | پشت قڵە| تازاوا | پشت بازاڕ | پای قەپان | مەحلەی مووسایییەکان | مەحلەچاڵ | یارمجە | مەحمووداوا | باغ سالاری | ئەڵماسییە | مەرزبان | ڕێخ سیا | فەرەحی | بادامستان | عەسگەراوا | فەرھەنگیان | کارمەندان | شارەکی مەھدییە | بولوار ئیمام | شارەک ئافتاو | |} == خوێندنگاکان == * زانکۆی ئەندازیاری و زانستی پایەی بیجاڕ * زانستگای ئازادی بیجاڕ * زانستگای پەیام نوور * پەیمانگەی عیلمی -کاربردی بیجاڕ == ئەمانەش ببینە == * [[کوردستان]] * [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای کوردستان (سنە)]] * [[شارستانی بیجاڕ]] * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} * [[:fa:بیجار|ویکی فارسی]]{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{پارێزگای کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Bijar}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|جوگرافیا}} [[پۆل:بیجاڕ]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] le2n3pjqbb6dxabgs93yhl4bms1gin5 0 809 1586589 1579735 2026-05-24T10:58:12Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586589 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خۆی | ناوی_فەرمی = خوی - Xoy - Khoy | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە =Stone gate of Khoy 2.JPG | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێک لە شارۆچکەی خۆی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat= 38.5503 |frame-long= 44.9521 |frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە =70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ئێران]] دا | دەرزیی_نەخشە١ = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی خۆی|خۆی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارۆچکە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٢٣ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[ڕاژۆر]] | ناوی_سەرۆک = ئەحمەد خەلیلی<ref>https://khoy.ir/{{بەستەری مردوو|url=https://khoy.ir/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٤٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٩٨،٨٤٥<ref> https://web.archive.org/web/20190327172500/https://azgharbi.mporg.ir/FileSystem/View/File.aspx?FileId=5667c51a-59d4-482f-a804-bfe650b98de0 </ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]] و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [http://www.khoycity.ir/ khoycity.ir] | پەراوێزەکان = }} '''خۆی'''، (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ''Khoy''، بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] ''Xoy''، بە [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] ''Հեր''، بە [[زمانی فارسی|فارسی]] ''خوی'') دووەمین و یەکێک لە شارەکانی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] لە [[ئێران]]ە. شارۆچکەی خۆی ناوەندی [[شارستانی خۆی]]ە کە لە باکووری ڕۆژاوای [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[ئێران]]دا ھەڵکەوتووە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠١٦دا بەرامبەر لەگەڵ ١٩٨،٨٤٥ کەس بووە و لەدوای [[ورمێ]]دا دووەم شاری گەورەی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]یە، و ٨٠٧ کیلۆمەتر لە باکووری رۆژئاوای [[تاران]]ەوە دوورە.<ref> https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-بھ-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 </ref> ئابووری ناوچەکە لەسەر بنەمای کشتوکاڵ دامەزراوە، بەتایبەتی بەرھەمھێنانی [[میوە]] و دانەوێڵە و [[دار]]. خۆی نازناوی شاری [[گوڵەبەڕۆژە]]ی [[ئێران]]ی لێنراوە. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ١٧٨٧٠٨ کەس بووە، بە مەزەندەکردنی ژمارەی دانیشتووانی ساڵی ٢٠١٢ بە ٢٠٠ ھەزار و ٩٨٥ کەس. ژمارەی دانیشتووانی شاری خۆی بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ بە ١٩٨ ھەزار و ٨٤٥ کەس بووە. خۆی دانیشتووی ھەم [[ئازەرییەکان]] و ھەم [[کورد]]ە. بیروباوەڕی سەرەکی بریتین لە [[ئیسلام]]ی ([[شیعە]] و [[سوننە]]).<ref>https://khoy.umsu.ac.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=42&pageid=5830 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170705203901/http://www.khoy.umsu.ac.ir/index.aspx?fkeyid=&siteid=42&pageid=5830 |date= ٥ی تەممووزی ٢٠١٧ }}</ref> لە سەردەمی [[ماد]]ەکانەوە داگیرکراوە، مێژوویەکی دوور و درێژی ھەیە وەک ناوەندێکی گرنگی [[مەسیحی]].<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Andrew Burke, "Iran" pp. 138. Lonely Planet. </ref> ئەم شارۆچکەیە لەڕووی شارستانیەت و پێگەی ئایینییەوە بە یەکێک لە شارە دیارەکانی ئەو وڵاتە دادەنرێت وە یەکێکە لە ناوەندە دێرینەکانی شارستانیەت لە باکووری ڕۆژئاوای [[ئێران]] کە ناوەندی چەندین ڕووداوی مێژوویی بووە.<ref>https://www.yjc.news/fa/news/5762451/خوی-بھ-لحاظ-تمدن-وجایگاھ-مذھبی-یکی-از-شھرھای-شاخص-کشور-است{{بەستەری مردوو|url=https://www.yjc.news/fa/news/5762451/%D8%AE%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DA%BE-%D9%84%D8%AD%D8%A7%D8%B8-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D9%88%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%DA%BE-%D9%85%D8%B0%DA%BE%D8%A8%DB%8C-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%DA%BE%D8%B1%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D8%B5-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> مۆزەخانەی مێژوویی خوی لە ساڵی ١٩٦٩ی زاینیی دامەزراوە و بەرھەمە دێرین و مێژووییەکانی مێژوو و شارستانیەتی خوی بۆ ماوەی ٧ ھەزار ساڵ نیشان دەدەن. بەرھەمە نووسراوەکان کە تێیدا نیشانەکانی ناوچەی خوی ئێستا دەدۆزرێتەوە، پەیوەندی بە پترۆگلیف و نووسراوەکانی سۆمەری و ئاشوری و ئورارتییەوە ھەیە.<ref> http://www.honaronline.ir/بخش-اخبار-8/38401-خوی-عروس-شھرھای-ایران </ref> بە گوێرەی زۆربەی توێژەران، ناوچەی "عەرەتا"ی نووسراوەکانی [[سۆمەر]]ی، ھەمان ئەو ناوچەیەیە کە چەند سەدەیەک دواتر لە نووسراوەکانی ئاشوریدا بە ناوی "سانگی بوتو" (خۆی و مەراند و مەحاڵ گونەیی) باسی لێوە کراوە. بەھۆی ھەڵکەوتنی لەسەر [[ڕێگای ئاوریشم]] و ڕێگای بازرگانی ڕۆژھەڵات-ڕۆژئاوا، شاری خۆی لەلایەن گەلێک گەشتیار و [[ئێران]]ناسە وە سە ردانی کراوە. دوای فراوانبوونی [[دەوڵەتی سەلجووقی]] بۆ [[ئەنادۆڵ]] و [[ڕۆژاوا|ڕۆژئاوا]]، ئەم شارە بەھۆی شوێنی تایبەتی و بوونی لەسەر ڕێگای سەرەکی لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاوا، گرنگی و ئاوەدانی زانستی و فەرھەنگی و ئابووری گەورە بوو.<ref> ریاحی، محمد امین. تاریخ خوی. توس. صص. ۲۴. </ref> [[ڕێگای ئاوریشم]] بە دووری ٢٥ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژئاوای خۆی لە ڕێگای چالداران لە سەرووی غوردیک قافێسی تێدەپەڕی، کە بە زمانی ناوچەکە ناوی "دۆح ئۆچان" (ئەو شوێنەی کە [[وشتر]]ەکان لێی دەفڕێت)؛ چونکە بەھۆی بەرزی لێواری ئەم ڕێگایە [[وشتر]]ەکان بە کەلوپەلەوە بە خێراییەکی زۆر دەجووڵان وەک ئەوەی بفڕن. لە سەرچاوە مێژووییەکان و سەفەرنامەکانەوە، لەوانەش [[گەشتنامەی ناسر خەسرەو]]، دەتوانرێت زانیاری بەرچاو لەسەر خۆی بەدەست بھێنرێت.<ref> لسترینج، گای (۱۳۹۳). جغرافیای تاریخی سرزمین ھای خلافت شرقی. تھران: علمی و فرھنگی. صص. ۱۷۸ و ۱۷۹. </ref><ref> https://web.archive.org/web/20181225110610/https://books.google.com/books?id=0KOSUrLPC6IC&pg=PA152&dq=majority+of+the+population+of+East+Azarbaijan+and+a+majority+of+West+Azarbaijan.&hl=ja#v=onepage&q=majority%20of%20the%20population%20of%20East%20Azarbaijan%20and%20a%20majority%20of%20West%20Azarbaijan.&f=false </ref> == ناو == [[پەڕگە:Azerbajan in Abbasid Caliphate.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|خۆی لە پارێزگای ئازەربایجان لە سەردەمی [[خەلافەتی عەباسی]]دا]] سەرەڕای ئەوەی کە نزیکەی ٣ ھەزار ساڵ لەمەوبەر لە ناوچەی خۆی ئەمڕۆ شارێک بوونی ھەبووە و ناوی خۆی لە ١٤ سەدە پێش ئێستاوە تا ئەمڕۆش بۆ ئەم شارۆچکەیە بەکارھاتووە. بەڵام مانای بنەچەی ناوی خۆی و مێژووی ئەم وشەیە ڕوون نییە. وە بۆچوونی جیاواز ھەیە لەسەر ناوی ئەم شارۆچکەیە. بە بڕوای ''محەممەد ئەمین ریاحی''، ئەم وشەیە پەیوەندی بە دوو وشەوە ھەیە: * یەکێکیان ناوی شاری ئولخۆیە کە دوو ھەزار و ٧٠٠ ساڵ لەمەوبەر دەکەوێتە شاری خۆی و ئەوی دیکەیان ناوی سەردۆی خورد کە قەڵایەکە کە سەردۆی یەکێک لە پاشاکانی [[ئورارتوو]] لە تەنیشت شاری ئۆلخۆ دروستی کردووە.<ref>https://rch.ac.ir/article/Details/8914#{{بەستەری مردوو|url=https://rch.ac.ir/article/Details/8914 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> * ھەروەھا باس لەوە دەکرێت کە وشەی "خۆی" لە [[زمانی کوردی]] و ئێرانی ناوەڕاستدا بە واتای [[خوێ]] دێت، بەھۆی بوونی کانەکانی [[خوێ]] لە ناوچەکەدا بە "خۆی" ناسراوە. * ئەگەری ئەوەی کە ناوی خوی لە ڕەگی [[ئەرمەنی (ڕوونکردنەوە)|ئەرمەنییەوە]] وەرگیراوە بە واتای "رام" دروست نییە، چونکە ناوی ئەم شارە لە سەرچاوە ئەرمەنییەکاندا بە "ھیر" تۆمار کراوە.<ref> ریاحی، محمدامین (۱۳۷۲). تاریخ خوی. توس. صص. ۲۱. </ref> * ڕۆجەر سیڤێری ھۆکاری ناوی خوی بە ڕەچەڵەکی [[کورد]]ی دەزانێت کە پەیوەندی بە کانەکانی خوێی ئەم شارەوە ھەیە.<ref> https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ&pg=PA28&lpg=PA28&dq=&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> == مێژوو == مێژووی ئەم شارۆچکەیە بۆ سێ ھەزار ساڵ دەگەڕێتەوە. لە سەردەمی کۆندا، خۆی وەک شارەکانی تری ئەتۆرپاتکان لە سەردەمی مادەکانەوە تا کۆتایی ساسانییەکان لەژێر دەسەڵاتی پاشاکانی ئێراندا بووە.<ref> فرزانە ساسانپور و مسعود طاوسی مسرور (۱۳۹۲). «خوی». دانشنامە جھان اسلام. ۱۶. تھران: بنیاد دائرةالمعارف اسلامی.</ref> پێش [[ماد]]ەکان شارۆچکەی خۆی بەشێک بوو لە ناوچەی دێرینی سان گیبوتۆ و بەشێک بوو لە خاکی [[ئورارتوو]]. لە کۆندا شارۆچکەی خۆی بە ھۆی بوونی لەسەر [[ڕێگای ئاوریشم]] زۆر گرنگ بووە.<ref>https://books.google.com/booksid=cJQ3AAAAIAAJ&pg=PA28&lpg=PA28&dq=&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false{{بەستەری مردوو|url=https://books.google.com/booksid%3DcJQ3AAAAIAAJ%26pg%3DPA28%26lpg%3DPA28%26dq%3D%26redir_esc%3Dy |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ }}</ref> لە سەردەمی ئەرمینیای گەورەدا ئەم شارۆچکەیە بەشێک بووە لە پارێزگای نۆر-شیراک (ئەشکار). خوی لە سەدەی ھەشتەمی زایینیدا باسی لێوە کراوە و لەلایەن ئەنانیا شیراکاتسی لە "ئەشخاراتسویتس"دا بە ھێر ناوی لێنراوە. لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانیدا]] خۆی دەروازەی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] بوو لە باکووری ڕۆژئاوا. لە دەوروبەری ساڵی ٣٧ی پێش زایین، مارک ئەنتۆنی لە یەکێک لە جەنگە زۆر و بەردەوامەکانی ڕۆم و پارتدا، ئەو دەشتەی بڕیبوو کە دەکەوێتە نێوان خوی و ماراند.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Lida Balilan Asl, Elham Jafari. "Khoy's Expansion from Early Islam to Late Qajar According to Historical Documents" published spring 2013. vol 3 </ref> یەکێک لە توخمە مێژووییە گرنگەکانی ئەم شارە کڵێسای سورپ سەرکیسە. بەڵگەنامە [[ئەرمەنییەکان]] نووسیویانە کە بەرواری دروستکردنی دەبێت یان ساڵی ٣٣٢ یان ٣٣٣ی زایینی بێت. لە شارەکە و گوندەکانی دەوروبەری، کڵێساکان دەبینرێن و باس لەوە دەکرێت کە ھەمیشە [[ئەرمەنییەکان]] بڕێکی بەرچاو لە دانیشتوانی شارەکەیان پێکھێناوە. تا نیوەی یەکەمی سەدەی یازدەھەم [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] چالاکانە ھەوڵیان دەدا خاکەکانی ڕۆژھەڵاتی خۆیان کۆبکەنەوە، لە ھەوڵێکدا بۆ ھەڵمژینی شانشینە ناجێگیرەکانی ئەرمەنستان. لە ساڵی ١٠٢١-١٠٢٢ ئیمپراتۆر باسیل دووەم سەرکردایەتی سوپاکەی کرد تا '''خۆی''' لە ماوەی ١٧٥ کم لە دوین، و تەسلیمبوونی پاشایەتی لە شانشینی ئارتسرونی [[وان]]ی بەدەستھێنا.<ref> https://books.google.iq/books?id=Pzg8AAAAIAAJ&pg=PA52&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> لە ساڵی ١٢١٠ شارەکە لەلایەن ھێزەکانی شانشینی جۆرجیا داگیرکرا کە لەلایەن تاماری گەورەوە نێردرابوو لە ژێر فەرمانی زەکەریا و ئیڤانێ مخارگردزێلی. ئەمەش وەڵامێک بوو بۆ دەرکردنی ئەنی کە لە ژێر کۆنترۆڵی جۆرجیادا بوو کە لە ساڵی ١٢٠٨ ڕوویدا و ١٢ ھەزار مەسیحی بە مردن بەجێھێشت.<ref> L. Baker, Patricia; Smith, Hilary; Oleynik, Maria (2014). Iran. London, United Kingdom: Bradt Travel Guides. p. 158. </ref><ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Salia, Kalistrat (1983). History of the Georgian nation. Madison, WI: University of Wisconsin. p. 181. </ref><ref> https://books.google.iq/books?id=WjQfo3a1eVMC&redir_esc=y </ref> === سەردەمی سەفەوییەکان === لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا شارۆچکەی خۆی بە ھۆی نزیکی لە سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ڕووی ستراتیژییەوە گرنگ بوو. [[شا ئیسماعیلی یەکەم|شا ئیسماعیل سەفەوی]] لە ساڵی ٩٢٠ی کۆچی/١٥١٤ی زایینی لە [[شارستانی چاڵدێران|چاڵداران]] کە نزیکەی حەفتا میل لەم شارۆچکەیەوە دوورە، لە لایەن سوڵتان [[سەلیمی یەکەم]]ەوە تووشی شکستێکی قورس بوو. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا چەندین جار شارۆچکەی خۆی و ناوچەی [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]] لە لایەن سوپای عوسمانییەوە ھێرشی کرایە سەر. ئەولیا چەلەبی، مێژوونووسی عوسمانی، یەکێک لەو ھێرشانە بەم شێوەیە ڕوون دەکاتەوە: <blockquote> لە ٢١ھەمین ڕۆژی گەمارۆدانی خۆی، ھێزەکانی عوسمانی لە بەشێک لە شارە داگیرکراوەکە ڕێگای ژێر زەوییان ھەڵکەند و نزیک بە چوار ھەزار کەسی خەڵکی قزڵباش گیانیان لە دەست دا. بەڵام خەڵکی خوی لە ئایینە درۆزنەکەیاندا سەقامگیر بوون و وازیان لە شەڕ ھێنا. دوای ئەم ڕووداوە سەردار محەممەد پاشا ئەماسیەی داگیر کرد و سنەوڵا پاشا لەگەڵ فەرماندەی گارسۆنی وان و سەربازانی یامین و یاسار و جانیسارەکانی ئەو وڵاتە، ئیلیان داگیر کرد. خوی بە تەقەمەنی تەواوەوە نارد بۆ یارمەتیدانی گەمارۆدراوەکان. ھێزە بێسنوورەکانی ئەلعوسمان بە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی جۆراوجۆر و زۆر بە شەو و ڕۆژ گورزی چەقێنەریان داوە. دواجار دوای ٥٧ ڕۆژ لە گەمارۆدان و شەڕی چڕ، لە ١٨ی شەعبانی ١١٣٦ی کۆچی، ئەو شارۆچکەیە لە سەرخۆ داگیرکرایەوە. شەھباز خان و میرزا جەلال بە ٣٠٠٠ قزڵباش کۆمەڵکوژ کران و موڵک و ئەندامانی بنەماڵەکەیان بردران و بەدیل گیران. ڕۆژی دواتر لە شار نوێژ کرا و وتارێک بە ناوی "سوڵتان" خوێندرایەوە. دوای خۆی چروس بە ئاسانی گیرا.<ref> http://www.iichs.org/index.asp?id=1274&doc_cat=1 </ref> </blockquote> === [[دونبەلی]]ەکان === دونبەلی لە [[جزیر|بۆتان]]ەوە ھاتوون، کە ناوچەیەکی کوردیی لە نێوان [[سێرت]] و [[جزیر]]ە لە [[باکووری کوردستان]]. یەکەم باپیریان عیسا بەگ بوو، ساڵی ١٣٧٨ بوو بە میری سەکماناوا([[ماکۆ]]). ئەو کوڕەزای شێخ  ئەحمەد بەگە کە لە خزمەت تورکمانانی [[ئاق قۆیونلوو]] بوو، و ھەروەھا ئەم بنەماڵە چەندین پۆستیان لە دەوڵەتی فارس بە دەستەوە بوو. ئەحمەد بەگ کوڕی حەجی بەگ(حەجی سوڵتان) لە سەردەمی تاماسپی یەکەمی سەفەوی لە [[ئێران|وڵاتی عەجەم]]، میری سەکماناوا([[ماکۆ]]) و '''خۆی''' بوو. ساڵی ١٥٣٠ بنەماڵەی دونبەلی توانی میرنشینێکی نیمچە سەربەخۆ لە ناوچەکە دابمەزرێنێ کە ھەرێمی چورس و [[سەڵماس]]ی دەگرتەوە. لە سەردەمی شا عەبباسی یەکەم ئەم بنەماڵە [[میرنشین]]ەکەیان بۆ '''چورس''' و '''خۆی''' پەرە پێدا و ھەندێکجار بۆ دەسەڵاتی زۆرتر شەڕیان دەکرد. پاش کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی [[سەفەوییەکان]]، میرانی دونبەلی لە ساڵی ١٧٣٦ەوە، بوون بە خانی میراتی '''خۆی''' و [[تەورێز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=DONBOLI |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |دوایین=Oberling |یەکەم=Pierre |ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/donboli-1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161117051404/http://www.iranicaonline.org/articles/donboli-1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خێڵی دونبەلی وەک حاکمانی نیمچە-سەربەخۆ بۆ نزیکەی پەنجا ساڵ لە نێوان مەرگی [[نادر شا|نادرشای ئەفشار]] لە ساڵی١٧٤٧ تا بە پادشا بوونی [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ]] لە ساڵی١٧٩٦، حکومەتی '''خاناتی خۆی''' و ھەروەھا [[تەورێز]]یشیان دەکرد. ئەوان ھەروەھا ھاوپەیمانی سێ خانەدانی حاکمی ئەفشار([[خانەدانی ئەفشاری]])، زەند([[زەندییەکان]]) و قاجار([[قاجاڕەکان]]) لە وڵاتی عەجەم بوون. یەکەم میری ھەڵکەوتوو و دیاری ئەم کاتە نەجەف قولی خان بوو. پاش کوشتی شاباز خانی یەکەمی بابی نەجەف قولی خان بە دەستی خاڵی، ئەیووب خانی چورس، بوو بە جێنشینی ئەو وەک میری چوورس و [[سەڵماس]]. ساڵی١٧٣٤ نەجەف قولی وەک سەردەستەی چەکداران چووە خزمەتی نادرشای ئەفشار و لە داگیرکردنی ھیند([[ھیندستان]]) لەگەڵی بوو و نازناوی بە ئەمیر ئەلئومەرای(میری میرانی) پێ بەخشرا و بووەوە بە میری خۆی. ساڵی ١٧٤٢ بوو بە بەگلەربەگی(حاکمی حاکمان) [[تەورێز]]. ساڵی ١٧٤٧ بوو بە خانی حاکمی تەورێز و ھەروەھا لە سەردەمی جێنشینانی نادرشایش ھەر لەم پۆستەی مایەوە. لە شەڕی جێنشینی نێوان چەندین داواکاری پادشایی وڵاتی عەجەم، نەجەف قولی خان و شاباز خانی دووھەمی برازای ساڵی١٧٥٠ چوونە پاڵ فەتح عەلی خانی ئەفشاری-ئەرەشلووی ورمێ. حکومەتی '''خۆی''' و [[سەڵماس]] بە شاباز خانی دووھەم بەخشرا و نەجەف قولی خان تەورێز و چوورسی بە دەستەوە بوو. پاش مەرگی فەتح عەلی خان، ساڵی ١٧٥٧، خانەکانی دونبەلی بەڵێنی سۆز و وەفاداری خۆیان بە محەمەد حەسەن خانی قاجار دا. ساڵی١٧٦٢ بەڵێن و پەیمانیان بە [[کەریم خانی زەند]] دا. ئەو ساڵی ١٧٦٣ عەبدولڕەزاق بەگی کوڕی وەک بارمتە نارد بۆ شیراز. ئەگەرچی نەجەف قولی خان وەک میری ئارام لە خاناتی خۆی مایەوە و شەھباز خان وەک حاکمی خۆی مایەوە لە شیراز، دەسەڵاتی ڕاستەقینێی دونبەلی بە دەستی  ئەمیر ئەحمەد خان برای شەھباز بوو، کە لە ١٧٦٣ تا کاتی مەرگی لە ١٧٨٦ وەک بەھێزترین میری دونبەلی و ڕکەبەری ئاغا موحەمەد خان بۆ سەرۆکایەتی وڵاتی عەجەم بوو . لە ئەنجامدا ساڵی ١٧٨٦ ئەحمەد خان لەگەڵ کوڕە گەورەکەی بە دەستی کوڕەکانی شەھباز کوژران،کە ڕەنگەبە ئەمری شای قاجار کردبێتیان. کوڕی دووھەمی ئەحمەد خان واتە حوسەین قولی خان ساڵی ١٧٨٦ بوو بە جێنشینی باوکی. ساڵی ١٧٩١ ئەو لەگەڵ ئاغا موحەمەد خان و خانەدانی قاجار پەیمانی بەست و بوو بە میری تەورێز، خۆی و ئەردەبیل. ساڵی ١٧٩٢ حوسەین قولی خان بوو بە ئەمیر ئەلئومەرا و بەگلەربەگی ئازەرباینجان. ئەو ھەروەھا لە بۆنەی تاج لەسەرنانی پاشایەتی ئاغا موحەمەد خان لە دەشتی موغان بەشدار بوو، لەوێ بوو ئاغا موحەمەد خان خۆی وەک شاھەنشا و ئیمپراتۆری سەرانسەری ئێران ناساند. ساڵی ١٧٩٣ کاتێک بوو بە ھاوپەیمانی ئیبراھیم خالی خانی جەوانشیر حاکمی [[قەرەباغ]]، و کچی ئەوی خواست، لەبەر چاوان کەوت. پاش مەرگی حوسەین قولی خان لە ساڵی ١٧٩٨ برای جەوانتری واتە جەعفەر قولی خان بوو بە جێنشینی. ھەروەھا لەگەڵ دوو شەڕی [[ڕووسیا|ڕووس]] و [[عەجەم]]، میرایەتی و حکومەتی دونبەلییەکان لە ساڵی ١٨٠٩ کۆتایی پێ ھات و دەسەڵاتی ناوچەیی ئەوان لە ساڵی ١٨٢٧ تەواو بوو. بەڵام ئەندامانی بنەماڵە چەندین پۆستی حکومەتییان لە ئازەرباینجان و پارێزگاکانی تری وڵاتی عەجەم بەدەستەوە بوو . لقێکی تر لە دونبەلییەکان چووبوونە کاشان، و ئەندامی بەرچاو و بەناوبانگی ئەوان فەتح عەلی خانی سەبای دونبەلی " مەلەک ئەلشوعەرا" ، شاعیر و شێوەکاری [[فەتح عەلی شا]]ی قاجار بوو.<ref>Mahboub and Sakineh Mahdaviyan: ''Donboli, the Ruling Tribe in Khoy'', Adv. Environ. Biol., 8(12), 1285-1290, 2014.</ref> === جەنگی جیھانی یەکەم === لە سەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا ئەم شارۆچکەیە بە ھۆی نزیک بوونی لە سنووری [[ڕووسەکان]] گرینگییەکی زۆری ستراتیجی ھەبوو. پاشماوەی دیوارەکانی بەرگری شارۆچکەکە کە لە سەدەی ١٣ی کۆچی/١٩ لەسەر داوای فەتح عەلی شا لەلایەن ژەنەراڵ گاردنەوە دروستکراوە، تا ئێستاش دەبینرێت. دواتر شارۆچکەی خۆی شاھیدی ململانێی توندی نێوان ناسیۆنالیستەکان و شاھانەی پێشوو بوو لە کاتی جەنگی جیھانی یەکەمدا.<ref> Savory, R.M (1986). "Khoi". Encyclopaedia of Islam (بە انگلیسی). Vol. 5 (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill. p. 29. Retrieved 14 February 2014. </ref> ئەحمەد کسرەوی لە کتێبی "ھەژدە ساڵی ئازەربایجان"دا بەم شێوەیە دەگێڕێتەوە: <blockquote> ھەروەھا پێنج شەش ھەزار ئەرمەنی لە [[یەریڤان]] و [[وان]] و نەخچیڤانەوە پەیوەست بوون بە شەڕڤانە [[مەسیحی]]یەکانەوە. ئەمە قەبارەی جەماوەرەکەیانە و ھەموویان یەکگرتوو بوون و ھەوڵیان دەدا بۆ خەون. لەو ژمارەیەش ٢٠ ھەزار سەرباز مەشقیان پێکراوە، ٨٠٠ سەرکردەی [[ڕووسیا]]ش نەچوونە رووسیا، بەڵکو لەگەڵیان ماونەتەوە و بە ھاوکاری ٧٢ سەرکردەی [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] رێبەرایەتییان کردووە. چەکەکانیان ٢٥ تۆپ و ١٦٠ تیر بووە. نیکتین، کونسوڵی [[ڕووسیا]]، شێت، کونسوڵی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و گوجەل، بەرپرسی نەخۆشخانەیەکی [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]، بەرپرسی سیاسەت و ڕێنمایی بوون. لە [[ئاشوورییەکان]]ەوە، دوای کوژرانی مارشمیۆن، ئاغا پاترۆس بەرپرسی کاروباری سەربازی بوو. ھەروەھا مەلیک خوشابە بە یەکێک لە سەرکردەکان ھەژمار دەکرا، بەو ھەوڵانە دەکرا چیت لە دژی ھێزێکی وا بکردایە.<ref> کسروی، سید احمد (۱۳۷۱) تاریخ ھیجدە سالە آذربایجان، انتشارات امیر کبیر، تھران ص 84 </ref> </blockquote> لە یەکەم ڕۆژی مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩١٨ و ١٣ی ڕەمەزانی ساڵی ١٣٣٦ی کۆچی ھەواڵی تێپەڕبوونی ئەندرانیک ئۆزانیان لە [[ڕووباری ئاراس|ئاراسەوە]] بە تەلەگراف گەیشتە شەھبەندەری. ھێزێکی ٥٠٠ کەس کە لە سەربازی عوسمانی و سواری ئێرانی پێکھاتبوون ئەو شەو بە مەبەستی بەرگری بەرەو ئیۆ ئۆغلی بەڕێکەوتن، لە تاریکی شەودا سەربازانی عوسمانی لە دەرگا بە دەرگە بە دوای [[ئەرمەنییەکان]]دا دەگەڕان.<ref> تاریخ خوی، ریاحی، ص 508 </ref> کە لە دەروازەی ساش ڕووبەڕووی ھێزی ئەندرانیک بووەوە و شەڕێک ڕوویدا، کە دەرئەنجامەکەی سەرکەوتنی ئەندرانیک بوو. بەرەبەیانی ڕۆژی دووشەممە ٣ی تەمووزی ١٩١٨، ڕیزەکانی ھێرشبەران لە تەنیشت شارەکە دەرکەوتن،<ref> دھقان، علی (1348). سرزمین زردشت، اوضاع طبیعی سیاسی اقتصادی فرھنگی اجتماعی تاریخی رضائیە، تھران: ابن سینا. ص 530 </ref> وە بە شاردنەوە لە کێڵگەکانی تەنیشت شار، نیوەی شارەکەیان گەمارۆدا.<ref> تاریخ ھیجدە سالە آذربایجان، کسروی، ص 84 </ref> گەمارۆی خۆی لە ھەمان کاتدا بوو لەگەڵ ھەڵمەتی عوسمانییەکان بەرەو [[ورمێ]]، کاتێک لە گەمارۆکەیان زانی، ڕێگایان بۆ خۆی گۆڕی. لەم نێوەندەدا خەڵکی ئەو شارە بە یارمەتی چەند چەکدارێک تا ھاتنی عوسمانییەکان بەرەنگاری بوون. لەم چوارچێوەیەدا، کسرەوی لە مێژووی ١٨ ساڵەی ئازەربایجاندا دەنووسێت: خۆییەکان لە دژی ھەموو بەرنامە زیانبەخشەکان و نەبوونی چەکی کانزایی شەڕیان کردووە. ئەو چەند عوسمانییە بریندارەش یارمەتیان دا و ھەریەکەیان سواری بەردێکی تر بوون و ھەوڵیان دا. ھەروەھا ژنەکان پەیوەست بوون بە پیاوەکان و درێغییان نەکرد لە یارمەتیدانیان، ھەروەھا ئاو و شروب و [[خۆراک]]یان بۆ سەربازەکان ھێنا و ئەمەش ورەیان زیاتر کرد و چەند سوارەیەکیش ھاتبوون بۆ یارمەتیدان و ئەمەش سەرچاوەی ھاندانیش بوو.<ref> تاریخ ھیجدە سالە آذربایجان، کسروی، ص 753 </ref> دوای گۆڕینی ڕێگا بەرەو خۆی، بە ئەگەرێکی زۆرەوە سوپای عوسمانی لە پاشنیوەڕۆی یەکێک لە ڕۆژانی ٥ یان ٦ی کانوونی دووەم بگاتە خۆی. بەپێی نوسینەکەی ئەمین ریاحی، تۆپخانەکانی عوسمانی ھێزەکانی ئەرمەنیان لەژێر تەقە گرتووە و لەماوەیەکی کەمدا ھەموویانیان چەقاندووە و ناچاریان کردووە ھەڵبێن. چیای غەزەنفەر کەوتە دەست عوسمانییەکان، شەڕەکەش لە پشتی شارەکەوە بەردەوام بوو تا نزیکی ئێوارە، سوپای عوسمانی گەیشتە تەشقەند و بەردەوام بوو لە تەقاندنی تۆپ بەرەو سەید ئاباد و بەدواداچوونی [[ئەرمەنییەکان]] کرد تا جۆلفە، دواجاریش کاتێک ئەرمەنییەکان بە [[ڕووباری ئاراس|ئاراس]] و... عەتاش لێدانی کردنەوەی پردەکە ڕاونانەکەی ڕاگرت.<ref> اریخ خوی، ریاحی، ص511 </ref> بە وتەی مێھدی ئاگاسی، عەلی ئیحسان پاشا دوای شکستی ئەندرانیک زۆربەی ھێزەکانی بەرەو [[ورمێ]] جوڵاند و بووە ھۆی سەرکەوتنی [[موسڵمان]]ان لە دژی [[مەسیحی]]یەکان کە لە لایەن ھێزەکانی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] پشتیوانیان لێدەکرا.<ref> تاریخ خوی، مھدی آقاسی، دانشکدە ادبیات و علوم انسانی تبریز 1350، ص 432 </ref> ===شۆڕشی [[سمکۆ]]=== [[پەڕگە:Simko Sikaki.jpg|وێنۆک|چەپ|[[سمکۆ|سمکۆی شکاک]]]] * دوای لاواز بوونی [[ڕووسیا]] بەھۆی شکانی لەسەریەکی لە جەنگی (ڕووسیا-[[ژاپۆن]])دا بەرەی ڕۆژھەڵاتی دوور، عوسمانییەکان لە [[ئاب]]ی [[١٩٠٦]]دا ناوچەی ورمێیان داگیرکرد جگە لە شاری [[ورمێ]]، بەبیانووی کێشەی سنوری نێوان ئێران و عوسمانی کە ھەرگیز ئەم کێشە سنوریەیان بۆ یەکلا نەدەبووەوە، پاشان عوسمانیەکان سەربازەکانی کۆکردەوەوە بردنی بۆبەرەی (باڵکان) کە لەوێ توشی شاکان ببوون، دوای پێکدادان لە [[تەورێز]] ڕووسەکان [[ورمێ]]یان داگیر کرد لە ساڵی [[١٩١١]]دا. * لەسەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا شاری [[ورمێ]] دەست بەدەستی دەکرد بەدەست زلھێزەکانی ناوچەکەوە، دوای [[شۆڕشی ڕووسیا]] لەساڵی [[١٩١٧]]دا، بەرپرسیارێتی و بەڕێوەبردنی شاری ورمێ ڕادەستی ئەنجومەنی مەسیحی ئاشووری(موتاوا)کرد. پاش زنجیرە تاوانێکی ناسۆراوی و تاوانی خوێناوی وەک سەربڕین و رەشەکوژی موسوڵمانان لە [[ورمێ]] لەلایەن مەسیحیەکانەوە لە (٢٢/٢/١٩١٨). ئەم تاوانانە وەھای کرد کوردان بکەونە خۆیان و شۆرش بەرپا بکەن ئەوەبوو بەسەرکردایەتی [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] دەستی پێکردو ھەر لەوساڵەدا (مارشەمعون)ی سەرکردەی [[ئاشوورییەکان|ئاشووریەکان]] بەدەستی [[سمکۆ]] کوژرا، ھاتنی (٢٠ھەزار) ئاوارەی ئاشووری لە[[وان]]ەوە بۆ ناوچەی ورمێ لە ئەنجامی شەڕی عوسمانی و ئاشووری، وە نفوسی (٥٠ھەزار بۆ ٧٠ھەزار) ئاشووری کۆچیان پێکرا لە ورمێوە بۆ باشووری [[ئێران]] تاوەکو لە ژێر پاراستنی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیادابن]]، ئەم کۆچە بەکۆمەڵە لە ژنان و منداڵان بەڕەو بەناو [[ساینقەڵا]] و [[ھەمەدان]]دا بران، دواتر ئاوارەکان برانە [[بەعقووبە]]ی باکوری شاری [[بەغدا]] نیشتەجێکران، دوای ڕۆیشتنی ئاشوورییەکان (سۆنتاگ)، قەشەی پیرۆزی کاسۆلیکی و (ئێچ.فلاومەر)ی موژدەبەر کوژران لە (ئابی ١٩١٨ز)دا لە ورمێ. * ئیسماعیل ئاغا کە ناسرابوو بە [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شاری ورمێی ڕزگارکرد لە [[ھاوین]]ی ساڵی [[١٩١٩]]دا، لە ساڵی [[١٩٢١]]دا ھێزیکی زۆر لە [[تاران]]ەوە، بەمەبەستی پشتیوانیکردنی ھێزەکانی ئێران لەنێوچەکە، گەیشتە شاری [[تەورێز]]. ھێشتا سوپای ئێران لە تەورێزەوە بەرەو [[کوردستان]] رێنەکەوتبوون کە [[سمکۆ]] فەرمانی گرتنی شاری [[مەھاباد]]ی دەرکرد. رۆژی [[٦ی تشرینی یەکەم]]ی ساڵی [[١٩٢١]]، ھێزەکانی کورد شاری [[مەھاباد]]یان گەمارۆدا. ئێران تیپێکی (٥٥٠) کەسی ژاندار و سەربازیان لە مەھاباد مۆڵدابوو. پاش چەند رۆژ گەمارۆدانی شار، لە ئەنجامی شەونخونی و ھێرشی خێرای ھێزەکانی [[سمکۆ]]، سەنگەرەکانی چەکدارانی ئێران، یەک لەدواییەک گیران و توانای بەرگریکردنیان نەما. لە ئاکامدا (سەد و پەنجا ئەفسەر و سەرباز)ی ئێرانی کوژران و چوارسەد کەسی دیکەشیان لێ بەدیل گیرا. دوابەدوای داگیرکردنی [[مەھاباد]] لەلایەن [[سمکۆ]]وە، ئەفسەرێکی سوێدی بەنیوی (لاند بێرگ)، فەرماندەیەتیی ھێرشێکی تازەی پێسپێردرا. لەشکری لاند بێرگ، ملی رێگەی گرتەبەر و لەناوچەکانی رزگارکراوی کوردستان نێزیک بووەوە. سمکۆ، ھێزێکی(٢٠٠) کەسیی کۆکردەوە و بەرنامەی تێکشکانی لەشکری [[ئێران]] بە فەرماندەیی ئەفسەری [[سوێد]]ی داڕشت. لەھێرشێکی خێرا و لەنەکاوی ھێزی چەکداری [[کوردستان]]دا، بە سەدان چەکداری ئێرانی کوژران و پاشماوەی ھێزەکەشیان ھەڵاتن و لەناوچەکە دوور کەوتنەوە. لەو شەڕانەدا فەرماندەی ھێزی ئازەرییەکان (سام خانی ئەمیر ئەرشەد) بوو. ئەمیر ئەرشەد برای '''زەرغام''' فەرماندەی سوپای ئازەرییەکان و ئەو کەسە بوو کە لە شاری [[تەورێز]] بە داڕشتنی پیلان '''جەعفەر ئاغای''' برا گەورەی [[سمکۆ]]ی کوشتبوو. (سام خانی ئەمیر ئەرشەد)، بەدەستی [[سمکۆ]] کوژرا و بەوجۆرە تۆڵەی خۆی لە (زەرغامی) دوژمن بە [[کورد]] و بکوژی براکەی، سەندەوە.<ref>https://psri.ir/?id=ixxmziuz{{بەستەری مردوو|url=https://psri.ir/?id=ixxmziuz |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> * ھێزەکانی [[ئێران]] لەبەرامبەر ھێزەکانی [[سمکۆ]]دا، پەیتا پەیتا تووشی شکست دەبوون و شار و ناوچەیەکی زیاتری کوردستان ئازاد دەکرا و، دەکەوتەژێر دەسەڵاتی [[سمکۆ]]وە. فەرماندەکانی ئێران، جارێکی دیکە، ھێز و توانای خۆیان تاقیکردەوە و ھێرشیان ھێنایەوە. لەدوو نەبەردی گەورە و خوێناویدا کە لە [[ئازادگان]] و [[قەرەتەپە، خۆی|قەرەتەپە]] ڕوویاندا، ھێزەکانی ئێران تێکشکان و بەرەو شاری خۆی ھەڵاتن، بەڵام ھێزی کوردستان بەردەوامبوون لە ھێرشیان و لە سەرەتای [[کانوونی یەکەم]]ی [[١٩٢١]] سەرکەوتووانە چوونە نێو شاری خۆی و ئەو شارەی کوردستانیش لە ھێزەکانی داگیرکەری ئێرانی پاک کرایەوە. رێز و خۆشەویستیی خەڵکی [[کورد]] بەرامبەر بە [[سمکۆ]]، بەرادەیەکی زۆر پەرەی سەند. تەواوی سەرۆک [[ئێڵ]] و [[ھۆز]]ەکانی [[کوردستان]]، بەتایبەتیی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، سەریان بۆ نەوی کرد و سمکۆیان بە سەرۆک و رێبەری خۆیان دەزانی. ھەر لە سنووری [[باکووری کوردستان]] – لە [[ماکۆ]]وە تاکو [[بانە]] و [[مەریوان]] بەدرێژایی سەدان کیلۆمەتر، لەژێر دەستی ھێزەکانی داگیرکەری [[ئێران]] پاک کرایەوە. * لەمانگی [[خەرمانان]]ی [[١٩٢٢]]دا، ھێزێکی ئامادەی پەروەردەکراو، لە [[تاران]]ەوە بە فەرماندەیەتیی (ژەنەڕاڵ جھانبانی)، ھەروەھا لەشکرێک لە ئازەرییەکان ئامادە دەکرێت. جگە لەوە ژمارەیەکی زۆر لە [[ئەرمەنییەکان]]ی [[ئێران]]، خولی راھێنانی سەربازیی تەواو دەکەن و خۆبەخشانە تیپیکی سەربازیی پێکدێنن. کابرایەکی ئەرمەنی بەنێوی (زرایۆف)، دەبێتە فەرماندەی تیپی ئەرمەنییەکان کە لە سوپای پێشووی [[ڕووسیا]]ی تزاریدا، ئەفسەر بووە. ئەوجا نەخشەی ھێرش بۆ سەر داگیرکردنەوەی کوردستانی ئازاد و لەنێوبردنی ھێزی چەکداری کورد دادەڕێژن. سوپای [[ئێران]] بەرەو شارەکانی [[سەڵماس]] و [[ورمێ]] دەکەوێتەڕێ. ھێزەکانی [[کوردستان]] سێ ھێرشی گەورە دەکەنە سەریان و زەرەر و زیانێکی زۆر بە دوژمن دەگەیەنن، بەڵام وەک جارەکانی پێشوو ناتوانن ھێزی دوژمن بشکێنن. بۆ جارێ چوارەم ھێرش دەبەنەوە سەریان و ئەوجارەیان دەبێتە (شەڕی مان و نەمان). لەزۆرجێگەدا بەرەوڕووی یەکدی دەبنەوە و لێیان دەبێتە شەڕی دەست و یەخە و بە [[خەنجەر]] و [[شمشێر]] پەلاماری یەکتر دەدەن. لەئاکامدا بەھۆی تۆپبارانی خەستی تۆپخانەی [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزەکان]] و زۆربوونی ژمارەی چەکدار و چەک و فیشەکی دوژمنەوە لەشکری کورد دەشکێت و بەناچاری پاشەکشێ دەکات. سوپای دوژمن، پاش چەند رۆژ، شاری [[ورمێ]] داگیر دەکاتەوە. شایانی باسە شاری ورمێ ماوەی (چوار ساڵ) لەژێر دەسەلاتی [[کورد]]دا بوو. لەماوەی ئەو چوار ساڵەدا کە ورمێ بەدەست کوردەوە بوو، رۆژنامەیەکی کوردی بەنێوی '''رۆژی کورد و شەوی عەجەم''' بڵاودەکرایەوە کە سەرنووسەرەکەی ناوی (محەممەدی تورجانیزادە) بوو. ھێزەکانی [[ئێران]] پاش داگیرکردنەوەی [[ورمێ]]، درێژەیان بە ھێرشەکانیان دا و، ھەموو ناوچەکانی کوردستانی ئازادیان داگیر کردەوە و دەستیان کرد بە گرتن و کوشتن و لەسێدارەدانی رۆڵەکانی کورد و سووکایەتیکردن بە خەڵکی رەشوڕووتی کوردەواریی. * لەدوای شکانی شۆڕشی [[سمکۆ]] و گرتنەوەی ناوچەکە لەلایەن سوپای ئێرانەوە بەھاوکاری بەریتانیا، سمکۆ چەند جارێک شۆڕشی بەرپاکردەوە بەڵام ناکام بوو شکستی دەھێنا و تاوەکو دواجار بە ناوی گفتوگۆوە فێڵیان لە سمکۆ کرد و لە شارۆچکەی [[شنۆ]] شەھیدیان کرد لە ٣٠ی [[حوزەیران]]ی [[١٩٣٠]]، بەمەش شۆڕشی سمکۆ کۆتای ھات. === [[جەنگی جیھانیی دووەم]] === بریتی بوو لە ناکۆکییەکی نێودەوڵەتی وێرانکەر کە لە ٧ی [[تەممووز]]ی [[١٩٣٧]] دەستی پێکرد لە [[ئاسیا]] و لە ١ی [[ئەیلوول]]ی [[١٩٣٩]] لە [[ئەورووپا]] و لە ساڵی [[١٩٤٥]] کۆتاییی ھات. لە ۲٥ی [[ئاب]]ی [[١٩٤١]]دا ھێزەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە باکوورەوە و ھێزەکانی [[بەریتانیای مەزن|بریتانیای مەزن]] لە باشوورەوە ھاتنە خاکی [[ئێران]]ەوە، بە ھۆکارەکانی ئەوەی ڕەزا شا لایەنگری و مەیللی بۆ [[ئەڵمانیای نازی]] ھەبوو وە نازییەکان چاویان بڕیبووە وزەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و ھەروەھا یارمەتی ھاوپەیمانان لەڕێی [[ئێران]]ەوە ئەگەشتە [[ڕووسیا]]. ھەرێمی [[ورمێ]] و [[سەڵماس]] و خۆی و [[شارستانی چاڵدێران]] و [[ماکۆ]] و [[پۆلدەشت]] تایبەت مەندی خۆیان ھەیە کەتا ڕادەیەک زۆر لە ھەرێمەکانی دی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] جیاوازە، ئەویش تێکڵاو بوونییەتی لەگەڵ ناوچە [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانییەکان]] و گیرۆدە بوونییەتی بەو ناکۆکی و کێشە مەزھەبی و نەتەوەییە مێژووییەی نێوان دوو گەلی [[کورد]] و [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]] کە بە کێشەی کورد و عەجەم دەناسرێت. ئەم کێشەیە کە ناوەڕۆکەکەی لەسەر زەوی و چەسپاندنی دەسەڵات و پێگەی ئابووری و کۆمەڵایەتییە، لە ئەنجامی سیاسەتی چەوتی چینە کاربەدەستەکان و دەسەڵاتدارانی [[ئێران]] بەمەبەستی خۆش کردنی ئاگری دووبەرەکی و بەدەستھێنانی بەرژەوەندییەکانیان زیاتر قوڵ بووەوە. حکومەتی ناوەندی بەردەوام ئاسانکاری بۆ [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]] کردنی ناوچە [[کورد]]نشینەکان دەکرد و پاڵپشتی موڵکدارە عەجەمەکانی دەکرد تا زەوی و زاری کوردەکان زەوت بکەن و لە ناوچە دەشتایی و بەپیتەکان ھەڵیان کەنن و بەرەو چیاکان پاڵیان نێن. لەلایەکی ترەوە بەھۆی ھاو مەزھەبی [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]] و [[فارسەکان|فارس]] حکومەتی ناوەندی لە ڕووی ئابووری و دەسەڵاتەوە باوەشی بۆ بەشێکی زۆری دەرەبەگ و ئەریستۆکراتی [[گوند]] و بۆرجوای بازرگانی عەجەمەکان کردبووەوە لە سەر حسابی [[کورد]]ەکان ڕۆژ بەڕۆژ پێگەی ئابووری و کۆمەڵایەتیان بەھێزتر دەکرد تا لەھەر ڕووبەڕوو بوونەوەیەکی کورد و دەسەڵاتی ناوەندیدا وەک ئامڕاز و لەمپەرێک دژی [[کورد]] بەکاریان بھێنێت.<ref name="کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان| ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/wp-content/uploads/2017/09/%DA%A9%DB%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86.pdf | نووسەر = پ.ی.د یاسین [[سەردەشت]]ی |زمان = [[کوردیی ناوەندی]]}}</ref> ===[[کۆماری کوردستان]]=== [[پەڕگە: Republic of mahabad and iranian azerbaijan 1945 1946.png|وێنۆک|400px|چەپ|نەخشەی [[کۆماری کوردستان]] و [[کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان|کۆماری میللیی ئازەربایجان]]]] لەسەرەتای داگیرکاری [[ئێران]] لە باکوور و باشوورەوە و لابردنی [[ڕەزا شا]]، بۆشاییەکی کارگێڕی درووست بوو بەتایبەت لەناوچەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا]] و گەندەڵی و بەرتیلخۆری زیادی کرد و حکومەتی ناوەندی گوێی بە ناوچەکە نەدا، [[کورد]]ەکان لەڕێی دروستکردنی ئەنجومەنەوە ناوچەکەیان بەڕێوەدەبرد، هەروەها [[کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان|کۆماری میللیی ئازەربایجان]] درووست بوو کە ئەمه بووە هۆی پاڵنەری [[کورد]]ان کە وەک ئازەرییەکان بیر لە درووستکردنی [[کۆماری کوردستان]] بکەنەوە کە ئاوات و خەونی لە مێژینەی کوردان بوو، ئەم کۆمارە بووە پڕکردنەوەی بۆشایی دەسەڵات لە [[ماکۆ]] و خۆی و [[سەڵماس]] و [[شنۆ]] و [[مەھاباد|مەهاباد]] و [[بۆکان]] و [[سەردەشت]] و [[سەقز]].<ref name="کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان"/> [[کۆماری کوردستان]] یان '''کۆماری مەهاباد''' لە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ٢٦٤٦ی کوردی، بەرامبەر بە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی [[١٩٤٦]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|رۆژھەڵاتی کوردستان]] لەسەر دەستی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)]] دامەزرێنرا و پێشەوا [[قازی محەممەد]] وەک سەرۆک کۆمار سوێندی یاسایی خوارد، دەوڵەتێکی کوردی کەمتەمەن بوو کە لە [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیست]]دا و لە دوای [[کۆماری ئارارات]] لە [[تورکیا]] دامەزرا. پایتەختەکەی شاری [[مەھاباد]] بووە کە ئەکەوێتە باکووری خۆراوای [[ئێران]]. دامەزران و لەناوچوونی کۆمار راستە بەشێک بوو لەو قەیرانەی ئێرانی تێکەوتبوو، ئەو ململانێیەی لەنێوان [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤییەت]] دا ھەبوو کە [[شەڕی سارد]]ی لێکەوتەوە، بەڵام خواستی لەمێژینە و ئاواتی گەلی کورد بوو بۆ دامەزراندنی دەوڵەت و وڵاتێک بەناوی کوردستان، پێشینە لە مانگی ئابی ١٩٤١، راپەڕینێکی جەماوەریی کۆنترۆڵی ناوچە کوردییەکانی لە دەستی حکومەتی ناوەندیی ئێران دەرھێنا. لە شاری مەھاباد، کۆمیتەیەکی لە کەسانی چینی ناوەند بە پشتگیری سەرۆک خێڵەکان دەسەڵاتی ناوچەکەیان گرتە دەست. پارتێکی سیاسی بەناوی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژێ کاف) دامەزرێنرا. قازی محەممەد، سەرۆکی بنەماڵەی قازی، بە سکرتێریی پارتەکە ھەڵبژێردرا. کۆمیتەکە بە سەرکردایەتیی قازی محەممەد ناوچەکەیان بە لێھاتوویی و سەرکەوتنێکی بەرچاوەوە بۆ ماوەی (٥ ساڵ) تا رووخانی کۆمار بەڕێوەبرد. سەبارەت بە پەیوەندییەکانی [[کورد]] و [[ئازەرییەکان|ئازەری]]، دەتوانرێت بە بەستنی پەیمانی یەکێتی و بێلایەنی لەنێوان [[کۆماری کوردستان]] و [[کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان|کۆماری میللیی ئازەربایجان]] کە لە ۳ی [[نیسان (مانگ)|نیسان]]ی [[١٩٤٦]]دا لەلایەن ژمارەیەک لە نوێنەرانی هەردوولاوە لە [[تەورێز]] مۆرکرا. بە دەسکەوتێکی سیاسی مەزن و وەچەرخانێکی ئەرێنی لە پەیوەندییەکانی هەردوولا دابنرێت. وەک ئاشکرایە لە ئەنجامی سیاسەتی چەوتی چەند ساڵەی حکومەتە یەک لە دوایەکەکانی [[ئێران]]، دوژمنایەتی و ناکۆکییەکی مێژوویی قووڵ لە نێوان هەردوو گەلی [[کورد]] و [[ئازەرییەکان|ئازەری]] درووست ببوو، بیرتەسکی ناسیۆنالیستانەی بەشێکی زۆری سەرانی حکومەتی میللیی ئازەربایجان کە ئامادە نەبوون دان بەدەسەڵاتێکی سیاسی کوردی جیاو سەربەخۆ لە دەسەڵاتەکەیاندا بنێن، پێیان وابوو گەلی کورد دەبێت لە ڕێگەی نوێنەری خۆیانەوە بۆ مەجلیسی میللی ئازەربایجانی گوێڕایەڵی خۆیان بۆ حکومەتی ئازەربایجانی ڕابگەیەنن و بیر لە هەنگاوی سەربەخۆ نەکەنەوە. شایەنی باسە بە دامەزراندنی حکومەتی میللیی کوردستان ناکۆکییەکانی هەردوولا توندتربوو، دەسەڵاتدارانی ئازەربایجان دژی ئەوە وەستانەوە کە قەڵمڕەوی حکومەتی کوردستان [[شار]]ە [[کورد]]ییەکانی ([[ماکۆ]] و خۆی و [[سەڵماس]] و [[ورمێ]] و [[میاندواو]]) بگرێتەوە بەو بیانووەی گوایە زۆرینەی ئەم شارانە ئازەرین. ئەو شارانەی کە کورد بە بەشێکی جیانەکراوەی خاکی کوردستانی دەزانی و بە هۆی سوارەکانی (ڕەشید بەگی هەرکی و زێڕۆ بەگە)وە دەسەڵاتی ناوەندییان لێوەدەرنرا بوو. (سەرهەنگ زەنگەنە) سەرکردەی هێزە ئێرانییکان لە شاری [[ورمێ]] بڕیاریدا چەک فڕێ نەدات و بەرگری بکات دژی هێزە دیموکڕاتەکان، ئینجا کەوتە دامەزراندنی حکومەتێکی سەربازی بە مەبەستی چاوترساندن چەند جارێک کوشتاری بە کۆمەڵی لە گوندە ئاشووری و کوردەکانی دەورووبەری ورمێ کرد، تا سوارەکانی (ڕەشید بەگی هەرکی و زێڕۆ بەگ) لە [[گوند]]ی [[بەراندێز]]ەوە پەلاماری شاریاندا و دوای ڕۆژێک شەڕ لە ۱٨ی [[کانوونی یەکەم]]ی [[١٩٤٥]]دا [[ورمێ]]یان گرت و سەرهەنگ زەنگەنە دەست بەسەر کرا. [[ئازەرییەکان]]ی [[ورمێ]] و دەورووبەری لەو کێشەیەدا پێیان خۆش بوو بە قازانجی [[کورد]]ەکاندا بکەوێتەوە، لەبەرئەوەی ئەوان لە سۆنگەی پاراستنی شوێن و پایەی چینایەتیان حەزیان بەکەوتنە ژێر دەسەڵاتێکی چەپڕەوی ڕادیکاڵ نەدەکرد، بۆیە زۆریان هانی سەرانی حکومەتی کوردستان دەدا پایتەختەکەیان لە [[مەھاباد]]ەوە بەرنە شاری [[ورمێ]]، لە ڕاستیدا هەر ئەم هۆکارەش بوو پاڵی بە قەرەپەپاغەکانی [[نەغەدە]]وە نا ببنە [[پێشمەرگە]] لە سوپای میللیی کوردستاندا. == شوێنەوارە مێژوویی و ئاینییەکان == [[پەڕگە:Khoy city.iran.jpg|وێنۆک|150px|شەقامی شێخ نوایی]] [[پەڕگە:Sorp SerKis Church-Khoy.jpg|وێنۆک|چەپ|150px|کڵێسای سورەپ سەرکیس]] لە ناوچەی خۆی چەندین شوێنەواری مێژوویی ھەیە، لەوانە: مەزاری [[شەمسی تەورێزی]] و تاوەری [[شەمسی تەورێزی]]، دەروازەی بەردین، گۆڕستانی شێخ نەوایی، مزگەوتی مەتاڵ خان، پردی خاتوون، بازاڕی خۆی، کاروانسەرەکانی خۆی لە دەوروبەری، پردی کۆتوڵ، بینای [[شارەوانی]] پێشوو، کڵێسای سورەپ سەرکیس، مزگەوتی شا "سەید ئەلشوھەدائی" خۆی، مزگەوتی مەلا حەسەن و گۆڕی پوریا وەلی. عەلەمدار خوی، ئیمام زادە سەید بەھلول، مەزارگەی میر فەتاح و تاڤگەی بەدلان، ئەشکەوتی عەلی شێخ، تەکیەی حەزرەتی ئەبولفەزل، ئەنسار حسێن خۆی(بالا ئیمام زادە) ناونران. == کۆنگرەی نێودەوڵەتی [[شەمسی تەورێزی|شەمس]] لە خۆی == یەکێک لە ھێماکانی خۆی گۆڕی [[شەمسی تەورێزی]] - خۆی شاری عەشق شاگردی [[مەولانای ڕۆمی]]، شەمس تەبریزییە. یەکەمین کۆنگرەی نێونەتەوەیی شەمسی تەورێزی لە شاری خۆی لە ساڵی ٢٠٠٩ بە ئامادەبوونی زیاتر لە ٤٠ [[ئەکتەر]]ی ناوداری سینەمای ئێران وەک(عەلی ناسریان، پەروێز پەرەستۆوی، ھەنیە تۆسەلی، حەمید جەبەلی و ھتد) و گۆرانییەکانی شوڕشگێڕانی ئێرانی وەک: [[شارام نازری]]، موختەباد، سیراج سالار ئاغیلی و ڕووخسارێکی نێودەوڵەتی بە ناوی عالم قاسمی کەیلد خورد. کە ھەموو ساڵێک و لە ساڵی ٢٠١٤دا، کۆنگرەی شەمس بۆ جارێکی بێشومار لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەڕێوەدەچێت؛ کە ھاوکاتە لەگەڵ ٧ی تشرینی یەکەم، کە ساڵانە میوان و گەشتیاران لە وڵاتانی: [[ئەڵمانیا]]، [[بولگاریا]]، [[تورکیا]]، [[ئازەربایجان]]، [[پاکستان]] و... بۆ ماوەی ھەفتەیەک بەڕێوەدەچێت، کە بریتییە لە بەرنامەی رۆشنبیری و پێشانگا و کۆنسێرتی خۆشی لەخۆدەگرێت، لەنێو ئەو بەرنامانەی کە لە ئاھەنگی [[شەمسی تەورێزی]]دا لە نێوان شارەکانی خۆی - تەبرێز - شیراز - نەیشابوردا ئاماژەیان پێکراوە. == سروشت == خوی دەکەوێتە نێوان شاخە بەرزەکان، ھەر بۆیە لە [[ھاوین]]دا کەشوھەوای گەرمە و لە [[زستان]]دا زۆر سارد دەبێت. کەشوھەوای ئەم شارە لە وەرزی [[بەھار]]دا زۆر خۆشە. چیای چەلێخانە دەکەوێتە دەوروبەری ئەم شارۆچکەیە، ھەروەھا چیای ئۆرین کە شاخێکی بەنرخ و مێژووییە بۆ خەڵکی ئەم شارۆچکەیە. ناوچەی جەھنەمی دەرە خۆی یان وەک پێی دەوترێت دەرە قریس، کە دۆڵێکی تەواو پاک و خاوێنە و شاخ و بەردەکانی تێدایە کە ڕێڕەوێکیان بە ناوەڕاستدا ھەیە، و بەرزییان ھەندێک جار دەگاتە بەرزی تاوەرێکی دە نھۆمی کە بەستراوەتەوە بۆ یەکتر لە لوتکەدا. لەم دۆڵە سەوزەدا ئاژەڵی وەک ورچی قاوەیی و ئاسک و کەڵەکێوی ھەن. شاری سەوز و گەشتیاری فیرۆراق- گوندی عەلی شێخ- گوندی وار و پێسک- و ناوچەی قەتور بە سپا و چارەسەرەکەیەوە بە یەکێک لە ناوەندە گەشتیارییەکانی ئەم شارە دادەنرێت. === پلەی گەرمی === سیستەمی پۆلێنکردنی کەشوھەوای کۆپن-گەیگەر کەشوھەواکەی بە نیمچە وشکی سارد (BSk) پۆلێن دەکات. {{Weather box |width = auto |metric first=yes |single line=yes |location=Khoy |Jan high C=2.8 |Feb high C=5.2 |Mar high C=11.6 |Apr high C=17.2 |May high C=23.9 |Jun high C=29.3 |Jul high C=32.6 |Aug high C=32.7 |Sep high C=28.0 |Oct high C=20.5 |Nov high C=13.1 |Dec high C=6.4 |Jan mean C=-1.4 |Feb mean C=0.6 |Mar mean C=6.1 |Apr mean C=11.2 |May mean C=16.9 |Jun mean C=21.4 |Jul mean C=24.7 |Aug mean C=24.5 |Sep mean C=19.6 |Oct mean C=13.6 |Nov mean C=7.5 |Dec mean C=1.9 |Jan low C=-5.6 |Feb low C=-4.0 |Mar low C=0.6 |Apr low C=5.3 |May low C=9.9 |Jun low C=13.5 |Jul low C=16.9 |Aug low C=16.3 |Sep low C=11.3 |Oct low C=6.7 |Nov low C=2.0 |Dec low C=-2.6 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm=28 |Feb precipitation mm=20 |Mar precipitation mm=31 |Apr precipitation mm=47 |May precipitation mm=54 |Jun precipitation mm=21 |Jul precipitation mm=7 |Aug precipitation mm=5 |Sep precipitation mm=8 |Oct precipitation mm=22 |Nov precipitation mm=22 |Dec precipitation mm=19 | source = ''Climate-Data.org''، بەرزی: 1136م<ref> https://en.climate-data.org/asia/iran/west-azerbaijan/khoy-805/ </ref> }} == بەرھەمەکان == ساڵانێک لەمەوبەر بەھۆی جۆری خاکەکەوە، کێڵگەی [[پەتاتە]] تێیدا دەچێندرا و دەقۆزرایەوە؛ وە ئەم کێڵگانە بوونە ھۆی دروستبوونی بونیادنان لە خۆی؛ بەڵام وردە وردە کێڵگەی [[پەتاتە]] جێگەی خۆی بە [[گوڵەبەڕۆژە]](جۆری باخان)دا. تۆوی [[گوڵەبەڕۆژە]] یەکێکە لە بەرھەمە سەرەکییەکانی ئەم شارۆچکەیە، کە لە وڵاتەکەدا بەناوبانگە. ھەروەھا [[ھەنگوین]]ی کوالێتی ئەم شارە یەکێکە لە بەرھەمە خۆراکیەکانی تر. فەرشی دەستی نایاب بەرھەمەکانی تری ئەم شارەن. یەکێک لە مۆتیڤە درێژخایەنەکانی فەرشی ئێران "نەخشی ماسی"یە کە لەسەر بنەمای پەیمانی لیسبۆن و لەڕێگەی پرۆسەیەکی پسپۆڕەوە و بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان دامەزراوە. فەرشەکەی ماھی خوی لە ئاستی جیھانیدا لە ڕێکخراوی جیھانی خاوەندارێتی ھزری (WIPO) تۆمارکرا کە بنکەکەی لە جنێڤە. پیشە دەستییەکانی ناوچەکە بریتین لە فەرش، جاجیم، جاڵ، زیلۆ، مات، سەبەتە، ڕیشاڵ چنین، کۆفە و دەست بونی پشم. == کانەکان == کانگاکانی خۆی بریتین لە: [[خوێ]]، [[خەڵوز]]، [[مس]] و [[زێڕ]]، تەنیا کانگای خوێیەکەی لە ئێستادا بەکاردێت و بە شێوەی بازرگانی وەک خوێی خۆی لە ھەموو شارەکانی نزیک دەفرۆشرێت.<ref> (فرھنگ جغرافیایی ایران ج. ۴، حسنعلی رزمآرا، تھران، دایرە جغرافیایی ستاد ارتش، ۱۳۱ -.۱۳۲)</ref><ref> (لغتنامە دھخدا) </ref> == تێرمیناڵی سنووری ڕازی خۆی == خۆی سەرەڕای ئەوەی دەروازەی سنووری ڕازی ھەیە و لەسەر [[ڕێگای ئاوریشم]] بوونی تاکە ڕێگای سنوورییە کە لە [[تورکیا]] نزیکە. خۆی تاکە شارە کە ١٢٠ کم لە [[وان]]ەوە دوورە لە [[تورکیا]] لە ڕێگای بازاڕچە ڕازیەوە. ساڵی ٢٠٠٦ ھایتی بەناوی [[تورکیا]]وە بە ئامادەبوونی بریکاری وەزیر و کەسانی دیکەی بەرپرسی ھەناردە و ھاوردەکردنی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] کۆبوونەوەیەکی ئەنجامدا و خەڵکی ئەم شارەی ھەڵبژارد بۆ پێداچوونەوە بە دۆخی نێوان ھەردوو وڵاتدا. رۆژی ٤/١٥/٢٠١١ بە ئامادەبوونی وەزیرانی دەرەوەی [[ئێران]] و [[تورکیا]] و دەسەڵاتدارانی خۆجێی سنووری رازی بە فەرمی کرایەوە. == گواستنەوە == === تێرمیناڵی سەرنشینی خوی === تێرمیناڵی سەردار شەھید حاج محەمەد حەنیفە دەرشتی لە ساڵی ٢٠٠٧ وەک گەورەترین تێرمیناڵی سەرنشین لە باکووری ڕۆژئاوا و ڕۆژئاوای وڵات خراوەتە بواری جێبەجێکردنەوە. توانای ڕۆژانەی ئەم تێرمیناڵی سەرنشینە ٤٥٠٠ سەرنشینە. === [[فڕۆکەخانەی خۆی]] === [[پەڕگە:Plane & airport of khoy.JPG|وێنۆک|[[فڕۆکەخانەی خۆی]]]] فڕۆکەخانەی خۆی (IATA: KHY, ICAO: OITK) وەک دووەم فڕۆکەخانەی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٣ خراوەتە بواری کارکردنەوە. لە ئێستادا [[فڕۆکەخانەی خۆی]] بەھۆی سنووری لەگەڵ [[تورکیا]]، شاری [[وان]]، و ھەبوونی دەروازەی سنووری ڕازی، گرنگترین دەروازەی گەشەسەندنی باکووری پارێزگاکەیە لە جموجۆڵی ئاسمانی سەرنشینان، گەشتیاران، بازرگانان، زانکۆکان پرۆفیسۆر و خوێندکار و ئەندازیار و پیشەوان و ھتد، وەک یەکێک لە جوانترین فڕۆکەخانەکانی وڵات ڕۆڵی ھەیە. خشتەی گەشتەکانی [[فڕۆکەخانەی خۆی]] ڕۆژانی شەممە و یەکشەممە لە [[تاران]]ەوە بۆ خۆی کاتژمێر ٠٦:١٠ و لە خۆیەوە بۆ [[تاران]] کاتژمێر ٠٨:١٠ و ڕۆژانی چوارشەممە کاتژمێر ١٦:١٠ لە [[تاران]]ەوە بۆ خوی و لە خۆیەوە بۆ [[تاران]] کاتژمێر ١٨:١٠. پلانەکانی داھاتووی خۆی بریتین لە دەستپێکردنی گەشتەکانی [[مەشھەد]]-خۆی [[نەجەف]] و [[کەربەلا]] و بەپێچەوانەوە، ھەروەھا گەشتی گەشتیاری. === وێستگەی شەمەندەفەری ڕازی خۆی === [[پەڕگە:Pol havai - railway bridge Khoy.jpg|وێنۆک|[[پردی کۆتۆل]]]] یەکێکە لە چواردە ناوچەی شەمەندەفەری [[ئێران]]. لە ڕێگای تاران، وێستگەی ڕازی-خۆی، [[پردی کۆتۆل]] کە گەورەترین پردی شەمەندەفەرە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دا، لە نزیک خۆی لەسەر ڕێگای شەمەندەفەری [[ئێران]]-[[تورکیا]] دروستکرا. ھاوکات لەگەڵ پەرەسەندنی گواستنەوەی شەمەندەفەر، کۆمپانیای ئاسنی کۆماری ئیسلامی ئێران بە ھاوکاری لەگەڵ ھێڵی ئاسنی تورکیا لە ساڵی ٢٠٠١ شەمەندەفەری [[تاران]] - [[ئەنقەرە]]ی خستە بازاڕەوە. ئەم شەمەندەفەرە شەوی دووشەممە لە [[تەورێز]]ەوە دەڕوات و بەیانی سێشەممە دەچێتە ناو شاری [[وان]] لە [[تورکیا]]. ئەم شەمەندەفەرە ڕۆژی شەممە ٤ کاتژمێر ٢٢:١٥ لە تاران بەڕێکەوت بۆ ئەنقەرە و دوای تێپەڕبوونی بە وێستگەی زەنجان، تەبرێز، سەلماس کاتژمێر ١٤:٤٥ دەگاتە وێستگەی سنووری ڕازی خوی، فۆرماڵیتی گومرگی و کۆنترۆڵی پاسپۆرت لە وێستگەی ڕازی ئەنجام دەدرێت، دواتر شەمەندەفەرەکە دوای ڕۆیشتنی ٣ کیلۆمەتر کاتژمێر ١٧:٤٠ بەردەوام دەبێت لە ڕێگا. لە وێستگەی سنووری کاپیکۆی لە تورکیا دەوەستێنرێت بۆ پشکنینی پاسپۆرت و گومرگ لەلایەن ئەفسەرانی ئەم وڵاتە. دوای ڕۆیشتنی ١٠٧ کم، شەمەندەفەرەکە دەچێتە ناو وێستگەی [[وان]]، و سەرنشینەکان لە [[دەریاچەی وان]] سواری کەشتییەکی دوو نھۆمی دەبن، و دوای ٥ کاتژمێر لە گەشتکردن بە بەلەم لەسەر [[دەریاچەی وان]]، دەگەنە وێستگەی [[تاتوان]]، و دوای گەشتکردن بە ١٣٣٠ کم ، شەمەندەفەرەکە کۆتایی بە گەشتەکەی دێت، بە شەمەندەفەری تورکی بەردەوام دەبن بۆ [[ئەنقەرە]] و کاتژمێر ١٠ی ڕۆژی شەممە دەگەنە [[ئەنقەرە]]. == شارەوانی خۆی == [[پەڕگە:Arg hokumati xoy.jpg|وێنۆک|قەڵای کۆنی حکومەت و شارەوانی خۆی]] بینای شارەوانی خۆی یان شارەوانی پێشوو سەر بە سەردەمی یەکەمی پەھلەوییە لە خۆی، ناوەندی شار کە بینای شارەوانی خۆی لە ساڵی ١٩٣٣ لەلایەن مامۆستا عەلی ئەکبەر توانا(تەلارسازێکی بەناوبانگی خۆی بوو) لە شوێنی بینای کۆنی شارەوانی کە دەکەوێتە شەقامی شەھید سەمەدزادەی(ئێستا) دروستکراوە. لە فەزای شارەوانی کۆن سەدان درەختی ڕەسەنی تەورێزی ھەبوو. جاران بە سەرۆکی شارەوانی شار ناودەبرا، لە کاتی دامەزراندنیدا ٥-٦ کرێکاری ڕۆژانەی ھەبوو. کۆڵانەکانی شار زیاتر گڵ بوون. لە ساڵی ١٩٣٣ شەقامە سەرەکییەکانی ئەو شارە دروستکران (شەقامی تاڵەغانی و شەقامی شەریعەتی)، لە ساڵی ١٩٣٧دا تەنیا لە چەند شوێنێکی شارەکەدا قیر ھەبووە. ئەرکەکانی شارەوانی لە سەرەتای پێکھێنانیدا زیاتر پاککردنەوە و ڕێکخستن بوو لە شاردا و لە ساڵی ١٩٥١دا ٣٥ کارمەند و ٢٠ کرێکاری ھەبوو. لە ماوەی ڕابردوودا شارەوانی خۆی لە ژێر چاودێری کۆمەڵەی شاردا کار دەکات و زۆرترین سەرچاوەی داھات بۆ شارەوانییەکە بریتین لە وەرگرتنی باج لەو خەڵکی شوێنی و سەرپەرشتی پرسی ئاو و کارەبا و نان و گۆشت و تەندروستی شار دەکات لەگەڵ پاککردنەوە و گواستنەوە و پاککردنەوەی (خزمەتگوزاری شار). لە ساڵی ١٩٢٨ شاری خۆی پێنج دەروازەی چوونە ژوورەوەی ھەبووە و لە ھەر یەکێک لەو دەروازانەدا پارەی چوونە ژوورەوە و دەرچوون بۆ کەلوپەلی ھاوردەکراو، ئەو کەلوپەلانەی لە گۆڕەپانەکاندا دەفرۆشرێن، [[گەنم]] و [[خوێ]] و [[جۆ]] وەردەگیرا. دواتر ئەرکەکانی شارەوانی فراوانتر کرا و وەرگرتنی رسومات لە مۆڵەتی بیناسازی و دوکانەکان و مۆڵەتی تری خەڵکیش بۆ سەرچاوەکانی داھاتی شارەوانی زیادکرا. لە ساڵی ١٩٥٩ لە شاری خۆی دەستی بە چاندنی درەختی چنار کرد و زۆربەی گۆڕەکان کرانەوە و چوونە ژوورەوەی ئاژەڵ بۆ ناو شار قەدەغە کرا. ئێستاش شارەوانی خۆی بە یەکێک لە شارەوانییە چالاکەکانی باکووری رۆژئاوای وڵات دادەنرێت، خاوەنی پلەی ١٠یە، ھەروەھا خاوەنی ٤ ناوچە و ٥ بنکەی ئاگرکوژێنەوە، پاس، [[تەکسی]]، تێرمیناڵ و گۆڕستانە. == گواستنەوە لە شارۆچکەی خۆی == === سەندیکای پاس و مینی پاسی خۆی === [[پەڕگە:Khoy bus.jpg|وێنۆک|پاسی شارۆچکەی خۆی]] ساڵی ١٩٩١ بەمەبەستی گواستنەوەی ھاووڵاتییانی خۆی، بە ژمارەی ٩ پاس و ١١ مینی پاس، دامەزرا و بە چارتەرێکی سەربەخۆ لەژێر مۆڵەتی دەرکردنی وەزارەتی شەرەفی وڵات، دەستی بە کارکردن کرد، ئێستاش خۆی و دەورووبەری سەندیکای پاس بە ٨٨ پاس و ١١٧ مینی پاس لە ٣٥ ھێڵ لە شار و گەڕەکەکانی شار خزمەتگوزاری پێشکەش بە ھاوڵاتیانی بەڕێز دەکات. === سەندیکای تاکسی خۆی === [[پەڕگە:Khoy taxi.jpg|وێنۆک|تاکسی شارۆچکەی خۆی]] سەندیکای بارەکانی تاکسی و تاکسی لە شارۆچکەی خۆی لە ساڵی ١٩٩١ دەستی بە چالاکی کرد و لە ساڵی ١٩٩٧ لەگەڵ پێکھێنانی کاروباری تەکسی لە شارەوانی خۆی لە ژێر چاودێری شارەوانی خۆی چووە نێو کۆکردنەوەکانەوە. کاروباری تەکسی شارەوانی خوی تا ساڵی ١٩٨٢ لەلایەن شارەوانی بەڕێوەدەبرا، کە بە دامەزراندنی ڕێکخراوەکە وەک یەکێک لە ڕێکخراوەکانی شارەوانی سەربەخۆ لە ڕوانگەی کارگێڕی و داراییەوە دەستی بە کارەکانی کرد. ڕێکخراوی بەڕێوەبردن و چاودێری تاکسی خۆی لە ساڵی ١٩٨٢ لە جێبەجێکردنی یاسای زیادکردنی تێبینییەک بۆ تاکە مادەی یاساکە سەبارەت بە چڕکردنەوەی کاروباری [[تەکسی]] وەک یەکێک لە ڕێکخراوەکانی ژێر شارەوانی خۆی دامەزراوە. ئەم ڕێکخراوە لەسەر بنەمای مادەی ٨٤ لە یاسای شارەوانییەکان و بڕگەی ١٥ لە مادەی ٧١ لە یاسای ڕێکخراوەکان و ئەرک و ھەڵبژاردنی ئەنجوومەنە ئیسلامییەکانی وڵات و ھەڵبژاردنی سەرۆک شارەوانییەکان کە لە ٣/٢٢/١٩٩٦ پەسەند کراوە. دامەزراوە و بابەت و ئامانج و ئەرکی ھەڵگرتن و بەڕێوەبردنی ھەموو بابەتەکانی پەیوەست بە تاکسی و گواستنەوەی گشتی سەرنشینانی ناو شارۆچکەی خۆی ھەیە. == گەشتیاری == === شوێنە گەشتیارییەکان === <div class="reflist references-small references-column-count references-column-count-3" style="{{column-count|3}}"> * بازاڕی خۆی * دەروازەی بەردین * مەزاری [[شەمسی تەورێزی|شەمسی تەبرێزی]] * کاروانسەرای خان * منارەی [[شەمسی تەورێزی|شەمسی تەبرێزی]] * باڵەخانەی شارەوانی خۆی * جەھنەم دەرەی خۆی * قەڵا گەورەی چوروس * مەزاری ئالی یەعقوب * خانی گەورە * گۆڕستانی بەردینی چیر * ئامادەیی حاکمە * مزگەوتی مەتڵەب خان * مزگەوتی داش ئاغلیان * مزگەوتی سەید شوھەدا * مزگەوتی مەلا حەسەن * کڵێسای مولھیزان * کلیسای خۆی(سورپ سوکیس) * پردی خاتوون * تەپە عەلەمدار بەدال ئاباد </div> <gallery mode="packed"> Municipality of Koy.jpg|باڵەخانەی شارەوانی خۆی Khan Caravanserai10.jpg|کاروانسەرای خان Shams tabrizi minaret.jpg|منارەی شەمسی تەورێزی Aal Yagoub Shrine3.jpg|مەزاری ئالی یەعقوب Davood Zand 4.jpg|گومبەدی کڵێسای مولھیزان Cheer Rock1.jpg|گۆڕستانی بەردینی چیر بازار خوی در یک روز تعطیل.jpg|بازاڕی خۆی Seyyedoshshohada Mosque22.jpg|مزگەوتی سەید شوھەدا Sorp Sarkis.jpg|کڵێسای خۆی(سورپ سوکیس) Motalleb Khan Mosque7.jpg|مزگەوتی مەتڵەب خان Khatoon Bridge222.jpg|پردی خاتوون </gallery> === ھۆتێلەکانی خۆی === بە ٣ ھۆتێل لەوانە: ھۆتێلی سامین ٣ ئەستێرە، ھۆتێل زومڕەد ٢ ئەستێرە، و ھۆتێل جەھانگۆردی ١ ئەستێرە، خۆی ئامادەیە بۆ پێشوازیکردن لە میوانەکان. === کەبابی خۆی === [[پەڕگە:Kabab khoy.jpg|وێنۆک|150px|کەبابی خۆی]] خواردنی سەرەکی شاری خۆی ماوەیەکی زۆرە کەبابی خۆی بووە، بۆ ئەوەی تامی ڕەسەنی کەبابی خۆی تام بکەیت، دەبێت بچیتە بازاڕی کۆنی خۆی و سەردانی حاجی حوسێن و چالو کبابی حاجی عەلی بکەیت بۆ ئەوەی تامی ڕاستەقینەی کەبابی خۆی بکەیت. == بازاڕی کۆنی خۆی == بازاڕی کۆنی خۆی بازاڕی خۆی دەکەوێتە لای ڕۆژھەڵاتی شاری خۆی و پاشماوەی بازاڕەکە فراوانە. مێژووی دروستکردنی بازاڕی ئێستا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سەفەوی، خاوەنی ٤ کاروانسەرای گەورەیە، میرزا ھاشم، کاروانسەرای خان و ھتد. زۆربەی بەشەکانی بە فەرمانی عەباس میرزایی قاجار و لەلایەن [[ئەمیر]] ئەحمەد خان [[دونبەلی]] لە سەرەتای سەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا دروست کراون. بازاڕی خوی ھاوشێوەی بازاڕەکانی ئیسفەھان و کرمان و ھتد، دیکۆراتی کاشی گچکە و خشت و نووسراو و ھتدی تێدا نییە، بەڵام لە ھەندێک شوێن و بە تایبەت لە چوار لایەکەیدا دیکۆراتی کاشی خشت ھەیە. <gallery> پەڕگە:Bazzar khoy.jpg| بازاڕی کۆنی خۆی پەڕگە:Stone gate of Khoy 1.JPG|دەروازەی بەردینی خۆی </gallery> <gallery> | پاساژ شھرداری خوی پەڕگە:Shams big mall.jpg|کۆمەڵگەی بازرگانی شەمسی تەورێزی پەڕگە:Shams mall sqr.jpg|کۆمەڵگەی بازرگانی شەمسی تەورێزی </gallery> == ناوەندە پەروەردەییەکانی خۆی == خۆییەکان لە پێشەنگەکانی بزووتنەوەی دەستووری لە [[ئازەربایجان(ھەرێم)|ئازەربایجان]] و [[ئێران]] بوون و ئەمەش لە پاشخان و پێکھاتەی فەرھەنگیی ئەو شارەوە سەری ھەڵدا. بەرواری دروست بوونی یەکەمین قوتابخانە بەم شێوەی ئێستای لە خۆی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٨٠ لەلایەن مژدەبەرە ئەمریکییەکانەوە؛ قوتابخانەی خوسرەوی یەکێکە لە بەرھەمە مێژووییەکانی خۆی کە لە دێرزەمانەوە ماوەتەوە کە دەکرێ باسی بکەین. ناوەندەکانی پەروەردەی خۆی بریتین لە: زانکۆی ئازادی ئیسلامی بە نزیکەی ٥٤٠٠ خوێندکار، زانکۆی پەیام نوور بە نزیکەی ٤٥٠٠ خوێندکار، فاکەڵتی زانستە پزیشکییەکانی خۆی بە نزیکەی ٧٠٠ خوێندکار، فاکەڵتی تەکنیکی و ئەندازیاری، فاکەڵتی زانستە قورئانییەکان، مەدرەسەی سەلام، ناوەندی ڕاھێنانی مامۆستایان و زانکۆکانی عەلامە خوەیی، زارینە و زانکۆ ناحکومییەکانی شەمس لە ناوەندە زانستی و پەروەردەییەکانی ئەو شارەن، ھەروەھا زانکۆی دەوڵەتی خوەییش لە قۆناغی دروستکردندایە، کە چاوەڕوان دەکرێت بۆ ئەوەی بە دروستکردن و تەواوکردنی تەواو بکرێت، گۆڕانکارییەکی گەورە لە ناوچەکەدا ڕوودەدات. ھەروەھا ئامادەیی عەڵامە حەلی خوی یەکێکە لە بەناوبانگترین قوتابخانەکانی پارێزگاکە و ساڵانە زۆرێک لە قوتابیانی ئەم ناوەندە لە ئۆڵۆمپیادی زانستی و تاقیکردنەوەی وەرگرتنی نەتەوەییدا دەدرەوشێنەوە، ئەمەش لە پارێزگاکەدا دیارە. == پیشەسازی لە شاری خۆی == لە نێو کارگە بەناوبانگە سەرەکییەکانی شاری خۆی بریتین لە: وێستگەی کارەبای خوێی تێکەڵاوی خۆی - چیمەنتۆی ئازەرەبادگان خۆی - کارگەی توانەوەی ئاسنی خۆی لە قۆناغی دروستکردندایە - کارگەی گەورەی قوماشی خۆی - شەربەت و چڕکەرەوەی گۆلشان خۆی - پاڵاوگەی خوێی ئازەر سێپید خۆی - کارگەی مۆبیلیات (بارش) - . ئیپێک یولی - گۆڵ - تورکیا - ئەستەنبوڵ و...). ھەروەھا شارۆچکەی پیشەسازی خۆی لە ساڵی ٢٠٠٠ پەسەند کراوە و دەکەوێتە باشووری شاری خۆی لەسەر ڕێگای خۆی - [[سەڵماس]] بە ڕووبەری ٢٢٢ ھێکتار. دەمەوێت ئەوەش زیاد بکەم کە شارۆچکە پیشەسازییەکانی کانزای کانزا و ناکانزاکانی شارۆچکەی مۆبول لە پرۆسەی دروستکردندان. === ناوچەی تایبەتی ئابوری خۆی === ناوچەی ئابووری تایبەتی شاری خۆی لە باشووری شاری خۆی، لەسەر ڕێگای خۆی بۆ [[سەڵماس]] و [[ورمێ]]، بە ڕووبەری ھەزار و چل ھێکتار، لەبەردەم شارۆچکەی پیشەسازی لەسەر ڕێگای فڕۆکەخانەی ئەم شارە، بە ئاسانکاری دیاری کراوە: [[فڕۆکەخانەی خۆی]] - وێستگەی کارەبای پاسکیل تێکەڵاوی خۆی - شارۆچکەی پیشەسازی خۆی و ھتد. لە ئێستادا کاری سەرەتایی خۆی لە دەستەی حکومەتدا ئەنجام دەدات. == ناوچەی ئازادی شاری خۆی == پێشنیازی دروستکردنی ناوچەی ئازاد خۆی لە بنەڕەتدا لەلایەن پارێزگاری [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]وە پێشنیار کراوە. دەوترێت لەم پلانە پێشنیازکراوەدا بڕیارە خۆی بە ناوچەی ئازادی ئاراسەوە ببەسترێتەوە و شاری خۆی لە دووری ٢٥-٣٠ کیلۆمەتر سوودمەند دەبێت لەم ناوچە ئازادە و ئەم پرسە زۆر جدییە و لە ئێستادا بەناو خۆیدا تێدەپەڕێت قۆناغی سەرەکی و کۆتایی. <gallery> پەڕگە:Road of razi borader.jpg| جادەی ناوچەی ئازادی خۆی پەڕگە:Gotur road2.jpg|ناوچەی ئازادی خۆی |پل قطور خوی </gallery> == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Khaneh_kabiri_khoy4.jpg|خانووی کەبیری پەڕگە:Iran_bazar_khoy.jpg|بازاڕی خۆی پەڕگە:Khan Caravanserai10.jpg|کاروانسەرای خان پەڕگە:Stone gate of Khoy 2.JPG|دەروازەی بەردی خۆی پەڕگە:Khoy city views plane.jpg|دیمەنێکی شاری خۆی لە ناو فڕۆکەوە پەڕگە:Khoy airport &fokker100.jpg|دیمەنێکی فڕۆکەخانەی خۆی پەڕگە:PARK -E-MELLAT KHOY.jpg|باغی میلەتی خۆی پەڕگە:POL-E- SSEVOME KHORDAD.jpg|پردی سێیەمی جۆزەردانی خۆی پەڕگە:POL-E-KHATOON.jpg|پردی خاتونی خۆی پەڕگە:Tomb of Shams Tabrizi 2.JPG|گۆڕی شەمسی تەورێزی پەڕگە:Tomb of Shams Tabrizi 5.JPG|منارەی شەمس </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] * [[شارستانی خۆی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{Bajar kurd Soranî}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا}} {{پۆلی کۆمنز|Khoy}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:خۆی| ]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوشتنی بەکۆمەڵ لە ساڵی ١٩١٨]] [[پۆل:شارستانی خۆی]] 4gsr4feiyntg3w7b4vnghwqyr3gwe6h 0 1635 1586237 1554717 2026-05-23T12:13:33Z ~2026-31036-45 76563 1586237 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = مەستوورەی ئەردەڵان | image = Mesture Erdelan.jpg | imagesize = 250px | caption = پەیکەری مەستوورە لە شاری [[سنە]]دا | birth_date = ١٨٠٤ | death_date = ١٨٤٨ | occupation = [[نووسەر]]، [[شاعیر]]، [[فەیلەسووف]]، [[مێژووناس]] | nationality = [[کوردستان|کورد]] | notableworks = [[مێژووی ئەردەڵان]] }} '''مەستوورە کوردستانی''' یان '''مەستوورەی ئەردەڵان''' (١٨٠٤ - ١٨٤٨) [[شاعیر]] و [[مێژوونووس]]ی کوردە. ناوی خۆی ماھ شەرەف خانم بووە و نازناوی مەستوورە بووە. دەوروبەری ساڵی ١٢٢٠ ک. م (١٨٠٤ ز) لە بنەماڵەی قادرییەکانی [[سنە]]دا، کە ئەوسا زۆر لای والییەکان بەقەدر بوون، لە شاری [[سنە]] ھاتە دنیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.yjc.news/fa/news/6309109/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|سەردێڕ=yjc.news|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.yjc.news|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210509061823/https://www.yjc.news/fa/news/6309109/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مەستوورە چل و چوار ساڵ تەمەنی بووە کە لە [[سلێمانی]] مردووە و ھەر لەوێش نێژراوە. [[ئەحمەد بەگی کۆماسی]] بۆ وەسفی لە شێعرێکدا دەڵێت:<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=ماھشەرەف خانمی ئەردەڵانی (خەنسای کورد)، دیوانی مەستوورە، لێکۆڵینەوەی: محەممەد عەلی قەرەداغی، ھەولێر: دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، چاپی یەکەم ٢٠١١}}</ref> مەستوورە و فەردش وێنەی گەوھەرەن، نە موڵک عەفاف ئەو چون جەوھەرەن {{شیعر}} {{ب||}} {{کۆتاییی شیعر}} [[پەڕگە:Peykeri mesture erdellan.jpg|وێنۆک|333x333px|پەیکەرەی مەستوورەی ئەردەڵان لە حاڵی سازکردن، کارێک لە [[ھادی زیائوددینی]]|alt=]] == ژیانی سەرەتایی == ناوی ماھ شەرەف خانم و نازناوی مەستوورە بووە. دەوروبەری ساڵی ١٢٢٠ ک. م (١٨٠٤ ز) لە بنەماڵەی قادرییەکانی سنەدا، کە ئەوسا زۆر لای والییەکان بەقەدر بوون، لە شاری [[سنە]] ھاتە دنیا. باوکی ئەو، ئەولەسەن بەگ (ئەبولحەسەن بەگ)ی کوڕی محمەممەدئاغای ننازیری کوردستانی،<ref>کتێبی ئینسایکلۆپێدیای گشتی، بەرگی سێیەم، یاسین سابر، ٢٠٠٩.</ref> لە پیاوە ڕەسەنەکانی [[سنە]] بووە و بە ماھ شەرەف خانمی خوێندووە تا وەھای پێ گەیاندووە کە ناو دەرکا. لە زەمانی [[خوسرەو خانی ئەردەلان]]، والیی سنە، کە بە ناکام ناو براوە، خان و ماڵە قادرییەکان لە یەکتر ڕەنجاون و ئاشت بوونەوە و بوونە خزم. مەستوورە لە سەرەتای ژیانیدا لە پەیوەندییەکی تۆکمەدا بووە لەگەڵ باوکی، زۆرجار بەیەکەوە لە کۆڕە ڕۆشەنبیرییەکان بەیەکەوە ئامادەبوون. کاتێک تەمەنی مەستوورە شەش ساڵان بوو، محەممەدئاغا کە باپیرەی مەستوورە بوو، ئەوا مەستوورەی بردووەتە مزگەوتی گەورەی سنە بەمەبەستی خوێندن. مەستوورە زمانەکانی [[کوردی]]، [[فارسی]] و [[عەرەبی (ڕوونکردنەوە)|عەرەبی]] زانیوە.<ref name=":0">کتێبی مەستوورەی ئەردەڵان، نووسینی بوخاری وشیار، دەزگای مەم و زین، چاپی یەکەم لە ساڵی ٢٠٢٠، لاپەڕە ١٨ تا ٢٠.</ref> == ژیانی خێزانی == خوسرەو خانی ناکام، والی سنە کە شاعیریش بوو، چاوی بڕیبووە مەستوورە. بەڵام مەستوورە مەیلی زیاتری بۆ حوسێن قولیخانی (پوورزاکەی) ھەبوو.<ref name=":0" /> خوسرەو خان لەڕێی بەستنی تۆمەت بۆ باوک، باپیرە و بنەماڵەی مەستوورە ئەوا فشاری کردووەتە سەر مەستوورە تاوەکوو بە ھاوسەرگیرییەکەیان ڕازی بێت. دواتر ناکۆکییەکانیان چارەسەر کرد بە ھاوسەرگیری نێوان مەستوورە و خان. ئەوان لە ساڵی ١٢٤٤ کۆچی ھەتاوی بەرامبەر ١٨٢٨ یان ١٨٢٩ ھاوسەرگیرییان کردووە.<ref name=":0" /><ref>شێخ محمد مردوخ، تاریخ مرودخ، جلد دوم، بدون ذکر سال و محل تبع، س١٦١.</ref> لە شیعردانان دا لە خانم نزیک بۆتەوە. لە دیوانی ھەردووکیان دا شیعر بە یەکدا ھەڵدانیان زۆر بەرچاوە. بەر لە مەستوورە، خوسرەو ژنێکی دیکەی ھەبووە، کە لەو ژنە ٣ کچ و کوڕی ھەبوو.<ref name=":0" /> لە ساڵی ١٨٣٤، خوسرەو خان بە نەخۆشیی جەرگ کۆچی دوایی کرد.<ref name=":0" /> == شیعرەکانی == مەستوورە لە شیعردانان، چ بە [[کوردی]] و چ بە [[فارسی]]، زۆر خاوەن دەستەڵات بووە. بەداخەوە زۆربەی شیعرەکانی لە ناو چوون و تەنیا دووھەزار بەیتێکی ماوەتەوە کە ساڵی ١٣٠٥ ک. ە (١٩٢٦ ز)، میرزا ئەسەدوڵڵا خانی کوردستانی، سەرۆکی فەرھەنگی سنە، لە تاران چاپیانی کردووە. ژمارەی ھۆنراوە کوردییەکانی کەمترن لە فارسییەکانی بەڵام لە قەسیدەیەکیدا کە بەم بەیتەوە دەست پێ دەکا: {{شیعر}} {{ب|گرفتارم بە نازی چاوەکانی مەستی فەتتانت|بریندارم بە نێشی سینەدۆزی تیری موژگانت}} {{کۆتاییی شیعر}} وا دیار ئەدا کە شیعرە کوردییەکانیشی زۆر ڕەوان بووبێتن. خێوی کتێبی حەدیقەی ناسری، کە ئامۆزای مەستوورە بووە، ژمارەی شیعرەکانی لە قەسیدە و غەزەڵ و وردە بابەت، بە نزیکەی بیست ھەزار بەیت نووسیوە بەڵام «توحفەی ناسری» کە ئەویش لە مەڕ کوردستان تاریخێکە، دە ھەزاری لەو بیستە کەم کردۆتەوە و دەڵێ دەھەزار بەیتێکی وەھۆندووە. == بەرھەمەکان == * [[مێژووی ئەردەڵان]] * شێعرەکانی کە لە دیوانی مەستوورەدا کۆکراونەتەوە == ڕێزگرتن و بیرەوەری == [[شارەوانیی گەورەشاری ئامەد]] لە درێژەی ھەڵمەتی چاندیی «ھەر گەڕەک، کتێبخانەیەک» کتێبخانەیەکی نوێ لە گەڕەکی شێخ شامیل لە ناوچەی ڕەزان (باغلار)ی شاری ئامەد بە ناوی کتێبخانەی مەستوورە ئەردەڵان دامەزراند و لە ۲۷ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٥ کردەوە. <ref name="وڵات ۱">[https://ajansawelat.com/li-amede-pirtukxaneya-mesture-erdelan-hat-vekirin/ ئاژانسی ھەواڵی وڵات: ''کتێبخانەی مەستوورە ئەردەڵان لە ئامەد کرایەوە'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ۲۷ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٥؛] سەردان لە ۲۷ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٥.</ref> <ref name="شارەوانیی ئامەد ۱">[https://www.diyarbakir.bel.tr/haberler/16319-acilis.html شارەوانیی گەورەشاری ئامەد: ''کتێبخانەی مەستوورە ئەردەڵان لە ئامەد کرایەوە'' (بە تورکی)، نووسراو لە ۲۷ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٥؛] سەردان لە ۲۷ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٥.</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [[عەبدوڕڕەحمان شەرەفکەندی]] ([[ھەژار]])، لێکدانەوە و وەرگێڕانی [[مێژووی ئەردەڵان]]. == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ڤەژینبوکس | ٩}} {{تووڵی دەروازە|ژن|شیعر|ژیاننامە|وێژەی کوردی|ئێران}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{پۆلی کۆمنز|Mastoureh Ardalan}} [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٥]] [[پۆل:مردووانی ١٨٤٨]] [[پۆل:مێژوونووسانی کورد]] [[پۆل:شاعیرانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:فەیلەسووفانی کورد]] [[پۆل:زانا کوردەکان]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی کورد]] rstk6i141xit12u1kts40baw975gqd6 0 1777 1586269 1510401 2026-05-23T16:29:59Z 1silent scientist 51740 /* جوگرافیا */ 1586269 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی =عەفرین | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر =بوکا کوردستانێ | جۆری_نیشتنگە =شار | وێنە =Afrin,south.jpg | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|Rojava}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای عەفرین|عەفرین]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شار]] | ناوی_دابەشکراو٢ = عەفرین | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = نادیار | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی شارەوان غەفوور مەلا ئەحمەدی = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٢٥٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] |ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٬٠٠٠ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[کرمانجی|باکووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] ([[شافعی]])، [[ئێزیدی]]، [[عەلەوی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە =}} '''عەفرین''' (Efrîn,Afrîn) شارێکی [[ڕۆژاوای کوردستان]]ە، کە کەوتۆتە پارێزگای [[حەلەب]]. ئەم شارە لە سنووری باکووری ڕۆژاوای [[سووریا]] و لە ناوچەیەکی کوێستانی بە ناوی کرمانج (بە [[عەرەبی]]: جبل الاكراد) ھەڵکەوتووە.<br/> ٣٦٦ گوندی لە پانتایی ٢٫٠٣٣ کم لەخۆ گرتووە. ژمارەی دانیشتووانی پتر لە ٨٠ھەزار کەسە. ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی عەفرین پتر لە ٤٦٠ھەزار کەسە، کە لە ٧ناوچەدا جێگیر بوون. == جوگرافیا == ئەم شارە پاڵی بە بناری زنجیرە کێوی کرمانج داوە و [[ڕووباری عەفرین]] بەلایدا تێدەپەڕێ. بەرزترین کێوی ئەم مەڵبەندە، [[کێوی ھەوارە]]یە، کە بەرزییەکەی لە [[ئاستی دەریا]] ١٢٠٠ مەترە.<br/> دانیشتووانی عەفرین [[کورد]]ن و بە زمانی [[کوردیی باکووری]] دەدوێن. == مێژوو == نزیکەی ٨ کم لە باشووری شارۆچکەی عەفرین، پاشماوەی نیشتەجێبوونێکی ھیتی ھەیە کە بە عەین دارا ناسراوە. لە کێڵگەیەک لە باکووری ڕۆژاوای شارەکە، کێلێکی لووی سەتەی ٩یەم یان ٨ەمی پ.ز (بە ناوی کێلی عەفرین) دۆزرایەوە؛ ئەو پارچەیەکە لە کێلێکی تەواو چونکە تەنھا بەشی ناوەڕاستی ماوەتەوە، کە ئەویش بە دەوری خۆی زیانی پێگەیشتووە و لای ڕاستی تێکچووە، کە بەشەکانی لێواری ڕاستی پێشەوە و لێواری چەپی دواوەی لەگەڵ خۆی بردووە. پێشەوەی کێلەکە بەشێکی نەخشێکی تێدایە؛ تەنوورەیەکی کورتی ڕیشاڵدار کە ئاسایی لەلایەن تەشووب، خوداوەندی گەردەلوولی [[ھیتییەکان]] دەپۆشرا، نیشان دراوە. شارەکە لە نێوان سەتەکانی ٩یەم و ٦ەمی پ.ز کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، و دواتر لە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]. سیروس کە دەیڕوانییە سەر عەفرین ڕۆژگارێک وەک بنکەیەکی سەربازی بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ی کاری دەکرد کاتێک ھەڵمەتی دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەرمەنی]] لە باکوور ئەنجام دەدا. تا سەتەی ٤ەم، ببووە ناوەندێکی گرنگی [[مەسیحییەت]] لەگەڵ قەشەی تایبەت بە خۆی. دۆڵی عەفرین بەشێک بوو لە سووریای ڕۆمی تا داگیرکاریی موسڵمانان بۆ [[شام]] لە ٦٣٧. عەفرین لە سەردەمی سێلووکییەکاندا بە ئۆینۆپاراس (بە [[یۆنانیی کۆینێ]]: Οινοπάρας) دەناسرا؛ لە سەردەمی ڕۆمەکاندا ناوەکە بوو بە ئوفرێنوس. ناوچەکە بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن [[میرنشینی ئەنتاکیە]]وە داگیر کرا بەڵام دیسانەوە لە ١٢٦٠ لە دوای ھێرشەکانی مەغۆل کەوتەوە ژێر دەسەڵاتی موسڵمانان. لە سەردەمی [[عوسمانی]]دا، ناوچەکە بەشێک بوو لە [[پارێزگای کلیس]]. لە سەتەی ١٨ەمدا، عەفرین لە بەڵگەنامە عوسمانییەکاندا وەک سەنجەقی کوردەکان ئاماژەی پێ کراوە.<ref>https://books.google.com/books/about/Inscriptions_of_the_Iron_Age.html?hl=ar&id=6TwiY96cunQC#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://www.bbc.com/news/world-middle-east-42788179</ref><ref>https://www.academia.edu/3809313/Les_Kurdes_du_Nord_Ouest_syrien_et_l_Etat_ottoman_1690_1750</ref> == ئایین == زۆربەی خەڵکی ئەم ناوچەیە [[شافعی|موسڵمانی]] شافعین. لە چەند گوندی ئەم ناوچەیە [[ئێزیدی]] و [[عەلەوی]]ش نیشتەجێن. == پیشەسازی و گەشتیاری == پیشەسازی سەر بە پەروەرشی [[زەیتوون]] وەک: دەرھێنانی ڕۆنی زەیتوون و چێکردنی سابوونی زەیتوون، لەم شارەدا زۆر برەوی ھەیە.<br/> شاری عەفرین لە سەرسەوزترین شارەکانی سووریایە و باخ و بێستانی زۆر و بەرفراوان و کوێستانە فێنکەکانی، ھەمیشە بابەتی سەردانی گەشتیاران بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆژاوای کوردستان]] * [[کوردستان]] * [[سووریا]] == سەرچاوەکان == * [//fa.wikipedia.org/wiki/عفرین ویکی فارسی]<references/> {{کۆلکە}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Afrin}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|سووریا}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] [[پۆل:خۆڕئاوای کوردستان]] [[پۆل:عەفرین]] [[پۆل:پێکھاتە کوردییەکان لە سووریا]] jbvh0aqfpthlefp457voizdkhksz0wv 1586271 1586269 2026-05-23T16:57:20Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586271 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی =عەفرین | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر =بوکا کوردستانێ | جۆری_نیشتنگە =شار | وێنە =Afrin,south.jpg | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|Rojava}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای عەفرین|عەفرین]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شار]] | ناوی_دابەشکراو٢ = عەفرین | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = نادیار | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی شارەوان غەفوور مەلا ئەحمەدی = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٢٥٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] |ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٬٠٠٠ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[کرمانجی|باکووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] ([[شافعی]])، [[ئێزیدی]]، [[عەلەوی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە =}} '''عەفرین''' (Efrîn,Afrîn) شارێکی [[ڕۆژاوای کوردستان]]ە، کە کەوتۆتە پارێزگای [[حەلەب]]. ئەم شارە لە سنووری باکووری ڕۆژاوای [[سووریا]] و لە ناوچەیەکی کوێستانی بە ناوی کرمانج (بە [[عەرەبی]]: جبل الاكراد) ھەڵکەوتووە.<br/> ٣٦٦ گوندی لە پانتایی ٢٫٠٣٣ کم لەخۆ گرتووە. ژمارەی دانیشتووانی پتر لە ٨٠ھەزار کەسە. ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی عەفرین پتر لە ٤٦٠ھەزار کەسە، کە لە ٧ناوچەدا جێگیر بوون. == جوگرافیا == ئەم شارە پاڵی بە بناری زنجیرە کێوی کرمانج داوە و [[ڕووباری عەفرین]] بەلایدا تێدەپەڕێ. بەرزترین کێوی ئەم مەڵبەندە، [[کێوی ھەوارە]]یە، کە بەرزییەکەی لە [[ئاستی دەریا]] ١٢٠٠ مەترە.<br/> دانیشتووانی عەفرین [[کورد]]ن و بە زمانی [[کوردیی باکووری]] دەدوێن. == مێژوو == نزیکەی ٨ کم لە باشووری شارۆچکەی عەفرین، پاشماوەی نیشتەجێبوونێکی ھیتی ھەیە کە بە عەین دارا ناسراوە. لە کێڵگەیەک لە باکووری ڕۆژاوای شارەکە، کێلێکی لووی سەتەی ٩یەم یان ٨ەمی پ.ز (بە ناوی کێلی عەفرین) دۆزرایەوە؛ ئەو پارچەیەکە لە کێلێکی تەواو چونکە تەنھا بەشی ناوەڕاستی ماوەتەوە، کە ئەویش بە دەوری خۆی زیانی پێگەیشتووە و لای ڕاستی تێکچووە، کە بەشەکانی لێواری ڕاستی پێشەوە و لێواری چەپی دواوەی لەگەڵ خۆی بردووە. پێشەوەی کێلەکە بەشێکی نەخشێکی تێدایە؛ تەنوورەیەکی کورتی ڕیشاڵدار کە ئاسایی لەلایەن تەشووب، خوداوەندی گەردەلوولی [[ھیتییەکان]] دەپۆشرا، نیشان دراوە. شارەکە لە نێوان سەتەکانی ٩یەم و ٦ەمی پ.ز کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، و دواتر لە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]. سیروس کە دەیڕوانییە سەر عەفرین ڕۆژگارێک وەک بنکەیەکی سەربازی بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ی کاری دەکرد کاتێک ھەڵمەتی دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەرمەنی]] لە باکوور ئەنجام دەدا. تا سەتەی ٤ەم، ببووە ناوەندێکی گرنگی [[مەسیحییەت]] لەگەڵ قەشەی تایبەت بە خۆی. دۆڵی عەفرین بەشێک بوو لە سووریای ڕۆمی تا داگیرکاریی موسڵمانان بۆ [[شام]] لە ٦٣٧. عەفرین لە سەردەمی سێلووکییەکاندا بە ئۆینۆپاراس (بە [[یۆنانیی کۆینێ]]: Οινοπάρας) دەناسرا؛ لە سەردەمی ڕۆمەکاندا ناوەکە بوو بە ئوفرێنوس. ناوچەکە بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن [[میرنشینی ئەنتاکیە]]وە داگیر کرا بەڵام دیسانەوە لە ١٢٦٠ لە دوای ھێرشەکانی مەغۆل کەوتەوە ژێر دەسەڵاتی موسڵمانان. لە سەردەمی [[عوسمانی]]دا، ناوچەکە بەشێک بوو لە [[پارێزگای کلیس]]. لە سەتەی ١٨ەمدا، عەفرین لە بەڵگەنامە عوسمانییەکاندا وەک سەنجەقی کوردەکان ئاماژەی پێ کراوە.<ref>https://books.google.com/books/about/Inscriptions_of_the_Iron_Age.html?hl=ar&id=6TwiY96cunQC#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://www.bbc.com/news/world-middle-east-42788179</ref><ref>https://www.academia.edu/3809313/Les_Kurdes_du_Nord_Ouest_syrien_et_l_Etat_ottoman_1690_1750</ref> == ئایین == زۆربەی خەڵکی ئەم ناوچەیە [[شافعی|موسڵمانی]] شافعین. لە چەند گوندی ئەم ناوچەیە [[ئێزیدی]] و [[عەلەوی]]ش نیشتەجێن. == پیشەسازی و گەشتیاری == پیشەسازی سەر بە پەروەرشی [[زەیتوون]] وەک: دەرھێنانی ڕۆنی زەیتوون و چێکردنی سابوونی زەیتوون، لەم شارەدا زۆر برەوی ھەیە.<br/> شاری عەفرین لە سەرسەوزترین شارەکانی سووریایە و باخ و بێستانی زۆر و بەرفراوان و کوێستانە فێنکەکانی، ھەمیشە بابەتی سەردانی گەشتیاران بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆژاوای کوردستان]] * [[کوردستان]] * [[سووریا]] == سەرچاوەکان == * [//fa.wikipedia.org/wiki/عفرین ویکی فارسی]<references/> {{شارەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Afrin}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|سووریا|کوردستان}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] [[پۆل:خۆڕئاوای کوردستان]] [[پۆل:عەفرین]] [[پۆل:پێکھاتە کوردییەکان لە سووریا]] 81y3zm0goz92b2gmphefubj4ckfjgtr 1586277 1586271 2026-05-23T17:04:01Z 1silent scientist 51740 1586277 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی =عەفرین | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر =بوکا کوردستانێ | جۆری_نیشتنگە =شار | وێنە =Afrin,south.jpg | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = [[ڕۆژاوای کوردستان]]، [[سووریا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای عەفرین|عەفرین]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شار]] | ناوی_دابەشکراو٢ = عەفرین | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = نادیار | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی شارەوان غەفوور مەلا ئەحمەدی = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٢٥٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٨]] |ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٬٠٠٠ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[کرمانجی|باکووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] ([[شافعی]])، [[ئێزیدی]]، [[عەلەوی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە =}} '''عەفرین''' (Efrîn,Afrîn) شارێکی [[ڕۆژاوای کوردستان]]ە، کە کەوتووەتە پارێزگای [[حەلەب]]. ئەم شارە لە سنووری باکووری ڕۆژاوای [[سووریا]] و لە ناوچەیەکی کوێستانی بە ناوی کرمانج (بە [[عەرەبی]]: جبل الاكراد) ھەڵکەوتووە. ٣٦٦ گوندی لە پانتایی ٢٫٠٣٣ کم لەخۆ گرتووە. ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ٨٠ ھەزار کەسە. ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی عەفرین زیاتر لە ٤٦٠ھەزار کەسە، کە لە ٧ ناوچەدا جێگیر بوون. == جوگرافیا == ئەم شارە پاڵی بە بناری زنجیرە کێوی کرمانج داوە و [[ڕووباری عەفرین]] بەلایدا تێدەپەڕێ. بەرزترین کێوی ئەم مەڵبەندە، [[کێوی ھەوارە]]یە، کە بەرزییەکەی لە [[ئاستی دەریا]] ١٢٠٠ مەترە.<br/> دانیشتووانی عەفرین [[کورد]]ن و بە زمانی [[کوردیی باکووری]] دەدوێن. == مێژوو == نزیکەی ٨ کم لە باشووری شارۆچکەی عەفرین، پاشماوەی نیشتەجێبوونێکی ھیتی ھەیە کە بە عەین دارا ناسراوە. لە کێڵگەیەک لە باکووری ڕۆژاوای شارەکە، کێلێکی لووی سەتەی ٩یەم یان ٨ەمی پ.ز (بە ناوی کێلی عەفرین) دۆزرایەوە؛ ئەو پارچەیەکە لە کێلێکی تەواو چونکە تەنھا بەشی ناوەڕاستی ماوەتەوە، کە ئەویش بە دەوری خۆی زیانی پێگەیشتووە و لای ڕاستی تێکچووە، کە بەشەکانی لێواری ڕاستی پێشەوە و لێواری چەپی دواوەی لەگەڵ خۆی بردووە. پێشەوەی کێلەکە بەشێکی نەخشێکی تێدایە؛ تەنوورەیەکی کورتی ڕیشاڵدار کە ئاسایی لەلایەن تەشووب، خوداوەندی گەردەلوولی [[ھیتییەکان]] دەپۆشرا، نیشان دراوە. شارەکە لە نێوان سەتەکانی ٩یەم و ٦ەمی پ.ز کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]، و دواتر لە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]]. سیروس کە دەیڕوانییە سەر عەفرین ڕۆژگارێک وەک بنکەیەکی سەربازی بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ی کاری دەکرد کاتێک ھەڵمەتی دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەرمەنی]] لە باکوور ئەنجام دەدا. تا سەتەی ٤ەم، ببووە ناوەندێکی گرنگی [[مەسیحییەت]] لەگەڵ قەشەی تایبەت بە خۆی. دۆڵی عەفرین بەشێک بوو لە سووریای ڕۆمی تا داگیرکاریی موسڵمانان بۆ [[شام]] لە ٦٣٧. عەفرین لە سەردەمی سێلووکییەکاندا بە ئۆینۆپاراس (بە [[یۆنانیی کۆینێ]]: Οινοπάρας) دەناسرا؛ لە سەردەمی ڕۆمەکاندا ناوەکە بوو بە ئوفرێنوس. ناوچەکە بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن [[میرنشینی ئەنتاکیە]]وە داگیر کرا بەڵام دیسانەوە لە ١٢٦٠ لە دوای ھێرشەکانی مەغۆل کەوتەوە ژێر دەسەڵاتی موسڵمانان. لە سەردەمی [[عوسمانی]]دا، ناوچەکە بەشێک بوو لە [[پارێزگای کلیس]]. لە سەتەی ١٨ەمدا، عەفرین لە بەڵگەنامە عوسمانییەکاندا وەک سەنجەقی کوردەکان ئاماژەی پێ کراوە.<ref>https://books.google.com/books/about/Inscriptions_of_the_Iron_Age.html?hl=ar&id=6TwiY96cunQC#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://www.bbc.com/news/world-middle-east-42788179</ref><ref>https://www.academia.edu/3809313/Les_Kurdes_du_Nord_Ouest_syrien_et_l_Etat_ottoman_1690_1750</ref> == ئایین == زۆربەی خەڵکی ئەم ناوچەیە [[شافعی|موسڵمانی]] شافعین. لە چەند گوندی ئەم ناوچەیە [[ئێزیدی]] و [[عەلەوی]]ش نیشتەجێن. == پیشەسازی و گەشتیاری == پیشەسازی سەر بە پەروەرشی [[زەیتوون]] وەک: دەرھێنانی ڕۆنی زەیتوون و چێکردنی سابوونی زەیتوون، لەم شارەدا زۆر برەوی ھەیە.<br/> شاری عەفرین لە سەرسەوزترین شارەکانی سووریایە و باخ و بێستانی زۆر و بەرفراوان و کوێستانە فێنکەکانی، ھەمیشە بابەتی سەردانی گەشتیاران بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆژاوای کوردستان]] * [[کوردستان]] * [[سووریا]] == سەرچاوەکان == * [//fa.wikipedia.org/wiki/عفرین ویکی فارسی]<references/> {{شارەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Afrin}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|سووریا|کوردستان}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] [[پۆل:خۆڕئاوای کوردستان]] [[پۆل:عەفرین]] [[پۆل:پێکھاتە کوردییەکان لە سووریا]] 1mk5zqzuh289pkkw17mo6p0iq741sgp 0 1791 1586262 1586141 2026-05-23T16:07:20Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Al-Hasakah|Al-Hasakah]] بۆ [[:Commons:Category:Hasakah|Hasakah]] 1586262 wikitext text/x-wiki {{Coord|36|29|N|40|45|E|region:SY_type:city_source:GNS-enwiki|display=title}} {{Infobox settlement |name =حەسیچە |settlement_type =<!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |official_name = |other_name = |native_name = حەسیچە <br />الحسکة<!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Al-Hasakah Collage.jpg |imagesize = |image_caption = |image_flag = Al-Hasakah-Seal.gif |flag_size = 200 |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Syria <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption =شوێنگەکەی لەسووریادا |pushpin_mapsize =300 <!-- Location ------------------> |coordinates_region = SY |subdivision_type = وڵات |subdivision_name = {{flag|Syria}} |subdivision_type1 = [[پاڕێزگاکانی سووریا|پارێزگا]] |subdivision_name1 = [[پارێزگای حەسیچە]] |subdivision_type2 = [[ناوچەکانی سووریا|ناوچە]] |subdivision_name2 = [[ناوچەی حەسیچە]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of =سەرژمێریی ٢٠٠٤ <ref>[http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB08-1-2004.htm al-Hasakah city population] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408075107/http://www.cbssyr.org/new%20web%20site/General_census/census_2004/NH/TAB08-1-2004.htm |date= ٨ی نیسانی ٢٠١٣ }}</ref> |population_footnotes = |population_note = |population_total =١٨٨١٦٠ |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro =٢٥٥٠٠٠ |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Eastern European Time|EET]] |utc_offset = +2 |timezone_DST = +3 |utc_offset_DST = |latd=36|latm=29|lats= |latNS=N |longd=40|longm=45|longs=|longEW=E |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = 52|52 |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} '''حەسیچە''' یان '''حەسەکە''' (بە [[کرمانجی]]: Hesîçe، بە [[عەرەبی]]: الحسکة؛ ''ئەل-حەسەکە''، بە [[سوریانی]]: ܚܣܟܗ) شارێکە لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] و پایتەختی [[پارێزگای حەسیچە]]یە کە دەکەوێتە سووچی باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سووریا]]وە. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ١٨٨,١٦٠ کەسە. حەسیچە یەکێکە لە ١٠ گەورەترین شار لە سووریادا. زۆرینەی دانیشتووانی حەسیچە [[کورد]]ن. [[ڕووباری خابوور]] بەنێو شاری حەسیچە و کۆی پارێزگاکەدا تێپەڕ دەبێت. ==مێژوو== [[تەپۆڵکە]]یەکی کۆن لە ناوەندی شارەکەدا لەلایەن دۆمینیک چارپینەوە وەک شوێنی شاری [[قیرداھات]] ناسراوە. ئەگەرێکی تر ئەوەیە کە شوێنی شاری کۆنی ئارامی [[مەگاریسو]] بووبێت، کە لەلایەن پاشای ئاشووری ئاشوور بێل کالا ئاماژەی پێ کراوە، کە لە نێزیک شارەکە لەگەڵ ئارامییەکان جەنگاوە. ڕیشەی وشەی مەگاریسو ئارامییە و بە واتای «زەویی لەوەڕگە» دێت. شارەکە پایتەختی دەوڵەتی ئارامی بیت یاھیری بوو، کە لەلایەن پاشاکانی ئاشوور توکولتی [[نینوورتای دووەم]] و ئاشوورناسپاڵی دووەمەوە داگیر کرا. ھەڵکۆڵینەکان لە تەپۆڵکەکەدا پاشماوەی سەردەمەکانی ئاشووری ناوەڕاست، [[بیزەنتی]] و [[ئیسلام]]ییان دۆزییەوە. دواین ئاستی نیشتەجێبوون لە سەدەی پازدەھەمدا کۆتایی ھات. ماوەی ١٥٠٠ ساڵ ئاستەکانی ئاشووری ناوەڕاست و بیزەنتی لەیەک جیا کردووەتەوە. تەپۆڵکەی شوێنەواریی زۆری تر لە ناوچە دەوروبەرەکاندا ھەن، وەک تەپۆڵکەی سلێمانی، کە ٧.٦ کیلۆمەتر لە باکووری شارەکەوەیە. لە سەردەمی [[عوسمانی]]دا، شارۆچکەکە بێبایەخ بوو. نیشتەجێبوونی ئەمڕۆ لە نیسانی ١٩٢٢ وەک بنکەیەکی سەربازیی فەڕەنسی دامەزرا، کە زۆری پێ نەچوو گەشەی کرد بۆ شارۆچکەیەک. دامەزراندنی شاری نوێ لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] لەلایەن دەسەڵاتدارانی ژێرفەرمانی فەڕەنسییەوە بە پێویست دەزانرا، چونکە دوای دامەزراندنی [[تورکیا]]، ھەموو ناوەندە ئابوورییە سەرەکییەکان بۆ تورکیا تەرخان کران. دوای [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان]] و [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|جینۆسایدی ئاشوورییەکان]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، زۆرێک لە پەنابەران دوای دەرکردنیان ڕایان کرد بۆ ناوچەکە و لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا دەستیان کرد بە پەرەپێدانی.<ref>https://books.google.com/books/about/D%C5%ABr_Katlimmu_2008_and_Beyond.html?hl=ar&id=6KnKOTissFQC#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Routledge_Handbook_of_the_Peoples_an.html?hl=ar&id=AwwNS0diXP4C#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://books.google.com/books/about/A_Star_Rising.html?hl=ar&id=HLTYAAAAMAAJ</ref> ===ھاوچەرخ=== لە ماوەی ژێرفەرمانی فەڕەنسیدا، ئەو ئاشوورییانەی لە پاکتاوی ڕەگەزی لە [[عێراق]] لە کاتی [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] ڕایان کردبوو، لە سییەکانی سەدەی ڕابردوودا گوندێکی زۆریان لە کەناراوەکانی [[ڕووباری خابوور]] دامەزراند. سەربازانی فەڕەنسی لەو کاتەدا لەسەر گردی قەڵا جێگیر بوون. لە ساڵی ١٩٤٢دا، ٧٨٣٥ دانیشتووان لە حەسیچەدا ھەبوون، چەند [[خوێندنگە]]یەک، دوو [[کڵێسا]] و وێستگەیەکی [[بەنزین]]. شارە نوێیەکە لە پەنجاکانی سەدەی ڕابردووەوە گەشەی کرد بۆ ئەوەی ببێتە ناوەندی کارگێڕیی ناوچەکە. بووژانەوەی ئابووری لە شارەکانی [[قامیشلۆ]] و [[حەسیچە]] ئەنجامی پڕۆژەکانی [[ئاودێری]] بوو کە لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا دەستی پێ کرد، کە باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریای گۆڕی بۆ ناوچەیەکی چاندنی [[لۆکە]]. لە ٢٣ی ئازاری ١٩٩٣، ئاگرێکی گەورە لە بەندیخانەی ناوەندیی حەسیچە کەوتەوە دوای ئەوەی زیندانییەکان ناڕەزایەتییان بەرامبەر بارودۆخی ئەوێ دەربڕی، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی ٦١ زیندانی و برینداربوونی ٩٠ کەسی تر. دەستبەسەرکراوەکان بەڕێوەبەری پۆلیس و ھێزەکانی سووریایان بە داگیرساندنی ئاگرەکە تۆمەتبار کرد. حکوومەت پێنج زیندانیی تۆمەتبار کرد، کە لە ٢٤ی ئایاری ١٩٩٣ لەسێدارە دران. ==ئایین== زیاتر لە چل [[مزگەوت]] لە شارەکەدا ھەن، ھەروەھا لانی کەم نۆ باڵەخانەی [[کڵێسا]]، کە خزمەت بە ژمارەیەکی زۆر مەسیحیی ڕێوڕەسمە جیاوازەکان دەکەن. کڵێسای جامعەی حەزرەتی مریەم کورسیی قەشەنییەتی ئەپارشیا کاتۆلیکی سوریانی حەسیچە-نەسیبینە کە ڕاستەوخۆ سەر بە پەتریارکی [[کاتۆلیک]]ی سوریانی ئەنتیکەیە. ==ئابووری== ===کشتوکاڵ و سەرچاوە سروشتییەکان=== ئابووریی حەسیچە لەسەر [[کشتوکاڵ]] دامەزراوە. ناوچەی [[جزیرە]] کە شارەکەی تێدا ھەڵکەوتووە، لە مێژە بە «سەبەتەی نان» و «دوورگەی سەوز» ناسراوە. لە ساڵی ٢٠١١دا، بەرھەمی گەنمی ناوچەکە ٥٥٪ی تێکڕای بەرھەمی سووریای پێکدەھێنا، کە حەسیچە بەتەنھا زیاتر لە ٥٠٪ی تێدا بەشدار بوو. لە کاتێکدا بەرھەمی لۆکەی ناوچەکە ٧٨٪ی کۆی بەرھەمی سووریای لەو ساڵەدا پێکدەھێنا، کە حەسیچە ٣٥٪ی تێدا بەشدار بوو. لە ساڵی ٢٠١١دا، [[پارێزگای حەسیچە]] نزیکەی ٢٠٠،٠٠٠ بەرمیل لە ڕۆژێکدا (بی-پی-دی)ی لە بەرھەمی [[سووریا]] کە نزیکەی ٣٨٠،٠٠٠ بەرمیل بوو پێکدەھێنا. ناوچەکە ھەروەھا بڕێکی زۆر لە یەدەگی [[غازی سروشتی]]ی تێدایە. دوای [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] و بەتایبەتی داگیرکاریی تورکیا بۆ سەر ڕۆژاوا زۆرێک لە زەوییە کشتوکاڵییەکان لەکارکەوتن، چونکە [[ھێزەکانی تورکیا]] وێستگەی ئاوی عەللووکیان لە [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە|سەری کانی]] بڕی. ئەمەش بووە ھۆی تێکچوونی بارودۆخی تەندروستیی شارەکە. سەرەڕای ئەوەش عەبدوڵڵا ئەلفارس، مامۆستای ئابووری لە [[زانکۆی حەلەب]]، دابەزینی بەرھەمی کشتوکاڵی دەگەڕێنێتەوە بۆ وشکەساڵییە درێژخایەنەکان، کەمبوونەوەی بارانبارین، کۆچکردنی بەکۆمەڵی جووتیاران، بەرزبوونەوەی تێچووی بەرھەمھێنان، کەمبوونەوەی زەوییە کشتوکاڵییە ئاودێرییەکان بەھۆی بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنی و پچڕانی [[کارەبا]]، نەبوونی [[پەیین]]، و دابەزینی کوالیتی تۆو. کۆچکردنی جووتیاران و پچڕانی کارەبا بەتایبەتی بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی تورکیاوە بووە، کە زیانێکی زۆری بە تەنھا وێستگەی کارەبای ناوچەی حەسیچە گەیاندووە. بەرھەمھێنانی [[نەوت]] لە ناوچەکەشدا وەستا چونکە وزە دەگمەن بوو، تانکەرەکانی نەوت لەلایەن شانە نوستووەکانی داعشەوە دەکرانە ئامانج، و ڕێگاکان و ژێرخانەکان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی تورکیاوە زیانیان بەرکەوت.<ref>https://www.euaa.europa.eu/country-guidance-syria</ref><ref>https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/09/15/in-al-hasakah-syria-water-is-becoming-a-rare-commodity_5996982_4.html</ref><ref>https://jinhaagency.com/en/actual/demsal-cooperative-promotes-women-s-economic-empowerment-in-hasakah-35849</ref><ref>https://anfenglishmobile.com/rojava-northern-syria/important-projects-for-women-s-economy-30204</ref> ==گەلەری== <gallery> پەڕگە:Assyrian Church of the East parish in al-Hasakah.jpg|کڵێسایەکی ئاشووری لە حەسیچە پەڕگە:St George cathedral - Hassaké, Syria - كاتدرائية مار جرجس.jpg|کاتدراییەتی پایەبەرز جۆرج </gallery> ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Hasakah}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|سووریا|کوردستان}} [[پۆل:حەسیچە]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:شارەکانی سووریا]] [[پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو]] [[پۆل:پێکھاتە کوردییەکان لە سووریا]] kbc6wt10wyils7j8ejgzhl0ag1bequf 0 1798 1586242 1586201 2026-05-23T12:59:11Z 1silent scientist 51740 1586242 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای گازی ئانتەپ | ناوی_خۆماڵی = پارێزگای دیلۆک | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = پارێزگا | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = Gaziantep Turkey Provinces locator.jpg | قەبارەی_نەخشە = 200px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = پارچە | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچەکانی تورکیا|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات|ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١,٧٠٠.٧٦٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]]<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Gaziantep_Province ویکیپیدیای ئینگلیسی]</ref> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٣٤٢ | وێبگە = http://www.gaziantep.gov.tr/ }} '''پارێزگای دیلۆک''' ({{بە تورکی|Gaziantep}})، یەکێکە لە پارێزگاکانی [[باکووری کوردستان]] لە [[ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] کە [[کورد]] و [[تورک]] دانیشتووانەکەی پێکدێنن. ناوەندەکەی شاری [[دیلۆک]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == جوگرافیا == [[پەڕگە:Gaziantep landscape.jpg|وێنەیەک|دیمەنی پارێزگای دیلۆک]] === بەرز و نزمی === دوو درزی جیۆلۆجیی چالاکی سەرەکی لە ڕۆژاوای دیلۆک لە نزیک سنووری [[پارێزگای عوسمانیە|عوسمانییە]] بە یەک دەگەن: درزی [[دەریای مردوو]] و درزی [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلیا]]. ئەمانە نوێنەرایەتیی سنووری تێکتۆنی لە نێوان تەپڵەکی عەرەبی کە بەرەو باکوور دەجووڵێت لە ڕۆژھەڵاتەوە، و تەپڵەکەکانی [[تەپڵەکی ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[ئەورووپا]]–[[ئاسیا]] کە لێک نزیک دەبنەوە لە ڕۆژاوا دەکەن. لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٣، لە کاتژمێر ٠٤:١٧ی [[کاتی تورکیا|بە کاتی تورکیا]] (٠١:١٧ی [[کاتی گشتگیر|بە کاتی گشتگیر]])، [[بوومەلەرزەی باکوور-ڕۆژاوای کوردستان ٢٠٢٣|بوومەلەرزەیەک]] بە گوڕی ٧.٨ لە پارێزگای دیلۆک لەسەر درزی ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلیا ڕووی دا، کە بووە ھۆی زیانێکی بەرفراوان و گیانلەدەستدان. ناوەندی بوومەلەرزەکە ٣٧ کم لە باکووری ڕۆژاوای شاری [[دیلۆک]] بوو. لە کاتژمێر ١٣:٢٤دا، بوومەلەرزەیەکی تر بە گوڕی ٧.٧ بەدوایدا ھات.<ref name="anss7.8">{{Cite web |last=National Earthquake Information Center |date=6 February 2023 |title=M 7.8 - 26 km ENE of Nurdağı, Turkey |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jllz/executive |access-date=6 February 2023 |publisher=United States Geological Survey |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206021003/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jllz/executive |url-status=live}} {{PD notice}}</ref> == دانیشتووان == {{Historical populations |align=left |footnote=سەرچاوە: تورکستات<ref>[https://biruni.tuik.gov.tr/nufusmenuapp/menu.zul Genel Nüfus Sayımları]</ref><ref>[https://kutuphane.tuik.gov.tr/yordambt/yordam.php Turkstat]</ref><ref name="Turkstat">{{cite web| url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2020-37210 |title=The Results of Address Based Population Registration System, 2020 |publisher=Turkish Statistical Institute |access-date=7 December 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028044112/https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2020-37210 |archive-date=2021-10-28}}</ref> |١٩٢٧|٢١٣،٤٩٩ |١٩٣٥|٢٨٣،٥٠٦ |١٩٤٠|٣٠٦،٩٠٦ |١٩٥٠|٣٢٨،٣٤٣ |١٩٦٠|٤٣٤،٥٧٩ |١٩٧٠|٦٠٦،٥٤٠ |١٩٨٠|٨٠٨،٦٩٧ |١٩٩٠|١،١٤٠،٥٩٤ |٢٠٠٠|١،٢٨٥،٢٤٩ |٢٠١٠|١،٧٠٠،٧٦٣ |٢٠٢٠|٢،١٠١،١٥٧ |٢٠٢٢|٢،١٥٤،٠٥١ |percentages=pagr }} {{Clear}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Gaziantep Province}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا}} [[پۆل:پارێزگای دیلۆک]] q6j5xr3k0qzxuxbpxsmit4sty8z4z7u 1586243 1586242 2026-05-23T12:59:33Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586243 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای گازی ئانتەپ | ناوی_خۆماڵی = پارێزگای دیلۆک | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = پارێزگا | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = Gaziantep Turkey Provinces locator.jpg | قەبارەی_نەخشە = 200px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = پارچە | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچەکانی تورکیا|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات|ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١,٧٠٠.٧٦٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]]<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Gaziantep_Province ویکیپیدیای ئینگلیسی]</ref> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٣٤٢ | وێبگە = http://www.gaziantep.gov.tr/ }} '''پارێزگای دیلۆک''' ({{بە تورکی|Gaziantep}})، یەکێکە لە پارێزگاکانی [[باکووری کوردستان]] لە [[ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] کە [[کورد]] و [[تورک]] دانیشتووانەکەی پێکدێنن. ناوەندەکەی شاری [[دیلۆک]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == جوگرافیا == [[پەڕگە:Gaziantep landscape.jpg|وێنەیەک|دیمەنی پارێزگای دیلۆک]] === بەرز و نزمی === دوو درزی جیۆلۆجیی چالاکی سەرەکی لە ڕۆژاوای دیلۆک لە نزیک سنووری [[پارێزگای عوسمانیە|عوسمانییە]] بە یەک دەگەن: درزی [[دەریای مردوو]] و درزی [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلیا]]. ئەمانە نوێنەرایەتیی سنووری تێکتۆنی لە نێوان تەپڵەکی عەرەبی کە بەرەو باکوور دەجووڵێت لە ڕۆژھەڵاتەوە، و تەپڵەکەکانی [[تەپڵەکی ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[ئەورووپا]]–[[ئاسیا]] کە لێک نزیک دەبنەوە لە ڕۆژاوا دەکەن. لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٣، لە کاتژمێر ٠٤:١٧ی [[کاتی تورکیا|بە کاتی تورکیا]] (٠١:١٧ی [[کاتی گشتگیر|بە کاتی گشتگیر]])، [[بوومەلەرزەی باکوور-ڕۆژاوای کوردستان ٢٠٢٣|بوومەلەرزەیەک]] بە گوڕی ٧.٨ لە پارێزگای دیلۆک لەسەر درزی ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلیا ڕووی دا، کە بووە ھۆی زیانێکی بەرفراوان و گیانلەدەستدان. ناوەندی بوومەلەرزەکە ٣٧ کم لە باکووری ڕۆژاوای شاری [[دیلۆک]] بوو. لە کاتژمێر ١٣:٢٤دا، بوومەلەرزەیەکی تر بە گوڕی ٧.٧ بەدوایدا ھات.<ref name="anss7.8">{{Cite web |last=National Earthquake Information Center |date=6 February 2023 |title=M 7.8 - 26 km ENE of Nurdağı, Turkey |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jllz/executive |access-date=6 February 2023 |publisher=United States Geological Survey |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206021003/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jllz/executive |url-status=live}} {{PD notice}}</ref> == دانیشتووان == {{Historical populations |align=left |footnote=سەرچاوە: تورکستات<ref>[https://biruni.tuik.gov.tr/nufusmenuapp/menu.zul Genel Nüfus Sayımları]</ref><ref>[https://kutuphane.tuik.gov.tr/yordambt/yordam.php Turkstat]</ref><ref name="Turkstat">{{cite web| url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2020-37210 |title=The Results of Address Based Population Registration System, 2020 |publisher=Turkish Statistical Institute |access-date=7 December 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028044112/https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2020-37210 |archive-date=2021-10-28}}</ref> |١٩٢٧|٢١٣،٤٩٩ |١٩٣٥|٢٨٣،٥٠٦ |١٩٤٠|٣٠٦،٩٠٦ |١٩٥٠|٣٢٨،٣٤٣ |١٩٦٠|٤٣٤،٥٧٩ |١٩٧٠|٦٠٦،٥٤٠ |١٩٨٠|٨٠٨،٦٩٧ |١٩٩٠|١،١٤٠،٥٩٤ |٢٠٠٠|١،٢٨٥،٢٤٩ |٢٠١٠|١،٧٠٠،٧٦٣ |٢٠٢٠|٢،١٠١،١٥٧ |٢٠٢٢|٢،١٥٤،٠٥١ |percentages=pagr }} {{Clear}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Gaziantep Province}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای دیلۆک]] qe0cme9vk7652w781eeuhnpirqqtyp7 0 5599 1586515 1550904 2026-05-24T10:27:55Z Hivja 64112 1586515 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕۆژژمێر}} {{ڕۆژ}} == ڕووداوەکان == * [[١٩٩١]]: [[ئەریتریا]] سەربەخۆیی لە [[ئیتیۆپیا]] وەرگرت. * [[٢٠٠٢]]: [[ڕووسیا]] و [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکان]] ھاوپەیمانییەتی مۆسکۆیان مۆر کرد. * [[١٩٨٢]]: لە نێوان [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا، ھێزە [[ئێرانی]]یەکان توانیان شاری [[خوڕەمشار]] لە ژێر دەسەڵاتی [[ڕژێمی بەعس|ھێزە عێراقییەکان]] وەرگرنەوە. == لەدایکبووەکان == * [[١٦٨٦]]: [[گابرێل فەھرەنھایت]]، داھێنەری [[گەرمیپێو]] (مردووی [[١٧٣٦]]) * [[١٨١٩]]: [[ڤیکتۆریا (شاژن)|ڤیکتۆریا]]، شاژنی [[بەڕیتانیا]] (مردووی [[١٩٠١]]) * [[١٩٤١]]: [[بۆب دیلان]]، گۆرانیبێژ و گیتاڕژەن و نووسەر و ھۆنراوەنووسی گۆرانی [[ئەمریکی]] * [[١٩٤٢]]: [[عەلی بەشیر]]، یاریزان و ڕاھێنەری یاری [[کریکێت]]ی [[باشووری ئەفریقا|باشووری ئەفریقی]] * [[١٩٧٣]]: [[ڕووسلانا]]، گۆرانیبێژ، سەماکەر، ئاوازدانەر، بەرھەمھێنەر، ھۆنراوەنووس، میوزیکژەنن، ئەکتەر، سیاسەتوان و چالاکوانی [[ئوکراینا|ئوکراینی]] == مردنەکان == * [[١٥٤٣]]: [[نیکۆلاس کۆپەرنیکۆس]]، زانای بواری [[بیرکاری]] و [[ئەستێرەناسی]]ی سەردەمی [[ڕێنیسانس]] (لەدایکبووی ١٤٧٣) * [[١٨٨٣]]: [[عەبدولقادر]]، سەرکردەی [[جەزائیر]]ی (لەدایکبووی [[١٨٠٨]]) * [[١٩٧٢]]: [[ئیسماعیل یاسین]]، ئەکتەری کۆمیدی [[میسڕ]]ی (لەدایکبووی [[١٩١٥]]) * [[٢٠٢٠]]: [[مستەفا خوڕەمدڵ]]، [[نووسەر]]، [[وەرگێڕ]] و [[ئیسلام|ئیسلامناسی]] [[کورد]] (لەدایکبووی [[١٩٣٦]]) == بۆنەکان == * [[ڕۆژی سەربەخۆیی]]: وەرگرتنی سەربەخۆی [[ئەریتریا]] لە [[ئیتیۆپیا]]. * [[ڕۆژی بەرمۆدە]] ---- {{ڕۆژەکانی ساڵ}} {{پۆلی کۆمنز|24 May}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}} [[پۆل:ئایار]] [[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]] d6n4ok60eegy8h5ljuhsn925i1xr493 4 5600 1586522 788736 2026-05-24T10:28:29Z Hivja 64112 /* */ 1586522 wikitext text/x-wiki لە '''[[٢٤ی ئایار]]'''ـدا: * [[١٩٩١]]، [[ئەریتریا]] سەربەخۆیی لە [[ئیتیۆپیا]] وەرگرت. * [[٢٠٠٢]]، [[ڕووسیا]] و [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکان]] ھاوپەیمانییەتی مۆسکۆیان مۆر کرد. * [[١٦٨٦]]، لەدایکبوونی گابرێل فەھرەنھایت داھێنەری [[گەرمیپێو]] (مردووی [[١٧٣٦]]) * [[١٨١٩]]، لەدایکبوونی [[ڤیکتۆریا (شاژن)| ڤیکتۆریا شاژنی بەڕیتانیا]] (مردووی [[١٩٠١]]) * [[١٩٤١]]، لەدایکبوونی [[بۆب دیلان]]، گۆرانیبێژ و گیتاڕژەن و نووسەر و ھۆنراوەنووسی گۆرانی [[ئەمریکی]] * [[١٩٤٢]]، لەدایکبوونی عەلی بەشیر یاریزان و ڕاھێنەری یاری [[کریکێت]]ی [[باشووری ئەفریقا|باشووری ئەفریقی]] * [[١٩٧٣]]، لەدایکبوونی [[ڕووسلانا]]، گۆرانیبێژ، سەماکەر، ئاوازدانەر، بەرھەمھێنەر، ھۆنراوەنووس، میوزیکژەنن، ئەکتەر، سیاسەتوان و چالاکوانی [[ئوکراینا|ئوکراینی]] * [[١٥٤٣]]، مردنی [[نیکۆلاس کۆپەرنیکۆس]]، زانای بواری [[بیرکاری]] و [[ئەستێرەناسی]]ی سەردەمی [[ڕێنیسانس]] (لەدایکبووی ١٤٧٣) * [[١٨٨٣]]، مردنی عەبدولقادر سەرکردەی [[جەزائیر]]ی (لەدایکبووی [[١٨٠٨]]) * [[١٩٧٢]]، مردنی ئیسماعیل یاسین ئەکتەری کۆمیدی [[میسڕ]]ی (لەدایکبووی [[١٩١٥]]) * ڕۆژی بەرمۆدە [[٢٤ی ئایار|زیاتر لەم ڕۆژەدا»]] <noinclude> [[پۆل:ئەمڕۆ لە مێژوودا بەپێی ڕۆژ]] </noinclude> lpgr2vosuzzkzgujqcx8bfq7mdcpwi2 1 5721 1586329 1554223 2026-05-24T04:30:50Z Ari Qasm 57423 /* کەنداوی فارسی یان عەرەبی */ بەشی نوێ 1586329 wikitext text/x-wiki == پاراستن == کاک مارمزۆک تکایە ئەم لاپەڕەیە بپارێزە. ئاماری خراپکاری لەسەر ئەم لاپەڕەیە زۆر چووەتە سەر. سپاس.--<code style="background:yellow">:)</code>[[بەکارھێنەر: Calak|چالاک]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:Calak|لێدوان]]} ١٧:٢٨, ١٦ حوزەیران ٢٠١٠ (UTC) :بەڕێز بەکارھێنەر، بۆ لێدوان لەگەڵ بەکارھێنەرێکی تایبەت، پەڕەی لێدوانی ئەو بەکارھێنەرە بەکاربێنە، نەک پەڕەی لێدوانی وتارەکان. سوپاس --[[User:marmzok|<span style="font-family:Trebuchet MS;color:#6600CC">'''MarMzok'''</span>]] ^{[[User talk:marmzok|<span style="font-family:Tahoma MS;color:#3366ff">'''لـێدوان'''</span>]]}-- ١٦:٢٢, ١٨ حوزەیران ٢٠١٠ (UTC) ::مەبەستم بەڕیوەبەران بوو؛ ئێستا چونکوو تاکە بەڕیوەبەری ویکی کوردی جنابتانن، بۆیە ناوی ئێوەم ھێنا. تکایە لەبەر خرابکاری زۆر لەسەر ئەم وتارە ([http://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&diff=27644&oldid=27189]، [http://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&diff=32527&oldid=32182] و [http://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&diff=29026&oldid=27742])، ئەم وتارە بپارێزن. سپاس.--<code style="background:yellow">:)</code>[[بەکارھێنەر: Calak|چالاک]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:Calak|لێدوان]]} ٢١:١٤, ١٨ حوزەیران ٢٠١٠ (UTC) == ناوی عەرەبی! == سڵاو، ئێوە پێتان باشە ناوی کەنداوی عەرەبی لە پێناو کەنداوی فارسدا بنووسرێت یان نا؟ دەبینین کە زۆر کات لەلایەن بەکارھێنەرە فارسەکانەوە ناوی کەنداوی عەرەبی سڕاوەتەوە ([https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/652743] [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/684917] [[https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/725763] [[https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/798734] [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/801880] [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/656944] ھەروەھا بۆ زیاتر بڕوانە [https://ckb.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&action=history مێژووی دەستکاریی پەڕەکە])، ئێستا کەنداوی عەرەبی باشترە بنووسرێت یان نا؟ [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٢٠:٥٣، ٢١ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :بەڵێ من پێم باشە بنووسرێت کەنداوی عەرەب، چونکە ھەر ئەو ناوە باوترە و زیاتر بەکاردێ. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٢:٣٥، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کەنداوی عەرەب شیاوترە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٧:١٦، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == دەستکارییەکان == سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تکایە ئەو وتارە بخە ناو پێڕستی [[تایبەت:گۆڕانکارییە ھەڵواسراوەکان]] بەھۆی ئەوەی ناوە عەرەبییەکەی زوو زوو دەسڕنەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٣، ١١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو {{وب|Hivja}} لای ئێمە [[mw:Extension:FlaggedRevs]] دانەمەزراوە. تەنیا ئەوا پەڕانەی کە وەشانێکی باشیان ھەیە وەک زۆربەی وتارە ھەڵبژێردراوەکان بۆ [[تایبەت:پەڕە_جێگرتووەکان]] زیاد دەکەین چونکە تا ڕاددەیەک جێگیرن، بەڵام ئەمە جێگیر نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٤٦، ١١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لانیکەم ناکرێت جۆرێک پاراستنی لەسەر داندرێت؟ خۆت چ پێشنیار دەکەی تاوەکوو جۆرێک ڕووبەڕووی سڕینەوەی دقەکە ببینەوە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٧، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::: {{وب|Hivja}} پاراستنێکی بچووکم بۆ دەستکاریکردن خستە سەری. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٤٤، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:١٧، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == کەنداوی فارسی یان عەرەبی == ئێستا '''کەنداوی فارس''' ڕاستترە یان '''کەنداوی عەرەبی'''؟ پێویستە یەکێک لە ناوەکان ھەڵبژێردرێ و ئەم پەڕەیەش پاراستنی بخرێتەسەر. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٤:٣٠، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 7a15l238m0zy50qpyj50gfr7g3e81r3 1586333 1586329 2026-05-24T06:22:26Z Hivja 64112 /* کەنداوی فارسی یان عەرەبی */ وەڵامدانەوە 1586333 wikitext text/x-wiki == پاراستن == کاک مارمزۆک تکایە ئەم لاپەڕەیە بپارێزە. ئاماری خراپکاری لەسەر ئەم لاپەڕەیە زۆر چووەتە سەر. سپاس.--<code style="background:yellow">:)</code>[[بەکارھێنەر: Calak|چالاک]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:Calak|لێدوان]]} ١٧:٢٨, ١٦ حوزەیران ٢٠١٠ (UTC) :بەڕێز بەکارھێنەر، بۆ لێدوان لەگەڵ بەکارھێنەرێکی تایبەت، پەڕەی لێدوانی ئەو بەکارھێنەرە بەکاربێنە، نەک پەڕەی لێدوانی وتارەکان. سوپاس --[[User:marmzok|<span style="font-family:Trebuchet MS;color:#6600CC">'''MarMzok'''</span>]] ^{[[User talk:marmzok|<span style="font-family:Tahoma MS;color:#3366ff">'''لـێدوان'''</span>]]}-- ١٦:٢٢, ١٨ حوزەیران ٢٠١٠ (UTC) ::مەبەستم بەڕیوەبەران بوو؛ ئێستا چونکوو تاکە بەڕیوەبەری ویکی کوردی جنابتانن، بۆیە ناوی ئێوەم ھێنا. تکایە لەبەر خرابکاری زۆر لەسەر ئەم وتارە ([http://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&diff=27644&oldid=27189]، [http://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&diff=32527&oldid=32182] و [http://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&diff=29026&oldid=27742])، ئەم وتارە بپارێزن. سپاس.--<code style="background:yellow">:)</code>[[بەکارھێنەر: Calak|چالاک]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:Calak|لێدوان]]} ٢١:١٤, ١٨ حوزەیران ٢٠١٠ (UTC) == ناوی عەرەبی! == سڵاو، ئێوە پێتان باشە ناوی کەنداوی عەرەبی لە پێناو کەنداوی فارسدا بنووسرێت یان نا؟ دەبینین کە زۆر کات لەلایەن بەکارھێنەرە فارسەکانەوە ناوی کەنداوی عەرەبی سڕاوەتەوە ([https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/652743] [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/684917] [[https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/725763] [[https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/798734] [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/801880] [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/656944] ھەروەھا بۆ زیاتر بڕوانە [https://ckb.m.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%A9%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&action=history مێژووی دەستکاریی پەڕەکە])، ئێستا کەنداوی عەرەبی باشترە بنووسرێت یان نا؟ [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٢٠:٥٣، ٢١ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :بەڵێ من پێم باشە بنووسرێت کەنداوی عەرەب، چونکە ھەر ئەو ناوە باوترە و زیاتر بەکاردێ. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٢:٣٥، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کەنداوی عەرەب شیاوترە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٧:١٦، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == دەستکارییەکان == سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تکایە ئەو وتارە بخە ناو پێڕستی [[تایبەت:گۆڕانکارییە ھەڵواسراوەکان]] بەھۆی ئەوەی ناوە عەرەبییەکەی زوو زوو دەسڕنەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٣، ١١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو {{وب|Hivja}} لای ئێمە [[mw:Extension:FlaggedRevs]] دانەمەزراوە. تەنیا ئەوا پەڕانەی کە وەشانێکی باشیان ھەیە وەک زۆربەی وتارە ھەڵبژێردراوەکان بۆ [[تایبەت:پەڕە_جێگرتووەکان]] زیاد دەکەین چونکە تا ڕاددەیەک جێگیرن، بەڵام ئەمە جێگیر نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٤٦، ١١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لانیکەم ناکرێت جۆرێک پاراستنی لەسەر داندرێت؟ خۆت چ پێشنیار دەکەی تاوەکوو جۆرێک ڕووبەڕووی سڕینەوەی دقەکە ببینەوە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٧، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::: {{وب|Hivja}} پاراستنێکی بچووکم بۆ دەستکاریکردن خستە سەری. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٤٤، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:١٧، ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == کەنداوی فارسی یان عەرەبی == ئێستا '''کەنداوی فارس''' ڕاستترە یان '''کەنداوی عەرەبی'''؟ پێویستە یەکێک لە ناوەکان ھەڵبژێردرێ و ئەم پەڕەیەش پاراستنی بخرێتەسەر. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٤:٣٠، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] هەر دوو ناوەکەی دانراوە و بە بۆچوونی من ئەوە سیاسەتی بێلایەنیمان لەبەر چاو گرتووە، بۆ پاراستنیش سەیری یەک وتووێژی سەرتر بکە کە کاک ئارام پاراستنی لەسەر وتارەکە داناوە. بە ڕای من کێشەی نییە لە ئێستادا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٦:٢٢، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 2r4a7hq1yh7kx0n5tm0a9w0u58jyspp 0 7805 1586238 1525962 2026-05-23T12:43:14Z 1silent scientist 51740 1586238 wikitext text/x-wiki {{Coord|39|31|11|N|37|17|42|E|region:TR-58_type:adm1st|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای سێواس | ناوی_خۆماڵی = Parêzgeha Sêwas | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = پارێزگا | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = Latrans-Turkey_location_Sivas.svg | قەبارەی_نەخشە = 200px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارچە]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچەکانی تورکیا|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی|ئاناتۆلیای ناوەندی]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٤٢٬٢٢٤ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]]<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Sivas_Province ویکیپیدیای ئینگلیسی]</ref> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٣٤٦ | وێبگە = http://www.sivas.gov.tr/}} '''پارێزگای سێواس''' یەکێک لە پارێزگاکانی [[باکووری کوردستان]] لە کۆماری [[تورکیا]] لە [[ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی]] ھەڵکەوتووە. ناوەندی پارێزگاکە شاری [[سێواس]]ە. ڕووبەرەکەی ٢٨،١٦٤ کیلۆمەتر دووجایە (دووەم گەورەترین پارێزگایە لە دوای [[پارێزگای قۆنیە|قۆنیە]]).<ref>{{cite web|url=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx|title=İl ve İlçe Yüz ölçümleri|publisher=General Directorate of Mapping|access-date=19 September 2023}}</ref> و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٦٣٤،٩٢٤ کەسە (٢٠٢٢).<ref name=tuik>{{Cite web |title=Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en |access-date=19 September 2023|publisher=[[TÜİK]]|language=en|format=XLS}}</ref> پارێزگاکانی تەنیشتی بریتین لە [[پارێزگای یۆزگات|یۆزگات]] لە ڕۆژاوا، [[پارێزگای قەیسەری|قەیسەری]] لە باشووری ڕۆژاوا، [[پارێزگای مەرعەش|مەرعەش]] لە باشوور، [[پارێزگای مەلەتی|مەلەتی]] لە باشووری ڕۆژھەڵات، [[ئەرزنگان]] لە ڕۆژھەڵات، [[پارێزگای گیرەسون|گیرەسون]] لە باکووری ڕۆژھەڵات، و [[پارێزگای ئۆردو|ئۆردو]] لە باکوور. پایتەختەکەی [[سێواس]]ە. زۆربەی پارێزگای سێواس کەشوھەوایەکی [[کەشوھەوای کیشوەری|کیشوەریی]] تایبەت بە [[ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی|ناوچەی ئانادۆڵوی ناوەندی]]ی ھەیە، کە تێیدا مانگەکانی ھاوین گەرم و وشکن، لەکاتێکدا مانگەکانی زستان سارد و بەفراوین. ھەرچۆنێک بێت، بەشی باکووری پارێزگاکە ھەندێک تایبەتمەندیی کەشوھەوای [[کەشوھەوای زەریایی|زەریایی]]/[[کەشوھەوای نیمچە خولگەییی شێدار|نیمچە خولگەییی شێداری]] [[دەریای ڕەش]] نیشان دەدات، لەکاتێکدا بەشی ڕۆژھەڵاتی کاریگەریی کەشوھەوای بەرزایییەکانی [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلیا]]ی بەسەرەوەیە. ئەم پارێزگایە بە [[کانیی گەرم|کانییە گەرمەکان]]ی ناوبانگی دەرکردووە. ==مێژوو== ڕێڕەوی [[ڕێگای ئاوریشم]] و [[ڕێگای شاھانەی فارس]] بە سێواسدا تێدەپەڕێت. بەپێی سەرچاوە مێژووییە نووسراوەکان، ناوچەی پارێزگای سێواس بۆ یەکەمجار لە سەردەمی شارستانییەتی [[ھینتەکان|ھینتی]] لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین ئاوەدان کراوەتەوە و بووەتە نیشتەجێبوونێکی گرینگ. پاشان ناوچەکە ڕووبەڕووی حوکمڕانیی شارستانییەتە [[ئەرمەنەکان|ئەرمەنی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]]، [[سەلجووقییەکان|سەلجووقی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] بووەوە. بناغەکانی [[تورکیا|کۆماری تورکیا]]ی مۆدێرن لە [[کۆنگرەی سێواس]] کە لە ٤ی ئەیلوولی ١٩١٩دا بە سەرۆکایەتیی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]] کۆبووەوە، داڕێژرا. ==بەرز و نزمی و جیۆمۆرفۆلۆژی== ===چیاکان=== چیا سەرەکییەکانی چیاکانی کۆسێ لە زنجیرە چیاکەدا ھەڵکەوتوون؛ چیای ئەسماڵی (٢،٤٠٦)، چیای تەکێلی (٢،٦٢١ م)، [[چیای کۆسێداغ (سێواس)|چیای کۆسێ]] (٣،٠٥٠ م) و کزیڵداغ (٣،٠١٥ م). چیاکانی تێجەر، ئەکداغڵار، چیاکانی ئینجەبێل، چیای یاما.<ref>{{cite web |date=December 7, 2023|title=Sivas|url=http://mihmandarotel.cumhuriyet.edu.tr/sivas|website=mihmandarotel.cumhuriyet.edu.tr/|publisher=Mihmandar Uygulama Oteli-[[Sivas Cumhuriyet University]]|page=1}}</ref> ==شارۆچکەکانی پارێزگای سێواس== • سێواس (بە [[تورکی]]: سیڤاس) • ئەزبدەر یان ئەزبەرا ژۆرین (بە [[تورکی]]: ئاکنجلار) • تۆنووس (بە [[تورکی]]: ئاڵتنیالا) • دیڤیریگی (بە [[تورکی]]: دیڤیریغی), دانیشمەند (نێوەند:براستیک),قەرەگەبان، مورسال (مەرزال), سنجان • تۆزانی (بە [[تورکی]]: دۆغانشار) • حافیک • گەمەرەک • ئاخڤانیس (بە [[تورکی]]: گۆلۆڤا) • گرین (بە [[تورکی]]: گورون) • ماجیران یان ئومرانیە یانیش ئومرانی (بە [[تورکی]]: ئیمرانلی) • قەنخال (بە [[تورکی]]: کانگال) • قۆلھیسار (بە [[تورکی]]: کۆیلوھیسار) • بلەکان (بە [[تورکی]]: شوشەھری) • سارقژە) بە [[تورکی]]: سارکشلا) • تەجەر (بە [[تورکی]]: ئولاش) • نۆرخان (بە [[تورکی]]: ئیڵدیزێلی) • قۆچگیر (بە [[تورکی]]: زارا) == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{کۆڵکە}} {{پارێزگاکانی تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Sivas Province}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|تورکیا}} [[پۆل:پارێزگای سێواس]] dz3aeohphyxhyp5gixbefwl3g8t55zz 1586239 1586238 2026-05-23T12:43:54Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586239 wikitext text/x-wiki {{Coord|39|31|11|N|37|17|42|E|region:TR-58_type:adm1st|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای سێواس | ناوی_خۆماڵی = Parêzgeha Sêwas | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = پارێزگا | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = Latrans-Turkey_location_Sivas.svg | قەبارەی_نەخشە = 200px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارچە]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچەکانی تورکیا|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی|ئاناتۆلیای ناوەندی]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٤٢٬٢٢٤ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]]<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Sivas_Province ویکیپیدیای ئینگلیسی]</ref> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٣٤٦ | وێبگە = http://www.sivas.gov.tr/}} '''پارێزگای سێواس''' یەکێک لە پارێزگاکانی [[باکووری کوردستان]] لە کۆماری [[تورکیا]] لە [[ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی]] ھەڵکەوتووە. ناوەندی پارێزگاکە شاری [[سێواس]]ە. ڕووبەرەکەی ٢٨،١٦٤ کیلۆمەتر دووجایە (دووەم گەورەترین پارێزگایە لە دوای [[پارێزگای قۆنیە|قۆنیە]]).<ref>{{cite web|url=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx|title=İl ve İlçe Yüz ölçümleri|publisher=General Directorate of Mapping|access-date=19 September 2023}}</ref> و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٦٣٤،٩٢٤ کەسە (٢٠٢٢).<ref name=tuik>{{Cite web |title=Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en |access-date=19 September 2023|publisher=[[TÜİK]]|language=en|format=XLS}}</ref> پارێزگاکانی تەنیشتی بریتین لە [[پارێزگای یۆزگات|یۆزگات]] لە ڕۆژاوا، [[پارێزگای قەیسەری|قەیسەری]] لە باشووری ڕۆژاوا، [[پارێزگای مەرعەش|مەرعەش]] لە باشوور، [[پارێزگای مەلەتی|مەلەتی]] لە باشووری ڕۆژھەڵات، [[ئەرزنگان]] لە ڕۆژھەڵات، [[پارێزگای گیرەسون|گیرەسون]] لە باکووری ڕۆژھەڵات، و [[پارێزگای ئۆردو|ئۆردو]] لە باکوور. پایتەختەکەی [[سێواس]]ە. زۆربەی پارێزگای سێواس کەشوھەوایەکی [[کەشوھەوای کیشوەری|کیشوەریی]] تایبەت بە [[ناوچەی ئاناتۆلیای ناوەندی|ناوچەی ئانادۆڵوی ناوەندی]]ی ھەیە، کە تێیدا مانگەکانی ھاوین گەرم و وشکن، لەکاتێکدا مانگەکانی زستان سارد و بەفراوین. ھەرچۆنێک بێت، بەشی باکووری پارێزگاکە ھەندێک تایبەتمەندیی کەشوھەوای [[کەشوھەوای زەریایی|زەریایی]]/[[کەشوھەوای نیمچە خولگەییی شێدار|نیمچە خولگەییی شێداری]] [[دەریای ڕەش]] نیشان دەدات، لەکاتێکدا بەشی ڕۆژھەڵاتی کاریگەریی کەشوھەوای بەرزایییەکانی [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلیا]]ی بەسەرەوەیە. ئەم پارێزگایە بە [[کانیی گەرم|کانییە گەرمەکان]]ی ناوبانگی دەرکردووە. ==مێژوو== ڕێڕەوی [[ڕێگای ئاوریشم]] و [[ڕێگای شاھانەی فارس]] بە سێواسدا تێدەپەڕێت. بەپێی سەرچاوە مێژووییە نووسراوەکان، ناوچەی پارێزگای سێواس بۆ یەکەمجار لە سەردەمی شارستانییەتی [[ھینتەکان|ھینتی]] لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٠ی پێش زایین ئاوەدان کراوەتەوە و بووەتە نیشتەجێبوونێکی گرینگ. پاشان ناوچەکە ڕووبەڕووی حوکمڕانیی شارستانییەتە [[ئەرمەنەکان|ئەرمەنی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ڕۆمانی]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتی]]، [[سەلجووقییەکان|سەلجووقی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] بووەوە. بناغەکانی [[تورکیا|کۆماری تورکیا]]ی مۆدێرن لە [[کۆنگرەی سێواس]] کە لە ٤ی ئەیلوولی ١٩١٩دا بە سەرۆکایەتیی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]] کۆبووەوە، داڕێژرا. ==بەرز و نزمی و جیۆمۆرفۆلۆژی== ===چیاکان=== چیا سەرەکییەکانی چیاکانی کۆسێ لە زنجیرە چیاکەدا ھەڵکەوتوون؛ چیای ئەسماڵی (٢،٤٠٦)، چیای تەکێلی (٢،٦٢١ م)، [[چیای کۆسێداغ (سێواس)|چیای کۆسێ]] (٣،٠٥٠ م) و کزیڵداغ (٣،٠١٥ م). چیاکانی تێجەر، ئەکداغڵار، چیاکانی ئینجەبێل، چیای یاما.<ref>{{cite web |date=December 7, 2023|title=Sivas|url=http://mihmandarotel.cumhuriyet.edu.tr/sivas|website=mihmandarotel.cumhuriyet.edu.tr/|publisher=Mihmandar Uygulama Oteli-[[Sivas Cumhuriyet University]]|page=1}}</ref> ==شارۆچکەکانی پارێزگای سێواس== • سێواس (بە [[تورکی]]: سیڤاس) • ئەزبدەر یان ئەزبەرا ژۆرین (بە [[تورکی]]: ئاکنجلار) • تۆنووس (بە [[تورکی]]: ئاڵتنیالا) • دیڤیریگی (بە [[تورکی]]: دیڤیریغی), دانیشمەند (نێوەند:براستیک),قەرەگەبان، مورسال (مەرزال), سنجان • تۆزانی (بە [[تورکی]]: دۆغانشار) • حافیک • گەمەرەک • ئاخڤانیس (بە [[تورکی]]: گۆلۆڤا) • گرین (بە [[تورکی]]: گورون) • ماجیران یان ئومرانیە یانیش ئومرانی (بە [[تورکی]]: ئیمرانلی) • قەنخال (بە [[تورکی]]: کانگال) • قۆلھیسار (بە [[تورکی]]: کۆیلوھیسار) • بلەکان (بە [[تورکی]]: شوشەھری) • سارقژە) بە [[تورکی]]: سارکشلا) • تەجەر (بە [[تورکی]]: ئولاش) • نۆرخان (بە [[تورکی]]: ئیڵدیزێلی) • قۆچگیر (بە [[تورکی]]: زارا) == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پارێزگاکانی تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Sivas Province}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|تورکیا|کوردستان}} [[پۆل:پارێزگای سێواس]] eb75s8f8kfh3mbpjoyxudce09gbfnh2 0 7806 1586240 1586132 2026-05-23T12:53:11Z 1silent scientist 51740 1586240 wikitext text/x-wiki {{Coord|39|00|02|N|41|49|38|E|region:TR-49_type:adm1st|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای مووش | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = پارێزگا | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = [[پەڕگە:Muş_in_Turkey.svg|وێنۆک]] | قەبارەی_نەخشە = 200px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = پارچە | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچەکانی تورکیا|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٠٦,٨٨٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]]<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Mu%C5%9F_Province ویکیپیدیای ئینگلیسی]</ref> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٣٦ | وێبگە = http://www.mus.gov.tr/ }} '''پارێزگای مووش''' یەکێکە لە پارێزگاکانی [[باکووری کوردستان]] لە [[تورکیا]] لە [[ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] ھەڵکەوتووە. ناوەندی پارێزگاکە شاری [[مووش]]ە. ==مێژوو== پارێزگاکە بە بەشێک لە [[ئەرمەنستانی ڕۆژاوا]]ی مێژوویی دادەنرێت. پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]]، ناوچەکە بەشێک بووە لە شەش ویلایەتە ئەرمەنییەکە. ئەڤنی چاکیر لە ئابی ٢٠٢٣دا وەک پارێزگاری پارێزگاکە دەستنیشان کرا.<ref>Myhill, John (2006). Language, Religion and National Identity in Europe and the Middle East: A historical study. Amsterdam: J. Benjamins. p. 32. ISBN 978-90-272-9351-0.</ref><ref>İsmail Soysal, Türkiye'nin Siyasal Andlaşmaları, I. Cilt (1920-1945), Türk Tarih Kurumu, 1983, p. 14.</ref><ref>Verheij, Jelle (2012). Jongerden, Joost; Verheij, Jelle (eds.). Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870–1915. Brill. p. 88. ISBN 978-90-04-22518-3</ref> ==بەرز و نزمی و جیۆمۆرفۆلۆژی== بە گشتی ٨ زنجیرە چیا لە پارێزگاکەدا ھەن، کە ٤یان گەورەن. پارێزگای مووش لە ناوەڕاستدا بە چیاکانی ئۆتلووک، لە باکوورەوە بە چیاکانی ھەموورپێت، لە باکووری ڕۆژاواوە بە چیاکانی چەولیگ، لە ڕۆژاواوە بە چیاکانی شەڕەفەددین، لە باشووری ڕۆژاواوە بە چیاکانی چاوش، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە بە چیاکانی یەعقووب ئاغا و چیاکانی بیلیجان، و لە ڕۆژھەڵاتەوە بە چیاکانی جەمالڤێردی دەورە دراوە. دەشتەکان ٢٧.٢ لە سەدی ڕووبەری پارێزگای مووش پێکدەھێنن. گرینگترینیان دەشتەکانی مووش، بوولانق، ملازگرد و لیزن.<ref>"Vadiler ve Ovalar". mus.ktb.gov.tr. Muş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. p. 1.</ref> ==ئابووری== لە ڕووی مێژووییەوە، مووش بە بەرھەمھێنانی [[گەنم]] دەناسرا. پارێزگاکە ڕووەکی سوورەشی لێ دەڕوا، بەڵام خەڵکە ناوخۆیییەکە لای خۆیان دەیانھێشتەوە و بۆ ڕەنگکردن بەکاریان دەھێنا. ناوچەکە کانیی [[خوێ]]شی ھەبوو. ھەتا ساڵی ١٩٢٠، ناوچەکە ئەوەندە خوێی ھەبووە کە دەوترا بەشی دابینکردنی [[ئەورووپا]] و [[ئاسیا]]ی ھەیە.<ref>https://www.loc.gov/collections/world-digital-library/about-this-collection/</ref> ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{کۆڵکە}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Muş Province}} {{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا|کوردستان}} [[پۆل:پارێزگای مووش]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگاکانی تورکیا]] [[پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] oj2qws0wmtcbe5ks3psmnsezwc3ml29 1586241 1586240 2026-05-23T12:53:40Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586241 wikitext text/x-wiki {{Coord|39|00|02|N|41|49|38|E|region:TR-49_type:adm1st|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای مووش | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = پارێزگا | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = [[پەڕگە:Muş_in_Turkey.svg|وێنۆک]] | قەبارەی_نەخشە = 200px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = پارچە | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچەکانی تورکیا|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٠٦,٨٨٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]]<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Mu%C5%9F_Province ویکیپیدیای ئینگلیسی]</ref> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٣٦ | وێبگە = http://www.mus.gov.tr/ }} '''پارێزگای مووش''' یەکێکە لە پارێزگاکانی [[باکووری کوردستان]] لە [[تورکیا]] لە [[ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] ھەڵکەوتووە. ناوەندی پارێزگاکە شاری [[مووش]]ە. ==مێژوو== پارێزگاکە بە بەشێک لە [[ئەرمەنستانی ڕۆژاوا]]ی مێژوویی دادەنرێت. پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]]، ناوچەکە بەشێک بووە لە شەش ویلایەتە ئەرمەنییەکە. ئەڤنی چاکیر لە ئابی ٢٠٢٣دا وەک پارێزگاری پارێزگاکە دەستنیشان کرا.<ref>Myhill, John (2006). Language, Religion and National Identity in Europe and the Middle East: A historical study. Amsterdam: J. Benjamins. p. 32. ISBN 978-90-272-9351-0.</ref><ref>İsmail Soysal, Türkiye'nin Siyasal Andlaşmaları, I. Cilt (1920-1945), Türk Tarih Kurumu, 1983, p. 14.</ref><ref>Verheij, Jelle (2012). Jongerden, Joost; Verheij, Jelle (eds.). Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870–1915. Brill. p. 88. ISBN 978-90-04-22518-3</ref> ==بەرز و نزمی و جیۆمۆرفۆلۆژی== بە گشتی ٨ زنجیرە چیا لە پارێزگاکەدا ھەن، کە ٤یان گەورەن. پارێزگای مووش لە ناوەڕاستدا بە چیاکانی ئۆتلووک، لە باکوورەوە بە چیاکانی ھەموورپێت، لە باکووری ڕۆژاواوە بە چیاکانی چەولیگ، لە ڕۆژاواوە بە چیاکانی شەڕەفەددین، لە باشووری ڕۆژاواوە بە چیاکانی چاوش، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە بە چیاکانی یەعقووب ئاغا و چیاکانی بیلیجان، و لە ڕۆژھەڵاتەوە بە چیاکانی جەمالڤێردی دەورە دراوە. دەشتەکان ٢٧.٢ لە سەدی ڕووبەری پارێزگای مووش پێکدەھێنن. گرینگترینیان دەشتەکانی مووش، بوولانق، ملازگرد و لیزن.<ref>"Vadiler ve Ovalar". mus.ktb.gov.tr. Muş İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. p. 1.</ref> ==ئابووری== لە ڕووی مێژووییەوە، مووش بە بەرھەمھێنانی [[گەنم]] دەناسرا. پارێزگاکە ڕووەکی سوورەشی لێ دەڕوا، بەڵام خەڵکە ناوخۆیییەکە لای خۆیان دەیانھێشتەوە و بۆ ڕەنگکردن بەکاریان دەھێنا. ناوچەکە کانیی [[خوێ]]شی ھەبوو. ھەتا ساڵی ١٩٢٠، ناوچەکە ئەوەندە خوێی ھەبووە کە دەوترا بەشی دابینکردنی [[ئەورووپا]] و [[ئاسیا]]ی ھەیە.<ref>https://www.loc.gov/collections/world-digital-library/about-this-collection/</ref> ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Muş Province}} {{تووڵی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تورکیا|کوردستان|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای مووش]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگاکانی تورکیا]] [[پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] ax6n23ntcuh0go0kxof7wy6ye1shym0 0 7813 1586260 1586211 2026-05-23T16:03:06Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Elâzığ Province|Elâzığ Province]] بۆ [[:Commons:Category:Elazığ Province|Elazığ Province]] 1586260 wikitext text/x-wiki {{Coord|38|40|03|N|39|21|35|E|region:TR-23_type:adm1st|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای خارپێت | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = پارێزگا | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = Latrans-Turkey_location_Elaz%C4%B1%C4%9F.svg | قەبارەی_نەخشە = 200px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = | ناوی_دابەشکراو = | جۆری_دابەشکراو١ = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ھەرێمە جوگرافییەکانی تورکیا|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٥٢,٦٤٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]]<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/El%C3%A2z%C4%B1%C4%9F_Province ویکیپیدیای ئینگلیسی]</ref> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٢٤ | وێبگە = http://www.elazig.gov.tr/ }} '''پارێزگای خارپێت''' یان '''پارێزگای ئەلازیغ''' یەکێک لە پارێزگاکانی [[باکووری کوردستان]] کە دەکەوێتە [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/08042020|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924150136/https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/08042020|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>زۆرینەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە [[کورد]]ن و بە شێوەزاری [[زازاکی|کوردی زازاکی]] دەدوێن، ناوەندی پارێزگاکە، شاری [[خارپێت]]ە. ==مێژوو== لە ساڵی ١٩٢٧دا نووسینگەی پشکنەری گشتی دامەزرا، کە بە یاسای سەربازی فەرمانڕەوایی دەکرد. پارێزگاکە خرایە ناو یەکەمین پشکنەریی گشتی کە پشکنەری گشتی فەرمانڕەوایی لێ دەکرد. پشکنەریی گشتی پارێزگاکانی [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]]، [[پارێزگای سێرت|سێرت]]، [[پارێزگای وان|وان]]، [[پارێزگای مێردین|مێردین]]، [[پارێزگای بدلیس|بدلیس]]، [[پارێزگای ڕحا|ڕحا]]، خارپێت و [[پارێزگای ئامەد|ئامەد]]ی دەگرتەوە. لە کانوونی یەکەمی ١٩٣٥دا، یاسای توونجەلی پەسەند کرا، کە داوای حکوومەتێکی بەھێزتری لە ناوچەکەدا دەکرد. لە کانوونی دووەمی ١٩٣٦دا پارێزگای خارپێت خرایە ژێر دەسەڵاتی چوارەمین پشکنەریی گشتیی تازە دامەزراو، کە پارێزگاکانی خارپێت، [[ئەرزنگان]]، [[بینگۆل (پارێزگا)|بینگۆل]] و [[دێرسیم]] دەگرتەوە و ناوەندەکەی لە شاری [[خارپێت]] بوو. چوارەمین پشکنەری گشتی لەلایەن پارێزگار-فەرماندەیەکەوە بەڕێوە دەبرا. زۆربەی کارمەندانی شارەوانییەکان دەبوو لە سەربازی بن و پارێزگار-فەرماندە دەسەڵاتی چۆڵکردنی تەواوی گوندەکان و نیشتەجێکردنەوەیان لە بەشێکی تری پارێزگاکەدا ھەبوو. لە ١٩٤٦دا یاسای توونجەلی ھەڵوەشێنرایەوە و باری نائاسایی لادرا بەڵام دەسەڵاتی چوارەمین پشکنەری گشتی گوازرایەوە بۆ سوپا.<ref>Jongerden, Joost (1 January 2007). The Settlement Issue in Turkey and the Kurds: An Analysis of Spatical Policies, Modernity and War. BRILL. p. 53. ISBN 978-90-04-15557-2.</ref><ref>Bayir, Derya (2016-04-22). Minorities and Nationalism in Turkish Law. Routledge. p. 139. ISBN 978-1-317-09579-8.</ref><ref>Cagaptay, Soner (2 May 2006). Islam, Secularism and Nationalism in Modern Turkey: Who is a Turk?. Routledge. pp. 108–110. ISBN 978-1-134-17448-5.</ref><ref>Cagaptay (2006), p.110</ref><ref>Soner Çaǧaptay, Islam, Secularism, and Nationalism in Modern Turkey: Who is a Turk?, Taylor & Francis, 2006, ISBN 978-0-415-38458-2, p. 48</ref><ref>Bayir, Derya (2016-04-22). Minorities and Nationalism in Turkish Law. Routledge. pp. 139–141. ISBN 978-1-317-09579-8.</ref> ==جوگرافیا== [[خارپێت]] بە ئاراستەیەکی گشتی لە ڕۆژاوا-باشووری ڕۆژاواوە بەرەو ڕۆژھەڵات-باکووری ڕۆژھەڵات درێژ دەبێتەوە، بەدرێژایی ھێڵی پانی و درێژیی جوگرافیی یەکسان. سەرچاوەی ڕووباری [[فورات]] لەم پارێزگایەیە. ٨٢٦ کم٢ (٣١٩ میل چوارگۆشە) لە ڕووبەرەکەی بە دەریاچەی بەنداوەکان و دەریاچە سروشتییەکان داپۆشراوە. ==ئابووری== لە ڕووی مێژووییەوە، پارێزگاکە [[زیو]]ی بەرھەم دەھێنا، کە لە ١٨٨٥دا دەرھێنانی وەستا. [[حکوومەتی تورکیا]] ھەوڵی دا کانەکان نوێ بکاتەوە؛ بەڵام تێچووی [[سووتەمەنی]] و وزە بووە ھۆی داخستنیان. لە ساڵی ١٩٠٣دا کانێکی زیو لە پالو ھێشتا بەرھەمی ھەبوو، وەک [[خەڵووز]]یش. خەڵووز لە ناوچەکانی تری پارێزگاکەشدا دەدۆزرێتەوە. زێڕ و [[خوێ]]ش بەرھەم دەھێنرا. ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی تورکیا}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|کوردستان|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Elazığ Province}} [[پۆل:پارێزگای خارپێت]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|خارپێت]] [[پۆل:پارێزگاکانی تورکیا|خارپێت]] [[پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] iuykwuciec1900w44kted48rlinhid9 0 8725 1586351 1405430 2026-05-24T07:24:35Z 1silent scientist 51740 /* دانیشتووان */ 1586351 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-جوگرافیا}} [[پەڕگە:IranEsfahan.png|چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای ئەسفەھان]] پارێزگای ئەسفەھان(بە فارسی: '''''استان اصفھان''''') یەکێک لە پارێزگاکانی ئێرانە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[ئەسفەھان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> پارێزگای ئەسفەھان لە باکووردا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای مەرکەزی|مەرکەزی]] ، [[پارێزگای قوم|قوم]] ، [[پارێزگای سمنان|سمنان]] ، لە ڕۆژھەڵات‌دا لە گەڵ [[پارێزگای ھێز]](یەزد) ، لە باشووردا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]] ، [[پارێزگای کوھگیلوویە و بویرەحمەد|کوھگیلوویە و بویرەحمەد]] و لە ڕۆژئاوا‌دا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] ، [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] و [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] ھاوسنوورە. == مێژوو == مێژوونووسان «ئێسپاھان»، «سێپاھان» یان «ئەسفەھان»یان لە بنەڕەتدا وەک بنکەیەکی بەرگری و سەربازی تۆمار کردووە. بەو ھۆیەوە، ئاسایش و پاراستنی قەڵا و قایمکارییە زیادبووەکان بە شێوەیەکی پلەبەندی، پاراستنی نیشتەجێبووانی نزیک دابین دەکات، بۆیە دەبێتە ھۆی گەشەکردنی نیشتەجێبوونە گەورەکانی نزیک. ئەم قەڵا مێژووییانە بریتی بوون لە «ئاتەشگا»، «سارۆویە»، «تەبارەک»، «کۆھەن دێژ» و «گارد دێژ». کۆنترینیان «قەڵای سەفید» و زەوییەکانی «تەمیجان»ە لە سەردەمانی پێش مێژوو. گوندی مێژوویی [[ئابیانە]]، کە سەرنجڕاکێشییەکی سەرتاسەرییە، ھەروەھا پاشماوەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] و [[پەرستگای ئاگر|پەرستگاکانی ئاگر]]ی لە نێوان شوێنەوارە مێژووییەکانی تردا ھەیە. لە سەدەکانی ١٧ و ١٨دا، پارێزگای ئەسفەھان چێژی لە ئاستێکی بەرزی ئاوەدانی بینی چونکە بوو بە پایتەختی [[ئێرانی سەفەوی]]. لە کاتێکدا شاری سێپاھان (ئەسفەھان) بنکەی پاشایەتییان بوو، [[کاشان]] شوێنی پشوو و کات بەسەربردنیان بوو. == دیمۆگرافیا == === زمان === {{Pie chart|value1=79.51|label1=[[زمانی فارسی|فارسی]]|value6=0.07|label6=[[زمانی کەویر|بیاوانەکی]]|caption=[[زمانی یەکەم]] لە پارێزگای ئەسفەھان<ref name="language" >{{cite web|title=Language distribution: Esfahan Province|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.esfahan|access-date=11 April 2022|date=2017–2020|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411150919/http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.esfahan|url-status=live}}</ref>|label5=[[زمانی گورجی|گورجی]]|label4=[[زمانەکانی تەختاییی ناوەندی (ئێرانی)|گرووپی تەختاییی ناوەندی]]|label3=[[زمانی تورکی|تورکی]]|label2=[[زمانی لوڕی|لوڕی]]|value2=6.83|value5=0.30|value4=3.39|value3=5.82|label7=[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]|value7=0.04|label8=ئەوانی تر، نەزانراو|value8=4.05}} زۆرینەی دانیشتووان بە [[زمانی فارسی|فارسی]] وەک زمانی یەکەم قسە دەکەن لەگەڵ کەمینەیەک لە ئاخێوەرانی لوڕی، تورکی، گورجی، بیاوانەکی و ئەرمەنی.<ref name="language" /> لە سەردەمی پەھلەویدا، گرووپێکی گەورە لە کوردانی ھۆزی گەڵباخی لە باکووری [[پارێزگای کوردستان]]ەوە بۆ شاری ئەسفەھان و شارەکانی یەزد، کاشان و نایین گوازرانەوە. ئەمڕۆ، ھۆزی گەڵباخی زیاتر وەک توخمی تێکەڵبوو لە ناو دانیشتووانی ئەم شارانەدا دێنە ئەژمار.<ref>{{cite journal|url=https://journal.sulicihan.edu.krd/index.php/sjcus/article/view/153|doi=10.25098/6.3.21|date=2022|journal=The Scientific Journal of Cihan University – Sulaimanyia|volume=6|issue=3|title=سیاست های ایلیاتی پهلوی اول برابر گلباغی ها|pages=391–404|last1=Ahmadi|first1=Mansur|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|url=https://rojanpress.ir/main/1219-%DA%A9%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D9%88%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D9%88-%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%DA%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%AE%DB%8C/-%D9%86%D9%87-%DA%AF%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%BA%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AC%D8%A7-%D9%86%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D8%AC%D8%A7.html|title=کینه رضا شاه از طوایف و عشایر گه‌لواخی/ نه گلباغی ماند اینجا ne همدانی آنجا|date=8 May 1402}}</ref> === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٤،٤٩٩،٣٢٧ کەس بوو لە ١،٢٢٣،٦٨٤ خێزاندا، بە ڕێژەی خوێندەواریی ٨٨.٦٥ لە سەدا.<ref name="2006 Isfahan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Isfahan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/10.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920083455/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/10.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٤،٨٧٩،٣١٢ کەسی لە ١،٤٥٤،١٦٢ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Isfahan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Isfahan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Esfahan.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117221845/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Esfahan.xls|archive-date=17 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی بە ٥،١٢٠،٨٥٠ کەس لە ١،٦٠٧،٤٨٢ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Isfahan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Isfahan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_10.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019041954/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_10.xlsx|format=Excel|archive-date=19 October 2020}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === [[پەڕگە:Isfahan counties.svg|420px]] مێژووی دانیشتووان و گۆڕانکارییە پێکھاتەیییەکانی دابەشکردنی کارگێڕیی پارێزگای ئەسفەھان لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ پارێزگای ئەسفەھان |- ! شارستانەکان !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Isfahan Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Isfahan Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Isfahan Province"/> |- | [[شارستانی ئاران و بیدگۆل|ئاران و بیدگۆل]] || style="text-align: right;" | ٨٩،٩٦١ || style="text-align: right;" | ٩٧،٤٠٩ || style="text-align: right;" | ١٠٣،٥١٧ |- | [[شارستانی ئەردەستان|ئەردەستان]] || style="text-align: right;" | ٤٣،٥٨٥ || style="text-align: right;" | ٤١،٤٠٥ || style="text-align: right;" | ٤٢،١٠٥ |- | [[شارستانی بۆرخوار|بۆرخوار]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی شاھینشار|شارستانی بۆرخوار و مەیمە]] جیا کرایەوە<ref name="Borkhar County Establishment">{{cite report|title=Approval letter of the ministers of the Political-Defense Commission of the Government Delegation regarding some changes and divisions of the country in Isfahan province|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Parliament Research Center|url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/132598|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001063248/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/132598|archive-date=1 October 2015|last=Davodi|first=Parviz|date=9 October 2014|orig-date=Approved 21 September 1386|id=Proposal 43036/42/1/4; Letter 58538/T26118H; Notification 153437/T35370K|access-date=9 June 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | ١٠٨،٩٣٣ || style="text-align: right;" | ١٢٢،٤١٩ |- | [[شارستانی بووین میاندەشت|بووین میاندەشت]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١١ لە [[شارستانی فەریدوون|فەریدوون]] جیا کرایەوە<ref name="Six New Cities">{{Cite news|title=Six new cities and towns were added to the map of national divisions|url=http://www.dolat.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=1&Id=229584|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714151003/http://www.dolat.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=1&Id=229584|archive-date=14 July 2014|website=dolat.ir|via=Secretariat of the Government Information Council|publisher=Ministry of the Interior, Board of Ministers|last=Rahimi|first=Mohammad Reza|language=fa|date=5 July 2013|orig-date=Approved 7 May 2013|access-date=17 March 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | ٢٤،١٦٣ |- | [[شارستانی چادەگان|چادەگان]] || style="text-align: right;" | ٣٣،٦٨٤ || style="text-align: right;" | ٣٣،٩٤٢ || style="text-align: right;" | ٣٢،٤٧٩ |- | [[شارستانی دەھاقان|دەھاقان]] || style="text-align: right;" | ٣٤،١٤٩ || style="text-align: right;" | ٣٤،٨٤٤ || style="text-align: right;" | ٣٤،٥١١ |- | [[شارستانی فەلاوەرجان|فەلاوەرجان]] || style="text-align: right;" | ٢٣٢،٠١٩ || style="text-align: right;" | ٢٤٧،٠١٤ || style="text-align: right;" | ٢٤٩،٨١٤ |- | [[شارستانی فەریدوون|فەریدوون]] || style="text-align: right;" | ٨١،٦٢٢ || style="text-align: right;" | ٧٩،٧٤٣ || style="text-align: right;" | ٤٩،٨٩٠ |- | [[شارستانی فەریدوونشار|فەریدوونشار]] || style="text-align: right;" | ٣٨،٩٥٥ || style="text-align: right;" | ٣٨،٣٣٤ || style="text-align: right;" | ٣٥،٦٥٤ |- | [[شارستانی گوڵپایەگان|گوڵپایەگان]] || style="text-align: right;" | ٨٢،٦٠١ || style="text-align: right;" | ٨٧،٤٧٩ || style="text-align: right;" | ٩٠،٠٨٦ |- | [[شارستانی ھەرەند|ھەرەند]]{{efn|ناو=fn2|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە [[شارستانی ئەسفەھان]] جیا کرایەوە<ref name="Harand and Varzaneh Counties Establishment">{{cite news|title=Approval letter regarding national divisions in Isfahan County, Isfahan province|language=fa|website=dotic.ir|via=Laws and Regulations Portal of Iran|url=https://dotic.ir/news/9845|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130005251/https://dotic.ir/news/9845|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=30 November 2021|orig-date=Approved 27 April 1400|date=9 December 1400|id=Proposal 207952; Letter 46503|access-date=13 June 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی ئەسفەھان|ئەسفەھان]] || style="text-align: right;" | ١،٩٦٣،٣١٥ || style="text-align: right;" | ٢،١٧٤،١٧٢ || style="text-align: right;" | ٢،٢٤٣،٢٤٩ |- | [[شارستانی جەرقەویە|جەرقەویە]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە شارستانی ئەسفەھان جیا کرایەوە<ref name="Jarqavieh County Establishment">{{cite report|title=Approval letter regarding national divisions in Isfahan province|language=fa|website=rrk.ir|url=https://www.rrk.ir/Laws/ShowLaw.aspx?Code=23576|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908090601/http://www.rrk.ir/Laws/ShowLaw.aspx?Code=23576|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=8 September 2021|date=5 August 2021|orig-date=Approved 27 April 1400|id=Proposal 199401; Letter 46299; Notification 46299/T58576H|access-date=15 June 2023|url-status=live}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی کاشان|کاشان]] || style="text-align: right;" | ٢٩٧،٠٠٠ || style="text-align: right;" | ٣٢٣،٣٧١ || style="text-align: right;" | ٣٦٤،٤٨٢ |- | [[شارستانی خونسار|خونسار]] || style="text-align: right;" | ٣١،٥٤٢ || style="text-align: right;" | ٣٢،٤٢٣ || style="text-align: right;" | ٣٣،٠٤٩ |- | [[شارستانی خومەینیشەھر|خومەینیشەھر]] || style="text-align: right;" | ٢٨٢،٨٨٨ || style="text-align: right;" | ٣١١،٦٢٩ || style="text-align: right;" | ٣١٩،٧٢٧ |- | [[شارستانی خور و بیاوانەک|خور و بیاوانەک]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی نایین]] جیا کرایەوە<ref name="Khur and Biabanak County Establishment">{{cite report|title=Approval regarding the establishment of Khur and Biabanak County with the city of Khur as its center under the jurisdiction of Isfahan province|language=fa|website=lamtakam.com|via=Lam ta Kam|url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/135875|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122004625/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/135875|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Ahmadinejad|first=Mahmud|archive-date=22 January 2025|date=c. 2024|orig-date=Approved 31 March 1388|id=Notification 93336/T43083H|access-date=22 January 2025}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | ١٧،٧٩٣ || style="text-align: right;" | ١٩،٧٦١ |- | [[شارستانی کووھپایە|کووھپایە]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە شارستانی ئەسفەھان جیا کرایەوە<ref name="Kuhpayeh County Establishment">{{cite report|title=Approval letter regarding national divisions in Isfahan County, Isfahan province|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Council Research Center|url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/1668035|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828195909/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/1668035|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=28 August 2021|date=31 July 2021|orig-date=Approved 28 April 1400|id=Proposal 206239; Notification 46291/T58615H|access-date=17 June 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی لێنجان|لێنجان]] || style="text-align: right;" | ٢٢٥،٥٥٩ || style="text-align: right;" | ٢٤٦،٥١٠ || style="text-align: right;" | ٢٦٢،٩١٢ |- | [[شارستانی مەیمە و وەزوان|مەیمە و وەزوان]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە [[شارستانی شاھینشار و مەیمە]] جیا کرایەوە<ref name="Meymeh and Vazvan County Establishment">{{cite report|title=Approval regarding the national divisions of Shahinshahr County in Isfahan province|language=fa|website=sdil.ac.ir|via=Shahr Danesh Legal Research Institute|url=https://sdil.ac.ir/%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%8 strategic-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3/|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009093909/https://sdil.ac.ir/%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%8م-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3/|publisher=Ministry of the Interior, Cabinet of Ministers|archive-date=9 October 2024|last=Aref|first=Mohammad Reza|date=6 October 2024|orig-date=Approved 27 April 1403|id=Proposals 580 and 70730; Notification 79240/T61130AH|access-date=24 November 2024|url-status=live}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی موبارەکە|موبارەکە]] || style="text-align: right;" | ١٣٢،٩٢٥ || style="text-align: right;" | ١٤٣،٤٧٤ || style="text-align: right;" | ١٥٠،٤٤١ |- | [[شارستانی نایین|نایین]] || style="text-align: right;" | ٥٤،٢٩٨ || style="text-align: right;" | ٣٨،٠٧٧ || style="text-align: right;" | ٣٩،٢٦١ |- | [[شارستانی نەجەف ئاوا|نەجەف ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٢٧٩،٠١٤ || style="text-align: right;" | ٣٠٠،٢٨٨ || style="text-align: right;" | ٣١٩،٢٠٥ |- | [[شارستانی نەتەنز|نەتەنز]] || style="text-align: right;" | ٤٣،٩٤٧ || style="text-align: right;" | ٢،٢٣٩ || style="text-align: right;" | ٤٣،٩٧٧ |- | [[شارستانی سەمیرەم|سەمیرەم]] || style="text-align: right;" | ٧٠،٧٣٥ || style="text-align: right;" | ٦٥،٠٤٧ || style="text-align: right;" | ٧٤،١٠٩ |- | [[شارستانی شاھینشار|شاھینشار]]{{efn|پێشتر [[شارستانی شاھینشار|شارستانی بۆرخوار و مەیمە]]<ref name="Borkhar County Establishment"/> و دواتر [[شارستانی شاھینشار|شارستانی شاھینشار و مەیمە]]<ref name="Meymeh and Vazvan County Establishment"/>}} || style="text-align: right;" | ٢٧٧،٧٨٣ || style="text-align: right;" | ١٩٦،٥٨٤ || style="text-align: right;" | ٢٣٤،٦٦٧ |- | [[شارستانی شەھرەزا|شەھرەزا]] || style="text-align: right;" | ١٣٩،٧٠٢ || style="text-align: right;" | ١٤٩،٥٥٥ || style="text-align: right;" | ١٥٩،٧٩٧ |- | [[شارستانی تیران و کەرڤەن|تیران و کەرڤەن]] || style="text-align: right;" | ٦٤،٠٤٣ || style="text-align: right;" | ٦٩،٠٤٧ || style="text-align: right;" | ٧١،٥٧٥ |- | [[شارستانی وەرزەنە|وەرزەنە]]{{efn|ناو=fn2}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٤،٤٩٩،٣٢٧''' || style="text-align: right;"| '''٤،٨٧٩،٣١٢''' || style="text-align: right;"| '''٥،١٢٠،٨٥٠''' |} === شارەکان === بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٦، ٤،٥٠٧،٤٣٠ کەس (زیاتر لە ٨٨٪ی دانیشتووانی پارێزگای ئەسفەھان) لەم شارانەی خوارەوەدا دەژین:<ref name="2016 Isfahan Province"/> {| class="wikitable sortable" ! شار !! دانیشتووان |- | [[ئەبریشەم]] || style="text-align: right;" | ٢٢،٤٢٩ |- | [[ئەبووزەید ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٥،٩٧٦ |- | [[ئەفووس]] || style="text-align: right;" | ٣،٦٩٦ |- | [[عەلەویجە]] || style="text-align: right;" | ٨،٠٦٧ |- | [[ئەنارەک]] || style="text-align: right;" | ١،٩٠٣ |- | [[ئاران و بیدگۆل]] || style="text-align: right;" | ٦٥،٤٠٤ |- | [[ئەردەستان]] || style="text-align: right;" | ١٥،٧٤٤ |- | [[عەسگەران، ئێران|عەسگەران]] || style="text-align: right;" | ٤،٨٥٨ |- | [[ئەسغەر ئاوا، ئەسفەھان|ئەسغەر ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٦،٨٧٦ |- | [[بادروود]] || style="text-align: right;" | ١٤،٧٢٣ |- | [[بافران]] || style="text-align: right;" | ١،٩٧٨ |- | [[باغ-ی بەھادۆران]] || style="text-align: right;" | ١٠،٢٧٩ |- | [[باغ-ی شاد]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٥٦ |- | [[بەھارانی شەھر]] || style="text-align: right;" | ١١،٢٨٤ |- | [[بەھارەستان، ئەسفەھان|بەھارەستان]] || style="text-align: right;" | ٧٩،٠٢٣ |- | [[بەرف ئەنبار]] || style="text-align: right;" | ٥،٣٨٢ |- | [[بەرزۆک]] || style="text-align: right;" | ٤،٥٨٨ |- | [[بووین میاندەشت]] || style="text-align: right;" | ٩،٨٨٩ |- | [[چادەگان]] || style="text-align: right;" | ٩،٩٢٤ |- | [[چەمگەردان]] || style="text-align: right;" | ١٥،٥٧٤ |- | [[چەرمەھین]] || style="text-align: right;" | ١٣،٧٣٢ |- | [[دامەنە]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٦٦ |- | [[اران، ئێران|داران]] || style="text-align: right;" | ٢٠،٠٧٨ |- | [[دەستگەرد]] || style="text-align: right;" | ١٧،٧٧٥ |- | [[دەھاق]] || style="text-align: right;" | ٨،٢٧٢ |- | [[دەھاقان]] || style="text-align: right;" | ١٧،٩٤٥ |- | [[دیزیچە]] || style="text-align: right;" | ١٨،٩٣٥ |- | [[دۆرچە پیاز]] || style="text-align: right;" | ٤٧،٨٠٠ |- | [[دەوڵەت ئاوا، ئەسفەھان|دەوڵەت ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٤٠،٩٤٥ |- | [[ئەژنییە]] || style="text-align: right;" | ٣،١٥٦ |- | [[فەلاوەرجان]] || style="text-align: right;" | ٣٧،٧٠٤ |- | [[فەرۆخی، ئەسفەھان|فەرۆخی]] || style="text-align: right;" | ٢،٩٦٨ |- | [[فەریدوونشار]] || style="text-align: right;" | ١٣،٦٠٣ |- | [[فوولادشەھر]] || style="text-align: right;" | ٨٨،٤٢٦ |- | [[گەز، ئێران|گەز]] || style="text-align: right;" | ٢٤،٤٣٣ |- | [[گوڵدەشت]] || style="text-align: right;" | ٢٥،٢٣٥ |- | [[گوڵپایەگان]] || style="text-align: right;" | ٥٨،٩٣٦ |- | [[گوڵشەھر]] || style="text-align: right;" | ٩،٩٠٤ |- | [[گوڵشەن، ئەسفەھان|گوڵشەن]] || style="text-align: right;" | ٥،٤٣٧ |- | [[گۆرگاب، ئەسفەھان|گۆرگاب]] || style="text-align: right;" | ٩،٦٩٠ |- | [[گووگەد]] || style="text-align: right;" | ٦،٠١٢ |- | [[حەبیب ئاوا، ئەسفەھان|حەبیب ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٩،٤٩١ |- | [[حەنا، ئێران|حەنا]] || style="text-align: right;" | ٤،٩٢٢ |- | [[ھەرەند، ئێران|ھەرەند]] || style="text-align: right;" | ٧،٨٢٩ |- | [[حەسەن ئاوا، ئەسفەھان|حەسەن ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٤،٤٧٨ |- | [[ئیمانشەھر]] || style="text-align: right;" | ١٤،٦٣٣ |- | '''[[ئەسفەھان]]''' || style="text-align: right;" | '''١،٩٦١،٢٦٠''' |- | [[جەندەق]] || style="text-align: right;" | ٤،٦٦٥ |- | [[جۆشەقان-ی قالی]] || style="text-align: right;" | ٤،١٨١ |- | [[جۆزدان]] || style="text-align: right;" | ٦،٩٩٨ |- | [[کاموو و چووگان]] || style="text-align: right;" | ٢،٤٣٤ |- | [[کەرکەوەند]] || style="text-align: right;" | ٧،٠٥٨ |- | [[کەھریز سەنگ]] || style="text-align: right;" | ١٠،٤٤٢ |- | [[کاشان]] || style="text-align: right;" | ٣٠٤،٤٨٧ |- | [[کێلیشاد و سوودەرجان]] || style="text-align: right;" | ٢٥،٦٣٥ |- | [[خالید ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٣،٠٢٣ |- | [[خونسار، ئێران|خونسار]] || style="text-align: right;" | ٢١،٨٨٣ |- | [[خومەینیشەھر]] || style="text-align: right;" | ٢٤٧،١٢٨ |- | [[خور، ئەسفەھان|خور]] || style="text-align: right;" | ٦،٧٦٥ |- | [[کۆمشچە]] || style="text-align: right;" | ٥،١٠٠ |- | [[خوورزووق]] || style="text-align: right;" | ٢٩،١٥٤ |- | [[کۆمە]] || style="text-align: right;" | ٢،٣٠٥ |- | [[کووھپایە]] || style="text-align: right;" | ٥،٥١٨ |- | [[کووشک، ئێران|کووشک]] || style="text-align: right;" | ١٣،٢٤٨ |- | [[لای بید]] || style="text-align: right;" | ١،٨٣٢ |- | [[مەھاباد، ئەسفەھان|مەھاباد]] || style="text-align: right;" | ٣،٧٢٧ |- | [[شەھرەک-ی مەجلیسی|مەجلیسی]] || style="text-align: right;" | ٩،٣٦٣ |- | [[مەنزەرییە]] || style="text-align: right;" | ٧،١٦٤ |- | [[مشکات]] || style="text-align: right;" | ٥،٣٥٧ |- | [[مەیمە]] || style="text-align: right;" | ٥،٦٥١ |- | [[موبارەکە]] || style="text-align: right;" | ٦٩،٤٤٩ |- | [[محەممەد ئاوا، ئەسفەھان|محەممەد ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٥،٠٣٢ |- | [[نایین، ئێران|نایین]] || style="text-align: right;" | ٢٧،٣٧٩ |- | [[نەجەف ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٢٣٥،٢٨١ |- | [[نەسراوا، ئەسفەھان|نەسراوا]] || style="text-align: right;" | ٦،٤٢٥ |- | [[نەتەنز]] || style="text-align: right;" | ١٤،١٢٢ |- | [[نیاسەر]] || style="text-align: right;" | ٢،٣١٩ |- | [[نیکاوا]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٦٤ |- | [[نووش ئاوا]] || style="text-align: right;" | ١١،٨٣٨ |- | [[پیر بەکران]] || style="text-align: right;" | ١٣،٤٦٩ |- | [[قەھدەریجان]] || style="text-align: right;" | ٣٤،٢٢٦ |- | [[قەھجەوارەستان]] || style="text-align: right;" | ٩،٧١٢ |- | [[قەمسەر]] || style="text-align: right;" | ٣،٨٧٧ |- | [[ڕەزوانشەھر، ئەسفەھان|ڕەزوانشەھر]] || style="text-align: right;" | ٣،٦٠٦ |- | [[ڕۆزوە]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٣٢ |- | [[سەگزی]] || style="text-align: right;" | ٥،٠٦٣ |- | [[سەدە لێنجان]] || style="text-align: right;" | ١٩،١٠١ |- | [[سەفیدشەھر]] || style="text-align: right;" | ٥،٨٠٤ |- | [[سەمیرەم]] || style="text-align: right;" | ٢٦،٩٤٢ |- | [[شاھینشار]] || style="text-align: right;" | ١٧٣،٣٢٩ |- | [[شاپوور ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٥،٩١٥ |- | [[شەھرەزا]] || style="text-align: right;" | ١٣٤،٩٥٢ |- | [[سین، ئێران|سین]] || style="text-align: right;" | ٥،٤٩٥ |- | [[تالخوونچە]] || style="text-align: right;" | ٩،٩٢٤ |- | [[تەرق ڕوود]] || style="text-align: right;" | ١،٧٤٩ |- | [[تیران، ئێران|تیران]] || style="text-align: right;" | ٢١،٧٠٣ |- | [[توودێشک]] || style="text-align: right;" | ٤،٢٧٥ |- | [[ڤانەک، ئەسفەھان|ڤانەک]] || style="text-align: right;" | ١،٦٦٥ |- | [[وەرنامخاست]] || style="text-align: right;" | ١٨،٧٠٠ |- | [[وەرزەنە]] || style="text-align: right;" | ١٢،٧١٤ |- | [[وەزوان]] || style="text-align: right;" | ٥،٩٥٢ |- | [[زەڕین شەھر]] || style="text-align: right;" | ٥٥،٨١٧ |- | [[زەوارە]] || style="text-align: right;" | ٨،٣٢٠ |- | [[زایەندە ڕوود]] || style="text-align: right;" | ١٤،٩٦٣ |- | [[زازەران]] || style="text-align: right;" | ٧،٩٦٢ |- | [[زیار، ئەسفەھان|زیار]] || style="text-align: right;" | ٣،٩١٨ |- | [[زیباشەھر]] || style="text-align: right;" | ١٠،٢٠٠ |} == جوگرافیا == پارێزگای ئەسفەھان ڕووبەری نزیکەی ١٠٧،٠١٨ کیلۆمەتری چوارگۆشە دادەپۆشێت و لە ناوەڕاستی ئێراندا ھەڵکەوتووە. لە باکووریدا، [[پارێزگای مەرکەزی|پارێزگای مەرکەزی]] و پارێزگاکانی [[پارێزگای قوم|قوم]] و [[پارێزگای سمنان|سمنان]] وەستاون. لە باشووریدا، ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]]، و [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]. [[ئەمین ئاوا، شەھرەزا|ئەمین ئاوا]] باشووریترین شاری پارێزگای ئەسفەھانە تەنھا ٢ کم لە باکووری سنوورەکەوەیە. لە ڕۆژھەڵاتەوە، ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگای [[پارێزگای یەزد|یەزد]]. لە ڕۆژاواوە، ھاوبەشی سنوورەکەیەتی لەگەڵ پارێزگای [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] و لە باشووری ڕۆژاوادا پارێزگای [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] ھەڵکەوتووە. پارێزگاکە بە گشتی ئاووھەوایەکی مامناوەند و وشک بەخۆیەوە دەبینێت، لە نێوان ٤٠.٦ °C (١٠٥.٠٨ °F) و ١٠.٦ °C (٥١ °F) لە ڕۆژێکی ساردی وەرزی زستاندا دەگۆڕێت. تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانە ١٦.٧ °C (٦٢ °F) تۆمار کراوە و تێکڕای بارانبارینی ساڵانە بە ١١٦.٩ ملم ڕاگەیەندراوە. بەڵام شاری سێپاھان (ئەسفەھان) ئەزموونی ئاووھەوایەکی نایاب دەکات، بە چوار وەرزی جیاواز. بە بەرزیی ٤،٠٤٠ مەتر، [[شاھان کووھ]] بەرزترین لوتکەی پارێزگای ئەسفەھانە. ئەم چیایە نزیکەی ٢٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای شاری [[فەریدوونشار]] لە بەشی ڕۆژاوای پارێزگاکەدا ھەڵکەوتووە. پارێزگای ئەسفەھان ٥٢ ڕووباری ھەیە، کە زۆربەیان بچووک و کاتین، جگە لە [[زایەندەروود|زایەندە ڕوود]]، کە کۆی درێژییەکەی ٤٠٥ کم و ڕووبەری حەوزەکەی ٢٧،١٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە.<ref>EIr and Xavier de Planhol, "ISFAHAN i. GEOGRAPHY", Encyclopaedia Iranica, 2012. [http://www.iranicaonline.org/articles/isfahan-i-geography#1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526223520/http://www.iranicaonline.org/articles/isfahan-i-geography#1|date=2020-05-26}}.</ref> === فرەچەشنیی بایۆلۆژی === «ئیسمایلیۆس ئەسفەھانێنسیس» (بە فارسی: کپوردندان_اصفهان) جۆرێکە لە ماسیی «سیپرینۆدۆنتیید» کە تایبەتە بە [[زایەندەروود|حەوزی ڕووباری زایەندە ڕوود]] (بڕوانە ڕەگەزی «[[ئیسمایلیۆس]]»). تەنھا لە سێ شوێن لە سەرانسەری پارێزگاکەدا ناسراوە.<ref>{{Cite journal|last1=Ghafouri|first1=Zaniar|last2=Keivany|first2=Yazdan|last3=Soofiani|first3=Nasrollah M.|date=2019-01-01|title=Reproductive biology of ''Aphanius isfahanensis'' in the Zayandehrud River, central Iran|url=https://doi.org/10.1007/s10641-018-0833-0|journal=Environmental Biology of Fishes|language=en|volume=102|issue=1|pages=19–25|doi=10.1007/s10641-018-0833-0|bibcode=2019EnvBF.102...19G|s2cid=53816219|issn=1573-5133|access-date=2020-09-29|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090412/https://link.springer.com/article/10.1007/s10641-018-0833-0|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|last=Zicha|first=Ondrej|title=BioLib: Biological library|url=https://www.biolib.cz/en/taxon/id326202/|access-date=2020-09-27|website=biolib.cz|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041439/http://www.biolib.cz/en/taxon/id326202/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|journal=Iranian Journal of Ichthyology|last1=زانيار|first1=غفوري|last2=يزدان|first2=کيواني|last3=نصراله|first3=محبوبي صوفياني|date=21 March 2018|title=شاخص هاي تغذيه اي کپوردندان ماهي اصفهان (''Aphanius isfahanensis'') در رودخانه زاينده رود در ايران|url=https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=471688|language=Fa|volume=5|issue=3|pages=184–191|access-date=2020-09-29|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090438/https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=471688|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=تنوع جمعیتی کپوردندان اصفهان (''Aphanius isfahanensis'')|url=https://www.virascience.com/thesis/799808/|access-date=2020-09-27|website=virascience.com|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090414/https://www.virascience.com/thesis/799808/|url-status=live}}</ref> «ئەلیۆم کلۆرۆتێپالۆم» جۆرێکی خۆماڵیی پارێزگای ئەسفەھانە، «ئەستراگالۆس ڤێرناکوولۆس»یش لە ڕۆژاوای پارێزگاکەدا باوە.<ref>{{Cite journal|title=The conservation status of two Allium )Amaryllidaceae( species in Iran|year=2019|volume=4|issue=1|doi=10.22092/irn.2019.118682|url=https://irannature.areeo.ac.ir/article_118682_en.html|access-date=2020-10-06|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090415/https://irannature.areeo.ac.ir/article_118682_en.html|url-status=live|last1=اخوان روفیگر|first1=آزاده|last2=باقری|first2=علی|last3=جم‌زاد|first3=زیبا|last4=جلیلی|first4=عادل|journal=طبیعت ایران}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Conservation status of endemic species Astragalus vernaculus (Fabaceae)|year=2020|volume=4|issue=6|doi=10.22092/irn.2020.120810|url=https://irannature.areeo.ac.ir/article_120810_en.html|access-date=2020-10-06|archive-date=2020-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008180330/https://irannature.areeo.ac.ir/article_120810_en.html|url-status=live|last1=اخوان روفیگر|first1=آزاده|last2=باقری|first2=علی|last3=جم زاد|first3=زیبا|last4=جلیلی|first4=عادل|journal=طبیعت ایران}}</ref> ==پێشانگا== <gallery> Mezquita Shah, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 71-73 HDR.jpg Aghabozorg kashan.jpg Iranianvillage.jpg Gran Mezquita de Isfahán, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 49-51 HDR.jpg </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگاکانی ئێران]] * [[ئەسفەهان]] == سەرچاوەکان == {{کورت}} {{پارێزگاکانی لوڕستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Isfahan Province}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای ئەسفەھان]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|ئەسفەھان]] eyio77lkucydyn6csegywmi9btyqq11 1586352 1586351 2026-05-24T07:25:07Z 1silent scientist 51740 /* ئەمانەش ببینە */ 1586352 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-جوگرافیا}} [[پەڕگە:IranEsfahan.png|چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای ئەسفەھان]] پارێزگای ئەسفەھان(بە فارسی: '''''استان اصفھان''''') یەکێک لە پارێزگاکانی ئێرانە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[ئەسفەھان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> پارێزگای ئەسفەھان لە باکووردا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای مەرکەزی|مەرکەزی]] ، [[پارێزگای قوم|قوم]] ، [[پارێزگای سمنان|سمنان]] ، لە ڕۆژھەڵات‌دا لە گەڵ [[پارێزگای ھێز]](یەزد) ، لە باشووردا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]] ، [[پارێزگای کوھگیلوویە و بویرەحمەد|کوھگیلوویە و بویرەحمەد]] و لە ڕۆژئاوا‌دا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] ، [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] و [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] ھاوسنوورە. == مێژوو == مێژوونووسان «ئێسپاھان»، «سێپاھان» یان «ئەسفەھان»یان لە بنەڕەتدا وەک بنکەیەکی بەرگری و سەربازی تۆمار کردووە. بەو ھۆیەوە، ئاسایش و پاراستنی قەڵا و قایمکارییە زیادبووەکان بە شێوەیەکی پلەبەندی، پاراستنی نیشتەجێبووانی نزیک دابین دەکات، بۆیە دەبێتە ھۆی گەشەکردنی نیشتەجێبوونە گەورەکانی نزیک. ئەم قەڵا مێژووییانە بریتی بوون لە «ئاتەشگا»، «سارۆویە»، «تەبارەک»، «کۆھەن دێژ» و «گارد دێژ». کۆنترینیان «قەڵای سەفید» و زەوییەکانی «تەمیجان»ە لە سەردەمانی پێش مێژوو. گوندی مێژوویی [[ئابیانە]]، کە سەرنجڕاکێشییەکی سەرتاسەرییە، ھەروەھا پاشماوەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] و [[پەرستگای ئاگر|پەرستگاکانی ئاگر]]ی لە نێوان شوێنەوارە مێژووییەکانی تردا ھەیە. لە سەدەکانی ١٧ و ١٨دا، پارێزگای ئەسفەھان چێژی لە ئاستێکی بەرزی ئاوەدانی بینی چونکە بوو بە پایتەختی [[ئێرانی سەفەوی]]. لە کاتێکدا شاری سێپاھان (ئەسفەھان) بنکەی پاشایەتییان بوو، [[کاشان]] شوێنی پشوو و کات بەسەربردنیان بوو. == دیمۆگرافیا == === زمان === {{Pie chart|value1=79.51|label1=[[زمانی فارسی|فارسی]]|value6=0.07|label6=[[زمانی کەویر|بیاوانەکی]]|caption=[[زمانی یەکەم]] لە پارێزگای ئەسفەھان<ref name="language" >{{cite web|title=Language distribution: Esfahan Province|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.esfahan|access-date=11 April 2022|date=2017–2020|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411150919/http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.esfahan|url-status=live}}</ref>|label5=[[زمانی گورجی|گورجی]]|label4=[[زمانەکانی تەختاییی ناوەندی (ئێرانی)|گرووپی تەختاییی ناوەندی]]|label3=[[زمانی تورکی|تورکی]]|label2=[[زمانی لوڕی|لوڕی]]|value2=6.83|value5=0.30|value4=3.39|value3=5.82|label7=[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]|value7=0.04|label8=ئەوانی تر، نەزانراو|value8=4.05}} زۆرینەی دانیشتووان بە [[زمانی فارسی|فارسی]] وەک زمانی یەکەم قسە دەکەن لەگەڵ کەمینەیەک لە ئاخێوەرانی لوڕی، تورکی، گورجی، بیاوانەکی و ئەرمەنی.<ref name="language" /> لە سەردەمی پەھلەویدا، گرووپێکی گەورە لە کوردانی ھۆزی گەڵباخی لە باکووری [[پارێزگای کوردستان]]ەوە بۆ شاری ئەسفەھان و شارەکانی یەزد، کاشان و نایین گوازرانەوە. ئەمڕۆ، ھۆزی گەڵباخی زیاتر وەک توخمی تێکەڵبوو لە ناو دانیشتووانی ئەم شارانەدا دێنە ئەژمار.<ref>{{cite journal|url=https://journal.sulicihan.edu.krd/index.php/sjcus/article/view/153|doi=10.25098/6.3.21|date=2022|journal=The Scientific Journal of Cihan University – Sulaimanyia|volume=6|issue=3|title=سیاست های ایلیاتی پهلوی اول برابر گلباغی ها|pages=391–404|last1=Ahmadi|first1=Mansur|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|url=https://rojanpress.ir/main/1219-%DA%A9%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D9%88%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D9%88-%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%DA%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%AE%DB%8C/-%D9%86%D9%87-%DA%AF%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%BA%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AC%D8%A7-%D9%86%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D8%AC%D8%A7.html|title=کینه رضا شاه از طوایف و عشایر گه‌لواخی/ نه گلباغی ماند اینجا ne همدانی آنجا|date=8 May 1402}}</ref> === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٤،٤٩٩،٣٢٧ کەس بوو لە ١،٢٢٣،٦٨٤ خێزاندا، بە ڕێژەی خوێندەواریی ٨٨.٦٥ لە سەدا.<ref name="2006 Isfahan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Isfahan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/10.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920083455/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/10.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٤،٨٧٩،٣١٢ کەسی لە ١،٤٥٤،١٦٢ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Isfahan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Isfahan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Esfahan.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117221845/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Esfahan.xls|archive-date=17 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی بە ٥،١٢٠،٨٥٠ کەس لە ١،٦٠٧،٤٨٢ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Isfahan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Isfahan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_10.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019041954/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_10.xlsx|format=Excel|archive-date=19 October 2020}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === [[پەڕگە:Isfahan counties.svg|420px]] مێژووی دانیشتووان و گۆڕانکارییە پێکھاتەیییەکانی دابەشکردنی کارگێڕیی پارێزگای ئەسفەھان لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ پارێزگای ئەسفەھان |- ! شارستانەکان !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Isfahan Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Isfahan Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Isfahan Province"/> |- | [[شارستانی ئاران و بیدگۆل|ئاران و بیدگۆل]] || style="text-align: right;" | ٨٩،٩٦١ || style="text-align: right;" | ٩٧،٤٠٩ || style="text-align: right;" | ١٠٣،٥١٧ |- | [[شارستانی ئەردەستان|ئەردەستان]] || style="text-align: right;" | ٤٣،٥٨٥ || style="text-align: right;" | ٤١،٤٠٥ || style="text-align: right;" | ٤٢،١٠٥ |- | [[شارستانی بۆرخوار|بۆرخوار]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی شاھینشار|شارستانی بۆرخوار و مەیمە]] جیا کرایەوە<ref name="Borkhar County Establishment">{{cite report|title=Approval letter of the ministers of the Political-Defense Commission of the Government Delegation regarding some changes and divisions of the country in Isfahan province|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Parliament Research Center|url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/132598|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001063248/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/132598|archive-date=1 October 2015|last=Davodi|first=Parviz|date=9 October 2014|orig-date=Approved 21 September 1386|id=Proposal 43036/42/1/4; Letter 58538/T26118H; Notification 153437/T35370K|access-date=9 June 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | ١٠٨،٩٣٣ || style="text-align: right;" | ١٢٢،٤١٩ |- | [[شارستانی بووین میاندەشت|بووین میاندەشت]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١١ لە [[شارستانی فەریدوون|فەریدوون]] جیا کرایەوە<ref name="Six New Cities">{{Cite news|title=Six new cities and towns were added to the map of national divisions|url=http://www.dolat.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=1&Id=229584|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714151003/http://www.dolat.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=1&Id=229584|archive-date=14 July 2014|website=dolat.ir|via=Secretariat of the Government Information Council|publisher=Ministry of the Interior, Board of Ministers|last=Rahimi|first=Mohammad Reza|language=fa|date=5 July 2013|orig-date=Approved 7 May 2013|access-date=17 March 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | ٢٤،١٦٣ |- | [[شارستانی چادەگان|چادەگان]] || style="text-align: right;" | ٣٣،٦٨٤ || style="text-align: right;" | ٣٣،٩٤٢ || style="text-align: right;" | ٣٢،٤٧٩ |- | [[شارستانی دەھاقان|دەھاقان]] || style="text-align: right;" | ٣٤،١٤٩ || style="text-align: right;" | ٣٤،٨٤٤ || style="text-align: right;" | ٣٤،٥١١ |- | [[شارستانی فەلاوەرجان|فەلاوەرجان]] || style="text-align: right;" | ٢٣٢،٠١٩ || style="text-align: right;" | ٢٤٧،٠١٤ || style="text-align: right;" | ٢٤٩،٨١٤ |- | [[شارستانی فەریدوون|فەریدوون]] || style="text-align: right;" | ٨١،٦٢٢ || style="text-align: right;" | ٧٩،٧٤٣ || style="text-align: right;" | ٤٩،٨٩٠ |- | [[شارستانی فەریدوونشار|فەریدوونشار]] || style="text-align: right;" | ٣٨،٩٥٥ || style="text-align: right;" | ٣٨،٣٣٤ || style="text-align: right;" | ٣٥،٦٥٤ |- | [[شارستانی گوڵپایەگان|گوڵپایەگان]] || style="text-align: right;" | ٨٢،٦٠١ || style="text-align: right;" | ٨٧،٤٧٩ || style="text-align: right;" | ٩٠،٠٨٦ |- | [[شارستانی ھەرەند|ھەرەند]]{{efn|ناو=fn2|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە [[شارستانی ئەسفەھان]] جیا کرایەوە<ref name="Harand and Varzaneh Counties Establishment">{{cite news|title=Approval letter regarding national divisions in Isfahan County, Isfahan province|language=fa|website=dotic.ir|via=Laws and Regulations Portal of Iran|url=https://dotic.ir/news/9845|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130005251/https://dotic.ir/news/9845|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=30 November 2021|orig-date=Approved 27 April 1400|date=9 December 1400|id=Proposal 207952; Letter 46503|access-date=13 June 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی ئەسفەھان|ئەسفەھان]] || style="text-align: right;" | ١،٩٦٣،٣١٥ || style="text-align: right;" | ٢،١٧٤،١٧٢ || style="text-align: right;" | ٢،٢٤٣،٢٤٩ |- | [[شارستانی جەرقەویە|جەرقەویە]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە شارستانی ئەسفەھان جیا کرایەوە<ref name="Jarqavieh County Establishment">{{cite report|title=Approval letter regarding national divisions in Isfahan province|language=fa|website=rrk.ir|url=https://www.rrk.ir/Laws/ShowLaw.aspx?Code=23576|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908090601/http://www.rrk.ir/Laws/ShowLaw.aspx?Code=23576|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=8 September 2021|date=5 August 2021|orig-date=Approved 27 April 1400|id=Proposal 199401; Letter 46299; Notification 46299/T58576H|access-date=15 June 2023|url-status=live}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی کاشان|کاشان]] || style="text-align: right;" | ٢٩٧،٠٠٠ || style="text-align: right;" | ٣٢٣،٣٧١ || style="text-align: right;" | ٣٦٤،٤٨٢ |- | [[شارستانی خونسار|خونسار]] || style="text-align: right;" | ٣١،٥٤٢ || style="text-align: right;" | ٣٢،٤٢٣ || style="text-align: right;" | ٣٣،٠٤٩ |- | [[شارستانی خومەینیشەھر|خومەینیشەھر]] || style="text-align: right;" | ٢٨٢،٨٨٨ || style="text-align: right;" | ٣١١،٦٢٩ || style="text-align: right;" | ٣١٩،٧٢٧ |- | [[شارستانی خور و بیاوانەک|خور و بیاوانەک]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی نایین]] جیا کرایەوە<ref name="Khur and Biabanak County Establishment">{{cite report|title=Approval regarding the establishment of Khur and Biabanak County with the city of Khur as its center under the jurisdiction of Isfahan province|language=fa|website=lamtakam.com|via=Lam ta Kam|url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/135875|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122004625/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/135875|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Ahmadinejad|first=Mahmud|archive-date=22 January 2025|date=c. 2024|orig-date=Approved 31 March 1388|id=Notification 93336/T43083H|access-date=22 January 2025}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | ١٧،٧٩٣ || style="text-align: right;" | ١٩،٧٦١ |- | [[شارستانی کووھپایە|کووھپایە]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە شارستانی ئەسفەھان جیا کرایەوە<ref name="Kuhpayeh County Establishment">{{cite report|title=Approval letter regarding national divisions in Isfahan County, Isfahan province|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Council Research Center|url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/1668035|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828195909/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/1668035|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=28 August 2021|date=31 July 2021|orig-date=Approved 28 April 1400|id=Proposal 206239; Notification 46291/T58615H|access-date=17 June 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی لێنجان|لێنجان]] || style="text-align: right;" | ٢٢٥،٥٥٩ || style="text-align: right;" | ٢٤٦،٥١٠ || style="text-align: right;" | ٢٦٢،٩١٢ |- | [[شارستانی مەیمە و وەزوان|مەیمە و وەزوان]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە [[شارستانی شاھینشار و مەیمە]] جیا کرایەوە<ref name="Meymeh and Vazvan County Establishment">{{cite report|title=Approval regarding the national divisions of Shahinshahr County in Isfahan province|language=fa|website=sdil.ac.ir|via=Shahr Danesh Legal Research Institute|url=https://sdil.ac.ir/%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%8 strategic-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3/|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009093909/https://sdil.ac.ir/%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%8م-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3/|publisher=Ministry of the Interior, Cabinet of Ministers|archive-date=9 October 2024|last=Aref|first=Mohammad Reza|date=6 October 2024|orig-date=Approved 27 April 1403|id=Proposals 580 and 70730; Notification 79240/T61130AH|access-date=24 November 2024|url-status=live}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی موبارەکە|موبارەکە]] || style="text-align: right;" | ١٣٢،٩٢٥ || style="text-align: right;" | ١٤٣،٤٧٤ || style="text-align: right;" | ١٥٠،٤٤١ |- | [[شارستانی نایین|نایین]] || style="text-align: right;" | ٥٤،٢٩٨ || style="text-align: right;" | ٣٨،٠٧٧ || style="text-align: right;" | ٣٩،٢٦١ |- | [[شارستانی نەجەف ئاوا|نەجەف ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٢٧٩،٠١٤ || style="text-align: right;" | ٣٠٠،٢٨٨ || style="text-align: right;" | ٣١٩،٢٠٥ |- | [[شارستانی نەتەنز|نەتەنز]] || style="text-align: right;" | ٤٣،٩٤٧ || style="text-align: right;" | ٢،٢٣٩ || style="text-align: right;" | ٤٣،٩٧٧ |- | [[شارستانی سەمیرەم|سەمیرەم]] || style="text-align: right;" | ٧٠،٧٣٥ || style="text-align: right;" | ٦٥،٠٤٧ || style="text-align: right;" | ٧٤،١٠٩ |- | [[شارستانی شاھینشار|شاھینشار]]{{efn|پێشتر [[شارستانی شاھینشار|شارستانی بۆرخوار و مەیمە]]<ref name="Borkhar County Establishment"/> و دواتر [[شارستانی شاھینشار|شارستانی شاھینشار و مەیمە]]<ref name="Meymeh and Vazvan County Establishment"/>}} || style="text-align: right;" | ٢٧٧،٧٨٣ || style="text-align: right;" | ١٩٦،٥٨٤ || style="text-align: right;" | ٢٣٤،٦٦٧ |- | [[شارستانی شەھرەزا|شەھرەزا]] || style="text-align: right;" | ١٣٩،٧٠٢ || style="text-align: right;" | ١٤٩،٥٥٥ || style="text-align: right;" | ١٥٩،٧٩٧ |- | [[شارستانی تیران و کەرڤەن|تیران و کەرڤەن]] || style="text-align: right;" | ٦٤،٠٤٣ || style="text-align: right;" | ٦٩،٠٤٧ || style="text-align: right;" | ٧١،٥٧٥ |- | [[شارستانی وەرزەنە|وەرزەنە]]{{efn|ناو=fn2}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٤،٤٩٩،٣٢٧''' || style="text-align: right;"| '''٤،٨٧٩،٣١٢''' || style="text-align: right;"| '''٥،١٢٠،٨٥٠''' |} === شارەکان === بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٦، ٤،٥٠٧،٤٣٠ کەس (زیاتر لە ٨٨٪ی دانیشتووانی پارێزگای ئەسفەھان) لەم شارانەی خوارەوەدا دەژین:<ref name="2016 Isfahan Province"/> {| class="wikitable sortable" ! شار !! دانیشتووان |- | [[ئەبریشەم]] || style="text-align: right;" | ٢٢،٤٢٩ |- | [[ئەبووزەید ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٥،٩٧٦ |- | [[ئەفووس]] || style="text-align: right;" | ٣،٦٩٦ |- | [[عەلەویجە]] || style="text-align: right;" | ٨،٠٦٧ |- | [[ئەنارەک]] || style="text-align: right;" | ١،٩٠٣ |- | [[ئاران و بیدگۆل]] || style="text-align: right;" | ٦٥،٤٠٤ |- | [[ئەردەستان]] || style="text-align: right;" | ١٥،٧٤٤ |- | [[عەسگەران، ئێران|عەسگەران]] || style="text-align: right;" | ٤،٨٥٨ |- | [[ئەسغەر ئاوا، ئەسفەھان|ئەسغەر ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٦،٨٧٦ |- | [[بادروود]] || style="text-align: right;" | ١٤،٧٢٣ |- | [[بافران]] || style="text-align: right;" | ١،٩٧٨ |- | [[باغ-ی بەھادۆران]] || style="text-align: right;" | ١٠،٢٧٩ |- | [[باغ-ی شاد]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٥٦ |- | [[بەھارانی شەھر]] || style="text-align: right;" | ١١،٢٨٤ |- | [[بەھارەستان، ئەسفەھان|بەھارەستان]] || style="text-align: right;" | ٧٩،٠٢٣ |- | [[بەرف ئەنبار]] || style="text-align: right;" | ٥،٣٨٢ |- | [[بەرزۆک]] || style="text-align: right;" | ٤،٥٨٨ |- | [[بووین میاندەشت]] || style="text-align: right;" | ٩،٨٨٩ |- | [[چادەگان]] || style="text-align: right;" | ٩،٩٢٤ |- | [[چەمگەردان]] || style="text-align: right;" | ١٥،٥٧٤ |- | [[چەرمەھین]] || style="text-align: right;" | ١٣،٧٣٢ |- | [[دامەنە]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٦٦ |- | [[اران، ئێران|داران]] || style="text-align: right;" | ٢٠،٠٧٨ |- | [[دەستگەرد]] || style="text-align: right;" | ١٧،٧٧٥ |- | [[دەھاق]] || style="text-align: right;" | ٨،٢٧٢ |- | [[دەھاقان]] || style="text-align: right;" | ١٧،٩٤٥ |- | [[دیزیچە]] || style="text-align: right;" | ١٨،٩٣٥ |- | [[دۆرچە پیاز]] || style="text-align: right;" | ٤٧،٨٠٠ |- | [[دەوڵەت ئاوا، ئەسفەھان|دەوڵەت ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٤٠،٩٤٥ |- | [[ئەژنییە]] || style="text-align: right;" | ٣،١٥٦ |- | [[فەلاوەرجان]] || style="text-align: right;" | ٣٧،٧٠٤ |- | [[فەرۆخی، ئەسفەھان|فەرۆخی]] || style="text-align: right;" | ٢،٩٦٨ |- | [[فەریدوونشار]] || style="text-align: right;" | ١٣،٦٠٣ |- | [[فوولادشەھر]] || style="text-align: right;" | ٨٨،٤٢٦ |- | [[گەز، ئێران|گەز]] || style="text-align: right;" | ٢٤،٤٣٣ |- | [[گوڵدەشت]] || style="text-align: right;" | ٢٥،٢٣٥ |- | [[گوڵپایەگان]] || style="text-align: right;" | ٥٨،٩٣٦ |- | [[گوڵشەھر]] || style="text-align: right;" | ٩،٩٠٤ |- | [[گوڵشەن، ئەسفەھان|گوڵشەن]] || style="text-align: right;" | ٥،٤٣٧ |- | [[گۆرگاب، ئەسفەھان|گۆرگاب]] || style="text-align: right;" | ٩،٦٩٠ |- | [[گووگەد]] || style="text-align: right;" | ٦،٠١٢ |- | [[حەبیب ئاوا، ئەسفەھان|حەبیب ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٩،٤٩١ |- | [[حەنا، ئێران|حەنا]] || style="text-align: right;" | ٤،٩٢٢ |- | [[ھەرەند، ئێران|ھەرەند]] || style="text-align: right;" | ٧،٨٢٩ |- | [[حەسەن ئاوا، ئەسفەھان|حەسەن ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٤،٤٧٨ |- | [[ئیمانشەھر]] || style="text-align: right;" | ١٤،٦٣٣ |- | '''[[ئەسفەھان]]''' || style="text-align: right;" | '''١،٩٦١،٢٦٠''' |- | [[جەندەق]] || style="text-align: right;" | ٤،٦٦٥ |- | [[جۆشەقان-ی قالی]] || style="text-align: right;" | ٤،١٨١ |- | [[جۆزدان]] || style="text-align: right;" | ٦،٩٩٨ |- | [[کاموو و چووگان]] || style="text-align: right;" | ٢،٤٣٤ |- | [[کەرکەوەند]] || style="text-align: right;" | ٧،٠٥٨ |- | [[کەھریز سەنگ]] || style="text-align: right;" | ١٠،٤٤٢ |- | [[کاشان]] || style="text-align: right;" | ٣٠٤،٤٨٧ |- | [[کێلیشاد و سوودەرجان]] || style="text-align: right;" | ٢٥،٦٣٥ |- | [[خالید ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٣،٠٢٣ |- | [[خونسار، ئێران|خونسار]] || style="text-align: right;" | ٢١،٨٨٣ |- | [[خومەینیشەھر]] || style="text-align: right;" | ٢٤٧،١٢٨ |- | [[خور، ئەسفەھان|خور]] || style="text-align: right;" | ٦،٧٦٥ |- | [[کۆمشچە]] || style="text-align: right;" | ٥،١٠٠ |- | [[خوورزووق]] || style="text-align: right;" | ٢٩،١٥٤ |- | [[کۆمە]] || style="text-align: right;" | ٢،٣٠٥ |- | [[کووھپایە]] || style="text-align: right;" | ٥،٥١٨ |- | [[کووشک، ئێران|کووشک]] || style="text-align: right;" | ١٣،٢٤٨ |- | [[لای بید]] || style="text-align: right;" | ١،٨٣٢ |- | [[مەھاباد، ئەسفەھان|مەھاباد]] || style="text-align: right;" | ٣،٧٢٧ |- | [[شەھرەک-ی مەجلیسی|مەجلیسی]] || style="text-align: right;" | ٩،٣٦٣ |- | [[مەنزەرییە]] || style="text-align: right;" | ٧،١٦٤ |- | [[مشکات]] || style="text-align: right;" | ٥،٣٥٧ |- | [[مەیمە]] || style="text-align: right;" | ٥،٦٥١ |- | [[موبارەکە]] || style="text-align: right;" | ٦٩،٤٤٩ |- | [[محەممەد ئاوا، ئەسفەھان|محەممەد ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٥،٠٣٢ |- | [[نایین، ئێران|نایین]] || style="text-align: right;" | ٢٧،٣٧٩ |- | [[نەجەف ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٢٣٥،٢٨١ |- | [[نەسراوا، ئەسفەھان|نەسراوا]] || style="text-align: right;" | ٦،٤٢٥ |- | [[نەتەنز]] || style="text-align: right;" | ١٤،١٢٢ |- | [[نیاسەر]] || style="text-align: right;" | ٢،٣١٩ |- | [[نیکاوا]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٦٤ |- | [[نووش ئاوا]] || style="text-align: right;" | ١١،٨٣٨ |- | [[پیر بەکران]] || style="text-align: right;" | ١٣،٤٦٩ |- | [[قەھدەریجان]] || style="text-align: right;" | ٣٤،٢٢٦ |- | [[قەھجەوارەستان]] || style="text-align: right;" | ٩،٧١٢ |- | [[قەمسەر]] || style="text-align: right;" | ٣،٨٧٧ |- | [[ڕەزوانشەھر، ئەسفەھان|ڕەزوانشەھر]] || style="text-align: right;" | ٣،٦٠٦ |- | [[ڕۆزوە]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٣٢ |- | [[سەگزی]] || style="text-align: right;" | ٥،٠٦٣ |- | [[سەدە لێنجان]] || style="text-align: right;" | ١٩،١٠١ |- | [[سەفیدشەھر]] || style="text-align: right;" | ٥،٨٠٤ |- | [[سەمیرەم]] || style="text-align: right;" | ٢٦،٩٤٢ |- | [[شاھینشار]] || style="text-align: right;" | ١٧٣،٣٢٩ |- | [[شاپوور ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٥،٩١٥ |- | [[شەھرەزا]] || style="text-align: right;" | ١٣٤،٩٥٢ |- | [[سین، ئێران|سین]] || style="text-align: right;" | ٥،٤٩٥ |- | [[تالخوونچە]] || style="text-align: right;" | ٩،٩٢٤ |- | [[تەرق ڕوود]] || style="text-align: right;" | ١،٧٤٩ |- | [[تیران، ئێران|تیران]] || style="text-align: right;" | ٢١،٧٠٣ |- | [[توودێشک]] || style="text-align: right;" | ٤،٢٧٥ |- | [[ڤانەک، ئەسفەھان|ڤانەک]] || style="text-align: right;" | ١،٦٦٥ |- | [[وەرنامخاست]] || style="text-align: right;" | ١٨،٧٠٠ |- | [[وەرزەنە]] || style="text-align: right;" | ١٢،٧١٤ |- | [[وەزوان]] || style="text-align: right;" | ٥،٩٥٢ |- | [[زەڕین شەھر]] || style="text-align: right;" | ٥٥،٨١٧ |- | [[زەوارە]] || style="text-align: right;" | ٨،٣٢٠ |- | [[زایەندە ڕوود]] || style="text-align: right;" | ١٤،٩٦٣ |- | [[زازەران]] || style="text-align: right;" | ٧،٩٦٢ |- | [[زیار، ئەسفەھان|زیار]] || style="text-align: right;" | ٣،٩١٨ |- | [[زیباشەھر]] || style="text-align: right;" | ١٠،٢٠٠ |} == جوگرافیا == پارێزگای ئەسفەھان ڕووبەری نزیکەی ١٠٧،٠١٨ کیلۆمەتری چوارگۆشە دادەپۆشێت و لە ناوەڕاستی ئێراندا ھەڵکەوتووە. لە باکووریدا، [[پارێزگای مەرکەزی|پارێزگای مەرکەزی]] و پارێزگاکانی [[پارێزگای قوم|قوم]] و [[پارێزگای سمنان|سمنان]] وەستاون. لە باشووریدا، ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]]، و [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]. [[ئەمین ئاوا، شەھرەزا|ئەمین ئاوا]] باشووریترین شاری پارێزگای ئەسفەھانە تەنھا ٢ کم لە باکووری سنوورەکەوەیە. لە ڕۆژھەڵاتەوە، ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگای [[پارێزگای یەزد|یەزد]]. لە ڕۆژاواوە، ھاوبەشی سنوورەکەیەتی لەگەڵ پارێزگای [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] و لە باشووری ڕۆژاوادا پارێزگای [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] ھەڵکەوتووە. پارێزگاکە بە گشتی ئاووھەوایەکی مامناوەند و وشک بەخۆیەوە دەبینێت، لە نێوان ٤٠.٦ °C (١٠٥.٠٨ °F) و ١٠.٦ °C (٥١ °F) لە ڕۆژێکی ساردی وەرزی زستاندا دەگۆڕێت. تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانە ١٦.٧ °C (٦٢ °F) تۆمار کراوە و تێکڕای بارانبارینی ساڵانە بە ١١٦.٩ ملم ڕاگەیەندراوە. بەڵام شاری سێپاھان (ئەسفەھان) ئەزموونی ئاووھەوایەکی نایاب دەکات، بە چوار وەرزی جیاواز. بە بەرزیی ٤،٠٤٠ مەتر، [[شاھان کووھ]] بەرزترین لوتکەی پارێزگای ئەسفەھانە. ئەم چیایە نزیکەی ٢٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای شاری [[فەریدوونشار]] لە بەشی ڕۆژاوای پارێزگاکەدا ھەڵکەوتووە. پارێزگای ئەسفەھان ٥٢ ڕووباری ھەیە، کە زۆربەیان بچووک و کاتین، جگە لە [[زایەندەروود|زایەندە ڕوود]]، کە کۆی درێژییەکەی ٤٠٥ کم و ڕووبەری حەوزەکەی ٢٧،١٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە.<ref>EIr and Xavier de Planhol, "ISFAHAN i. GEOGRAPHY", Encyclopaedia Iranica, 2012. [http://www.iranicaonline.org/articles/isfahan-i-geography#1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526223520/http://www.iranicaonline.org/articles/isfahan-i-geography#1|date=2020-05-26}}.</ref> === فرەچەشنیی بایۆلۆژی === «ئیسمایلیۆس ئەسفەھانێنسیس» (بە فارسی: کپوردندان_اصفهان) جۆرێکە لە ماسیی «سیپرینۆدۆنتیید» کە تایبەتە بە [[زایەندەروود|حەوزی ڕووباری زایەندە ڕوود]] (بڕوانە ڕەگەزی «[[ئیسمایلیۆس]]»). تەنھا لە سێ شوێن لە سەرانسەری پارێزگاکەدا ناسراوە.<ref>{{Cite journal|last1=Ghafouri|first1=Zaniar|last2=Keivany|first2=Yazdan|last3=Soofiani|first3=Nasrollah M.|date=2019-01-01|title=Reproductive biology of ''Aphanius isfahanensis'' in the Zayandehrud River, central Iran|url=https://doi.org/10.1007/s10641-018-0833-0|journal=Environmental Biology of Fishes|language=en|volume=102|issue=1|pages=19–25|doi=10.1007/s10641-018-0833-0|bibcode=2019EnvBF.102...19G|s2cid=53816219|issn=1573-5133|access-date=2020-09-29|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090412/https://link.springer.com/article/10.1007/s10641-018-0833-0|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|last=Zicha|first=Ondrej|title=BioLib: Biological library|url=https://www.biolib.cz/en/taxon/id326202/|access-date=2020-09-27|website=biolib.cz|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041439/http://www.biolib.cz/en/taxon/id326202/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|journal=Iranian Journal of Ichthyology|last1=زانيار|first1=غفوري|last2=يزدان|first2=کيواني|last3=نصراله|first3=محبوبي صوفياني|date=21 March 2018|title=شاخص هاي تغذيه اي کپوردندان ماهي اصفهان (''Aphanius isfahanensis'') در رودخانه زاينده رود در ايران|url=https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=471688|language=Fa|volume=5|issue=3|pages=184–191|access-date=2020-09-29|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090438/https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=471688|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=تنوع جمعیتی کپوردندان اصفهان (''Aphanius isfahanensis'')|url=https://www.virascience.com/thesis/799808/|access-date=2020-09-27|website=virascience.com|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090414/https://www.virascience.com/thesis/799808/|url-status=live}}</ref> «ئەلیۆم کلۆرۆتێپالۆم» جۆرێکی خۆماڵیی پارێزگای ئەسفەھانە، «ئەستراگالۆس ڤێرناکوولۆس»یش لە ڕۆژاوای پارێزگاکەدا باوە.<ref>{{Cite journal|title=The conservation status of two Allium )Amaryllidaceae( species in Iran|year=2019|volume=4|issue=1|doi=10.22092/irn.2019.118682|url=https://irannature.areeo.ac.ir/article_118682_en.html|access-date=2020-10-06|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090415/https://irannature.areeo.ac.ir/article_118682_en.html|url-status=live|last1=اخوان روفیگر|first1=آزاده|last2=باقری|first2=علی|last3=جم‌زاد|first3=زیبا|last4=جلیلی|first4=عادل|journal=طبیعت ایران}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Conservation status of endemic species Astragalus vernaculus (Fabaceae)|year=2020|volume=4|issue=6|doi=10.22092/irn.2020.120810|url=https://irannature.areeo.ac.ir/article_120810_en.html|access-date=2020-10-06|archive-date=2020-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008180330/https://irannature.areeo.ac.ir/article_120810_en.html|url-status=live|last1=اخوان روفیگر|first1=آزاده|last2=باقری|first2=علی|last3=جم زاد|first3=زیبا|last4=جلیلی|first4=عادل|journal=طبیعت ایران}}</ref> ==پێشانگا== <gallery> Mezquita Shah, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 71-73 HDR.jpg Aghabozorg kashan.jpg Iranianvillage.jpg Gran Mezquita de Isfahán, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 49-51 HDR.jpg </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگاکانی ئێران]] * [[ئەسفەهان]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{کورت}} {{پارێزگاکانی لوڕستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Isfahan Province}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای ئەسفەھان]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|ئەسفەھان]] 4a0ougopuiy6a9g2akk8cz1n40upp1o 1586353 1586352 2026-05-24T07:25:40Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586353 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-جوگرافیا}} [[پەڕگە:IranEsfahan.png|چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای ئەسفەھان]] پارێزگای ئەسفەھان(بە فارسی: '''''استان اصفھان''''') یەکێک لە پارێزگاکانی ئێرانە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[ئەسفەھان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> پارێزگای ئەسفەھان لە باکووردا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای مەرکەزی|مەرکەزی]] ، [[پارێزگای قوم|قوم]] ، [[پارێزگای سمنان|سمنان]] ، لە ڕۆژھەڵات‌دا لە گەڵ [[پارێزگای ھێز]](یەزد) ، لە باشووردا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]] ، [[پارێزگای کوھگیلوویە و بویرەحمەد|کوھگیلوویە و بویرەحمەد]] و لە ڕۆژئاوا‌دا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] ، [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] و [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] ھاوسنوورە. == مێژوو == مێژوونووسان «ئێسپاھان»، «سێپاھان» یان «ئەسفەھان»یان لە بنەڕەتدا وەک بنکەیەکی بەرگری و سەربازی تۆمار کردووە. بەو ھۆیەوە، ئاسایش و پاراستنی قەڵا و قایمکارییە زیادبووەکان بە شێوەیەکی پلەبەندی، پاراستنی نیشتەجێبووانی نزیک دابین دەکات، بۆیە دەبێتە ھۆی گەشەکردنی نیشتەجێبوونە گەورەکانی نزیک. ئەم قەڵا مێژووییانە بریتی بوون لە «ئاتەشگا»، «سارۆویە»، «تەبارەک»، «کۆھەن دێژ» و «گارد دێژ». کۆنترینیان «قەڵای سەفید» و زەوییەکانی «تەمیجان»ە لە سەردەمانی پێش مێژوو. گوندی مێژوویی [[ئابیانە]]، کە سەرنجڕاکێشییەکی سەرتاسەرییە، ھەروەھا پاشماوەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] و [[پەرستگای ئاگر|پەرستگاکانی ئاگر]]ی لە نێوان شوێنەوارە مێژووییەکانی تردا ھەیە. لە سەدەکانی ١٧ و ١٨دا، پارێزگای ئەسفەھان چێژی لە ئاستێکی بەرزی ئاوەدانی بینی چونکە بوو بە پایتەختی [[ئێرانی سەفەوی]]. لە کاتێکدا شاری سێپاھان (ئەسفەھان) بنکەی پاشایەتییان بوو، [[کاشان]] شوێنی پشوو و کات بەسەربردنیان بوو. == دیمۆگرافیا == === زمان === {{Pie chart|value1=79.51|label1=[[زمانی فارسی|فارسی]]|value6=0.07|label6=[[زمانی کەویر|بیاوانەکی]]|caption=[[زمانی یەکەم]] لە پارێزگای ئەسفەھان<ref name="language" >{{cite web|title=Language distribution: Esfahan Province|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.esfahan|access-date=11 April 2022|date=2017–2020|archive-date=11 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411150919/http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.esfahan|url-status=live}}</ref>|label5=[[زمانی گورجی|گورجی]]|label4=[[زمانەکانی تەختاییی ناوەندی (ئێرانی)|گرووپی تەختاییی ناوەندی]]|label3=[[زمانی تورکی|تورکی]]|label2=[[زمانی لوڕی|لوڕی]]|value2=6.83|value5=0.30|value4=3.39|value3=5.82|label7=[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]|value7=0.04|label8=ئەوانی تر، نەزانراو|value8=4.05}} زۆرینەی دانیشتووان بە [[زمانی فارسی|فارسی]] وەک زمانی یەکەم قسە دەکەن لەگەڵ کەمینەیەک لە ئاخێوەرانی لوڕی، تورکی، گورجی، بیاوانەکی و ئەرمەنی.<ref name="language" /> لە سەردەمی پەھلەویدا، گرووپێکی گەورە لە کوردانی ھۆزی گەڵباخی لە باکووری [[پارێزگای کوردستان]]ەوە بۆ شاری ئەسفەھان و شارەکانی یەزد، کاشان و نایین گوازرانەوە. ئەمڕۆ، ھۆزی گەڵباخی زیاتر وەک توخمی تێکەڵبوو لە ناو دانیشتووانی ئەم شارانەدا دێنە ئەژمار.<ref>{{cite journal|url=https://journal.sulicihan.edu.krd/index.php/sjcus/article/view/153|doi=10.25098/6.3.21|date=2022|journal=The Scientific Journal of Cihan University – Sulaimanyia|volume=6|issue=3|title=سیاست های ایلیاتی پهلوی اول برابر گلباغی ها|pages=391–404|last1=Ahmadi|first1=Mansur|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web|url=https://rojanpress.ir/main/1219-%DA%A9%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D9%88%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D9%88-%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%DA%AF%D9%87%E2%80%8C%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%AE%DB%8C/-%D9%86%D9%87-%DA%AF%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%BA%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AC%D8%A7-%D9%86%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D9%86%D8%AC%D8%A7.html|title=کینه رضا شاه از طوایف و عشایر گه‌لواخی/ نه گلباغی ماند اینجا ne همدانی آنجا|date=8 May 1402}}</ref> === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٤،٤٩٩،٣٢٧ کەس بوو لە ١،٢٢٣،٦٨٤ خێزاندا، بە ڕێژەی خوێندەواریی ٨٨.٦٥ لە سەدا.<ref name="2006 Isfahan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Isfahan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/10.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920083455/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/10.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٤،٨٧٩،٣١٢ کەسی لە ١،٤٥٤،١٦٢ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Isfahan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Isfahan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Esfahan.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117221845/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Esfahan.xls|archive-date=17 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی بە ٥،١٢٠،٨٥٠ کەس لە ١،٦٠٧،٤٨٢ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Isfahan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Isfahan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_10.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019041954/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_10.xlsx|format=Excel|archive-date=19 October 2020}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === [[پەڕگە:Isfahan counties.svg|420px]] مێژووی دانیشتووان و گۆڕانکارییە پێکھاتەیییەکانی دابەشکردنی کارگێڕیی پارێزگای ئەسفەھان لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ پارێزگای ئەسفەھان |- ! شارستانەکان !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Isfahan Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Isfahan Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Isfahan Province"/> |- | [[شارستانی ئاران و بیدگۆل|ئاران و بیدگۆل]] || style="text-align: right;" | ٨٩،٩٦١ || style="text-align: right;" | ٩٧،٤٠٩ || style="text-align: right;" | ١٠٣،٥١٧ |- | [[شارستانی ئەردەستان|ئەردەستان]] || style="text-align: right;" | ٤٣،٥٨٥ || style="text-align: right;" | ٤١،٤٠٥ || style="text-align: right;" | ٤٢،١٠٥ |- | [[شارستانی بۆرخوار|بۆرخوار]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی شاھینشار|شارستانی بۆرخوار و مەیمە]] جیا کرایەوە<ref name="Borkhar County Establishment">{{cite report|title=Approval letter of the ministers of the Political-Defense Commission of the Government Delegation regarding some changes and divisions of the country in Isfahan province|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Parliament Research Center|url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/132598|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001063248/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/132598|archive-date=1 October 2015|last=Davodi|first=Parviz|date=9 October 2014|orig-date=Approved 21 September 1386|id=Proposal 43036/42/1/4; Letter 58538/T26118H; Notification 153437/T35370K|access-date=9 June 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | ١٠٨،٩٣٣ || style="text-align: right;" | ١٢٢،٤١٩ |- | [[شارستانی بووین میاندەشت|بووین میاندەشت]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١١ لە [[شارستانی فەریدوون|فەریدوون]] جیا کرایەوە<ref name="Six New Cities">{{Cite news|title=Six new cities and towns were added to the map of national divisions|url=http://www.dolat.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=1&Id=229584|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714151003/http://www.dolat.ir/NSite/FullStory/News/?Serv=1&Id=229584|archive-date=14 July 2014|website=dolat.ir|via=Secretariat of the Government Information Council|publisher=Ministry of the Interior, Board of Ministers|last=Rahimi|first=Mohammad Reza|language=fa|date=5 July 2013|orig-date=Approved 7 May 2013|access-date=17 March 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | ٢٤،١٦٣ |- | [[شارستانی چادەگان|چادەگان]] || style="text-align: right;" | ٣٣،٦٨٤ || style="text-align: right;" | ٣٣،٩٤٢ || style="text-align: right;" | ٣٢،٤٧٩ |- | [[شارستانی دەھاقان|دەھاقان]] || style="text-align: right;" | ٣٤،١٤٩ || style="text-align: right;" | ٣٤،٨٤٤ || style="text-align: right;" | ٣٤،٥١١ |- | [[شارستانی فەلاوەرجان|فەلاوەرجان]] || style="text-align: right;" | ٢٣٢،٠١٩ || style="text-align: right;" | ٢٤٧،٠١٤ || style="text-align: right;" | ٢٤٩،٨١٤ |- | [[شارستانی فەریدوون|فەریدوون]] || style="text-align: right;" | ٨١،٦٢٢ || style="text-align: right;" | ٧٩،٧٤٣ || style="text-align: right;" | ٤٩،٨٩٠ |- | [[شارستانی فەریدوونشار|فەریدوونشار]] || style="text-align: right;" | ٣٨،٩٥٥ || style="text-align: right;" | ٣٨،٣٣٤ || style="text-align: right;" | ٣٥،٦٥٤ |- | [[شارستانی گوڵپایەگان|گوڵپایەگان]] || style="text-align: right;" | ٨٢،٦٠١ || style="text-align: right;" | ٨٧،٤٧٩ || style="text-align: right;" | ٩٠،٠٨٦ |- | [[شارستانی ھەرەند|ھەرەند]]{{efn|ناو=fn2|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە [[شارستانی ئەسفەھان]] جیا کرایەوە<ref name="Harand and Varzaneh Counties Establishment">{{cite news|title=Approval letter regarding national divisions in Isfahan County, Isfahan province|language=fa|website=dotic.ir|via=Laws and Regulations Portal of Iran|url=https://dotic.ir/news/9845|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130005251/https://dotic.ir/news/9845|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=30 November 2021|orig-date=Approved 27 April 1400|date=9 December 1400|id=Proposal 207952; Letter 46503|access-date=13 June 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی ئەسفەھان|ئەسفەھان]] || style="text-align: right;" | ١،٩٦٣،٣١٥ || style="text-align: right;" | ٢،١٧٤،١٧٢ || style="text-align: right;" | ٢،٢٤٣،٢٤٩ |- | [[شارستانی جەرقەویە|جەرقەویە]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە شارستانی ئەسفەھان جیا کرایەوە<ref name="Jarqavieh County Establishment">{{cite report|title=Approval letter regarding national divisions in Isfahan province|language=fa|website=rrk.ir|url=https://www.rrk.ir/Laws/ShowLaw.aspx?Code=23576|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908090601/http://www.rrk.ir/Laws/ShowLaw.aspx?Code=23576|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=8 September 2021|date=5 August 2021|orig-date=Approved 27 April 1400|id=Proposal 199401; Letter 46299; Notification 46299/T58576H|access-date=15 June 2023|url-status=live}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی کاشان|کاشان]] || style="text-align: right;" | ٢٩٧،٠٠٠ || style="text-align: right;" | ٣٢٣،٣٧١ || style="text-align: right;" | ٣٦٤،٤٨٢ |- | [[شارستانی خونسار|خونسار]] || style="text-align: right;" | ٣١،٥٤٢ || style="text-align: right;" | ٣٢،٤٢٣ || style="text-align: right;" | ٣٣،٠٤٩ |- | [[شارستانی خومەینیشەھر|خومەینیشەھر]] || style="text-align: right;" | ٢٨٢،٨٨٨ || style="text-align: right;" | ٣١١،٦٢٩ || style="text-align: right;" | ٣١٩،٧٢٧ |- | [[شارستانی خور و بیاوانەک|خور و بیاوانەک]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی نایین]] جیا کرایەوە<ref name="Khur and Biabanak County Establishment">{{cite report|title=Approval regarding the establishment of Khur and Biabanak County with the city of Khur as its center under the jurisdiction of Isfahan province|language=fa|website=lamtakam.com|via=Lam ta Kam|url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/135875|archive-url=https://web.archive.org/web/20250122004625/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/135875|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Ahmadinejad|first=Mahmud|archive-date=22 January 2025|date=c. 2024|orig-date=Approved 31 March 1388|id=Notification 93336/T43083H|access-date=22 January 2025}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | ١٧،٧٩٣ || style="text-align: right;" | ١٩،٧٦١ |- | [[شارستانی کووھپایە|کووھپایە]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە شارستانی ئەسفەھان جیا کرایەوە<ref name="Kuhpayeh County Establishment">{{cite report|title=Approval letter regarding national divisions in Isfahan County, Isfahan province|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Council Research Center|url=http://rc.majlis.ir/fa/law/show/1668035|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828195909/http://rc.majlis.ir/fa/law/show/1668035|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=28 August 2021|date=31 July 2021|orig-date=Approved 28 April 1400|id=Proposal 206239; Notification 46291/T58615H|access-date=17 June 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی لێنجان|لێنجان]] || style="text-align: right;" | ٢٢٥،٥٥٩ || style="text-align: right;" | ٢٤٦،٥١٠ || style="text-align: right;" | ٢٦٢،٩١٢ |- | [[شارستانی مەیمە و وەزوان|مەیمە و وەزوان]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە [[شارستانی شاھینشار و مەیمە]] جیا کرایەوە<ref name="Meymeh and Vazvan County Establishment">{{cite report|title=Approval regarding the national divisions of Shahinshahr County in Isfahan province|language=fa|website=sdil.ac.ir|via=Shahr Danesh Legal Research Institute|url=https://sdil.ac.ir/%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%8 strategic-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3/|archive-url=https://web.archive.org/web/20241009093909/https://sdil.ac.ir/%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%8م-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D9%88%D8%B1-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B3/|publisher=Ministry of the Interior, Cabinet of Ministers|archive-date=9 October 2024|last=Aref|first=Mohammad Reza|date=6 October 2024|orig-date=Approved 27 April 1403|id=Proposals 580 and 70730; Notification 79240/T61130AH|access-date=24 November 2024|url-status=live}}</ref>}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی موبارەکە|موبارەکە]] || style="text-align: right;" | ١٣٢،٩٢٥ || style="text-align: right;" | ١٤٣،٤٧٤ || style="text-align: right;" | ١٥٠،٤٤١ |- | [[شارستانی نایین|نایین]] || style="text-align: right;" | ٥٤،٢٩٨ || style="text-align: right;" | ٣٨،٠٧٧ || style="text-align: right;" | ٣٩،٢٦١ |- | [[شارستانی نەجەف ئاوا|نەجەف ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٢٧٩،٠١٤ || style="text-align: right;" | ٣٠٠،٢٨٨ || style="text-align: right;" | ٣١٩،٢٠٥ |- | [[شارستانی نەتەنز|نەتەنز]] || style="text-align: right;" | ٤٣،٩٤٧ || style="text-align: right;" | ٢،٢٣٩ || style="text-align: right;" | ٤٣،٩٧٧ |- | [[شارستانی سەمیرەم|سەمیرەم]] || style="text-align: right;" | ٧٠،٧٣٥ || style="text-align: right;" | ٦٥،٠٤٧ || style="text-align: right;" | ٧٤،١٠٩ |- | [[شارستانی شاھینشار|شاھینشار]]{{efn|پێشتر [[شارستانی شاھینشار|شارستانی بۆرخوار و مەیمە]]<ref name="Borkhar County Establishment"/> و دواتر [[شارستانی شاھینشار|شارستانی شاھینشار و مەیمە]]<ref name="Meymeh and Vazvan County Establishment"/>}} || style="text-align: right;" | ٢٧٧،٧٨٣ || style="text-align: right;" | ١٩٦،٥٨٤ || style="text-align: right;" | ٢٣٤،٦٦٧ |- | [[شارستانی شەھرەزا|شەھرەزا]] || style="text-align: right;" | ١٣٩،٧٠٢ || style="text-align: right;" | ١٤٩،٥٥٥ || style="text-align: right;" | ١٥٩،٧٩٧ |- | [[شارستانی تیران و کەرڤەن|تیران و کەرڤەن]] || style="text-align: right;" | ٦٤،٠٤٣ || style="text-align: right;" | ٦٩،٠٤٧ || style="text-align: right;" | ٧١،٥٧٥ |- | [[شارستانی وەرزەنە|وەرزەنە]]{{efn|ناو=fn2}} || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | – || style="text-align: right;" | — |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٤،٤٩٩،٣٢٧''' || style="text-align: right;"| '''٤،٨٧٩،٣١٢''' || style="text-align: right;"| '''٥،١٢٠،٨٥٠''' |} === شارەکان === بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٦، ٤،٥٠٧،٤٣٠ کەس (زیاتر لە ٨٨٪ی دانیشتووانی پارێزگای ئەسفەھان) لەم شارانەی خوارەوەدا دەژین:<ref name="2016 Isfahan Province"/> {| class="wikitable sortable" ! شار !! دانیشتووان |- | [[ئەبریشەم]] || style="text-align: right;" | ٢٢،٤٢٩ |- | [[ئەبووزەید ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٥،٩٧٦ |- | [[ئەفووس]] || style="text-align: right;" | ٣،٦٩٦ |- | [[عەلەویجە]] || style="text-align: right;" | ٨،٠٦٧ |- | [[ئەنارەک]] || style="text-align: right;" | ١،٩٠٣ |- | [[ئاران و بیدگۆل]] || style="text-align: right;" | ٦٥،٤٠٤ |- | [[ئەردەستان]] || style="text-align: right;" | ١٥،٧٤٤ |- | [[عەسگەران، ئێران|عەسگەران]] || style="text-align: right;" | ٤،٨٥٨ |- | [[ئەسغەر ئاوا، ئەسفەھان|ئەسغەر ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٦،٨٧٦ |- | [[بادروود]] || style="text-align: right;" | ١٤،٧٢٣ |- | [[بافران]] || style="text-align: right;" | ١،٩٧٨ |- | [[باغ-ی بەھادۆران]] || style="text-align: right;" | ١٠،٢٧٩ |- | [[باغ-ی شاد]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٥٦ |- | [[بەھارانی شەھر]] || style="text-align: right;" | ١١،٢٨٤ |- | [[بەھارەستان، ئەسفەھان|بەھارەستان]] || style="text-align: right;" | ٧٩،٠٢٣ |- | [[بەرف ئەنبار]] || style="text-align: right;" | ٥،٣٨٢ |- | [[بەرزۆک]] || style="text-align: right;" | ٤،٥٨٨ |- | [[بووین میاندەشت]] || style="text-align: right;" | ٩،٨٨٩ |- | [[چادەگان]] || style="text-align: right;" | ٩،٩٢٤ |- | [[چەمگەردان]] || style="text-align: right;" | ١٥،٥٧٤ |- | [[چەرمەھین]] || style="text-align: right;" | ١٣،٧٣٢ |- | [[دامەنە]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٦٦ |- | [[اران، ئێران|داران]] || style="text-align: right;" | ٢٠،٠٧٨ |- | [[دەستگەرد]] || style="text-align: right;" | ١٧،٧٧٥ |- | [[دەھاق]] || style="text-align: right;" | ٨،٢٧٢ |- | [[دەھاقان]] || style="text-align: right;" | ١٧،٩٤٥ |- | [[دیزیچە]] || style="text-align: right;" | ١٨،٩٣٥ |- | [[دۆرچە پیاز]] || style="text-align: right;" | ٤٧،٨٠٠ |- | [[دەوڵەت ئاوا، ئەسفەھان|دەوڵەت ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٤٠،٩٤٥ |- | [[ئەژنییە]] || style="text-align: right;" | ٣،١٥٦ |- | [[فەلاوەرجان]] || style="text-align: right;" | ٣٧،٧٠٤ |- | [[فەرۆخی، ئەسفەھان|فەرۆخی]] || style="text-align: right;" | ٢،٩٦٨ |- | [[فەریدوونشار]] || style="text-align: right;" | ١٣،٦٠٣ |- | [[فوولادشەھر]] || style="text-align: right;" | ٨٨،٤٢٦ |- | [[گەز، ئێران|گەز]] || style="text-align: right;" | ٢٤،٤٣٣ |- | [[گوڵدەشت]] || style="text-align: right;" | ٢٥،٢٣٥ |- | [[گوڵپایەگان]] || style="text-align: right;" | ٥٨،٩٣٦ |- | [[گوڵشەھر]] || style="text-align: right;" | ٩،٩٠٤ |- | [[گوڵشەن، ئەسفەھان|گوڵشەن]] || style="text-align: right;" | ٥،٤٣٧ |- | [[گۆرگاب، ئەسفەھان|گۆرگاب]] || style="text-align: right;" | ٩،٦٩٠ |- | [[گووگەد]] || style="text-align: right;" | ٦،٠١٢ |- | [[حەبیب ئاوا، ئەسفەھان|حەبیب ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٩،٤٩١ |- | [[حەنا، ئێران|حەنا]] || style="text-align: right;" | ٤،٩٢٢ |- | [[ھەرەند، ئێران|ھەرەند]] || style="text-align: right;" | ٧،٨٢٩ |- | [[حەسەن ئاوا، ئەسفەھان|حەسەن ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٤،٤٧٨ |- | [[ئیمانشەھر]] || style="text-align: right;" | ١٤،٦٣٣ |- | '''[[ئەسفەھان]]''' || style="text-align: right;" | '''١،٩٦١،٢٦٠''' |- | [[جەندەق]] || style="text-align: right;" | ٤،٦٦٥ |- | [[جۆشەقان-ی قالی]] || style="text-align: right;" | ٤،١٨١ |- | [[جۆزدان]] || style="text-align: right;" | ٦،٩٩٨ |- | [[کاموو و چووگان]] || style="text-align: right;" | ٢،٤٣٤ |- | [[کەرکەوەند]] || style="text-align: right;" | ٧،٠٥٨ |- | [[کەھریز سەنگ]] || style="text-align: right;" | ١٠،٤٤٢ |- | [[کاشان]] || style="text-align: right;" | ٣٠٤،٤٨٧ |- | [[کێلیشاد و سوودەرجان]] || style="text-align: right;" | ٢٥،٦٣٥ |- | [[خالید ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٣،٠٢٣ |- | [[خونسار، ئێران|خونسار]] || style="text-align: right;" | ٢١،٨٨٣ |- | [[خومەینیشەھر]] || style="text-align: right;" | ٢٤٧،١٢٨ |- | [[خور، ئەسفەھان|خور]] || style="text-align: right;" | ٦،٧٦٥ |- | [[کۆمشچە]] || style="text-align: right;" | ٥،١٠٠ |- | [[خوورزووق]] || style="text-align: right;" | ٢٩،١٥٤ |- | [[کۆمە]] || style="text-align: right;" | ٢،٣٠٥ |- | [[کووھپایە]] || style="text-align: right;" | ٥،٥١٨ |- | [[کووشک، ئێران|کووشک]] || style="text-align: right;" | ١٣،٢٤٨ |- | [[لای بید]] || style="text-align: right;" | ١،٨٣٢ |- | [[مەھاباد، ئەسفەھان|مەھاباد]] || style="text-align: right;" | ٣،٧٢٧ |- | [[شەھرەک-ی مەجلیسی|مەجلیسی]] || style="text-align: right;" | ٩،٣٦٣ |- | [[مەنزەرییە]] || style="text-align: right;" | ٧،١٦٤ |- | [[مشکات]] || style="text-align: right;" | ٥،٣٥٧ |- | [[مەیمە]] || style="text-align: right;" | ٥،٦٥١ |- | [[موبارەکە]] || style="text-align: right;" | ٦٩،٤٤٩ |- | [[محەممەد ئاوا، ئەسفەھان|محەممەد ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٥،٠٣٢ |- | [[نایین، ئێران|نایین]] || style="text-align: right;" | ٢٧،٣٧٩ |- | [[نەجەف ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٢٣٥،٢٨١ |- | [[نەسراوا، ئەسفەھان|نەسراوا]] || style="text-align: right;" | ٦،٤٢٥ |- | [[نەتەنز]] || style="text-align: right;" | ١٤،١٢٢ |- | [[نیاسەر]] || style="text-align: right;" | ٢،٣١٩ |- | [[نیکاوا]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٦٤ |- | [[نووش ئاوا]] || style="text-align: right;" | ١١،٨٣٨ |- | [[پیر بەکران]] || style="text-align: right;" | ١٣،٤٦٩ |- | [[قەھدەریجان]] || style="text-align: right;" | ٣٤،٢٢٦ |- | [[قەھجەوارەستان]] || style="text-align: right;" | ٩،٧١٢ |- | [[قەمسەر]] || style="text-align: right;" | ٣،٨٧٧ |- | [[ڕەزوانشەھر، ئەسفەھان|ڕەزوانشەھر]] || style="text-align: right;" | ٣،٦٠٦ |- | [[ڕۆزوە]] || style="text-align: right;" | ٤،٣٣٢ |- | [[سەگزی]] || style="text-align: right;" | ٥،٠٦٣ |- | [[سەدە لێنجان]] || style="text-align: right;" | ١٩،١٠١ |- | [[سەفیدشەھر]] || style="text-align: right;" | ٥،٨٠٤ |- | [[سەمیرەم]] || style="text-align: right;" | ٢٦،٩٤٢ |- | [[شاھینشار]] || style="text-align: right;" | ١٧٣،٣٢٩ |- | [[شاپوور ئاوا]] || style="text-align: right;" | ٥،٩١٥ |- | [[شەھرەزا]] || style="text-align: right;" | ١٣٤،٩٥٢ |- | [[سین، ئێران|سین]] || style="text-align: right;" | ٥،٤٩٥ |- | [[تالخوونچە]] || style="text-align: right;" | ٩،٩٢٤ |- | [[تەرق ڕوود]] || style="text-align: right;" | ١،٧٤٩ |- | [[تیران، ئێران|تیران]] || style="text-align: right;" | ٢١،٧٠٣ |- | [[توودێشک]] || style="text-align: right;" | ٤،٢٧٥ |- | [[ڤانەک، ئەسفەھان|ڤانەک]] || style="text-align: right;" | ١،٦٦٥ |- | [[وەرنامخاست]] || style="text-align: right;" | ١٨،٧٠٠ |- | [[وەرزەنە]] || style="text-align: right;" | ١٢،٧١٤ |- | [[وەزوان]] || style="text-align: right;" | ٥،٩٥٢ |- | [[زەڕین شەھر]] || style="text-align: right;" | ٥٥،٨١٧ |- | [[زەوارە]] || style="text-align: right;" | ٨،٣٢٠ |- | [[زایەندە ڕوود]] || style="text-align: right;" | ١٤،٩٦٣ |- | [[زازەران]] || style="text-align: right;" | ٧،٩٦٢ |- | [[زیار، ئەسفەھان|زیار]] || style="text-align: right;" | ٣،٩١٨ |- | [[زیباشەھر]] || style="text-align: right;" | ١٠،٢٠٠ |} == جوگرافیا == پارێزگای ئەسفەھان ڕووبەری نزیکەی ١٠٧،٠١٨ کیلۆمەتری چوارگۆشە دادەپۆشێت و لە ناوەڕاستی ئێراندا ھەڵکەوتووە. لە باکووریدا، [[پارێزگای مەرکەزی|پارێزگای مەرکەزی]] و پارێزگاکانی [[پارێزگای قوم|قوم]] و [[پارێزگای سمنان|سمنان]] وەستاون. لە باشووریدا، ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای فارس|فارس]]، و [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]. [[ئەمین ئاوا، شەھرەزا|ئەمین ئاوا]] باشووریترین شاری پارێزگای ئەسفەھانە تەنھا ٢ کم لە باکووری سنوورەکەوەیە. لە ڕۆژھەڵاتەوە، ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگای [[پارێزگای یەزد|یەزد]]. لە ڕۆژاواوە، ھاوبەشی سنوورەکەیەتی لەگەڵ پارێزگای [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] و لە باشووری ڕۆژاوادا پارێزگای [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] ھەڵکەوتووە. پارێزگاکە بە گشتی ئاووھەوایەکی مامناوەند و وشک بەخۆیەوە دەبینێت، لە نێوان ٤٠.٦ °C (١٠٥.٠٨ °F) و ١٠.٦ °C (٥١ °F) لە ڕۆژێکی ساردی وەرزی زستاندا دەگۆڕێت. تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانە ١٦.٧ °C (٦٢ °F) تۆمار کراوە و تێکڕای بارانبارینی ساڵانە بە ١١٦.٩ ملم ڕاگەیەندراوە. بەڵام شاری سێپاھان (ئەسفەھان) ئەزموونی ئاووھەوایەکی نایاب دەکات، بە چوار وەرزی جیاواز. بە بەرزیی ٤،٠٤٠ مەتر، [[شاھان کووھ]] بەرزترین لوتکەی پارێزگای ئەسفەھانە. ئەم چیایە نزیکەی ٢٠ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای شاری [[فەریدوونشار]] لە بەشی ڕۆژاوای پارێزگاکەدا ھەڵکەوتووە. پارێزگای ئەسفەھان ٥٢ ڕووباری ھەیە، کە زۆربەیان بچووک و کاتین، جگە لە [[زایەندەروود|زایەندە ڕوود]]، کە کۆی درێژییەکەی ٤٠٥ کم و ڕووبەری حەوزەکەی ٢٧،١٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە.<ref>EIr and Xavier de Planhol, "ISFAHAN i. GEOGRAPHY", Encyclopaedia Iranica, 2012. [http://www.iranicaonline.org/articles/isfahan-i-geography#1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200526223520/http://www.iranicaonline.org/articles/isfahan-i-geography#1|date=2020-05-26}}.</ref> === فرەچەشنیی بایۆلۆژی === «ئیسمایلیۆس ئەسفەھانێنسیس» (بە فارسی: کپوردندان_اصفهان) جۆرێکە لە ماسیی «سیپرینۆدۆنتیید» کە تایبەتە بە [[زایەندەروود|حەوزی ڕووباری زایەندە ڕوود]] (بڕوانە ڕەگەزی «[[ئیسمایلیۆس]]»). تەنھا لە سێ شوێن لە سەرانسەری پارێزگاکەدا ناسراوە.<ref>{{Cite journal|last1=Ghafouri|first1=Zaniar|last2=Keivany|first2=Yazdan|last3=Soofiani|first3=Nasrollah M.|date=2019-01-01|title=Reproductive biology of ''Aphanius isfahanensis'' in the Zayandehrud River, central Iran|url=https://doi.org/10.1007/s10641-018-0833-0|journal=Environmental Biology of Fishes|language=en|volume=102|issue=1|pages=19–25|doi=10.1007/s10641-018-0833-0|bibcode=2019EnvBF.102...19G|s2cid=53816219|issn=1573-5133|access-date=2020-09-29|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090412/https://link.springer.com/article/10.1007/s10641-018-0833-0|url-status=live|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|last=Zicha|first=Ondrej|title=BioLib: Biological library|url=https://www.biolib.cz/en/taxon/id326202/|access-date=2020-09-27|website=biolib.cz|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041439/http://www.biolib.cz/en/taxon/id326202/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|journal=Iranian Journal of Ichthyology|last1=زانيار|first1=غفوري|last2=يزدان|first2=کيواني|last3=نصراله|first3=محبوبي صوفياني|date=21 March 2018|title=شاخص هاي تغذيه اي کپوردندان ماهي اصفهان (''Aphanius isfahanensis'') در رودخانه زاينده رود در ايران|url=https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=471688|language=Fa|volume=5|issue=3|pages=184–191|access-date=2020-09-29|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090438/https://www.sid.ir/fa/journal/ViewPaper.aspx?id=471688|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=تنوع جمعیتی کپوردندان اصفهان (''Aphanius isfahanensis'')|url=https://www.virascience.com/thesis/799808/|access-date=2020-09-27|website=virascience.com|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090414/https://www.virascience.com/thesis/799808/|url-status=live}}</ref> «ئەلیۆم کلۆرۆتێپالۆم» جۆرێکی خۆماڵیی پارێزگای ئەسفەھانە، «ئەستراگالۆس ڤێرناکوولۆس»یش لە ڕۆژاوای پارێزگاکەدا باوە.<ref>{{Cite journal|title=The conservation status of two Allium )Amaryllidaceae( species in Iran|year=2019|volume=4|issue=1|doi=10.22092/irn.2019.118682|url=https://irannature.areeo.ac.ir/article_118682_en.html|access-date=2020-10-06|archive-date=2020-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220090415/https://irannature.areeo.ac.ir/article_118682_en.html|url-status=live|last1=اخوان روفیگر|first1=آزاده|last2=باقری|first2=علی|last3=جم‌زاد|first3=زیبا|last4=جلیلی|first4=عادل|journal=طبیعت ایران}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Conservation status of endemic species Astragalus vernaculus (Fabaceae)|year=2020|volume=4|issue=6|doi=10.22092/irn.2020.120810|url=https://irannature.areeo.ac.ir/article_120810_en.html|access-date=2020-10-06|archive-date=2020-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008180330/https://irannature.areeo.ac.ir/article_120810_en.html|url-status=live|last1=اخوان روفیگر|first1=آزاده|last2=باقری|first2=علی|last3=جم زاد|first3=زیبا|last4=جلیلی|first4=عادل|journal=طبیعت ایران}}</ref> ==پێشانگا== <gallery> Mezquita Shah, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 71-73 HDR.jpg Aghabozorg kashan.jpg Iranianvillage.jpg Gran Mezquita de Isfahán, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 49-51 HDR.jpg </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگاکانی ئێران]] * [[ئەسفەهان]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگاکانی لوڕستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Isfahan Province}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای ئەسفەھان]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|ئەسفەھان]] kqc072vtcrfxoqn95qdtknem7s51iwf 0 8728 1586341 1556603 2026-05-24T06:52:03Z 1silent scientist 51740 /* دانیشتووان */ 1586341 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:IranChaharMahaalBakhtiari.png|چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]'''پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''چھارمحال و بختیاری'') یەکێک لە [[پارێزگاکانی ئێران]]ە. ناوەندی ئەم پارێزگایە [[شەھری کورد|شاری کورد]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref> پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری لە باکوور و ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ [[پارێزگای ئەسفەھان]]، لە باشووردا لە گەڵ [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیرەحمەد]]، لە ڕۆژاوادا لەگەڵ [[پارێزگای خووزستان]] و لە باکووری ڕۆژاوادا لەگەڵ [[پارێزگای لوڕستان]] ھاوسنوورە. == دیمۆگرافیا == === زمانەکان === [[شێوەزاری بەختیاری|بەختیاری]]، کە سەر بە [[زمانی لوڕی]] لە [[زمانە ئێرانییەکان|خێزانی زمانە ئێرانییەکانە]]، زمانی سەرەکیی پارێزگاکەیە. بەختیاری بە پلەی یەکەم لە دۆڵەکانی ناوچە بەرزەکانی نیوەی ڕۆژاوای پارێزگاکەدا قسەی پێ دەکرێت. ھەروەھا لە ناوچە نزمەکانی دەوروبەری [[لۆردەگان]] لە باشوور، و لەلایەن ئەو ئاخێوەرانەی کە چوونەتە ناو شارەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتەوە قسەی پێ دەکرێت.<ref name=":0">{{Cite web|title=Language distribution: Chahar Mahal va Bakhtiari Province|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari_static|url-status=live|access-date=10 January 2022|website=Iran Atlas|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205042144/http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari_static |archive-date=2017-12-05 }}</ref> [[پەڕگە:Chahar Mahal va Bakhtiari Province - Language distribution.png|left|thumb|350x350px|«نەخشەی زمانیی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری»]] لە چارەکی باکووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگاکەدا، خەڵک لە زۆربەی شار و گوندەکاندا یان بە [[فارسیی چوارمەحاڵی]] (ھەروەھا لە لقی باشووری ڕۆژاوای ئێرانی) یان [[تورکیی چوارمەحاڵی]] قسە دەکەن. فارسیی چوارمەحاڵی لە نێوان جۆرەکانی [[شێوەزاری بەختیاری|بەختیاری]] و [[زمانی فارسی|فارسیی]] [[پارێزگای ئەسفەھان]]دایە، بەڵام زیاتر لەوەی دووەمیان دەچێت. جۆرەکانی فارسیی چوارمەحاڵی کە لە شارەکاندا قسەیان پێ دەکرێت بریتین لە دێھکوردی (لە [[شاری کورد]])، گەفەڕۆخی (لە [[فەرۆخشار]])، ھەیشەگوونی (لە [[ھەفشەجان]])، و بوورووجەنی (لە [[بوورووجەن]]). ھەروەھا چەندین جۆری تری فارسیی چوارمەحاڵی ھەن کە لە ناوچە گوندنشینەکاندا قسەیان پێ دەکرێت. زۆربەی جۆرەکانی تورکی کە لەم پارێزگایەدا قسەیان پێ دەکرێت لە [[زمانی قەشقایی|قەشقاییی]] [[پارێزگای فارس]] دەچن، بەڵام لەگەڵ [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانیی]] باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] تێکەڵاون. ناوچەکانی زمانی فارسیی چوارمەحاڵی و [[تورکیی چوارمەحاڵی|تورکی]] تێکەڵی یەکتر دەبن، و لە دامێنی چیاکانی [[زاگرۆس]] و لە شارە گەورەکاندا، لەگەڵ بەختیارییش تێکەڵ دەبن.<ref name=":0"/> [[زاراوەی تاران|فارسیی چەشن-تاران]] ئێستا لەلایەن دایک و باوکانەوە وەک زمانی یەکەم لە ھەندێک ناوچەی پارێزگاکە بە منداڵان فێر دەکرێت، کە زۆرترین چڕیی لە شارەکاندایە.<ref name=":0" /> ئەم ئامارە لەسەر بنەما ئامارەکانی دانیشتووانی ٢٠١٣یە. {{bar box|title=پێکھاتەی زمانیی چوارمەحاڵ و بەختیاری<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Language distribution: Chahr Mahal va Bakhtiari Province |website=Atlas of the Languages of Iran |url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari |access-date=11 April 2022}}</ref>|titlebar=#ddd|left1=زمان|right1=لە سەدا|float=|bars={{bar percent|[[زمانی لوڕی|لوڕی]]|blue|٦١.٨٨}} {{bar percent|[[زمانی فارسی|فارسی]]|orange|٢٠.٣}} {{bar percent|[[زمانە تورکییەکان|تورکی]]|red|١٧.٨٠}} {{bar percent|ئەوانی تر، تێکەڵ|gray|٠.٠٢}}}} «[[ئەتڵەسی زمانەکانی ئێران]]» (ALI) زنجیرەیەک نەخشەی زمانیی بۆ پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری بڵاو کردەوە، لەوانە نەخشەی دابەشبوونی زمانیی خاڵ-بنیات و پۆلیگۆن (ناوچە-بنیات)، و چەندین نەخشەی زانیاریی زمانیی.<ref name=":0" /> وەسفی نووسراوی ھەندێک لە جۆرەکانی بەختیاری لە پارێزگاکەدا.<ref>Khosravi, Abdol'ali. 1996/1375''. Guyesh-e Bakhtiāri: Ketāb-e chahārom'' [Bakhtiari dialect: Fourth book]. Esfahan: Nashr-e Ghazal.</ref><ref>Tāheri, Esfandyār. 2010/1389. ''Guyesh-e Bakhtiāri-ye Kuhrang'' [The Bakhtiari dialect of Kuhrang]. Tehran: IHCS Press.</ref> و فەرھەنگێکی زمانی بەختیاری<ref>Madadi, Zohrāb. 1996/1375. ''Vāzhehnāmeh-ye zabān-e Bakhtiāri'' [Lexicon of the Bakhtiari language]. Tehran & Esfahan: Enteshārāt-e Āyāt.</ref> بڵاوکراونەتەوە. === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٨٤٣،٧٨٤ کەس بوو لە ١٩٤،١٧١ خێزاندا.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٨٩٥،٢٦٣ کەسی لە ٢٣٤،٤١٦ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی بە ٩٤٧،٧٦٣ کەس لە ٢٧٠،٤٣٤ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === [[پەڕگە:Chaharmahal and Bakhtiari.svg|320px]] مێژووی دانیشتووان و گۆڕانکارییە پێکھاتەیییەکانی دابەشکردنی کارگێڕیی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری |- ! شارستانەکان !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | [[شارستانی ئەردەل|ئەردەل]] || style="text-align: right;" | ٦٨،٧٤٠ || style="text-align: right;" | ٥٣،٥١٤ || style="text-align: right;" | ٤٨،٨٨٠ |- | [[شارستانی بێن|بێن]]{{efn|ناو=fn1|دوای سەرژمێریی ٢٠١١ لە [[شارستانی شاری کورد]] جیا کرایەوە<ref name="Ben and Saman Counties Establishment"> {{cite web |first=Mohammad Reza |last=Rahimi |author-link=Mohammad Reza Rahimi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ ابلاغیه : 1391/10/12}} (Date of Resolution: 1391/10/12) (Iranian Jalali calendar) |date=1 January 2013 <!-- Converted 'Date of Resolution' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب‌نامه درخصوص تقسیمات کشوری در استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=‌Resolution on national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/826689 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130110181426/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/826689 |archive-date=10 January 2013 |access-date=27 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران}} [Research Center of the Islamic Consultative Assembly of Iran] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|بختیاری شماره۲۰۰۶۷۱/ت۴۷۶۶۱ه}} [Notification Number 200671/T47661H].}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٢٨،٣٢٦ |- | [[شارستانی بوورووجەن|بوورووجەن]] || style="text-align: right;" | ١١٣،٧٩٥ || style="text-align: right;" | ١١٨،٦٨١ || style="text-align: right;" | ١٢٢،٤٨٣ |- | [[شارستانی فەلارد|فەلارد]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە [[شارستانی لۆردەگان]] جیا کرایەوە<ref name="Falard District Formation"> {{cite web |first=Hassan |last=Habibi |author-link=Hassan Habibi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1368/12/02 (Iranian Jalali calendar) |date=21 February 1990 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:ایجاد و تأسیس بخش فلارد ( به مرکزیت روستای مال خلیفه و دهشتان پشتکوه به مرکزیت روستای قلعه سوخته در شهرستان لردگان تابع استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Creation and establishment of the Falard District (centered on the village of Mal-e Khalifeh and the Poshtkuh Rural District centered on the village of Qaleh Sukhteh in the Lordegan County of Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/111774 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403142622/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/111774 |archive-date=3 April 2024 |access-date=28 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] C591958A-C03D-4627-8B43-4D43AA152B13. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 68.}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی فەرۆخشار|فەرۆخشار]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە شارستانی شاری کورد جیا کرایەوە<ref name="Farrokhshahr County Establishment"> {{cite web |first=Mohammad |last=Mokhber |author-link=Mohammad Mokhber |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|شماره ۸۸۹۶۳/ت ۶۱۳۳۰ هـ ـ ۱۴۰۲/۵/۲۳}} (No. 88963/T 61330 AH - 1402/5/23) (Iranian Jalali calendar) |date=14 August 2023 <!-- Converted date using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب‌نامه در خصوص تقسیمات کشوری در شهرستان شهرکرد |trans-title=‌Resolution on the national divisions in Shahrekord County |url=https://sdil.ac.ir/مصوبات-هیأت-دولت-دهه-سوم-آبان-۱۴%DB%B0۲/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311030641/https://sdil.ac.ir/مصوبات-هیأت-دولت-دهه-سوم-آبان-۱۴%DB%B0۲/ |archive-date=11 March 2024 |access-date=29 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|پژوهشکده حقوقی شهر دانش}} [Shahr Danesh Law Research Institute] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شماره ۸۸۹۶۳/ت ۶۱۳۳۰ هـ ـ ۱۴۰۲/۵/۲۳}} [Number 88963/T 61330 AH].}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی فارسان|فارسان]] || style="text-align: right;" | ٩٠،١١١ || style="text-align: right;" | ٩٣،٩٤١ || style="text-align: right;" | ٩٥،٢٨٦ |- | [[شارستانی خانمیرزا|خانمیرزا]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە شارستانی لۆردەگان جیا کرایەوە<ref name="Khanmirza County Establishment"> {{cite web |first=Eshaq |last=Jahangiri |author-link=Eshaq Jahangiri |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب : 1397/12/08}} (Date of approval: 1397/12/08) (Iranian Jalali calendar) |date=27 February 2019 <!-- Converted 'Date of approval' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب نامه در خصوص تقسیمات کشوری در استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Resolution on the national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1122136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321230603/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1122136 |archive-date=21 March 2019 |access-date=30 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران}} [Research Center of the Islamic Consultative Assembly of Iran] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شماره ابلاغیه : ۱۶٤٨٨١/ت٥٥٥١٠هـ}} [Notification number: 164881/T55510 AH].}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی کیار|کیار]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی ئەردەل|ئەردەل]] و شارستانی شاری کورد جیا کرایەوە<ref name="Kiar County Establishment"> {{cite web |first=Parviz |last=Davoodi |author-link=Parviz Davoodi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1386/07/29 (Iranian Jalali calendar) |date=21 October 2007 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویبنامه وزرای عضو کمیسیون سیاسی- دفاعی هیئت دولت در خصوص برخی تغییرات و تقسیمات کشوری در استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Approval of the Ministers of the Political Defense Commission of the Government Board regarding some changes and national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826193151/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-date=26 August 2025 |access-date=26 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 2773B618-ABF2-4EA2-A9B9-33054C181C06.}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٥٨،٠٤٧ || style="text-align: right;" | ٥٠،٩٧٦ |- | [[شارستانی کووھرەنگ|کووھرەنگ]] || style="text-align: right;" | ٣٣،٤٦٨ || style="text-align: right;" | ٣٥،٩١٥ || style="text-align: right;" | ٤١،٥٣٥ |- | [[شارستانی لۆردەگان|لۆردەگان]] || style="text-align: right;" | ١٧٥،٢٨٩ || style="text-align: right;" | ١٩٤،٧٨٣ || style="text-align: right;" | ٢٠٩،٦٨١ |- | [[شارستانی سامان|سامان]]{{efn|ناو=fn1}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٣٤،٦١٦ |- | [[شارستانی شاری کورد|شاری کورد]] || style="text-align: right;" | ٣٦٢،٣٨١ || style="text-align: right;" | ٣٤٠،٣٨٢ || style="text-align: right;" | ٣١٥،٩٨٠ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;" | '''٨٤٣،٧٨٤''' || style="text-align: right;" | '''٨٩٥،٢٦٣''' || style="text-align: right;" | '''٩٤٧،٧٦٣''' |} === شارەکان === بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٦، ٦٠٧،٤٤٤ کەس (زیاتر لە ٦٤٪ی دانیشتووانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری) لەم شارانەی خوارەوەدا دەژین:<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> {| class="wikitable sortable" ! شار !! دانیشتووان |- | [[ئەلوونی]] || style="text-align: right;" | ٥،٢٤٨ |- | [[ئەردەل]] || style="text-align: right;" | ١٠،١١٣ |- | [[باباحەیدەر]] || style="text-align: right;" | ١١،٢٠٢ |- | [[بازۆفت (شار)|بازۆفت]] || style="text-align: right;" | ١،٥١٩ |- | [[بێن، ئێران|بێن]] || style="text-align: right;" | ١٢،٩٧١ |- | [[بۆڵداجی]] || style="text-align: right;" | ١١،٩٨٠ |- | [[بوورووجەن]] || style="text-align: right;" | ٥٧،٠٧١ |- | [[چێڵگەرد]] || style="text-align: right;" | ٢،٩٨٩ |- | [[چۆلیچە]] || style="text-align: right;" | ٤،٩٤٥ |- | [[دەشتەک، چوارمەحاڵ و بەختیاری|دەشتەک]] || style="text-align: right;" | ٤،٠١٦ |- | [[دەستانە، چوارمەحاڵ و بەختیاری|دەستانە]] || style="text-align: right;" | ٥،١٤٣ |- | [[فەرادۆنبە]] || style="text-align: right;" | ١٣،٣١٧ |- | [[فەرۆخشار]] || style="text-align: right;" | ٣١،٧٣٩ |- | [[فارسان]] || style="text-align: right;" | ٣٠،٥٠٤ |- | [[گەھروو]] || style="text-align: right;" | ٦،٢٦٣ |- | [[گەندەمان]] || style="text-align: right;" | ٦،٢٩١ |- | [[گووجان]] || style="text-align: right;" | ٦،١٧٩ |- | [[ھەفشەجان]] || style="text-align: right;" | ٢١،٣٥٢ |- | [[ھاروونی، چوارمەحاڵ و بەختیاری|ھاروونی]] || style="text-align: right;" | ٣،٦٠١ |- | [[جوونەقان]] || style="text-align: right;" | ١٤،٤٣٣ |- | [[کاج، چوارمەحاڵ و بەختیاری|کاج]] || style="text-align: right;" | ٤،٢٢٧ |- | [[کیان]] || style="text-align: right;" | ١٢،٩٤٨ |- | [[لۆردەگان]] || style="text-align: right;" | ٤٠،٥٢٨ |- | [[ماڵی خەلیفە]] || style="text-align: right;" | ٤،٠٢٤ |- | [[مەنج، چوارمەحاڵ و بەختیاری|مەنج]] || style="text-align: right;" | ١،٤٩٢ |- | [[نافێچ]] || style="text-align: right;" | ٤،٠٥٩ |- | [[ناغان]] || style="text-align: right;" | ٦،١٢٥ |- | [[نەقنە]] || style="text-align: right;" | ٩،٩٢٣ |- | [[پەردەنجان]] || style="text-align: right;" | ٨،٦٩٩ |- | [[سامان، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سامان]] || style="text-align: right;" | ١٤،١٩٢ |- | [[سەمسامی]] || style="text-align: right;" | ١،٢٠٣ |- | [[سەرخوون، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سەرخوون]] || style="text-align: right;" | ٢،١٣١ |- | [[سەردەشت، لۆردەگان|سەردەشت]] || style="text-align: right;" | ٥،٦٩١ |- | [[سەفیددەشت]] || style="text-align: right;" | ٥،٤٧١ |- | '''[[شاری کورد]]''' || style="text-align: right;" | '''١٩٠،٤٤١''' |- | [[شەلامەزار]] || style="text-align: right;" | ٦،٨٩٩ |- | [[سوودجان]] || style="text-align: right;" | ٥،٥٨١ |- | [[سوورێشجان]] || style="text-align: right;" | ١٢،٣٠٨ |- | [[تاقانەک]] || style="text-align: right;" | ٦،١٧٠ |- | [[وەردەنجان، ئێران|وەردەنجان]] || style="text-align: right;" | ٤،٤٥٦ |} == شوێنەوارە سروشتییەکان == پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری سەرچاوە و زێدی زۆرێک لە کانی، ڕووبار و تاڤگەکانە کە ئاوی دوو ڕووبارە گەورە و گرینگەکەی زایەندەروود و کاروون دابین دەکەن و دەبنە ھۆی گەشەپێدانی زۆرێک لە شارەکانی وڵات. شوێنەوارە سروشتییەکان بریتین لە [[زایەندەروود|ڕووباری زایەندەروود]]، پردی زەمانخان، [[بەنداوی کووھرەنگی ١]]، کانیی دیمە، تاڤگەی شێخ عەلی خان، ئەشکەوتی سەھۆڵینی چەما، گەرووی دەرکەش وەرکەش، [[ڕۆستەم ئاوا، چوارمەحاڵ و بەختیاری|کانیی سەرداب لە ڕۆستەم ئاوا]]، [[دووپۆلان]]، بەنداوی کاروونی ٤، دەڕە عەشق (دۆڵی ئەوین)، [[تاڤگەی ئاتەشگا|تاڤگەی ئاتەشگا]]، [[زۆنگاوی چۆغاخۆر]]، ئەشکەوتی پیرە غار، کانیی سیاسەرد، ناوچەی پارێزراوی ھێلین، کانیی بەرم، کانیی سەندەگان، پارکی نیشتمانیی تەنگ سەیاد، پارکی نیشتمانیی پەڕواز، ئەشکەوتی سەراب، [[گەندەمان|زۆنگاوی گەندەمان]]، [[زەردلیمە|تاڤگەی زەرد لیمە]]، تاڤگەی کوردیکۆن.<ref>{{cite web |title=A trip to Chaharmahal and Bakhtiari |url=https://iranstravel.com/ArticleDetails/40/A-trip-to-Chaharmahal-and-Bakhtiari}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کورت}} {{پارێزگاکانی لوڕستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Chaharmahal and Bakhtiari Province}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان]] [[پۆل:لوڕ]] nhkb0p20yf3bu99uoyt8d4hdqox2118 1586342 1586341 2026-05-24T06:52:30Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586342 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:IranChaharMahaalBakhtiari.png|چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]'''پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''چھارمحال و بختیاری'') یەکێک لە [[پارێزگاکانی ئێران]]ە. ناوەندی ئەم پارێزگایە [[شەھری کورد|شاری کورد]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref> پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری لە باکوور و ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ [[پارێزگای ئەسفەھان]]، لە باشووردا لە گەڵ [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیرەحمەد]]، لە ڕۆژاوادا لەگەڵ [[پارێزگای خووزستان]] و لە باکووری ڕۆژاوادا لەگەڵ [[پارێزگای لوڕستان]] ھاوسنوورە. == دیمۆگرافیا == === زمانەکان === [[شێوەزاری بەختیاری|بەختیاری]]، کە سەر بە [[زمانی لوڕی]] لە [[زمانە ئێرانییەکان|خێزانی زمانە ئێرانییەکانە]]، زمانی سەرەکیی پارێزگاکەیە. بەختیاری بە پلەی یەکەم لە دۆڵەکانی ناوچە بەرزەکانی نیوەی ڕۆژاوای پارێزگاکەدا قسەی پێ دەکرێت. ھەروەھا لە ناوچە نزمەکانی دەوروبەری [[لۆردەگان]] لە باشوور، و لەلایەن ئەو ئاخێوەرانەی کە چوونەتە ناو شارەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتەوە قسەی پێ دەکرێت.<ref name=":0">{{Cite web|title=Language distribution: Chahar Mahal va Bakhtiari Province|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari_static|url-status=live|access-date=10 January 2022|website=Iran Atlas|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205042144/http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari_static |archive-date=2017-12-05 }}</ref> [[پەڕگە:Chahar Mahal va Bakhtiari Province - Language distribution.png|left|thumb|350x350px|«نەخشەی زمانیی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری»]] لە چارەکی باکووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگاکەدا، خەڵک لە زۆربەی شار و گوندەکاندا یان بە [[فارسیی چوارمەحاڵی]] (ھەروەھا لە لقی باشووری ڕۆژاوای ئێرانی) یان [[تورکیی چوارمەحاڵی]] قسە دەکەن. فارسیی چوارمەحاڵی لە نێوان جۆرەکانی [[شێوەزاری بەختیاری|بەختیاری]] و [[زمانی فارسی|فارسیی]] [[پارێزگای ئەسفەھان]]دایە، بەڵام زیاتر لەوەی دووەمیان دەچێت. جۆرەکانی فارسیی چوارمەحاڵی کە لە شارەکاندا قسەیان پێ دەکرێت بریتین لە دێھکوردی (لە [[شاری کورد]])، گەفەڕۆخی (لە [[فەرۆخشار]])، ھەیشەگوونی (لە [[ھەفشەجان]])، و بوورووجەنی (لە [[بوورووجەن]]). ھەروەھا چەندین جۆری تری فارسیی چوارمەحاڵی ھەن کە لە ناوچە گوندنشینەکاندا قسەیان پێ دەکرێت. زۆربەی جۆرەکانی تورکی کە لەم پارێزگایەدا قسەیان پێ دەکرێت لە [[زمانی قەشقایی|قەشقاییی]] [[پارێزگای فارس]] دەچن، بەڵام لەگەڵ [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانیی]] باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] تێکەڵاون. ناوچەکانی زمانی فارسیی چوارمەحاڵی و [[تورکیی چوارمەحاڵی|تورکی]] تێکەڵی یەکتر دەبن، و لە دامێنی چیاکانی [[زاگرۆس]] و لە شارە گەورەکاندا، لەگەڵ بەختیارییش تێکەڵ دەبن.<ref name=":0"/> [[زاراوەی تاران|فارسیی چەشن-تاران]] ئێستا لەلایەن دایک و باوکانەوە وەک زمانی یەکەم لە ھەندێک ناوچەی پارێزگاکە بە منداڵان فێر دەکرێت، کە زۆرترین چڕیی لە شارەکاندایە.<ref name=":0" /> ئەم ئامارە لەسەر بنەما ئامارەکانی دانیشتووانی ٢٠١٣یە. {{bar box|title=پێکھاتەی زمانیی چوارمەحاڵ و بەختیاری<ref>{{Cite web |date=2020 |title=Language distribution: Chahr Mahal va Bakhtiari Province |website=Atlas of the Languages of Iran |url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari |access-date=11 April 2022}}</ref>|titlebar=#ddd|left1=زمان|right1=لە سەدا|float=|bars={{bar percent|[[زمانی لوڕی|لوڕی]]|blue|٦١.٨٨}} {{bar percent|[[زمانی فارسی|فارسی]]|orange|٢٠.٣}} {{bar percent|[[زمانە تورکییەکان|تورکی]]|red|١٧.٨٠}} {{bar percent|ئەوانی تر، تێکەڵ|gray|٠.٠٢}}}} «[[ئەتڵەسی زمانەکانی ئێران]]» (ALI) زنجیرەیەک نەخشەی زمانیی بۆ پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری بڵاو کردەوە، لەوانە نەخشەی دابەشبوونی زمانیی خاڵ-بنیات و پۆلیگۆن (ناوچە-بنیات)، و چەندین نەخشەی زانیاریی زمانیی.<ref name=":0" /> وەسفی نووسراوی ھەندێک لە جۆرەکانی بەختیاری لە پارێزگاکەدا.<ref>Khosravi, Abdol'ali. 1996/1375''. Guyesh-e Bakhtiāri: Ketāb-e chahārom'' [Bakhtiari dialect: Fourth book]. Esfahan: Nashr-e Ghazal.</ref><ref>Tāheri, Esfandyār. 2010/1389. ''Guyesh-e Bakhtiāri-ye Kuhrang'' [The Bakhtiari dialect of Kuhrang]. Tehran: IHCS Press.</ref> و فەرھەنگێکی زمانی بەختیاری<ref>Madadi, Zohrāb. 1996/1375. ''Vāzhehnāmeh-ye zabān-e Bakhtiāri'' [Lexicon of the Bakhtiari language]. Tehran & Esfahan: Enteshārāt-e Āyāt.</ref> بڵاوکراونەتەوە. === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٨٤٣،٧٨٤ کەس بوو لە ١٩٤،١٧١ خێزاندا.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٨٩٥،٢٦٣ کەسی لە ٢٣٤،٤١٦ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی بە ٩٤٧،٧٦٣ کەس لە ٢٧٠،٤٣٤ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === [[پەڕگە:Chaharmahal and Bakhtiari.svg|320px]] مێژووی دانیشتووان و گۆڕانکارییە پێکھاتەیییەکانی دابەشکردنی کارگێڕیی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری |- ! شارستانەکان !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | [[شارستانی ئەردەل|ئەردەل]] || style="text-align: right;" | ٦٨،٧٤٠ || style="text-align: right;" | ٥٣،٥١٤ || style="text-align: right;" | ٤٨،٨٨٠ |- | [[شارستانی بێن|بێن]]{{efn|ناو=fn1|دوای سەرژمێریی ٢٠١١ لە [[شارستانی شاری کورد]] جیا کرایەوە<ref name="Ben and Saman Counties Establishment"> {{cite web |first=Mohammad Reza |last=Rahimi |author-link=Mohammad Reza Rahimi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ ابلاغیه : 1391/10/12}} (Date of Resolution: 1391/10/12) (Iranian Jalali calendar) |date=1 January 2013 <!-- Converted 'Date of Resolution' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب‌نامه درخصوص تقسیمات کشوری در استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=‌Resolution on national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/826689 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130110181426/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/826689 |archive-date=10 January 2013 |access-date=27 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران}} [Research Center of the Islamic Consultative Assembly of Iran] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|بختیاری شماره۲۰۰۶۷۱/ت۴۷۶۶۱ه}} [Notification Number 200671/T47661H].}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٢٨،٣٢٦ |- | [[شارستانی بوورووجەن|بوورووجەن]] || style="text-align: right;" | ١١٣،٧٩٥ || style="text-align: right;" | ١١٨،٦٨١ || style="text-align: right;" | ١٢٢،٤٨٣ |- | [[شارستانی فەلارد|فەلارد]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە [[شارستانی لۆردەگان]] جیا کرایەوە<ref name="Falard District Formation"> {{cite web |first=Hassan |last=Habibi |author-link=Hassan Habibi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1368/12/02 (Iranian Jalali calendar) |date=21 February 1990 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:ایجاد و تأسیس بخش فلارد ( به مرکزیت روستای مال خلیفه و دهشتان پشتکوه به مرکزیت روستای قلعه سوخته در شهرستان لردگان تابع استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Creation and establishment of the Falard District (centered on the village of Mal-e Khalifeh and the Poshtkuh Rural District centered on the village of Qaleh Sukhteh in the Lordegan County of Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/111774 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403142622/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/111774 |archive-date=3 April 2024 |access-date=28 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] C591958A-C03D-4627-8B43-4D43AA152B13. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 68.}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی فەرۆخشار|فەرۆخشار]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە شارستانی شاری کورد جیا کرایەوە<ref name="Farrokhshahr County Establishment"> {{cite web |first=Mohammad |last=Mokhber |author-link=Mohammad Mokhber |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|شماره ۸۸۹۶۳/ت ۶۱۳۳۰ هـ ـ ۱۴۰۲/۵/۲۳}} (No. 88963/T 61330 AH - 1402/5/23) (Iranian Jalali calendar) |date=14 August 2023 <!-- Converted date using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب‌نامه در خصوص تقسیمات کشوری در شهرستان شهرکرد |trans-title=‌Resolution on the national divisions in Shahrekord County |url=https://sdil.ac.ir/مصوبات-هیأت-دولت-دهه-سوم-آبان-۱۴%DB%B0۲/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311030641/https://sdil.ac.ir/مصوبات-هیأت-دولت-دهه-سوم-آبان-۱۴%DB%B0۲/ |archive-date=11 March 2024 |access-date=29 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|پژوهشکده حقوقی شهر دانش}} [Shahr Danesh Law Research Institute] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شماره ۸۸۹۶۳/ت ۶۱۳۳۰ هـ ـ ۱۴۰۲/۵/۲۳}} [Number 88963/T 61330 AH].}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی فارسان|فارسان]] || style="text-align: right;" | ٩٠،١١١ || style="text-align: right;" | ٩٣،٩٤١ || style="text-align: right;" | ٩٥،٢٨٦ |- | [[شارستانی خانمیرزا|خانمیرزا]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە شارستانی لۆردەگان جیا کرایەوە<ref name="Khanmirza County Establishment"> {{cite web |first=Eshaq |last=Jahangiri |author-link=Eshaq Jahangiri |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب : 1397/12/08}} (Date of approval: 1397/12/08) (Iranian Jalali calendar) |date=27 February 2019 <!-- Converted 'Date of approval' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب نامه در خصوص تقسیمات کشوری در استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Resolution on the national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1122136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321230603/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1122136 |archive-date=21 March 2019 |access-date=30 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران}} [Research Center of the Islamic Consultative Assembly of Iran] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شماره ابلاغیه : ۱۶٤٨٨١/ت٥٥٥١٠هـ}} [Notification number: 164881/T55510 AH].}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — |- | [[شارستانی کیار|کیار]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی ئەردەل|ئەردەل]] و شارستانی شاری کورد جیا کرایەوە<ref name="Kiar County Establishment"> {{cite web |first=Parviz |last=Davoodi |author-link=Parviz Davoodi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1386/07/29 (Iranian Jalali calendar) |date=21 October 2007 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویبنامه وزرای عضو کمیسیون سیاسی- دفاعی هیئت دولت در خصوص برخی تغییرات و تقسیمات کشوری در استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Approval of the Ministers of the Political Defense Commission of the Government Board regarding some changes and national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826193151/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-date=26 August 2025 |access-date=26 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 2773B618-ABF2-4EA2-A9B9-33054C181C06.}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٥٨،٠٤٧ || style="text-align: right;" | ٥٠،٩٧٦ |- | [[شارستانی کووھرەنگ|کووھرەنگ]] || style="text-align: right;" | ٣٣،٤٦٨ || style="text-align: right;" | ٣٥،٩١٥ || style="text-align: right;" | ٤١،٥٣٥ |- | [[شارستانی لۆردەگان|لۆردەگان]] || style="text-align: right;" | ١٧٥،٢٨٩ || style="text-align: right;" | ١٩٤،٧٨٣ || style="text-align: right;" | ٢٠٩،٦٨١ |- | [[شارستانی سامان|سامان]]{{efn|ناو=fn1}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٣٤،٦١٦ |- | [[شارستانی شاری کورد|شاری کورد]] || style="text-align: right;" | ٣٦٢،٣٨١ || style="text-align: right;" | ٣٤٠،٣٨٢ || style="text-align: right;" | ٣١٥،٩٨٠ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;" | '''٨٤٣،٧٨٤''' || style="text-align: right;" | '''٨٩٥،٢٦٣''' || style="text-align: right;" | '''٩٤٧،٧٦٣''' |} === شارەکان === بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٦، ٦٠٧،٤٤٤ کەس (زیاتر لە ٦٤٪ی دانیشتووانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری) لەم شارانەی خوارەوەدا دەژین:<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> {| class="wikitable sortable" ! شار !! دانیشتووان |- | [[ئەلوونی]] || style="text-align: right;" | ٥،٢٤٨ |- | [[ئەردەل]] || style="text-align: right;" | ١٠،١١٣ |- | [[باباحەیدەر]] || style="text-align: right;" | ١١،٢٠٢ |- | [[بازۆفت (شار)|بازۆفت]] || style="text-align: right;" | ١،٥١٩ |- | [[بێن، ئێران|بێن]] || style="text-align: right;" | ١٢،٩٧١ |- | [[بۆڵداجی]] || style="text-align: right;" | ١١،٩٨٠ |- | [[بوورووجەن]] || style="text-align: right;" | ٥٧،٠٧١ |- | [[چێڵگەرد]] || style="text-align: right;" | ٢،٩٨٩ |- | [[چۆلیچە]] || style="text-align: right;" | ٤،٩٤٥ |- | [[دەشتەک، چوارمەحاڵ و بەختیاری|دەشتەک]] || style="text-align: right;" | ٤،٠١٦ |- | [[دەستانە، چوارمەحاڵ و بەختیاری|دەستانە]] || style="text-align: right;" | ٥،١٤٣ |- | [[فەرادۆنبە]] || style="text-align: right;" | ١٣،٣١٧ |- | [[فەرۆخشار]] || style="text-align: right;" | ٣١،٧٣٩ |- | [[فارسان]] || style="text-align: right;" | ٣٠،٥٠٤ |- | [[گەھروو]] || style="text-align: right;" | ٦،٢٦٣ |- | [[گەندەمان]] || style="text-align: right;" | ٦،٢٩١ |- | [[گووجان]] || style="text-align: right;" | ٦،١٧٩ |- | [[ھەفشەجان]] || style="text-align: right;" | ٢١،٣٥٢ |- | [[ھاروونی، چوارمەحاڵ و بەختیاری|ھاروونی]] || style="text-align: right;" | ٣،٦٠١ |- | [[جوونەقان]] || style="text-align: right;" | ١٤،٤٣٣ |- | [[کاج، چوارمەحاڵ و بەختیاری|کاج]] || style="text-align: right;" | ٤،٢٢٧ |- | [[کیان]] || style="text-align: right;" | ١٢،٩٤٨ |- | [[لۆردەگان]] || style="text-align: right;" | ٤٠،٥٢٨ |- | [[ماڵی خەلیفە]] || style="text-align: right;" | ٤،٠٢٤ |- | [[مەنج، چوارمەحاڵ و بەختیاری|مەنج]] || style="text-align: right;" | ١،٤٩٢ |- | [[نافێچ]] || style="text-align: right;" | ٤،٠٥٩ |- | [[ناغان]] || style="text-align: right;" | ٦،١٢٥ |- | [[نەقنە]] || style="text-align: right;" | ٩،٩٢٣ |- | [[پەردەنجان]] || style="text-align: right;" | ٨،٦٩٩ |- | [[سامان، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سامان]] || style="text-align: right;" | ١٤،١٩٢ |- | [[سەمسامی]] || style="text-align: right;" | ١،٢٠٣ |- | [[سەرخوون، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سەرخوون]] || style="text-align: right;" | ٢،١٣١ |- | [[سەردەشت، لۆردەگان|سەردەشت]] || style="text-align: right;" | ٥،٦٩١ |- | [[سەفیددەشت]] || style="text-align: right;" | ٥،٤٧١ |- | '''[[شاری کورد]]''' || style="text-align: right;" | '''١٩٠،٤٤١''' |- | [[شەلامەزار]] || style="text-align: right;" | ٦،٨٩٩ |- | [[سوودجان]] || style="text-align: right;" | ٥،٥٨١ |- | [[سوورێشجان]] || style="text-align: right;" | ١٢،٣٠٨ |- | [[تاقانەک]] || style="text-align: right;" | ٦،١٧٠ |- | [[وەردەنجان، ئێران|وەردەنجان]] || style="text-align: right;" | ٤،٤٥٦ |} == شوێنەوارە سروشتییەکان == پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری سەرچاوە و زێدی زۆرێک لە کانی، ڕووبار و تاڤگەکانە کە ئاوی دوو ڕووبارە گەورە و گرینگەکەی زایەندەروود و کاروون دابین دەکەن و دەبنە ھۆی گەشەپێدانی زۆرێک لە شارەکانی وڵات. شوێنەوارە سروشتییەکان بریتین لە [[زایەندەروود|ڕووباری زایەندەروود]]، پردی زەمانخان، [[بەنداوی کووھرەنگی ١]]، کانیی دیمە، تاڤگەی شێخ عەلی خان، ئەشکەوتی سەھۆڵینی چەما، گەرووی دەرکەش وەرکەش، [[ڕۆستەم ئاوا، چوارمەحاڵ و بەختیاری|کانیی سەرداب لە ڕۆستەم ئاوا]]، [[دووپۆلان]]، بەنداوی کاروونی ٤، دەڕە عەشق (دۆڵی ئەوین)، [[تاڤگەی ئاتەشگا|تاڤگەی ئاتەشگا]]، [[زۆنگاوی چۆغاخۆر]]، ئەشکەوتی پیرە غار، کانیی سیاسەرد، ناوچەی پارێزراوی ھێلین، کانیی بەرم، کانیی سەندەگان، پارکی نیشتمانیی تەنگ سەیاد، پارکی نیشتمانیی پەڕواز، ئەشکەوتی سەراب، [[گەندەمان|زۆنگاوی گەندەمان]]، [[زەردلیمە|تاڤگەی زەرد لیمە]]، تاڤگەی کوردیکۆن.<ref>{{cite web |title=A trip to Chaharmahal and Bakhtiari |url=https://iranstravel.com/ArticleDetails/40/A-trip-to-Chaharmahal-and-Bakhtiari}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگاکانی لوڕستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Chaharmahal and Bakhtiari Province}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان]] [[پۆل:لوڕ]] ht0ft89w7zvmjr1k2i6on3nx5v0gq3y 0 8732 1586344 1557316 2026-05-24T07:13:27Z 1silent scientist 51740 1586344 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:IranKhuzestan.png|چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای خووزستان]] '''پارێزگای خووزستان''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]:استان خوزستان) یەکێک لە [[پارێزگاکانی ئێران]]ە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[ئەھواز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref> بەشێکە لە ھەرێمی [[لوڕستانی بچووک]].<ref>Anglo-American Encyclopedia، لاپەڕە ٧٠، بڵاوکەرەوە: Anglo-American Encyclopedia Company. ١٩١٠ (بە ئینگلیزی)</ref> پارێزگای خووزستان لە باکووردا لە گەڵ [[پارێزگای لوڕستان]]، لە باکووری ڕۆژھەڵات‌دا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای ئەسفەھان|ئەسفەھان]] و [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] و [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کوھگیلوویە و بویرەحمەد]]، لە باشووری ڕۆژھەڵاتدا لە گەڵ [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کوھگیلوویە و بویرەحمەد]]، لە باکووری ڕۆژاوادا لە گەڵ [[پارێزگای ئیلام]]، لە باشووردا لە گەڵ [[کەنداوی فارس]] و لە ڕۆژاوادا لە گەڵ وڵاتی [[عێراق]] ھاوسنوورە. [[ئیبن بەتووتە]] لە گەشتیارەکەیدا دەڵێت: شاری ئیزە کە پێشتر پایتەختی ئەتابکان لۆرە گەورە بوو، لە ئەم پارێزگاکەیە. == مێژوو == {{main|مێژووی پارێزگای خوزستان}} === سەردەمی کۆن === [[پەڕگە:Choghazanbil2.jpg|thumb|right|[[زیگۆرات]]ی [[چۆغازیەنبیل]] لە خووزستان پێکھاتەیەکی شکۆداری [[شارستانیەتی ئیلام]] بوو.]] پارێزگای خووزستان یەکێکە لە ناوەندەکانی شارستانیەتیی کۆن، و یەکێکە لە گرینگترین ناوچەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن]]، کە چەقەکەی لە دەوروبەری [[سووس]] بوو. یەکەم ئیمپراتۆریەتیی گەورە کە بنکەکەی لێرە بێت، ئیمپراتۆریەتیی بەھێزی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلامییەکان]] بوو لە ھەزارەی چوارەمی پێش زایین. پاشماوە شوێنەوارییەکان ئەوە دەسەلمێنن کە تەواوی پارێزگای خووزستان نیشتمانی شارستانیەتیی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلامی]] بووە، کە شانشینێکی نائەھلیی سامی و نائەھلیی ھیندۆ-ئەورووپی بووە، و «کۆنترین شارستانیەتیی فارس»یە.<ref name=":5">According to: Sir [[Percy Sykes]], ''A History of Persia'', RoutledgeCurzon Publishers. 3rd edition. 16 October 2003. {{ISBN|0-415-32678-8}} p.38</ref> ناوی «خووزستان» لە ئیلامیی (''ʰŪvja'') وەرگیراوە، کە پێدەچێت بە /xuʒa/ گۆ کرابێت، دواتر لە فارسیی ناوەڕاستدا بووە بە ''Hūzīg'' و لە عەرەبیدا بە ''al-Xūzīya''.<ref>According to ''The [[Cambridge History of Iran]]'', 2, 259, {{ISBN|0-521-20091-1}}</ref><ref>van Bladel, "The Language of the Xuz̄ and the Fate of Elamite"</ref> لە ڕاستیدا، بە وتەی [[ئێڵتۆن ئێڵ. دانیێڵ]]، ئیلامییەکان «دامەزرێنەرانی یەکەم ئیمپراتۆریەتیی ئێرانی بوون لە ڕووی جوگرافییەوە.»<ref>Daniel, Elton L. ''The History of Iran''. Westport, Conn.: Greenwood, 2001. {{ISBN|0-313-30731-8}}. Print. p. 26</ref> لێرەوە گرینگیی جیۆپۆلیتیکیی ناوەندیی خووزستان دەردەکەوێت کە شوێنی یەکەم ئیمپراتۆریەتیی ئێران بووە.<ref name=":5" /> لە ٦٤٠ی پێش زایین، ئیلامییەکان لەلایەن [[ئاشووربانیپاڵ]]ەوە تێکشکان، و کەوتنە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]] کە وێرانکاریی بەسەر سووس و چۆغازیەنبیلدا ھێنا. دوای مردنی ئاشووربانیپاڵ، ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور دەستی کرد بە ئەزموونکردنی ململانێی ناوخۆیی، کە بە بێدەنگی لەلایەن [[ماد|مادەکان]]ەوە کە تا ئەو کاتە ژێردەستەی ئاشوور بوون، قۆزرایەوە. لە سەردەمی دەسەڵاتی [[سیاکزارس]]ی میدی (٦٢٥–٥٨٥ی پێش زایین)، ئیلام خرایە ناو [[شانشینی ماد|ئیمپراتۆریەتیی ماد]]، بەڵام لە ٥٣٨ی پێش زایین، [[کوروشی مەزن]]ی فارسی کە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنسی]]ی دامەزراند، توانی زەوییەکانی ئیلام لە میدییەکان داگیر بکات. فارسەکان ڕێزێکی زۆریان لە ئیلام دەگرت و شاری سووس وەک یەکێک لە پایتەختەکانی ھەخامەنشی ڕاگەیەندرا. پاشان [[داریووشی یەکەم|داریووشی یەکەم]] کۆشکێکی گەورەی بە ناوی «ئەپادانا» لەوێ لە ٥٢١ی پێش زایین بونیاد نا. لە ٣٣١ی پێش زایین، دوای تێکشکانەکەی ھەخامەنشییەکان لە «جەنگی گەرووی یووکسیان»، سووس لەلایەن [[ئەسکەندەری مەزن]]ەوە داگیر کرا، و ساڵێک دواتر لە ٣٣٠ی پێش زایین دوای تێکشکان لە «جەنگی دەروازەی فارسی»، فارس ([[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]) لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەکدۆنیا]]وە داگیر کرا. [[سەماکانی سووس]] لەلایەن ئەسکەندەرەوە لە ٣٢٤ی پێش زایین لە [[سووس]] ڕێکخرا، کە تێیدا ھاوسەرگیریی بەکۆمەڵ لە نێوان [[فارسەکان]] و مەکدۆنییەکاندا ئەنجام درا.<ref>{{cite book|last1=Worthington|first1=Ian|title=Alexander the Great: A Reader|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-1136640049|page=46|url=https://books.google.com/books?id=yxqpAgAAQBAJ&q=susa+weddings+324}}</ref> دوای ئەسکەندەر، [[خێزانی سلووکی]] ھاتنە سەر دەسەڵاتی ناوچەکە. کاتێک خێزانی سلووکی لاواز بوون، [[میھردادی یەکەم|میھردادی یەکەمی ئەشکانی]] (١٧١–١٣٧ی پێش زایین)، دەسەڵاتی بەسەر ناوچەکەدا گرتە دەست. === سەردەمی ساسانی === لە ٢٢٤، دوای ئەوەی ئەشکانییەکان لە «جەنگی ھورموزدگان»دا تێکشکان، [[ساسانییەکان]] کۆنترۆڵی ناوچەکەیان کرد. ساسانییەکان بەرپرس بوون لە زۆرێک لەو بینایانەی کە لە ئەھواز، [[شووشتەر]] و باکووری [[ئەندیمەشک]] بونیاد نران. لە ساڵانی سەرەتای دەسەڵاتی [[شاپووری دووەم]]ی ساسانی (٣٠٩ یان ٣١٠–٣٧٩ی زایینی)، عەرەبەکان لە [[بەحرەین]]ەوە بەسەر [[کەنداوی فارس]]دا پەڕینەوە بۆ «ئەردەشێر-خۆرا»ی [[پارێزگای فارس|فارس]] و ھێرشیان کردە سەر شارەکە. وەک تۆڵەسەندنەوە، شاپووری دووەم سەرکردایەتیی ھەڵمەتێکی کرد بە ناو بەحرەیندا، ھێزە یەکگرتووەکانی ھۆزە عەرەبەکانی تەغلب، بەکر بن وائیل و عەبدولقەیسی تێکشکاند و بە شێوەیەکی کاتی بەرەو یەمامە لە ناوەڕاستی [[نەجد]] پێشڕەویی کرد. ساسانییەکان لەگەڵ ئەوەشدا ھۆزە ناوبراوەکانیان لە [[کرمان]] و [[ئەھواز]] نیشتەجێ کردەوە. عەرەبەکان دوای ئەم جەنگە ناوی شاپووری دووەمیان نا بە «شابوور زولئەکتەف».<ref>{{cite web|url=http://www.iranica.com/articles/search/searchpdf.isc?ReqStrPDFPath=/home1/iranica/articles/v2_articles/arab&OptStrLogFile=/home/iranica/public_html/logs/pdfdownload.html|title=Encyclopædia Iranica &#124; Home|website=Iranica.com|access-date=2017-03-07|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716080350/http://www.iranica.com/articles/search/searchpdf.isc?ReqStrPDFPath=%2Fhome1%2Firanica%2Farticles%2Fv2_articles%2Farab&OptStrLogFile=%2Fhome%2Firanica%2Fpublic_html%2Flogs%2Fpdfdownload.html|url-status=usurped}}</ref> بوونی ناوەندە زانستی و کولتوورییە دیارەکان وەک [[ئەکادیمیای گوندیشاپوور]] کە زانایانی پزیشکیی بەناوبانگی لە [[میسر]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و ڕۆما کۆکردبووەوە، گرینگی و ئاوەدانیی ئەم ناوچەیە لەم سەردەمەدا نیشان دەدات. [[ئەکادیمیای گوندیشاپوور|خوێندنگەی پزیشکیی جۆندی-شاپوور]] بە فەرمانی [[شاپووری یەکەم]] دامەزرا. لەلایەن شاپووری دووەمەوە (ناسراو بە «زولئەکتەف») چاککرایەوە و نۆژەنکرایەوە و لە سەردەمی ئەنووشیرواندا تەواو کرا و فراوان کرا. === فەتحی ئیسلامیی خووزستان === {{main|فەتحی ئیسلامیی خووزستان}} ==== سەردەمی ڕاشدین ==== [[پەڕگە:Dezful-masjed-jameh.jpg|thumb|right|«مزگەوتی جامعەی دێزفوول». سەرەڕای ئەو زیانە وێرانکەرانەی کە بەھۆی تۆپبارانی عێراق لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا بەری کەوتووە، خووزستان ھێشتا خاوەنی میراتێکی دەوڵەمەندی تەلارسازیی سەردەمی ئیسلامی، ساسانی و سەردەمانی پێشترە.]] لە ٦٣٩، ھێزەکانی [[خەلافەتی ڕاشدین]]ی موسڵمانان لەژێر فەرماندەیی [[ئەبوو مووسای ئەشعەری]]ی عەرەب، ساسانییەکانیان لە [[ئەھواز]] تێکشکاند و [[ھورموزان]]ی ساتراپی فارسیان لە شارەکە دەرکرد. دواتر [[سووس]] کەوت، بۆیە ھورموزان بەرەو [[شووشتەر]] ھەڵات. موسڵمانان بە سەرکردایەتیی ئەبوو مووسا دواتر گەمارۆیان خستە سەر ھێزە ساسانییەکان لە شووشتەر کە بۆ ماوەی ١٨ مانگ بەردەوام بوو. سەرەنجام شووشتەر لە ٦٤٢دا کەوت و دواتر موسڵمانان کۆنترۆڵی تەواویان بەسەر ناوچەکەدا چەسپاند. «مێژووی خووزستان» تۆماری کردووە کە عەرەبێکی نەناسراو کە لە شارەکەدا دەژیا، لەگەڵ پیاوێک لە سوپادا بوو بە ھاوڕێ، و لە بەرامبەر سێیەکی دەستکەوتەکاندا، تونێلی لە ناو دیوارەکەدا ھەڵکەند. عەرەبەکان نەستوورییەکان—لێکدەرەوەی شارەکە و قەشەی ھورمیزد و ھەموو خوێندکارەکانیان—پاکتاو کرد، بەڵام ھورموزانیان بە زیندوویی ھێشتەوە.<ref>Hoyland, Robert G., ''Seeing Islam as Others Saw It'', Darwin Press, 1998, {{ISBN|0-87850-125-8}} p184</ref> دواتر فەتحی [[گوندیشاپوور]] و زۆرێک لە ناوچەکانی تری سەر ڕووباری دیجلە ھات. «جەنگی نەھاوەند» سەرەنجام خووزستانی بۆ سوپاکانی موسڵمانان مسۆگەر کرد.<ref>''[[Encyclopædia Iranica]]'', p. 206</ref> لە کاتی فەتحی ئیسلامیدا، [[ساسانییەکان]] لەگەڵ ھۆزە عەرەبە ناموسڵمانەکاندا ھاوپەیمان بوون، کە ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت ئەو جەنگانە ئایینی بوون نەک نەتەوەیی. بۆ نموونە لە ٦٣٣–٦٣٤، [[خالید کوڕی وەلید]] فەرماندەی سوپای موسڵمانان، ھێزێکی یارمەتیدەری عەرەبی ساسانییەکانی لە ھۆزەکانی بەکر، عەجل، تەغلب و نامەر لە «عەین ئەلتەمر» تێکشکاند.<ref>''[[Encyclopædia Iranica]]'', page 204, under "Arab conquest of Persia"</ref> نیشتەجێبوونی موسڵمانان لە ڕێگەی سەربازگە سەربازییەکانەوە لە باشووری ئێران، زۆری نەخایاند جۆرەکانی تری فراوانبوونی بەدوای خۆیدا ھێنا. بۆ نموونە ھەندێک خێزان دەرفەتیان وەرگرت بۆ بەدەستھێنانی کۆنترۆڵی مڵک و ماڵی تایبەت.<ref>''[[Encyclopædia Iranica]]'', p. 212</ref> وەک باقی ئێران، فەتحی ئیسلامی بەم شێوەیە خووزستانی خستە ژێر دەسەڵاتی عەرەبەکانی خەلافەتەکانی [[ئەمەوی]] و [[عەباسی]]، تاوەکوو [[یەعقووب کوڕی لەیس سەفاری]]، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئێرانەوە، دووبارە ئاڵای سەربەخۆیی بەرزکردەوە و لە کۆتاییدا کۆنترۆڵی خووزستانی لە نێوان پارچەکانی تری ئێراندا بەدەستھێنایەوە، و خانەدانی تەمەنکوری [[سەفاری]]ی دامەزراند. لەو خاڵەوە بەدواوە، [[پاشاکانی فارس|خانەدانە]] ئێرانییەکان وەک بەشێکی گرینگ لە ئێران بەردەوام بوون لە فەرمانڕەواییکردنی ناوچەکە یەک لە دوای یەک. ==== سەردەمی ئەمەوی و عەباسی ==== لە سەردەمی [[ئەمەوی]]دا، گرووپە گەورەکانی کۆچەری لە ھۆزەکانی ''[[حەنیفە (ھۆز)|حەنیفە]]''، ''[[بەنوو تەمیم]]'' و ''[[عەبدولقەیس]]'' لە کەنداوی فارس پەڕینەوە و ھەندێک لە دەوڵەمەندترین ناوچەکانی [[بەسرە]]یان لە دەوروبەری [[ئەھواز]] و لە [[پارێزگای فارس|فارس]] لە کاتی [[فیتنەی دووەم]] لە ٦٦١–٦٦٥ / ٦٨٠–٦٨٤ی زایینی داگیر کرد.<ref>''[[Encyclopædia Iranica]]'', p. 215, under "Arab Tribes of Iran"</ref> لە سەردەمی [[عەباسی]]دا، لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٠یەمدا، ھۆزی «ئەسەد» بە سوودوەرگرتن لە شەڕ و ململانێکانی ژێر دەسەڵاتی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]]، چوونە ناو خووزستان، کە گرووپێکی «تەمیم» لە پێش سەردەمی ئیسلامییەوە لەوێ دەژیان. بەڵام دوای ڕووخانی خانەدانی [[عەباسی]]، ڕەوتی کۆچبەرانی عەرەب بۆ ناو [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] وردە وردە کەم بووەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوام بوو. لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٦یەمدا، «[[بەنی کەعب]]» لە [[کووەیت]]ەوە، لە خووزستان نیشتەجێ بوون.<ref>See J.R. Perry, ''"The Banu Ka'b: An Amphibious Brigand State in Khuzestan", ''Le Monde'' Iranien et L'Islam I'', 1971, p. 133</ref> و لە ماوەی سەدەکانی دواتردا، ھۆزە عەرەبەکانی تریش لە باشووری عێراقەوە گوازرانەوە بۆ خووزستان.<ref>''[[Encyclopædia Iranica]]'', p. 216</ref><ref>{{Cite book|title=Averting an Iranian geopolitical crisis : a tale of power play for dominance between colonial powers, tribal and government actors in the pre and post World War One era|isbn=9781460280645|oclc=978354291|last1=Ramhormozi|first1=H.|date=19 April 2016|publisher=FriesenPress}}</ref> === سەردەمی قاجاڕ === [[پەڕگە:Emamzadeh-hamzeh.jpg|thumb|right|قوبەی وەک ئەمە لە پارێزگای خووزستاندا زۆر باون. ئەم شێوەیە نیشانەیەکی بازرگانیی تەلارسازیی دەستڕەنگینەکانی پارێزگاکەیە. [[دانیال|گۆڕی دانیال]] کە لە خووزستان ھەڵکەوتووە، خاوەنی شێوەیەکی لەم جۆرەیە. ئەم مەزارگەیەی کە لە وێنەکەدا دەبینرێت، ھی ئیمامزادە حەمزەیە، کە لە نێوان ماھشەھر و ھێندیجان ھەڵکەوتووە.]]بەپێی سی.ئی. بۆسۆرس لە «[[ئینسایکڵۆپیدیای ئێرانیکا]]»دا، لە سەردەمی [[قاجاڕ|خانەدانی قاجاڕ]]دا «پارێزگاکە وەک سەردەمی [[سەفەوییەکان]] بە عەرەبستان دەناسرا، و لە سەردەمی قاجاڕدا لە ڕووی کارگێڕییەوە پارێزگارێکی گشتی بووە.» نیوەی خووزستان بە عەرەبستان نەدەناسرا. بەشە باکوورییەکانی خووزستان کە پڕ لە دانیشتووان بوون و پایتەختەکەیان لە [[شووشتەر]] بوو، ناوە کۆنەکەیان پاراست، بەڵام جارجارە بەھۆی زۆریی ژمارەی دانیشتووانی [[بەختیاری]] لە نیوەی خووزستاندا دەخرایە ناو ناوچەی [[لوڕی گەورە]]وە. لە ١٨٥٦، لە ڕەوتی «جەنگی ئەنگلۆ-فارس» لەسەر شاری [[ھیرات]]، ھێزە دەریایییەکانی بەریتانیا بە ڕووباری [[کاروون]]دا تا ئەھواز ڕۆیشتن. بەڵام لەو ڕێککەوتنەی کە دواتر کرا، پارێزگاکەیان چۆڵ کرد. ھەندێک لە ھێزە ھۆزەکییەکان، وەک ئەوانەی لەلایەن [[شێخ جابر ئەلکەعبی]]، شێخی [[خوڕەمشار|موحەمەرە]] سەرکردایەتی دەکران، لە بەرەنگاربوونەوەی ھێزە داگیرکەرەکانی بەریتانیادا باشتر بوون لەوانەی کە لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە نێردرابوون، کە زۆر لاواز بوو. بەڵام مەبەست لە داگیرکردنی پارێزگاکە و ناوچە کەناراوەکانی تری باشووری [[فارس (سەرزەوی)|فارس]]/[[ئێران]] ئەوە بوو کە فارسەکان ناچار بکەن [[ھیرات]] چۆڵ بکەن نەک داگیرکردنی ھەمیشەییی ئەم ناوچانە. == دانیشتووان == {{bar box | title=نەتەوەکانی پارێزگای خووزستان (٢٠١٦)<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەسیری|یەکەم=موژگان|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ئەنجامی کتێب|ساڵ=١٣٩٥ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٤١٥-٢٠٦-١|شوێن=تاران}}</ref> | titlebar=#ddd | left1='''نەتەوە''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|[[لوڕ]] ([[بەختیاری]])|blue|٥٨٫٦}} {{bar percent|[[عەرەب]]ەکان|red|٢١٫٥}} {{bar percent|[[فارسەکان]]|gold|١٨٫٩}} {{bar percent|[[تورکەکان]]|black|٢٫٥}} {{bar percent|ئەوانەی تر|grey|٠٫٧}}}} == پێشانگا == [[File:Choghazanbil2.jpg|thumb|right|پەرستگەی زیگورات]][[File:Dezful-masjed-jameh.jpg|thumb|right|مزگەوتی جامیعی [[دژپێڵ|دزفوول]]]] [[File:Pol Sefid 1.JPG|200px|thumbnail|[[پرد|پردی]] سپی]] [[File:Karun3-dam.jpg|thumb|right|بەنداوی کارونی سێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کورت}} {{پارێزگاکانی لوڕستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Khuzestan Province}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مێژوو|جوگرافیا}} [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|خووزستان]] [[پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] ts7b75qijffw9euxv4g1yr1orhnh9bt 1586345 1586344 2026-05-24T07:14:21Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586345 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:IranKhuzestan.png|چەپ|وێنۆک|200px|پارێزگای خووزستان]] '''پارێزگای خووزستان''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]:استان خوزستان) یەکێک لە [[پارێزگاکانی ئێران]]ە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[ئەھواز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref> بەشێکە لە ھەرێمی [[لوڕستانی بچووک]].<ref>Anglo-American Encyclopedia، لاپەڕە ٧٠، بڵاوکەرەوە: Anglo-American Encyclopedia Company. ١٩١٠ (بە ئینگلیزی)</ref> پارێزگای خووزستان لە باکووردا لە گەڵ [[پارێزگای لوڕستان]]، لە باکووری ڕۆژھەڵات‌دا لە گەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای ئەسفەھان|ئەسفەھان]] و [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] و [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کوھگیلوویە و بویرەحمەد]]، لە باشووری ڕۆژھەڵاتدا لە گەڵ [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کوھگیلوویە و بویرەحمەد]]، لە باکووری ڕۆژاوادا لە گەڵ [[پارێزگای ئیلام]]، لە باشووردا لە گەڵ [[کەنداوی فارس]] و لە ڕۆژاوادا لە گەڵ وڵاتی [[عێراق]] ھاوسنوورە. [[ئیبن بەتووتە]] لە گەشتیارەکەیدا دەڵێت: شاری ئیزە کە پێشتر پایتەختی ئەتابکان لۆرە گەورە بوو، لە ئەم پارێزگاکەیە. == مێژوو == {{main|مێژووی پارێزگای خوزستان}} === سەردەمی کۆن === [[پەڕگە:Choghazanbil2.jpg|thumb|right|[[زیگۆرات]]ی [[چۆغازیەنبیل]] لە خووزستان پێکھاتەیەکی شکۆداری [[شارستانیەتی ئیلام]] بوو.]] پارێزگای خووزستان یەکێکە لە ناوەندەکانی شارستانیەتیی کۆن، و یەکێکە لە گرینگترین ناوچەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن]]، کە چەقەکەی لە دەوروبەری [[سووس]] بوو. یەکەم ئیمپراتۆریەتیی گەورە کە بنکەکەی لێرە بێت، ئیمپراتۆریەتیی بەھێزی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلامییەکان]] بوو لە ھەزارەی چوارەمی پێش زایین. پاشماوە شوێنەوارییەکان ئەوە دەسەلمێنن کە تەواوی پارێزگای خووزستان نیشتمانی شارستانیەتیی [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلامی]] بووە، کە شانشینێکی نائەھلیی سامی و نائەھلیی ھیندۆ-ئەورووپی بووە، و «کۆنترین شارستانیەتیی فارس»یە.<ref name=":5">According to: Sir [[Percy Sykes]], ''A History of Persia'', RoutledgeCurzon Publishers. 3rd edition. 16 October 2003. {{ISBN|0-415-32678-8}} p.38</ref> ناوی «خووزستان» لە ئیلامیی (''ʰŪvja'') وەرگیراوە، کە پێدەچێت بە /xuʒa/ گۆ کرابێت، دواتر لە فارسیی ناوەڕاستدا بووە بە ''Hūzīg'' و لە عەرەبیدا بە ''al-Xūzīya''.<ref>According to ''The [[Cambridge History of Iran]]'', 2, 259, {{ISBN|0-521-20091-1}}</ref><ref>van Bladel, "The Language of the Xuz̄ and the Fate of Elamite"</ref> لە ڕاستیدا، بە وتەی [[ئێڵتۆن ئێڵ. دانیێڵ]]، ئیلامییەکان «دامەزرێنەرانی یەکەم ئیمپراتۆریەتیی ئێرانی بوون لە ڕووی جوگرافییەوە.»<ref>Daniel, Elton L. ''The History of Iran''. Westport, Conn.: Greenwood, 2001. {{ISBN|0-313-30731-8}}. Print. p. 26</ref> لێرەوە گرینگیی جیۆپۆلیتیکیی ناوەندیی خووزستان دەردەکەوێت کە شوێنی یەکەم ئیمپراتۆریەتیی ئێران بووە.<ref name=":5" /> لە ٦٤٠ی پێش زایین، ئیلامییەکان لەلایەن [[ئاشووربانیپاڵ]]ەوە تێکشکان، و کەوتنە ژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]] کە وێرانکاریی بەسەر سووس و چۆغازیەنبیلدا ھێنا. دوای مردنی ئاشووربانیپاڵ، ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور دەستی کرد بە ئەزموونکردنی ململانێی ناوخۆیی، کە بە بێدەنگی لەلایەن [[ماد|مادەکان]]ەوە کە تا ئەو کاتە ژێردەستەی ئاشوور بوون، قۆزرایەوە. لە سەردەمی دەسەڵاتی [[سیاکزارس]]ی میدی (٦٢٥–٥٨٥ی پێش زایین)، ئیلام خرایە ناو [[شانشینی ماد|ئیمپراتۆریەتیی ماد]]، بەڵام لە ٥٣٨ی پێش زایین، [[کوروشی مەزن]]ی فارسی کە [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنسی]]ی دامەزراند، توانی زەوییەکانی ئیلام لە میدییەکان داگیر بکات. فارسەکان ڕێزێکی زۆریان لە ئیلام دەگرت و شاری سووس وەک یەکێک لە پایتەختەکانی ھەخامەنشی ڕاگەیەندرا. پاشان [[داریووشی یەکەم|داریووشی یەکەم]] کۆشکێکی گەورەی بە ناوی «ئەپادانا» لەوێ لە ٥٢١ی پێش زایین بونیاد نا. لە ٣٣١ی پێش زایین، دوای تێکشکانەکەی ھەخامەنشییەکان لە «جەنگی گەرووی یووکسیان»، سووس لەلایەن [[ئەسکەندەری مەزن]]ەوە داگیر کرا، و ساڵێک دواتر لە ٣٣٠ی پێش زایین دوای تێکشکان لە «جەنگی دەروازەی فارسی»، فارس ([[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]) لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەکدۆنیا]]وە داگیر کرا. [[سەماکانی سووس]] لەلایەن ئەسکەندەرەوە لە ٣٢٤ی پێش زایین لە [[سووس]] ڕێکخرا، کە تێیدا ھاوسەرگیریی بەکۆمەڵ لە نێوان [[فارسەکان]] و مەکدۆنییەکاندا ئەنجام درا.<ref>{{cite book|last1=Worthington|first1=Ian|title=Alexander the Great: A Reader|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-1136640049|page=46|url=https://books.google.com/books?id=yxqpAgAAQBAJ&q=susa+weddings+324}}</ref> دوای ئەسکەندەر، [[خێزانی سلووکی]] ھاتنە سەر دەسەڵاتی ناوچەکە. کاتێک خێزانی سلووکی لاواز بوون، [[میھردادی یەکەم|میھردادی یەکەمی ئەشکانی]] (١٧١–١٣٧ی پێش زایین)، دەسەڵاتی بەسەر ناوچەکەدا گرتە دەست. === سەردەمی ساسانی === لە ٢٢٤، دوای ئەوەی ئەشکانییەکان لە «جەنگی ھورموزدگان»دا تێکشکان، [[ساسانییەکان]] کۆنترۆڵی ناوچەکەیان کرد. ساسانییەکان بەرپرس بوون لە زۆرێک لەو بینایانەی کە لە ئەھواز، [[شووشتەر]] و باکووری [[ئەندیمەشک]] بونیاد نران. لە ساڵانی سەرەتای دەسەڵاتی [[شاپووری دووەم]]ی ساسانی (٣٠٩ یان ٣١٠–٣٧٩ی زایینی)، عەرەبەکان لە [[بەحرەین]]ەوە بەسەر [[کەنداوی فارس]]دا پەڕینەوە بۆ «ئەردەشێر-خۆرا»ی [[پارێزگای فارس|فارس]] و ھێرشیان کردە سەر شارەکە. وەک تۆڵەسەندنەوە، شاپووری دووەم سەرکردایەتیی ھەڵمەتێکی کرد بە ناو بەحرەیندا، ھێزە یەکگرتووەکانی ھۆزە عەرەبەکانی تەغلب، بەکر بن وائیل و عەبدولقەیسی تێکشکاند و بە شێوەیەکی کاتی بەرەو یەمامە لە ناوەڕاستی [[نەجد]] پێشڕەویی کرد. ساسانییەکان لەگەڵ ئەوەشدا ھۆزە ناوبراوەکانیان لە [[کرمان]] و [[ئەھواز]] نیشتەجێ کردەوە. عەرەبەکان دوای ئەم جەنگە ناوی شاپووری دووەمیان نا بە «شابوور زولئەکتەف».<ref>{{cite web|url=http://www.iranica.com/articles/search/searchpdf.isc?ReqStrPDFPath=/home1/iranica/articles/v2_articles/arab&OptStrLogFile=/home/iranica/public_html/logs/pdfdownload.html|title=Encyclopædia Iranica &#124; Home|website=Iranica.com|access-date=2017-03-07|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716080350/http://www.iranica.com/articles/search/searchpdf.isc?ReqStrPDFPath=%2Fhome1%2Firanica%2Farticles%2Fv2_articles%2Farab&OptStrLogFile=%2Fhome%2Firanica%2Fpublic_html%2Flogs%2Fpdfdownload.html|url-status=usurped}}</ref> بوونی ناوەندە زانستی و کولتوورییە دیارەکان وەک [[ئەکادیمیای گوندیشاپوور]] کە زانایانی پزیشکیی بەناوبانگی لە [[میسر]]، [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] و ڕۆما کۆکردبووەوە، گرینگی و ئاوەدانیی ئەم ناوچەیە لەم سەردەمەدا نیشان دەدات. [[ئەکادیمیای گوندیشاپوور|خوێندنگەی پزیشکیی جۆندی-شاپوور]] بە فەرمانی [[شاپووری یەکەم]] دامەزرا. لەلایەن شاپووری دووەمەوە (ناسراو بە «زولئەکتەف») چاککرایەوە و نۆژەنکرایەوە و لە سەردەمی ئەنووشیرواندا تەواو کرا و فراوان کرا. === فەتحی ئیسلامیی خووزستان === {{main|فەتحی ئیسلامیی خووزستان}} ==== سەردەمی ڕاشدین ==== [[پەڕگە:Dezful-masjed-jameh.jpg|thumb|right|«مزگەوتی جامعەی دێزفوول». سەرەڕای ئەو زیانە وێرانکەرانەی کە بەھۆی تۆپبارانی عێراق لە [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا بەری کەوتووە، خووزستان ھێشتا خاوەنی میراتێکی دەوڵەمەندی تەلارسازیی سەردەمی ئیسلامی، ساسانی و سەردەمانی پێشترە.]] لە ٦٣٩، ھێزەکانی [[خەلافەتی ڕاشدین]]ی موسڵمانان لەژێر فەرماندەیی [[ئەبوو مووسای ئەشعەری]]ی عەرەب، ساسانییەکانیان لە [[ئەھواز]] تێکشکاند و [[ھورموزان]]ی ساتراپی فارسیان لە شارەکە دەرکرد. دواتر [[سووس]] کەوت، بۆیە ھورموزان بەرەو [[شووشتەر]] ھەڵات. موسڵمانان بە سەرکردایەتیی ئەبوو مووسا دواتر گەمارۆیان خستە سەر ھێزە ساسانییەکان لە شووشتەر کە بۆ ماوەی ١٨ مانگ بەردەوام بوو. سەرەنجام شووشتەر لە ٦٤٢دا کەوت و دواتر موسڵمانان کۆنترۆڵی تەواویان بەسەر ناوچەکەدا چەسپاند. «مێژووی خووزستان» تۆماری کردووە کە عەرەبێکی نەناسراو کە لە شارەکەدا دەژیا، لەگەڵ پیاوێک لە سوپادا بوو بە ھاوڕێ، و لە بەرامبەر سێیەکی دەستکەوتەکاندا، تونێلی لە ناو دیوارەکەدا ھەڵکەند. عەرەبەکان نەستوورییەکان—لێکدەرەوەی شارەکە و قەشەی ھورمیزد و ھەموو خوێندکارەکانیان—پاکتاو کرد، بەڵام ھورموزانیان بە زیندوویی ھێشتەوە.<ref>Hoyland, Robert G., ''Seeing Islam as Others Saw It'', Darwin Press, 1998, {{ISBN|0-87850-125-8}} p184</ref> دواتر فەتحی [[گوندیشاپوور]] و زۆرێک لە ناوچەکانی تری سەر ڕووباری دیجلە ھات. «جەنگی نەھاوەند» سەرەنجام خووزستانی بۆ سوپاکانی موسڵمانان مسۆگەر کرد.<ref>''[[Encyclopædia Iranica]]'', p. 206</ref> لە کاتی فەتحی ئیسلامیدا، [[ساسانییەکان]] لەگەڵ ھۆزە عەرەبە ناموسڵمانەکاندا ھاوپەیمان بوون، کە ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت ئەو جەنگانە ئایینی بوون نەک نەتەوەیی. بۆ نموونە لە ٦٣٣–٦٣٤، [[خالید کوڕی وەلید]] فەرماندەی سوپای موسڵمانان، ھێزێکی یارمەتیدەری عەرەبی ساسانییەکانی لە ھۆزەکانی بەکر، عەجل، تەغلب و نامەر لە «عەین ئەلتەمر» تێکشکاند.<ref>''[[Encyclopædia Iranica]]'', page 204, under "Arab conquest of Persia"</ref> نیشتەجێبوونی موسڵمانان لە ڕێگەی سەربازگە سەربازییەکانەوە لە باشووری ئێران، زۆری نەخایاند جۆرەکانی تری فراوانبوونی بەدوای خۆیدا ھێنا. بۆ نموونە ھەندێک خێزان دەرفەتیان وەرگرت بۆ بەدەستھێنانی کۆنترۆڵی مڵک و ماڵی تایبەت.<ref>''[[Encyclopædia Iranica]]'', p. 212</ref> وەک باقی ئێران، فەتحی ئیسلامی بەم شێوەیە خووزستانی خستە ژێر دەسەڵاتی عەرەبەکانی خەلافەتەکانی [[ئەمەوی]] و [[عەباسی]]، تاوەکوو [[یەعقووب کوڕی لەیس سەفاری]]، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئێرانەوە، دووبارە ئاڵای سەربەخۆیی بەرزکردەوە و لە کۆتاییدا کۆنترۆڵی خووزستانی لە نێوان پارچەکانی تری ئێراندا بەدەستھێنایەوە، و خانەدانی تەمەنکوری [[سەفاری]]ی دامەزراند. لەو خاڵەوە بەدواوە، [[پاشاکانی فارس|خانەدانە]] ئێرانییەکان وەک بەشێکی گرینگ لە ئێران بەردەوام بوون لە فەرمانڕەواییکردنی ناوچەکە یەک لە دوای یەک. ==== سەردەمی ئەمەوی و عەباسی ==== لە سەردەمی [[ئەمەوی]]دا، گرووپە گەورەکانی کۆچەری لە ھۆزەکانی ''[[حەنیفە (ھۆز)|حەنیفە]]''، ''[[بەنوو تەمیم]]'' و ''[[عەبدولقەیس]]'' لە کەنداوی فارس پەڕینەوە و ھەندێک لە دەوڵەمەندترین ناوچەکانی [[بەسرە]]یان لە دەوروبەری [[ئەھواز]] و لە [[پارێزگای فارس|فارس]] لە کاتی [[فیتنەی دووەم]] لە ٦٦١–٦٦٥ / ٦٨٠–٦٨٤ی زایینی داگیر کرد.<ref>''[[Encyclopædia Iranica]]'', p. 215, under "Arab Tribes of Iran"</ref> لە سەردەمی [[عەباسی]]دا، لە نیوەی دووەمی سەدەی ١٠یەمدا، ھۆزی «ئەسەد» بە سوودوەرگرتن لە شەڕ و ململانێکانی ژێر دەسەڵاتی [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھییەکان]]، چوونە ناو خووزستان، کە گرووپێکی «تەمیم» لە پێش سەردەمی ئیسلامییەوە لەوێ دەژیان. بەڵام دوای ڕووخانی خانەدانی [[عەباسی]]، ڕەوتی کۆچبەرانی عەرەب بۆ ناو [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] وردە وردە کەم بووەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوام بوو. لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٦یەمدا، «[[بەنی کەعب]]» لە [[کووەیت]]ەوە، لە خووزستان نیشتەجێ بوون.<ref>See J.R. Perry, ''"The Banu Ka'b: An Amphibious Brigand State in Khuzestan", ''Le Monde'' Iranien et L'Islam I'', 1971, p. 133</ref> و لە ماوەی سەدەکانی دواتردا، ھۆزە عەرەبەکانی تریش لە باشووری عێراقەوە گوازرانەوە بۆ خووزستان.<ref>''[[Encyclopædia Iranica]]'', p. 216</ref><ref>{{Cite book|title=Averting an Iranian geopolitical crisis : a tale of power play for dominance between colonial powers, tribal and government actors in the pre and post World War One era|isbn=9781460280645|oclc=978354291|last1=Ramhormozi|first1=H.|date=19 April 2016|publisher=FriesenPress}}</ref> === سەردەمی قاجاڕ === [[پەڕگە:Emamzadeh-hamzeh.jpg|thumb|right|قوبەی وەک ئەمە لە پارێزگای خووزستاندا زۆر باون. ئەم شێوەیە نیشانەیەکی بازرگانیی تەلارسازیی دەستڕەنگینەکانی پارێزگاکەیە. [[دانیال|گۆڕی دانیال]] کە لە خووزستان ھەڵکەوتووە، خاوەنی شێوەیەکی لەم جۆرەیە. ئەم مەزارگەیەی کە لە وێنەکەدا دەبینرێت، ھی ئیمامزادە حەمزەیە، کە لە نێوان ماھشەھر و ھێندیجان ھەڵکەوتووە.]]بەپێی سی.ئی. بۆسۆرس لە «[[ئینسایکڵۆپیدیای ئێرانیکا]]»دا، لە سەردەمی [[قاجاڕ|خانەدانی قاجاڕ]]دا «پارێزگاکە وەک سەردەمی [[سەفەوییەکان]] بە عەرەبستان دەناسرا، و لە سەردەمی قاجاڕدا لە ڕووی کارگێڕییەوە پارێزگارێکی گشتی بووە.» نیوەی خووزستان بە عەرەبستان نەدەناسرا. بەشە باکوورییەکانی خووزستان کە پڕ لە دانیشتووان بوون و پایتەختەکەیان لە [[شووشتەر]] بوو، ناوە کۆنەکەیان پاراست، بەڵام جارجارە بەھۆی زۆریی ژمارەی دانیشتووانی [[بەختیاری]] لە نیوەی خووزستاندا دەخرایە ناو ناوچەی [[لوڕی گەورە]]وە. لە ١٨٥٦، لە ڕەوتی «جەنگی ئەنگلۆ-فارس» لەسەر شاری [[ھیرات]]، ھێزە دەریایییەکانی بەریتانیا بە ڕووباری [[کاروون]]دا تا ئەھواز ڕۆیشتن. بەڵام لەو ڕێککەوتنەی کە دواتر کرا، پارێزگاکەیان چۆڵ کرد. ھەندێک لە ھێزە ھۆزەکییەکان، وەک ئەوانەی لەلایەن [[شێخ جابر ئەلکەعبی]]، شێخی [[خوڕەمشار|موحەمەرە]] سەرکردایەتی دەکران، لە بەرەنگاربوونەوەی ھێزە داگیرکەرەکانی بەریتانیادا باشتر بوون لەوانەی کە لەلایەن حکوومەتی ناوەندییەوە نێردرابوون، کە زۆر لاواز بوو. بەڵام مەبەست لە داگیرکردنی پارێزگاکە و ناوچە کەناراوەکانی تری باشووری [[فارس (سەرزەوی)|فارس]]/[[ئێران]] ئەوە بوو کە فارسەکان ناچار بکەن [[ھیرات]] چۆڵ بکەن نەک داگیرکردنی ھەمیشەییی ئەم ناوچانە. == دانیشتووان == {{bar box | title=نەتەوەکانی پارێزگای خووزستان (٢٠١٦)<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەسیری|یەکەم=موژگان|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ئەنجامی کتێب|ساڵ=١٣٩٥ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٤١٥-٢٠٦-١|شوێن=تاران}}</ref> | titlebar=#ddd | left1='''نەتەوە''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|[[لوڕ]] ([[بەختیاری]])|blue|٥٨٫٦}} {{bar percent|[[عەرەب]]ەکان|red|٢١٫٥}} {{bar percent|[[فارسەکان]]|gold|١٨٫٩}} {{bar percent|[[تورکەکان]]|black|٢٫٥}} {{bar percent|ئەوانەی تر|grey|٠٫٧}}}} == پێشانگا == [[File:Choghazanbil2.jpg|thumb|right|پەرستگەی زیگورات]][[File:Dezful-masjed-jameh.jpg|thumb|right|مزگەوتی جامیعی [[دژپێڵ|دزفوول]]]] [[File:Pol Sefid 1.JPG|200px|thumbnail|[[پرد|پردی]] سپی]] [[File:Karun3-dam.jpg|thumb|right|بەنداوی کارونی سێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگاکانی لوڕستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Khuzestan Province}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مێژوو|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|خووزستان]] [[پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] nnyrl1cecc2qnanczu4o7sw1thwrsoz 0 8739 1586347 1557315 2026-05-24T07:17:58Z 1silent scientist 51740 1586347 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:IranKohkiluyehBuyerAhmad.png|وێنۆک|200px|پارێزگای کوھگیلوویە و بوێەر ئەحمەد]] '''پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: استان کھگیلویە و بویراحمد) یەکێکە لە [[پارێزگاکانی ئێران]]. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[یاسووج]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref> پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە باکووردا لەگەڵ [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای ئەسفەھان|ئەسفەھان]] و [[پارێزگای فارس|فارس]]، لە باشووردا لەگەڵ [[پارێزگای بووشەھر]]، لە ڕۆژاوادا لەگەڵ [[پارێزگای خووزستان]] ھاوسنوورە. == دیمۆگرافیا == === زمان === {{bar box|title=پێکھاتەی زمانی دایکی ٢٠٢٣<ref name ="IranAtlas">{{Cite web |date=2023 |title=Kohgiluyeh va Boyer Ahmad Province |url=https://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.kohgiluyeh_va_boyer_ahmad_heritage |access-date=29 December 2024}}</ref>|titlebar=#ddd|left1=زمان|right1=لە سەدا|float=|bars= {{bar percent|[[زمانی لوڕی|لوڕیی]]|orange|٧١.٥}} {{bar percent|[[زمانی فارسی|فارسی]]|yellow|٢١.٠}} {{bar percent|[[زمانی قەشقایی|قەشقایی]]|blue|١.٤}} {{bar percent|[[شێوەزاری بەختیاری|بەختیاری]]|green|١.٤}} {{bar percent|[[عەرەبیی خووزستانی]]|red|٠.٩}} {{bar percent|تێکەڵ|grey|٣.٨}}}} === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٦٢١،٤٢٨ کەس بوو لە ١٢٥،٧٧٩ خێزاندا.<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011|date=}}</ref> بەپێی سەرژمێریی نیشتمانیی گشتیی دانیشتووان و نیشتەجێبوون، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە ٢٠١١دا ٦٥٨،٦٢٩ کەس بووە لە ١٥٦،١٧٦ خێزاندا.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel|date=}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی بە ٧١٣،٠٥٢ کەس لە ١٨٦،٣٢٠ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021|date=}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === [[پەڕگە:Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad.svg|320px]] مێژووی دانیشتووان و گۆڕانکارییە پێکھاتەیییەکانی دابەشکردنی کارگێڕیی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد |- ! شارستانەکان !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> |- | [[شارستانی بەھمەیی|بەھمەیی]] || style="text-align: right;" | ٣٥،٠٦٧ || style="text-align: right;" | ٣٧،٠٤٨ || style="text-align: right;" | ٣٨،١٣٦ |- | [[شارستانی باشت|باشت]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی گەچساران]] جیا کرایەوە<ref name="Basht County Establishment">{{cite report|title=Divisional changes and reforms in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/TreeText/168480|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811173340/https://qavanin.ir/Law/TreeText/168480|publisher=Ministry of the Interior, Board of Ministers|last=Rahimi|first=Mohammad Reza|archive-date=11 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 16 March 1389|id=Proposal 1/4/42/173454|access-date=11 August 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٢٠،٦٩٩ || style="text-align: right;" | ٢١،٦٩٠ |- | [[شارستانی بۆیەر ئەحمەد|بۆیەر ئەحمەد]] || style="text-align: right;" | ٢١٢،٥٥٢ || style="text-align: right;" | ٢٤٣،٧٧١ || style="text-align: right;" | ٢٩٩،٨٨٥ |- | [[شارستانی چەرام|چەرام]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی کۆھگیلوویە]] جیا کرایەوە<ref name="Charam County Establishment">{{Cite news|title=Charam County Officially Established|via=moi.ir/news/74170/شهرستان-چرام-رسما-تاسيس-شد (Ministry of the Interior)|language=fa|date=13 November 2010|quote=Charam County, separated from Kohgiluyeh and centered on Charam city...This county currently has one city, two districts (Charam and Sarfaryab) and four rural districts (Charam and Alqchin Rural Districts of Charam District and Sarfaryab...}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٣٢،١٥٩ || style="text-align: right;" | ٣٣،٥٤٣ |- | [[شارستانی دانا|دانا]] || style="text-align: right;" | ٥٢،٢٤٢ || style="text-align: right;" | ٥٢،٠٤٠ || style="text-align: right;" | ٤٢،٥٣٩ |- | [[شارستانی گەچساران|گەچساران]] || style="text-align: right;" | ١٣١،٦٢٨ || style="text-align: right;" | ١١٩،٢١٧ || style="text-align: right;" | ١٢٤،٠٩٦ |- | [[شارستانی کۆھگیلوویە|کۆھگیلوویە]] || style="text-align: right;" | ١٨٩،٩٣٩ || style="text-align: right;" | ١٥٣،٦٩٥ || style="text-align: right;" | ١٣١،٣٥١ |- | [[شارستانی لاندە|لاندە]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١١ لە شارستانی کۆھگیلوویە جیا کرایەوە<ref name="Landeh County Establishment">{{cite report|title=Carrying out national divisions in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/194770|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814174252/https://qavanin.ir/Law/PrintText/194770|publisher=Ministry of the Interior|last=Rahimi|first=Mohammadreza|archive-date=14 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 29 September 1391|id=Proposal 42/1/131105/42/1390|access-date=14 August 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٢١،٨١٢ |- | [[شارستانی مارگۆن|مارگۆن]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە [[شارستانی بۆیەر ئەحمەد]] جیا کرایەوە<ref name="Margown County Establishment">{{cite report|title=Divisional changes and reforms in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/267292|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811213059/https://qavanin.ir/Law/PrintText/267292|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=11 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 8 October 2018|id=Proposal 245367|access-date=11 August 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٦٢١،٤٢٨''' || style="text-align: right;"| '''٦٥٨،٦٢٩''' || style="text-align: right;"| '''٧١٣،٠٥٢''' |} === شارەکان === بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٦، ٣٩٧،٤٦١ کەس (زیاتر لە ٥٥٪ی دانیشتووانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد) لەم شارانەی خوارەوەدا دەژین:<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> {| class="wikitable sortable" ! شار !! دانیشتووان |- | [[باشت]] || style="text-align: right;" | ١٠،٧٦٤ |- | [[چەرام، ئێران|چەرام]] || style="text-align: right;" | ١٥،٢١٨ |- | [[چیتاب]] || style="text-align: right;" | ١،١٦٤ |- | [[دەھدەشت]] || style="text-align: right;" | ٥٧،٠٣٦ |- | [[دیشمووک]]|| style="text-align: right;" | ٥،٧٩١ |- | [[دووگۆنبەدان]] || style="text-align: right;" | ٩٦،٧٢٨ |- | [[گەراب-ی سەفلا]] || style="text-align: right;" | ٥٤٥ |- | [[لاندە]] || style="text-align: right;" | ١٢،٧٧٢ |- | [[لیکەک]] || style="text-align: right;" | ١٩،٨٥٧ |- | [[مادەوان، ئێران|مادەوان]] || style="text-align: right;" | ١٨،٠٧٨ |- | [[مارگۆن]] || style="text-align: right;" | ٣،١٣٥ |- | [[پاتاوە]] || style="text-align: right;" | ٢،٢٨٤ |- | [[قەڵای ڕەئیسی]] || style="text-align: right;" | ٣،٢٦٩ |- | [[سەرفەریاب، ئێران|سەرفەریاب]] || style="text-align: right;" | ١،٩٩٥ |- | [[سیسەخت]] || style="text-align: right;" | ٧،٨٥٥ |- | [[سووق، ئێران|سووق]] || style="text-align: right;" | ٦،٤٣٨ |- | '''[[یاسووج]]''' || style="text-align: right;" | '''١٣٤،٥٣٢''' |} == جوگرافیا == [[پەڕگە:Landscape of Shadegan.jpg|thumb|250px|چیای خامین؛ [[شادەگان، کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|شادەگان]]، باشت لە شارستانی [[گەچساران]] لە کۆتاییی زستاندا]] پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە باشووری ئێران ھەڵکەوتووە، و لەگەڵ پێنج پارێزگا ھاوسنوورە: پارێزگاکانی [[پارێزگای ئەسفەھان|ئەسفەھان]] و [[پارێزگای فارس|فارس]] لە ڕۆژھەڵات، پارێزگای [[پارێزگای بووشەھر|بووشەھر]] لە باشوور، [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] لە ڕۆژاوا و [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە باکوور. زەویی پارێزگاکە زۆربەی شاخاوییە، و بەشێکە لە زنجیرەچیای [[زاگرۆس]]. بەرزترین خاڵ لوتکەی [[دانا]]یە بە بەرزیی ٥،١٠٩ مەتر. زنجیرەچیای دانا کە بەرزییەکەی دەگاتە ٤،٠٠٠ مەتر، لەم پارێزگایەدا ھەڵکەوتووە، و بە دارستانی بەڕوو داپۆشراوە. چیایەکی دیکە خامین یان خامییە، کە لە [[شارستانی گەچساران]]دا ھەڵکەوتووە. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == گەشتیاری == ١٨ ڕووباری بچووک و گەورە، ٤٠ کانی گەورە، ١٧ ئاودێر، پێنج [[تاڤگە]]، سێ دەریاچە، ٦٠ [[دۆڵ]] و دەربەند، باخ و دەشتایی سەوز، مەزارگە، [[قەڵا]]، کاروانسەرا، مزگەوت، ئەمباری ئاو، پەرستگای ئاگر، [[پرد]] و تاوەری مێژوویی، شوێنی گەشتیاری ناوچەکەن. == دانیشتووان == {{bar box | title=گرووپە ڕەگەزییەکان لە پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد (٢٠١٦) <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەسیری|یەکەم=موژگان|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ئەنجامی کتێب|ساڵ=١٣٩٥ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٤١٥-٢٠٦-١|شوێن=تاران}}</ref> | titlebar=#ddd | left1='''گرووپە ڕەگەزییەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|لوڕ|yellow|٩٢٫٠}} {{bar percent|فارس|black|٤٫٠}} {{bar percent|ئەوانی تر|purple|٤٫٠}}}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگاکانی لوڕستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] [[پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان]] 32rny37ny5b1kssen51a1r91qrdzbhl 1586348 1586347 2026-05-24T07:18:20Z 1silent scientist 51740 /* دانیشتووان 2 */ 1586348 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:IranKohkiluyehBuyerAhmad.png|وێنۆک|200px|پارێزگای کوھگیلوویە و بوێەر ئەحمەد]] '''پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: استان کھگیلویە و بویراحمد) یەکێکە لە [[پارێزگاکانی ئێران]]. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[یاسووج]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref> پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە باکووردا لەگەڵ [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای ئەسفەھان|ئەسفەھان]] و [[پارێزگای فارس|فارس]]، لە باشووردا لەگەڵ [[پارێزگای بووشەھر]]، لە ڕۆژاوادا لەگەڵ [[پارێزگای خووزستان]] ھاوسنوورە. == دیمۆگرافیا == === زمان === {{bar box|title=پێکھاتەی زمانی دایکی ٢٠٢٣<ref name ="IranAtlas">{{Cite web |date=2023 |title=Kohgiluyeh va Boyer Ahmad Province |url=https://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.kohgiluyeh_va_boyer_ahmad_heritage |access-date=29 December 2024}}</ref>|titlebar=#ddd|left1=زمان|right1=لە سەدا|float=|bars= {{bar percent|[[زمانی لوڕی|لوڕیی]]|orange|٧١.٥}} {{bar percent|[[زمانی فارسی|فارسی]]|yellow|٢١.٠}} {{bar percent|[[زمانی قەشقایی|قەشقایی]]|blue|١.٤}} {{bar percent|[[شێوەزاری بەختیاری|بەختیاری]]|green|١.٤}} {{bar percent|[[عەرەبیی خووزستانی]]|red|٠.٩}} {{bar percent|تێکەڵ|grey|٣.٨}}}} === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٦٢١،٤٢٨ کەس بوو لە ١٢٥،٧٧٩ خێزاندا.<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011|date=}}</ref> بەپێی سەرژمێریی نیشتمانیی گشتیی دانیشتووان و نیشتەجێبوون، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە ٢٠١١دا ٦٥٨،٦٢٩ کەس بووە لە ١٥٦،١٧٦ خێزاندا.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel|date=}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی بە ٧١٣،٠٥٢ کەس لە ١٨٦،٣٢٠ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021|date=}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === [[پەڕگە:Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad.svg|320px]] مێژووی دانیشتووان و گۆڕانکارییە پێکھاتەیییەکانی دابەشکردنی کارگێڕیی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد |- ! شارستانەکان !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> |- | [[شارستانی بەھمەیی|بەھمەیی]] || style="text-align: right;" | ٣٥،٠٦٧ || style="text-align: right;" | ٣٧،٠٤٨ || style="text-align: right;" | ٣٨،١٣٦ |- | [[شارستانی باشت|باشت]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی گەچساران]] جیا کرایەوە<ref name="Basht County Establishment">{{cite report|title=Divisional changes and reforms in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/TreeText/168480|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811173340/https://qavanin.ir/Law/TreeText/168480|publisher=Ministry of the Interior, Board of Ministers|last=Rahimi|first=Mohammad Reza|archive-date=11 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 16 March 1389|id=Proposal 1/4/42/173454|access-date=11 August 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٢٠،٦٩٩ || style="text-align: right;" | ٢١،٦٩٠ |- | [[شارستانی بۆیەر ئەحمەد|بۆیەر ئەحمەد]] || style="text-align: right;" | ٢١٢،٥٥٢ || style="text-align: right;" | ٢٤٣،٧٧١ || style="text-align: right;" | ٢٩٩،٨٨٥ |- | [[شارستانی چەرام|چەرام]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی کۆھگیلوویە]] جیا کرایەوە<ref name="Charam County Establishment">{{Cite news|title=Charam County Officially Established|via=moi.ir/news/74170/شهرستان-چرام-رسما-تاسيس-شد (Ministry of the Interior)|language=fa|date=13 November 2010|quote=Charam County, separated from Kohgiluyeh and centered on Charam city...This county currently has one city, two districts (Charam and Sarfaryab) and four rural districts (Charam and Alqchin Rural Districts of Charam District and Sarfaryab...}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٣٢،١٥٩ || style="text-align: right;" | ٣٣،٥٤٣ |- | [[شارستانی دانا|دانا]] || style="text-align: right;" | ٥٢،٢٤٢ || style="text-align: right;" | ٥٢،٠٤٠ || style="text-align: right;" | ٤٢،٥٣٩ |- | [[شارستانی گەچساران|گەچساران]] || style="text-align: right;" | ١٣١،٦٢٨ || style="text-align: right;" | ١١٩،٢١٧ || style="text-align: right;" | ١٢٤،٠٩٦ |- | [[شارستانی کۆھگیلوویە|کۆھگیلوویە]] || style="text-align: right;" | ١٨٩،٩٣٩ || style="text-align: right;" | ١٥٣،٦٩٥ || style="text-align: right;" | ١٣١،٣٥١ |- | [[شارستانی لاندە|لاندە]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١١ لە شارستانی کۆھگیلوویە جیا کرایەوە<ref name="Landeh County Establishment">{{cite report|title=Carrying out national divisions in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/194770|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814174252/https://qavanin.ir/Law/PrintText/194770|publisher=Ministry of the Interior|last=Rahimi|first=Mohammadreza|archive-date=14 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 29 September 1391|id=Proposal 42/1/131105/42/1390|access-date=14 August 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٢١،٨١٢ |- | [[شارستانی مارگۆن|مارگۆن]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە [[شارستانی بۆیەر ئەحمەد]] جیا کرایەوە<ref name="Margown County Establishment">{{cite report|title=Divisional changes and reforms in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/267292|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811213059/https://qavanin.ir/Law/PrintText/267292|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=11 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 8 October 2018|id=Proposal 245367|access-date=11 August 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٦٢١،٤٢٨''' || style="text-align: right;"| '''٦٥٨،٦٢٩''' || style="text-align: right;"| '''٧١٣،٠٥٢''' |} === شارەکان === بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٦، ٣٩٧،٤٦١ کەس (زیاتر لە ٥٥٪ی دانیشتووانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد) لەم شارانەی خوارەوەدا دەژین:<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> {| class="wikitable sortable" ! شار !! دانیشتووان |- | [[باشت]] || style="text-align: right;" | ١٠،٧٦٤ |- | [[چەرام، ئێران|چەرام]] || style="text-align: right;" | ١٥،٢١٨ |- | [[چیتاب]] || style="text-align: right;" | ١،١٦٤ |- | [[دەھدەشت]] || style="text-align: right;" | ٥٧،٠٣٦ |- | [[دیشمووک]]|| style="text-align: right;" | ٥،٧٩١ |- | [[دووگۆنبەدان]] || style="text-align: right;" | ٩٦،٧٢٨ |- | [[گەراب-ی سەفلا]] || style="text-align: right;" | ٥٤٥ |- | [[لاندە]] || style="text-align: right;" | ١٢،٧٧٢ |- | [[لیکەک]] || style="text-align: right;" | ١٩،٨٥٧ |- | [[مادەوان، ئێران|مادەوان]] || style="text-align: right;" | ١٨،٠٧٨ |- | [[مارگۆن]] || style="text-align: right;" | ٣،١٣٥ |- | [[پاتاوە]] || style="text-align: right;" | ٢،٢٨٤ |- | [[قەڵای ڕەئیسی]] || style="text-align: right;" | ٣،٢٦٩ |- | [[سەرفەریاب، ئێران|سەرفەریاب]] || style="text-align: right;" | ١،٩٩٥ |- | [[سیسەخت]] || style="text-align: right;" | ٧،٨٥٥ |- | [[سووق، ئێران|سووق]] || style="text-align: right;" | ٦،٤٣٨ |- | '''[[یاسووج]]''' || style="text-align: right;" | '''١٣٤،٥٣٢''' |} == جوگرافیا == [[پەڕگە:Landscape of Shadegan.jpg|thumb|250px|چیای خامین؛ [[شادەگان، کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|شادەگان]]، باشت لە شارستانی [[گەچساران]] لە کۆتاییی زستاندا]] پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە باشووری ئێران ھەڵکەوتووە، و لەگەڵ پێنج پارێزگا ھاوسنوورە: پارێزگاکانی [[پارێزگای ئەسفەھان|ئەسفەھان]] و [[پارێزگای فارس|فارس]] لە ڕۆژھەڵات، پارێزگای [[پارێزگای بووشەھر|بووشەھر]] لە باشوور، [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] لە ڕۆژاوا و [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە باکوور. زەویی پارێزگاکە زۆربەی شاخاوییە، و بەشێکە لە زنجیرەچیای [[زاگرۆس]]. بەرزترین خاڵ لوتکەی [[دانا]]یە بە بەرزیی ٥،١٠٩ مەتر. زنجیرەچیای دانا کە بەرزییەکەی دەگاتە ٤،٠٠٠ مەتر، لەم پارێزگایەدا ھەڵکەوتووە، و بە دارستانی بەڕوو داپۆشراوە. چیایەکی دیکە خامین یان خامییە، کە لە [[شارستانی گەچساران]]دا ھەڵکەوتووە. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == گەشتیاری == ١٨ ڕووباری بچووک و گەورە، ٤٠ کانی گەورە، ١٧ ئاودێر، پێنج [[تاڤگە]]، سێ دەریاچە، ٦٠ [[دۆڵ]] و دەربەند، باخ و دەشتایی سەوز، مەزارگە، [[قەڵا]]، کاروانسەرا، مزگەوت، ئەمباری ئاو، پەرستگای ئاگر، [[پرد]] و تاوەری مێژوویی، شوێنی گەشتیاری ناوچەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگاکانی لوڕستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] [[پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان]] rs7m78m6ynlx7o8b2yzxykzx9iu8a4v 1586349 1586348 2026-05-24T07:19:06Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586349 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:IranKohkiluyehBuyerAhmad.png|وێنۆک|200px|پارێزگای کوھگیلوویە و بوێەر ئەحمەد]] '''پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: استان کھگیلویە و بویراحمد) یەکێکە لە [[پارێزگاکانی ئێران]]. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[یاسووج]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref> پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە باکووردا لەگەڵ [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای ئەسفەھان|ئەسفەھان]] و [[پارێزگای فارس|فارس]]، لە باشووردا لەگەڵ [[پارێزگای بووشەھر]]، لە ڕۆژاوادا لەگەڵ [[پارێزگای خووزستان]] ھاوسنوورە. == دیمۆگرافیا == === زمان === {{bar box|title=پێکھاتەی زمانی دایکی ٢٠٢٣<ref name ="IranAtlas">{{Cite web |date=2023 |title=Kohgiluyeh va Boyer Ahmad Province |url=https://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.kohgiluyeh_va_boyer_ahmad_heritage |access-date=29 December 2024}}</ref>|titlebar=#ddd|left1=زمان|right1=لە سەدا|float=|bars= {{bar percent|[[زمانی لوڕی|لوڕیی]]|orange|٧١.٥}} {{bar percent|[[زمانی فارسی|فارسی]]|yellow|٢١.٠}} {{bar percent|[[زمانی قەشقایی|قەشقایی]]|blue|١.٤}} {{bar percent|[[شێوەزاری بەختیاری|بەختیاری]]|green|١.٤}} {{bar percent|[[عەرەبیی خووزستانی]]|red|٠.٩}} {{bar percent|تێکەڵ|grey|٣.٨}}}} === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٦٢١،٤٢٨ کەس بوو لە ١٢٥،٧٧٩ خێزاندا.<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011|date=}}</ref> بەپێی سەرژمێریی نیشتمانیی گشتیی دانیشتووان و نیشتەجێبوون، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە ٢٠١١دا ٦٥٨،٦٢٩ کەس بووە لە ١٥٦،١٧٦ خێزاندا.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel|date=}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکەی بە ٧١٣،٠٥٢ کەس لە ١٨٦،٣٢٠ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021|date=}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === [[پەڕگە:Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad.svg|320px]] مێژووی دانیشتووان و گۆڕانکارییە پێکھاتەیییەکانی دابەشکردنی کارگێڕیی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد |- ! شارستانەکان !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> |- | [[شارستانی بەھمەیی|بەھمەیی]] || style="text-align: right;" | ٣٥،٠٦٧ || style="text-align: right;" | ٣٧،٠٤٨ || style="text-align: right;" | ٣٨،١٣٦ |- | [[شارستانی باشت|باشت]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی گەچساران]] جیا کرایەوە<ref name="Basht County Establishment">{{cite report|title=Divisional changes and reforms in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/TreeText/168480|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811173340/https://qavanin.ir/Law/TreeText/168480|publisher=Ministry of the Interior, Board of Ministers|last=Rahimi|first=Mohammad Reza|archive-date=11 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 16 March 1389|id=Proposal 1/4/42/173454|access-date=11 August 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٢٠،٦٩٩ || style="text-align: right;" | ٢١،٦٩٠ |- | [[شارستانی بۆیەر ئەحمەد|بۆیەر ئەحمەد]] || style="text-align: right;" | ٢١٢،٥٥٢ || style="text-align: right;" | ٢٤٣،٧٧١ || style="text-align: right;" | ٢٩٩،٨٨٥ |- | [[شارستانی چەرام|چەرام]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠٠٦ لە [[شارستانی کۆھگیلوویە]] جیا کرایەوە<ref name="Charam County Establishment">{{Cite news|title=Charam County Officially Established|via=moi.ir/news/74170/شهرستان-چرام-رسما-تاسيس-شد (Ministry of the Interior)|language=fa|date=13 November 2010|quote=Charam County, separated from Kohgiluyeh and centered on Charam city...This county currently has one city, two districts (Charam and Sarfaryab) and four rural districts (Charam and Alqchin Rural Districts of Charam District and Sarfaryab...}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٣٢،١٥٩ || style="text-align: right;" | ٣٣،٥٤٣ |- | [[شارستانی دانا|دانا]] || style="text-align: right;" | ٥٢،٢٤٢ || style="text-align: right;" | ٥٢،٠٤٠ || style="text-align: right;" | ٤٢،٥٣٩ |- | [[شارستانی گەچساران|گەچساران]] || style="text-align: right;" | ١٣١،٦٢٨ || style="text-align: right;" | ١١٩،٢١٧ || style="text-align: right;" | ١٢٤،٠٩٦ |- | [[شارستانی کۆھگیلوویە|کۆھگیلوویە]] || style="text-align: right;" | ١٨٩،٩٣٩ || style="text-align: right;" | ١٥٣،٦٩٥ || style="text-align: right;" | ١٣١،٣٥١ |- | [[شارستانی لاندە|لاندە]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١١ لە شارستانی کۆھگیلوویە جیا کرایەوە<ref name="Landeh County Establishment">{{cite report|title=Carrying out national divisions in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/194770|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814174252/https://qavanin.ir/Law/PrintText/194770|publisher=Ministry of the Interior|last=Rahimi|first=Mohammadreza|archive-date=14 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 29 September 1391|id=Proposal 42/1/131105/42/1390|access-date=14 August 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | ٢١،٨١٢ |- | [[شارستانی مارگۆن|مارگۆن]]{{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ لە [[شارستانی بۆیەر ئەحمەد]] جیا کرایەوە<ref name="Margown County Establishment">{{cite report|title=Divisional changes and reforms in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/267292|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811213059/https://qavanin.ir/Law/PrintText/267292|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=11 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 8 October 2018|id=Proposal 245367|access-date=11 August 2023}}</ref>}} || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — || style="text-align: right;" | — |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٦٢١،٤٢٨''' || style="text-align: right;"| '''٦٥٨،٦٢٩''' || style="text-align: right;"| '''٧١٣،٠٥٢''' |} === شارەکان === بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٦، ٣٩٧،٤٦١ کەس (زیاتر لە ٥٥٪ی دانیشتووانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد) لەم شارانەی خوارەوەدا دەژین:<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> {| class="wikitable sortable" ! شار !! دانیشتووان |- | [[باشت]] || style="text-align: right;" | ١٠،٧٦٤ |- | [[چەرام، ئێران|چەرام]] || style="text-align: right;" | ١٥،٢١٨ |- | [[چیتاب]] || style="text-align: right;" | ١،١٦٤ |- | [[دەھدەشت]] || style="text-align: right;" | ٥٧،٠٣٦ |- | [[دیشمووک]]|| style="text-align: right;" | ٥،٧٩١ |- | [[دووگۆنبەدان]] || style="text-align: right;" | ٩٦،٧٢٨ |- | [[گەراب-ی سەفلا]] || style="text-align: right;" | ٥٤٥ |- | [[لاندە]] || style="text-align: right;" | ١٢،٧٧٢ |- | [[لیکەک]] || style="text-align: right;" | ١٩،٨٥٧ |- | [[مادەوان، ئێران|مادەوان]] || style="text-align: right;" | ١٨،٠٧٨ |- | [[مارگۆن]] || style="text-align: right;" | ٣،١٣٥ |- | [[پاتاوە]] || style="text-align: right;" | ٢،٢٨٤ |- | [[قەڵای ڕەئیسی]] || style="text-align: right;" | ٣،٢٦٩ |- | [[سەرفەریاب، ئێران|سەرفەریاب]] || style="text-align: right;" | ١،٩٩٥ |- | [[سیسەخت]] || style="text-align: right;" | ٧،٨٥٥ |- | [[سووق، ئێران|سووق]] || style="text-align: right;" | ٦،٤٣٨ |- | '''[[یاسووج]]''' || style="text-align: right;" | '''١٣٤،٥٣٢''' |} == جوگرافیا == [[پەڕگە:Landscape of Shadegan.jpg|thumb|250px|چیای خامین؛ [[شادەگان، کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|شادەگان]]، باشت لە شارستانی [[گەچساران]] لە کۆتاییی زستاندا]] پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد لە باشووری ئێران ھەڵکەوتووە، و لەگەڵ پێنج پارێزگا ھاوسنوورە: پارێزگاکانی [[پارێزگای ئەسفەھان|ئەسفەھان]] و [[پارێزگای فارس|فارس]] لە ڕۆژھەڵات، پارێزگای [[پارێزگای بووشەھر|بووشەھر]] لە باشوور، [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] لە ڕۆژاوا و [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە باکوور. زەویی پارێزگاکە زۆربەی شاخاوییە، و بەشێکە لە زنجیرەچیای [[زاگرۆس]]. بەرزترین خاڵ لوتکەی [[دانا]]یە بە بەرزیی ٥،١٠٩ مەتر. زنجیرەچیای دانا کە بەرزییەکەی دەگاتە ٤،٠٠٠ مەتر، لەم پارێزگایەدا ھەڵکەوتووە، و بە دارستانی بەڕوو داپۆشراوە. چیایەکی دیکە خامین یان خامییە، کە لە [[شارستانی گەچساران]]دا ھەڵکەوتووە. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == گەشتیاری == ١٨ ڕووباری بچووک و گەورە، ٤٠ کانی گەورە، ١٧ ئاودێر، پێنج [[تاڤگە]]، سێ دەریاچە، ٦٠ [[دۆڵ]] و دەربەند، باخ و دەشتایی سەوز، مەزارگە، [[قەڵا]]، کاروانسەرا، مزگەوت، ئەمباری ئاو، پەرستگای ئاگر، [[پرد]] و تاوەری مێژوویی، شوێنی گەشتیاری ناوچەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگاکانی لوڕستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] [[پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان]] 84wfld059j5o8f0dfgjoqndjjm0qozz 0 8779 1586226 1525771 2026-05-23T11:59:54Z 1silent scientist 51740 1586226 wikitext text/x-wiki {{Coord|37|48|02|N|38|18|19|E|region:TR-02_type:adm1st|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای ئادیامان | ناوی_خۆماڵی = پارێزگای سەمسوور | ناوەکانی_تر = Parêzgeha Semsûr | جۆری_نیشتنگە = پارێزگا | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = Adiyaman in Turkey.svg | قەبارەی_نەخشە = 200px | شرۆڤەی_نەخشە = پارێزگای سەمسوور | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارچە]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچەکانی تورکیا|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات|ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٩٠,٩٣٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]]<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Ad%C4%B1yaman_Province ویکیپیدیای ئینگلیسی]</ref> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = 0416 | وێبگە = http://www.adiyaman.gov.tr/ }} '''پارێزگای سەمسوور''' (بە [[تورکی]]: Adıyaman، بە [[کوردیی باکووری]]: Semsûr) یەکێکە لە [[پارێزگاکانی تورکیا]] لە [[باکووری کوردستان]] لە [[ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[سەمسوور]]ە. ==مێژوو== ===دەسەڵاتی سەرەتاییی ئەرمەنییەکان=== بوونی [[ئەرمەنییەکان]] لە ئادیامان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ٤ەم، کە تێیدا بە «ئاگرپەرستان» ناسرابوون. ئەرمەنییەکان لە ناوچەکەدا دەژیان کاتێک [[عەرەب]]ە موسڵمانەکان لە ساڵی ٦٣٩دا ناوچەکەیان گرت. عەرەبەکان شارەکەیان بە بەشێک لە ئەرمەنستان دادەنا و بەھۆی چەوسانەوەی [[بیزەنتی]]یەکان لە ساڵی ٧١٣دا، کۆچیان لە [[ئەرمەنستانی بیزەنتی]]یەوە بۆ ھات. شارەکە لە دوای [[جەنگی ملازگرد]] لە ساڵی ١٠٧١ کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[سەلجووقییەکان]] و ئەرمەنییە خۆماڵییەکان میرنشینیان لە ناوچەکەدا دامەزراند. یەکێک لەم میرنشینانە لەلایەن [[فیلارێتۆس براخامیۆس]]ەوە دامەزرا کە ھەوڵی دەدا زەوییەکە لە نێوان سەلجووق و بیزەنتییەکان بپارێزێت. دوای مردنی، ناوچەکە کەوتە ژێر کۆنترۆڵی سەرکردە جۆراوجۆرەکان وەک [[کۆغ ڤاسیل]] و [[کۆنستانتینی گەرگەر]]. ناوچەی دەوروبەری گەرگەر و دێری مۆر بار سەوما بوو بە بنکەیەکی تایبەتی دەسەڵات بۆ سەرۆکە خۆماڵییەکانی بە ڕەچەڵەک سوریانی و ئەرمەنی. ئەرمەنییەکان پێوەندییەکی باشیان لەگەڵ دەوڵەتە خاچھەڵگرە ئەورووپییەکان ھەبوو، بەڵام ویلایەتی خاچھەڵگری ڕەھا لە دژی ئەرمەنییەکان لە ئادیامان پێشڕەوی کرد. سەرکردە ڕامیارییەکانی ئادیامانیش بوونە قوربانی تیرۆرکردن لەلایەن ڕەھاوە. ھاوسەری کۆغ ڤاسیلیش سوپایەکی بۆ پاراستنی ناوچەکە لە ڕەھا دامەزراند، بەڵام لە کۆتاییدا ڕەھا ناوچەکەی گرت. ھەرچۆنێک بێت، پێوەندییە نزیکەکانی نێوان ئەرمەنییەکان و دەوڵەتە خاچھەڵگرەکان بەردەوام بوو تا ئەو کاتەی نوورەدین لە ساڵی ١١٥٠دا ناوچەکەی گرت. ناوچەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[تیمورتاش]]ی [[ئارتوقییەکان]] بەھۆی پشتگیریکردنی لە نوورەدین و دواتر [[سەلجووقییەکان]] لە سەرەتای سەدەی ١٣یەمەوە. خۆماڵییەکان لە لادانی دەسەڵاتی [[قلیچ ئەرسەلانی دووەم]] لە کۆتاییی سەدەی ١٢ھەمدا سەرکەوتوو نەبوون. لە ماوەی دوواتردا، ململانێ لەسەر ناوچەکە لە نێوان سوڵتانییەتی [[مەمالیک]] و [[شانشینی کیلیکیای ئەرمەنستان|شانشینی ئەرمەنیی کیلیکیادا]] ھەبوو، دەستاودەستی کرد لە نێوان ھەردوولایاندا تا دواجار کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ھەمیشەییی مەمالیک.<ref>Beihammer 2017, p. 42.</ref><ref>MacEvitt 2010, p. 293.</ref><ref>Peter Alfred, Andrews; Benninghaus, Rüdiger, eds. (1989). Ethnic Groups in the Republic of Turkey. p. 179.</ref> ==دانیشتووان== لە کۆی ٣٣٩ گوندی پارێزگاکە، ٢٩٦یان کوردنشینن لەکاتێکدا ٤٣ گوندەکەی تری دانیشتووانی [[تورک]]ن. لە ڕووی لایەنی ئایینییەوە، ٢٩٣ لە گوندەکان دانیشتووانی [[حەنەفی]]یان تێدایە، ٨٠ گوند دانیشتووانی [[عەلەوی]] و دوو گوندیش ڕاپۆرت کراوە کە دانیشتووانی [[شافعی]]یان تێدایە. زۆربەی دانیشتووان کوردانی حەنەفین، لەگەڵ ڕێژەیەکی بەرچاو لە کوردانی عەلەوی. خەمڵاندنێکی ساڵی ٢٠١٤ ڕێژەی دانیشتووانی عەلەوی بە ١١٪ دادەنێت. پارێزگاکە بە گشتی لە ناوچە کوردییەکانی تری [[تورکیا]] دیندارترە. ھۆزە کوردییەکانی ناو پارێزگاکە بریتین لە ئالیکان، ئەتمان، بالیان، ھۆزی بێلیکان، بێزیکان، بریمشا، بیستیکان، جانەبەگان، جەلیکان، دێرسیمی، درێژان، گەوۆزی، حەوێدان، حەیدەران، حووریان، ئیزۆل، کاوان، کەردیزان، کیکان، کرڤار، مردەسان، مۆلیکان، موکریان، پیرڤان، ڕەشوان، شەڤاک، سنەمیلی، سینانکا، شێخبزنی و ھۆزی تەشیکان. عەلەوییەکانی قەزا ڕۆژاوایییەکانی بێسنی، گۆڵباشی و توت لە [[تورکمان]] و [[کورد]] پێکدێن.<ref>Yalçın, Kemal (2004). Sari gyalin. Birzamanlar Yayincilik. p. 157. ISBN 9789756158050.</ref><ref>Aşiretler raporu (in Turkish). Kaynak Yayınları. 1998. pp. 21–34.</ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{کورت}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Adıyaman Province}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای ئادیەمان]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|ئادیەمان]] [[پۆل:پارێزگاکانی تورکیا|ئادیەمان]] [[پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] kuk6jy48yv95gnsyqylo02iqh1obd97 1586228 1586226 2026-05-23T12:00:20Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586228 wikitext text/x-wiki {{Coord|37|48|02|N|38|18|19|E|region:TR-02_type:adm1st|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای ئادیامان | ناوی_خۆماڵی = پارێزگای سەمسوور | ناوەکانی_تر = Parêzgeha Semsûr | جۆری_نیشتنگە = پارێزگا | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = Adiyaman in Turkey.svg | قەبارەی_نەخشە = 200px | شرۆڤەی_نەخشە = پارێزگای سەمسوور | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارچە]] | ناوی_دابەشکراو = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچەکانی تورکیا|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات|ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٩٠,٩٣٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]]<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Ad%C4%B1yaman_Province ویکیپیدیای ئینگلیسی]</ref> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = 0416 | وێبگە = http://www.adiyaman.gov.tr/ }} '''پارێزگای سەمسوور''' (بە [[تورکی]]: Adıyaman، بە [[کوردیی باکووری]]: Semsûr) یەکێکە لە [[پارێزگاکانی تورکیا]] لە [[باکووری کوردستان]] لە [[ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[سەمسوور]]ە. ==مێژوو== ===دەسەڵاتی سەرەتاییی ئەرمەنییەکان=== بوونی [[ئەرمەنییەکان]] لە ئادیامان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ٤ەم، کە تێیدا بە «ئاگرپەرستان» ناسرابوون. ئەرمەنییەکان لە ناوچەکەدا دەژیان کاتێک [[عەرەب]]ە موسڵمانەکان لە ساڵی ٦٣٩دا ناوچەکەیان گرت. عەرەبەکان شارەکەیان بە بەشێک لە ئەرمەنستان دادەنا و بەھۆی چەوسانەوەی [[بیزەنتی]]یەکان لە ساڵی ٧١٣دا، کۆچیان لە [[ئەرمەنستانی بیزەنتی]]یەوە بۆ ھات. شارەکە لە دوای [[جەنگی ملازگرد]] لە ساڵی ١٠٧١ کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[سەلجووقییەکان]] و ئەرمەنییە خۆماڵییەکان میرنشینیان لە ناوچەکەدا دامەزراند. یەکێک لەم میرنشینانە لەلایەن [[فیلارێتۆس براخامیۆس]]ەوە دامەزرا کە ھەوڵی دەدا زەوییەکە لە نێوان سەلجووق و بیزەنتییەکان بپارێزێت. دوای مردنی، ناوچەکە کەوتە ژێر کۆنترۆڵی سەرکردە جۆراوجۆرەکان وەک [[کۆغ ڤاسیل]] و [[کۆنستانتینی گەرگەر]]. ناوچەی دەوروبەری گەرگەر و دێری مۆر بار سەوما بوو بە بنکەیەکی تایبەتی دەسەڵات بۆ سەرۆکە خۆماڵییەکانی بە ڕەچەڵەک سوریانی و ئەرمەنی. ئەرمەنییەکان پێوەندییەکی باشیان لەگەڵ دەوڵەتە خاچھەڵگرە ئەورووپییەکان ھەبوو، بەڵام ویلایەتی خاچھەڵگری ڕەھا لە دژی ئەرمەنییەکان لە ئادیامان پێشڕەوی کرد. سەرکردە ڕامیارییەکانی ئادیامانیش بوونە قوربانی تیرۆرکردن لەلایەن ڕەھاوە. ھاوسەری کۆغ ڤاسیلیش سوپایەکی بۆ پاراستنی ناوچەکە لە ڕەھا دامەزراند، بەڵام لە کۆتاییدا ڕەھا ناوچەکەی گرت. ھەرچۆنێک بێت، پێوەندییە نزیکەکانی نێوان ئەرمەنییەکان و دەوڵەتە خاچھەڵگرەکان بەردەوام بوو تا ئەو کاتەی نوورەدین لە ساڵی ١١٥٠دا ناوچەکەی گرت. ناوچەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[تیمورتاش]]ی [[ئارتوقییەکان]] بەھۆی پشتگیریکردنی لە نوورەدین و دواتر [[سەلجووقییەکان]] لە سەرەتای سەدەی ١٣یەمەوە. خۆماڵییەکان لە لادانی دەسەڵاتی [[قلیچ ئەرسەلانی دووەم]] لە کۆتاییی سەدەی ١٢ھەمدا سەرکەوتوو نەبوون. لە ماوەی دوواتردا، ململانێ لەسەر ناوچەکە لە نێوان سوڵتانییەتی [[مەمالیک]] و [[شانشینی کیلیکیای ئەرمەنستان|شانشینی ئەرمەنیی کیلیکیادا]] ھەبوو، دەستاودەستی کرد لە نێوان ھەردوولایاندا تا دواجار کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ھەمیشەییی مەمالیک.<ref>Beihammer 2017, p. 42.</ref><ref>MacEvitt 2010, p. 293.</ref><ref>Peter Alfred, Andrews; Benninghaus, Rüdiger, eds. (1989). Ethnic Groups in the Republic of Turkey. p. 179.</ref> ==دانیشتووان== لە کۆی ٣٣٩ گوندی پارێزگاکە، ٢٩٦یان کوردنشینن لەکاتێکدا ٤٣ گوندەکەی تری دانیشتووانی [[تورک]]ن. لە ڕووی لایەنی ئایینییەوە، ٢٩٣ لە گوندەکان دانیشتووانی [[حەنەفی]]یان تێدایە، ٨٠ گوند دانیشتووانی [[عەلەوی]] و دوو گوندیش ڕاپۆرت کراوە کە دانیشتووانی [[شافعی]]یان تێدایە. زۆربەی دانیشتووان کوردانی حەنەفین، لەگەڵ ڕێژەیەکی بەرچاو لە کوردانی عەلەوی. خەمڵاندنێکی ساڵی ٢٠١٤ ڕێژەی دانیشتووانی عەلەوی بە ١١٪ دادەنێت. پارێزگاکە بە گشتی لە ناوچە کوردییەکانی تری [[تورکیا]] دیندارترە. ھۆزە کوردییەکانی ناو پارێزگاکە بریتین لە ئالیکان، ئەتمان، بالیان، ھۆزی بێلیکان، بێزیکان، بریمشا، بیستیکان، جانەبەگان، جەلیکان، دێرسیمی، درێژان، گەوۆزی، حەوێدان، حەیدەران، حووریان، ئیزۆل، کاوان، کەردیزان، کیکان، کرڤار، مردەسان، مۆلیکان، موکریان، پیرڤان، ڕەشوان، شەڤاک، سنەمیلی، سینانکا، شێخبزنی و ھۆزی تەشیکان. عەلەوییەکانی قەزا ڕۆژاوایییەکانی بێسنی، گۆڵباشی و توت لە [[تورکمان]] و [[کورد]] پێکدێن.<ref>Yalçın, Kemal (2004). Sari gyalin. Birzamanlar Yayincilik. p. 157. ISBN 9789756158050.</ref><ref>Aşiretler raporu (in Turkish). Kaynak Yayınları. 1998. pp. 21–34.</ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Adıyaman Province}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:پارێزگای ئادیەمان]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|ئادیەمان]] [[پۆل:پارێزگاکانی تورکیا|ئادیەمان]] [[پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] lgf4rfar8d1l7692cgiw9zoa5ce54ft 0 9247 1586227 1586204 2026-05-23T12:00:18Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1586227 wikitext text/x-wiki {{Coord|36|48|03|N|37|07|26|E|region:TR-79_type:adm1st|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای کلیس | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = پارێزگا | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = Kilis Turkey Provinces locator.jpg | قەبارەی_نەخشە = 200px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = | ناوی_دابەشکراو = | جۆری_دابەشکراو١ = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچەکانی تورکیا|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی مەدیتەرانە|مەدیتەرانە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١,٤١٢ | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٧،٩١٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٣٤٨ | وێبگە = http://www.kilis.gov.tr/ }} '''پارێزگای کلیس''' (بە [[تورکی]]: Kilis ili) [[پارێزگاکانی تورکیا|پارێزگایەکە]] لە [[باکووری کوردستان]]. ڕووبەرەکەی ١،٤١٢ کم^٢ە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.harita.gov.tr/uploads/files-folder/il_ilce_alanlari.xlsx|سەردێڕ=İl ve İlçe Yüz ölçümleri|بڵاوکەرەوە=General Directorate of Mapping|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> و ژمارەی دانیشتووانی ١٤٧،٩١٩ کەسە (٢٠٢٢).<ref name=tuik>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports|ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[TÜİK]]|زمان=en|format=XLS}}</ref> پارێزگاکە لە ساڵی ١٩٩٥ لە بەشی باشووری [[پارێزگای دیلۆک]] دروست کراوە.<ref>[https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/22305.pdf Karar Sayısı: KHK/550], Resmî Gazete, 6 June 1995.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=İl İdaresi ve Mülki Bölümler Şube Müdürlüğü İstatistikleri - İl ve İlçe Kuruluş Tarihleri |ناونیشان=https://www.icisleri.gov.tr/kurumlar/icisleri.gov.tr/IcSite/illeridaresi/İstatistiki%20Bilgiler/İl%20İداrەسی%20ve%20Mülki%20Bۆlümler/il%20ilce%20kurulus%20tarihleri_2019.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|پەڕە=٥٥|زمان=tr}}</ref> شاری [[کلیس]] زیاتر لە ٧٥٪ی دانیشتووانی پارێزگاکەی تێدایە؛ [[پێڕستی شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کلیس|شارۆچکە و گوندەکانی تر]] زۆر بچووکن. ==قەزاکان== [[File:Kilis location districts.png|320px|thumb|left]] پارێزگاکە دابەش کراوە بۆ ٤ [[پێڕستی قەزاکانی تورکیا|قەزا]]، کە لە خوارەوە لەگەڵ خەمڵاندنە فەرمییەکانی دانیشتووانەکەیان تا ساڵی ٢٠٢٢ ڕیز کراون: [[قەزای ئەلبەیلی]] (٥،٥٩٤)، [[قەزای کلیس]] (قەزای ناوەند) (١٢٥،٠٧٩)، [[قەزای موسابەیلی]] (١٢،٣٩٠) و [[قەزای پۆلاتێلی]] (٤،٨٥٦).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Address Based Population Registration System (ABPRS) - Results of 31 December 2022 |ناونیشان=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[TÜİK]] |format=XLS}}</ref> == شارەکانی پارێزگای کلیس == * ئێلیێ مێنتارێ * کلیس * گیرێ موراد * سپێناق == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{کورت}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kilis Province}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا}} [[پۆل:پارێزگای کلیس]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|کلیس]] [[پۆل:پارێزگاکانی تورکیا|کلیس]] [[پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان]] tpp5nb976opld48hjuzh43i1mrbgipf 0 9272 1586229 1586198 2026-05-23T12:00:28Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1586229 wikitext text/x-wiki {{Coord|37|53|54|N|36|58|16|E|region:TR-46_type:adm1st|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = پارێزگای مەرعەش | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = پارێزگا | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = Kahramanmaras in Turkey.svg | قەبارەی_نەخشە = 200px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = | ناوی_دابەشکراو = | جۆری_دابەشکراو١ = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچەکانی تورکیا|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی مەدیتەرانە|مەدیتەرانە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١,٠٤٤,٨١٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]]<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Kahramanmara%C5%9F_Province ویکیپیدیای ئینگلیسی]</ref> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٣٤٤ | وێبگە = http://www.kahramanmaras.gov.tr/ }} '''پارێزگای مەرعەش''' ([[زمانی تورکی|تورکی]]: ''Kahramanmaraş'') یەکێک لە [[پارێزگاکانی تورکیا]] و [[کوردستان]] کە لە [[ناوچەی مەدیتەرانە]] ھەڵکەوتووە. ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری [[گورگوم]]ە. ==جوگرافیا== ١٫٨٣٪ی ڕووبەری زەویی [[تورکیا]] پێکدەھێنێت، ھێڵی باکووری ڕۆژھەڵاتی ھێڵی پانی و درێژی یەکسانی پێدا تێدەپەڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=GLHN |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Kahramanmaraş - Coğrafya |ناونیشان=https://gulhansozluk.com/kahramanmaras/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Gülhan Sözlük |زمان=tr}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> زۆربەی پارێزگاکە کە نزیکەی ٦٠٪ی کۆی ڕووبەرەکەیە بە چیا داپۆشراوە، دواتر بەرزایی و دەشتەکان دێن. زۆربەی چیاکانی ناو پارێزگاکە بەشێکن لە زنجیرەچیاکانی [[زنجیرەچیای تۆڕۆس|تۆرۆسی]] باشووری ڕۆژھەڵات. بەھۆی نزمیی [[ھێڵی دار]] زۆربەی ناوچە بەرزەکان ڕووتن، بەڵام ناوچە نزمەکان دارستانیان ھەیە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kahramanmaraş’ın Coğrafyası {{!}} Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi |ناونیشان=https://kahramanmaras.bel.tr/kesfedin/kahramanmarasin-cografyasi |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=kahramanmaras.bel.tr}}</ref> بەشەکانی باشووری پارێزگاکە کەشوھەوایەکی جۆری [[کەشوھەوای دەریای ناوەڕاست|دەریای ناوەڕاستی]] ھاوینە گەرمیان (''Csa'') ھەیە. بەشەکانی باکووری پارێزگاکە تایبەتمەندییەکانی [[کەشوھەوای کیشوەری|کەشوھەوای کیشوەری]] (''Dsa'' و ''Dsb'') پیشان دەدەن.<ref name=":0" /> لە باکووریترین بەشەکانی پارێزگاکەدا دەشتی ئەلبستان ھەڵکەوتووە، کە شارۆچکە و قەزای [[ئەلبستان]]ی لێیە. [[کەشوھەوای نیمچەوشک|کەشوھەوایەکی نیمچەوشکی ساردی]] ھەیە. [[ڕووباری جەیھان]] گرینگترین ڕووبارە لە پارێزگاکەدا. [[دەریاچەی کووماشر]]، لەگەڵ ھەندێک [[دەریاچەی گڕکانی|دەریاچەی گڕکانیی]] بچووک لەسەر چیاکانی [[چیاکانی نوورھاک|نوورھاک]] و ئاھیر تاکە ئاوە سروشتییەکانی پارێزگاکەن، ئەگەرچی چەندین [[بەست|بەنداوی کۆگا]] ھەن وەک [[بەنداوی مەنزەلێت|دەریاچەی بەنداوی مەنزەلێت]].<ref name=":0" /> === قەزاکان === [[File:Kahramanmaraş location districts.png|thumb|قەزاکانی پارێزگای مەرعەش]] [[File:Kahramanmaras proportional circle map population 2012.png|thumb|ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە لە ساڵی ٢٠١٢.]] پارێزگای مەرعەش دابەش کراوە بۆ ١١ [[قەزاکانی تورکیا|قەزا]] (İlçe):<ref>[https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx Büyükşehir İlçe Belediyesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |date=2015-07-06 }}, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 19 September 2023.</ref> * [[ئەفشین]] * [[ئەندڕن]] * [[چایلیانجیریت]] * [[دولکادیرئۆغڵوو]] * [[ئەکینۆزوو]] * [[ئەلبستان]] * [[گۆکسوون]] * [[نوورھاک]] * [[ئۆنیکیشووبات]] * [[پازارجیک]] * [[تورکئۆغڵوو]] == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kahramanmaraş Province}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:پارێزگای مەرعەش]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|مەرعەش]] [[پۆل:پارێزگاکانی تورکیا|مەرعەش]] [[پۆل:پارێزگاکانی باکووری کوردستان]] 8xyjczu0bl4gwwrkcuashbuammdk6j8 0 10908 1586244 1518174 2026-05-23T13:07:17Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586244 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Location_Nagorno-Karabakh2.png|thumb|سنوورەکانی پێشووی پارێزگای خودموختاری ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] [[Image:Republic of Artsakh map.png|left|thumb]] '''ناگۆرنۆ-قەرەباغ''' (بە تورکی ئازەربایجانی:Dağlıq Qarabağ / Yuxarı Qarabağ، بە ئەرمەنی:Leṙnayin Ġarabaġ){{تێبینی|لەدوای شەڕی [[ئەرمەنستان]] و [[ئازەربایجان]] ساڵی ۲۰۲۰، ئەو هەرێمە پێی دەگوترێ (ئەرتساخ).}} ناوچەیەکی گەمارۆدراوە لە [[قەوقاز|قەوقازی باشور]]، کە لە ڕۆژئاوای وڵاتی [[ئازەربایجان]] ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٦]] ژمارەی دانیشتوانی ئەم ناوچە خودموختارە ١٣٨٠٠٠ کەس بووە، ئەم هەرێمە ناوەندی شاری (لاچین)ە، زۆربەی دانیشتوانی کورد بوون بەلام لە ساڵی ۱۹۹۲کەوتە ژێر دەستی داگیرکەری ئەرمینیا، هەر لەبەرئەوە کوردەکان کۆچیان کرد و ئەو هەرێمەیان بەجێهێشت{{تێبینی|لەو هەرێمە وڵاتێکی ژێردەستەی [[یەکێتی سۆڤیەت]] هەبوو بەناوی [[کوردستانی سوور]]، کە هەڵکەوتەی جوگرافییەکەی لەناو ناگۆرنۆ قەرەباغ بوو.}} کە لە باوباپیرانیانەوە بۆیان مابۆوە. {{کورت}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [[:en:Nagorno-Karabakh|ویکیپیدیای ئینگلیسی]] {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|ئازەربایجان|ئاسیا|ئەورووپا|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Nagorno-Karabakh}} [[پۆل:ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] [[پۆل:قەوقاز]] [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:دابەشکارییەکانی کۆماری ئازەربایجان]] azurtk3t00d0ziry0r225nzdeuv41t3 1586245 1586244 2026-05-23T13:22:01Z 1silent scientist 51740 1586245 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ناگۆرنۆ-قەرەباغ''' (بە [[زمانی ئازەری|ئازەربایجانی]]: Dağlıq Qarabağ / Yuxarı Qarabağ، بە [[ئەرمەنی]]: Leṙnayin Ġarabaġ){{تێبینی|لەدوای شەڕی [[ئەرمەنستان]] و [[ئازەربایجان]] ساڵی ۲۰۲۰، ئەو ھەرێمە پێی دەگوترێ (ئەرتساخ).}} ناوچەیەکی گەمارۆدراوە لە [[قەوقاز|قەوقازی باشوور]]، کە لە ڕۆژئاوای وڵاتی [[ئازەربایجان]] ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٦]] ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچە خودموختارە ١٣٨٠٠٠ کەس بووە، ئەم ھەرێمە ناوەندی شاری ([[لاچین]])ە، زۆربەی دانیشتووانی [[کورد]] بوون بەلام لە ساڵی ۱۹۹۲ کەوتە ژێر دەستی داگیرکەری [[ئەرمەنستان]]، ھەر لەبەرئەوە کوردەکان کۆچیان کرد و ئەو ھەرێمەیان بەجێھێشت{{تێبینی|لەو ھەرێمە وڵاتێکی ژێردەستەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەبوو بە ناوی [[کوردستانی سوور]]، کە ھەڵکەوتەی جوگرافییەکەی لەناو ناگۆرنۆ قەرەباغ بوو.}} کە لە باوباپیرانیانەوە بۆیان مابووەوە. == شوێن == ناوچەکە لە دڵی خاکەکانی ئازەربایجاندا ھەڵکەوتووە و پایتەختەکەی [[ستێپاناکێرت]]ە بە ناوی ڕێبەری ئەرمەنیی بۆلشێڤیک ستێپان شاومیان. ڕووبەری ناوچەکە ٤،٨٠٠ کیلۆمەتر دووجایە و نزیکەی ٢٧٠ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای باکووی پایتەختی ئازەربایجانەوە دوورە. سروشتی ناوچەکە زۆرتر کوێستانییە و ھەروەھا ھەندێک ڕووباری تێدایە کە ئاوەکەی بۆ بەرھەمھێنانی کارەبا و [[ئاودێری|ئاودێری]] بەکاردێت. ناوچەیەکی ھەژارە لە سەرچاوە ئابوورییەکانیدا، و چالاکییە ئابوورییەکان پشت بە [[کشتوکاڵ|کشتوکاڵ]] و بەخێوکردنی [[ماڵات|ماڵات]] و ھەندێک پیشەسازیی خۆراکی دەبەستن. لە بەرھەمە بەناوبانگەکان [[دانەوێڵە|دانەوێڵە]]، [[لۆکە|لۆکە]] و [[تووتن]]ن. == دانیشتووان == [[کورد|کوردەکان]] زۆربەی دانیشتووانی قەرەباخیان پێکدەھێنا، بەڵام سەرکوتکردنی بەردەوامی [[سۆڤیەت]] دژی نەتەوەکان بووە ھۆی نەمان و کاڵبوونەوەی بوونی کورد لە ڕێگەی ڕامیارییەکانی «[[تورکاندن]]»ی [[ئازەرییەکان]]ەوە، کە بە زۆرەملی بۆ [[ڕووسیا]] و [[کازاخستان]] کۆچیان پێ کرا بۆ ئەوەی لەوێ گیان لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = http://www.hist.ru/kurdy.html | ناونیشان = ПАРТИЗАНЫ НА ПОВОДКЕ | ماڵپەڕ = www.hist.ru | تاريخ الوصول = 2020-11-21 | سەردێڕی ئەرشیف = https://web.archive.org/web/20200421115812/http://hist.ru/kurdy.html | تاريخ أرشيف = 21 أبريل 2020 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kurdistan26.html | عنوان = Курдистанский уезд 1926 | موقع = www.ethno-kavkaz.narod.ru | تاريخ الوصول = 2020-11-21 | سەردێڕی ئەرشیف= https://web.archive.org/web/20201028212333/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kurdistan26.html | تاريخ أرشيف = 28 أكتوبر 2020 }}</ref> نزیکەی ١٤٥ ھەزار کەس لە ناوچەکەدا نیشتەجێن کە [[ئەرمەنییەکان]] (زۆربەی ھەرە زۆریان سەر بە [[کڵێسای نێردراوی ئەرمەنی|کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی ئەرمەنین]]) نزیکەی ٩٥٪ی دانیشتووان پێکدەھێنن. ناوچەکە شوێنی بەیەکگەیشتنی چەندین ئیمپراتۆریەت بووە وەک [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]، [[عوسمانی]] و [[سەفەوی]] کە چەندین جەنگ لە نێوانیاندا ڕووی داوە و ناوچەکە گۆڕەپانیان بووە. ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی ناوچەکە ببێتە گۆڕەپانی چەندین گۆڕانکاری لە پێکھاتەی دانیشتووانەکەیدا. و پێش ململانێی سەر ناوچەکە لە ساڵی ١٩٩٢دا، ئەرمەنەکان لە شاری [[ستێپاناکێرت]] نیشتەجێ بوون و ئازەرییەکانیش لە شاری [[شووشای]] پایتەختی ناوچەکە پێش سەردەمی سۆڤیەت نیشتەجێ بوون. == ململانێ == [[پەڕگە:Armenian boroughs of city of Shusha destroyed by Azerbaijani armed forces in 1920 with defiled cathedral of Holy Savior on background.jpg|وێنەیەک|دوای کۆمەڵکوژیی شووشا: ھێزە چەکدارەکانی ئازەربایجان بەشی ئەرمەنیی شووشایان لە ساڵی ١٩٢٠دا وێران کرد. [[کڵێسای گەورەی غازانتشێتسوتس]] لە پاشبنەمادا دەردەکەوێت.]] ڕەگ و ڕیشەی ململانێکە بۆ سەردەمی سۆڤیەت لە بیستەکانی [[سەدەی (ڕوونکردنەوە)|سەدە]]ی ڕابردوو دەگەڕێتەوە، کاتێک [[یۆسێف ستالین|جۆزێف ستالین]] ڕامیاریی خۆی لە جیاکردنەوەی نێوان نەتەوەکان و ھەڵگیرساندنی ئاگری دوژمنایەتی لە نێوانیاندا و پارچەپارچەکردنی ھێزەکانیان جێبەجێ کرد. دەسەڵاتی [[سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٢٣دا بە مەبەست کەمینەی [[ئەرمەنەکان|ئەرمەنی]] (دانیشتووانی [[کاراباخ]])ی خستە ناو سنوورەکانی [[ئازەربایجان]]ەوە، بە سنوورێکی کارگێڕییەوە کە وای دەکرد ھەموو دەوروبەری [[ئازەربایجان]]ی بێت سەرەڕای ویستی دانیشتووانەکەی بۆ پاشکۆیەتیی ئەرمەنستان، لە بەرانبەریشدا کەمینەی ئازەربایجانی لە ناوچەی «[[کۆماری خۆبەڕێوەبەری نەخچیڤان|ناختشێڤان]]» بە گۆشەگیری لە ناو کۆماری [[ئەرمەنستان]]دا مایەوە. جگە لەوەی دەسەڵاتی سۆڤیەت دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەریی بە «کاراباخ» بەخشی لە ناو کۆماری ئازەربایجاندا، کە ئەمەش وەک بۆمبێکی تەوقیتکراو وابوو. === جەنگ و جیابوونەوە === ئەم دۆخە بە بەستوویی مایەوە و [[ڕامیاری]]یە سەرکوتکارەکانی سۆڤیەت و تیرۆری [[ئاسن]] و [[ئاگر (ڕوونکردنەوە)|ئاگر]] بەردەوام بوو تا ئەو کاتەی دەسەڵاتی سۆڤیەت لە سەردەمی [[میخائیل گۆرباچۆڤ]]دا خاو بووەوە. لە شوباتی ١٩٨٨دا، ئەنجومەنی سۆڤیەتی کاراباخ بوێریی نواند و داوای لە [[مۆسکۆ]] کرد «ناگۆرنۆ کاراباخ» بچێتە سەر [[ئەرمەنستان]]. بێگومان سەرکردە ئازەرییەکان لای دەسەڵاتی [[مۆسکۆ]] ناڕەزایەتییان دەربڕی. زۆری نەخایاند ئازەرییەکان و ئەرمەنەکان لە «کاراباخ» تووشی پێکدادان بوون، بۆ ئەوەی پێکدادانەکان بە خێرایییەکی زۆر بگۆڕێن بۆ [[شەڕی ناوخۆیی]] کە کوژراو و بریندار و پەنابەری لە ھەردوولا بەجێھێشت. لە کانوونی یەکەمی ١٩٨٩دا، بارودۆخەکە ئاڵۆزتر بوو بە ڕای گەیاندنی یەکگرتنی ناوچەی «ناگۆرنۆ کاراباخ» لەگەڵ کۆماری [[ئەرمەنستان]] لەلایەن ئەنجومەنی سۆڤیەتی ئەرمەنییەوە. دوای ھەڵوەشانەوەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١دا – جیاخوازەکان لە ناوچەی «کاراباخ» لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٢دا سەربەخۆیییان لە [[ئازەربایجان]] ڕای گەیاند، و ڕەتیان کردەوە بچنە پاڵ [[ئەرمەنستان]]. ئەرمەنستان [[چەک]] و پیاوی بۆ شەڕکەرانی «کاراباخ» نارد، تەنانەت ھێزەکانی چوونە ناو خاکی [[ئازەربایجان]]ەوە، ھەروەھا ئەو شریتە زەوییەیان داگیر کرد کە لە ڕووی جوگرافییەوە قەرەباخی لە [[ئەرمەنستان]] جیا دەکردەوە (کە بە [[ڕێڕەوی لاچین]] ناودەبرێت) و ھەروەھا خاکی ٦ ناوچەی تری ڕۆژھەڵات و باشووری قەرەباخ، و لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٩٣دا ٢٠٪ی کۆی خاکەکەیان داگیر کرد. ئەنجامەکەش ئەوە بوو کە سەدان ھەزار لە دانیشتووانی ئازەری لە ترسی ھێزە داگیرکەرەکانی [[ئەرمەنستان]] ھەڵاتن. پەنابەرەکان بۆ کەمپەکان گوازرانەوە - کە زۆربەیان لە دەوروبەری [[باکوو]]ی پایتەختی [[ئازەربایجان]] بوون. [[ڕووسەکان]] لەم جەنگەدا زۆر پاڵپشتیی ئەرمەنستانیان کرد، ئەمەش ئەو سەرکەوتنەی ئاسان کرد کە ئەرمەنەکان بەدەستیان ھێنا. === ڕاگرتنی شەڕ لە دوای ساڵی ١٩٩٤ === لە ئایاری ١٩٩٤دا ھەموو لایەنەکان - لەوانەش [[ئازەربایجان]] کە خاکەکەی داگیرکرابوو - ڕێککەوتنێکیان بۆ ڕاگرتنی شەڕ و پەنابردن بۆ دانوستانی ئاشتییانە پەسەند کرد؛ لە پێناو ڕێگریکردن لە ڕشتنی خوێن. ناوەندگیرە سەرەکییەکە لە دانوستانەکاندا [[یەکێتیی ئەورووپا]] بوو کە دەستەیەکی لە دەوڵەتان بە سەرۆکایەتیی [[فەڕەنسا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ڕووسیا]] ڕاسپارد بۆ کۆبوونەوە لە [[مینسک]] – پایتەختی [[بیلاڕووس]] – بۆ دەستپێکردنی دانوستان. لە لای خۆیانەوە میلیشیا ئەرمەنییەکان [[کۆماری ئارتساخ|کۆماری ناگۆرنۆ قەرەباخ]]یان ڕای گەیاند کە ھیچ دەوڵەتێک دانی پێدا نەناوە. بەڵام [[ئەرمەنستان]] وەک بەشێک لە خۆی مامەڵەی لەگەڵ دەکات. سەرکردەی میلیشیا ئەرمەنییەکان لەو جەنگەدا [[ڕۆبێرت کۆچاریان]] بوو، کە سەرۆکی پێشووی کۆماری [[ئەرمەنستان]]ە. === جەنگ و ڕێککەوتنی ڕاگرتنی شەڕ ٢٠٢٠ === لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا، جەنگێکی نوێ لە بەرزایییەکانی قەرەباخ و ناوچەکانی دەوروبەریدا ھەڵگیرسا.<ref name="aljaz2">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region|سەردێڕ=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region|بڵاوکەرەوە=[[کەناڵی جەزیرە]]|تاريخ الوصول=27 September 2020|تاريخ=27 September 2020|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20200927083518/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region|سەردان=27 September 2020|حالة المسار=live}}</ref> نەتەوە یەکگرتووەکان بە توندی ململانێکەی شەرمەزار کرد و داوای لە ھەردوولا کرد گرژییەکان کەم بکەنەوە و بەبێ دواکەوتن دەست بە دانوستانە مەبەستدارەکان بکەنەوە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|تاريخ الوصول=30 September 2020|موقع=France 24|تاريخ=30 September 2020|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20201009133111/https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|سەردان=9 October 2020|حالة المسار=live}}</ref> جەنگەکە لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا کۆتایی ھات، کاتێک ڕێککەوتنێکی سێ قۆڵی بۆ ڕاگرتنی شەڕ لە نێوان [[ئازەربایجان]] و [[ئەرمەنستان]] و [[ڕووسیا]]دا واژوو کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Russia Steps In To End War Between 2 Former Soviet Republics|سەردێڕ=https://www.npr.org/2020/11/10/933343100/russia-steps-in-to-end-war-between-2-former-soviet-republics|تاريخ الوصول=10 November 2020|موقع=NPR.org|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20201110111758/https://www.npr.org/2020/11/10/933343100/russia-steps-in-to-end-war-between-2-former-soviet-republics|سەردان=10 November 2020|حالة المسار=live}}</ref> بەپێی ڕێککەوتنی ڕاگرتنی تەقە، ئازەربایجان ھەموو [[ناوچە ئازەربایجانییەکانی دەوروبەری قەرەباخ کە لەژێر کۆنترۆڵی ئەرمەنەکاندا بوون|خاکە داگیرکراوەکانی دەوروبەری بەرزایییەکانی قەرەباخ]]ی وەرگرتەوە و دەستی بەسەر سێیەکی خاکی بەرزایییەکانی قەرەباخدا گرت، لەوانەش شووشا و ھادرووت.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Armenia and Azerbaijan: A blockade that never ended and a peace deal hanging by a thread|سەردێڕ=https://globalvoices.org/2023/07/19/armenia-and-azerbaijan-a-blockade-that-never-ended-and-a-peace-deal-hanging-by-a-thread/|تاريخ الوصول=2023-07-24|موقع=Global Voices|تاريخ=2023-07-19|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230727133925/https://globalvoices.org/2023/07/19/armenia-and-azerbaijan-a-blockade-that-never-ended-and-a-peace-deal-hanging-by-a-thread/|سەردان=27 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Violence and Politics in Armenia-Azerbaijan Relations|سەردێڕ=https://bakuresearchinstitute.org/en/violence-and-politics-in-armenia-azerbaijan-relations/|تاريخ الوصول=2023-06-27|موقع=Baku Research Institute|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230608203222/https://bakuresearchinstitute.org/en/violence-and-politics-in-armenia-azerbaijan-relations/|سەردان=8 June 2023|حالة المسار=live|اقتباس=As a result of the 2020 war, however, Azerbaijan received all territories around Soviet-era Nagorno Karabakh that were occupied by Armenian forces during the first Karabakh war, plus the two regions of Nagorno Karabakh proper: Shushi/Shusha and Hadrut.}}</ref><ref name=":32">{{استشهاد بدورية محكمة|عنوان=Technological determinism or strategic advantage? Comparing the two Karabakh Wars between Armenia and Azerbaijan|صحيفة=Journal of Strategic Studies|دوایین=Cheterian|الأول=Vicken|تاريخ=2022-10-20|لغة=en|صفحات=1–24|اقتباس=The Armenian side also lost territories within the former NKAO, namely the district of Hadrut and the strategic town of Shusha/Shushi, areas that were not even considered for handover to Azerbaijan during the long years of diplomatic negotiations between the two wars.|issn=0140-2390|s2cid=253061240|doi=10.1080/01402390.2022.2127093|doi-access=free}}</ref><ref name=":42">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lynch|الأول=Ian J.|تاريخ=2020-11-18|ناونیشان=A cold winter for peace in Nagorno-Karabakh?|لغة=en|عمل=Ahval|سەردێڕ=https://ahvalnews.com/nagorno-karabakh/cold-winter-peace-nagorno-karabakh|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=2023-06-27|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201202214529/https://ahvalnews.com/nagorno-karabakh/cold-winter-peace-nagorno-karabakh|تاريخ أرشيف=2 December 2020|اقتباس=The new agreement allows Azerbaijan to keep the territory it took by force, including Shusha and Hadrut, within the historic boundaries of Nagorno-Karabakh. It also requires Armenian forces to turn over other territories they have occupied for the last 26 years, including the so-called Lachin corridor, which is Nagorno-Karabakh’s primary link to Armenia proper.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=9 November 2020|عنوان=Ethnic Armenian forces confirm loss of Karabakh's second city, say enemy nearing capital|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/armenia-azerbaijan-shushi-int-idUSKBN27P1WY|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=9 November 2020}}</ref> === گەمارۆ (٢٠٢٢–ئێستا) === لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، ئازەربایجانییەکان کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد چالاکوانی ژینگەن، [[ڕێڕەوی لاچین]]یان داخست، کە تاقە ڕێگەیە بەرزایییەکانی [[قەرەباخ]] بە ئەرمەنستان و جیھانی دەرەوە دەبەستێتەوە.<ref name="BBC2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|عنوان=Азербайджанские "активисты" блокируют дорогу из Карабаха в Армению. Одновременно в Карабахе пропал газ|لغة=ru|عنوان مترجم=Azerbaijani "activists" are blocking the road from Karabakh to Armenia. At the same time, gas disappeared in Karabakh|عمل=BBC News Русская Служба|سەردێڕ=https://www.bbc.com/russian/news-63975080|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=13 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230412122434/https://www.bbc.com/russian/news-63975080|تاريخ أرشيف=12 April 2023}}</ref> و لە ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٣دا، ھێزەکانی ئازەربایجان خاڵێکی پشکنینیان لەسەر ڕێڕەوی لاچین دانا.<ref name=":129">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijan sets up checkpoints on the Lachin corridor|سەردێڕ=https://www.eiu.com/n/azerbaijan-sets-up-checkpoints-on-the-lachin-corridor/|تاريخ الوصول=2023-05-03|موقع=Economist Intelligence Unit|تاريخ=2023-04-27|دوایین=Loe|الأول=Catherine|لغة=en-GB|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230802113859/https://www.eiu.com/n/azerbaijan-sets-up-checkpoints-on-the-lachin-corridor/|سەردان=2 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=The move [installation of a checkpoint] has increased the blockade of Nagorny Karabakh...A checkpoint on the border would give Azerbaijan the ability to stop any cars travelling between Armenia and Nagorny Karabakh.}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی گەمارۆدانی ١٢٠ ھەزار دانیشتووی ناوچەکە؛ و ھاوردەکردنی کاڵا سەرەکییەکان، ھەروەھا کاروانە مرۆیییەکانی [[خاچی سوور]] و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی ڕووسیای قەدەغە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Karabakh blockade reaches critical point as food supplies run low|سەردێڕ=https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|تاريخ الوصول=2023-08-01|موقع=www.intellinews.com|تاريخ=2023-07-31|دوایین=Hauer|الأول=Neil|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230814123838/https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|سەردان=14 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=Occasional ICRC and Russian traffic continued to pass until June 15, at which point Azerbaijan halted all humanitarian deliveries. No food, medicine or fuel has entered Nagorno-Karabakh since.}}</ref><ref name=":62">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Supplies begin to run low as Nagorno-Karabakh blockade continues|سەردێڕ=https://eurasianet.org/supplies-begin-to-run-low-as-nagorno-karabakh-blockade-continues|تاريخ الوصول=2022-12-22|موقع=eurasianet.org|تاريخ=Dec 19, 2022|دوایین=Gavin|الأول=Gabriel|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230201151350/https://eurasianet.org/supplies-begin-to-run-low-as-nagorno-karabakh-blockade-continues|سەردان=1 February 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":310">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijani roadblock cuts tens of thousands off from food, fuel and medicine|سەردێڕ=https://www.opendemocracy.net/en/odr/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-roadblock/|تاريخ الوصول=21 December 2022|موقع=[[openDemocracy]]|تاريخ=16 December 2022|دوایین=Kitachayev|الأول=Bashir|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230226154334/https://www.opendemocracy.net/en/odr/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-roadblock/|سەردان=26 February 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":97">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=New Troubles in Nagorno-Karabakh: Understanding the Lachin Corridor Crisis|سەردێڕ=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-conflict/new-troubles-nagorno-karabakh-understanding-lachin-corridor-crisis|تاريخ الوصول=2023-05-23|موقع=www.crisisgroup.org|تاريخ=2023-05-22|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230816185256/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-conflict/new-troubles-nagorno-karabakh-understanding-lachin-corridor-crisis|سەردان=16 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=While travellers were already few due to the blockade, the ICRC reports that its ability to get people across has been curtailed [since the installation of the checkpoint], leaving only the Russian peacekeepers to facilitate trips to Armenia for medical care.}}</ref><ref name=":134">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=June Alerts and May Trends 2023|سەردێڕ=https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/june-alerts-and-may-trends-2023|تاريخ الوصول=2023-06-19|موقع=www.crisisgroup.org|تاريخ=2023-05-31|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230622120300/https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/june-alerts-and-may-trends-2023|سەردان=22 June 2023|حالة المسار=live|اقتباس=Checkpoint on Lachin corridor faced fierce opposition amid humanitarian crisis....Azerbaijani military consolidated [the] blockade, however, leading to even fewer crossings and reduced transportation of goods.}}</ref> و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی ڕووسیا و لیژنەی خاچی سووری نێونەتەوەیی بە جووڵەیەکی سنووردار بۆ گواستنەوەی ئەو نەخۆشانەی کە پێویستییان بە چاودێریی پزیشکییە و دابینکردنی پێداویستییە مرۆیییەکان ھەستا.<ref name="BlackoutsRationing">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shahverdyan|الأول=Lilit|تاريخ=12 January 2023|عنوان=Blackouts and food rationing as Karabakh blockade enters second month|لغة=en|عمل=Eurasianet|مسار=https://eurasianet.org/blackouts-and-food-rationing-as-karabakh-blockade-enters-second-month|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=17 January 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230423091733/https://eurasianet.org/blackouts-and-food-rationing-as-karabakh-blockade-enters-second-month|تاريخ أرشيف=23 April 2023|اقتباس=But the supplies are meager compared to the pre-blockade delivery of 12,000 tons of goods monthly, and barely meet the needs of the local population, which Armenian sources estimate at around 120,000.}}</ref><ref name=":22">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=17 January 2023|عنوان=Nagorno-Karabakh reports gas cut for second time since start of blockade|عمل=OC Media|مسار=https://oc-media.org/nagorno-karabakh-reports-gas-cut-for-second-time-since-start-of-blockade/|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=18 January 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230316072358/https://oc-media.org/nagorno-karabakh-reports-gas-cut-for-second-time-since-start-of-blockade/|تاريخ أرشيف=16 March 2023}}</ref> ھەرچۆنێک بێت، لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣وە، ئازەربایجان گەمارۆکەی توندتر کردەوە، و ڕێگری لە تێپەڕبوونی ھەموو [[خۆراک]] و [[سووتەمەنی]] و دەرمانێکی خاچی سوور و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی [[ڕووسیا]] لە ڕێگەی ڕێڕەوی [[لاچین]]ەوە کرد.<ref name=":175">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Nagorno-Karabakh again faces shortages as Azerbaijan closes Lachin Corridor|سەردێڕ=https://oc-media.org/nagorno-karabakh-again-faces-shortages-as-azerbaijan-closes-lachin-corridor/|تاريخ الوصول=2023-07-14|موقع=OC Media|تاريخ=2023-06-20|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230719153306/https://oc-media.org/nagorno-karabakh-again-faces-shortages-as-azerbaijan-closes-lachin-corridor/|سەردان=19 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":176">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Food shortages and fear as peacekeepers refused entry to Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://oc-media.org/features/food-shortages-and-fear-as-peacekeepers-refused-entry-to-nagorno-karabakh/|تاريخ الوصول=2023-07-14|موقع=OC Media|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230722145151/https://oc-media.org/features/food-shortages-and-fear-as-peacekeepers-refused-entry-to-nagorno-karabakh/|سەردان=22 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":178">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Karabakh blockade reaches critical point as food supplies run low|سەردێڕ=https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|تاريخ الوصول=2023-08-01|موقع=www.intellinews.com|تاريخ=2023-07-31|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230814123838/https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|سەردان=14 August 2023|حالة المسار=live}}</ref> === ھێرشی ئازەربایجان (٢٠٢٣) === لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣دا، [[ئازەربایجان]] ھێرشێکی سەربازیی کردە سەر بەرزایییەکانی [[قەرەباغ|قەرەباخ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=أذربيجان تكشف حصيلة قتلاها بقره باغ وأرمينيا تستقبل 42 ألف نازح|سەردێڕ= https://www.aljazeera.net/news/2023/9/27/%d8%a3%d8%b0%d8%b1%d8%a8%d9%8a%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d8%b5%d9%8a%d9%84%d8%a9-%d9%82%d8%aa%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7-%d9%81%d9%8a-%d9%82%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%ba|تاريخ الوصول=2023-10-02|صحيفة=[[جەزیرە نێت]]|تاريخ=27/9/2023|لغة=ar|ماڵپەڕ= https://web.archive.org/web/20231002101408/https://www.aljazeera.net/news/2023/9/27/%d8%a3%d8%b0%d8%b1%d8%a8%d9%8a%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d8%b5%d9%8a%d9%84%d8%a9-%d9%82%d8%aa%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7-%d9%81%d9%8a-%d9%82%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%ba|سەردان=2023-10-02}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=أذربيجان "تستعيد السيادة" على ناغورني قره باغ وسط ظروف سياسية "مؤاتية"|سەردێڕ= https://arabic.euronews.com/2023/09/21/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-army-separatist-ceasefire-agreement-talks|تاريخ الوصول=2023-10-02|صحيفة=euronews|تاريخ=2023-09-21|لغة=ar|ماڵپەڕ= https://web.archive.org/web/20230930175952/https://arabic.euronews.com/2023/09/21/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-army-separatist-ceasefire-agreement-talks|سەردان=2023-09-30}}</ref><ref name="offensive-radiofreeurope2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|عنوان=Azerbaijan Launches Offensive in Breakaway Nagorno-Karabakh, Children Among Casualties|صحيفة=Radiofreeeurope/Radioliberty|مسار=https://www.rferl.org/a/azerbaijan-armenia-karabakh-mine-explosions/32599318.html|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=19 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230919124810/https://www.rferl.org/a/azerbaijan-armenia-karabakh-mine-explosions/32599318.html|تاريخ أرشيف=19 September 2023}}</ref><ref name="offensive-reuters2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=19 September 2023|عنوان=Azerbaijani forces strike Armenian-controlled Karabakh, raising risk of new Caucasus war|صحيفة=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-six-its-citizens-were-killed-by-land-mines-karabakh-2023-09-19/|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=19 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230919114910/https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-six-its-citizens-were-killed-by-land-mines-karabakh-2023-09-19/|تاريخ أرشيف=19 September 2023}}</ref><ref name="offensive-france242">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijan says it has begun 'anti-terrorist' operations in Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20230919-azerbaijan-says-it-has-begun-anti-terrorist-operations-in-nagorno-karabakh|تاريخ الوصول=2023-09-19| موقع = فەڕەنسا ٢٤|تاريخ=2023-09-19|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230919112626/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20230919-azerbaijan-says-it-has-begun-anti-terrorist-operations-in-nagorno-karabakh|سەردان=19 September 2023|حالة المسار=live}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [[:en:Nagorno-Karabakh|ویکیپیدیای ئینگلیسی]] {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|ئازەربایجان|ئاسیا|ئەورووپا|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Nagorno-Karabakh}} [[پۆل:ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] [[پۆل:قەوقاز]] [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:دابەشکارییەکانی کۆماری ئازەربایجان]] 5audcy6nbkhgiskt1gjrqyx7azny919 1586246 1586245 2026-05-23T13:22:45Z 1silent scientist 51740 /* ململانێ */ 1586246 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ناگۆرنۆ-قەرەباغ''' (بە [[زمانی ئازەری|ئازەربایجانی]]: Dağlıq Qarabağ / Yuxarı Qarabağ، بە [[ئەرمەنی]]: Leṙnayin Ġarabaġ){{تێبینی|لەدوای شەڕی [[ئەرمەنستان]] و [[ئازەربایجان]] ساڵی ۲۰۲۰، ئەو ھەرێمە پێی دەگوترێ (ئەرتساخ).}} ناوچەیەکی گەمارۆدراوە لە [[قەوقاز|قەوقازی باشوور]]، کە لە ڕۆژئاوای وڵاتی [[ئازەربایجان]] ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٦]] ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچە خودموختارە ١٣٨٠٠٠ کەس بووە، ئەم ھەرێمە ناوەندی شاری ([[لاچین]])ە، زۆربەی دانیشتووانی [[کورد]] بوون بەلام لە ساڵی ۱۹۹۲ کەوتە ژێر دەستی داگیرکەری [[ئەرمەنستان]]، ھەر لەبەرئەوە کوردەکان کۆچیان کرد و ئەو ھەرێمەیان بەجێھێشت{{تێبینی|لەو ھەرێمە وڵاتێکی ژێردەستەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەبوو بە ناوی [[کوردستانی سوور]]، کە ھەڵکەوتەی جوگرافییەکەی لەناو ناگۆرنۆ قەرەباغ بوو.}} کە لە باوباپیرانیانەوە بۆیان مابووەوە. == شوێن == ناوچەکە لە دڵی خاکەکانی ئازەربایجاندا ھەڵکەوتووە و پایتەختەکەی [[ستێپاناکێرت]]ە بە ناوی ڕێبەری ئەرمەنیی بۆلشێڤیک ستێپان شاومیان. ڕووبەری ناوچەکە ٤،٨٠٠ کیلۆمەتر دووجایە و نزیکەی ٢٧٠ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای باکووی پایتەختی ئازەربایجانەوە دوورە. سروشتی ناوچەکە زۆرتر کوێستانییە و ھەروەھا ھەندێک ڕووباری تێدایە کە ئاوەکەی بۆ بەرھەمھێنانی کارەبا و [[ئاودێری|ئاودێری]] بەکاردێت. ناوچەیەکی ھەژارە لە سەرچاوە ئابوورییەکانیدا، و چالاکییە ئابوورییەکان پشت بە [[کشتوکاڵ|کشتوکاڵ]] و بەخێوکردنی [[ماڵات|ماڵات]] و ھەندێک پیشەسازیی خۆراکی دەبەستن. لە بەرھەمە بەناوبانگەکان [[دانەوێڵە|دانەوێڵە]]، [[لۆکە|لۆکە]] و [[تووتن]]ن. == دانیشتووان == [[کورد|کوردەکان]] زۆربەی دانیشتووانی قەرەباخیان پێکدەھێنا، بەڵام سەرکوتکردنی بەردەوامی [[سۆڤیەت]] دژی نەتەوەکان بووە ھۆی نەمان و کاڵبوونەوەی بوونی کورد لە ڕێگەی ڕامیارییەکانی «[[تورکاندن]]»ی [[ئازەرییەکان]]ەوە، کە بە زۆرەملی بۆ [[ڕووسیا]] و [[کازاخستان]] کۆچیان پێ کرا بۆ ئەوەی لەوێ گیان لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = http://www.hist.ru/kurdy.html | ناونیشان = ПАРТИЗАНЫ НА ПОВОДКЕ | ماڵپەڕ = www.hist.ru | تاريخ الوصول = 2020-11-21 | سەردێڕی ئەرشیف = https://web.archive.org/web/20200421115812/http://hist.ru/kurdy.html | تاريخ أرشيف = 21 أبريل 2020 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kurdistan26.html | عنوان = Курдистанский уезд 1926 | موقع = www.ethno-kavkaz.narod.ru | تاريخ الوصول = 2020-11-21 | سەردێڕی ئەرشیف= https://web.archive.org/web/20201028212333/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kurdistan26.html | تاريخ أرشيف = 28 أكتوبر 2020 }}</ref> نزیکەی ١٤٥ ھەزار کەس لە ناوچەکەدا نیشتەجێن کە [[ئەرمەنییەکان]] (زۆربەی ھەرە زۆریان سەر بە [[کڵێسای نێردراوی ئەرمەنی|کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی ئەرمەنین]]) نزیکەی ٩٥٪ی دانیشتووان پێکدەھێنن. ناوچەکە شوێنی بەیەکگەیشتنی چەندین ئیمپراتۆریەت بووە وەک [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]، [[عوسمانی]] و [[سەفەوی]] کە چەندین جەنگ لە نێوانیاندا ڕووی داوە و ناوچەکە گۆڕەپانیان بووە. ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی ناوچەکە ببێتە گۆڕەپانی چەندین گۆڕانکاری لە پێکھاتەی دانیشتووانەکەیدا. و پێش ململانێی سەر ناوچەکە لە ساڵی ١٩٩٢دا، ئەرمەنەکان لە شاری [[ستێپاناکێرت]] نیشتەجێ بوون و ئازەرییەکانیش لە شاری [[شووشای]] پایتەختی ناوچەکە پێش سەردەمی سۆڤیەت نیشتەجێ بوون. == ململانێ == [[پەڕگە:Armenian boroughs of city of Shusha destroyed by Azerbaijani armed forces in 1920 with defiled cathedral of Holy Savior on background.jpg|وێنۆک|دوای کۆمەڵکوژیی شووشا: ھێزە چەکدارەکانی ئازەربایجان بەشی ئەرمەنیی شووشایان لە ساڵی ١٩٢٠دا وێران کرد. [[کڵێسای گەورەی غازانتشێتسوتس]] لە پاشبنەمادا دەردەکەوێت.]] ڕەگ و ڕیشەی ململانێکە بۆ سەردەمی سۆڤیەت لە بیستەکانی [[سەدەی (ڕوونکردنەوە)|سەدە]]ی ڕابردوو دەگەڕێتەوە، کاتێک [[یۆسێف ستالین|جۆزێف ستالین]] ڕامیاریی خۆی لە جیاکردنەوەی نێوان نەتەوەکان و ھەڵگیرساندنی ئاگری دوژمنایەتی لە نێوانیاندا و پارچەپارچەکردنی ھێزەکانیان جێبەجێ کرد. دەسەڵاتی [[سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٢٣دا بە مەبەست کەمینەی [[ئەرمەنەکان|ئەرمەنی]] (دانیشتووانی [[کاراباخ]])ی خستە ناو سنوورەکانی [[ئازەربایجان]]ەوە، بە سنوورێکی کارگێڕییەوە کە وای دەکرد ھەموو دەوروبەری [[ئازەربایجان]]ی بێت سەرەڕای ویستی دانیشتووانەکەی بۆ پاشکۆیەتیی ئەرمەنستان، لە بەرانبەریشدا کەمینەی ئازەربایجانی لە ناوچەی «[[کۆماری خۆبەڕێوەبەری نەخچیڤان|ناختشێڤان]]» بە گۆشەگیری لە ناو کۆماری [[ئەرمەنستان]]دا مایەوە. جگە لەوەی دەسەڵاتی سۆڤیەت دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەریی بە «کاراباخ» بەخشی لە ناو کۆماری ئازەربایجاندا، کە ئەمەش وەک بۆمبێکی تەوقیتکراو وابوو. === جەنگ و جیابوونەوە === ئەم دۆخە بە بەستوویی مایەوە و [[ڕامیاری]]یە سەرکوتکارەکانی سۆڤیەت و تیرۆری [[ئاسن]] و [[ئاگر (ڕوونکردنەوە)|ئاگر]] بەردەوام بوو تا ئەو کاتەی دەسەڵاتی سۆڤیەت لە سەردەمی [[میخائیل گۆرباچۆڤ]]دا خاو بووەوە. لە شوباتی ١٩٨٨دا، ئەنجومەنی سۆڤیەتی کاراباخ بوێریی نواند و داوای لە [[مۆسکۆ]] کرد «ناگۆرنۆ کاراباخ» بچێتە سەر [[ئەرمەنستان]]. بێگومان سەرکردە ئازەرییەکان لای دەسەڵاتی [[مۆسکۆ]] ناڕەزایەتییان دەربڕی. زۆری نەخایاند ئازەرییەکان و ئەرمەنەکان لە «کاراباخ» تووشی پێکدادان بوون، بۆ ئەوەی پێکدادانەکان بە خێرایییەکی زۆر بگۆڕێن بۆ [[شەڕی ناوخۆیی]] کە کوژراو و بریندار و پەنابەری لە ھەردوولا بەجێھێشت. لە کانوونی یەکەمی ١٩٨٩دا، بارودۆخەکە ئاڵۆزتر بوو بە ڕای گەیاندنی یەکگرتنی ناوچەی «ناگۆرنۆ کاراباخ» لەگەڵ کۆماری [[ئەرمەنستان]] لەلایەن ئەنجومەنی سۆڤیەتی ئەرمەنییەوە. دوای ھەڵوەشانەوەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١دا – جیاخوازەکان لە ناوچەی «کاراباخ» لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٢دا سەربەخۆیییان لە [[ئازەربایجان]] ڕای گەیاند، و ڕەتیان کردەوە بچنە پاڵ [[ئەرمەنستان]]. ئەرمەنستان [[چەک]] و پیاوی بۆ شەڕکەرانی «کاراباخ» نارد، تەنانەت ھێزەکانی چوونە ناو خاکی [[ئازەربایجان]]ەوە، ھەروەھا ئەو شریتە زەوییەیان داگیر کرد کە لە ڕووی جوگرافییەوە قەرەباخی لە [[ئەرمەنستان]] جیا دەکردەوە (کە بە [[ڕێڕەوی لاچین]] ناودەبرێت) و ھەروەھا خاکی ٦ ناوچەی تری ڕۆژھەڵات و باشووری قەرەباخ، و لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٩٣دا ٢٠٪ی کۆی خاکەکەیان داگیر کرد. ئەنجامەکەش ئەوە بوو کە سەدان ھەزار لە دانیشتووانی ئازەری لە ترسی ھێزە داگیرکەرەکانی [[ئەرمەنستان]] ھەڵاتن. پەنابەرەکان بۆ کەمپەکان گوازرانەوە - کە زۆربەیان لە دەوروبەری [[باکوو]]ی پایتەختی [[ئازەربایجان]] بوون. [[ڕووسەکان]] لەم جەنگەدا زۆر پاڵپشتیی ئەرمەنستانیان کرد، ئەمەش ئەو سەرکەوتنەی ئاسان کرد کە ئەرمەنەکان بەدەستیان ھێنا. === ڕاگرتنی شەڕ لە دوای ساڵی ١٩٩٤ === لە ئایاری ١٩٩٤دا ھەموو لایەنەکان - لەوانەش [[ئازەربایجان]] کە خاکەکەی داگیرکرابوو - ڕێککەوتنێکیان بۆ ڕاگرتنی شەڕ و پەنابردن بۆ دانوستانی ئاشتییانە پەسەند کرد؛ لە پێناو ڕێگریکردن لە ڕشتنی خوێن. ناوەندگیرە سەرەکییەکە لە دانوستانەکاندا [[یەکێتیی ئەورووپا]] بوو کە دەستەیەکی لە دەوڵەتان بە سەرۆکایەتیی [[فەڕەنسا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ڕووسیا]] ڕاسپارد بۆ کۆبوونەوە لە [[مینسک]] – پایتەختی [[بیلاڕووس]] – بۆ دەستپێکردنی دانوستان. لە لای خۆیانەوە میلیشیا ئەرمەنییەکان [[کۆماری ئارتساخ|کۆماری ناگۆرنۆ قەرەباخ]]یان ڕای گەیاند کە ھیچ دەوڵەتێک دانی پێدا نەناوە. بەڵام [[ئەرمەنستان]] وەک بەشێک لە خۆی مامەڵەی لەگەڵ دەکات. سەرکردەی میلیشیا ئەرمەنییەکان لەو جەنگەدا [[ڕۆبێرت کۆچاریان]] بوو، کە سەرۆکی پێشووی کۆماری [[ئەرمەنستان]]ە. === جەنگ و ڕێککەوتنی ڕاگرتنی شەڕ ٢٠٢٠ === لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا، جەنگێکی نوێ لە بەرزایییەکانی قەرەباخ و ناوچەکانی دەوروبەریدا ھەڵگیرسا.<ref name="aljaz2">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region|سەردێڕ=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region|بڵاوکەرەوە=[[کەناڵی جەزیرە]]|تاريخ الوصول=27 September 2020|تاريخ=27 September 2020|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20200927083518/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region|سەردان=27 September 2020|حالة المسار=live}}</ref> نەتەوە یەکگرتووەکان بە توندی ململانێکەی شەرمەزار کرد و داوای لە ھەردوولا کرد گرژییەکان کەم بکەنەوە و بەبێ دواکەوتن دەست بە دانوستانە مەبەستدارەکان بکەنەوە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|تاريخ الوصول=30 September 2020|موقع=France 24|تاريخ=30 September 2020|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20201009133111/https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|سەردان=9 October 2020|حالة المسار=live}}</ref> جەنگەکە لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا کۆتایی ھات، کاتێک ڕێککەوتنێکی سێ قۆڵی بۆ ڕاگرتنی شەڕ لە نێوان [[ئازەربایجان]] و [[ئەرمەنستان]] و [[ڕووسیا]]دا واژوو کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Russia Steps In To End War Between 2 Former Soviet Republics|سەردێڕ=https://www.npr.org/2020/11/10/933343100/russia-steps-in-to-end-war-between-2-former-soviet-republics|تاريخ الوصول=10 November 2020|موقع=NPR.org|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20201110111758/https://www.npr.org/2020/11/10/933343100/russia-steps-in-to-end-war-between-2-former-soviet-republics|سەردان=10 November 2020|حالة المسار=live}}</ref> بەپێی ڕێککەوتنی ڕاگرتنی تەقە، ئازەربایجان ھەموو [[ناوچە ئازەربایجانییەکانی دەوروبەری قەرەباخ کە لەژێر کۆنترۆڵی ئەرمەنەکاندا بوون|خاکە داگیرکراوەکانی دەوروبەری بەرزایییەکانی قەرەباخ]]ی وەرگرتەوە و دەستی بەسەر سێیەکی خاکی بەرزایییەکانی قەرەباخدا گرت، لەوانەش شووشا و ھادرووت.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Armenia and Azerbaijan: A blockade that never ended and a peace deal hanging by a thread|سەردێڕ=https://globalvoices.org/2023/07/19/armenia-and-azerbaijan-a-blockade-that-never-ended-and-a-peace-deal-hanging-by-a-thread/|تاريخ الوصول=2023-07-24|موقع=Global Voices|تاريخ=2023-07-19|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230727133925/https://globalvoices.org/2023/07/19/armenia-and-azerbaijan-a-blockade-that-never-ended-and-a-peace-deal-hanging-by-a-thread/|سەردان=27 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Violence and Politics in Armenia-Azerbaijan Relations|سەردێڕ=https://bakuresearchinstitute.org/en/violence-and-politics-in-armenia-azerbaijan-relations/|تاريخ الوصول=2023-06-27|موقع=Baku Research Institute|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230608203222/https://bakuresearchinstitute.org/en/violence-and-politics-in-armenia-azerbaijan-relations/|سەردان=8 June 2023|حالة المسار=live|اقتباس=As a result of the 2020 war, however, Azerbaijan received all territories around Soviet-era Nagorno Karabakh that were occupied by Armenian forces during the first Karabakh war, plus the two regions of Nagorno Karabakh proper: Shushi/Shusha and Hadrut.}}</ref><ref name=":32">{{استشهاد بدورية محكمة|عنوان=Technological determinism or strategic advantage? Comparing the two Karabakh Wars between Armenia and Azerbaijan|صحيفة=Journal of Strategic Studies|دوایین=Cheterian|الأول=Vicken|تاريخ=2022-10-20|لغة=en|صفحات=1–24|اقتباس=The Armenian side also lost territories within the former NKAO, namely the district of Hadrut and the strategic town of Shusha/Shushi, areas that were not even considered for handover to Azerbaijan during the long years of diplomatic negotiations between the two wars.|issn=0140-2390|s2cid=253061240|doi=10.1080/01402390.2022.2127093|doi-access=free}}</ref><ref name=":42">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lynch|الأول=Ian J.|تاريخ=2020-11-18|ناونیشان=A cold winter for peace in Nagorno-Karabakh?|لغة=en|عمل=Ahval|سەردێڕ=https://ahvalnews.com/nagorno-karabakh/cold-winter-peace-nagorno-karabakh|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=2023-06-27|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201202214529/https://ahvalnews.com/nagorno-karabakh/cold-winter-peace-nagorno-karabakh|تاريخ أرشيف=2 December 2020|اقتباس=The new agreement allows Azerbaijan to keep the territory it took by force, including Shusha and Hadrut, within the historic boundaries of Nagorno-Karabakh. It also requires Armenian forces to turn over other territories they have occupied for the last 26 years, including the so-called Lachin corridor, which is Nagorno-Karabakh’s primary link to Armenia proper.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=9 November 2020|عنوان=Ethnic Armenian forces confirm loss of Karabakh's second city, say enemy nearing capital|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/armenia-azerbaijan-shushi-int-idUSKBN27P1WY|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=9 November 2020}}</ref> === گەمارۆ (٢٠٢٢–ئێستا) === لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، ئازەربایجانییەکان کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد چالاکوانی ژینگەن، [[ڕێڕەوی لاچین]]یان داخست، کە تاقە ڕێگەیە بەرزایییەکانی [[قەرەباخ]] بە ئەرمەنستان و جیھانی دەرەوە دەبەستێتەوە.<ref name="BBC2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|عنوان=Азербайджанские "активисты" блокируют дорогу из Карабаха в Армению. Одновременно в Карабахе пропал газ|لغة=ru|عنوان مترجم=Azerbaijani "activists" are blocking the road from Karabakh to Armenia. At the same time, gas disappeared in Karabakh|عمل=BBC News Русская Служба|سەردێڕ=https://www.bbc.com/russian/news-63975080|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=13 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230412122434/https://www.bbc.com/russian/news-63975080|تاريخ أرشيف=12 April 2023}}</ref> و لە ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٣دا، ھێزەکانی ئازەربایجان خاڵێکی پشکنینیان لەسەر ڕێڕەوی لاچین دانا.<ref name=":129">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijan sets up checkpoints on the Lachin corridor|سەردێڕ=https://www.eiu.com/n/azerbaijan-sets-up-checkpoints-on-the-lachin-corridor/|تاريخ الوصول=2023-05-03|موقع=Economist Intelligence Unit|تاريخ=2023-04-27|دوایین=Loe|الأول=Catherine|لغة=en-GB|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230802113859/https://www.eiu.com/n/azerbaijan-sets-up-checkpoints-on-the-lachin-corridor/|سەردان=2 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=The move [installation of a checkpoint] has increased the blockade of Nagorny Karabakh...A checkpoint on the border would give Azerbaijan the ability to stop any cars travelling between Armenia and Nagorny Karabakh.}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی گەمارۆدانی ١٢٠ ھەزار دانیشتووی ناوچەکە؛ و ھاوردەکردنی کاڵا سەرەکییەکان، ھەروەھا کاروانە مرۆیییەکانی [[خاچی سوور]] و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی ڕووسیای قەدەغە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Karabakh blockade reaches critical point as food supplies run low|سەردێڕ=https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|تاريخ الوصول=2023-08-01|موقع=www.intellinews.com|تاريخ=2023-07-31|دوایین=Hauer|الأول=Neil|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230814123838/https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|سەردان=14 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=Occasional ICRC and Russian traffic continued to pass until June 15, at which point Azerbaijan halted all humanitarian deliveries. No food, medicine or fuel has entered Nagorno-Karabakh since.}}</ref><ref name=":62">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Supplies begin to run low as Nagorno-Karabakh blockade continues|سەردێڕ=https://eurasianet.org/supplies-begin-to-run-low-as-nagorno-karabakh-blockade-continues|تاريخ الوصول=2022-12-22|موقع=eurasianet.org|تاريخ=Dec 19, 2022|دوایین=Gavin|الأول=Gabriel|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230201151350/https://eurasianet.org/supplies-begin-to-run-low-as-nagorno-karabakh-blockade-continues|سەردان=1 February 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":310">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijani roadblock cuts tens of thousands off from food, fuel and medicine|سەردێڕ=https://www.opendemocracy.net/en/odr/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-roadblock/|تاريخ الوصول=21 December 2022|موقع=[[openDemocracy]]|تاريخ=16 December 2022|دوایین=Kitachayev|الأول=Bashir|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230226154334/https://www.opendemocracy.net/en/odr/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-roadblock/|سەردان=26 February 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":97">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=New Troubles in Nagorno-Karabakh: Understanding the Lachin Corridor Crisis|سەردێڕ=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-conflict/new-troubles-nagorno-karabakh-understanding-lachin-corridor-crisis|تاريخ الوصول=2023-05-23|موقع=www.crisisgroup.org|تاريخ=2023-05-22|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230816185256/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-conflict/new-troubles-nagorno-karabakh-understanding-lachin-corridor-crisis|سەردان=16 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=While travellers were already few due to the blockade, the ICRC reports that its ability to get people across has been curtailed [since the installation of the checkpoint], leaving only the Russian peacekeepers to facilitate trips to Armenia for medical care.}}</ref><ref name=":134">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=June Alerts and May Trends 2023|سەردێڕ=https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/june-alerts-and-may-trends-2023|تاريخ الوصول=2023-06-19|موقع=www.crisisgroup.org|تاريخ=2023-05-31|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230622120300/https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/june-alerts-and-may-trends-2023|سەردان=22 June 2023|حالة المسار=live|اقتباس=Checkpoint on Lachin corridor faced fierce opposition amid humanitarian crisis....Azerbaijani military consolidated [the] blockade, however, leading to even fewer crossings and reduced transportation of goods.}}</ref> و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی ڕووسیا و لیژنەی خاچی سووری نێونەتەوەیی بە جووڵەیەکی سنووردار بۆ گواستنەوەی ئەو نەخۆشانەی کە پێویستییان بە چاودێریی پزیشکییە و دابینکردنی پێداویستییە مرۆیییەکان ھەستا.<ref name="BlackoutsRationing">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shahverdyan|الأول=Lilit|تاريخ=12 January 2023|عنوان=Blackouts and food rationing as Karabakh blockade enters second month|لغة=en|عمل=Eurasianet|مسار=https://eurasianet.org/blackouts-and-food-rationing-as-karabakh-blockade-enters-second-month|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=17 January 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230423091733/https://eurasianet.org/blackouts-and-food-rationing-as-karabakh-blockade-enters-second-month|تاريخ أرشيف=23 April 2023|اقتباس=But the supplies are meager compared to the pre-blockade delivery of 12,000 tons of goods monthly, and barely meet the needs of the local population, which Armenian sources estimate at around 120,000.}}</ref><ref name=":22">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=17 January 2023|عنوان=Nagorno-Karabakh reports gas cut for second time since start of blockade|عمل=OC Media|مسار=https://oc-media.org/nagorno-karabakh-reports-gas-cut-for-second-time-since-start-of-blockade/|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=18 January 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230316072358/https://oc-media.org/nagorno-karabakh-reports-gas-cut-for-second-time-since-start-of-blockade/|تاريخ أرشيف=16 March 2023}}</ref> ھەرچۆنێک بێت، لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣وە، ئازەربایجان گەمارۆکەی توندتر کردەوە، و ڕێگری لە تێپەڕبوونی ھەموو [[خۆراک]] و [[سووتەمەنی]] و دەرمانێکی خاچی سوور و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی [[ڕووسیا]] لە ڕێگەی ڕێڕەوی [[لاچین]]ەوە کرد.<ref name=":175">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Nagorno-Karabakh again faces shortages as Azerbaijan closes Lachin Corridor|سەردێڕ=https://oc-media.org/nagorno-karabakh-again-faces-shortages-as-azerbaijan-closes-lachin-corridor/|تاريخ الوصول=2023-07-14|موقع=OC Media|تاريخ=2023-06-20|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230719153306/https://oc-media.org/nagorno-karabakh-again-faces-shortages-as-azerbaijan-closes-lachin-corridor/|سەردان=19 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":176">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Food shortages and fear as peacekeepers refused entry to Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://oc-media.org/features/food-shortages-and-fear-as-peacekeepers-refused-entry-to-nagorno-karabakh/|تاريخ الوصول=2023-07-14|موقع=OC Media|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230722145151/https://oc-media.org/features/food-shortages-and-fear-as-peacekeepers-refused-entry-to-nagorno-karabakh/|سەردان=22 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":178">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Karabakh blockade reaches critical point as food supplies run low|سەردێڕ=https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|تاريخ الوصول=2023-08-01|موقع=www.intellinews.com|تاريخ=2023-07-31|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230814123838/https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|سەردان=14 August 2023|حالة المسار=live}}</ref> === ھێرشی ئازەربایجان (٢٠٢٣) === لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣دا، [[ئازەربایجان]] ھێرشێکی سەربازیی کردە سەر بەرزایییەکانی [[قەرەباغ|قەرەباخ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=أذربيجان تكشف حصيلة قتلاها بقره باغ وأرمينيا تستقبل 42 ألف نازح|سەردێڕ= https://www.aljazeera.net/news/2023/9/27/%d8%a3%d8%b0%d8%b1%d8%a8%d9%8a%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d8%b5%d9%8a%d9%84%d8%a9-%d9%82%d8%aa%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7-%d9%81%d9%8a-%d9%82%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%ba|تاريخ الوصول=2023-10-02|صحيفة=[[جەزیرە نێت]]|تاريخ=27/9/2023|لغة=ar|ماڵپەڕ= https://web.archive.org/web/20231002101408/https://www.aljazeera.net/news/2023/9/27/%d8%a3%d8%b0%d8%b1%d8%a8%d9%8a%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d8%b5%d9%8a%d9%84%d8%a9-%d9%82%d8%aa%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7-%d9%81%d9%8a-%d9%82%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%ba|سەردان=2023-10-02}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=أذربيجان "تستعيد السيادة" على ناغورني قره باغ وسط ظروف سياسية "مؤاتية"|سەردێڕ= https://arabic.euronews.com/2023/09/21/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-army-separatist-ceasefire-agreement-talks|تاريخ الوصول=2023-10-02|صحيفة=euronews|تاريخ=2023-09-21|لغة=ar|ماڵپەڕ= https://web.archive.org/web/20230930175952/https://arabic.euronews.com/2023/09/21/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-army-separatist-ceasefire-agreement-talks|سەردان=2023-09-30}}</ref><ref name="offensive-radiofreeurope2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|عنوان=Azerbaijan Launches Offensive in Breakaway Nagorno-Karabakh, Children Among Casualties|صحيفة=Radiofreeeurope/Radioliberty|مسار=https://www.rferl.org/a/azerbaijan-armenia-karabakh-mine-explosions/32599318.html|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=19 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230919124810/https://www.rferl.org/a/azerbaijan-armenia-karabakh-mine-explosions/32599318.html|تاريخ أرشيف=19 September 2023}}</ref><ref name="offensive-reuters2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=19 September 2023|عنوان=Azerbaijani forces strike Armenian-controlled Karabakh, raising risk of new Caucasus war|صحيفة=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-six-its-citizens-were-killed-by-land-mines-karabakh-2023-09-19/|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=19 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230919114910/https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-six-its-citizens-were-killed-by-land-mines-karabakh-2023-09-19/|تاريخ أرشيف=19 September 2023}}</ref><ref name="offensive-france242">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijan says it has begun 'anti-terrorist' operations in Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20230919-azerbaijan-says-it-has-begun-anti-terrorist-operations-in-nagorno-karabakh|تاريخ الوصول=2023-09-19| موقع = فەڕەنسا ٢٤|تاريخ=2023-09-19|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230919112626/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20230919-azerbaijan-says-it-has-begun-anti-terrorist-operations-in-nagorno-karabakh|سەردان=19 September 2023|حالة المسار=live}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [[:en:Nagorno-Karabakh|ویکیپیدیای ئینگلیسی]] {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|ئازەربایجان|ئاسیا|ئەورووپا|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Nagorno-Karabakh}} [[پۆل:ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] [[پۆل:قەوقاز]] [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:دابەشکارییەکانی کۆماری ئازەربایجان]] o8w2piq72oyxezt8jseu4lx6i4hga9h 1586289 1586246 2026-05-23T17:55:21Z 1silent scientist 51740 /* دانیشتووان */ 1586289 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ناگۆرنۆ-قەرەباغ''' (بە [[زمانی ئازەری|ئازەربایجانی]]: Dağlıq Qarabağ / Yuxarı Qarabağ، بە [[ئەرمەنی]]: Leṙnayin Ġarabaġ){{تێبینی|لەدوای شەڕی [[ئەرمەنستان]] و [[ئازەربایجان]] ساڵی ۲۰۲۰، ئەو ھەرێمە پێی دەگوترێ (ئەرتساخ).}} ناوچەیەکی گەمارۆدراوە لە [[قەوقاز|قەوقازی باشوور]]، کە لە ڕۆژئاوای وڵاتی [[ئازەربایجان]] ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٦]] ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچە خودموختارە ١٣٨٠٠٠ کەس بووە، ئەم ھەرێمە ناوەندی شاری ([[لاچین]])ە، زۆربەی دانیشتووانی [[کورد]] بوون بەلام لە ساڵی ۱۹۹۲ کەوتە ژێر دەستی داگیرکەری [[ئەرمەنستان]]، ھەر لەبەرئەوە کوردەکان کۆچیان کرد و ئەو ھەرێمەیان بەجێھێشت{{تێبینی|لەو ھەرێمە وڵاتێکی ژێردەستەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەبوو بە ناوی [[کوردستانی سوور]]، کە ھەڵکەوتەی جوگرافییەکەی لەناو ناگۆرنۆ قەرەباغ بوو.}} کە لە باوباپیرانیانەوە بۆیان مابووەوە. == شوێن == ناوچەکە لە دڵی خاکەکانی ئازەربایجاندا ھەڵکەوتووە و پایتەختەکەی [[ستێپاناکێرت]]ە بە ناوی ڕێبەری ئەرمەنیی بۆلشێڤیک ستێپان شاومیان. ڕووبەری ناوچەکە ٤،٨٠٠ کیلۆمەتر دووجایە و نزیکەی ٢٧٠ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای باکووی پایتەختی ئازەربایجانەوە دوورە. سروشتی ناوچەکە زۆرتر کوێستانییە و ھەروەھا ھەندێک ڕووباری تێدایە کە ئاوەکەی بۆ بەرھەمھێنانی کارەبا و [[ئاودێری|ئاودێری]] بەکاردێت. ناوچەیەکی ھەژارە لە سەرچاوە ئابوورییەکانیدا، و چالاکییە ئابوورییەکان پشت بە [[کشتوکاڵ|کشتوکاڵ]] و بەخێوکردنی [[ماڵات|ماڵات]] و ھەندێک پیشەسازیی خۆراکی دەبەستن. لە بەرھەمە بەناوبانگەکان [[دانەوێڵە|دانەوێڵە]]، [[لۆکە|لۆکە]] و [[تووتن]]ن. == دانیشتووان == [[کورد|کوردەکان]] زۆربەی دانیشتووانی قەرەباخیان پێکدەھێنا، بەڵام سەرکوتکردنی بەردەوامی [[سۆڤیەت]] دژی نەتەوەکان بووە ھۆی نەمان و کاڵبوونەوەی بوونی کورد لە ڕێگەی ڕامیارییەکانی «[[تورکاندن]]»ی [[ئازەرییەکان]]ەوە، کە بە زۆرەملی بۆ [[ڕووسیا]] و [[کازاخستان]] کۆچیان پێ کرا بۆ ئەوەی لەوێ گیان لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = http://www.hist.ru/kurdy.html | ناونیشان = ПАРТИЗАНЫ НА ПОВОДКЕ | ماڵپەڕ = www.hist.ru | تاريخ الوصول = 2020-11-21 | سەردێڕی ئەرشیف = https://web.archive.org/web/20200421115812/http://hist.ru/kurdy.html | تاريخ أرشيف = 21 أبريل 2020 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kurdistan26.html | عنوان = Курдистанский уезд 1926 | موقع = www.ethno-kavkaz.narod.ru | تاريخ الوصول = 2020-11-21 | سەردێڕی ئەرشیف= https://web.archive.org/web/20201028212333/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kurdistan26.html | تاريخ أرشيف = 28 أكتوبر 2020 }}</ref> نزیکەی ١٤٥ ھەزار کەس لە ناوچەکەدا نیشتەجێن کە [[ئەرمەنییەکان]] (زۆربەی ھەرە زۆریان سەر بە [[کڵێسای نێردراوی ئەرمەنی|کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی ئەرمەنین]]) نزیکەی ٩٥٪ی دانیشتووان پێکدەھێنن. ناوچەکە شوێنی بەیەکگەیشتنی چەندین ئیمپراتۆریەت بووە وەک [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]، [[عوسمانی]] و [[سەفەوی]] کە چەندین جەنگ لە نێوانیاندا ڕووی داوە و ناوچەکە گۆڕەپانیان بووە. ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی ناوچەکە ببێتە گۆڕەپانی چەندین گۆڕانکاری لە پێکھاتەی دانیشتووانەکەیدا. و پێش ململانێی سەر ناوچەکە لە ساڵی ١٩٩٢دا، ئەرمەنەکان لە شاری [[خانکەندی (ئازەربایجان)|خانکەندی]] نیشتەجێ بوون و ئازەرییەکانیش لە شاری [[شووشەی]] پایتەختی ناوچەکە پێش سەردەمی سۆڤیەت نیشتەجێ بوون. == ململانێ == [[پەڕگە:Armenian boroughs of city of Shusha destroyed by Azerbaijani armed forces in 1920 with defiled cathedral of Holy Savior on background.jpg|وێنۆک|دوای کۆمەڵکوژیی شووشا: ھێزە چەکدارەکانی ئازەربایجان بەشی ئەرمەنیی شووشایان لە ساڵی ١٩٢٠دا وێران کرد. [[کڵێسای گەورەی غازانتشێتسوتس]] لە پاشبنەمادا دەردەکەوێت.]] ڕەگ و ڕیشەی ململانێکە بۆ سەردەمی سۆڤیەت لە بیستەکانی [[سەدەی (ڕوونکردنەوە)|سەدە]]ی ڕابردوو دەگەڕێتەوە، کاتێک [[یۆسێف ستالین|جۆزێف ستالین]] ڕامیاریی خۆی لە جیاکردنەوەی نێوان نەتەوەکان و ھەڵگیرساندنی ئاگری دوژمنایەتی لە نێوانیاندا و پارچەپارچەکردنی ھێزەکانیان جێبەجێ کرد. دەسەڵاتی [[سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٢٣دا بە مەبەست کەمینەی [[ئەرمەنەکان|ئەرمەنی]] (دانیشتووانی [[کاراباخ]])ی خستە ناو سنوورەکانی [[ئازەربایجان]]ەوە، بە سنوورێکی کارگێڕییەوە کە وای دەکرد ھەموو دەوروبەری [[ئازەربایجان]]ی بێت سەرەڕای ویستی دانیشتووانەکەی بۆ پاشکۆیەتیی ئەرمەنستان، لە بەرانبەریشدا کەمینەی ئازەربایجانی لە ناوچەی «[[کۆماری خۆبەڕێوەبەری نەخچیڤان|ناختشێڤان]]» بە گۆشەگیری لە ناو کۆماری [[ئەرمەنستان]]دا مایەوە. جگە لەوەی دەسەڵاتی سۆڤیەت دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەریی بە «کاراباخ» بەخشی لە ناو کۆماری ئازەربایجاندا، کە ئەمەش وەک بۆمبێکی تەوقیتکراو وابوو. === جەنگ و جیابوونەوە === ئەم دۆخە بە بەستوویی مایەوە و [[ڕامیاری]]یە سەرکوتکارەکانی سۆڤیەت و تیرۆری [[ئاسن]] و [[ئاگر (ڕوونکردنەوە)|ئاگر]] بەردەوام بوو تا ئەو کاتەی دەسەڵاتی سۆڤیەت لە سەردەمی [[میخائیل گۆرباچۆڤ]]دا خاو بووەوە. لە شوباتی ١٩٨٨دا، ئەنجومەنی سۆڤیەتی کاراباخ بوێریی نواند و داوای لە [[مۆسکۆ]] کرد «ناگۆرنۆ کاراباخ» بچێتە سەر [[ئەرمەنستان]]. بێگومان سەرکردە ئازەرییەکان لای دەسەڵاتی [[مۆسکۆ]] ناڕەزایەتییان دەربڕی. زۆری نەخایاند ئازەرییەکان و ئەرمەنەکان لە «کاراباخ» تووشی پێکدادان بوون، بۆ ئەوەی پێکدادانەکان بە خێرایییەکی زۆر بگۆڕێن بۆ [[شەڕی ناوخۆیی]] کە کوژراو و بریندار و پەنابەری لە ھەردوولا بەجێھێشت. لە کانوونی یەکەمی ١٩٨٩دا، بارودۆخەکە ئاڵۆزتر بوو بە ڕای گەیاندنی یەکگرتنی ناوچەی «ناگۆرنۆ کاراباخ» لەگەڵ کۆماری [[ئەرمەنستان]] لەلایەن ئەنجومەنی سۆڤیەتی ئەرمەنییەوە. دوای ھەڵوەشانەوەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١دا – جیاخوازەکان لە ناوچەی «کاراباخ» لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٢دا سەربەخۆیییان لە [[ئازەربایجان]] ڕای گەیاند، و ڕەتیان کردەوە بچنە پاڵ [[ئەرمەنستان]]. ئەرمەنستان [[چەک]] و پیاوی بۆ شەڕکەرانی «کاراباخ» نارد، تەنانەت ھێزەکانی چوونە ناو خاکی [[ئازەربایجان]]ەوە، ھەروەھا ئەو شریتە زەوییەیان داگیر کرد کە لە ڕووی جوگرافییەوە قەرەباخی لە [[ئەرمەنستان]] جیا دەکردەوە (کە بە [[ڕێڕەوی لاچین]] ناودەبرێت) و ھەروەھا خاکی ٦ ناوچەی تری ڕۆژھەڵات و باشووری قەرەباخ، و لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٩٣دا ٢٠٪ی کۆی خاکەکەیان داگیر کرد. ئەنجامەکەش ئەوە بوو کە سەدان ھەزار لە دانیشتووانی ئازەری لە ترسی ھێزە داگیرکەرەکانی [[ئەرمەنستان]] ھەڵاتن. پەنابەرەکان بۆ کەمپەکان گوازرانەوە - کە زۆربەیان لە دەوروبەری [[باکوو]]ی پایتەختی [[ئازەربایجان]] بوون. [[ڕووسەکان]] لەم جەنگەدا زۆر پاڵپشتیی ئەرمەنستانیان کرد، ئەمەش ئەو سەرکەوتنەی ئاسان کرد کە ئەرمەنەکان بەدەستیان ھێنا. === ڕاگرتنی شەڕ لە دوای ساڵی ١٩٩٤ === لە ئایاری ١٩٩٤دا ھەموو لایەنەکان - لەوانەش [[ئازەربایجان]] کە خاکەکەی داگیرکرابوو - ڕێککەوتنێکیان بۆ ڕاگرتنی شەڕ و پەنابردن بۆ دانوستانی ئاشتییانە پەسەند کرد؛ لە پێناو ڕێگریکردن لە ڕشتنی خوێن. ناوەندگیرە سەرەکییەکە لە دانوستانەکاندا [[یەکێتیی ئەورووپا]] بوو کە دەستەیەکی لە دەوڵەتان بە سەرۆکایەتیی [[فەڕەنسا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ڕووسیا]] ڕاسپارد بۆ کۆبوونەوە لە [[مینسک]] – پایتەختی [[بیلاڕووس]] – بۆ دەستپێکردنی دانوستان. لە لای خۆیانەوە میلیشیا ئەرمەنییەکان [[کۆماری ئارتساخ|کۆماری ناگۆرنۆ قەرەباخ]]یان ڕای گەیاند کە ھیچ دەوڵەتێک دانی پێدا نەناوە. بەڵام [[ئەرمەنستان]] وەک بەشێک لە خۆی مامەڵەی لەگەڵ دەکات. سەرکردەی میلیشیا ئەرمەنییەکان لەو جەنگەدا [[ڕۆبێرت کۆچاریان]] بوو، کە سەرۆکی پێشووی کۆماری [[ئەرمەنستان]]ە. === جەنگ و ڕێککەوتنی ڕاگرتنی شەڕ ٢٠٢٠ === لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا، جەنگێکی نوێ لە بەرزایییەکانی قەرەباخ و ناوچەکانی دەوروبەریدا ھەڵگیرسا.<ref name="aljaz2">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region|سەردێڕ=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region|بڵاوکەرەوە=[[کەناڵی جەزیرە]]|تاريخ الوصول=27 September 2020|تاريخ=27 September 2020|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20200927083518/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region|سەردان=27 September 2020|حالة المسار=live}}</ref> نەتەوە یەکگرتووەکان بە توندی ململانێکەی شەرمەزار کرد و داوای لە ھەردوولا کرد گرژییەکان کەم بکەنەوە و بەبێ دواکەوتن دەست بە دانوستانە مەبەستدارەکان بکەنەوە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|تاريخ الوصول=30 September 2020|موقع=France 24|تاريخ=30 September 2020|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20201009133111/https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|سەردان=9 October 2020|حالة المسار=live}}</ref> جەنگەکە لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا کۆتایی ھات، کاتێک ڕێککەوتنێکی سێ قۆڵی بۆ ڕاگرتنی شەڕ لە نێوان [[ئازەربایجان]] و [[ئەرمەنستان]] و [[ڕووسیا]]دا واژوو کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Russia Steps In To End War Between 2 Former Soviet Republics|سەردێڕ=https://www.npr.org/2020/11/10/933343100/russia-steps-in-to-end-war-between-2-former-soviet-republics|تاريخ الوصول=10 November 2020|موقع=NPR.org|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20201110111758/https://www.npr.org/2020/11/10/933343100/russia-steps-in-to-end-war-between-2-former-soviet-republics|سەردان=10 November 2020|حالة المسار=live}}</ref> بەپێی ڕێککەوتنی ڕاگرتنی تەقە، ئازەربایجان ھەموو [[ناوچە ئازەربایجانییەکانی دەوروبەری قەرەباخ کە لەژێر کۆنترۆڵی ئەرمەنەکاندا بوون|خاکە داگیرکراوەکانی دەوروبەری بەرزایییەکانی قەرەباخ]]ی وەرگرتەوە و دەستی بەسەر سێیەکی خاکی بەرزایییەکانی قەرەباخدا گرت، لەوانەش شووشا و ھادرووت.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Armenia and Azerbaijan: A blockade that never ended and a peace deal hanging by a thread|سەردێڕ=https://globalvoices.org/2023/07/19/armenia-and-azerbaijan-a-blockade-that-never-ended-and-a-peace-deal-hanging-by-a-thread/|تاريخ الوصول=2023-07-24|موقع=Global Voices|تاريخ=2023-07-19|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230727133925/https://globalvoices.org/2023/07/19/armenia-and-azerbaijan-a-blockade-that-never-ended-and-a-peace-deal-hanging-by-a-thread/|سەردان=27 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Violence and Politics in Armenia-Azerbaijan Relations|سەردێڕ=https://bakuresearchinstitute.org/en/violence-and-politics-in-armenia-azerbaijan-relations/|تاريخ الوصول=2023-06-27|موقع=Baku Research Institute|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230608203222/https://bakuresearchinstitute.org/en/violence-and-politics-in-armenia-azerbaijan-relations/|سەردان=8 June 2023|حالة المسار=live|اقتباس=As a result of the 2020 war, however, Azerbaijan received all territories around Soviet-era Nagorno Karabakh that were occupied by Armenian forces during the first Karabakh war, plus the two regions of Nagorno Karabakh proper: Shushi/Shusha and Hadrut.}}</ref><ref name=":32">{{استشهاد بدورية محكمة|عنوان=Technological determinism or strategic advantage? Comparing the two Karabakh Wars between Armenia and Azerbaijan|صحيفة=Journal of Strategic Studies|دوایین=Cheterian|الأول=Vicken|تاريخ=2022-10-20|لغة=en|صفحات=1–24|اقتباس=The Armenian side also lost territories within the former NKAO, namely the district of Hadrut and the strategic town of Shusha/Shushi, areas that were not even considered for handover to Azerbaijan during the long years of diplomatic negotiations between the two wars.|issn=0140-2390|s2cid=253061240|doi=10.1080/01402390.2022.2127093|doi-access=free}}</ref><ref name=":42">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lynch|الأول=Ian J.|تاريخ=2020-11-18|ناونیشان=A cold winter for peace in Nagorno-Karabakh?|لغة=en|عمل=Ahval|سەردێڕ=https://ahvalnews.com/nagorno-karabakh/cold-winter-peace-nagorno-karabakh|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=2023-06-27|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201202214529/https://ahvalnews.com/nagorno-karabakh/cold-winter-peace-nagorno-karabakh|تاريخ أرشيف=2 December 2020|اقتباس=The new agreement allows Azerbaijan to keep the territory it took by force, including Shusha and Hadrut, within the historic boundaries of Nagorno-Karabakh. It also requires Armenian forces to turn over other territories they have occupied for the last 26 years, including the so-called Lachin corridor, which is Nagorno-Karabakh’s primary link to Armenia proper.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=9 November 2020|عنوان=Ethnic Armenian forces confirm loss of Karabakh's second city, say enemy nearing capital|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/armenia-azerbaijan-shushi-int-idUSKBN27P1WY|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=9 November 2020}}</ref> === گەمارۆ (٢٠٢٢–ئێستا) === لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، ئازەربایجانییەکان کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد چالاکوانی ژینگەن، [[ڕێڕەوی لاچین]]یان داخست، کە تاقە ڕێگەیە بەرزایییەکانی [[قەرەباخ]] بە ئەرمەنستان و جیھانی دەرەوە دەبەستێتەوە.<ref name="BBC2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|عنوان=Азербайджанские "активисты" блокируют дорогу из Карабаха в Армению. Одновременно в Карабахе пропал газ|لغة=ru|عنوان مترجم=Azerbaijani "activists" are blocking the road from Karabakh to Armenia. At the same time, gas disappeared in Karabakh|عمل=BBC News Русская Служба|سەردێڕ=https://www.bbc.com/russian/news-63975080|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=13 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230412122434/https://www.bbc.com/russian/news-63975080|تاريخ أرشيف=12 April 2023}}</ref> و لە ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٣دا، ھێزەکانی ئازەربایجان خاڵێکی پشکنینیان لەسەر ڕێڕەوی لاچین دانا.<ref name=":129">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijan sets up checkpoints on the Lachin corridor|سەردێڕ=https://www.eiu.com/n/azerbaijan-sets-up-checkpoints-on-the-lachin-corridor/|تاريخ الوصول=2023-05-03|موقع=Economist Intelligence Unit|تاريخ=2023-04-27|دوایین=Loe|الأول=Catherine|لغة=en-GB|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230802113859/https://www.eiu.com/n/azerbaijan-sets-up-checkpoints-on-the-lachin-corridor/|سەردان=2 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=The move [installation of a checkpoint] has increased the blockade of Nagorny Karabakh...A checkpoint on the border would give Azerbaijan the ability to stop any cars travelling between Armenia and Nagorny Karabakh.}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی گەمارۆدانی ١٢٠ ھەزار دانیشتووی ناوچەکە؛ و ھاوردەکردنی کاڵا سەرەکییەکان، ھەروەھا کاروانە مرۆیییەکانی [[خاچی سوور]] و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی ڕووسیای قەدەغە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Karabakh blockade reaches critical point as food supplies run low|سەردێڕ=https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|تاريخ الوصول=2023-08-01|موقع=www.intellinews.com|تاريخ=2023-07-31|دوایین=Hauer|الأول=Neil|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230814123838/https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|سەردان=14 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=Occasional ICRC and Russian traffic continued to pass until June 15, at which point Azerbaijan halted all humanitarian deliveries. No food, medicine or fuel has entered Nagorno-Karabakh since.}}</ref><ref name=":62">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Supplies begin to run low as Nagorno-Karabakh blockade continues|سەردێڕ=https://eurasianet.org/supplies-begin-to-run-low-as-nagorno-karabakh-blockade-continues|تاريخ الوصول=2022-12-22|موقع=eurasianet.org|تاريخ=Dec 19, 2022|دوایین=Gavin|الأول=Gabriel|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230201151350/https://eurasianet.org/supplies-begin-to-run-low-as-nagorno-karabakh-blockade-continues|سەردان=1 February 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":310">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijani roadblock cuts tens of thousands off from food, fuel and medicine|سەردێڕ=https://www.opendemocracy.net/en/odr/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-roadblock/|تاريخ الوصول=21 December 2022|موقع=[[openDemocracy]]|تاريخ=16 December 2022|دوایین=Kitachayev|الأول=Bashir|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230226154334/https://www.opendemocracy.net/en/odr/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-roadblock/|سەردان=26 February 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":97">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=New Troubles in Nagorno-Karabakh: Understanding the Lachin Corridor Crisis|سەردێڕ=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-conflict/new-troubles-nagorno-karabakh-understanding-lachin-corridor-crisis|تاريخ الوصول=2023-05-23|موقع=www.crisisgroup.org|تاريخ=2023-05-22|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230816185256/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-conflict/new-troubles-nagorno-karabakh-understanding-lachin-corridor-crisis|سەردان=16 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=While travellers were already few due to the blockade, the ICRC reports that its ability to get people across has been curtailed [since the installation of the checkpoint], leaving only the Russian peacekeepers to facilitate trips to Armenia for medical care.}}</ref><ref name=":134">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=June Alerts and May Trends 2023|سەردێڕ=https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/june-alerts-and-may-trends-2023|تاريخ الوصول=2023-06-19|موقع=www.crisisgroup.org|تاريخ=2023-05-31|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230622120300/https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/june-alerts-and-may-trends-2023|سەردان=22 June 2023|حالة المسار=live|اقتباس=Checkpoint on Lachin corridor faced fierce opposition amid humanitarian crisis....Azerbaijani military consolidated [the] blockade, however, leading to even fewer crossings and reduced transportation of goods.}}</ref> و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی ڕووسیا و لیژنەی خاچی سووری نێونەتەوەیی بە جووڵەیەکی سنووردار بۆ گواستنەوەی ئەو نەخۆشانەی کە پێویستییان بە چاودێریی پزیشکییە و دابینکردنی پێداویستییە مرۆیییەکان ھەستا.<ref name="BlackoutsRationing">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shahverdyan|الأول=Lilit|تاريخ=12 January 2023|عنوان=Blackouts and food rationing as Karabakh blockade enters second month|لغة=en|عمل=Eurasianet|مسار=https://eurasianet.org/blackouts-and-food-rationing-as-karabakh-blockade-enters-second-month|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=17 January 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230423091733/https://eurasianet.org/blackouts-and-food-rationing-as-karabakh-blockade-enters-second-month|تاريخ أرشيف=23 April 2023|اقتباس=But the supplies are meager compared to the pre-blockade delivery of 12,000 tons of goods monthly, and barely meet the needs of the local population, which Armenian sources estimate at around 120,000.}}</ref><ref name=":22">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=17 January 2023|عنوان=Nagorno-Karabakh reports gas cut for second time since start of blockade|عمل=OC Media|مسار=https://oc-media.org/nagorno-karabakh-reports-gas-cut-for-second-time-since-start-of-blockade/|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=18 January 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230316072358/https://oc-media.org/nagorno-karabakh-reports-gas-cut-for-second-time-since-start-of-blockade/|تاريخ أرشيف=16 March 2023}}</ref> ھەرچۆنێک بێت، لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣وە، ئازەربایجان گەمارۆکەی توندتر کردەوە، و ڕێگری لە تێپەڕبوونی ھەموو [[خۆراک]] و [[سووتەمەنی]] و دەرمانێکی خاچی سوور و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی [[ڕووسیا]] لە ڕێگەی ڕێڕەوی [[لاچین]]ەوە کرد.<ref name=":175">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Nagorno-Karabakh again faces shortages as Azerbaijan closes Lachin Corridor|سەردێڕ=https://oc-media.org/nagorno-karabakh-again-faces-shortages-as-azerbaijan-closes-lachin-corridor/|تاريخ الوصول=2023-07-14|موقع=OC Media|تاريخ=2023-06-20|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230719153306/https://oc-media.org/nagorno-karabakh-again-faces-shortages-as-azerbaijan-closes-lachin-corridor/|سەردان=19 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":176">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Food shortages and fear as peacekeepers refused entry to Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://oc-media.org/features/food-shortages-and-fear-as-peacekeepers-refused-entry-to-nagorno-karabakh/|تاريخ الوصول=2023-07-14|موقع=OC Media|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230722145151/https://oc-media.org/features/food-shortages-and-fear-as-peacekeepers-refused-entry-to-nagorno-karabakh/|سەردان=22 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":178">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Karabakh blockade reaches critical point as food supplies run low|سەردێڕ=https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|تاريخ الوصول=2023-08-01|موقع=www.intellinews.com|تاريخ=2023-07-31|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230814123838/https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|سەردان=14 August 2023|حالة المسار=live}}</ref> === ھێرشی ئازەربایجان (٢٠٢٣) === لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣دا، [[ئازەربایجان]] ھێرشێکی سەربازیی کردە سەر بەرزایییەکانی [[قەرەباغ|قەرەباخ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=أذربيجان تكشف حصيلة قتلاها بقره باغ وأرمينيا تستقبل 42 ألف نازح|سەردێڕ= https://www.aljazeera.net/news/2023/9/27/%d8%a3%d8%b0%d8%b1%d8%a8%d9%8a%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d8%b5%d9%8a%d9%84%d8%a9-%d9%82%d8%aa%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7-%d9%81%d9%8a-%d9%82%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%ba|تاريخ الوصول=2023-10-02|صحيفة=[[جەزیرە نێت]]|تاريخ=27/9/2023|لغة=ar|ماڵپەڕ= https://web.archive.org/web/20231002101408/https://www.aljazeera.net/news/2023/9/27/%d8%a3%d8%b0%d8%b1%d8%a8%d9%8a%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d8%b5%d9%8a%d9%84%d8%a9-%d9%82%d8%aa%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7-%d9%81%d9%8a-%d9%82%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%ba|سەردان=2023-10-02}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=أذربيجان "تستعيد السيادة" على ناغورني قره باغ وسط ظروف سياسية "مؤاتية"|سەردێڕ= https://arabic.euronews.com/2023/09/21/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-army-separatist-ceasefire-agreement-talks|تاريخ الوصول=2023-10-02|صحيفة=euronews|تاريخ=2023-09-21|لغة=ar|ماڵپەڕ= https://web.archive.org/web/20230930175952/https://arabic.euronews.com/2023/09/21/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-army-separatist-ceasefire-agreement-talks|سەردان=2023-09-30}}</ref><ref name="offensive-radiofreeurope2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|عنوان=Azerbaijan Launches Offensive in Breakaway Nagorno-Karabakh, Children Among Casualties|صحيفة=Radiofreeeurope/Radioliberty|مسار=https://www.rferl.org/a/azerbaijan-armenia-karabakh-mine-explosions/32599318.html|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=19 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230919124810/https://www.rferl.org/a/azerbaijan-armenia-karabakh-mine-explosions/32599318.html|تاريخ أرشيف=19 September 2023}}</ref><ref name="offensive-reuters2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=19 September 2023|عنوان=Azerbaijani forces strike Armenian-controlled Karabakh, raising risk of new Caucasus war|صحيفة=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-six-its-citizens-were-killed-by-land-mines-karabakh-2023-09-19/|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=19 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230919114910/https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-six-its-citizens-were-killed-by-land-mines-karabakh-2023-09-19/|تاريخ أرشيف=19 September 2023}}</ref><ref name="offensive-france242">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijan says it has begun 'anti-terrorist' operations in Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20230919-azerbaijan-says-it-has-begun-anti-terrorist-operations-in-nagorno-karabakh|تاريخ الوصول=2023-09-19| موقع = فەڕەنسا ٢٤|تاريخ=2023-09-19|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230919112626/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20230919-azerbaijan-says-it-has-begun-anti-terrorist-operations-in-nagorno-karabakh|سەردان=19 September 2023|حالة المسار=live}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [[:en:Nagorno-Karabakh|ویکیپیدیای ئینگلیسی]] {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|ئازەربایجان|ئاسیا|ئەورووپا|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Nagorno-Karabakh}} [[پۆل:ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] [[پۆل:قەوقاز]] [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:دابەشکارییەکانی کۆماری ئازەربایجان]] 4t9szm0lnpopyu8cf0zblrh9cey2g8a 1586290 1586289 2026-05-23T17:56:50Z 1silent scientist 51740 /* ململانێ */ 1586290 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ناگۆرنۆ-قەرەباغ''' (بە [[زمانی ئازەری|ئازەربایجانی]]: Dağlıq Qarabağ / Yuxarı Qarabağ، بە [[ئەرمەنی]]: Leṙnayin Ġarabaġ){{تێبینی|لەدوای شەڕی [[ئەرمەنستان]] و [[ئازەربایجان]] ساڵی ۲۰۲۰، ئەو ھەرێمە پێی دەگوترێ (ئەرتساخ).}} ناوچەیەکی گەمارۆدراوە لە [[قەوقاز|قەوقازی باشوور]]، کە لە ڕۆژئاوای وڵاتی [[ئازەربایجان]] ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٦]] ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچە خودموختارە ١٣٨٠٠٠ کەس بووە، ئەم ھەرێمە ناوەندی شاری ([[لاچین]])ە، زۆربەی دانیشتووانی [[کورد]] بوون بەلام لە ساڵی ۱۹۹۲ کەوتە ژێر دەستی داگیرکەری [[ئەرمەنستان]]، ھەر لەبەرئەوە کوردەکان کۆچیان کرد و ئەو ھەرێمەیان بەجێھێشت{{تێبینی|لەو ھەرێمە وڵاتێکی ژێردەستەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەبوو بە ناوی [[کوردستانی سوور]]، کە ھەڵکەوتەی جوگرافییەکەی لەناو ناگۆرنۆ قەرەباغ بوو.}} کە لە باوباپیرانیانەوە بۆیان مابووەوە. == شوێن == ناوچەکە لە دڵی خاکەکانی ئازەربایجاندا ھەڵکەوتووە و پایتەختەکەی [[ستێپاناکێرت]]ە بە ناوی ڕێبەری ئەرمەنیی بۆلشێڤیک ستێپان شاومیان. ڕووبەری ناوچەکە ٤،٨٠٠ کیلۆمەتر دووجایە و نزیکەی ٢٧٠ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای باکووی پایتەختی ئازەربایجانەوە دوورە. سروشتی ناوچەکە زۆرتر کوێستانییە و ھەروەھا ھەندێک ڕووباری تێدایە کە ئاوەکەی بۆ بەرھەمھێنانی کارەبا و [[ئاودێری|ئاودێری]] بەکاردێت. ناوچەیەکی ھەژارە لە سەرچاوە ئابوورییەکانیدا، و چالاکییە ئابوورییەکان پشت بە [[کشتوکاڵ|کشتوکاڵ]] و بەخێوکردنی [[ماڵات|ماڵات]] و ھەندێک پیشەسازیی خۆراکی دەبەستن. لە بەرھەمە بەناوبانگەکان [[دانەوێڵە|دانەوێڵە]]، [[لۆکە|لۆکە]] و [[تووتن]]ن. == دانیشتووان == [[کورد|کوردەکان]] زۆربەی دانیشتووانی قەرەباخیان پێکدەھێنا، بەڵام سەرکوتکردنی بەردەوامی [[سۆڤیەت]] دژی نەتەوەکان بووە ھۆی نەمان و کاڵبوونەوەی بوونی کورد لە ڕێگەی ڕامیارییەکانی «[[تورکاندن]]»ی [[ئازەرییەکان]]ەوە، کە بە زۆرەملی بۆ [[ڕووسیا]] و [[کازاخستان]] کۆچیان پێ کرا بۆ ئەوەی لەوێ گیان لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = http://www.hist.ru/kurdy.html | ناونیشان = ПАРТИЗАНЫ НА ПОВОДКЕ | ماڵپەڕ = www.hist.ru | تاريخ الوصول = 2020-11-21 | سەردێڕی ئەرشیف = https://web.archive.org/web/20200421115812/http://hist.ru/kurdy.html | تاريخ أرشيف = 21 أبريل 2020 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kurdistan26.html | عنوان = Курдистанский уезд 1926 | موقع = www.ethno-kavkaz.narod.ru | تاريخ الوصول = 2020-11-21 | سەردێڕی ئەرشیف= https://web.archive.org/web/20201028212333/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kurdistan26.html | تاريخ أرشيف = 28 أكتوبر 2020 }}</ref> نزیکەی ١٤٥ ھەزار کەس لە ناوچەکەدا نیشتەجێن کە [[ئەرمەنییەکان]] (زۆربەی ھەرە زۆریان سەر بە [[کڵێسای نێردراوی ئەرمەنی|کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی ئەرمەنین]]) نزیکەی ٩٥٪ی دانیشتووان پێکدەھێنن. ناوچەکە شوێنی بەیەکگەیشتنی چەندین ئیمپراتۆریەت بووە وەک [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]، [[عوسمانی]] و [[سەفەوی]] کە چەندین جەنگ لە نێوانیاندا ڕووی داوە و ناوچەکە گۆڕەپانیان بووە. ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی ناوچەکە ببێتە گۆڕەپانی چەندین گۆڕانکاری لە پێکھاتەی دانیشتووانەکەیدا. و پێش ململانێی سەر ناوچەکە لە ساڵی ١٩٩٢دا، ئەرمەنەکان لە شاری [[خانکەندی (ئازەربایجان)|خانکەندی]] نیشتەجێ بوون و ئازەرییەکانیش لە شاری [[شووشەی]] پایتەختی ناوچەکە پێش سەردەمی سۆڤیەت نیشتەجێ بوون. == ململانێ == [[پەڕگە:Armenian boroughs of city of Shusha destroyed by Azerbaijani armed forces in 1920 with defiled cathedral of Holy Savior on background.jpg|وێنۆک|دوای کۆمەڵکوژیی شووشە: ھێزە چەکدارەکانی ئازەربایجان بەشی ئەرمەنیی [[شووشە (شار)|شووشە]]یان لە ساڵی ١٩٢٠دا وێران کرد. [[کڵێسای گەورەی غازانتشێتسوتس]] لە پاشبنەمادا دەردەکەوێت.]] ڕەگ و ڕیشەی ململانێکە بۆ سەردەمی [[سۆڤیەت]] لە بیستەکانی [[سەدەی (ڕوونکردنەوە)|سەدە]]ی ڕابردوو دەگەڕێتەوە، کاتێک [[جۆزێف ستالین]] ڕامیاریی خۆی لە جیاکردنەوەی نێوان نەتەوەکان و ھەڵگیرساندنی ئاگری دوژمنایەتی لە نێوانیاندا و پارچەپارچەکردنی ھێزەکانیان جێبەجێ کرد. دەسەڵاتی [[سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٢٣دا بە مەبەست کەمینەی [[ئەرمەنەکان|ئەرمەنی]] (دانیشتووانی [[کاراباخ]])ی خستە ناو سنوورەکانی [[ئازەربایجان]]ەوە، بە سنوورێکی کارگێڕییەوە کە وای دەکرد ھەموو دەوروبەری ئازەربایجانی بێت سەرەڕای ویستی دانیشتووانەکەی بۆ پاشکۆیەتیی ئەرمەنستان، لە بەرانبەریشدا کەمینەی ئازەربایجانی لە ناوچەی «[[کۆماری خۆبەڕێوەبەری نەخچیڤان|ناختشێڤان]]» بە گۆشەگیری لە ناو کۆماری [[ئەرمەنستان]]دا مایەوە. جگە لەوەی دەسەڵاتی سۆڤیەت دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەریی بە «کاراباخ» بەخشی لە ناو کۆماری ئازەربایجاندا، کە ئەمەش وەک بۆمبێکی تەوقیتکراو وابوو. === جەنگ و جیابوونەوە === ئەم دۆخە بە بەستوویی مایەوە و [[ڕامیاری]]یە سەرکوتکارەکانی سۆڤیەت و تیرۆری [[ئاسن]] و [[ئاگر (ڕوونکردنەوە)|ئاگر]] بەردەوام بوو تا ئەو کاتەی دەسەڵاتی سۆڤیەت لە سەردەمی [[میخائیل گۆرباچۆڤ]]دا خاو بووەوە. لە شوباتی ١٩٨٨دا، ئەنجومەنی سۆڤیەتی کاراباخ بوێریی نواند و داوای لە [[مۆسکۆ]] کرد «ناگۆرنۆ کاراباخ» بچێتە سەر [[ئەرمەنستان]]. بێگومان سەرکردە ئازەرییەکان لای دەسەڵاتی [[مۆسکۆ]] ناڕەزایەتییان دەربڕی. زۆری نەخایاند ئازەرییەکان و ئەرمەنەکان لە «کاراباخ» تووشی پێکدادان بوون، بۆ ئەوەی پێکدادانەکان بە خێرایییەکی زۆر بگۆڕێن بۆ [[شەڕی ناوخۆیی]] کە کوژراو و بریندار و پەنابەری لە ھەردوولا بەجێھێشت. لە کانوونی یەکەمی ١٩٨٩دا، بارودۆخەکە ئاڵۆزتر بوو بە ڕای گەیاندنی یەکگرتنی ناوچەی «ناگۆرنۆ کاراباخ» لەگەڵ کۆماری [[ئەرمەنستان]] لەلایەن ئەنجومەنی سۆڤیەتی ئەرمەنییەوە. دوای ھەڵوەشانەوەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١دا – جیاخوازەکان لە ناوچەی «کاراباخ» لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٢دا سەربەخۆیییان لە [[ئازەربایجان]] ڕای گەیاند، و ڕەتیان کردەوە بچنە پاڵ [[ئەرمەنستان]]. ئەرمەنستان [[چەک]] و پیاوی بۆ شەڕکەرانی «کاراباخ» نارد، تەنانەت ھێزەکانی چوونە ناو خاکی [[ئازەربایجان]]ەوە، ھەروەھا ئەو شریتە زەوییەیان داگیر کرد کە لە ڕووی جوگرافییەوە قەرەباخی لە [[ئەرمەنستان]] جیا دەکردەوە (کە بە [[ڕێڕەوی لاچین]] ناودەبرێت) و ھەروەھا خاکی ٦ ناوچەی تری ڕۆژھەڵات و باشووری قەرەباخ، و لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٩٣دا ٢٠٪ی کۆی خاکەکەیان داگیر کرد. ئەنجامەکەش ئەوە بوو کە سەدان ھەزار لە دانیشتووانی ئازەری لە ترسی ھێزە داگیرکەرەکانی [[ئەرمەنستان]] ھەڵاتن. پەنابەرەکان بۆ کەمپەکان گوازرانەوە - کە زۆربەیان لە دەوروبەری [[باکوو]]ی پایتەختی [[ئازەربایجان]] بوون. [[ڕووسەکان]] لەم جەنگەدا زۆر پاڵپشتیی ئەرمەنستانیان کرد، ئەمەش ئەو سەرکەوتنەی ئاسان کرد کە ئەرمەنەکان بەدەستیان ھێنا. === ڕاگرتنی شەڕ لە دوای ساڵی ١٩٩٤ === لە ئایاری ١٩٩٤دا ھەموو لایەنەکان - لەوانەش [[ئازەربایجان]] کە خاکەکەی داگیرکرابوو - ڕێککەوتنێکیان بۆ ڕاگرتنی شەڕ و پەنابردن بۆ دانوستانی ئاشتییانە پەسەند کرد؛ لە پێناو ڕێگریکردن لە ڕشتنی خوێن. ناوەندگیرە سەرەکییەکە لە دانوستانەکاندا [[یەکێتیی ئەورووپا]] بوو کە دەستەیەکی لە دەوڵەتان بە سەرۆکایەتیی [[فەڕەنسا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ڕووسیا]] ڕاسپارد بۆ کۆبوونەوە لە [[مینسک]] – پایتەختی [[بیلاڕووس]] – بۆ دەستپێکردنی دانوستان. لە لای خۆیانەوە میلیشیا ئەرمەنییەکان [[کۆماری ئارتساخ|کۆماری ناگۆرنۆ قەرەباخ]]یان ڕای گەیاند کە ھیچ دەوڵەتێک دانی پێدا نەناوە. بەڵام [[ئەرمەنستان]] وەک بەشێک لە خۆی مامەڵەی لەگەڵ دەکات. سەرکردەی میلیشیا ئەرمەنییەکان لەو جەنگەدا [[ڕۆبێرت کۆچاریان]] بوو، کە سەرۆکی پێشووی کۆماری [[ئەرمەنستان]]ە. === جەنگ و ڕێککەوتنی ڕاگرتنی شەڕ ٢٠٢٠ === لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا، جەنگێکی نوێ لە بەرزایییەکانی قەرەباخ و ناوچەکانی دەوروبەریدا ھەڵگیرسا.<ref name="aljaz2">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region|سەردێڕ=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region|بڵاوکەرەوە=[[کەناڵی جەزیرە]]|تاريخ الوصول=27 September 2020|تاريخ=27 September 2020|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20200927083518/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region|سەردان=27 September 2020|حالة المسار=live}}</ref> نەتەوە یەکگرتووەکان بە توندی ململانێکەی شەرمەزار کرد و داوای لە ھەردوولا کرد گرژییەکان کەم بکەنەوە و بەبێ دواکەوتن دەست بە دانوستانە مەبەستدارەکان بکەنەوە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|تاريخ الوصول=30 September 2020|موقع=France 24|تاريخ=30 September 2020|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20201009133111/https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|سەردان=9 October 2020|حالة المسار=live}}</ref> جەنگەکە لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا کۆتایی ھات، کاتێک ڕێککەوتنێکی سێ قۆڵی بۆ ڕاگرتنی شەڕ لە نێوان [[ئازەربایجان]] و [[ئەرمەنستان]] و [[ڕووسیا]]دا واژوو کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Russia Steps In To End War Between 2 Former Soviet Republics|سەردێڕ=https://www.npr.org/2020/11/10/933343100/russia-steps-in-to-end-war-between-2-former-soviet-republics|تاريخ الوصول=10 November 2020|موقع=NPR.org|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20201110111758/https://www.npr.org/2020/11/10/933343100/russia-steps-in-to-end-war-between-2-former-soviet-republics|سەردان=10 November 2020|حالة المسار=live}}</ref> بەپێی ڕێککەوتنی ڕاگرتنی تەقە، ئازەربایجان ھەموو [[ناوچە ئازەربایجانییەکانی دەوروبەری قەرەباخ کە لەژێر کۆنترۆڵی ئەرمەنەکاندا بوون|خاکە داگیرکراوەکانی دەوروبەری بەرزایییەکانی قەرەباخ]]ی وەرگرتەوە و دەستی بەسەر سێیەکی خاکی بەرزایییەکانی قەرەباخدا گرت، لەوانەش شووشە و ھادرووت.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Armenia and Azerbaijan: A blockade that never ended and a peace deal hanging by a thread|سەردێڕ=https://globalvoices.org/2023/07/19/armenia-and-azerbaijan-a-blockade-that-never-ended-and-a-peace-deal-hanging-by-a-thread/|تاريخ الوصول=2023-07-24|موقع=Global Voices|تاريخ=2023-07-19|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230727133925/https://globalvoices.org/2023/07/19/armenia-and-azerbaijan-a-blockade-that-never-ended-and-a-peace-deal-hanging-by-a-thread/|سەردان=27 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Violence and Politics in Armenia-Azerbaijan Relations|سەردێڕ=https://bakuresearchinstitute.org/en/violence-and-politics-in-armenia-azerbaijan-relations/|تاريخ الوصول=2023-06-27|موقع=Baku Research Institute|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230608203222/https://bakuresearchinstitute.org/en/violence-and-politics-in-armenia-azerbaijan-relations/|سەردان=8 June 2023|حالة المسار=live|اقتباس=As a result of the 2020 war, however, Azerbaijan received all territories around Soviet-era Nagorno Karabakh that were occupied by Armenian forces during the first Karabakh war, plus the two regions of Nagorno Karabakh proper: Shushi/Shusha and Hadrut.}}</ref><ref name=":32">{{استشهاد بدورية محكمة|عنوان=Technological determinism or strategic advantage? Comparing the two Karabakh Wars between Armenia and Azerbaijan|صحيفة=Journal of Strategic Studies|دوایین=Cheterian|الأول=Vicken|تاريخ=2022-10-20|لغة=en|صفحات=1–24|اقتباس=The Armenian side also lost territories within the former NKAO, namely the district of Hadrut and the strategic town of Shusha/Shushi, areas that were not even considered for handover to Azerbaijan during the long years of diplomatic negotiations between the two wars.|issn=0140-2390|s2cid=253061240|doi=10.1080/01402390.2022.2127093|doi-access=free}}</ref><ref name=":42">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lynch|الأول=Ian J.|تاريخ=2020-11-18|ناونیشان=A cold winter for peace in Nagorno-Karabakh?|لغة=en|عمل=Ahval|سەردێڕ=https://ahvalnews.com/nagorno-karabakh/cold-winter-peace-nagorno-karabakh|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=2023-06-27|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201202214529/https://ahvalnews.com/nagorno-karabakh/cold-winter-peace-nagorno-karabakh|تاريخ أرشيف=2 December 2020|اقتباس=The new agreement allows Azerbaijan to keep the territory it took by force, including Shusha and Hadrut, within the historic boundaries of Nagorno-Karabakh. It also requires Armenian forces to turn over other territories they have occupied for the last 26 years, including the so-called Lachin corridor, which is Nagorno-Karabakh’s primary link to Armenia proper.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=9 November 2020|عنوان=Ethnic Armenian forces confirm loss of Karabakh's second city, say enemy nearing capital|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/armenia-azerbaijan-shushi-int-idUSKBN27P1WY|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=9 November 2020}}</ref> === گەمارۆ (٢٠٢٢–ئێستا) === لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، ئازەربایجانییەکان کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد چالاکوانی ژینگەن، [[ڕێڕەوی لاچین]]یان داخست، کە تاقە ڕێگەیە بەرزایییەکانی [[قەرەباخ]] بە ئەرمەنستان و جیھانی دەرەوە دەبەستێتەوە.<ref name="BBC2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|عنوان=Азербайджанские "активисты" блокируют дорогу из Карабаха в Армению. Одновременно в Карабахе пропал газ|لغة=ru|عنوان مترجم=Azerbaijani "activists" are blocking the road from Karabakh to Armenia. At the same time, gas disappeared in Karabakh|عمل=BBC News Русская Служба|سەردێڕ=https://www.bbc.com/russian/news-63975080|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=13 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230412122434/https://www.bbc.com/russian/news-63975080|تاريخ أرشيف=12 April 2023}}</ref> و لە ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٣دا، ھێزەکانی ئازەربایجان خاڵێکی پشکنینیان لەسەر ڕێڕەوی لاچین دانا.<ref name=":129">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijan sets up checkpoints on the Lachin corridor|سەردێڕ=https://www.eiu.com/n/azerbaijan-sets-up-checkpoints-on-the-lachin-corridor/|تاريخ الوصول=2023-05-03|موقع=Economist Intelligence Unit|تاريخ=2023-04-27|دوایین=Loe|الأول=Catherine|لغة=en-GB|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230802113859/https://www.eiu.com/n/azerbaijan-sets-up-checkpoints-on-the-lachin-corridor/|سەردان=2 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=The move [installation of a checkpoint] has increased the blockade of Nagorny Karabakh...A checkpoint on the border would give Azerbaijan the ability to stop any cars travelling between Armenia and Nagorny Karabakh.}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی گەمارۆدانی ١٢٠ ھەزار دانیشتووی ناوچەکە؛ و ھاوردەکردنی کاڵا سەرەکییەکان، ھەروەھا کاروانە مرۆیییەکانی [[خاچی سوور]] و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی ڕووسیای قەدەغە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Karabakh blockade reaches critical point as food supplies run low|سەردێڕ=https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|تاريخ الوصول=2023-08-01|موقع=www.intellinews.com|تاريخ=2023-07-31|دوایین=Hauer|الأول=Neil|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230814123838/https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|سەردان=14 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=Occasional ICRC and Russian traffic continued to pass until June 15, at which point Azerbaijan halted all humanitarian deliveries. No food, medicine or fuel has entered Nagorno-Karabakh since.}}</ref><ref name=":62">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Supplies begin to run low as Nagorno-Karabakh blockade continues|سەردێڕ=https://eurasianet.org/supplies-begin-to-run-low-as-nagorno-karabakh-blockade-continues|تاريخ الوصول=2022-12-22|موقع=eurasianet.org|تاريخ=Dec 19, 2022|دوایین=Gavin|الأول=Gabriel|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230201151350/https://eurasianet.org/supplies-begin-to-run-low-as-nagorno-karabakh-blockade-continues|سەردان=1 February 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":310">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijani roadblock cuts tens of thousands off from food, fuel and medicine|سەردێڕ=https://www.opendemocracy.net/en/odr/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-roadblock/|تاريخ الوصول=21 December 2022|موقع=[[openDemocracy]]|تاريخ=16 December 2022|دوایین=Kitachayev|الأول=Bashir|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230226154334/https://www.opendemocracy.net/en/odr/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-roadblock/|سەردان=26 February 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":97">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=New Troubles in Nagorno-Karabakh: Understanding the Lachin Corridor Crisis|سەردێڕ=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-conflict/new-troubles-nagorno-karabakh-understanding-lachin-corridor-crisis|تاريخ الوصول=2023-05-23|موقع=www.crisisgroup.org|تاريخ=2023-05-22|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230816185256/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-conflict/new-troubles-nagorno-karabakh-understanding-lachin-corridor-crisis|سەردان=16 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=While travellers were already few due to the blockade, the ICRC reports that its ability to get people across has been curtailed [since the installation of the checkpoint], leaving only the Russian peacekeepers to facilitate trips to Armenia for medical care.}}</ref><ref name=":134">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=June Alerts and May Trends 2023|سەردێڕ=https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/june-alerts-and-may-trends-2023|تاريخ الوصول=2023-06-19|موقع=www.crisisgroup.org|تاريخ=2023-05-31|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230622120300/https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/june-alerts-and-may-trends-2023|سەردان=22 June 2023|حالة المسار=live|اقتباس=Checkpoint on Lachin corridor faced fierce opposition amid humanitarian crisis....Azerbaijani military consolidated [the] blockade, however, leading to even fewer crossings and reduced transportation of goods.}}</ref> و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی ڕووسیا و لیژنەی خاچی سووری نێونەتەوەیی بە جووڵەیەکی سنووردار بۆ گواستنەوەی ئەو نەخۆشانەی کە پێویستییان بە چاودێریی پزیشکییە و دابینکردنی پێداویستییە مرۆیییەکان ھەستا.<ref name="BlackoutsRationing">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shahverdyan|الأول=Lilit|تاريخ=12 January 2023|عنوان=Blackouts and food rationing as Karabakh blockade enters second month|لغة=en|عمل=Eurasianet|مسار=https://eurasianet.org/blackouts-and-food-rationing-as-karabakh-blockade-enters-second-month|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=17 January 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230423091733/https://eurasianet.org/blackouts-and-food-rationing-as-karabakh-blockade-enters-second-month|تاريخ أرشيف=23 April 2023|اقتباس=But the supplies are meager compared to the pre-blockade delivery of 12,000 tons of goods monthly, and barely meet the needs of the local population, which Armenian sources estimate at around 120,000.}}</ref><ref name=":22">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=17 January 2023|عنوان=Nagorno-Karabakh reports gas cut for second time since start of blockade|عمل=OC Media|مسار=https://oc-media.org/nagorno-karabakh-reports-gas-cut-for-second-time-since-start-of-blockade/|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=18 January 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230316072358/https://oc-media.org/nagorno-karabakh-reports-gas-cut-for-second-time-since-start-of-blockade/|تاريخ أرشيف=16 March 2023}}</ref> ھەرچۆنێک بێت، لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣وە، ئازەربایجان گەمارۆکەی توندتر کردەوە، و ڕێگری لە تێپەڕبوونی ھەموو [[خۆراک]] و [[سووتەمەنی]] و دەرمانێکی خاچی سوور و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی [[ڕووسیا]] لە ڕێگەی ڕێڕەوی [[لاچین]]ەوە کرد.<ref name=":175">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Nagorno-Karabakh again faces shortages as Azerbaijan closes Lachin Corridor|سەردێڕ=https://oc-media.org/nagorno-karabakh-again-faces-shortages-as-azerbaijan-closes-lachin-corridor/|تاريخ الوصول=2023-07-14|موقع=OC Media|تاريخ=2023-06-20|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230719153306/https://oc-media.org/nagorno-karabakh-again-faces-shortages-as-azerbaijan-closes-lachin-corridor/|سەردان=19 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":176">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Food shortages and fear as peacekeepers refused entry to Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://oc-media.org/features/food-shortages-and-fear-as-peacekeepers-refused-entry-to-nagorno-karabakh/|تاريخ الوصول=2023-07-14|موقع=OC Media|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230722145151/https://oc-media.org/features/food-shortages-and-fear-as-peacekeepers-refused-entry-to-nagorno-karabakh/|سەردان=22 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":178">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Karabakh blockade reaches critical point as food supplies run low|سەردێڕ=https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|تاريخ الوصول=2023-08-01|موقع=www.intellinews.com|تاريخ=2023-07-31|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230814123838/https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|سەردان=14 August 2023|حالة المسار=live}}</ref> === ھێرشی ئازەربایجان (٢٠٢٣) === لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣دا، [[ئازەربایجان]] ھێرشێکی سەربازیی کردە سەر بەرزایییەکانی [[قەرەباغ|قەرەباخ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=أذربيجان تكشف حصيلة قتلاها بقره باغ وأرمينيا تستقبل 42 ألف نازح|سەردێڕ= https://www.aljazeera.net/news/2023/9/27/%d8%a3%d8%b0%d8%b1%d8%a8%d9%8a%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d8%b5%d9%8a%d9%84%d8%a9-%d9%82%d8%aa%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7-%d9%81%d9%8a-%d9%82%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%ba|تاريخ الوصول=2023-10-02|صحيفة=[[جەزیرە نێت]]|تاريخ=27/9/2023|لغة=ar|ماڵپەڕ= https://web.archive.org/web/20231002101408/https://www.aljazeera.net/news/2023/9/27/%d8%a3%d8%b0%d8%b1%d8%a8%d9%8a%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d8%b5%d9%8a%d9%84%d8%a9-%d9%82%d8%aa%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7-%d9%81%d9%8a-%d9%82%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%ba|سەردان=2023-10-02}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=أذربيجان "تستعيد السيادة" على ناغورني قره باغ وسط ظروف سياسية "مؤاتية"|سەردێڕ= https://arabic.euronews.com/2023/09/21/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-army-separatist-ceasefire-agreement-talks|تاريخ الوصول=2023-10-02|صحيفة=euronews|تاريخ=2023-09-21|لغة=ar|ماڵپەڕ= https://web.archive.org/web/20230930175952/https://arabic.euronews.com/2023/09/21/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-army-separatist-ceasefire-agreement-talks|سەردان=2023-09-30}}</ref><ref name="offensive-radiofreeurope2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|عنوان=Azerbaijan Launches Offensive in Breakaway Nagorno-Karabakh, Children Among Casualties|صحيفة=Radiofreeeurope/Radioliberty|مسار=https://www.rferl.org/a/azerbaijan-armenia-karabakh-mine-explosions/32599318.html|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=19 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230919124810/https://www.rferl.org/a/azerbaijan-armenia-karabakh-mine-explosions/32599318.html|تاريخ أرشيف=19 September 2023}}</ref><ref name="offensive-reuters2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=19 September 2023|عنوان=Azerbaijani forces strike Armenian-controlled Karabakh, raising risk of new Caucasus war|صحيفة=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-six-its-citizens-were-killed-by-land-mines-karabakh-2023-09-19/|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=19 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230919114910/https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-six-its-citizens-were-killed-by-land-mines-karabakh-2023-09-19/|تاريخ أرشيف=19 September 2023}}</ref><ref name="offensive-france242">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijan says it has begun 'anti-terrorist' operations in Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20230919-azerbaijan-says-it-has-begun-anti-terrorist-operations-in-nagorno-karabakh|تاريخ الوصول=2023-09-19| موقع = فەڕەنسا ٢٤|تاريخ=2023-09-19|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230919112626/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20230919-azerbaijan-says-it-has-begun-anti-terrorist-operations-in-nagorno-karabakh|سەردان=19 September 2023|حالة المسار=live}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [[:en:Nagorno-Karabakh|ویکیپیدیای ئینگلیسی]] {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|ئازەربایجان|ئاسیا|ئەورووپا|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Nagorno-Karabakh}} [[پۆل:ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] [[پۆل:قەوقاز]] [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:دابەشکارییەکانی کۆماری ئازەربایجان]] h63ya2vyied7satkw93i81ds7ryqcc4 1586291 1586290 2026-05-23T17:57:57Z 1silent scientist 51740 /* شوێن */ 1586291 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ناگۆرنۆ-قەرەباغ''' (بە [[زمانی ئازەری|ئازەربایجانی]]: Dağlıq Qarabağ / Yuxarı Qarabağ، بە [[ئەرمەنی]]: Leṙnayin Ġarabaġ){{تێبینی|لەدوای شەڕی [[ئەرمەنستان]] و [[ئازەربایجان]] ساڵی ۲۰۲۰، ئەو ھەرێمە پێی دەگوترێ (ئەرتساخ).}} ناوچەیەکی گەمارۆدراوە لە [[قەوقاز|قەوقازی باشوور]]، کە لە ڕۆژئاوای وڵاتی [[ئازەربایجان]] ھەڵکەوتووە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٦]] ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچە خودموختارە ١٣٨٠٠٠ کەس بووە، ئەم ھەرێمە ناوەندی شاری ([[لاچین]])ە، زۆربەی دانیشتووانی [[کورد]] بوون بەلام لە ساڵی ۱۹۹۲ کەوتە ژێر دەستی داگیرکەری [[ئەرمەنستان]]، ھەر لەبەرئەوە کوردەکان کۆچیان کرد و ئەو ھەرێمەیان بەجێھێشت{{تێبینی|لەو ھەرێمە وڵاتێکی ژێردەستەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەبوو بە ناوی [[کوردستانی سوور]]، کە ھەڵکەوتەی جوگرافییەکەی لەناو ناگۆرنۆ قەرەباغ بوو.}} کە لە باوباپیرانیانەوە بۆیان مابووەوە. == شوێن == ناوچەکە لە دڵی خاکەکانی [[ئازەربایجان]]دا ھەڵکەوتووە و پایتەختەکەی [[خانکەندی (ئازەربایجان)|خانکەندی]]یە بە ناوی ڕێبەری ئەرمەنیی [[بۆلشێڤیک]] ستێپان شاومیان. ڕووبەری ناوچەکە ٤،٨٠٠ کیلۆمەتر دووجایە و نزیکەی ٢٧٠ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای باکووی پایتەختی ئازەربایجانەوە دوورە. سروشتی ناوچەکە زۆرتر کوێستانییە و ھەروەھا ھەندێک ڕووباری تێدایە کە ئاوەکەی بۆ بەرھەمھێنانی [[کارەبا]] و [[ئاودێری|ئاودێری]] بەکاردێت. ناوچەیەکی ھەژارە لە سەرچاوە ئابوورییەکانیدا، و چالاکییە ئابوورییەکان پشت بە [[کشتوکاڵ|کشتوکاڵ]] و بەخێوکردنی [[ماڵات]] و ھەندێک پیشەسازیی خۆراکی دەبەستن. لە بەرھەمە بەناوبانگەکان [[دانەوێڵە]]، [[لۆکە]] و [[تووتن]]ن. == دانیشتووان == [[کورد|کوردەکان]] زۆربەی دانیشتووانی قەرەباخیان پێکدەھێنا، بەڵام سەرکوتکردنی بەردەوامی [[سۆڤیەت]] دژی نەتەوەکان بووە ھۆی نەمان و کاڵبوونەوەی بوونی کورد لە ڕێگەی ڕامیارییەکانی «[[تورکاندن]]»ی [[ئازەرییەکان]]ەوە، کە بە زۆرەملی بۆ [[ڕووسیا]] و [[کازاخستان]] کۆچیان پێ کرا بۆ ئەوەی لەوێ گیان لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = http://www.hist.ru/kurdy.html | ناونیشان = ПАРТИЗАНЫ НА ПОВОДКЕ | ماڵپەڕ = www.hist.ru | تاريخ الوصول = 2020-11-21 | سەردێڕی ئەرشیف = https://web.archive.org/web/20200421115812/http://hist.ru/kurdy.html | تاريخ أرشيف = 21 أبريل 2020 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kurdistan26.html | عنوان = Курдистанский уезд 1926 | موقع = www.ethno-kavkaz.narod.ru | تاريخ الوصول = 2020-11-21 | سەردێڕی ئەرشیف= https://web.archive.org/web/20201028212333/http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kurdistan26.html | تاريخ أرشيف = 28 أكتوبر 2020 }}</ref> نزیکەی ١٤٥ ھەزار کەس لە ناوچەکەدا نیشتەجێن کە [[ئەرمەنییەکان]] (زۆربەی ھەرە زۆریان سەر بە [[کڵێسای نێردراوی ئەرمەنی|کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی ئەرمەنین]]) نزیکەی ٩٥٪ی دانیشتووان پێکدەھێنن. ناوچەکە شوێنی بەیەکگەیشتنی چەندین ئیمپراتۆریەت بووە وەک [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]، [[عوسمانی]] و [[سەفەوی]] کە چەندین جەنگ لە نێوانیاندا ڕووی داوە و ناوچەکە گۆڕەپانیان بووە. ئەمەش بووەتە ھۆی ئەوەی ناوچەکە ببێتە گۆڕەپانی چەندین گۆڕانکاری لە پێکھاتەی دانیشتووانەکەیدا. و پێش ململانێی سەر ناوچەکە لە ساڵی ١٩٩٢دا، ئەرمەنەکان لە شاری [[خانکەندی (ئازەربایجان)|خانکەندی]] نیشتەجێ بوون و ئازەرییەکانیش لە شاری [[شووشەی]] پایتەختی ناوچەکە پێش سەردەمی سۆڤیەت نیشتەجێ بوون. == ململانێ == [[پەڕگە:Armenian boroughs of city of Shusha destroyed by Azerbaijani armed forces in 1920 with defiled cathedral of Holy Savior on background.jpg|وێنۆک|دوای کۆمەڵکوژیی شووشە: ھێزە چەکدارەکانی ئازەربایجان بەشی ئەرمەنیی [[شووشە (شار)|شووشە]]یان لە ساڵی ١٩٢٠دا وێران کرد. [[کڵێسای گەورەی غازانتشێتسوتس]] لە پاشبنەمادا دەردەکەوێت.]] ڕەگ و ڕیشەی ململانێکە بۆ سەردەمی [[سۆڤیەت]] لە بیستەکانی [[سەدەی (ڕوونکردنەوە)|سەدە]]ی ڕابردوو دەگەڕێتەوە، کاتێک [[جۆزێف ستالین]] ڕامیاریی خۆی لە جیاکردنەوەی نێوان نەتەوەکان و ھەڵگیرساندنی ئاگری دوژمنایەتی لە نێوانیاندا و پارچەپارچەکردنی ھێزەکانیان جێبەجێ کرد. دەسەڵاتی [[سۆڤیەت]] لە ساڵی ١٩٢٣دا بە مەبەست کەمینەی [[ئەرمەنەکان|ئەرمەنی]] (دانیشتووانی [[کاراباخ]])ی خستە ناو سنوورەکانی [[ئازەربایجان]]ەوە، بە سنوورێکی کارگێڕییەوە کە وای دەکرد ھەموو دەوروبەری ئازەربایجانی بێت سەرەڕای ویستی دانیشتووانەکەی بۆ پاشکۆیەتیی ئەرمەنستان، لە بەرانبەریشدا کەمینەی ئازەربایجانی لە ناوچەی «[[کۆماری خۆبەڕێوەبەری نەخچیڤان|ناختشێڤان]]» بە گۆشەگیری لە ناو کۆماری [[ئەرمەنستان]]دا مایەوە. جگە لەوەی دەسەڵاتی سۆڤیەت دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەریی بە «کاراباخ» بەخشی لە ناو کۆماری ئازەربایجاندا، کە ئەمەش وەک بۆمبێکی تەوقیتکراو وابوو. === جەنگ و جیابوونەوە === ئەم دۆخە بە بەستوویی مایەوە و [[ڕامیاری]]یە سەرکوتکارەکانی سۆڤیەت و تیرۆری [[ئاسن]] و [[ئاگر (ڕوونکردنەوە)|ئاگر]] بەردەوام بوو تا ئەو کاتەی دەسەڵاتی سۆڤیەت لە سەردەمی [[میخائیل گۆرباچۆڤ]]دا خاو بووەوە. لە شوباتی ١٩٨٨دا، ئەنجومەنی سۆڤیەتی کاراباخ بوێریی نواند و داوای لە [[مۆسکۆ]] کرد «ناگۆرنۆ کاراباخ» بچێتە سەر [[ئەرمەنستان]]. بێگومان سەرکردە ئازەرییەکان لای دەسەڵاتی [[مۆسکۆ]] ناڕەزایەتییان دەربڕی. زۆری نەخایاند ئازەرییەکان و ئەرمەنەکان لە «کاراباخ» تووشی پێکدادان بوون، بۆ ئەوەی پێکدادانەکان بە خێرایییەکی زۆر بگۆڕێن بۆ [[شەڕی ناوخۆیی]] کە کوژراو و بریندار و پەنابەری لە ھەردوولا بەجێھێشت. لە کانوونی یەکەمی ١٩٨٩دا، بارودۆخەکە ئاڵۆزتر بوو بە ڕای گەیاندنی یەکگرتنی ناوچەی «ناگۆرنۆ کاراباخ» لەگەڵ کۆماری [[ئەرمەنستان]] لەلایەن ئەنجومەنی سۆڤیەتی ئەرمەنییەوە. دوای ھەڵوەشانەوەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١دا – جیاخوازەکان لە ناوچەی «کاراباخ» لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٢دا سەربەخۆیییان لە [[ئازەربایجان]] ڕای گەیاند، و ڕەتیان کردەوە بچنە پاڵ [[ئەرمەنستان]]. ئەرمەنستان [[چەک]] و پیاوی بۆ شەڕکەرانی «کاراباخ» نارد، تەنانەت ھێزەکانی چوونە ناو خاکی [[ئازەربایجان]]ەوە، ھەروەھا ئەو شریتە زەوییەیان داگیر کرد کە لە ڕووی جوگرافییەوە قەرەباخی لە [[ئەرمەنستان]] جیا دەکردەوە (کە بە [[ڕێڕەوی لاچین]] ناودەبرێت) و ھەروەھا خاکی ٦ ناوچەی تری ڕۆژھەڵات و باشووری قەرەباخ، و لە ناوەڕاستی ساڵی ١٩٩٣دا ٢٠٪ی کۆی خاکەکەیان داگیر کرد. ئەنجامەکەش ئەوە بوو کە سەدان ھەزار لە دانیشتووانی ئازەری لە ترسی ھێزە داگیرکەرەکانی [[ئەرمەنستان]] ھەڵاتن. پەنابەرەکان بۆ کەمپەکان گوازرانەوە - کە زۆربەیان لە دەوروبەری [[باکوو]]ی پایتەختی [[ئازەربایجان]] بوون. [[ڕووسەکان]] لەم جەنگەدا زۆر پاڵپشتیی ئەرمەنستانیان کرد، ئەمەش ئەو سەرکەوتنەی ئاسان کرد کە ئەرمەنەکان بەدەستیان ھێنا. === ڕاگرتنی شەڕ لە دوای ساڵی ١٩٩٤ === لە ئایاری ١٩٩٤دا ھەموو لایەنەکان - لەوانەش [[ئازەربایجان]] کە خاکەکەی داگیرکرابوو - ڕێککەوتنێکیان بۆ ڕاگرتنی شەڕ و پەنابردن بۆ دانوستانی ئاشتییانە پەسەند کرد؛ لە پێناو ڕێگریکردن لە ڕشتنی خوێن. ناوەندگیرە سەرەکییەکە لە دانوستانەکاندا [[یەکێتیی ئەورووپا]] بوو کە دەستەیەکی لە دەوڵەتان بە سەرۆکایەتیی [[فەڕەنسا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ڕووسیا]] ڕاسپارد بۆ کۆبوونەوە لە [[مینسک]] – پایتەختی [[بیلاڕووس]] – بۆ دەستپێکردنی دانوستان. لە لای خۆیانەوە میلیشیا ئەرمەنییەکان [[کۆماری ئارتساخ|کۆماری ناگۆرنۆ قەرەباخ]]یان ڕای گەیاند کە ھیچ دەوڵەتێک دانی پێدا نەناوە. بەڵام [[ئەرمەنستان]] وەک بەشێک لە خۆی مامەڵەی لەگەڵ دەکات. سەرکردەی میلیشیا ئەرمەنییەکان لەو جەنگەدا [[ڕۆبێرت کۆچاریان]] بوو، کە سەرۆکی پێشووی کۆماری [[ئەرمەنستان]]ە. === جەنگ و ڕێککەوتنی ڕاگرتنی شەڕ ٢٠٢٠ === لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا، جەنگێکی نوێ لە بەرزایییەکانی قەرەباخ و ناوچەکانی دەوروبەریدا ھەڵگیرسا.<ref name="aljaz2">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region|سەردێڕ=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region|بڵاوکەرەوە=[[کەناڵی جەزیرە]]|تاريخ الوصول=27 September 2020|تاريخ=27 September 2020|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20200927083518/https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region|سەردان=27 September 2020|حالة المسار=live}}</ref> نەتەوە یەکگرتووەکان بە توندی ململانێکەی شەرمەزار کرد و داوای لە ھەردوولا کرد گرژییەکان کەم بکەنەوە و بەبێ دواکەوتن دەست بە دانوستانە مەبەستدارەکان بکەنەوە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|تاريخ الوصول=30 September 2020|موقع=France 24|تاريخ=30 September 2020|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20201009133111/https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|سەردان=9 October 2020|حالة المسار=live}}</ref> جەنگەکە لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا کۆتایی ھات، کاتێک ڕێککەوتنێکی سێ قۆڵی بۆ ڕاگرتنی شەڕ لە نێوان [[ئازەربایجان]] و [[ئەرمەنستان]] و [[ڕووسیا]]دا واژوو کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Russia Steps In To End War Between 2 Former Soviet Republics|سەردێڕ=https://www.npr.org/2020/11/10/933343100/russia-steps-in-to-end-war-between-2-former-soviet-republics|تاريخ الوصول=10 November 2020|موقع=NPR.org|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20201110111758/https://www.npr.org/2020/11/10/933343100/russia-steps-in-to-end-war-between-2-former-soviet-republics|سەردان=10 November 2020|حالة المسار=live}}</ref> بەپێی ڕێککەوتنی ڕاگرتنی تەقە، ئازەربایجان ھەموو [[ناوچە ئازەربایجانییەکانی دەوروبەری قەرەباخ کە لەژێر کۆنترۆڵی ئەرمەنەکاندا بوون|خاکە داگیرکراوەکانی دەوروبەری بەرزایییەکانی قەرەباخ]]ی وەرگرتەوە و دەستی بەسەر سێیەکی خاکی بەرزایییەکانی قەرەباخدا گرت، لەوانەش شووشە و ھادرووت.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Armenia and Azerbaijan: A blockade that never ended and a peace deal hanging by a thread|سەردێڕ=https://globalvoices.org/2023/07/19/armenia-and-azerbaijan-a-blockade-that-never-ended-and-a-peace-deal-hanging-by-a-thread/|تاريخ الوصول=2023-07-24|موقع=Global Voices|تاريخ=2023-07-19|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230727133925/https://globalvoices.org/2023/07/19/armenia-and-azerbaijan-a-blockade-that-never-ended-and-a-peace-deal-hanging-by-a-thread/|سەردان=27 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Violence and Politics in Armenia-Azerbaijan Relations|سەردێڕ=https://bakuresearchinstitute.org/en/violence-and-politics-in-armenia-azerbaijan-relations/|تاريخ الوصول=2023-06-27|موقع=Baku Research Institute|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230608203222/https://bakuresearchinstitute.org/en/violence-and-politics-in-armenia-azerbaijan-relations/|سەردان=8 June 2023|حالة المسار=live|اقتباس=As a result of the 2020 war, however, Azerbaijan received all territories around Soviet-era Nagorno Karabakh that were occupied by Armenian forces during the first Karabakh war, plus the two regions of Nagorno Karabakh proper: Shushi/Shusha and Hadrut.}}</ref><ref name=":32">{{استشهاد بدورية محكمة|عنوان=Technological determinism or strategic advantage? Comparing the two Karabakh Wars between Armenia and Azerbaijan|صحيفة=Journal of Strategic Studies|دوایین=Cheterian|الأول=Vicken|تاريخ=2022-10-20|لغة=en|صفحات=1–24|اقتباس=The Armenian side also lost territories within the former NKAO, namely the district of Hadrut and the strategic town of Shusha/Shushi, areas that were not even considered for handover to Azerbaijan during the long years of diplomatic negotiations between the two wars.|issn=0140-2390|s2cid=253061240|doi=10.1080/01402390.2022.2127093|doi-access=free}}</ref><ref name=":42">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lynch|الأول=Ian J.|تاريخ=2020-11-18|ناونیشان=A cold winter for peace in Nagorno-Karabakh?|لغة=en|عمل=Ahval|سەردێڕ=https://ahvalnews.com/nagorno-karabakh/cold-winter-peace-nagorno-karabakh|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=2023-06-27|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20201202214529/https://ahvalnews.com/nagorno-karabakh/cold-winter-peace-nagorno-karabakh|تاريخ أرشيف=2 December 2020|اقتباس=The new agreement allows Azerbaijan to keep the territory it took by force, including Shusha and Hadrut, within the historic boundaries of Nagorno-Karabakh. It also requires Armenian forces to turn over other territories they have occupied for the last 26 years, including the so-called Lachin corridor, which is Nagorno-Karabakh’s primary link to Armenia proper.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=9 November 2020|عنوان=Ethnic Armenian forces confirm loss of Karabakh's second city, say enemy nearing capital|عمل=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/armenia-azerbaijan-shushi-int-idUSKBN27P1WY|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=9 November 2020}}</ref> === گەمارۆ (٢٠٢٢–ئێستا) === لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢دا، ئازەربایجانییەکان کە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد چالاکوانی ژینگەن، [[ڕێڕەوی لاچین]]یان داخست، کە تاقە ڕێگەیە بەرزایییەکانی [[قەرەباخ]] بە ئەرمەنستان و جیھانی دەرەوە دەبەستێتەوە.<ref name="BBC2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|عنوان=Азербайджанские "активисты" блокируют дорогу из Карабаха в Армению. Одновременно в Карабахе пропал газ|لغة=ru|عنوان مترجم=Azerbaijani "activists" are blocking the road from Karabakh to Armenia. At the same time, gas disappeared in Karabakh|عمل=BBC News Русская Служба|سەردێڕ=https://www.bbc.com/russian/news-63975080|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=13 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230412122434/https://www.bbc.com/russian/news-63975080|تاريخ أرشيف=12 April 2023}}</ref> و لە ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٣دا، ھێزەکانی ئازەربایجان خاڵێکی پشکنینیان لەسەر ڕێڕەوی لاچین دانا.<ref name=":129">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijan sets up checkpoints on the Lachin corridor|سەردێڕ=https://www.eiu.com/n/azerbaijan-sets-up-checkpoints-on-the-lachin-corridor/|تاريخ الوصول=2023-05-03|موقع=Economist Intelligence Unit|تاريخ=2023-04-27|دوایین=Loe|الأول=Catherine|لغة=en-GB|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230802113859/https://www.eiu.com/n/azerbaijan-sets-up-checkpoints-on-the-lachin-corridor/|سەردان=2 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=The move [installation of a checkpoint] has increased the blockade of Nagorny Karabakh...A checkpoint on the border would give Azerbaijan the ability to stop any cars travelling between Armenia and Nagorny Karabakh.}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی گەمارۆدانی ١٢٠ ھەزار دانیشتووی ناوچەکە؛ و ھاوردەکردنی کاڵا سەرەکییەکان، ھەروەھا کاروانە مرۆیییەکانی [[خاچی سوور]] و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی ڕووسیای قەدەغە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Karabakh blockade reaches critical point as food supplies run low|سەردێڕ=https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|تاريخ الوصول=2023-08-01|موقع=www.intellinews.com|تاريخ=2023-07-31|دوایین=Hauer|الأول=Neil|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230814123838/https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|سەردان=14 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=Occasional ICRC and Russian traffic continued to pass until June 15, at which point Azerbaijan halted all humanitarian deliveries. No food, medicine or fuel has entered Nagorno-Karabakh since.}}</ref><ref name=":62">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Supplies begin to run low as Nagorno-Karabakh blockade continues|سەردێڕ=https://eurasianet.org/supplies-begin-to-run-low-as-nagorno-karabakh-blockade-continues|تاريخ الوصول=2022-12-22|موقع=eurasianet.org|تاريخ=Dec 19, 2022|دوایین=Gavin|الأول=Gabriel|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230201151350/https://eurasianet.org/supplies-begin-to-run-low-as-nagorno-karabakh-blockade-continues|سەردان=1 February 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":310">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijani roadblock cuts tens of thousands off from food, fuel and medicine|سەردێڕ=https://www.opendemocracy.net/en/odr/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-roadblock/|تاريخ الوصول=21 December 2022|موقع=[[openDemocracy]]|تاريخ=16 December 2022|دوایین=Kitachayev|الأول=Bashir|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230226154334/https://www.opendemocracy.net/en/odr/nagorno-karabakh-azerbaijan-armenia-roadblock/|سەردان=26 February 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":97">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=New Troubles in Nagorno-Karabakh: Understanding the Lachin Corridor Crisis|سەردێڕ=https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-conflict/new-troubles-nagorno-karabakh-understanding-lachin-corridor-crisis|تاريخ الوصول=2023-05-23|موقع=www.crisisgroup.org|تاريخ=2023-05-22|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230816185256/https://www.crisisgroup.org/europe-central-asia/caucasus/nagorno-karabakh-conflict/new-troubles-nagorno-karabakh-understanding-lachin-corridor-crisis|سەردان=16 August 2023|حالة المسار=live|اقتباس=While travellers were already few due to the blockade, the ICRC reports that its ability to get people across has been curtailed [since the installation of the checkpoint], leaving only the Russian peacekeepers to facilitate trips to Armenia for medical care.}}</ref><ref name=":134">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=June Alerts and May Trends 2023|سەردێڕ=https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/june-alerts-and-may-trends-2023|تاريخ الوصول=2023-06-19|موقع=www.crisisgroup.org|تاريخ=2023-05-31|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230622120300/https://www.crisisgroup.org/crisiswatch/june-alerts-and-may-trends-2023|سەردان=22 June 2023|حالة المسار=live|اقتباس=Checkpoint on Lachin corridor faced fierce opposition amid humanitarian crisis....Azerbaijani military consolidated [the] blockade, however, leading to even fewer crossings and reduced transportation of goods.}}</ref> و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی ڕووسیا و لیژنەی خاچی سووری نێونەتەوەیی بە جووڵەیەکی سنووردار بۆ گواستنەوەی ئەو نەخۆشانەی کە پێویستییان بە چاودێریی پزیشکییە و دابینکردنی پێداویستییە مرۆیییەکان ھەستا.<ref name="BlackoutsRationing">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shahverdyan|الأول=Lilit|تاريخ=12 January 2023|عنوان=Blackouts and food rationing as Karabakh blockade enters second month|لغة=en|عمل=Eurasianet|مسار=https://eurasianet.org/blackouts-and-food-rationing-as-karabakh-blockade-enters-second-month|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=17 January 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230423091733/https://eurasianet.org/blackouts-and-food-rationing-as-karabakh-blockade-enters-second-month|تاريخ أرشيف=23 April 2023|اقتباس=But the supplies are meager compared to the pre-blockade delivery of 12,000 tons of goods monthly, and barely meet the needs of the local population, which Armenian sources estimate at around 120,000.}}</ref><ref name=":22">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=17 January 2023|عنوان=Nagorno-Karabakh reports gas cut for second time since start of blockade|عمل=OC Media|مسار=https://oc-media.org/nagorno-karabakh-reports-gas-cut-for-second-time-since-start-of-blockade/|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=18 January 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230316072358/https://oc-media.org/nagorno-karabakh-reports-gas-cut-for-second-time-since-start-of-blockade/|تاريخ أرشيف=16 March 2023}}</ref> ھەرچۆنێک بێت، لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣وە، ئازەربایجان گەمارۆکەی توندتر کردەوە، و ڕێگری لە تێپەڕبوونی ھەموو [[خۆراک]] و [[سووتەمەنی]] و دەرمانێکی خاچی سوور و ھێزەکانی پاراستنی ئاشتیی [[ڕووسیا]] لە ڕێگەی ڕێڕەوی [[لاچین]]ەوە کرد.<ref name=":175">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Nagorno-Karabakh again faces shortages as Azerbaijan closes Lachin Corridor|سەردێڕ=https://oc-media.org/nagorno-karabakh-again-faces-shortages-as-azerbaijan-closes-lachin-corridor/|تاريخ الوصول=2023-07-14|موقع=OC Media|تاريخ=2023-06-20|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230719153306/https://oc-media.org/nagorno-karabakh-again-faces-shortages-as-azerbaijan-closes-lachin-corridor/|سەردان=19 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":176">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Food shortages and fear as peacekeepers refused entry to Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://oc-media.org/features/food-shortages-and-fear-as-peacekeepers-refused-entry-to-nagorno-karabakh/|تاريخ الوصول=2023-07-14|موقع=OC Media|لغة=en-US|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230722145151/https://oc-media.org/features/food-shortages-and-fear-as-peacekeepers-refused-entry-to-nagorno-karabakh/|سەردان=22 July 2023|حالة المسار=live}}</ref><ref name=":178">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Karabakh blockade reaches critical point as food supplies run low|سەردێڕ=https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|تاريخ الوصول=2023-08-01|موقع=www.intellinews.com|تاريخ=2023-07-31|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230814123838/https://www.intellinews.com/karabakh-blockade-reaches-critical-point-as-food-supplies-run-low-286173/|سەردان=14 August 2023|حالة المسار=live}}</ref> === ھێرشی ئازەربایجان (٢٠٢٣) === لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣دا، [[ئازەربایجان]] ھێرشێکی سەربازیی کردە سەر بەرزایییەکانی [[قەرەباغ|قەرەباخ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=أذربيجان تكشف حصيلة قتلاها بقره باغ وأرمينيا تستقبل 42 ألف نازح|سەردێڕ= https://www.aljazeera.net/news/2023/9/27/%d8%a3%d8%b0%d8%b1%d8%a8%d9%8a%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d8%b5%d9%8a%d9%84%d8%a9-%d9%82%d8%aa%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7-%d9%81%d9%8a-%d9%82%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%ba|تاريخ الوصول=2023-10-02|صحيفة=[[جەزیرە نێت]]|تاريخ=27/9/2023|لغة=ar|ماڵپەڕ= https://web.archive.org/web/20231002101408/https://www.aljazeera.net/news/2023/9/27/%d8%a3%d8%b0%d8%b1%d8%a8%d9%8a%d8%ac%d8%a7%d9%86-%d8%aa%d9%83%d8%b4%d9%81-%d8%ad%d8%b5%d9%8a%d9%84%d8%a9-%d9%82%d8%aa%d9%84%d8%a7%d9%87%d8%a7-%d9%81%d9%8a-%d9%82%d8%b1%d9%87-%d8%a8%d8%a7%d8%ba|سەردان=2023-10-02}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=أذربيجان "تستعيد السيادة" على ناغورني قره باغ وسط ظروف سياسية "مؤاتية"|سەردێڕ= https://arabic.euronews.com/2023/09/21/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-army-separatist-ceasefire-agreement-talks|تاريخ الوصول=2023-10-02|صحيفة=euronews|تاريخ=2023-09-21|لغة=ar|ماڵپەڕ= https://web.archive.org/web/20230930175952/https://arabic.euronews.com/2023/09/21/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-army-separatist-ceasefire-agreement-talks|سەردان=2023-09-30}}</ref><ref name="offensive-radiofreeurope2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|عنوان=Azerbaijan Launches Offensive in Breakaway Nagorno-Karabakh, Children Among Casualties|صحيفة=Radiofreeeurope/Radioliberty|مسار=https://www.rferl.org/a/azerbaijan-armenia-karabakh-mine-explosions/32599318.html|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=19 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230919124810/https://www.rferl.org/a/azerbaijan-armenia-karabakh-mine-explosions/32599318.html|تاريخ أرشيف=19 September 2023}}</ref><ref name="offensive-reuters2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|تاريخ=19 September 2023|عنوان=Azerbaijani forces strike Armenian-controlled Karabakh, raising risk of new Caucasus war|صحيفة=Reuters|مسار=https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-six-its-citizens-were-killed-by-land-mines-karabakh-2023-09-19/|حالة المسار=live|تاريخ الوصول=19 September 2023|مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20230919114910/https://www.reuters.com/world/azerbaijan-says-six-its-citizens-were-killed-by-land-mines-karabakh-2023-09-19/|تاريخ أرشيف=19 September 2023}}</ref><ref name="offensive-france242">{{بیرخستنەوەی وێب|عنوان=Azerbaijan says it has begun 'anti-terrorist' operations in Nagorno-Karabakh|سەردێڕ=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20230919-azerbaijan-says-it-has-begun-anti-terrorist-operations-in-nagorno-karabakh|تاريخ الوصول=2023-09-19| موقع = فەڕەنسا ٢٤|تاريخ=2023-09-19|لغة=en|ماڵپەڕ=https://web.archive.org/web/20230919112626/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20230919-azerbaijan-says-it-has-begun-anti-terrorist-operations-in-nagorno-karabakh|سەردان=19 September 2023|حالة المسار=live}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [[:en:Nagorno-Karabakh|ویکیپیدیای ئینگلیسی]] {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|ئازەربایجان|ئاسیا|ئەورووپا|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Nagorno-Karabakh}} [[پۆل:ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] [[پۆل:قەوقاز]] [[پۆل:ھەرێمە دابەشکراوەکان]] [[پۆل:دابەشکارییەکانی کۆماری ئازەربایجان]] sexyxvdb41k2i1jbz9f3oxvyuytr4p2 0 11372 1586590 1576828 2026-05-24T10:58:54Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586590 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شارستانی خۆی | ناوی_فەرمی = شھرستان خوی - خوی بؤلگەسی | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Khoy County | جۆری_نیشتنگە = [[شارستان]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Khoy_County.png | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = جێگەی لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=8|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat= 38.58334|frame-long= 44.78335 |frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارستان]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٣٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = سەرۆکی شارستان | ناوی_سەرۆک = حوسێن سیوانی <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٤٥١ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٤٨,٦٦٤ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٧٨ کەس | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٢٢٥,٩٣١ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ١٢٢,٧٣٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]] و [[سوننە]])، [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +3:30 | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +4:30 <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤١ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [https://khoy.ir/ فەرمانداری خۆی] | پەراوێزەکان = }} '''شارستانی خۆی''' ({{بە فارسی|شھرستان خوی}}، {{بە ئازەربایجانی|خوی بۆلگەسی}}) یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، لە باکووری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە وڵاتی [[ئێران]].<ref>https://www.gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327161630/http://gitashenasi.com/En/Product/Index.cfm?I=9 |date=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩ }}</ref> لە باکوورەوە [[شارستانی چایپارە]] و [[شارستانی چاڵدێران]]، لە باشوورەوە [[شارستانی سەڵماس]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە (شارستانی مەرەند)، لە ڕۆژاواوە (قەزای سەرای) لە [[پارێزگای وان]] لە [[باکووری کوردستان]] لە وڵاتی [[تورکیا]]. [[شارۆچکە]]ی [[خۆی]] ناوەندی ئەم شارستانەیە کە بە دووری (١٣٤کم) دەکەوێتە باکووری [[شار]]ی [[ورمێ]]وە، لەسەر ڕێگای سەرەکی [[ورمێ]]-[[خۆی]] و [[ورمێ]]-[[تەورێز]]ە.<ref> https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1385/results/all/04.xls </ref> [[خۆی]] بە شاری [[گوڵەبەڕۆژە]] ناسراوە. ئەم شارستانە بە یەکەم ناوەندی بەرھەمھێنانی تۆوی [[گوڵەبەڕۆژە]] و [[کولەکە]] لە وڵات دادەنرێت و خاوەنی گەورەترین بازاڕی تۆوی گوڵەبەڕۆژەیە لە وڵاتدا.<ref> https://www.mehrnews.com/news/4077105/خوی-صاحب-تنھا-بازار-بورس-دانھ-ھای-آفتابگردان-کشور-است </ref><ref> https://www.irna.ir/news/82721406/بازار-کساد-تخمھ-آفتابگردان-و-کدوی-آجیلی-در-بزرگترین-بورس-ایران </ref> شارەدێی [[فیروورەق]] ناوەندی بەرھەمھێنانی [[گێلاس]]ە لە وڵاتەکەدا.<ref> https://www.isna.ir/news/97012106919/پیش-بینی-برداشت-۳%DB%B0%DB%B0%DB%B0-تن-آلبالو-در-شھر-آلبالوی-ایران </ref> فەرشی ئازەربایجانی ڕۆژئاوا لە بازاڕەکانی ناوخۆ و دەرەوەدا زۆر بەناوبانگە و لەنێو ئەو فەرشانەی کە لە ئازەربایجانی ڕۆژئاوا بەرھەم دەھێنرێن، فەرشی ماھی(ماسی)، [[خۆی]] لەسەر ئاستی نیشتمانی و نێودەوڵەتی تۆمارکراوە.<ref> https://web.archive.org/web/20190302121028/http://exireno.ir/محبوبیت-فرش-آذربایجان-غربی-در-بازارھا/ </ref> گەورەترین شانۆخانە لە باکووری رۆژئاوای ئەو وڵاتە دەکەوێتە شاری [[خۆی]].<ref> http://www.honaronline.ir/بخش-استان-ھا-10/103204-بزرگترین-خانھ-تئاتر-شمال-غرب-کشور-در-خوی-افتتاح-شد </ref> گەورەترین تێرمیناڵی سەرنشین لە باکووری ڕۆژئاوا و ڕۆژئاوای وڵاتەکە دەکەوێتە شاری [[خۆی]].<ref> http://www.aftabir.com/news/view/2009/feb/11/c2c1234373142_economy_marketing_business_transportation_khoy_terminal.php/بزرگترین-پایانھ-مسافربری-شمالغرب-و-غرب-کشور </ref> لە بواری ئاژەڵداریدا زۆر باشە بەهۆی ناوچە شاخاوییەکانییەوە پاوەن و لەوەڕگایەکی زۆری هەیە. ئەم شارستانە لە ڕووی نەتەوەییەوە لە نەتەوەی [[کورد]]، [[ئازەرییەکان]]، [[کورەسوننی]] و [[ئەرمەنییەکان]] پێکهاتووە و ژیان لە نێوان نەتەوەکاندا لە ئێستادا دۆستانەیە و شارستانێکی بێ کێشەیە. == جوگرافیا == [[خۆی]] لە دوای [[ورمێ]] دووھەمین شاری گرنگە لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] و خاڵی باکووری رۆژئاوای [[ئێران]] و [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجانە]] کە دەکەوێتە سەر سنووری [[تورکیا]].<ref> https://web.archive.org/web/20180412000948/http://econews.com/fa/content/654102</ref> ناوچەی بازرگانی خۆی وەک یەکێک لە گۆڕەپانی ئاڵوگۆڕی نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژئاوا، ماوەیەکی زۆرە لە مێژووی ئابووری ئێراندا ئامادەیییەکی بەرچاوی ھەبووە. لە ڕابردوودا ئەم شارە ناوەندێکی ئابووری بووە و بەھۆی ھەڵکەوتی لەسەر ڕێگا بازرگانییە بەناوبانگەکانی وەک [[ڕێگای ئاوریشم]]، ڕێگای [[مەککە]]، ڕێگای تەرابۆزان-جۆڵفە، چەندین کاروانسەرای ھەیە، بۆ دابەزاندنی کەلوپەل و پشوودان بۆ بازرگانان، و بازاڕێکی فراوان بۆ بازرگانیکردن بە کاڵاکانەوە، جیاواز بووە. توانای و پێگەی نێودەوڵەتی شارستانی خۆی بەھۆی ھەڵکەوتەی لەسەر ڕێڕەوی [[ڕێگای ئاوریشم]] و ھەبوونی سنووری ڕازی و ھێڵی شەمەندەفەر کە بە [[ئەورووپا]]وە بەستراوەتەوە، بە ناوچەیەکی تایبەتی ئابووری و گەشتیاری دادەنرێت.<ref>https://article.tebyan.net/352580/سفر-نوروزی-بھ-خوی-را-از-دست-ندھید-{{بەستەری مردوو|url=https://article.tebyan.net/352580/%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%DA%BE-%D8%AE%D9%88%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%86%D8%AF%DA%BE%DB%8C%D8%AF- |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref> https://www.irna.ir/news/82273344/فرماندار-خوی-ظرفیت-تجاری-ارزشمندی-برای-تبدیل-بھ-منطقھ-ویژھ-اقتصادی</ref> خۆی بە درێژایی مێژوو یەکێک لە گرینگترین بنکە سەربازییەکان بووە بۆ بەرگری لە [[ئێران]]. لە نزیک ئەم شارستانە شەڕی چارەنووسساز و [[شەڕی چاڵدێران]] لە نێوان ھەردوو [[سەفەوییەکان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا ڕوویدا. لە ئێرانی کۆندا و بە تایبەت لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]دا ئەو خاکەی کە ئەمڕۆ پێی دەوترێت شارستانی خۆی بەھایەکی گەورەی سەربازی ھەبووە و یەکێک لە گرنگترین قەڵا سەربازییەکانی [[ئێران]] واتە قەڵای زینتا لەم خاکەدا ھەڵکەوتووە. لەبەر ئەوەی لە ڕۆژئاوای ئەترۆپاتکان([[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]]) و لە نزیک [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] بوو، قەڵای زینتا یەکەم سەربازگە بوو کە بەرگری لە [[ئێران]] کرد کاتێک [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] لە ڕێگەی [[ئەرمەنستان|ئەرمینیاوە]] ھێرشی کردە سەر [[ئێران]]. لەو کاتەدا کە ئێران لە ھەوڵی مومارەسەکردنی سەروەریی خۆی بەسەر ئەرمینیادا بوو، قەڵای (زینتا) بە بنکەیەک دادەنرا بۆ ئەوەی سەربازانی ئێران خۆیان بۆ ھەڵمەتی ئەرمینیا ئامادە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://amanatazarbaijan.com/fa/contents/news/%D9%81%D8%B1%DA%BE%D9%86%DA%AF%DB%8C/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%20%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئابی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220806124710/http://amanatazarbaijan.com/fa/contents/news/%D9%81%D8%B1%DA%BE%D9%86%DA%AF%DB%8C/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%20%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارستانی خۆی بە ڕووبەری ٥٥٤٨ کیلۆمەتر چوارگۆشە دەکەوێتە باکووری ڕۆژئاواترین خاڵی ئێران و ئازەربایجان و لەسەر سنووری تورکیا. دوورییەکەی لە [[تاران]]ەوە ٧٨٠ کم و لە [[تەورێز|تەبرێزەوە]] ١٦٥ کم. شاری [[خۆی]] بە دووری ١٣٥ کم لە شاری [[ورمێ]] ناوەندی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] ھەڵکەوتووە. ڕێگای ترانزێتی [[ئێران]]-[[ئەورووپا]] ٣٠ کم لێی تێدەپەڕێت و دەکەوێتە ٦٧ کم لە سنووری تورکیاوە دوورە. شاری [[خۆی]] لە باکوورەوە بەرەو [[ماکۆ]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە بەرەو ناوچەی ئازادی ئاراس باران (جۆڵفە) و لە باشوورەوە بەرەو [[سەڵماس]] و [[ورمێ]] دەڕوات، لە ڕۆژئاواوە بەرەو [[تورکیا]]، بۆ [[پارێزگای وان]] کە ناوەندی شاری [[وان]]ە.<ref>https://www.yjc.news/fa/news/4307618/وجود-موقعیت-استراتژیک-ناحیھ-صنعتی-ایواوغلی-خوی{{بەستەری مردوو|url=https://www.yjc.news/fa/news/4307618/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DA%BE-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%88%D8%BA%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D9%88%DB%8C |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == فەرھەنگ و زمان == دانیشتوانی شارستانی خۆی ئەتوانین بڵێین نیوا و نیوە بۆ ھەردوو نەتەوەی [[کورد]] و [[ئازەرییەکان]]، لەم شارستانەدا [[زمانی کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی ئازەربایجانی]] برەوی ھەیە، ھەرچەندە لەم شارستانەدا نەتەوەی [[کورد]] تواونەتەوە لە ناو نەتەوەی [[ئازەرییەکان]]دا، بە ھۆکاری سیاسی و ئابووری، وەک [[ھۆز]]ی [[دونبەلی]]، ھەرچەندە [[کورەسوننی]]ەکانیش ھەن کە ھەم خۆیان بە [[کورد]] دەزانن و ھەم خۆشیان بە ئازەری دەزانن. [[کورد]]ەکان زیاتر کەوتوونەتە ڕۆژاوای ئەم شارستانە و [[ئازەرییەکان]] بە پێچەوانەوە کەوتنەتە ڕۆژھەڵاتی. لەڕووی [[ئایین|ئاینییەوە]] ئەم شارستانە لە [[ئیسلام]] ئاینزاکانی([[سوننە]] و [[شیعە]]) پێکھاتووە.<ref>https://www.yjc.news/fa/news/5650991/شھرستان-خوی-یکی-از-شھرستان-ھای-آذربایجان-غربی{{بەستەری مردوو|url=https://www.yjc.news/fa/news/5650991/%D8%B4%DA%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%DB%8C-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%DA%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref> https://web.archive.org/web/20181117071710/http://www.iranicaonline.org/articles/kora-sonni </ref><ref> https://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes </ref> == مێژوو == مێژووی ئەم شارۆچکەیە بۆ سێ ھەزار ساڵ دەگەڕێتەوە. لە سەردەمی کۆندا، خۆی وەک شارەکانی تری ئەتۆرپاتکان لە سەردەمی مادەکانەوە تا کۆتایی ساسانییەکان لەژێر دەسەڵاتی پاشاکانی ئێراندا بووە.<ref> فرزانە ساسانپور و مسعود طاوسی مسرور (۱۳۹۲). «خوی». دانشنامە جھان اسلام. ۱۶. تھران: بنیاد دائرةالمعارف اسلامی.</ref> پێش [[ماد]]ەکان شارۆچکەی خۆی بەشێک بوو لە ناوچەی دێرینی سان گیبوتۆ و بەشێک بوو لە خاکی [[ئورارتوو]]. لە کۆندا شارۆچکەی خۆی بە ھۆی بوونی لەسەر [[ڕێگای ئاوریشم]] زۆر گرنگ بووە.<ref>https://books.google.com/booksid=cJQ3AAAAIAAJ&pg=PA28&lpg=PA28&dq=&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false{{بەستەری مردوو|url=https://books.google.com/booksid%3DcJQ3AAAAIAAJ%26pg%3DPA28%26lpg%3DPA28%26dq%3D%26redir_esc%3Dy |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ }}</ref> لە سەردەمی ئەرمینیای گەورەدا ئەم شارۆچکەیە بەشێک بووە لە پارێزگای نۆر-شیراک (ئەشکار). خوی لە سەدەی ھەشتەمی زایینیدا باسی لێوە کراوە و لەلایەن ئەنانیا شیراکاتسی لە "ئەشخاراتسویتس"دا بە ھێر ناوی لێنراوە. لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانیدا]] خۆی دەروازەی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] بوو لە باکووری ڕۆژئاوا. لە دەوروبەری ساڵی ٣٧ی پێش زایین، مارک ئەنتۆنی لە یەکێک لە جەنگە زۆر و بەردەوامەکانی ڕۆم و پارتدا، ئەو دەشتەی بڕیبوو کە دەکەوێتە نێوان خوی و ماراند.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Lida Balilan Asl, Elham Jafari. "Khoy's Expansion from Early Islam to Late Qajar According to Historical Documents" published spring 2013. vol 3 </ref> یەکێک لە توخمە مێژووییە گرنگەکانی ئەم شارە کڵێسای سورپ سەرکیسە. بەڵگەنامە [[ئەرمەنییەکان]] نووسیویانە کە بەرواری دروستکردنی دەبێت یان ساڵی ٣٣٢ یان ٣٣٣ی زایینی بێت. لە شارەکە و گوندەکانی دەوروبەری، کڵێساکان دەبینرێن و باس لەوە دەکرێت کە ھەمیشە [[ئەرمەنییەکان]] بڕێکی بەرچاو لە دانیشتوانی شارەکەیان پێکھێناوە. تا نیوەی یەکەمی سەدەی یازدەھەم [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] چالاکانە ھەوڵیان دەدا خاکەکانی ڕۆژھەڵاتی خۆیان کۆبکەنەوە، لە ھەوڵێکدا بۆ ھەڵمژینی شانشینە ناجێگیرەکانی ئەرمەنستان. لە ساڵی ١٠٢١-١٠٢٢ ئیمپراتۆر باسیل دووەم سەرکردایەتی سوپاکەی کرد تا '''خۆی''' لە ماوەی ١٧٥ کم لە دوین، و تەسلیمبوونی پاشایەتی لە شانشینی ئارتسرونی [[وان]]ی بەدەستھێنا.<ref> https://books.google.iq/books?id=Pzg8AAAAIAAJ&pg=PA52&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> لە ساڵی ١٢١٠ شارەکە لەلایەن ھێزەکانی شانشینی جۆرجیا داگیرکرا کە لەلایەن تاماری گەورەوە نێردرابوو لە ژێر فەرمانی زەکەریا و ئیڤانێ مخارگردزێلی. ئەمەش وەڵامێک بوو بۆ دەرکردنی ئەنی کە لە ژێر کۆنترۆڵی جۆرجیادا بوو کە لە ساڵی ١٢٠٨ ڕوویدا و ١٢ ھەزار مەسیحی بە مردن بەجێھێشت.<ref> L. Baker, Patricia; Smith, Hilary; Oleynik, Maria (2014). Iran. London, United Kingdom: Bradt Travel Guides. p. 158. </ref><ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Salia, Kalistrat (1983). History of the Georgian nation. Madison, WI: University of Wisconsin. p. 181. </ref><ref> https://books.google.iq/books?id=WjQfo3a1eVMC&redir_esc=y </ref> === سەردەمی سەفەوییەکان === لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا شارۆچکەی خۆی بە ھۆی نزیکی لە سنووری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە ڕووی ستراتیژییەوە گرنگ بوو. [[شا ئیسماعیلی یەکەم|شا ئیسماعیل سەفەوی]] لە ساڵی ٩٢٠ی کۆچی/١٥١٤ی زایینی لە [[شارستانی چاڵدێران|چاڵداران]] کە نزیکەی حەفتا میل لەم شارۆچکەیەوە دوورە، لە لایەن سوڵتان [[سەلیمی یەکەم]]ەوە تووشی شکستێکی قورس بوو. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا چەندین جار شارۆچکەی خۆی و ناوچەی [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]] لە لایەن سوپای عوسمانییەوە ھێرشی کرایە سەر. ئەولیا چەلەبی، مێژوونووسی عوسمانی، یەکێک لەو ھێرشانە بەم شێوەیە ڕوون دەکاتەوە: <blockquote> لە ٢١ھەمین ڕۆژی گەمارۆدانی خۆی، ھێزەکانی عوسمانی لە بەشێک لە شارە داگیرکراوەکە ڕێگای ژێر زەوییان ھەڵکەند و نزیک بە چوار ھەزار کەسی خەڵکی قزڵباش گیانیان لە دەست دا. بەڵام خەڵکی خوی لە ئایینە درۆزنەکەیاندا سەقامگیر بوون و وازیان لە شەڕ ھێنا. دوای ئەم ڕووداوە سەردار محەممەد پاشا ئەماسیەی داگیر کرد و سنەوڵا پاشا لەگەڵ فەرماندەی گارسۆنی وان و سەربازانی یامین و یاسار و جانیسارەکانی ئەو وڵاتە، ئیلیان داگیر کرد. خوی بە تەقەمەنی تەواوەوە نارد بۆ یارمەتیدانی گەمارۆدراوەکان. ھێزە بێسنوورەکانی ئەلعوسمان بە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سەربازی جۆراوجۆر و زۆر بە شەو و ڕۆژ گورزی چەقێنەریان داوە. دواجار دوای ٥٧ ڕۆژ لە گەمارۆدان و شەڕی چڕ، لە ١٨ی شەعبانی ١١٣٦ی کۆچی، ئەو شارۆچکەیە لە سەرخۆ داگیرکرایەوە. شەھباز خان و میرزا جەلال بە ٣٠٠٠ قزڵباش کۆمەڵکوژ کران و موڵک و ئەندامانی بنەماڵەکەیان بردران و بەدیل گیران. ڕۆژی دواتر لە شار نوێژ کرا و وتارێک بە ناوی "سوڵتان" خوێندرایەوە. دوای خۆی چروس بە ئاسانی گیرا.<ref> http://www.iichs.org/index.asp?id=1274&doc_cat=1 </ref> </blockquote> === [[دونبەلی]]ەکان === دونبەلی لە [[جزیر|بۆتان]]ەوە ھاتوون، کە ناوچەیەکی کوردیی لە نێوان [[سێرت]] و [[جزیر]]ە لە [[باکووری کوردستان]]. یەکەم باپیریان عیسا بەگ بوو، ساڵی ١٣٧٨ بوو بە میری سەکماناوا([[ماکۆ]]). ئەو کوڕەزای شێخ  ئەحمەد بەگە کە لە خزمەت تورکمانانی [[ئاق قۆیونلوو]] بوو، و ھەروەھا ئەم بنەماڵە چەندین پۆستیان لە دەوڵەتی فارس بە دەستەوە بوو. ئەحمەد بەگ کوڕی حەجی بەگ(حەجی سوڵتان) لە سەردەمی تاماسپی یەکەمی سەفەوی لە [[ئێران|وڵاتی عەجەم]]، میری سەکماناوا([[ماکۆ]]) و '''خۆی''' بوو. ساڵی ١٥٣٠ بنەماڵەی دونبەلی توانی میرنشینێکی نیمچە سەربەخۆ لە ناوچەکە دابمەزرێنێ کە ھەرێمی چورس و [[سەڵماس]]ی دەگرتەوە. لە سەردەمی شا عەبباسی یەکەم ئەم بنەماڵە میرنشینەکەیان بۆ '''چورس''' و '''خۆی''' پەرە پێدا و ھەندێکجار بۆ دەسەڵاتی زۆرتر شەڕیان دەکرد. پاش کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی [[سەفەوییەکان]]، میرانی دونبەلی لە ساڵی ١٧٣٦ەوە، بوون بە خانی میراتی '''خۆی''' و [[تەورێز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=DONBOLI |بڵاوکەرەوە=Encyclopaedia Iranica |دوایین=Oberling |یەکەم=Pierre |ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/donboli-1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161117051404/http://www.iranicaonline.org/articles/donboli-1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خێڵی دونبەلی وەک حاکمانی نیمچە-سەربەخۆ بۆ نزیکەی پەنجا ساڵ لە نێوان مەرگی [[نادر شا|نادرشای ئەفشار]] لە ساڵی١٧٤٧ تا بە پادشا بوونی [[ئاغا محەممەدخانی قاجاڕ]] لە ساڵی١٧٩٦، حکومەتی '''خاناتی خۆی''' و ھەروەھا [[تەورێز]]یشیان دەکرد. ئەوان ھەروەھا ھاوپەیمانی سێ خانەدانی حاکمی ئەفشار([[خانەدانی ئەفشاری]])، زەند([[زەندییەکان]]) و قاجار([[قاجاڕەکان]]) لە وڵاتی عەجەم بوون. یەکەم میری ھەڵکەوتوو و دیاری ئەم کاتە نەجەف قولی خان بوو. پاش کوشتی شاباز خانی یەکەمی بابی نەجەف قولی خان بە دەستی خاڵی، ئەیووب خانی چورس، بوو بە جێنشینی ئەو وەک میری چوورس و [[سەڵماس]]. ساڵی١٧٣٤ نەجەف قولی وەک سەردەستەی چەکداران چووە خزمەتی نادرشای ئەفشار و لە داگیرکردنی ھیند([[ھیندستان]]) لەگەڵی بوو و نازناوی بە ئەمیر ئەلئومەرای(میری میرانی) پێ بەخشرا و بووەوە بە میری خۆی. ساڵی ١٧٤٢ بوو بە بەگلەربەگی(حاکمی حاکمان) [[تەورێز]]. ساڵی ١٧٤٧ بوو بە خانی حاکمی تەورێز و ھەروەھا لە سەردەمی جێنشینانی نادرشایش ھەر لەم پۆستەی مایەوە. لە شەڕی جێنشینی نێوان چەندین داواکاری پادشایی وڵاتی عەجەم، نەجەف قولی خان و شاباز خانی دووھەمی برازای ساڵی١٧٥٠ چوونە پاڵ فەتح عەلی خانی ئەفشاری-ئەرەشلووی ورمێ. حکومەتی '''خۆی''' و [[سەڵماس]] بە شاباز خانی دووھەم بەخشرا و نەجەف قولی خان تەورێز و چوورسی بە دەستەوە بوو. پاش مەرگی فەتح عەلی خان، ساڵی ١٧٥٧، خانەکانی دونبەلی بەڵێنی سۆز و وەفاداری خۆیان بە محەمەد حەسەن خانی قاجار دا. ساڵی١٧٦٢ بەڵێن و پەیمانیان بە [[کەریم خانی زەند]] دا. ئەو ساڵی ١٧٦٣ عەبدولڕەزاق بەگی کوڕی وەک بارمتە نارد بۆ شیراز. ئەگەرچی نەجەف قولی خان وەک میری ئارام لە خاناتی خۆی مایەوە و شەھباز خان وەک حاکمی خۆی مایەوە لە شیراز، دەسەڵاتی ڕاستەقینێی دونبەلی بە دەستی  ئەمیر ئەحمەد خان برای شەھباز بوو، کە لە ١٧٦٣ تا کاتی مەرگی لە ١٧٨٦ وەک بەھێزترین میری دونبەلی و ڕکەبەری ئاغا موحەمەد خان بۆ سەرۆکایەتی وڵاتی عەجەم بوو . لە ئەنجامدا ساڵی ١٧٨٦ ئەحمەد خان لەگەڵ کوڕە گەورەکەی بە دەستی کوڕەکانی شەھباز کوژران،کە ڕەنگەبە ئەمری شای قاجار کردبێتیان. کوڕی دووھەمی ئەحمەد خان واتە حوسەین قولی خان ساڵی ١٧٨٦ بوو بە جێنشینی باوکی. ساڵی ١٧٩١ ئەو لەگەڵ ئاغا موحەمەد خان و خانەدانی قاجار پەیمانی بەست و بوو بە میری تەورێز، خۆی و ئەردەبیل. ساڵی ١٧٩٢ حوسەین قولی خان بوو بە [[ئەمیر]] ئەلئومەرا و بەگلەربەگی ئازەرباینجان. ئەو ھەروەھا لە بۆنەی تاج لەسەرنانی پاشایەتی ئاغا موحەمەد خان لە دەشتی موغان بەشدار بوو، لەوێ بوو ئاغا موحەمەد خان خۆی وەک شاھەنشا و ئیمپراتۆری سەرانسەری ئێران ناساند. ساڵی ١٧٩٣ کاتێک بوو بە ھاوپەیمانی ئیبراھیم خالی خانی جەوانشیر حاکمی [[قەرەباغ]]، و کچی ئەوی خواست، لەبەر چاوان کەوت. پاش مەرگی حوسەین قولی خان لە ساڵی ١٧٩٨ برای جەوانتری واتە جەعفەر قولی خان بوو بە جێنشینی. ھەروەھا لەگەڵ دوو شەڕی [[ڕووسیا|ڕووس]] و [[عەجەم]]، میرایەتی و حکومەتی دونبەلییەکان لە ساڵی ١٨٠٩ کۆتایی پێ ھات و دەسەڵاتی ناوچەیی ئەوان لە ساڵی ١٨٢٧ تەواو بوو. بەڵام ئەندامانی بنەماڵە چەندین پۆستی حکومەتییان لە ئازەرباینجان و پارێزگاکانی تری وڵاتی عەجەم بەدەستەوە بوو . لقێکی تر لە دونبەلییەکان چووبوونە کاشان، و ئەندامی بەرچاو و بەناوبانگی ئەوان فەتح عەلی خانی سەبای دونبەلی " مەلەک ئەلشوعەرا" ، شاعیر و شێوەکاری [[فەتح عەلی شا]]ی قاجار بوو.<ref>Mahboub and Sakineh Mahdaviyan: ''Donboli, the Ruling Tribe in Khoy'', Adv. Environ. Biol., 8(12), 1285-1290, 2014.</ref> === جەنگی جیھانی یەکەم === لە سەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا ئەم شارۆچکەیە بە ھۆی نزیک بوونی لە سنووری [[ڕووسەکان]] گرینگییەکی زۆری ستراتیجی ھەبوو. پاشماوەی دیوارەکانی بەرگری شارۆچکەکە کە لە سەدەی ١٣ی کۆچی/١٩ لەسەر داوای فەتح عەلی شا لەلایەن ژەنەراڵ گاردنەوە دروستکراوە، تا ئێستاش دەبینرێت. دواتر شارۆچکەی خۆی شاھیدی ململانێی توندی نێوان ناسیۆنالیستەکان و شاھانەی پێشوو بوو لە کاتی جەنگی جیھانی یەکەمدا.<ref> Savory, R.M (1986). "Khoi". Encyclopaedia of Islam (بە انگلیسی). Vol. 5 (2nd ed.). Leiden: E. J. Brill. p. 29. Retrieved 14 February 2014. </ref> ئەحمەد کسرەوی لە کتێبی "ھەژدە ساڵی ئازەربایجان"دا بەم شێوەیە دەگێڕێتەوە: <blockquote> ھەروەھا پێنج شەش ھەزار ئەرمەنی لە [[یەریڤان]] و [[وان]] و نەخچیڤانەوە پەیوەست بوون بە شەڕڤانە [[مەسیحی]]یەکانەوە. ئەمە قەبارەی جەماوەرەکەیانە و ھەموویان یەکگرتوو بوون و ھەوڵیان دەدا بۆ خەون. لەو ژمارەیەش ٢٠ ھەزار سەرباز مەشقیان پێکراوە، ٨٠٠ سەرکردەی [[ڕووسیا]]ش نەچوونە رووسیا، بەڵکو لەگەڵیان ماونەتەوە و بە ھاوکاری ٧٢ سەرکردەی [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] رێبەرایەتییان کردووە. چەکەکانیان ٢٥ تۆپ و ١٦٠ تیر بووە. نیکتین، کونسوڵی [[ڕووسیا]]، شێت، کونسوڵی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و گوجەل، بەرپرسی نەخۆشخانەیەکی [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]، بەرپرسی سیاسەت و ڕێنمایی بوون. لە [[ئاشوورییەکان]]ەوە، دوای کوژرانی مارشمیۆن، ئاغا پاترۆس بەرپرسی کاروباری سەربازی بوو. ھەروەھا مەلیک خوشابە بە یەکێک لە سەرکردەکان ھەژمار دەکرا، بەو ھەوڵانە دەکرا چیت لە دژی ھێزێکی وا بکردایە.<ref> کسروی، سید احمد (۱۳۷۱) تاریخ ھیجدە سالە آذربایجان، انتشارات امیر کبیر، تھران ص 84 </ref> </blockquote> لە یەکەم ڕۆژی مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩١٨ و ١٣ی ڕەمەزانی ساڵی ١٣٣٦ی کۆچی ھەواڵی تێپەڕبوونی ئەندرانیک ئۆزانیان لە [[ڕووباری ئاراس|ئاراسەوە]] بە تەلەگراف گەیشتە شەھبەندەری. ھێزێکی ٥٠٠ کەس کە لە سەربازی عوسمانی و سواری ئێرانی پێکھاتبوون ئەو شەو بە مەبەستی بەرگری بەرەو ئیۆ ئۆغلی بەڕێکەوتن، لە تاریکی شەودا سەربازانی عوسمانی لە دەرگا بە دەرگە بە دوای [[ئەرمەنییەکان]]دا دەگەڕان.<ref> تاریخ خوی، ریاحی، ص 508 </ref> کە لە دەروازەی ساش ڕووبەڕووی ھێزی ئەندرانیک بووەوە و شەڕێک ڕوویدا، کە دەرئەنجامەکەی سەرکەوتنی ئەندرانیک بوو. بەرەبەیانی ڕۆژی دووشەممە ٣ی تەمووزی ١٩١٨، ڕیزەکانی ھێرشبەران لە تەنیشت شارەکە دەرکەوتن،<ref> دھقان، علی (1348). سرزمین زردشت، اوضاع طبیعی سیاسی اقتصادی فرھنگی اجتماعی تاریخی رضائیە، تھران: ابن سینا. ص 530 </ref> وە بە شاردنەوە لە کێڵگەکانی تەنیشت شار، نیوەی شارەکەیان گەمارۆدا.<ref> تاریخ ھیجدە سالە آذربایجان، کسروی، ص 84 </ref> گەمارۆی خۆی لە ھەمان کاتدا بوو لەگەڵ ھەڵمەتی عوسمانییەکان بەرەو [[ورمێ]]، کاتێک لە گەمارۆکەیان زانی، ڕێگایان بۆ خۆی گۆڕی. لەم نێوەندەدا خەڵکی ئەو شارە بە یارمەتی چەند چەکدارێک تا ھاتنی عوسمانییەکان بەرەنگاری بوون. لەم چوارچێوەیەدا، کسرەوی لە مێژووی ١٨ ساڵەی ئازەربایجاندا دەنووسێت: خۆییەکان لە دژی ھەموو بەرنامە زیانبەخشەکان و نەبوونی چەکی کانزایی شەڕیان کردووە. ئەو چەند عوسمانییە بریندارەش یارمەتیان دا و ھەریەکەیان سواری بەردێکی تر بوون و ھەوڵیان دا. ھەروەھا ژنەکان پەیوەست بوون بە پیاوەکان و درێغییان نەکرد لە یارمەتیدانیان، ھەروەھا ئاو و شروب و [[خۆراک]]یان بۆ سەربازەکان ھێنا و ئەمەش ورەیان زیاتر کرد و چەند سوارەیەکیش ھاتبوون بۆ یارمەتیدان و ئەمەش سەرچاوەی ھاندانیش بوو.<ref> تاریخ ھیجدە سالە آذربایجان، کسروی، ص 753 </ref> دوای گۆڕینی ڕێگا بەرەو خۆی، بە ئەگەرێکی زۆرەوە سوپای عوسمانی لە پاشنیوەڕۆی یەکێک لە ڕۆژانی ٥ یان ٦ی کانوونی دووەم بگاتە خۆی. بەپێی نوسینەکەی ئەمین ریاحی، تۆپخانەکانی عوسمانی ھێزەکانی ئەرمەنیان لەژێر تەقە گرتووە و لەماوەیەکی کەمدا ھەموویانیان چەقاندووە و ناچاریان کردووە ھەڵبێن. چیای غەزەنفەر کەوتە دەست عوسمانییەکان، شەڕەکەش لە پشتی شارەکەوە بەردەوام بوو تا نزیکی ئێوارە، سوپای عوسمانی گەیشتە تەشقەند و بەردەوام بوو لە تەقاندنی تۆپ بەرەو سەید ئاباد و بەدواداچوونی [[ئەرمەنییەکان]] کرد تا جۆلفە، دواجاریش کاتێک ئەرمەنییەکان بە [[ڕووباری ئاراس|ئاراس]] و... عەتاش لێدانی کردنەوەی پردەکە ڕاونانەکەی ڕاگرت.<ref> اریخ خوی، ریاحی، ص511 </ref> بە وتەی مێھدی ئاگاسی، عەلی ئیحسان پاشا دوای شکستی ئەندرانیک زۆربەی ھێزەکانی بەرەو [[ورمێ]] جوڵاند و بووە ھۆی سەرکەوتنی [[موسڵمان]]ان لە دژی [[مەسیحی]]یەکان کە لە لایەن ھێزەکانی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] پشتیوانیان لێدەکرا.<ref> تاریخ خوی، مھدی آقاسی، دانشکدە ادبیات و علوم انسانی تبریز 1350، ص 432 </ref> ===شۆڕشی [[سمکۆ]]=== [[پەڕگە:Simko Sikaki.jpg|وێنۆک|چەپ|[[سمکۆ|سمکۆی شکاک]]]] * دوای لاواز بوونی [[ڕووسیا]] بەھۆی شکانی لەسەریەکی لە جەنگی (ڕووسیا-ژاپۆن)دا بەرەی ڕۆژھەڵاتی دوور، عوسمانییەکان لە [[ئاب]]ی [[١٩٠٦]]دا ناوچەی ورمێیان داگیرکرد جگە لە شاری [[ورمێ]]، بەبیانووی کێشەی سنوری نێوان ئێران و عوسمانی کە ھەرگیز ئەم کێشە سنوریەیان بۆ یەکلا نەدەبووەوە، پاشان عوسمانیەکان سەربازەکانی کۆکردەوەوە بردنی بۆبەرەی (باڵکان) کە لەوێ توشی شاکان ببوون، دوای پێکدادان لە [[تەورێز]] ڕووسەکان [[ورمێ]]یان داگیر کرد لە ساڵی [[١٩١١]]دا. * لەسەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا شاری [[ورمێ]] دەست بەدەستی دەکرد بەدەست زلھێزەکانی ناوچەکەوە، دوای [[شۆڕشی ڕووسیا]] لەساڵی [[١٩١٧]]دا، بەرپرسیارێتی و بەڕێوەبردنی شاری ورمێ ڕادەستی ئەنجومەنی مەسیحی ئاشووری(موتاوا)کرد. پاش زنجیرە تاوانێکی ناسۆراوی و تاوانی خوێناوی وەک سەربڕین و رەشەکوژی موسوڵمانان لە [[ورمێ]] لەلایەن مەسیحیەکانەوە لە (٢٢/٢/١٩١٨). ئەم تاوانانە وەھای کرد کوردان بکەونە خۆیان و شۆرش بەرپا بکەن ئەوەبوو بەسەرکردایەتی [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] دەستی پێکردو ھەر لەوساڵەدا (مارشەمعون)ی سەرکردەی [[ئاشوورییەکان|ئاشووریەکان]] بەدەستی [[سمکۆ]] کوژرا، ھاتنی (٢٠ھەزار) ئاوارەی ئاشووری لە[[وان]]ەوە بۆ ناوچەی ورمێ لە ئەنجامی شەڕی عوسمانی و ئاشووری، وە نفوسی (٥٠ھەزار بۆ ٧٠ھەزار) ئاشووری کۆچیان پێکرا لە ورمێوە بۆ باشووری [[ئێران]] تاوەکو لە ژێر پاراستنی [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیادابن]]، ئەم کۆچە بەکۆمەڵە لە ژنان و منداڵان بەڕەو بەناو [[ساینقەڵا]] و [[ھەمەدان]]دا بران، دواتر ئاوارەکان برانە [[بەعقووبە]]ی باکوری شاری [[بەغدا]] نیشتەجێکران، دوای ڕۆیشتنی ئاشوورییەکان (سۆنتاگ)، قەشەی پیرۆزی کاسۆلیکی و (ئێچ.فلاومەر)ی موژدەبەر کوژران لە (ئابی ١٩١٨ز)دا لە ورمێ. * ئیسماعیل ئاغا کە ناسرابوو بە [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شاری ورمێی ڕزگارکرد لە [[ھاوین]]ی ساڵی [[١٩١٩]]دا، لە ساڵی [[١٩٢١]]دا ھێزیکی زۆر لە [[تاران]]ەوە، بەمەبەستی پشتیوانیکردنی ھێزەکانی ئێران لەنێوچەکە، گەیشتە شاری [[تەورێز]]. ھێشتا سوپای ئێران لە تەورێزەوە بەرەو [[کوردستان]] رێنەکەوتبوون کە [[سمکۆ]] فەرمانی گرتنی شاری [[مەھاباد]]ی دەرکرد. رۆژی [[٦ی تشرینی یەکەم]]ی ساڵی [[١٩٢١]]، ھێزەکانی کورد شاری [[مەھاباد]]یان گەمارۆدا. ئێران تیپێکی (٥٥٠) کەسی ژاندار و سەربازیان لە مەھاباد مۆڵدابوو. پاش چەند رۆژ گەمارۆدانی شار، لە ئەنجامی شەونخونی و ھێرشی خێرای ھێزەکانی [[سمکۆ]]، سەنگەرەکانی چەکدارانی ئێران، یەک لەدواییەک گیران و توانای بەرگریکردنیان نەما. لە ئاکامدا (سەد و پەنجا ئەفسەر و سەرباز)ی ئێرانی کوژران و چوارسەد کەسی دیکەشیان لێ بەدیل گیرا. دوابەدوای داگیرکردنی [[مەھاباد]] لەلایەن [[سمکۆ]]وە، ئەفسەرێکی سوێدی بەنیوی (لاند بێرگ)، فەرماندەیەتیی ھێرشێکی تازەی پێسپێردرا. لەشکری لاند بێرگ، ملی رێگەی گرتەبەر و لەناوچەکانی رزگارکراوی کوردستان نێزیک بووەوە. سمکۆ، ھێزێکی(٢٠٠) کەسیی کۆکردەوە و بەرنامەی تێکشکانی لەشکری [[ئێران]] بە فەرماندەیی ئەفسەری [[سوێد]]ی داڕشت. لەھێرشێکی خێرا و لەنەکاوی ھێزی چەکداری [[کوردستان]]دا، بە سەدان چەکداری ئێرانی کوژران و پاشماوەی ھێزەکەشیان ھەڵاتن و لەناوچەکە دوور کەوتنەوە. لەو شەڕانەدا فەرماندەی ھێزی ئازەرییەکان (سام خانی ئەمیر ئەرشەد) بوو. ئەمیر ئەرشەد برای '''زەرغام''' فەرماندەی سوپای ئازەرییەکان و ئەو کەسە بوو کە لە شاری [[تەورێز]] بە داڕشتنی پیلان '''جەعفەر ئاغای''' برا گەورەی [[سمکۆ]]ی کوشتبوو. (سام خانی ئەمیر ئەرشەد)، بەدەستی [[سمکۆ]] کوژرا و بەوجۆرە تۆڵەی خۆی لە (زەرغامی) دوژمن بە [[کورد]] و بکوژی براکەی، سەندەوە.<ref>https://psri.ir/?id=ixxmziuz{{بەستەری مردوو|url=https://psri.ir/?id=ixxmziuz |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> * ھێزەکانی [[ئێران]] لەبەرامبەر ھێزەکانی [[سمکۆ]]دا، پەیتا پەیتا تووشی شکست دەبوون و شار و ناوچەیەکی زیاتری کوردستان ئازاد دەکرا و، دەکەوتەژێر دەسەڵاتی [[سمکۆ]]وە. فەرماندەکانی ئێران، جارێکی دیکە، ھێز و توانای خۆیان تاقیکردەوە و ھێرشیان ھێنایەوە. لەدوو نەبەردی گەورە و خوێناویدا کە لە [[ئازادگان]] و [[قەرەتەپە، خۆی|قەرەتەپە]] ڕوویاندا، ھێزەکانی ئێران تێکشکان و بەرەو شاری [[خۆی]] ھەڵاتن، بەڵام ھێزی کوردستان بەردەوامبوون لە ھێرشیان و لە سەرەتای [[کانوونی یەکەم]]ی [[١٩٢١]] سەرکەوتووانە چوونە نێو شاری [[خۆی]] و ئەو شارەی کوردستانیش لە ھێزەکانی داگیرکەری ئێرانی پاک کرایەوە. رێز و خۆشەویستیی خەڵکی [[کورد]] بەرامبەر بە [[سمکۆ]]، بەرادەیەکی زۆر پەرەی سەند. تەواوی سەرۆک [[ئێڵ]] و [[ھۆز]]ەکانی [[کوردستان]]، بەتایبەتیی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، سەریان بۆ نەوی کرد و سمکۆیان بە سەرۆک و رێبەری خۆیان دەزانی. ھەر لە سنووری [[باکووری کوردستان]] – لە [[ماکۆ]]وە تاکو [[بانە]] و [[مەریوان]] بەدرێژایی سەدان کیلۆمەتر، لەژێر دەستی ھێزەکانی داگیرکەری [[ئێران]] پاک کرایەوە. * لەمانگی [[خەرمانان]]ی [[١٩٢٢]]دا، ھێزێکی ئامادەی پەروەردەکراو، لە [[تاران]]ەوە بە فەرماندەیەتیی (ژەنەڕاڵ جھانبانی)، ھەروەھا لەشکرێک لە ئازەرییەکان ئامادە دەکرێت. جگە لەوە ژمارەیەکی زۆر لە [[ئەرمەنییەکان]]ی [[ئێران]]، خولی راھێنانی سەربازیی تەواو دەکەن و خۆبەخشانە تیپیکی سەربازیی پێکدێنن. کابرایەکی ئەرمەنی بەنێوی (زرایۆف)، دەبێتە فەرماندەی تیپی ئەرمەنییەکان کە لە سوپای پێشووی [[ڕووسیا]]ی تزاریدا، ئەفسەر بووە. ئەوجا نەخشەی ھێرش بۆ سەر داگیرکردنەوەی کوردستانی ئازاد و لەنێوبردنی ھێزی چەکداری کورد دادەڕێژن. سوپای [[ئێران]] بەرەو شارەکانی [[سەڵماس]] و [[ورمێ]] دەکەوێتەڕێ. ھێزەکانی [[کوردستان]] سێ ھێرشی گەورە دەکەنە سەریان و زەرەر و زیانێکی زۆر بە دوژمن دەگەیەنن، بەڵام وەک جارەکانی پێشوو ناتوانن ھێزی دوژمن بشکێنن. بۆ جارێ چوارەم ھێرش دەبەنەوە سەریان و ئەوجارەیان دەبێتە (شەڕی مان و نەمان). لەزۆرجێگەدا بەرەوڕووی یەکدی دەبنەوە و لێیان دەبێتە شەڕی دەست و یەخە و بە [[خەنجەر]] و [[شمشێر]] پەلاماری یەکتر دەدەن. لەئاکامدا بەھۆی تۆپبارانی خەستی تۆپخانەی [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزەکان]] و زۆربوونی ژمارەی چەکدار و چەک و فیشەکی دوژمنەوە لەشکری کورد دەشکێت و بەناچاری پاشەکشێ دەکات. سوپای دوژمن، پاش چەند رۆژ، شاری [[ورمێ]] داگیر دەکاتەوە. شایانی باسە شاری ورمێ ماوەی (چوار ساڵ) لەژێر دەسەلاتی [[کورد]]دا بوو. لەماوەی ئەو چوار ساڵەدا کە ورمێ بەدەست کوردەوە بوو، رۆژنامەیەکی کوردی بەنێوی '''رۆژی کورد و شەوی عەجەم''' بڵاودەکرایەوە کە سەرنووسەرەکەی ناوی (محەممەدی تورجانیزادە) بوو. ھێزەکانی [[ئێران]] پاش داگیرکردنەوەی [[ورمێ]]، درێژەیان بە ھێرشەکانیان دا و، ھەموو ناوچەکانی کوردستانی ئازادیان داگیر کردەوە و دەستیان کرد بە گرتن و کوشتن و لەسێدارەدانی رۆڵەکانی کورد و سووکایەتیکردن بە خەڵکی رەشوڕووتی کوردەواریی. * لەدوای شکانی شۆڕشی [[سمکۆ]] و گرتنەوەی ناوچەکە لەلایەن سوپای ئێرانەوە بەھاوکاری بەریتانیا، سمکۆ چەند جارێک شۆڕشی بەرپاکردەوە بەڵام ناکام بوو شکستی دەھێنا و تاوەکو دواجار بە ناوی گفتوگۆوە فێڵیان لە سمکۆ کرد و لە شارۆچکەی [[شنۆ]] شەھیدیان کرد لە ٣٠ی [[حوزەیران]]ی [[١٩٣٠]]، بەمەش شۆڕشی سمکۆ کۆتای ھات. === [[جەنگی جیھانیی دووەم]] === بریتی بوو لە ناکۆکییەکی نێودەوڵەتی وێرانکەر کە لە ٧ی [[تەممووز]]ی [[١٩٣٧]] دەستی پێکرد لە [[ئاسیا]] و لە ١ی [[ئەیلوول]]ی [[١٩٣٩]] لە [[ئەورووپا]] و لە ساڵی [[١٩٤٥]] کۆتاییی ھات. لە ۲٥ی [[ئاب]]ی [[١٩٤١]]دا ھێزەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە باکوورەوە و ھێزەکانی [[بەریتانیای مەزن|بریتانیای مەزن]] لە باشوورەوە ھاتنە خاکی [[ئێران]]ەوە، بە ھۆکارەکانی ئەوەی ڕەزا شا لایەنگری و مەیللی بۆ [[ئەڵمانیای نازی]] ھەبوو وە نازییەکان چاویان بڕیبووە وزەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و ھەروەھا یارمەتی ھاوپەیمانان لەڕێی [[ئێران]]ەوە ئەگەشتە [[ڕووسیا]]. ھەرێمی [[ورمێ]] و [[سەڵماس]] و [[خۆی]] و [[شارستانی چاڵدێران]] و [[ماکۆ]] و [[پۆلدەشت]] تایبەت مەندی خۆیان ھەیە کەتا ڕادەیەک زۆر لە ھەرێمەکانی دی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] جیاوازە، ئەویش تێکڵاو بوونییەتی لەگەڵ ناوچە [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانییەکان]] و گیرۆدە بوونییەتی بەو ناکۆکی و کێشە مەزھەبی و نەتەوەییە مێژووییەی نێوان دوو گەلی [[کورد]] و [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]] کە بە کێشەی کورد و عەجەم دەناسرێت. ئەم کێشەیە کە ناوەڕۆکەکەی لەسەر زەوی و چەسپاندنی دەسەڵات و پێگەی ئابووری و کۆمەڵایەتییە، لە ئەنجامی سیاسەتی چەوتی چینە کاربەدەستەکان و دەسەڵاتدارانی [[ئێران]] بەمەبەستی خۆش کردنی ئاگری دووبەرەکی و بەدەستھێنانی بەرژەوەندییەکانیان زیاتر قوڵ بووەوە. حکومەتی ناوەندی بەردەوام ئاسانکاری بۆ [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]] کردنی ناوچە [[کورد]]نشینەکان دەکرد و پاڵپشتی موڵکدارە عەجەمەکانی دەکرد تا زەوی و زاری کوردەکان زەوت بکەن و لە ناوچە دەشتایی و بەپیتەکان ھەڵیان کەنن و بەرەو چیاکان پاڵیان نێن. لەلایەکی ترەوە بەھۆی ھاو مەزھەبی [[ئازەرییەکان|ئازەربایجانی]] و [[فارسەکان|فارس]] حکومەتی ناوەندی لە ڕووی ئابووری و دەسەڵاتەوە باوەشی بۆ بەشێکی زۆری دەرەبەگ و ئەریستۆکراتی [[گوند]] و بۆرجوای بازرگانی عەجەمەکان کردبووەوە لە سەر حسابی [[کورد]]ەکان ڕۆژ بەڕۆژ پێگەی ئابووری و کۆمەڵایەتیان بەھێزتر دەکرد تا لەھەر ڕووبەڕوو بوونەوەیەکی کورد و دەسەڵاتی ناوەندیدا وەک ئامڕاز و لەمپەرێک دژی [[کورد]] بەکاریان بھێنێت.<ref name="کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان"<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان| ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/wp-content/uploads/2017/09/%DA%A9%DB%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86.pdf | نووسەر = پ.ی.د یاسین [[سەردەشت]]ی |زمان = [[کوردیی ناوەندی]]}}</ref> ===[[کۆماری کوردستان]]=== [[پەڕگە: Republic of mahabad and iranian azerbaijan 1945 1946.png|وێنۆک|400px|چەپ|نەخشەی [[کۆماری کوردستان]] و [[کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان|کۆماری میللیی ئازەربایجان]]]] لەسەرەتای داگیرکاری [[ئێران]] لە باکوور و باشوورەوە و لابردنی [[ڕەزا شا]]، بۆشاییەکی کارگێڕی درووست بوو بەتایبەت لەناوچەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا و گەندەڵی و بەرتیلخۆری زیادی کرد و حکومەتی ناوەندی گوێی بە ناوچەکە نەدا، [[کورد]]ەکان لەڕێی دروستکردنی ئەنجومەنەوە ناوچەکەیان بەڕێوەدەبرد، ھەروەھا [[کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان|کۆماری میللیی ئازەربایجان]] درووست بوو کە ئەمە بووە ھۆی پاڵنەری [[کورد]]ان کە وەک ئازەرییەکان بیر لە درووستکردنی [[کۆماری کوردستان]] بکەنەوە کە ئاوات و خەونی لە مێژینەی کوردان بوو، ئەم کۆمارە بووە پڕکردنەوەی بۆشایی دەسەڵات لە [[ماکۆ]] و [[خۆی]] و [[سەڵماس]] و [[شنۆ]] و [[مەھاباد]] و [[بۆکان]] و [[سەردەشت]] و [[سەقز]].<ref name="کۆماری میللیی دیموکراتی کوردستان"/> [[کۆماری کوردستان]] یان '''کۆماری مەھاباد''' لە ٢ی [[ڕێبەندان]]ی ٢٦٤٦ی کوردی، بەرامبەر بە ٢٢ی [[کانوونی دووەم]]ی [[١٩٤٦]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|رۆژھەڵاتی کوردستان]] لەسەر دەستی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)]] دامەزرێنرا و پێشەوا [[قازی محەممەد]] وەک سەرۆک کۆمار سوێندی یاسایی خوارد، دەوڵەتێکی کوردی کەمتەمەن بوو کە لە [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیست]]دا و لە دوای [[کۆماری ئارارات]] لە [[تورکیا]] دامەزرا. پایتەختەکەی شاری [[مەھاباد]] بووە کە ئەکەوێتە باکووری خۆراوای [[ئێران]]. دامەزران و لەناوچوونی کۆمار راستە بەشێک بوو لەو قەیرانەی ئێرانی تێکەوتبوو، ئەو ململانێیەی لەنێوان [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤییەت]] دا ھەبوو کە [[شەڕی سارد]]ی لێکەوتەوە، بەڵام خواستی لەمێژینە و ئاواتی گەلی کورد بوو بۆ دامەزراندنی دەوڵەت و وڵاتێک بەناوی کوردستان، پێشینە لە مانگی ئابی ١٩٤١، راپەڕینێکی جەماوەریی کۆنترۆڵی ناوچە کوردییەکانی لە دەستی حکومەتی ناوەندیی ئێران دەرھێنا. لە شاری مەھاباد، کۆمیتەیەکی لە کەسانی چینی ناوەند بە پشتگیری سەرۆک خێڵەکان دەسەڵاتی ناوچەکەیان گرتە دەست. پارتێکی سیاسی بەناوی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان]] (ژێ کاف) دامەزرێنرا. قازی محەممەد، سەرۆکی بنەماڵەی قازی، بە سکرتێریی پارتەکە ھەڵبژێردرا. کۆمیتەکە بە سەرکردایەتیی قازی محەممەد ناوچەکەیان بە لێھاتوویی و سەرکەوتنێکی بەرچاوەوە بۆ ماوەی (٥ ساڵ) تا رووخانی کۆمار بەڕێوەبرد. سەبارەت بە پەیوەندییەکانی [[کورد]] و [[ئازەرییەکان|ئازەری]]، دەتوانرێت بە بەستنی پەیمانی یەکێتی و بێلایەنی لەنێوان [[کۆماری کوردستان]] و [[کۆماری نەتەوەییی ئازەربایجان|کۆماری میللیی ئازەربایجان]] کە لە ۳ی [[نیسان (مانگ)|نیسان]]ی [[١٩٤٦]]دا لەلایەن ژمارەیەک لە نوێنەرانی ھەردوولاوە لە [[تەورێز]] مۆرکرا. بە دەسکەوتێکی سیاسی مەزن و وەچەرخانێکی ئەرێنی لە پەیوەندییەکانی ھەردوولا دابنرێت. وەک ئاشکرایە لە ئەنجامی سیاسەتی چەوتی چەند ساڵەی حکومەتە یەک لە دوایەکەکانی [[ئێران]]، دوژمنایەتی و ناکۆکییەکی مێژوویی قووڵ لە نێوان ھەردوو گەلی [[کورد]] و [[ئازەرییەکان|ئازەری]] درووست ببوو، بیرتەسکی ناسیۆنالیستانەی بەشێکی زۆری سەرانی حکومەتی میللیی ئازەربایجان کە ئامادە نەبوون دان بەدەسەڵاتێکی سیاسی کوردی جیاو سەربەخۆ لە دەسەڵاتەکەیاندا بنێن، پێیان وابوو گەلی کورد دەبێت لە ڕێگەی نوێنەری خۆیانەوە بۆ مەجلیسی میللی ئازەربایجانی گوێڕایەڵی خۆیان بۆ حکومەتی ئازەربایجانی ڕابگەیەنن و بیر لە ھەنگاوی سەربەخۆ نەکەنەوە. شایەنی باسە بە دامەزراندنی حکومەتی میللیی کوردستان ناکۆکییەکانی ھەردوولا توندتربوو، دەسەڵاتدارانی ئازەربایجان دژی ئەوە وەستانەوە کە قەڵمڕەوی حکومەتی کوردستان [[شار]]ە [[کورد]]ییەکانی ([[ماکۆ]] و [[خۆی]] و [[سەڵماس]] و [[ورمێ]] و [[میاندواو]]) بگرێتەوە بەو بیانووەی گوایە زۆرینەی ئەم شارانە ئازەرین. ئەو شارانەی کە کورد بە بەشێکی جیانەکراوەی خاکی کوردستانی دەزانی و بە ھۆی سوارەکانی (ڕەشید بەگی ھەرکی و زێڕۆ بەگە)وە دەسەڵاتی ناوەندییان لێوەدەرنرا بوو. (سەرھەنگ زەنگەنە) سەرکردەی ھێزە ئێرانییکان لە شاری [[ورمێ]] بڕیاریدا چەک فڕێ نەدات و بەرگری بکات دژی ھێزە دیموکڕاتەکان، ئینجا کەوتە دامەزراندنی حکومەتێکی سەربازی بە مەبەستی چاوترساندن چەند جارێک کوشتاری بە کۆمەڵی لە گوندە ئاشووری و کوردەکانی دەورووبەری ورمێ کرد، تا سوارەکانی (ڕەشید بەگی ھەرکی و زێڕۆ بەگ) لە [[گوند]]ی [[بەراندێز]]ەوە پەلاماری شاریاندا و دوای ڕۆژێک شەڕ لە ۱٨ی [[کانوونی یەکەم]]ی [[١٩٤٥]]دا [[ورمێ]]یان گرت و سەرھەنگ زەنگەنە دەست بەسەر کرا. [[ئازەرییەکان]]ی [[ورمێ]] و دەورووبەری لەو کێشەیەدا پێیان خۆش بوو بە قازانجی [[کورد]]ەکاندا بکەوێتەوە، لەبەرئەوەی ئەوان لە سۆنگەی پاراستنی شوێن و پایەی چینایەتیان حەزیان بەکەوتنە ژێر دەسەڵاتێکی چەپڕەوی ڕادیکاڵ نەدەکرد، بۆیە زۆریان ھانی سەرانی حکومەتی کوردستان دەدا پایتەختەکەیان لە [[مەھاباد]]ەوە بەرنە شاری [[ورمێ]]، لە ڕاستیدا ھەر ئەم ھۆکارەش بوو پاڵی بە قەرەپەپاغەکانی [[نەغەدە]]وە نا ببنە [[پێشمەرگە]] لە سوپای میللیی کوردستاندا. == دابەشی کارگێڕی == دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئەم شارستانە، بەپێی ئەوەی لە ئەنجامی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ی ھەموو وڵاتدا ھاتووە، بەپێی [[ناوچە]] و [[شار]] و [[گوندەوار]] و [[گوند]]، بەم شێوەیەیە: === ناوچەکان === [[ناوچە]] بریتییە لە یەکەیەک لە دابەشکردنەکانی وڵاتی ئێران کە ڕووبەرێکی جوگرافی دیاریکراوی ھەیە، کە بە یەکگرتنی چەند [[گوندەوار]]ێکی دراوسێ پێکدێت کە لە چەند کێڵگە و شوێن و [[گوند]] و ئەگەری ھەیە لە [[شارۆچکە]] و [[شارەدێ]] پێکبێت، کە لە ڕووی ھۆکارە سروشتییەکان و کۆمەڵایەتی، کولتووری، ئابوورییەوە و بارودۆخی سیاسی، یەکەیەکی یەکسان پێکدەھێنن، ھاتوونەتە بوون، پێکھێنراون.<ref> https://www.amar.org.ir/ارتباط-با-ما/تقسیمات-کشوری</ref> بەپێی دابەشکردنی وڵاتەکان لە ساڵی ٢٠١٦دا شارستانی خۆی چوار ناوچەی ھەیە بە ناوەکانی [[ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی]]، [[ناوچەی سەفایە]]، [[ناوچەی ئێوۆغلی]] و [[ناوچەی کۆتۆل]]. [[ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی]] ٥ گوندەوار لەخۆ دەگرێت(دیزج، قەرەسو، فیرۆراق، گۆھران و ڕەحالی). [[ناوچەی ئێوۆغلی]] گوندەواری(ڤاڵدیان و ئێوۆغلی) لەخۆدەگرێت، [[ناوچەی سەفایە]] گوندەوارەکانی(سەکمانئاباد و ئالەند) لەخۆدەگرێت، [[ناوچەی کۆتۆل]] گوندەوارەکانی (زارێ و کۆتۆل) لەخۆدەگرێت. {| class="wikitable sortable" |+ ژمارەی دانیشتوانی شارستانی خۆی بەپێی دابەشکردن<ref> https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-بھ-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 </ref> !دانیشتوان !ژمارەی خێزان !ناوەندی ناوچە !ناوی ناوچە |- |٢٨٨٬٢٦٩ |٨٥٬٣٤٢ |[[خۆی]] |[[ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی|ناوچەی ناوەند]] |- |١٩٬٥٤٣ |٤٬٨٩٣ | [[زەراوا (خۆی)|زەراوا]] |[[ناوچەی سەفایە]] |- |١٦٬٢٥٩ |٥٬٠٥٥ | [[ئێوۆغلی]] | [[ناوچەی ئێوۆغلی]] |- |٢٤٬٥٩١ |٥٬٨٣٨ |[[کۆتۆل]] | [[ناوچەی کۆتۆل]] |} === شارۆچکە و شارەدێ === شارستانی خۆی خاوەنی ٦ شارۆچکە و شارەدێیە، سێ شارۆچکە و شارەدێی [[خۆی]]، [[دیزەدیز]] و [[فیروورەق]] دەکەونە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی|ناوچەی ناوەند]]. ھەر سێ شارەدێی [[ئێوۆغلی]] و [[کۆتۆل]] و [[زەراوا (خۆی)|زەراوا]] بەڕیز لە [[ناوچەی ئێوۆغلی]] و [[ناوچەی کۆتۆل]] و [[ناوچەی سەفایە]] ھەڵکەوتوون. {| class="wikitable sortable" |+دانیشتوانی شارۆچکە و شارەدێیەکانی شارستانی خۆی !دانیشتوان !ژمارەی خێزان !ناوچە !ناوی شار |- |١٩٨٨٤٥ |٥٩٩٦٤ |[[ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی|ناوچەی ناوەند]] |[[خۆی]] |- |٩١٩٠ |٢٦٤٠ |[[ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی|ناوچەی ناوەند]] |[[فیروورەق]] |- |٨٢٨٢ |٢٣٦٤ |[[ناوچەی ناوەندی شارستانی خۆی|ناوچەی ناوەند]] |[[دیزەدیز]] |- |١١٤٧ |٣٢٤ |[[ناوچەی سەفایە]] |[[زەراوا (خۆی)|زەراوا]] |- |٣٣٢٠ |٩٩٩ |[[ناوچەی ئێوۆغلی]] | [[ئێوۆغلی]] |- |٥١٤٧ |١١٩٣ |[[ناوچەی کۆتۆل]] |[[کۆتۆل]] |} == شوێنەوارە مێژوویی و شوێنە سەرنجڕاکێشە سروشتییەکان == * بورجی [[شەمسی تەورێزی|شەمسی تەبرێزی]]: ناشتنی عیرفانی ئێرانی و موراد [[مەولانای ڕۆمی]] - سەردەمی سەلجوقی یان سەفەوی. * پردی خاتوون: سەردەمی دەسەڵاتی [[دونبەلی]] * دەروازەی بەردین: سەردەمی ئیلخانی. * بینای حکومی: سەردەمی [[قاجاڕەکان]]. * بازاڕی داپۆشراو: بە یەکێک لە بازاڕە مێژووییەکانی [[ئێران]] دادەنرێت و شێوازی تەلارسازی [[سەفەوییەکان]] و [[دونبەلی]] و [[قاجاڕەکان]]ی تێدا دەبینرێت. * ماڵی کەبیرییەکان: سەردەمی [[سەفەوییەکان]] و [[دونبەلی]]. * حەمام محەممەدبەی: ماوەی [[دونبەلی]]. * ئامادەیی خوسرەوی - سەردەمی پەھلەوی. * کونسوڵخانەی [[ڕووسیا]]، مزگەوتە کۆنەکانی مەتلەب خان، مەلا حەسەن، شا، حاجی بابا و خان سەردەمی [[قاجاڕەکان]]. * کڵێسای سورەپ سەرکیس و مەھلەزان، ئیمام زادە سەید بەھلول، یەکێک لە نەوەکانی ئیمام عەلی نەقی، گۆڕی ئاغای میر یەعقووب، پردی کۆتۆل لەسەر میحوەرەکەی ھێڵی ئاسنی [[ئاسیا]] -[[ئەورووپا]]. * قەڵای کورۆغڵو و بەناوبانگەکەی چێنلی بەیل( پشتێنەی تەماوی) لەسەر شاخێکی نزیک پردی کۆتۆل.<ref> https://www.iranicaonline.org/articles/azerbaijan-monuments </ref> == ژێرخانی کولتووری == چەندین بڵاوکراوەی ھەفتانەی "خۆی، ئۆرین خوی، نێدەی خوی، دار ئەلسەفا، فەرھەنگ شەمس و چاڵدران، ئابووری ئازەربایجان" بڵاودەکرێنەوە. زانکۆی ئازادی ئیسلامی بە نزیکەی ٥٣٠٠ خوێندکار، زانکۆی پەیام نوور بە نزیکەی ٢٥٠٠ خوێندکار، فاکەڵتی پەرستاری، فاکەڵتی تەکنیکی و ئەندازیاری، فاکەڵتی زانستە قورئانییەکان، مەدرەسەی نوێژ، ناوەندی ڕاھێنانی مامۆستایان و زانکۆکانی عەلامە خوەیی، زەرینە و شەمس ناحکومی لە زانکۆکانی زانستی و... ھەروەھا زانکۆی ویلایەتی خۆی لە قۆناغی دروستکردندایە. == بەرھەمی کشتوکاڵی == * شارستانی خۆی لەڕووی بەرھەمھێنانی [[ھەنگوین]]ەوە لە پلەی یەکەمی ئەو [[ئێران]]دایە. لەم شارستانەدا ١٩٣ ھەزار شانە [[ھەنگ]] ھەیە کە دەکاتە نزیکەی ٦ ھەزار تۆن [[ھەنگوین]]، کە دەکاتە ٦٥٪ی ئەو ھەنگوینەی کە لە ساڵی ٢٠٠٧ لە [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] بەرھەمدەھێنرێت و ٢٠٪ی ئەو ھەنگوینەی لە [[ئێران]]دا بەرھەمدەھێنرێت.<ref> سازمان جھاد کشاورزی استان آذربایجان غربی - مدیریت جھاد کشاورزی شھرستان خوی </ref> * زۆرێک لە کێڵگەکانی شارستانی خۆی کێڵگەی [[گوڵەبەڕۆژە]]ن و ئەم شارستانە بە یەکێک لە گرنگترین بەرھەمھێنەرانی تۆوی [[گوڵەبەڕۆژە]] لە ھەموو [[ئێران]]دا دادەنرێت. دەوترێت پلانی [[فڕۆکەخانەی خۆی]] لە شێوەی [[گوڵەبەڕۆژە]]یە لە دیمەنی سەرەوە دیزاین کراوە. بەرھەمەکانی تری ئەم شارستانە کە بەناوبانگن لە جیھاندا وەک: بەڵاڵوک؛ قەیسی؛ ھەڵوژە؛ گێلاس؛ دەتوانرێت باسی سێویش بکرێت. == ڕێگاوبان و گواستنەوە == شارستانی خۆی سەرەڕای ئەوەی لەسەر [[ڕێگای ئاوریشم]]ە، بوونی تاکە ڕێگای سنوورییە کە لە [[تورکیا]] نزیکە. لە ١٥ی نیسانی ٢٠١١ بە ئامادەبوونی وەزیرانی دەرەوەی [[ئێران]] و [[تورکیا]] و بەرپرسانی ناوخۆیی سنووری ڕازی بە فەرمی کرایەوە. == فڕۆکەخانی خۆی == [[فڕۆکەخانەی خۆی]] لە ئابی ٢٠٠٣ خراوەتە بواری جێبەجێکردنەوە. ھەفتانە دوو گەشتی ئاسمانی لە ڕێگەی تاران-خۆی-تاران لە لایەن ئێران ئایر (ھۆما) لەم فڕۆکەخانەوە بەڕێوە دەچێت. == تێرمیناڵ == تێرمیناڵی سەرنشینانی شەھید حاج محەمەد حەنیفە دەرشتی لە ساڵی ٢٠٠٧ وەک گەورەترین تێرمیناڵی سەرنشین لە باکووری ڕۆژئاوا و ڕۆژئاوای ئێراندا خراوەتە بواری جێبەجێکردنەوە.<ref> http://www.aftabir.com/news/view/2009/feb/11/c2c1234373142_economy_marketing_business_transportation_khoy_terminal.php/بزرگترین-پایانھ-مسافربری-شمالغرب-و-غرب-کشور </ref> توانای ڕۆژانەی ئەم تێرمیناڵی سەرنشینە ٤٥٠٠ سەرنشینە. == ناوچەی تایبەتی ئابوری خۆی == ناوچەی ئابووری تایبەتی شارستانی خۆی لە باشووری شارستانی خۆی، لەسەر ڕێگای خۆی بۆ [[سەڵماس]] و [[ورمێ]]، بە ڕووبەری ھەزار و چل ھێکتار، لەبەردەم شارۆچکەی پیشەسازی لەسەر ڕێگای فڕۆکەخانەی ئەم شارستانە، بە ئاسانکاری دیاری کراوە: [[فڕۆکەخانەی خۆی]] - وێستگەی کارەبای سووڕ تێکەڵاوی خۆی - شارۆچکەی پیشەسازی خۆی و ھتد. لە ئێستادا کاری سەرەتایی خۆی لە دەستەی حکومەتدا ئەنجام دەدات. <gallery> پەڕگە:Road of razi borader.jpg| ڕێگای ناوچەی ئازادی خۆی پەڕگە:Gate of iran.JPG| ناوچەی ئازادی خۆی </gallery> ئەم ناوچەیە دەکەوێتە ڕۆژئاوای شارستانی خۆی و بەشێک لە شاری [[خۆی]] و ڕێگای [[کۆتۆل]] و دەروازەی سنووری ڕازی لەخۆدەگرێت. [[خۆی]] تاکە شارە کە ھێڵی ئاسنی لە [[ئێران]]ەوە بۆ [[تورکیا]] و [[ئەورووپا]] ھەیە و مەودای وشکانی لەگەڵ شاری [[وان]] لە [[تورکیا]] ١٢٠ کیلۆمەتر لە ڕێگەی بازاڕچە رازیەوە دوورە. کە سەرەڕای دروست کردنی دوو پرد، ئیمکاناتی سەرنشینانی مەرزی ڕازی بۆ ھەردوو ترانزێت و بارھەڵگر دابین دەکرێت، لەگەڵ ئەو ئاسانکاریانەی کە لە ژێر دروست کردنی تێرمیناڵی گەورەی شەھید دەرشتی خۆی و [[فڕۆکەخانەی خۆی]] و وێستگەی شەمەندەفەری ڕازی خۆیدان. == وێنە == <gallery> پەڕگە:Khaneh_kabiri_khoy4.jpg|خانووی کەبیری پەڕگە:Iran_bazar_khoy.jpg|بازاڕی خۆی پەڕگە:Khan Caravanserai10.jpg|کاروانسەرای خان پەڕگە:Stone gate of Khoy 2.JPG|دەروازەی بەردی خۆی پەڕگە:Khoy city views plane.jpg|دیمەنێکی شاری خۆی لە ناو فڕۆکەوە پەڕگە:Khoy airport &fokker100.jpg|دیمەنێکی فڕۆکەخانەی خۆی پەڕگە:PARK -E-MELLAT KHOY.jpg|باغی میلەتی خۆی پەڕگە:POL-E- SSEVOME KHORDAD.jpg|پردی سێیەمی جۆزەردانی خۆی پەڕگە:POL-E-KHATOON.jpg|پردی خاتونی خۆی پەڕگە:Tomb of Shams Tabrizi 2.JPG|گۆڕی شەمسی تەورێزی پەڕگە:Tomb of Shams Tabrizi 5.JPG|منارەی شەمس </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژئاوا}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Khoy County}} [[پۆل:شارستانی خۆی]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] e3k1yqt1dljcyuivvpd4rx9jc9vxjfp 0 13500 1586309 1512526 2026-05-23T20:07:38Z Qan4il 51786 چاکسازی 1586309 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی خولی تۆپی پێ | ناو =لا لیگا - خوولی ئیسپانی | وێنە =[[File:LaLiga EA Sports 2023 Vertical Logo.svg|175px]] | ناونیشانی وێنە =لۆگۆی فەرمی (٢٠٢٣) | ڕێکخراوە لەلایەن =[[یەکێتی تۆپی پێی ئیسپانیا]] | دامەزراندن = ١٩٢٩ (٩٥ ساڵ) | ھەڵوەشاندن = | ناوچە =[[ئیسپانیا]] | ژمارەی تیمەکان =٢٠ | Qualifier for =[[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]{{ھن}} [[خولی ئەورووپا]]{{ھن}} [[خولی کۆنفرانسی ئەورووپی|خولی کۆنفرانسی ئەورووپا]] | پێشبڕکێ پەیوەندیدارەکان = | بێژەری تەلەڤیزیۆن =[[List of La Liga broadcasters|List of broadcasters]] | جامی نێوخۆیی =[[جامی شای ئیسپانیا]]{{ھن}}[[جامی سووپەری ئیسپانیا]] | جامی نێودەوڵەتی = | پاڵەوانی ئێستا =[[یانەی تۆپی پێی بارسیلۆنا|بارسیلۆنا]](٢٩ــەمین نازناو) | سەرکەوتووترین یانە =[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]] (٣٦ نازناو) | دروشم = |ماڵپەڕی فەرمی ={{Official website|https://www.laliga.es|laliga.es}} }} '''خوولی تۆپی پێی ئیسپانیا''' ناسراو بە '''لالیگا''' ({{بە ئیسپانی|LaLiga یان Primera División de España}}) پاڵەوانێتییەکی ئاست بەرزی ووڵاتی ئیسپانیایە کە لە ٢٠ یانە پێکھاتوون ، لا لیگا بە خولی نایاب (پلە یەک)ی سەر ئاستی پیاوان دادەنرێت بۆ خولەکانی تۆپی پێی [[ئیسپانیا]]، ئەم پاڵەوانییەتییە بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٩٢٩ بەڕێوە چوو کە [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|یانەی بارسێلۆنا]] بووە پاڵەوان ئەم خوولە لەلایەن '''فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئیسپانییەوە''' بەڕێوە دەبرێت بەڵام سێ وەرز ئەنجام نەدرا بەھۆی [[شەڕ|جەنگی ناوخۆیی ئیسپانیا]]<nowiki/>وە و کۆتا سێ یانەی ڕیزبەندییەکەش بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ دادەبەزنە [[خولی پلە دوو (لا لیگا ٢)|خولی پلە دوو]] بە شێوەیەکی گشتی ٦٢ یانەی جیاواز بەشداریان لە خولەکەدا کردووە ، یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] زۆۆرترین جار ئەم جامەی بردۆتەوە بە کۆی ٣٦ نازناو پاشان یانەی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] دێت بە پلەی دووەم بە بردنەوەی ٢٩ نازناو ، لە ئێستادا یانەی '''[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]]''' پاڵەوانە دوای ئەوەی توانی نازناوەکە بۆ جاری ٢٩ـەمین بیباتەوە'''.''' [[پەڕگە:Flickr - tpower1978 - Liga (4).jpg|وێنۆک|″'''ڕیاڵ مەدرید دوای بەدەستھێنانی خولی ئیسپانی - ٢٠٠٨'''″]] [[پەڕگە:Barçabus.JPG|وێنۆک|″'''ئاھەنگگێڕانی یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنە بەھۆی بردنەوەی خولی ئیسپانی (٢٠٠٥ - ٢٠٠٦)'''″]] == زانیاری لەسەر خوول == === سەرژمێری خول === * بۆ یەکەمین جار خولی تۆپی پێی ئیسپانیا لە ساڵی ١٩٢٩ز بەڕێوەچوو * بۆ یەکەمین جار [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|یانەی بەرشەلۆنە]] بووە پاڵەوانی خولەکە کە لە ساڵی ١٩٢٩ز بەڕێوەچووبوو * یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]] زۆرترین جار پاڵەوانییەتییەکەی بردووەتەوە کە ٣٦ جارە * [[لیۆنێل مێسی]] بەتۆمارکردنی ٤٣٨ گۆل لەکۆی ٤٧٤ یاریدا بە گۆڵکاری مێژوویی پاڵەوانییەتییەکە دادەنرێت * ئاندۆنی زوبیزارێتا بەشداری لە زۆرترین یاری کردووە بە ٦٢٢ یاری. == پاڵەوانەکانی لا لیگا == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="width:100%;" |- ! style="width:7%;"| یانە ! style="width:5%;"| براوەی یەکەم ! style="width:7%;"| دووەم ! style="width:65%;"| وەرزەکان |- |{{nowrap|[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]}} |<div style="text-align: center;">'''٣٦'''</div> |<div style="text-align: center;">٢٦</div> |[[1931–32 La Liga|١٩٣١–٣٢]]، [[1932–33 La Liga|١٩٣٢–٣٣]]، [[1953–54 La Liga|١٩٥٣–٥٤]]، [[1954–55 La Liga|١٩٥٤–٥٥]]، [[1956–57 La Liga|١٩٥٦–٥٧]]، [[1957–58 La Liga|١٩٥٧–٥٨]]، [[1960–61 La Liga|١٩٦٠–٦١]]، [[1961–62 La Liga|١٩٦١–٦٢]]، [[1962–63 La Liga|١٩٦٢–٦٣]]، [[1963–64 La Liga|١٩٦٣–٦٤]]، [[1964–65 La Liga|١٩٦٤–٦٥]]، [[1966–67 La Liga|١٩٦٦–٦٧]]، [[1967–68 La Liga|١٩٦٧–٦٨]]، [[1968–69 La Liga|١٩٦٨–٦٩]]، [[1971–72 La Liga|١٩٧١–٧٢]]، [[1974–75 La Liga|١٩٧٤–٧٥]]، [[1975–76 La Liga|١٩٧٥–٧٦]]، ١٩٧٧–٧٨، [[1978–79 La Liga|١٩٧٨–٧٩]]، [[1979–80 La Liga|١٩٧٩–٨٠]]، [[1985–86 La Liga|١٩٨٥–٨٦]]، [[1986–87 La Liga|١٩٨٦–٨٧]]، [[1987–88 La Liga|١٩٨٧–٨٨]]، [[1988–89 La Liga|١٩٨٨–٨٩]]، [[1989–90 La Liga|١٩٨٩–٩٠]]، [[1994–95 La Liga|١٩٩٤–٩٥]]، [[1996–97 La Liga|١٩٩٦–٩٧]]، [[2000–01 La Liga|٢٠٠٠–٠١]]، [[2002–03 La Liga|٢٠٠٢–٠٣]]، [[2006–07 La Liga|٢٠٠٦–٠٧]]، [[2007–08 La Liga|٢٠٠٧–٠٨]]، [[2011–12 La Liga|٢٠١١–١٢]]، [[2016–17 La Liga|٢٠١٦–١٧]]، [[2019–20 La Liga|٢٠١٩–٢٠]]، [[2021–22 La Liga|٢٠٢١–٢٢]]، ٢٠٢٢-٢٣، ٢٠٢٤-٢٥ |- |{{nowrap|[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]}} |<div style="text-align: center;">٢٩</div> |<div style="text-align: center;">٢٨</div> |[[1929 La Liga|١٩٢٩]]، [[1944–45 La Liga|١٩٤٤–٤٥]]، [[1947–48 La Liga|١٩٤٧–٤٨]]، [[1948–49 La Liga|١٩٤٨–٤٩]]، [[1951–52 La Liga|١٩٥١–٥٢]]، [[1952–53 La Liga|١٩٥٢–٥٣]]، [[1958–59 La Liga|١٩٥٨–٥٩]]، [[1959–60 La Liga|١٩٥٩–٦٠]]، [[1973–74 La Liga|١٩٧٣–٧٤]]، [[1984–85 La Liga|١٩٨٤–٨٥]]، [[1990–91 La Liga|١٩٩٠–٩١]]، [[1991–92 La Liga|١٩٩١–٩٢]]، [[1992–93 La Liga|١٩٩٢–٩٣]]، [[1993–94 La Liga|١٩٩٣–٩٤]]، ١٩٩٧–٩٨، [[1998–99 La Liga|١٩٩٨–٩٩]]، [[2004–05 La Liga|٢٠٠٤–٠٥]]، [[2005–06 La Liga|٢٠٠٥–٠٦]]، [[2008–09 La Liga|٢٠٠٨–٠٩]]، [[2009–10 La Liga|٢٠٠٩–١٠]]، [[2010–11 La Liga|٢٠١٠–١١]]، [[2012–13 La Liga|٢٠١٢–١٣]]، [[2014–15 La Liga|٢٠١٤–١٥]]، [[2015–16 La Liga|٢٠١٥–١٦]]، [[2017–18 La Liga|٢٠١٧–١٨]]، [[2018–19 La Liga|٢٠١٨–١٩]]، ٢٠٢٣-٢٤، ٢٥-٢٠٢٦ |- |{{nowrap|[[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]}} |<div style="text-align: center;">١١</div> |<div style="text-align: center;">١٠</div> |[[1939–40 La Liga|١٩٣٩–٤٠]]، [[1940–41 La Liga|١٩٤٠–٤١]]، [[1949–50 La Liga|١٩٤٩–٥٠]]، [[1950–51 La Liga|١٩٥٠–٥١]]، [[1965–66 La Liga|١٩٦٥–٦٦]]، [[1969–70 La Liga|١٩٦٩–٧٠]]، [[1972–73 La Liga|١٩٧٢–٧٣]]، [[1976–77 La Liga|١٩٧٦–٧٧]]، [[1995–96 La Liga|١٩٩٥–٩٦]]، [[2013–14 La Liga|٢٠١٣–١٤]]، [[2020–21 La Liga|٢٠٢٠–٢١]] |- |{{nowrap|[[ئەتلەتیک بیلباو]]}} |<div style="text-align: center;">٨</div> |<div style="text-align: center;">٧</div> |١٩٢٩–٣٠، [[1930–31 La Liga|١٩٣٠–٣١]]، [[1933–34 La Liga|١٩٣٣–٣٤]]، [[1935–36 La Liga|١٩٣٥–٣٦]]، [[1942–43 La Liga|١٩٤٢–٤٣]]، [[1955–56 La Liga|١٩٥٥–٥٦]]، [[1982–83 La Liga|١٩٨٢–٨٣]]، [[1983–84 La Liga|١٩٨٣–٨٤]] |- |[[یانەی تۆپی پێی ڤالەنسیا|ڤالەنسیا]] |<div style="text-align: center;">٦</div> |<div style="text-align: center;">٦</div> |[[1941–42 La Liga|١٩٤١–٤٢]]، [[1943–44 La Liga|١٩٤٣–٤٤]]، [[1946–47 La Liga|١٩٤٦–٤٧]]، [[1970–71 La Liga|١٩٧٠–٧١]]، [[2001–02 La Liga|٢٠٠١–٠٢]]، ٢٠٠٤ |- |{{nowrap|[[ڕیال سۆسیداد]]}} |<div style="text-align: center;">٢</div> |<div style="text-align: center;">٣</div> |[[1980–81 La Liga|١٩٨٠–٨١]]، [[1981–82 La Liga|١٩٨١–٨٢]] |- |{{nowrap|[[دپۆرتیڤۆ لاکورۆنیا]]}} |<div style="text-align: center;">١</div> |<div style="text-align: center;">٥</div> |[[1999–2000 La Liga|١٩٩٩–٢٠٠٠]] |- |{{nowrap|[[یانەی سێڤیلیا|سیڤیلا]]}} |<div style="text-align: center;">١</div> |<div style="text-align: center;">٤</div> |[[1945–46 La Liga|١٩٤٥–٤٦]] |- |{{nowrap|[[ڕیال بیتس]]}} |<div style="text-align: center;">١</div> |<div style="text-align: center;">٠</div> |[[1934–35 La Liga|١٩٣٤–٣٥]] |- |{{nowrap|[[یانەی ڤیاڕیال|ڤیاڕیال]]}} |<div style="text-align: center;">٠</div> |<div style="text-align: center;">١</div> | |} ===سەرکەوتن و دابەزین بۆ خوولەکان=== لەم خولەدا سیستەمی '''سەرکەوتن و دابەزین''' جێبەجێ دەکرێت لەنێوان یانەکانی خوولی پلە یەک و ''[[خولی پلە دوو (لا لیگا ٢)|خولی پلە دوو]]،'' بەجۆرێکە کە سێ یانەی ڕیزبەندنی کۆتایی خولی ئەو ساڵەی لا لیگا لەکۆتایی وەرزدا دادەبەزێنە خولی پلە دووەم لە کاتێکا وە دوو یانەی خولی پلە دووی ئەو ساڵەش ڕاستەوخۆ سەردەکەونە لا لیگا. {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ژمارەی یانە بەشداربوەکانی لا لیگا بەپێی ساڵ !ماوە بە ساڵ !ژمارەی یانەکان |- |١٩٢٩ - ١٩٣٤ |١٠ یانە |- |١٩٣٤ - ١٩٤١ |١٢ یانە |- |١٩٤١ - ١٩٥٠ |١٤ یانە |- |١٩٥٠ - ١٩٧١ |١٦ یانە |- |١٩٧١ - ١٩٨٧ |١٨ یانە |- |١٩٨٧ - ١٩٩٥ |٢٠ یانە |- |١٩٩٥ - ١٩٩٧ |٢٢ یانە |- |١٩٩٧ - ئێستا |٢٠ یانە |} == تۆماری گۆڵکارە مێژووییەکانی لا لیگا == {| class="wikitable" |- ! ڕیزبەندی!! یاریزان!! یانە !کۆی یاری ئەنجامدراو!! ژمارەی گۆڵ!! وەرزی یاریکردن |- | ١ ||{{flagicon |ARG}} [[لیۆنێل مێسی]] ||[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] |٥٢٠|| ٤٧٤|| ٢٠٠٤-٢٠٢١ |- | ٢ ||{{flagicon |POR}} [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]||[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] |٢٩٢||٣١١ || ٢٠٠٩-٢٠١٨ |- | ٣ || {{flagicon |ESP}} تێلمۆ زارا ||[[ئەتلەتیک بیلباو|ئەتڵەتیك بیلباو]] |٢٧٨|| ٢٥١|| ١٩٤٠-١٩٥٥ |- |٤ |{{flagicon |FRA}} [[کەریم بێنزیما|کەریم بێنزێما]] |[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]] |٤٣٩ |٢٣٨ |٢٠٠٩ - ٢٠٢٣ |- | ٥ || {{flagicon |MEX}} ھۆگۆ شانشێز ||[[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]، [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]، [[ڕایۆ ڤالیکانۆ|ڕایۆ ڤایەکانۆ]] |٣٤٧|| ٢٣٤ || ١٩٨١ - ١٩٩٤ |- | ٦ || {{flagicon |ESP}} [[ڕائول گۆنزالێس|ڕائوڵ گۆنزالێس]]||[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] |٥٥٠|| ٢٢٨ || ١٩٩٤ - ٢٠١٠ |- | ٧ || {{flagicon |ARG}}[[ئالفرێدۆ دی ستیفانۆ]]||[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]، [[ئیسپانیۆل|ئیسپانیۆڵ]] |٣٢٩|| ٢٢٧ || ١٩٥٣ - ١٩٦٦ |- | ٨ ||{{flagicon |ESP}} سیزار ڕۆدیگز||[[یانەی گرانادا|گڕانادا]] ،[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]]، [[کولتورال لیۆنێزا]]، [[ئیلچی|ئیڵچی]] |٣٥٣|| ٢٢٣ || ١٩٣٩ - ١٩٥٥ |- | ٩ ||{{flagicon |ESP}} کوینی||[[ڕیال سپۆرتینگ خیخۆن|سپۆڕتینگ خیخۆن]]، [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] |٤٤٨|| ٢١٩ || ١٩٧٠ - ١٩٨٧ |- | ١٠ || {{flagicon |ESP}} پاھینۆ||[[سێلتا فیگۆ|سێڵتاڤیگۆ]]،[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]]، [[دیپۆرتیڤک لاکۆرۆنیا|دیپۆڕتیڤۆ لاکۆڕۆنیا]] |٢٧٨|| ٢١٠ || ١٩٤٣ - ١٩٥٦ |} ==مێژوو== لە مانگی نیسانی ١٩٢٨ (خۆسێ ماریا) سەرۆکی یانەی (گێکستۆ)بۆ یەکەم جار پێشنیاری خولێکی نیشتیمانی کرد لە [[ئیسپانیا|ئیسپانیادا،]] دوای گفت و گۆیەکی زۆر سەبارەت بە قەبارەی خولەکە و کێ ئەتوانێ بەشداری بکات لە کۆتاییدا(فدراسیۆنی شاھانەیی تۆپی پێی ئیسپانی) ڕازی بوون بەوەی کە دە تیم دەتوانن بەشدار بن لە خولی نایابی ساڵی ١٩٢٩. ([[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]، ڕیاڵ مەدرید،ئەتلەتیک بلباو،ڕیاڵ سۆسیداد،گێکستۆ و ڕیاڵ یونیەن) ھەڵبژێردران بەو پێیەی کە لە پێشودا [[جامی شای ئیسپانیا|(جامی شای ئیسپانی]]ایان بردووەتەوە. ھەروەھا (ئاتلێتیکۆ مەدرید و ئیسپانیۆل و یۆرۆپا) ھەڵبژێردران بەو پێیەی لە پێشوودا گەیشتبوونە فاینەڵی (کۆتایی)ی جامی شای ئیسپانیا. ھەروەھا یانەی (ڕیال ڕاثینگ دێ ستاندێر)یش پاڵێورا. بەم جۆرە ١٠ یانەیان خستنە پاڵ یەک بۆ پێک ھێنانی خولەکە. شایەنی باسە لەم خولەدا ھەر سێ یانەکانی( بارسێلۆنا،ڕیاڵ مەدرید و ئاتلەتیک بلباو) ھەرگیز دانەبەزیون لە خولی نایابییەوە بۆ خولی پلە یەک یا دوو. ==ساڵانی ١٩٣٠== یانەی بارسێلۆنا یەکەمین نازناوی بردەوە لە ١٩٢٩ ھەروەھا ڕیاڵ مەدرید یەکەمین نازناوی خۆیانیان بردەوە لە ١٩٣٢ و١٩٣٣، ھەروەھا یانەی ئاتلەتیک بلباو کە ئەوسا سەرنجی ھاندەرانی تۆپی و پێی ئیسپانی ڕاکێشا بە بردنەوەی نازناوەکە لە ساڵانی ١٩٣٠،١٩٣١،١٩٣٤ و ١٩٣٦ ھەروەھا پلەی دووەم بوون لە ساڵانی ١٩٣٢و١٩٣٣ وە ھەر لە ماوەی ١٩٣٠کاندا خولی ئیسپانی بۆ ماوەیەک ڕاگیرا بە ھۆی [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]]. لە ١٩٣٧ تیپەکانی ناوچە کۆمارییەکانی ئیسپانیا(کۆماری ئیسپانیا) جگە لە دوو یانە مەدریدییە دیارەکە،لە خولی دەریای ناوەڕاست بەشداریان کرد و یانەی بارسێلۆنا بووە پاڵەوان. ==ساڵانی ١٩٤٠== کە خولی نایابی دەستی پێکردەوە دوای شەڕە ناوخۆکە، یانەکانی(بارسێلۆنا، ئەتلەتیکۆ مەدرید و ڤاڵێنسیا)دەرکەوتن وەکو بەھێزترین یانەکانی ئەوسای خولەکە، ئاتلەتیکۆ بووە پاڵەوانی خولی وەرزی ١٩٣٩-١٩٤٠ کە بووە شوێنگرەوەی یانەی(ڕیال ئوڤیو)کە بە ھۆی زیانەکانی شەڕی ناوخۆوە نەیتوانی بەشدار بێت، وە ھەر یانەی ئەتلەتیکۆ لە وەرزی ١٩٤١یش توانی پارێزگاری لە نازناوەکە بکات، لە ھەمان کاتدا یاریزانانی یانەکانی تر کۆچیان دەکرد یا لە سێدارە دەدران یان حەپس دەکران بە ھۆی شەڕەکەوە، شایەنی باسە یانەی ڤاڵێنسیا یاریزانە گەنجەکانی ڤاڵێنسیا سەرەڕای بوونی جەنگیش سەلامەت بوون دوای جەنگ یاریزانەکانی تەواو پێگەشتبوون سێ نازناویشیان بردەوەن١٩٤٢،١٩٤٤و١٩٤٧ ھەروەھا لە ساڵانی ١٩٤٨و١٩٤٩ پلەی دووەمیان بە دەست ھێنا،سیڤلیاش بە سەردەمێکی زێڕینی کورتی خۆیدا تێپەڕی کە لە ساڵانی ١٩٤٢و١٩٤٠ پلەی دووەم بوون لە ساڵی ١٩٤٦ نازناوەکەیان بردەوە کە تاوەکو ئەم ساتە ئەوە تاکە نازناوی لالیگایە کە بردبێتیانەوە. لە ھەمان کاتدا لە لایەکی ترەوە یانەی بارسێلۆنا، بەھێز دەردەکەوت بە سەرکردایەتی ئەفسانە(جۆزێپ سامیتیە)وەکو ڕاھێنەر(وەکو یاریزانیش یاری بۆ بارسێلۆنا و ڕیاڵ مەدریدیش کردووە) جۆزێپ لە ناو ھاندەرانی بارسادا بۆ ھەمیشە وەکو ئەفسانەیەک دەمێنێتەوە بەو پێیەی وەکو یاریزان ئاستێکی ئەفسانەیی پێشکەش دەکرد لەگەڵ یانەکەدا(١٩١٩-١٩٣٠) بە تۆمارکردنی ١٣٣ گۆڵو بردنەوەی ٥ جامی شای ئیسپانیا و چەندان نازناوی تر. لە ساڵی ١٩٤٤ جۆزێب گەرایەوە بارسێلۆنا بەڵام ئەمجارە وەکو ڕاھێنەر و ڕابەری یانەکەی کرد بۆ بردنەوەی دووەم نازناوی لالیگای یانەکە لە ساڵی ١٩٤٥. لە ژێر ڕاھێنەرایەتی جۆزێب و بوونی چەندان یاریزانی ئەفسانەیی وەکو(سیزار ڕۆدریگێز، خۆسێ ئیسکۆلا،ئێستانسلاو باسۆرا و ماریانۆ گانزالۆ)بارسێلۆنا دەستی گرتبوو بە سەر خولەکە دوو نازناوەی لە دوویەکی بردەوە لە ساڵانی ١٩٤٨-١٩٤٩. ساڵانی ١٩٤٠کان دەیەیەکی زێڕین بوو بۆ بارسێلۆنا کە تێیدا سێ نازناوی خول و جامی شایەک. ==ساڵانی ١٩٥٠== بارسا بەردەوام بوو لە سەرکەوتنەکانی بەڵام ڕیاڵ مەدریدیش بەھێزبوو. لە سەرەتاکانی ١٩٥٠ یانەی ئاتلەتیکۆ مەردید پاڵەوانی خولەکە بوو ١٩٥٠ و لە ١٩٥١، کە تاکتیکێکی ئیتاڵیان بە کاردەھێنا بە ناوی(کاتێنانتشۆ)(catenanccio)، وە بارسێلۆناش بە ردەوام بوو لە سەرکەوتنەکانی بە ڕاھێنەرایەتی فێردیناند داوچیکی سلۆڤاکی، یانە کەتەلۆنییەکە ھەردوو نازناوی جامی شا و لالیگای بردەوە لە ساڵانی ١٩٥٢و١٩٥٣. لە ساڵی١٩٥٢ یانە کەتەلۆنییەکە بە سەردەمێکی زێڕینا ڕۆییشت بە بردنەوەی ٥ نازناوی دیار لە یەک ساڵدا (جامی شا،لالیگا،جامی سوپەری [[جامی سووپەری ئیسپانیا|ئیسپانی]]، جامی لاتین و جامی مارتینی&ڕۆسی کە جامێکی دۆستانە بوو) دوای بردنەوەی ئەم ٥ نازناوە خەڵکی ئیسپانیا یانەی بارسێلۆنایان بە یانە ٥ نازناوییەکە بانگ دەکرد(لیکیپ دێ لێس سینک کۆپێس) دوای ئەوەش یانەکە بە ڕاھێنەرایەتی ھێلێنۆ ھیریێرا و دەرکەوتنی لویس سوارێز بارسێلۆنا جارێکی تر نازناوی خولیان بردەوە و ھەت ر دوای ئەوە لە ١٩٦٠ نازناوێکی تری بردەوە. بە ھەمان شێوە ڕیاڵ مەدریدیش دەیەیەکی ناوازەی تێپەڕاند بە بردنەویە ٤ لالیگا وەکو بارسێلۆنا و ئاتلەتیک مەدرید دووان و ئاتلەتیک بلباو تەنھا دانەیەک بە درێژایی دەیەکە. == میدیاکان == ئەو کەناڵانەی یارییەکانی خولەکە دەگوازنەوە: * Canal+ * GolT * laSexta * کەناڵی beIN SPORT وەرزشی (قەتەڕی) == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20120317205051/http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=65&IDLanz=2 ماڵپەڕی یەکێتی تۆپیپێ ئیسپانی] * [http://www.laliga.es/laliga-santander ماڵپەڕی خولی ئیسپانیا] * [https://www.facebook.com/laliga پەڕەی فەرمی لالیگا لە فەیس بووک] * [https://twitter.com/laliga پەڕەی فەرمی لالیگا لە توویتەر] * [[:en:La Liga|ویکیپیدیای ئینگلیزی]] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{یانەکانی لا لیگا |state=expanded}} {{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|تۆپی پێ|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|La Liga}} [[پۆل:خولەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا]] [[پۆل:لا لیگا|لا لیگا]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٨ لە ئیسپانیا]] [[پۆل:خولە ئاست بەرزەکانی تۆپی پێ لەئەوروپا]] 590d6hbzjguac0i3fbuigd6g5f211o3 0 13548 1586591 1586207 2026-05-24T11:16:27Z Qan4il 51786 سڕینەوەی شتێکی ناپێویست 1586591 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی خولی تۆپی پێ | ناو =خوولی نایابی ئینگلیزی - پڕیمەڕلیگ | وێنە =[[پەڕگە:300px-Premier League.svg.png |100px|خولی نایابی ئینگلیزی]] | ناونیشانی وێنە =لۆگۆی خوول | ناوی تەواو = خوولی نایابی ئینگلیزی | دامەزراندن =٢٠ - ٢ - ١٩٩٢؛{{ھن}}(٢٩ ساڵ) | ھەڵوەشاندن = | ناوچە ={{flagicon |ENG}} | ژمارەی تیمەکان =٢٠ | Qualifier for =[[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]{{ھن}} [[خولی ئەورووپا]]{{ھن}} [[خولی کۆنفرانسی ئەورووپی]] | پێشبڕکێ پەیوەندیدارەکان = | بێژەری تەلەفزیۆن ={{plainlist| * [[Sky Sports]], [[BT Sport]], [[Amazon Prime Video]], [[BBC Sport]] (live matches) * Sky Sports, [[BBC Sport]] (highlights) * '''International:''' * [[List of Premier League broadcasters#Overseas (2019–2022)|Broadcasters]] }} | جامی نێوخۆیی =جامی یەکێتی ئینگلتەرا قەڵغانی خێرخوازی یەکێتی ئینگلتەرا جامی کارەباو | پاڵەوان = | پاڵەوانی ئێستا =ئاڕسناڵ (١٤ــەمین نازناو) | سەرکەوتووترین یانە =[[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] (١٣ نازناو) | دروشم =No room To racism (شتێک نییە بەناوی ڕەگەزپەرستییەوە) |ماڵپەڕی فەرمی =[https://www.premierleague.com/ premierleague.com] }} '''پرێمیەڕلیگ - خوولی نایابی ئینگلیزی''' ({{بە ئینگلیزی|Premier League}}) بەرزترین ئاستی سیستەمی خولی تۆپی پێی ئینگلیزییە، پاڵەوانێتییەکە لەسەر ئاستی پیاوان بۆ خولی یانەکانی [[ئینگلتەرا]] بەڕێوەدەچێت ٢٠ یانە ڕکابەری لەسەر دەکەن ، ئەم پاڵەوانیەتیە بۆ یەکەمین جار لە ساڵی [[١٨٨٨]] بەڕێوەچوو لە ژێر ناوی ″'''English First Division''' - '''خولی پلە یەکی ئینگلیزی'''″ بەڵام لە ساڵی ١٩٩٢ نوێکرایەوە و ناسرا بە خوولی نایابی ئینگلیزی (پڕێمەرلیگ) ، لە ئێستادا یانەی '''[[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئاڕسناڵ]]''' پاڵەوانە دوای ئەوەی توانی دواى ٢٢ ساڵ نازناوەکە بباتەوە بەپێی یاسای ئەم خوولە چوار یانەی ڕیزبەندی یەکەم بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بەشداری [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا]] دەکەن. کۆتا سێ یانەی ڕیزبەندییەکەش دادەبەزنە خولی پلەیەکی ئینگلتەرا ناسراو بە چامپیۆنزشیپ لە سەرەتای دەستپێکی پرێمەڕلیگەوە واتە لە دوای وەرزی ١٩٩٢/١٩٩٣، ٤٩ یانەی جیاواز بەشداریان لە خوولەکە کردووە کە ٤٧ یانەیان [[ئینگلتەرا|ئینگلیزی]]ن و دوو یانەش [[وێڵز|وێلز]]<nowiki/>ی بوون == براوەکان (لە دوای وەرزی ١٩٩٢/١٩٩٣) == {| class="wikitable" |- !ناوی یانە !ژمارەی بردنەوەی نازناو !ساڵەکانی بردنەوەی نازناوەکە |- |[[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|'''مانچستەر یونایتد''']] |style="text-align:center;"|'''١٣''' |١٩٩٣ , ١٩٩٤ , ١٩٩٦ , ١٩٩٧ , ١٩٩٩ , ٢٠٠٠ , ٢٠٠١ , ٢٠٠٣ , ٢٠٠٧ , ٢٠٠٨ , ٢٠٠٩ , ٢٠١١ , ٢٠١٣ |- |[[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|'''مانچستەر سیتی''']] | style="text-align:center" |٨ |٢٠١٢ , ٢٠١٤ , ٢٠١٨ , ٢٠١٩ ، ٢٠٢١ ، ٢٠٢٢ ، ٢٠٢٣ ، ٢٠٢٤ |- |[[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|'''چێڵسی''']] | style="text-align:center" |٥ |٢٠٠٥ , ٢٠٠٦ , ٢٠١٠ , ٢٠١٥ , ٢٠١٧ |- |'''ئاڕسناڵ''' |style="text-align:center"|٤ |١٩٩٨ , ٢٠٠٢, '''٢٠٢٦''' |- |'''بڵاكبێڕن ڕۆڤڕس''' |style="text-align:center"|١ |١٩٩٥ |- |[[یانەی تۆپی پێی لێستەر سیتی|'''لیستەر سیتی''']] |style="text-align:center"|١ |٢٠١٦ |- |[[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|'''لیڤەرپوول''']] | style="text-align: center;" |٢ |٢٠٢٤,٢٠٢٠ |} == ئامارەکان - دوای وەرزی ١٩٩٢/١٩٩٣ == * [[ئالان شیەرەر|ئالان شیرەر]] یاریزانی پێشووی [[نیوکاسڵ]] بە گۆڵکاری مێژووی خوولەکە دادەنرێت '''بەتۆمارکردنی ٢٦٠ گۆڵ'''. * گارێـث بارى یاریزانی پێشووی وێست بڕۆمیچ ئاڵبیۆن هەڵگری نازناوی زۆرترین یاری لە خوولەکەدا هەیە وەک یاریزان بە '''کۆی ٦٥٣ یاری'''. == پاڵەوانانی خوول ﴿١٨٨٨ - ئێستا﴾ == {| class="wikitable" |- ! یانەی پاڵەوان !! جاری بەدەست ھێنراو |- | [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد|مانچستەر یونایتد]]|| ٢٠ جار |- | [[لیڤەرپوول|لیڤەرپووڵ]] || ٢٠ |- | [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵ]] || ١٤ |- | | [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] || ١٠ |- | [[ئێڤەرتۆن|ئێڤەڕتن]] || ٩ |- | ئەستۆن ڤێلا || ٧ |- | سەندەرڵاند || ٦ |- | [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] || ٦ |- | شێفێڵد وێنزدای || ٤ |- | [[نیوکاسڵ|نیوکاسڵ یونایتد]] || ٤ |- | بلاکبێرن ڕۆڤڕز || ٣ |- | لیدز یونایتد || ٣ |- | ووڵڤەرهامپتن || ٣ |- | شەیفیڵد تاون || ٣ |- | دێڕبی کاونتی || ٢ |- | [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر]] || ٢ |- | بێڕنلی || ٢ |- | پۆڕتسمۆس || ٢ |- | بڕیستۆن نۆڕث ئێند ||٢ |- | نۆتێنگهام فۆڕیست || ١ |- | ئایپسویچ تاون || ١ |- | وێست بڕۆمیچ || ١ |- | شێفیڵد یونایتد || ١ |- | [[یانەی تۆپی پێی لێستەر سیتی|ڵێستەر سیتی]] || ١ |} [[پەڕگە:Alanshearerwiki.jpg|وێنۆک|″'''ئالان شیڕەڕ لەکاتی ڕاهێنانکردن - نیوکاسڵ'''″]] == گۆلکارە مێژووییەکانی پڕیمەڕلیگ == {| class="wikitable" |- ! ناوی یاریزان !! ژمارەی گۆل |- | [[ئالان شیەرەر|'''ئالان شیرەر''']] || '''٢٦٠''' |- | [[وەین ڕۆنی|وەین ڕوونی]]|| ٢٠٨ |- | ئەندرێو کۆڵ || ١٨٧ |- | [[فرانک لامپارد|فڕانك لامپاڕد]]|| ١٧٧ |- | [[تیێری ھێنری]]|| ١٧٥ |} == سەرچاوەکان == *[https://web.archive.org/web/20120909114549/http://www.premierleague.com/en-gb.html ماڵپەڕی سەرەکی پرێمەر لیگ] *[https://en.wikipedia.org/wiki/Premier_League ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{پرێمیەرلیگ}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ١٩٩٠|لەندەن}} {{پۆلی کۆمنز|FA Premier League}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٢ لە ئینگلستان]] [[پۆل:پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:خولە وەرزشییەکان، دامەزرانی ١٩٩٢]] [[پۆل:خولەکانی تۆپی پێ لە ئینگلتەڕا]] [[پۆل:خولە وەرزشییە پیشەگەرەکان لە بەریتانیا]] [[پۆل:خولە ئاست بەرزەکانی تۆپی پێ لەئەوروپا]] [[پۆل:بنکە ڕێکخراوەکان لە لەندەن]] 4tpaqa4tpiwmu5ze1ftunf4g7etk6cv 0 17560 1586326 1451758 2026-05-24T02:28:15Z Qan4il 51786 ووردی و چاککردن و زیادکردنی زانیاری 1586326 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی خولی تۆپی پێ | ناو =سێری ئا | وێنە = [[پەڕگە:Serie A logo 2022.svg|وێنۆک|none]] | ناونیشانی وێنە = | ڕێکخراوە لەلایەن =[[یەکێتی تۆپی پێی ئیتالیا]] | دامەزراندن =۱٨۹٨ (١٢٤ ساڵ لەمەوبەر) | ھەڵوەشاندن = | ناوچە =[[ئەورووپا]] | ژمارەی تیمەکان =٢٠ | Qualifier for =[[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|چامپیۆنزلیگ]] <br>[[خولی ئەورووپا]] <br>[[خولی کۆنفرانسی ئەورووپی]] | پێشبڕکێ پەیوەندیدارەکان = | بێژەری تەلەڤیزیۆن = | جامی نێوخۆیی =[[جامی ئیتاڵیا]] <br>[[جامی سووپەری ئیتاڵیا]] | جامی نێودەوڵەتی = | پاڵەوان = | پاڵەوانی ئێستا =ئینتەر میلان (٢١ـەمین نازناو) | سەرکەوتووترین یانە =[[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]] (٣٦ نازناو) | دروشم = |ماڵپەڕی فەرمی =[https://www.legaseriea.it/ legaseriea.it] |وەرزی ئەمساڵ = }} '''خولی تۆپی پێی ئیتاڵیا''' ({{IPA-it|ˈsɛːrje ˈa}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=[[Luciano Canepari]]|سەردێڕ=serie|ناونیشان=http://www.dipionline.it/dizionario/ricerca?lemma=serie|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|ئیش=DiPI Online|زمان=it}}</ref>؛ ناسراو بە '''سێری ئا تیم''' بەهۆی سپۆنسەرەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=TIM AND LEGA SERIE A RENEW SPONSORSHIP AGREEMENT UNTIL 2021|ناونیشان=http://www.legaseriea.it/en/press/news/info/tim-and-lega-serie-a-renew-sponsorship-agreement-until-2021|بڵاوکەرەوە=legaseriea.it|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220922092711/https://www.legaseriea.it/en/press/news/info/tim-and-lega-serie-a-renew-sponsorship-agreement-until-2021|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>) پاڵەوانێتیێکی وەرزشیە کە ساڵانە لە نێوان بیست یانەی [[ئیتالیا|ئیتاڵی]] ئەنجام دەدرێت. پاڵەوانی خولەکە خەڵاتی پاڵەوانی جامی ئیتاڵیا و نازناوی '''سکودێتۆ''' وەردەگرێت. پاڵەوانێتییەکە تا ساڵی ١٩٤٣ لەلایەن بەڕێوبەرایەتی ئاستی پلە بەرزەکان سەرپەرشتی دەکرا. دواتر تا ساڵی ٢٠١٠ لەلایەن لیگا کاڵچیۆوە بەڕێوبردراوە، و لەو کاتەوە تاکو ئێستا لەلایەن لیگا سێری ئاوە بەڕیودەبردرێت. سێری ئا بە یەکێک لە بەهێزترین خولەکانی تۆپی پێ ناسراوە، زۆر جار بەهۆی ئاستی پاڵەوانێتییەکە لە ڕووی هێڵی بەرگریدا ستایشی دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Big Five Leagues|ناونیشان=http://www.sportfive.com/index.php?id=1182|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924104651/http://www.sportfive.com/index.php?id=1182|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سێری ئا لەلایەن فیدراسیۆنی نێونەتەوەییی مێژوو و ئاماری تۆپی پێ (IFFHS) بە باشترین خولی جیهان لە ٢٠٢٣دا هەژمار کراوە. سێری ئا لە ڕیزبەندی فیفا لە ساڵانی ١٩٨٦-١٩٨٨ و ١٩٩٠-١٩٩٩ وەک پێشەنگ هاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Member associations – Italy – Honours –|ناونیشان=http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/honours/index.html|بڵاوکەرەوە=[[UEFA]]}}</ref> ئێستا یانەی [[ئینتەر میلان]] پاڵەوانە == پاڵەوانانی سێری ئا == {| class="wikitable sortable" !یانە !پاڵەوان !وەرزەکان |- |[[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|'''یوڤێنتوس''']] {{rating|1|1|size=15px}}{{rating|1|1|size=15px}}{{rating|1|1|size=15px}} |'''٣٦''' |١٩٠٥، ١٩٢٥-٢٦، ١٩٣٠-٣١، ١٩٣١-٣٢، ١٩٣٢-٣٣، ١٩٣٣-٣٤، ١٩٣٤-٣٥، ١٩٤٩-٥٠، ١٩٥١-٥٢، ١٩٥٧-٥٨، ١٩٥٩-٦٠، ١٩٦٠-٦١، ١٩٦٦-٦٧، ١٩٧١-٧٢، ١٩٧٢-٧٣، ١٩٧٤-٧٥، ١٩٧٦-٧٧، ١٩٧٧-٧٨، ١٩٨٠-٨١، ١٩٨١-٨٢، ١٩٨٣-٨٤، ١٩٨٥-٨٦، ١٩٩٤-٩٥، ١٩٩٦-٩٧، ١٩٩٧-٩٨، ٢٠٠١-٠٢، ٢٠٠٢-٠٣، ٢٠١١-١٢، ٢٠١٢-١٣، ٢٠١٣-١٤، ٢٠١٤-١٥، ٢٠١٥-١٦، ٢٠١٦-١٧، ٢٠١٧-١٨، ٢٠١٨-١٩، ٢٠١٩-٢٠ |- |[[ئینتەر میلان|'''ئینتەر میلان''']] {{rating|1|1|size=15px}}{{rating|1|1|size=15px}} |٢١ |١٩٠٩-١٠، ١٩١٩-٢٠، ١٩٢٩-٣٠، ١٩٣٧-٣٨، ١٩٣٩-٤٠، ١٩٥٢-٥٣، ١٩٥٣-٥٤، ١٩٦٢-٦٣، ١٩٦٤-٦٥، ١٩٦٥-٦٦، ١٩٧٠-٧١، ١٩٧٩-٨٠، ١٩٨٨-٨٩، ٢٠٠٥-٠٦، ٢٠٠٦-٠٧، ٢٠٠٧-٠٨، ٢٠٠٨-٠٩، ٢٠٠٩-١٠، ٢٠٢٠-٢١، ٢٠٢٣-٢٤، ٢٠٢٥-٢٦ |- |'''[[ئەی سی میلان]]''' {{rating|1|1|size=15px}} |١٩ |١٩٠١، ١٩٠٦، ١٩٠٧، ١٩٥٠-٥١، ١٩٥٤-٥٥، ١٩٥٦-٥٧، ١٩٥٨-٥٩، ١٩٦١-٦٢، ١٩٦٧-٦٨، ١٩٧٨-١٩٧٩، ١٩٨٧-٨٨، ١٩٩١-٩٢، ١٩٩٢-٩٣، ١٩٩٣-٩٤، ١٩٩٥-٩٦، ١٩٩٨-٩٩، ٢٠٠٣-٠٤، ٢٠١٠-١١، ٢٠٢١-٢٢ |- |[[یانەی تۆپی پێی جێنەوا|'''جێنەوا''']] |٩ |١٨٩٨، ١٨٩٩، ١٩٠٠، ١٩٠٢، ١٩٠٣، ١٩٠٤، ١٩١٤-١٥، ١٩٢٢-٢٣، ١٩٢٣-٢٤ |- |'''[[یانەی تۆرینۆ|تۆرینۆ]]''' |٧ |١٩٢٧-٢٨، ١٩٤٢-٤٣، ١٩٤٥-٤٦، ١٩٤٦-٤٧، ١٩٤٧-٤٨، ١٩٤٨-٤٩، ١٩٧٥-٧٦ |- |[[یانەی بۆڵۆنیا|'''بۆلۆنیا''']] |٧ |١٩٢٤-٢٥، ١٩٢٨-٢٩، ١٩٣٥-٣٦، ١٩٣٦-٣٧، ١٩٣٨-٣٩، ١٩٤٠-٤١، ١٩٦٣-٦٤ |- |'''پرۆ ڤێرچێلی''' |٧ |١٩٠٨، ١٩٠٩، ١٩١٠-١١، ١٩١١-١٢، ١٩١٢-١٣، ١٩٢٠-٢١، ١٩٢١-٢٢ |- |[[یانەی تۆپی پێی ناپۆلی|'''ناپۆلی''']] |٤ |١٩٨٦-٨٧، ١٩٨٩-٩٠، ٢٠٢٢-٢٣، ٢٠٢٤-٢٥ |- |'''[[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]]''' |٣ |١٩٤١-٤٢، ١٩٨٢-٨٣. ٢٠٠٠-٠١ |- |[[لاتسیۆ]] |٢ |١٩٧٣-٧٤، ١٩٩٩-٢٠٠٠ |- |[[یانەی تۆپی پێی فیۆرێنتینا|'''فیۆرێنتیا''']] |٢ |١٩٥٥-٥٦، ١٩٦٨-٦٩ |- |'''کاگلیاری''' |١ |١٩٦٩-٧٠ |- |'''کاسالی''' |١ |١٩١٣-١٤ |- |'''نۆڤیس''' |١ |١٩٢١-٢٢ |- |'''هێلاس ڤیرۆنا''' |١ |١٩٨٤-٨٥ |- |'''سامپدۆریا''' |١ |١٩٩٠-٩١ |} ==زۆرترین بەشداریکردن لە سێری ئا== ئەو یانانەی کە زۆرترین جار لە سێری ئا یاریان کردووە : #[[ئینتەر میلان]] - ٨٣ وەرز #[[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]] + [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یۆڤێنتۆس]] - ٨٢ جار #[[ئەی سی میلان]] - ٨١ وەرز #[[یانەی تۆپی پێی فیۆرێنتینا|فیۆڕینتینا]] - ٧٧ وەرز #[[لاتسیۆ]] - ٧٢ وەرز #[[یانەی تۆرینۆ|تۆڕینۆ]] - ٧١ وەرز ==سەرچاوەکان== {{پۆلی کۆمنز|Serie A (association football, Italy)}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20150810164212/http://www.legaseriea.it/ ماڵپەڕی فەرمی خولی پلە یەکی ئیتاڵی] * [https://web.archive.org/web/20170716201513/http://www.figc.it/ ماڵپەڕی فەرمی یەکێتی تۆپی پێی ئیتالی] {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٨ لە ئیتالیا]] [[پۆل:خولە ئاست بەرزەکانی تۆپی پێ لەئەوروپا]] r8uccojyiaezr5euca37t87n0hbo5it 0 18210 1586592 1586194 2026-05-24T11:29:47Z Qan4il 51786 گۆڕانکاری - براوەی نوێ 1586592 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی خولی تۆپی پێ | ناو =خوولی ئەوروپا - یۆڕۆپالیگ | وێنە =[[پەڕگە:351px-Europa league.svg.png|وێنۆک|150px]] | ناونیشانی وێنە =لۆگۆی پاڵەوانییەتیی | ڕێکخراوە لەلایەن =[[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یۆفا]] | دامەزراندن =جامی فێڕس - Fairs Cup (١٩٥٦–١٩٧٣) جامی یەکێتی ئەوروپا - UEFA Cup (١٩٧٣–٢٠٠٩) خولی ئەوروپا - Europa League (٢٠٠٩ - ئێستا) | ھەڵوەشاندن = | ناوچە =[[ئەورووپا]] | ژمارەی تیمەکان =٣٢ | Qualifier for =[[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|چامپیۆنزلیگ]] - [[جامی سووپەری ئەورووپا]] | پێشبڕکێ پەیوەندیدارەکان = | بێژەری تەلەڤیزیۆن = | جامی نێوخۆیی = | جامی نێودەوڵەتی = | پاڵەوان = | پاڵەوانی ئێستا ={{flagicon |ENG}} ئەستۆن ڤێلا {{ھن}}(یەکەم نازناو) | سەرکەوتووترین یانە = [[یانەی سێڤیلیا|سێڤیلیا]] (٧ نازناو) | دروشم = |ماڵپەڕی فەرمی =[http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/index.html Official website] |وەرزی ئەمساڵ = }} '''خولی ئەورووپی - یۆرۆپالیگ''' پاڵەوانییەتییەکی ساڵانەیە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یەکێتی تۆپی پێ ئەورووپا]] سەرپەرشتی دەکرێ، یانە بەشداربووەکانی ئەم خولە لەسەر بنەمای ئەوە دیاری دەکرێن کە ھەر یانەیەک لە پلەی پێنجەم کۆتایی پێبێنێت لە خولی وڵات ڕاستەوخۆ سەردەکەوێت، خولی ئەورووپی بە دووەم بەھێزترین خول دادەنرێت لە دوای [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/blog/2018/feb/14/europa-league-is-back-more-than-ever-competition-to-savour-round-of-32-arsenal|سەردێڕ=The Europa League is back and more than ever is a competition to savour|یەکەم=Sachin|دوایین=Nakrani|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٨|via=www.theguardian.com}}</ref> یانەی '''[[یانەی تۆپی پێی ئەستۆن ڤێلا|ئەستۆن ڤێڵا]]<nowiki/>ی [[ئینگلتەرا|ئینگلیزی]]''' بووە براوە کاتێ لە یانەی '''فرایبۆرگـی''' ئەڵمانی بردەوە لە ساڵی ١٩٥٦ دا بۆ یەکەم جار ئەم پاڵەوانێتییە ئەنجامدرا لەژێر ناوی '''جامی فێڕس - Fairs Cup''' (فێڕس کەپ) تا وەرزی ١٩٧٢–١٩٧٣ کە دواتر ناوەکەی گۆڕدرا بۆ '''جامی یەکێتی ئەوروپا - UEFA Cup (یویفا کەپ)''' بەڵام و لە وەرزی ٢٠٠٩–٢٠١٠ دا تا ئێستا لە ژێر ناوی '''خوولی ئەوروپا - Europa League''' '''(یۆڕۆپالیگ)ـدایە'''<ref name="bbc_europa">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=UEFA Cup gets new name in revamp|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7637600.stm|بڵاوکەرەوە=BBC Sport (British Broadcasting Corporation)|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}</ref><ref name="uefa_europa">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=UEFA Cup to become UEFA Europa League won by Arsenal b|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefa/keytopics/kind=64/newsid=754085.html|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081219124516/http://www.uefa.com/uefa/keytopics/kind%3D64/newsid%3D754085.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|df=dmy-all}}</ref> تا ئێستا ٣١ یانە بوونەتە پاڵەوان ، '''یانەی [[یانەی سێڤیلیا|سیڤیلییە]]ی ئیسپانی ھەڵگری زۆرترین بردنەوەی ئەم پاڵەوانێتییە بەکۆی حەوت جار''' == براوەکان == {| class="wikitable" |- !یانە !براوە !براوە(ساڵ) |- |{{flagicon|ESP}} [[یانەی سێڤیلیا|سیڤیلییە]]|| align="center" |٧||٢٠٠٦, ٢٠٠٧، ٢٠١٤، ٢٠١٥، ٢٠١٦، ٢٠١٩، ٢٠٢٣ |- |{{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوڵ]]|| align="center" |٣||١٩٧٣, ١٩٧٦, ٢٠٠١ |- |{{flagicon|ITA}} [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یۆڤانتۆس]]|| align="center" |٣||١٩٧٧, ١٩٩٠, ١٩٩٣ |- |{{flagicon|ITA}} [[ئینتەر میلان]]||align="center"|٣||١٩٩١, ١٩٩٤, ١٩٩٨ |- |{{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام]]|| align="center" |٣||١٩٧٢, ١٩٨٤, ٢٠٢٥ |- |{{flagicon|GER}} بڕووسیا میونشنگڵادباخ|| align="center" |٢||١٩٧٥, ١٩٧٩ |- |{{flagicon|ESP}} [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]|| align="center" |٣||٢٠١٢٬٢٠١٠، ٢٠١٨ |- |{{flagicon|NED}} [[فاینۆرد]]|| align="center" |٢||١٩٧٤, ٢٠٠٢ |- |{{flagicon|SWE}} ئای ئێف گەی گۆتیبێرگ|| align="center" |٢||١٩٨٢, ١٩٨٧ |- |{{flagicon|ESP}} [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]]||align="center"|٢||١٩٨٥, ١٩٨٦ |- |{{flagicon|ITA}} پاڕما|| align="center" |٢||١٩٩٥, ١٩٩٩ |- |{{flagicon|GER}} ئینتراخت فڕانکفۆڕت|| align="center" |٢||١٩٨٠، ٢٠٢٢ |- |{{flagicon|POR}} [[یانەی تۆپی پێی پۆرتۆ|پۆڕتۆ]]|| align="center" |٢||٢٠٠٣, ٢٠١١ |- |{{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] |٢ |٢٠١٣، ٢٠١٩ |- |{{flagicon|BEL}} [[یانەی تۆپی پێی ئەندەرلەخت|ئەندەرلەخت]]|| align="center" |١||١٩٨٣ |- |{{flagicon|NED}} [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئەیاکس]]|| align="center" |١||١٩٩٢ |- |{{flagicon|NED}} [[ئایندھۆڤن|پی سی ڤی ئاییندھۆڤن]]||align="center"|١||١٩٧٨ |- |{{flagicon|ENG}} ئایپسویچ تاون|| align="center" |١||١٩٨١ |- |{{flagicon|GER}} [[بایەرن ٠٤ لیڤەرکوزن|بایەڕ لیڤەرکوزن]]|| align="center" |١||١٩٨٨ |- |{{flagicon|ITA}} [[ناپۆلی|ناپۆڵی]]||align="center"|١||١٩٨٩ |- |{{flagicon|GER}} [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایڕن میونخ]]||align="center"|١||١٩٩٦ |- |{{flagicon|GER}} [[شاڵکە ٠٤|شاڵکە]]|| align="center" |١||١٩٩٧ |- |{{flagicon|TUR}} [[گاڵاتاسەرای|گەڵاتەسەڕای]]||align="center"|١||٢٠٠٠ |- |{{flagicon|ESP}} [[یانەی تۆپی پێی ڤالەنسیا| ڤاڵەنسیا]]||align="center"|١||٢٠٠٤ |- |{{flagicon|RUS}} [[سیسکا مۆسکۆ]]||align="center"|١||٢٠٠٥ |- |{{flagicon|RUS}} زینێت سان پیتسپبێڕگ|| align="center" |١||٢٠٠٨ |- |{{flagicon|UKR}} [[یانەی تۆپی پێی شاختار دۆنێتسک|شاختار دۆنیتسک]]|| align="center" |١||٢٠٠٩ |- |{{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مان یونایتد]] |١ |٢٠١٧ |- |{{flagicon|ITA}} ئەتڵانتا |١ |٢٠٢٤ |- |{{flagicon |SPA}} [[یانەی ڤیاڕیال|ڤیاڕیاڵ]] ||١||٢٠٢١ |- |{{flagicon |ENG}} ئەستـۆن ڤێلا |١ |٢٠٢٦ |} === بەپێی وڵات === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ !scope=col| وڵات !scope=col| براوە !scope=col| دووەم !scope=col|کۆی گشتی |- !scope=row| {{ESP}} |align=center| '''١٤''' |align=center| ٥ |align=center| ١٩ |- ! scope="row" | {{ENG}} | align="center" | ١١ | align="center" | ٨ | align="center" | ١٨ |- ! scope="row" | {{ITA}} | align="center" | ١٠ | align="center" | ٧ | align="center" | ١٧ |- ! scope="row" | {{GER}}{{ref label|GER|A|^}} | align="center" | ٦ | align="center" | ١٠ | align="center" | ١٦ |- !scope=row| {{NED}} |align=center| ٤ |align=center| ٣ |align=center| ٧ |- !scope=row| {{POR}} |align=center| ٢ |align=center| ٥ |align=center| ٧ |- !scope=row| {{RUS}} |align=center| ٢ |align=center| ٠ |align=center| ٢ |- !scope=row| {{SWE}} |align=center| ٢ |align=center| ٠ |align=center| ٢ |- !scope=row| {{BEL}} |align=center| ١ |align=center| ٢ |align=center| ٣ |- !scope=row| {{UKR}} |align=center| ١ |align=center| ١ |align=center| ٢ |- !scope=row| {{TUR}} |align=center| ١ |align=center| ٠ |align=center| ١ |- !scope=row| {{FRA}} |align=center| ٠ |align=center| ٥ |align=center| ٥ |- !scope=row| {{SCO}} |align=center| ٠ |align=center| ٣ |align=center| ٣ |- !scope=row| {{AUT}} |align=center| ٠ |align=center| ١ |align=center| ١ |- !scope=row| {{HUN}} |align=center| ٠ |align=center| ١ |align=center| ١ |- !scope=row| {{SRB}}{{ref label|Serbia|B|^}} |align=center| ٠ |align=center| ١ |align=center| ١ |- !کۆی گشتی||٥٤||٤٩||١٠٣ |} ; == تێبینییەکان == * A. {{note label|Germany|A|^}} Includes [[West Germany]] clubs, no [[East Germany]] clubs appeared in a final. * B {{note label|Serbia|B|^}} Includes clubs representing [[Yugoslavia|the Former Socialist Federal Republic of Yugoslavia (1945 to its breakup in 1992).]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ئەورووپا}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Europa_League|سەردێڕ=UEFA Europa League|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Europa League}} [[پۆل:خولەکانی تۆپی پێ]] [[پۆل:وەرزش]] [[پۆل:وەرزش لە ئەورووپا بەپێی وڵات]] cct6mecyeal0bveeu39opxe3amrbdqf 10 19688 1586340 1586062 2026-05-24T06:47:25Z MFTG 21816 1586340 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = گوندەکانی قەزای چۆمان | title = {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[قەزای چۆمان]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|ناوەند]] | list1 = * '''[[چۆمان]]''' | group2 = [[ناحیە]]کان | list2 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] | list1 = '''[[چۆمان]]''' * [[ئێنێ]] * [[باسان]] * [[بندایزان]] * [[خۆشکان، چۆمان|خۆشکان]] * [[دێڵزێ]] * [[سەکران]] * [[سینگۆرە]] * [[شیخ وەتمان]] * [[شیوەڵۆک]] * [[شێخان، چۆمان|شێخان]] * [[قەڵاتەبۆر]] * [[کانی سپی، چۆمان|کانی سپی]] * [[کەوەرتە]] * [[کۆسرەتان]] * [[کۆنەخانان]] * [[گۆرۆنێ]] * [[مژدەنیان]] * [[مەران]] * [[مەمی خەلان]] * [[ناوبەرگە]] * [[ناوپردان]] * [[وەردێ]] * [[وێزێ]] | group2 = [[ناحیەی قەسرێ]] | list2 = '''[[قەسرێ]]''' * [[ئیسکاو]] * [[بنەڵە]] * [[بەردەڕەشان، چۆمان|بەردەڕەشان]] * [[بەستێ]] * [[بوران]] * [[پردی زەرد]] * [[چۆمانی مستەفائاغا]] * [[چۆمساک]] * [[چۆمە]] * [[خەزێنە، چۆمان|خەزێنە]] * [[داڵکان]] * [[دیلمان]] * [[ڕەزمیر]] * [[ڕەزوێکە]] * [[ڕەژدوور]] * [[زەنگەڵین]] * [[زێوکان]] * [[سایە]] * [[سمۆرە، چۆمان|سمۆرە]] * [[سەرکان، قەسرێ|سەرکان]] * [[سەرنێڵ]] * [[سۆرەبان]] * [[شیناوە]] * [[شیوێ گوڵان]] * [[قەڵات، چۆمان|قەڵات]] * [[کاولان، قەسرێی چۆمان|کاولان]] * [[کۆیلە، چۆمان|کۆیلە]] * [[ماکۆسان]] * [[ماونان]] * [[مێرگە]] * [[مێرگەی خواروو]] * [[نێوخانان]] * [[وەسان]] * [[وەڵاش]] * [[وەڵزە]] | group3 = [[ناحیەی حاجی ئۆمەران]] | list3 = '''[[حاجی ئۆمەران]]''' * [[ئازادی، چۆمان|ئازادی]] * [[ئاشی بڕەگوێز]] * [[ئاڵانە، چۆمان|ئاڵانە]] * [[باوەکراوە]] * [[بەردەسپیان، چۆمان|بەردەسپیان]] * [[چیکان]] * [[خەلان، چۆمان|خەلان]] * [[دەربەندی ڕایات]] * [[دۆڵەبۆن]] * [[ڕایات]] * [[ڕەشەھەرمێیان]] * [[زینوێ]] * [[سەرسول، چۆمان|سەرسول]] * [[سەیداوە، چۆمان|سەیداوە]] * [[شۆرە]] * [[شیوەڕەش]] * [[گەلەژێر]] * [[گوندەژۆر]] * [[ماوەتان]] * [[ناوڕۆین]] * [[ناوەندە|ناوەندە]] * [[وارگورگ]] * [[واشانکە]] | group4 = [[ناحیەی سمێلان]] | list4 = '''[[سمێلان]]''' * [[ئاشی بێکۆرە]] * [[برایەتی، چۆمان|برایەتی]] * [[بێشە]] * [[بێقەپوش]] * [[بێولە]] * [[پالوسە]] * [[پیرۆمەر]] * [[جاوەکە]] * [[چۆمانی سمایل ئاغا]] * [[چۆمباڵۆک]] * [[چۆمبرس]] * [[دارەگرد]] * [[درێشک]] * [[دزووک]] * [[دۆلانە]] * [[دۆڵبالیس]] * [[دێگە، چۆمان]] * [[ڕوست]] * [[سارکە]] * [[سرێشمە، چۆمان|سرێشمە]] * [[سەری مارساوا]] * [[شلان]] * [[شلۆک]] * [[شیوەچنار]] * [[شیوەماوان]] * [[شێرکاوە]] * [[کاولان، سمیلانی چۆمان|کاولان]] * [[گرتک]] * [[گزرە]] * [[گەزنە، چۆمان|گەزنە]] * [[گوڵان، چۆمان|گوڵان]] * [[گوێزلینگە]] * [[مامەخەتیبیان]] * [[ماوان]] * [[مەزرا]] * [[نزاری]] * [[ھەبلەسان]] * [[ھەوێزە بۆر]] * [[ھۆرێ]] | group5 = [[ناحیەی گەڵاڵە]] | list5 = '''[[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]]''' * [[ئۆمەراوە]] * [[بێرەش]] * [[پاشکۆز]] * [[داروسەلام]] * [[ڕەزان مەلا براییم]] * [[ڕەشەکەڵ]] * [[کانی زیل]] * [[کانی سماق]] * [[گوێزان، چۆمان|گوێزان]] * [[ناوکێلەکان]] |below = ناوەند: [[چۆمان]]، شارۆچکەکان: [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]] و [[سمێلان]] و [[حاجی ئۆمەران]] و [[قەسرێ]] }}}}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەولێر]] </noinclude> hz5vzi8y644txhvytidxx16uhvzy7ta 1586346 1586340 2026-05-24T07:15:31Z MFTG 21816 1586346 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = گوندەکانی قەزای چۆمان | title = {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[قەزای چۆمان]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|ناوەند]] | list1 = * '''[[چۆمان]]''' | group2 = [[ناحیە]]کان | list2 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] | list1 = '''[[چۆمان]]''' * [[ئێنێ]] * [[باسان]] * [[بندایزان]] * [[خۆشکان، چۆمان|خۆشکان]] * [[دێڵزێ]] * [[سەکران]] * [[سینگۆرە]] * [[سێکانیان، چۆمان|سێکانیان]] * [[شیخ وەتمان]] * [[شیوەڵۆک]] * [[شێخان، چۆمان|شێخان]] * [[قەڵاتەبۆر]] * [[کانی سپی، چۆمان|کانی سپی]] * [[کەوەرتە]] * [[کۆسرەتان]] * [[کۆنەخانان]] * [[گۆرۆنێ]] * [[مژدەنیان]] * [[مەران]] * [[مەمی خەلان]] * [[ناوبەرگە]] * [[ناوپردان]] * [[وەردێ]] * [[وێزێ]] | group2 = [[ناحیەی قەسرێ]] | list2 = '''[[قەسرێ]]''' * [[ئیسکاو]] * [[بنەڵە]] * [[بەردەڕەشان، چۆمان|بەردەڕەشان]] * [[بەستێ]] * [[بوران]] * [[پردی زەرد]] * [[چۆمانی مستەفائاغا]] * [[چۆمساک]] * [[چۆمە]] * [[خەزێنە، چۆمان|خەزێنە]] * [[داڵکان]] * [[دیلمان]] * [[ڕەزمیر]] * [[ڕەزوێکە]] * [[ڕەژدوور]] * [[زەنگەڵین]] * [[زێوکان]] * [[سایە]] * [[سمۆرە، چۆمان|سمۆرە]] * [[سەرکان، قەسرێ|سەرکان]] * [[سەرنێڵ]] * [[سۆرەبان]] * [[شیناوە]] * [[شیوێ گوڵان]] * [[قەڵات، چۆمان|قەڵات]] * [[کاولان، قەسرێی چۆمان|کاولان]] * [[کۆیلە، چۆمان|کۆیلە]] * [[ماکۆسان]] * [[ماونان]] * [[مێرگە]] * [[مێرگەی خواروو]] * [[نێوخانان]] * [[وەسان]] * [[وەڵاش]] * [[وەڵزە]] | group3 = [[ناحیەی حاجی ئۆمەران]] | list3 = '''[[حاجی ئۆمەران]]''' * [[ئازادی، چۆمان|ئازادی]] * [[ئاشی بڕەگوێز]] * [[ئاڵانە، چۆمان|ئاڵانە]] * [[باوەکراوە]] * [[بەردەسپیان، چۆمان|بەردەسپیان]] * [[چیکان]] * [[خەلان، چۆمان|خەلان]] * [[دەربەندی ڕایات]] * [[دۆڵەبۆن]] * [[ڕایات]] * [[ڕەشەھەرمێیان]] * [[زینوێ]] * [[سەرسول، چۆمان|سەرسول]] * [[سەیداوە، چۆمان|سەیداوە]] * [[شۆرە]] * [[شیوەڕەش]] * [[گەلەژێر]] * [[گوندەژۆر]] * [[ماوەتان]] * [[ناوڕۆین]] * [[ناوەندە|ناوەندە]] * [[وارگورگ]] * [[واشانکە]] | group4 = [[ناحیەی سمێلان]] | list4 = '''[[سمێلان]]''' * [[ئاشی بێکۆرە]] * [[برایەتی، چۆمان|برایەتی]] * [[بێشە]] * [[بێقەپوش]] * [[بێولە]] * [[پالوسە]] * [[پیرۆمەر]] * [[جاوەکە]] * [[چۆمانی سمایل ئاغا]] * [[چۆمباڵۆک]] * [[چۆمبرس]] * [[دارەگرد]] * [[درێشک]] * [[دزووک]] * [[دۆلانە]] * [[دۆڵبالیس]] * [[دێگە، چۆمان]] * [[ڕوست]] * [[سارکە]] * [[سرێشمە، چۆمان|سرێشمە]] * [[سەری مارساوا]] * [[شلان]] * [[شلۆک]] * [[شیوەچنار]] * [[شیوەماوان]] * [[شێرکاوە]] * [[کاولان، سمیلانی چۆمان|کاولان]] * [[گرتک]] * [[گزرە]] * [[گەزنە، چۆمان|گەزنە]] * [[گوڵان، چۆمان|گوڵان]] * [[گوێزلینگە]] * [[مامەخەتیبیان]] * [[ماوان]] * [[مەزرا]] * [[نزاری]] * [[ھەبلەسان]] * [[ھەوێزە بۆر]] * [[ھۆرێ]] | group5 = [[ناحیەی گەڵاڵە]] | list5 = '''[[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]]''' * [[ئۆمەراوە]] * [[بێرەش]] * [[پاشکۆز]] * [[داروسەلام]] * [[ڕەزان مەلا براییم]] * [[ڕەشەکەڵ]] * [[کانی زیل]] * [[کانی سماق]] * [[گوێزان، چۆمان|گوێزان]] * [[ناوکێلەکان]] |below = ناوەند: [[چۆمان]]، شارۆچکەکان: [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]] و [[سمێلان]] و [[حاجی ئۆمەران]] و [[قەسرێ]] }}}}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەولێر]] </noinclude> s4ogfo9y5ishfbdsazc1ppjepqt0dtd 1586355 1586346 2026-05-24T08:03:24Z MFTG 21816 1586355 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = گوندەکانی قەزای چۆمان | title = {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[قەزای چۆمان]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | listclass = hlist | group1 = [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|ناوەند]] | list1 = * '''[[چۆمان]]''' | group2 = [[ناحیە]]کان | list2 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] | list1 = '''[[چۆمان]]''' * [[ئێنێ]] * [[باسان]] * [[بندایزان]] * [[خۆشکان، چۆمان|خۆشکان]] * [[دێڵزێ]] * [[سەکران]] * [[سینگۆرە]] * [[سێکانیان، چۆمان|سێکانیان]] * [[شیخ وەتمان]] * [[شیوەڵۆک]] * [[شێخان، چۆمان|شێخان]] * [[قەڵاتەبۆر]] * [[کانی سپی، چۆمان|کانی سپی]] * [[کاولان، چۆمان|کاولان]] * [[کەوەرتە]] * [[کۆسرەتان]] * [[کۆنەخانان]] * [[گۆرۆنێ]] * [[مژدەنیان]] * [[مەران]] * [[مەمی خەلان]] * [[ناوبەرگە]] * [[ناوپردان]] * [[وەردێ]] * [[وێزێ]] | group2 = [[ناحیەی قەسرێ]] | list2 = '''[[قەسرێ]]''' * [[ئیسکاو]] * [[بنەڵە]] * [[بەردەڕەشان، چۆمان|بەردەڕەشان]] * [[بەستێ]] * [[بوران]] * [[پردی زەرد]] * [[چۆمانی مستەفائاغا]] * [[چۆمساک]] * [[چۆمە]] * [[خەزێنە، چۆمان|خەزێنە]] * [[داڵکان]] * [[دیلمان]] * [[ڕەزمیر]] * [[ڕەزوێکە]] * [[ڕەژدوور]] * [[زەنگەڵین]] * [[زێوکان]] * [[سایە]] * [[سمۆرە، چۆمان|سمۆرە]] * [[سەرکان، قەسرێ|سەرکان]] * [[سەرنێڵ]] * [[سۆرەبان]] * [[شیناوە]] * [[شیوێ گوڵان]] * [[قەڵات، چۆمان|قەڵات]] * [[کاولان، قەسرێی چۆمان|کاولان]] * [[کۆیلە، چۆمان|کۆیلە]] * [[ماکۆسان]] * [[ماونان]] * [[مێرگە]] * [[مێرگەی خواروو]] * [[نێوخانان]] * [[وەسان]] * [[وەڵاش]] * [[وەڵزە]] | group3 = [[ناحیەی حاجی ئۆمەران]] | list3 = '''[[حاجی ئۆمەران]]''' * [[ئازادی، چۆمان|ئازادی]] * [[ئاشی بڕەگوێز]] * [[ئاڵانە، چۆمان|ئاڵانە]] * [[باوەکراوە]] * [[بەردەسپیان، چۆمان|بەردەسپیان]] * [[چیکان]] * [[خەلان، چۆمان|خەلان]] * [[دەربەندی ڕایات]] * [[دۆڵەبۆن]] * [[ڕایات]] * [[ڕەشەھەرمێیان]] * [[زینوێ]] * [[سەرسول، چۆمان|سەرسول]] * [[سەیداوە، چۆمان|سەیداوە]] * [[شۆرە]] * [[شیوەڕەش]] * [[گەلەژێر]] * [[گوندەژۆر]] * [[ماوەتان]] * [[ناوڕۆین]] * [[ناوەندە|ناوەندە]] * [[وارگورگ]] * [[واشانکە]] | group4 = [[ناحیەی سمێلان]] | list4 = '''[[سمێلان]]''' * [[ئاشی بێکۆرە]] * [[برایەتی، چۆمان|برایەتی]] * [[بێشە]] * [[بێقەپوش]] * [[بێولە]] * [[پالوسە]] * [[پیرۆمەر]] * [[جاوەکە]] * [[چۆمانی سمایل ئاغا]] * [[چۆمباڵۆک]] * [[چۆمبرس]] * [[دارەگرد]] * [[درێشک]] * [[دزووک]] * [[دۆلانە]] * [[دۆڵبالیس]] * [[دێگە، چۆمان]] * [[ڕوست]] * [[سارکە]] * [[سرێشمە، چۆمان|سرێشمە]] * [[سەری مارساوا]] * [[شلان]] * [[شلۆک]] * [[شیوەچنار]] * [[شیوەماوان]] * [[شێرکاوە]] * [[کاولان، سمیلانی چۆمان|کاولان]] * [[گرتک]] * [[گزرە]] * [[گەزنە، چۆمان|گەزنە]] * [[گوڵان، چۆمان|گوڵان]] * [[گوێزلینگە]] * [[مامەخەتیبیان]] * [[ماوان]] * [[مەزرا]] * [[نزاری]] * [[ھەبلەسان]] * [[ھەوێزە بۆر]] * [[ھۆرێ]] | group5 = [[ناحیەی گەڵاڵە]] | list5 = '''[[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]]''' * [[ئۆمەراوە]] * [[بێرەش]] * [[پاشکۆز]] * [[داروسەلام]] * [[ڕەزان مەلا براییم]] * [[ڕەشەکەڵ]] * [[کانی زیل]] * [[کانی سماق]] * [[گوێزان، چۆمان|گوێزان]] * [[ناوکێلەکان]] |below = ناوەند: [[چۆمان]]، شارۆچکەکان: [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]] و [[سمێلان]] و [[حاجی ئۆمەران]] و [[قەسرێ]] }}}}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەولێر]] </noinclude> iu4gdcnd1i8taa1s4wje36odqlu41m1 0 101121 1586297 1317508 2026-05-23T18:17:41Z 1silent scientist 51740 /* ژێدەر */ 1586297 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = پارتی یەکێتی دیموکرات | ناوی_خۆماڵی = پەیەدە | زمان١ = عەرەبی | ناوی_زمان١ = حزب الاتحاد الدیمقراطی | زمان٢ = | ناوی_زمان٢ = | زمان٣ = | ناوی_زمان٣ = | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ = [[پەڕگە:PYD logo.svg|200px]] | ڕەنگکۆد = #FF091E | ھاوسەرۆک = [[پەروین یووسف]] و [[غەریب حەسۆ]] | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_یەکەم = | سکرتێری_گشتی = |باڵی_سەربازی = | لجە = | سکرتارییەت = | وتەبێژ = | دامەزرێنەر = | ناونیشانی_سەرکردە١ = | ناوی_سەرکردە١ = | ناونیشانی_سەرکردە٢ = | ناوی_سەرکردە٢ = | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = | دامەزراندن = | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = | یەکگرتن = | پاشینە = | شوێنگە = | ڕۆژنامە = | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = | ناوی_باڵی١ = | باڵی١ = | ناوی_باڵی٢ = | باڵی٢ = | ناوی_باڵی٣ = | باڵی٣ = | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = [[سۆشیالیزمی دیموکراتی]]<br/>[[ناسیۆنالیزمی کوردی]]<br/>[[سەربەخۆیی کوردی]] |شوێنی_سیاسی = [[باڵی چەپ]] | ئایین = [[عەلمانی]] | نیشتمانی = [[ڕەھەندی نیشتمانی]]<br/>[[کۆمیتەی گۆڕانی دیموکراتی]]<br/>[[ئەنجومەنی باڵای کوردی]] | نێودەوڵەتی = [[کۆما جڤاکێن کوردستان]] | ئەوروپی = | پەرلەمانی_ئەوروپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = | ئینتیما١ = | ناوی_کورسییەکان١ = [[ئەنجومەنی نوێنەرانی سووریا|نوێنەران]] | کورسییەکان١ = {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو/کورسییەکان|0|250|hex=#ff0000}} | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئاڵا = | ماڵپەر = http://pydrojava.com | وڵات = {{ئاڵا|کوردستان}} {{-}} [[ڕۆژاوای کوردستان]] | وڵات٢ = {{ئاڵا|سووریا}} | بەرپێنووس =}} '''پارتی یەکیەتی دیموکرات''' ناسراو بە '''پەیەدە''' حیزبێکی چەکداری کوردییە، لەساڵی ٢٠٠٣ دامەزراوە و لەئێستادا [[شاھۆز حەسەن]] و [[ھێڤی کەمال]] ھاوسەرۆکی ئەو حیزبەن. ئامانجی پەیەدە دامەزراندنی سیستەمی کۆنفدرالیزمی دیموکراتی مەدیایە لە ڕۆژئاوای کوردستان و گەڕانەوەی دەسەڵات بۆ گەل بە شێوەیەک کە ھەموو پێکھاتەکانی ڕۆژئاوای کوردستان لە کورد و عەرەب و سریانی و تورکمان و ھتد. لەو خۆبەڕێوەبەریەدا جێبگرن، لەدوای ھاتنی [[بەھاری عەرەبی]] بۆ سوریە پەیەدە بە بەرێکخستن کردنی گەل زوو توانی بە بێ شەڕ ناوچەکانی ڕۆژاوا لە حکومەتی ئەسەد پاک بکاتەوە و بە دامەزراندنی مەجلسی گەل بە کردەوە دەسەڵاتی بۆ گەل گەڕاندەوە. == باڵی سەربازی == [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] باڵی سەربازیی پارتی یەکیەتی دیموکرات بوو کە بە دوای دامەزراندنی [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] دیتر دڵسۆزیی حیزبیی ھەڵوەشێندرا و وەکوو بەشێک لەو ھێزە پێناسە کرا. == ھاوسەرۆکەکان == === کۆنگرەی ھەفتەم === تا بەر لە کونگرەی ھەفتەم لە ڕۆژی ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ئاسیا عەبدوڵا و [[ساڵح موسلیم مەحەممەد]] ھاوسەرۆکی ئەو حیزبە بوون. بەڵام لەو کونگرەیە [[شاھۆز حەسەن]] و [[ھێڤی کەمال]] بە جێگریی ئەوان ھەڵبژێردران.<ref name="ڕووداو ١">[http://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2709201719 ڕووداو: ''ھاوسەرۆکانی نوێی پەیەدە ھەڵبژێردران''، نووسراو لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧؛] سەردان لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧.</ref> === کۆنگرەی دەیەم === لە دەیەمین کۆنگرەی پارتی یەکیەتی دیموکرات لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ [[پەروین یووسف]] و [[غەریب حەسۆ]] وەکوو ھاوسەرۆکانی حیزبەکە ھەڵبژێردران.<ref name="فرات ۱">[https://anfsorani.com/هۆرامی/hamsrka-taz-pydy-hrchny-59113 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''ھامسەرۆکا تازۍ پەیەدەی ھۆرێچنیۍ''، نووسراو لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤.</ref> == بەستەری دەرەکی == * [http://www.pydrojava.com/ ماڵپەڕی فەرمی حیزب] == سەرچاوەکان == {{reflist}} {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}} {{حیزبە سۆسیالیست و چەپەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|سۆشیالیزم|تورکیا|سووریا|دەیەی ٢٠٠٠|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Democratic Union Party (Syria)}} [[پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی کوردستان]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:حیزبەکانی ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:ڕێکخراوە ئاپۆییستەکانی سووریا]] [[پۆل:یەکەکانی پاراستنی گەل]] [[پۆل:ئاپۆییزم]] [[پۆل:بزووتنەوە ڕزگاریخوازە ناسیۆنالیزمەکان]] qjignd2rp0mcaoc55xgqsmavhs87hh6 0 105921 1586264 1359812 2026-05-23T16:14:00Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586264 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = لاچین | ناوی_خۆماڵی = Laçın | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = Berdzor058.JPG | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = لاچین | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Azerbaijan | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = دوژوور{{flag|Azerbaijan}}<br />دوفاکتۆ{{flag|Nagorno-Karabakh}} | جۆری_دابەشکراو١ = شارستان | ناوی_دابەشکراو١ = لاچین | جۆری_دابەشکراو٢ = پارێزگا | ناوی_دابەشکراو٢ = کەشاتەق | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = شارەدار | ناوی_سەرۆک = ئەتور ساهاکیان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mss.nkr.am/home/newsMore.php?id=226 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131228162522/http://mss.nkr.am/home/newsMore.php?id=226# |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٠٠ | دانیشتووان_لە = ٢٠١٠ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = | وێبگە = }} '''لاچین''' ({{بە کوردیی باکووری|Laçîn}}، {{بە ئازەربایجانی|Laçın}}، {{بە ئەرمەنی|Բերձոր}}) شارێک لە کۆماری بە فەرمی نەناسراوی [[ناگۆرنۆ-قەرەباغ]]ە. ئەم شارە لە دوای شەڕی ساڵی ١٩٩٢ لە نێوان دوو وڵاتی [[ئازەربایجان]] و [[ئەرمەنستان]] کەوتە ژێر دەستی ئەرمەنستان. زۆربەی ناوچەکانی [[قەزای لاچین|دەڤەری لاچین]] [[کورد]] بوون بەڵام بە هۆی ئەم شەڕە زۆربەی کوردەکان کۆچیان کرد و ئیتر لەو ناوچانانە نەمانەوە.<ref>Map of Armenia and Adjacent Countries by H. F. B. Lynch and F. Oswald in Armenia, Travels and Studies. London: Longmans, 1901.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Laçın}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئازەربایجان|کوردستان}} [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی ئازەربایجان]] edqdhpbe6m9ggyunjq8r3c5nhd0942z 0 118600 1586321 1581644 2026-05-23T22:19:14Z ShamallBaqii 76577 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1586321 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = کاترینا کێف | image = Katrina Kaif in 2018.jpg | imagesize = | caption = کاترینا کێف لە ٢٠١٨ | alt = A close-up shot of a woman who is wearing a strapless dress | birth_name = کاترینا تورگووت / Turcotte | birth_place = ھۆنگکۆنگ لەسەردەمی داگیرکاری بەریتانیا | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٣|٧|١٦}} | nationality = بەریتانی | ethnicity = [[کشمیری]]، [[خەڵکی ئینگلیز]] | occupation =خانمەئەکتەر، مۆدێل فاشیۆن | yearsactive = ٢٠٠٣ تاکوو ئێستا | relatives = [[ئیزابێل کێف]] (خوشک)}} '''کاترینا کێف (شێوازی دەربڕین [kəˈʈriːna kɛːf]; لەدایکبووی ١٦ی تەمموزی ١٩٨٣)''' خانمە ئەکتەرێکی [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزە]] کە زیاتر لە فیلمە [[بۆلیوود|هیندییەکان]] دەرکەوتووە.<ref name="citizen">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Hafeez | یەکەم = Mateen | سەردێڕ = Working in Bollywood for years, but shy of citizenship? | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/india/Working-in-Bollywood-for-years-but-shy-of-citizenship/articleshow/6458769.cms?referral=PM | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٣٠ی ئابی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160117202653/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Working-in-Bollywood-for-years-but-shy-of-citizenship/articleshow/6458769.cms?referral=PM | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> ئەو یەکێکە لە گرانترین خانمەئەکتەرانی بۆلیوود کە زۆرترین پارەی پێدەدرێت لەبەرامبەر بەشداریکردن لە فیلمەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.hindustantimes.com/bollywood/katrina-kaif-pays-highest-advance-tax-among-bollywood-actressses/story-gNuTMpoOiHifrBEH4Nk1TL.html | سەردێڕ = Katrina Kaif pays highest advance tax among Bollywood actresses | ڕێکەوت = ٢٥ی ئازاری ٢٠١٣| وێبگە = Hindustan Times | زمان = en | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠| دوایین = Baksi | یەکەم = Dibyojyoti}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان = http://www.forbesindia.com/celebprofile/katrina-kaif/1439/18 | سەردێڕ = Katrina Kaif - Forbes India Magazine | وێبگە = Forbes India | زمان = en | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٩ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200219194548/http://www.forbesindia.com/celebprofile/katrina-kaif/1439/18 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کاترینا لە [[ھۆنگ کۆنگ|هۆنگ کۆنگ]] لەدایکبووە و خێزانەکەی لە چەند وڵاتێک ژیاون بەرلەوەی بچنە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و لە شاری [[لەندەن]] جێگیر بن. ئەو هەر لە تەمەنی نەوجەوانییەوە هاتە ناو بواری نمایشکردنی جلووبەرگەوە. لە نمایشکردنێکی جلووبەرگدا لە لەندەن، کایزاد گوستاد کە فیلمسازێکی بۆلیوود بڕیاریدا کە کاترینا بکاتە ئەکتەرێکی سەرەکی لە فیلمی ''بووم'' (٢٠٠٣)، دواتر فیلمەکە شکستی هێنا لە [[بۆکس ئۆفیس]] و ڕازیکردنی بۆچوونی ڕەخنەگران. لەوکاتەی کە چووە [[ھیندستان|هیندستان]]، کاترینا وەک نمایشکاری جلووبەرگ کارەکەی پەرەی سەند و سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لەبەرامبەردا فیلمسازەکان دوودڵ بوون کە بەشداریی پێبکەن لە فیلمەکانیان ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە ناوبراو لە قسەکردن بە [[زمانی ھیندی|زمانی هیندی]] خراپ بوو. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٤، لە فیلمێکی سینەمای [[زمانی تێلووگوو|تێلوگو]] بەناوی ''مالیشواری'' بەشداریکرد، دوای ئەم فیلمەش جارێکی دیکە لە بۆلیوود دەرکەوتەوە بە فیلمی ''مەینی پیار کیون کیا'' (٢٠٠٥) و ''نەمەستێ لەندەن'' (٢٠٠٧) کە هەردوو فیلم سەرکەوتنی گەورەیان بەدەستهێنا لە بۆکس ئۆفیس. دوابەدوای ئەوە ناوبراو بەردەوام بوو لە سەرکەوتنەکانی، هەرچەندە ڕەخنە لە نواندن و دووبارەبوونەوەی ڕۆڵەکانی دەگیران. ئەمەش جگەوەی ڕەخنەش هەبوو کە ناوبراو زیاتر لەو فیلمانە دەردەکەوت کە ڕۆڵی ئەکتەری نێر زاڵن بەسەر فیلمەکان. کاترینا لە ساڵی ٢٠٠٩، بەشداریکرد لە فیلمی ''نیویۆرک''، ناوەڕۆک و باسەکەی لەسەر [[تیرۆریزم]] بوو، فیلمەکە توانی سەرکەوتنی باش بەدەست بهێنێت هەروەها توانی بۆچوونی ڕەخنەگران بباتەوە، هاوکات کاترینا بەهۆی فیلمەکەوە بووە پاڵێوراوی باشترین خانمەئەکتەری ساڵ لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر. دواتریش بەبەشداریکردن لە فیلمەکانی ''ئەجەب پرێم کی غەزەب کەهانی'' (٢٠٠٩)، ''ڕاجنیتی'' (٢٠١٠) وە ''زیندەگی نا میلەگی دۆبارە'' (٢٠١١)، ئەوا بۆ دووەمینجار بووە پاڵێوراوی باشترین خانمەئەکتەری فیلم فەیر ئەمەش بەهۆی بەشداریکردنی بوو وەک ئەکتەری سەرەکی لە فیلمی ''مێری برازەر کی دولهەن'' (٢٠١١). کاترینا لە چەندین فیلمی داهات بەرز بەشداریکردووە، کە بەشێکیان لە پڕداهاتترین فیلمەکانی بۆلیوودن ئەوانیش [[ئێک تا تایگەر]] (٢٠١٢)، [[دووم ٣]] (٢٠١٣)، [[بانگ بانگ (فیلم)|بانگ بانگ]]! (٢٠١٤)، دوای ئەم فیلمانەش کۆمەڵێ فیلمی کرد کە شکستیان هێنا بەڵام دواتر پێرستی فیلمە پڕداهاتەکانی زیاتر کرد بەبەشداریکردن لە فیلمەکانی [[تایگەر زیندووە]] (٢٠١٧) و بهارەت (٢٠١٩)، هەروەها لە ساڵی ٢٠١٨ بەهۆی بەشداریکردنی لە فیلمی زیڕۆ ئەوا بووە پاڵێوراوی خەڵاتی فیلم فەیر بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت. دوور لەکارەکانیشی، ئەوا لەگەڵ دایکی بەشدارە لە کارە خێرخوازییەکان و لەچەندین بەرنامەی تەلەفزیۆنیش بەشداریی کردووە. کاترینا یەکێکە لەو کەسانەی کە گرنگییەکی زۆری میدیایی پێدەدرێت لە ناوخۆی هیند و سینەمای بۆلیوود بە تایبەت. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢١، کاترینا هاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری بۆلیوود [[ڤیکی کۆشەل]] کرد. == سەرەتای ژیان == کاترینا کێف لەدایکبووی ١٩٨٣ لە هۆنگ کۆنگە، سەرەتا پاشناوی خێزانیی دایکی 'تورکووت' بەکارهێنا. {{efn|Although Kaif has said that she was born in 1983, her birth year has been quoted (or inferred) in reliable sources as 1983 or 1984.<ref>{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Katrina, Hrithik Do A Jig at India TV Broadcast Centre |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=maiuTjFv3-Y&t=14m27s |بڵاوکەرەوە=YouTube |وتەگێڕانەوە=Event occurs at 14:27 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lalwani|یەکەم=Vickey|سەردێڕ=Salman Khan's there for me: Katrina Kaif|ناونیشان=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=[[The Times of India]]|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131005010512/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Katrina Kaif turns 30! |ناونیشان=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-turns-30_139135.html |بڵاوکەرەوە=[[Zee News]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131231152836/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-turns-30_139135.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Katrina Kaif welcomes plans to target false claims in ad world |ناونیشان=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-welcomes-plans-to-target-false-claims-in-ad-world_150321.html |بڵاوکەرەوە=Zee News |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140206020845/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-welcomes-plans-to-target-false-claims-in-ad-world_150321.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref>|name=A}}<ref name="cream2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bamzai | یەکەم = Kaveree | سەردێڕ = Kat who stole the cream | ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/the-rise-of-bollywood-beauty-katrina-kaif/1/127282.html |ئیش= India Today | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923081231/http://indiatoday.intoday.in/story/the-rise-of-bollywood-beauty-katrina-kaif/1/127282.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Happy Birthday Katrina: Ranbir plans big bash for lady love at Barcelona | ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/happy-birthday-katrina-kaif-turns-30/1/291546.html |ئیش= [[India Today]] | ڕێکەوتی سەردان = ٥ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوت = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714130255/http://indiatoday.intoday.in/story/happy-birthday-katrina-kaif-turns-30/1/291546.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif: Lesser known facts | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Katrina-Kaif-Lesser-known-facts/photostory/33609536.cms | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140418050244/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Katrina-Kaif-Lesser-known-facts/photostory/33609536.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> بەپێی قسەکانی کاترینا، باوکی (محەممەد کێف) بازرگانێکی بەریتانی-[[کەشمیر|کەشمیرییە]] هەروەها دایکیشی سوزان (هەندێکجار بە سوزانا بانگی دەکات) ئەوا پارێزەرێکی ئینگلیز و کەسێکی خێرخوازە.<ref name="Bollywood Barbie">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Tees Maar Khan: A British Bollywood Barbie! | ناونیشان = http://www.express.co.uk/entertainment/films/224986/Tees-Maar-Khan-A-British-Bollywood-Barbie | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[Daily Express]] | ڕێکەوت = ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140305121704/http://www.express.co.uk/entertainment/films/224986/Tees-Maar-Khan-A-British-Bollywood-Barbie | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئازاری ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="rise">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = The rise and rise of Katrina Kaif | ناونیشان = http://mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-rise-and-rise-of-Katrina-Kaif/articleshow/16169102.cms | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= [[Mumbai Mirror]] | ڕێکەوت = ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014074135/http://mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-rise-and-rise-of-Katrina-Kaif/articleshow/16169102.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name="hundred3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Varma | یەکەم = Uttara | سەردێڕ = I am hundred per cent Indian ... my Hindi is pretty good | ناونیشان = http://archive.indianexpress.com/news/-i-am-hundred-per-cent-indian-...-my-hindi-is-pretty-good-/487326/0 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش= [[The Indian Express]] | ڕێکەوت = ١٢ی تەممووزی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170628041507/http://archive.indianexpress.com/news/-i-am-hundred-per-cent-indian-...-my-hindi-is-pretty-good-/487326/0 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو حەوت خووشک و برای هەیە، سێ خووشکی گەورە (ستیفانی، کریستینە، ناتاشا)، سێ خووشکی بچووکتر (مێلیسا، سۆنیا و ئیزابێل)، هەروەها برایەکی گەورەیە بەناوی مایکڵ.<ref name="Bollywood Barbie" /><ref name="hundred3"/> ئیزابێل وەک خۆی نمایشکار و ئەکتەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html | سەردێڕ = Isabel Kaif: 10 facts you probably didn't know about Katrina Kaif's sister | ڕێکەوت = ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤| بڵاوکەرەوە = [[CNN-IBN]] | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140302195032/http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی ئازاری ٢٠١٤ | ڕێکەوتی سەردان = ٣٠ی ئایاری ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کاتێک کاترینا منداڵ بوو، دایک و باوکی لەیەکتری جیابوونەوە، باوکی چووە ئەمریکا. کاترینا لەم بارەیەوە دەڵێت، ئەوان وەک [[خوشک و برا]] نەکەوتوونەتە ژێر کاریگەری باوکیان، تەنیا دایکیان گەورەی کردوون.<ref name="hundred3"/><ref name="dumb2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Chaturvedi | یەکەم = Anshul | سەردێڕ = I'm not dumb: Katrina | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Im-not-dumb-Katrina/articleshow/7162203.cms | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140505123041/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Im-not-dumb-Katrina/articleshow/7162203.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> لە بارەی نەبوونی پەیوەندی لەگەڵ باوکی، کاترینا وتوویەتی "کاتێک هاوڕێکانم دەبینم کە باوکێکی باشیان هەیە کە وەک پشتێک وایە بۆیان و پشتگیری خێزانەکەیان دەکات، ئەوا تەنیا ئەوەم دێتە خەیاڵ کە بڵێم خۆزگە منیش ئەوەم دەبوو. لەگەڵ ئەوەش لەبڕی دەربڕینی ناڕەزایی ئەوا پێمباشە کە سوپاسگوزار بم بۆ ئەو شتانەی کە هەمە." لە ساڵی ٢٠٠٩، کاترینا کێف لە چاوپێکەوتنێکی بۆ ئیندیا ئێکسپرێس ئەوەی ڕاگەیاند کە لەپەیوەندیدا نەبووە لەگەڵ باوکی.<ref name="hundred3"/> [[File:Katrina_Kaif_with_her_mother.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif_with_her_mother.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif_with_her_mother.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman is sitting next to an older woman in a crowded room. The younger woman is sitting on the right wearing a white dress, while the older woman is wearing a black dress.|وێنۆک|268x268پیکسڵ|کاترینا کێف و دایکی لەکاتی دابەشکردنی خەڵاتێک، ساڵی ٢٠١١.]] کاترینا لەبارەی جێگۆڕینی ماڵەکەیان بۆ چەند وڵاتێک ئەوەی ڕاگەیاندووە کە ئەمە لەبەر کارەکانی دایکی بووە، کە دایکی خۆی تەرخان کردبوو بۆ کارکردن لە بواری کۆمەڵایەتی: «ئێمە لەگەڵ ماڵگواستنەوە گەورەبووین - سەرەتا هۆنگ کۆنگ ئەو شوێنەبوو کە لێی لەدایک بووم، دواتر چوومە چین، پاشان ژاپۆنن و دوابەدوای ئەوە بە پاپۆڕ چوومە فەڕەنسا لەدوای ئەوەش چووینە سوویسرا، دواتریش چووینە چەند وڵاتێکی ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا، دوای ئەوانیش لە پۆلەندا لە شاری کراکۆو بووین... لەدوای ئەویش چووینە بەلجیکا، دواتر بۆ هاوای، کە ماوەیەکی کورت لەوێ بووین و پاشان لەکۆتایی هاتینە لەندەن.»<ref name="dumb2"/> لەبەرئەوەی کە ماڵیان زوو زوو دەگواستەوە، ئەوا کاترینا لەگەڵ برا و خووشکەکانی بە سیستمی خوێندنی ماڵەوە لەلایەن کۆمەڵێک مامۆستا وانەیان پێ گوتراوە.<ref name="man2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Chaudhury|یەکەم=Shoma|ناونیشان=http://archive.tehelka.com/story_main40.asp?filename=hub041008The_man.asp|سەردێڕ=The Man of the Family|journal=[[Tehelka]]|بەرگ=٥|issue=39|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714141625/http://archive.tehelka.com/story_main40.asp?filename=hub041008The_man.asp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> کاترینا ماوەی سێ ساڵان لە [[لەندەن]] ژیا، دواتر چووە [[ھیندستان|هیندستان]].<ref name="dumb2" /> دواتر پاشناوەکەی کردە پاشناوی خێزانیی باوکی، کاترینا ئەمەی بۆ ئاسانتر دەربڕینی ناوەکەی گەڕاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = My name's Turquotte: Katrina | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/My-names-Turquotte-Katrina/articleshow/4986854.cms?referral=PM | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215032330/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/My-names-Turquotte-Katrina/articleshow/4986854.cms?referral=PM | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١، لە چاوپێکەوتنێکیدا، ئایشە شرۆف بەرهەمهێنەری فیلمی بووم (یەکەم فیلمی کاترینا) وتی "ئێمەبووین کە ناسنامەمان بۆ ئەو درووست کرد. ئەو کچێکی جوانکیلەی ئینگلیز بوو، وە ئێمە باوکێکی کەشمیریمان بۆ دۆزییەوە و ناومان نا کاترینا قازی. دواتر بیرمان کردەوە کە ناوەکە دەبێت لە هیندستان باوتر بێت، بۆئەوەی باشتر بگاتە لای بینەر... دواتر بیرمان بۆئەوە چوو کە قازای زۆر ناوێکی ئاینییە... محەممەد کێف (یاریزانی کریکێتی هیندی) لە لووتکەدابوو، هەربۆیە بۆچوونمان وابوو کە کاترینا کێف ناوێکی نایاب بێت."<ref name="rise" /> دواتر کاترینا ئەم لێدوانەی ئایشە شرۆفی بە لێدوانێکی ئازاربەخش وێنا کرد.<ref name="cream2"/> == ژیانی کارکردن == === نمایشکاری جلووبەرگ و دەستپێکی سینەما === لە تەمەنی چواردە ساڵیدا، کێف بووە براوەی پێشبڕکێی جوانی لە [[ھاوایی|هاوایی]]، هەروەها یەکەم کاری نمایشکاری جلووبەرگی پێدرا لە ڕێکلامێکی خشل و جوانکاری.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Reddy | یەکەم = T.K. | سەردێڕ = Cool Kat comes to Chennai | ناونیشان = http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/15/stories/2003071500180100.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= [[The Hindu]] | ڕێکەوت = ١٥ی تەممووزی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130911060648/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/15/stories/2003071500180100.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> دوابەدوای ئەوە، لە لەندەن دەستی کرد بەکاری نمایشکردنی جلووبەرگ و کاری بۆ چەند دەزگایەکی فریلانس دەکرد و دواتریش بەدیاریکراو لە حەفتەی نمایشکاری لەندەن دەردەکەوت.<ref name="cream2"/> لە نمایشکردنێکی لەندەن، کاترینا سەرنجی فیلمسازی هیندی کایزاد گوستاد ڕاکێشا. ئەو کاترینای هەڵبژارد بۆ بەشداریکردن لە فیلمێکی دزی و ئیرۆتیکی هیند بەناوی ''بووم''، ئەم فیلمە بووە یەکەم کاری ئەکتەری بۆ کاترینا، لە فیلمەکەدا لەپاڵ هەریەکە لە [[ئەمیتاب باچان]]، گوڵشەن گروڤەر، [[جاکی شرۆف]]، مادو ساپری و پادما لاکشمی ڕۆڵی گێڕا.<ref name="london fashion week">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Renuka | یەکەم = Methil | سەردێڕ = She's got the look | ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-to-be-one-of-three-leading-ladies-in-kaizad-gustads-heist-film-boom/1/219881.html |ئیش= India Today | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٦ی ئایاری ٢٠٠٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923085749/http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-to-be-one-of-three-leading-ladies-in-kaizad-gustads-heist-film-boom/1/219881.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref><ref name="boom2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mukherjee | یەکەم = Madhureeta | سەردێڕ = Katrina booms in Bollywood | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Katrina-booms-in-Bollywood/articleshow/22997.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215032338/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Katrina-booms-in-Bollywood/articleshow/22997.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> لەو کاتەی لە هیندستان بوو، کاترینا چەند پێشنیارێکی دیکەی کارکردنی بۆهات، ئەمەش وایکرد کە ناوبراو بڕیار بدات لە هیند بمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Pathiyan | یەکەم = Priya | سەردێڕ = 'I'm not involved with Salman Khan' | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/40363538.cms | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی ئازاری ٢٠٠٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ١٦ی ئازاری ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20040905203940/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/40363538.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، وەک نمایشکاری جلووبەرگ لە هیند دەرکەوتەوە ئەمەش لەوکاتەبوو کە نمایشی بۆ جلووبەرگێکی دیزاینەری هیندی ڕۆهیت بال کرد لە حەفتەی نمایشی هیندی هەروەها لە کالێندەری کینگفیشەر دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Banerjee | یەکەم = Chetna K. | سەردێڕ = Movers, shakers & sizzlers | ناونیشان = http://www.tribuneindia.com/2003/20031228/spectrum/main2.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] | ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130310022439/http://www.tribuneindia.com/2003/20031228/spectrum/main2.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> کاترینا بەخێرایی سەرکەوتنی بەدەستهێنا لە ئەزموونی کارکردنی وەک نمایشکاری جلووبەرگ لە هیند، ئەمەش دوای کارکردنی بۆ براندەکانی [[کۆکا کۆلا]]، [[ئێڵ جی|ئێل گی]]، فێڤیکۆل و [[سامسۆنگ|سامسونگ]].<ref name="success2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Haute route to success | ناونیشان = http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/07/stories/2003080700090200.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu | ڕێکەوت = ٧ی ئابی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20121108053228/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/08/07/stories/2003080700090200.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لەوکاتەی کە کێف خەریکی بەناوبانگ بوون لە بواری نمایشکاریدا، ئەوا یەکەم فیلمی بۆلیوودی بەناوی بووم لە ساڵی ٢٠٠٣ نمایشکرا.<ref name="boom2"/> فیلمەکە نمایشیشی هەبوو لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی کان]]، فیلمەکە بەبازاڕکردن و ناساندنێکی زۆری بۆکرا لە فیستیڤاڵەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bamzai | یەکەم = Kaveree | سەردێڕ = Vava voom | ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/kaizad-gustad-seems-to-be-on-the-roll-with-boom/1/205880.html | ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= India Today | ڕێکەوت = ١٤ی تەممووزی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140303050032/http://indiatoday.intoday.in/story/kaizad-gustad-seems-to-be-on-the-roll-with-boom/1/205880.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = It's Boom time for glamour | ناونیشان = http://www.tribuneindia.com/2003/20030803/spectrum/spotlite.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی نیسانی ٢٠١٤|ئیش= The Tribune | ڕێکەوت = ٣ی ئابی ٢٠٠٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20051203192620/http://www.tribuneindia.com/2003/20030803/spectrum/spotlite.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥}}</ref> فیلمەکە نەیتوانی لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتووبێت، هاوکات نەشی توانی بۆچوونی ئەرێنی لە ڕەخنەگران بەدەست بهێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Always knew Katrina Kaif would be superstar, says 'Boom' director | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Always-knew-Katrina-Kaif-would-be-superstar-says-Boom-director/articleshow/21778559.cms?referral=PM | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ١٢ی ئابی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215035405/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Always-knew-Katrina-Kaif-would-be-superstar-says-Boom-director/articleshow/21778559.cms?referral=PM | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bansal | یەکەم = Robin | سەردێڕ = Kat's Boom days are back to haunt her | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[Hindustan Times]] | ڕێکەوت = ٩ی ئازاری ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140324110934/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> دواتر کاترینا لە نمایشێکیدا بە خراپی دەرکەوت، زیا سەلام لە دەزگای زە هیندوو ئەمەی بۆ خراپی دەرەنجامەکانی فیلمەکەی گەڕاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Salam | یەکەم = Ziya U. | سەردێڕ = Situations vacant | ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2004/01/01/stories/2004010100180100.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Hindu | ڕێکەوت = ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20121106105804/http://www.hindu.com/mp/2004/01/01/stories/2004010100180100.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> هیندووستان تایمز ڕایگەیاند کە دوای نمایشکردنی فیلمی بووم، کاترینا کێف کۆتایی پێ هات، ئەمەش لەبەر خراپی ناوبراو لە قسەکردن بە زمانی هیندی و دەربڕینی شێوەزارەکەی بە ئینگلیزییەکی زاڵ.<ref name="sixhits2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina on top with six hits in a row: critics | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131022163845/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> دواتر کاترینا فیلمەکەی لە ژیانی خۆیدا دەرکرد: "من بووم وەک ڕووداوێکی ژیانم نابینم. کاتێک واژووم بۆ ئەم فیلمە کرد، شتێکم نەدەزانی لەبارەی هیندستان و بینەرانی فیلم".<ref name="that's kat">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = That's Kat! | ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2004/07/05/stories/2004070500870100.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu | ڕێکەوت = ٥ی تەممووزی ٢٠٠٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923074213/http://www.hindu.com/mp/2004/07/05/stories/2004070500870100.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> وێڕای ئەوەی کاترینا لەم کاتەدا بەردەوام بوو لە وەرگرتنی پێشنیار بۆ کارکردن لەبواری نمایشکردنی جلووبەرگ،<ref name="that's kat" /> بەڵام فیلمسازەکان خۆیان لێی دووردەخستەوە چونکە نەیدەتوانی بەباشی بە هیندی قسەبکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/when-john-abraham-made-katrina-kaif-cry-254720 | سەردێڕ = When John Abraham made Katrina Kaif cry | ڕێکەوت = ١٤ی ئابی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = [[NDTV]] | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928224457/http://movies.ndtv.com/bollywood/when-john-abraham-made-katrina-kaif-cry-254720 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تەنانەت، ماهیش بهاتی دەرهێنەر بڕیاریدا کە تارا شارما بخاتە شوێنی کاترینا، لە فیلمی سایا (٢٠٠٣) ئەمەش لەبەرئەوەی نواندنی کاترینای بەدڵ نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2003/mar/03saaya.htm | سەردێڕ = Will Saaya repeat Raaz's success? | ڕێکەوت = ٣ی ئازاری ٢٠٠٣|ئیش= Rediff.com | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141213002527/http://www.rediff.com/movies/2003/mar/03saaya.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|یەکەم١= Vickey |دوایین١= Lalwani | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوابەدوای ئەوە کاترینا بڕیاردا بچێتە پۆلی خوێندنی زمانی هیندی.<ref name="that's kat" /> دوای شکستەکەی لەیەکەم فیلمی بۆلیوودا، کێف لە ساڵی ٢٠٠٤ بە فیلمێکی سینەمای تێلوگۆ دەرکەوتەوە بەناوی مالیسواری. بۆ ئەم فیلمە کاترینا بڕی ١١٠ هەزار دۆلار (٧.٥ ملیۆن ڕووپییە)ی پێدرا، کە ئەمەش لەم کاتە گرانترین کار بوو بۆ خانمەئەکتەرانی سینەماکانی باشووری هیندستان. لەبارەی نواندنەوە ڕەخنە لە کاترینا گیرا، بەڵام فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەست هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/south-india-s-new-faces-imagegallery-0-events-jdwmCvijjggsi.html | سەردێڕ = South India's new faces | بڵاوکەرەوە = Sify | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140716022822/http://www.sify.com/movies/south-india-s-new-faces-imagegallery-0-events-jdwmCvijjggsi.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Pillai | یەکەم = Shreedhar | سەردێڕ = "Malliswari" mania | ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu | ڕێکەوت = ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923013049/http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> === بەرەو سەرکەوتن === [[File:Katrina_Kaif-_2006_IIFA_Awards.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif-_2006_IIFA_Awards.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif-_2006_IIFA_Awards.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman is smiling away from the camera.|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|بەشداربوونی کاترینا لە فیستیڤاڵی ئایفا.]] لە ساڵی ٢٠٠٥، کاترینا لە فیلمی ''سەرکار'' بە ڕۆڵێکی کورت وەک کچە خۆشەویستی [[ئەبھیشەک باچان|ئەبهیشەک باچان]] دەرکەوت، ئەم فیلمە لە جۆری سیاسیی-هەستبزوێن بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/katrinas-voice-dubbed-again-news-bollywood-kkfv1Lbecbbsi.html | سەردێڕ = Katrina's voice dubbed again | ڕێکەوت = ٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٥| بڵاوکەرەوە = Sify | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140717013629/http://www.sify.com/movies/katrinas-voice-dubbed-again-news-bollywood-kkfv1Lbecbbsi.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٧ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٤| دوایین = Jha | یەکەم = Subhash K. | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای ئەم فیلمە، ئەوا لەپاڵ [[سەلمان خان]]، سوشمیتا سێن و سۆهەیل خان لە فیلمی ''مەینێ پیار کیون کیا؟'' دەرکەوت، کاترینا پێی وایە ئەمە یەکەم فیلمی ڕاستەقینەی خۆیەتی لە بۆلیوود،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha | یەکەم = Subhash K. | سەردێڕ = Adi is my kind of director: Katrina | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm14/adi-is-my-kind-of-director-katrina/article1-133690.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٣ی ئابی ٢٠٠٦| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141216143049/http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm14/adi-is-my-kind-of-director-katrina/article1-133690.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> فیلمەکە کە لەدەرهێنانی دەیڤد داڤان بوو ئەوا لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی گەورەی بەدەستهێنا، چیڕۆکی فیلمەکە لە فیلمی کاکتەس فلۆوەری هۆلیوود وەرگیرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2004/jul/29david.htm | سەردێڕ = We need laughter in our lives | ڕێکەوت = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ئیش= Rediff.com | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029191922/http://www.rediff.com/movies/2004/jul/29david.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| دوایین = Jha | یەکەم = Subhash K. | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2005/aug/23box.htm | سەردێڕ = Box office cold to Bipasha's sizzle | ڕێکەوت = ٢٣ی ئابی ٢٠٠٥|ئیش= Rediff.com | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029190549/http://www.rediff.com/movies/2005/aug/23box.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ ئەم ڕۆڵەی کاترینا خەڵاتی ستاردەستی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bose | یەکەم = Derek | سەردێڕ = Director's choice | ناونیشان = http://www.tribuneindia.com/2009/20090228/saturday/main1.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Tribune | ڕێکەوت = ٢٨ی شوباتی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20100830001547/http://www.tribuneindia.com/2009/20090228/saturday/main1.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> بە قسەی سوکانیا ڤێرما بۆ دەزگای ڕێدیف، کاترینا وەکو خانمەشازادەیەکی دیزنی وایە، ئامادەبوونی لەسەر شاشە نەرمونیانی و خۆشەویستی دەبەخشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2005/jul/15mpkk.htm | سەردێڕ = David Dhawan does it again with MPKK |ئیش= Rediff.com | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923094202/http://www.rediff.com/movies/2005/jul/15mpkk.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Verma | یەکەم = Sukanya | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەر لەم ساڵەدا، کاترینا جارێکی لە سینەمای تێلووگۆ دەرکەوتەوە بەڵام ئەمجارەیان بە ڕۆڵێکی کورت بوو لە فیلمی ئەلاری پیدوگو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Commercial potboiler | ناونیشان = http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu | ڕێکەوت = ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130925143908/http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٦، کاترینا بۆیەکەمینجار لەپاڵ [[ئاکشای کومار|ئاکشەی کومار]] ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی ''هەمکۆ دیوانا کار گایا''، کە لەدەرهێنانی ڕاج کانوار بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwNg== | سەردێڕ = Box Office 2006 | بڵاوکەرەوە = [[Box Office India]] | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014132118/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwNg%3D%3D | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم فیلمەش شکستی هێنا، فیلمەکە باس لە کچ و کوڕێکدا دەکات کە دەکەونە داوی خۆشەویستی یەکترییەوە بەڵام هەریەکەیان لەکەسێکی دیکە مارە کراوە. دەزگای سیفی لەبارەی دەرکەوتنی کاترینا نووسی، "ئەم ڕۆڵە وەک ئەوە وایە کە بۆ کاترینا دوورابێت، لە دوو دیمەن تەواو بینەری دەتواندەوە لە هەست و سۆزدا"، هاوکات بەپێی پێداچوونەوەکە بێت ئەوا ڕۆڵی کاترینا شاردرایەوە بەهۆی بەرچاوی ڕۆڵی ئەو خانمەئەکتەرانەی کە لە فیلمەکەدا ڕۆڵی پاڵپشتیان گێڕابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/bollywood/preview.php?ctid=5&cid=2425&id=14185919 | سەردێڕ = Movie Review: Humko Deewana Kar Gaye | بڵاوکەرەوە = Sify | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140717000538/http://www.sify.com/movies/bollywood/preview.php?ctid=5&cid=2425&id=14185919 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٧ی تەممووزی ٢٠١٤ | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هەر لەو ساڵەدا، کێف لە فیلمێکی تاوانی-هەستبزوێنی مەلایلامی بەناوی ''بەلرام لەدی تاراداس'' لەپاڵ ماممووتی ڕۆڵی سەرەکی گێرا. بۆ ئەم فیلمە، ڕیشی ڕاج سینگ بۆ دەزگای زە هیندوو نووسی، دەرکەوتنەکەی کاترینا "سەرنجڕاکێشە".<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Singh | یەکەم = Rishi R. | سەردێڕ = A crime thriller from I.V. Sasi | ناونیشان = http://www.hindu.com/2006/05/02/stories/2006050200940200.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu | ڕێکەوت = ٢ی ئایاری ٢٠٠٦| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927055745/http://www.hindu.com/2006/05/02/stories/2006050200940200.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> ژیانی کارکردنی کاترینا کێف لە سینەما، لەساڵی ٢٠٠٧ گۆڕا ئەمەش دوای ئەوەی لە چەند فیلمێکی زۆر سەرکەوتوو ڕۆڵی گێڕا.<ref name="dhoom3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Ghosh | یەکەم = Debasmita | سەردێڕ = From Boom to Dhoom: Katrina Kaif's best movies | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/From-Boom-to-Dhoom-Katrina-Kaif-s-best-movies/Article1-1127029.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140221125944/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/from-boom-to-dhoom-katrina-kaif-s-best-movies/article1-1127029.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ زە ئیندیان ئێکسپرێس، کێف ئەوەی ڕاگەیاند کە فیلمی ''نەمەستێ لەندەنی'' دەرهێنەر ڤیپول ئەمروتال شا بۆ ئەو وەچەرخانێکی گرنگ بوو چونکە پێی وایە یەکەمینجار بوو کە ڕۆڵێکی گرنگ و سەرەکی پێبدرێت.<ref name="hundred3"/> لە فیلمەکە، کاترینا ئەزموونی ژیانکردنی لە لەندەن گواستەوە، بەوەی لە ناوەڕۆکی فیلمەکە ڕۆڵی کچێکی هیندی-بەریتانی دەگێڕێت کە نیازی وایە هاوسەرگیری لەگەڵ کوڕێکی بەریتانی بکات، ئەمەش وێڕای ئەوەی خێزانەکەی دژی ئەو بڕیاردانەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = The other Kaif | ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2007/03/22/stories/2007032200830100.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu | ڕێکەوت = ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927225418/http://www.hindu.com/mp/2007/03/22/stories/2007032200830100.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> بۆچوونی ڕەخنەگران لەسەر فیلمەکە جیاوازبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kotwani | یەکەم = Hiren | سەردێڕ = Vipul Shah defends Namastey London | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Bollwood/Vipul-Shah-defends-Namastey-London/Article1-212487.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٢٩ی ئازاری ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130929235303/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Bollwood/Vipul-Shah-defends-Namastey-London/Article1-212487.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> سوکانیا ڤارما ستایشی ڕۆڵی کاترینای کرد و بەڕۆڵیکی گونجاوی بینی بۆ ئەو، پێی وابوو کە کاترینا بە ستایلێکی گونجاو دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2007/mar/23nl.htm | سەردێڕ = Namastey London is a fun ride | ڕێکەوت = ٢٣ی ئازاری ٢٠٠٧|ئیش= Rediff.com | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927213900/http://www.rediff.com/movies/2007/mar/23nl.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Verma | یەکەم = Sukanya | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کیمیا (کێمستری) نێوان کاترینا و ئاکشەی کومار بەباشی وەسف کرا، لەم بارەیەوە نیکات کازمی بۆ زە تایمز ئۆف ئیندیای نووسی "ئەمە دووانەیەکی تەواو نوێیە."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kazmi | یەکەم = Nikhat | سەردێڕ = Namastey London | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Namastey-London/movie-review/1802925.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131222013623/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Namastey-London/movie-review/1802925.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> تاران ئەدارش بۆ بۆلیوود هەنگاما نووسی، "کاترینا سەرسامکەرە. ئەو پێشتر ئێمەی سەرسام کرد بەو متمانە بەخۆبوونەی لە ڕۆڵگێڕان لە فیلمی هەمکۆ دیوانا کار گایا وە ئەمجارەش بەهەمان شێوە لە فیلمی نەمەستێ لەنەدەن، ئەو جارێکی دیکە بەڕۆحیەتێکی بەرزەوە گەڕاوەتەوە بۆ نواندن. ئەو بەشێکی قورسی بە سانایی تێپەڕاند."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/movie/namastey-london/critic-review/ | سەردێڕ = Namastey London Review – Bollywood Hungama | وێبگە = Bollywood Hungama | زمان = en-US | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180508184928/http://www.bollywoodhungama.com/movie/namastey-london/critic-review/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی ئایاری ٢٠١٨| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی نیسانی ٢٠١٨| دوایین = Hungama | یەکەم = Bollywood | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[پەڕگە:Akshay & Katrina on the sets of Welcome.jpg|ڕاست|وێنۆک|کاترینا کێف و ئاکشەی کومار لە سێتی فیلمی وێڵکەم، هەردوو ئەکتەر لە کۆمەڵێ فیلم ڕۆڵی سەرەکیان گێڕاوە و فیلمەکانیش سەرکەوتنی باشیان بەبدەستهێنا لە بۆکس ئۆفیس.]] دواتر کێف بە ڕۆڵی پزیشکێک لە فیلمی ''ئەپنێ'' بەشداریکرد، فیلمەکە لە چەشنی دراما و وەرزشییە، لەپاڵ هەریەکە لە [[دارمەندرا|دارمێندرا]]، [[سەنی دیۆل]] و بۆبی دیۆل ڕۆڵی سەرەکی گێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2007/05/apne_preview.shtml | سەردێڕ = Apne | ڕێکەوت = ١٥ی نیسانی ٢٠٠٧| بڵاوکەرەوە = BBC | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20080226134026/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2007/05/apne_preview.shtml | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی شوباتی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| دوایین = Gajjar | یەکەم = Manish | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای نمایشکردنی فیلمی ئەپنێ، کاترینا جارێکی دیکە پێشنیاری کارکردنی وەرگرتەوە لەلایەن دەرهێنەر دەیڤ داڤان، ئەمەش بەبەشداریکردنی بوو لە فیلمی ''پارتنەر''، کە لەپاڵ [[سەلمان خان]] لەم فیلمە بەشداریکرد، فیلمەکە وەک فیلمەکانی دیکەی دەیڤد ئەوا لە جۆری کۆمێدیایە، لە پاڵ ئەوانیش هەریەکە لە گۆڤیندا و لارا دەتا بەشداربوون بەڕۆڵی سەرەکی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Krishna | یەکەم = Sonali | سەردێڕ = Partner may face $30 mn Hitch | ناونیشان = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-08-08/news/27673674_1_hitch-indian-films-bollywood | ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[The Economic Times]] | ڕێکەوت = ٨ی ئابی ٢٠٠٧| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131221193833/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-08-08/news/27673674_1_hitch-indian-films-bollywood | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> فیلمەکە لە گشت جیهان توانی ١٤ ملیۆن دۆلار (١.٠٢ ملیار ڕووپییە) کۆبکاتەوە، بەمەش بووە یەکێک لە هەرە فیلمە سەرکەوتووەکانی ساڵ لە بۆکس ئۆفیسی بۆلیوود.<ref name="boxoffice2007">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw== | سەردێڕ = Box Office 2007 | بڵاوکەرەوە = Box Office India | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014132441/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw%3D%3D | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="top">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= | سەردێڕ = Top All Time Worldwide Grossers Updated 11/5/2012 | ڕێکەوت = ١١ی ئایاری ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = Box Office India | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat= | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆتا فیلمی کاترینا لەم ساڵەدا، فیلمی ''وێڵکەم'' بوو، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی ئەنیز بەزمییە، لەپاڵ [[ئاکشای کومار|ئاکشەی کومار]]، نانا پاتیکار، مالیکا شێراوات و ئەنیل کاپوور ڕۆڵی سەرەکی گێڕا. وێڕای ئەوەی فیلمەکە بۆچوونی نەرێنی وەرگرت لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، بەڵام بووە دووەم پڕداهاتترین فیلمی ساڵی بۆلیوود.<ref name="dhoom3"/><ref name="boxoffice2007" /> یەکێک لەو ڕەخنانەی لە کاترینا گیرا، ئەوەبوو کە دووبارەیی لە ڕۆڵ و کارەکتەرەکانی بەردەوام لە فیلمەکانی هەستی پێکراوە.<ref name="man2"/> لە ساڵی ٢٠٠٨، کێف لە سێ فیلمدا بەشداریکرد، سەرەتا لە فیلمێکی ئاکشن-هەستبزوێن بەناوی ''ڕەیس'' (پێشبڕکێ) بوو، ئەم فیلمە لەدەرهێنانی عەباس-مەستانە، چیڕۆکی فیلمەکە لەسەر دوو زڕ برایە کە جەنگ دەکەوێتە نێوانیان لەسەر سەروەت و سامانی باوکیان، کاترینا لەپاڵ [[سەیف عەلی خان]]، ئاکشای خانا و بیپاشا باسو دەرکەوت.نیکات کازمیی ڕەخنەگر، ستایشی فیلمەکەی کرد بەتایبەت لە ڕوانگەی ئاکشن، بەڵام ڕەخنەی لە کاترینا گرت و بە زۆر کەم بایەخانە وەسفی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kazmi | یەکەم = Nikhat | سەردێڕ = Race Review | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Race/movie-review/2888134.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢١ی ئازاری ٢٠٠٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131010184938/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Race/movie-review/2888134.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> دواتر، کاترینا جارێکی دیکە لەگەڵ ئاکشەی کومار دەرکەوتەوە، لە فیلمێکی کۆمێدی دەرهێنەر ئەنیس بەزمی بەناوی سینگ ئز کینگ، فیلمەکە توانی ١٨ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (هاوتا بە ١.٢٥ ملیار ڕووپییە) کۆبکاتەوە، ئەمەش بووە شەشەمین گەورە سەرکەوتنی کاترینا کێف بەسەریەکەوە لە بۆکس ئۆفیس.<ref name="sixhits2"/><ref name="top2">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= | سەردێڕ = Top All Time Worldwide Grossers Updated 11/5/2012 | ڕێکەوت = ١١ی ئایاری ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = Box Office India | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat= | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="boxoffice2008">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&catName=MjAwOA== | سەردێڕ = Box Office 2008 | بڵاوکەرەوە = Box Office India | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014132123/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&catName=MjAwOA%3D%3D | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هەرچەند کە بۆچوونی جیاواز لەسەر دەرکەوتنەکانیدا هەبوون،<ref name="dhoom3"/> ڕەخنەگر ڕاجیڤ مەسەند کاترینا کێف وەک تەلارێکی ناڕێک وایە... نواندنەکەی زۆر لاوازە کە وات لێدەکات کە پێی بڵێی بەزووترین کات سەیری ماهوبالا بکە تاکوو [[مادھوری دیکشیت|مادهوری]] بۆئەوە شتێک فێربیت."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/singh-is-kinng-a-dead-zone-of-comedy/70704-8.html | سەردێڕ = Masand's Verdict: Singh is Kinng | بڵاوکەرەوە = CNN-IBN | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130922190131/http://ibnlive.in.com/news/singh-is-kinng-a-dead-zone-of-comedy/70704-8.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Masand | یەکەم = Rajeev | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆتا فیلمی کاترینا لەم ساڵەدا، فیلمی ''یوڤراج'' بوو لە دەرهێنانی سوبهاش گای، ئەم فیلمە لە بۆکس ئۆفیس شکستی هێنا،<ref name="boxoffice2008" /> کاترینا لەپاڵ سەلمان خان و ئەنیل کاپوور لە فیلمەکەدا دەرکەوت. بۆ بەرجەستەکردنی ئەم فیلمە، ماوەیەک کاترینا لەگەڵ گرووپێکی ئۆرکێسترا مەشقی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = KBR | یەکەم = Upala | سەردێڕ = KAIFi tagda hai | ناونیشان = http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/nov/131108-Salman-Khan-Katrina-Kaif-Pranksters-Cello-Yuvvraaj-Bollywood.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= [[Mid Day]] | ڕێکەوت = ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141013055443/http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/nov/131108-Salman-Khan-Katrina-Kaif-Pranksters-Cello-Yuvvraaj-Bollywood.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەبارەی ڕۆڵی کاترینا، سۆنیا چۆپرا بۆ دەزگای سیفی نووسی "لە فیلمەکەدا، کاترینا ڕۆڵی کچێکی دەگێڕا کە لەلایەن باوکییەوە ڕێگری لێدەکرا بۆ شووکردن بە دڵدارە هەژارەکەی. کاترینا لە ژەنینی چەلۆ نایاب و ڕازیکەر بوو".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/review-yuvvraaj-a-yawn-of-a-moral-science-lesson-review-bollywood-14803151.html | سەردێڕ = Review: Yuvvraaj a yawn of a moral science lesson | بڵاوکەرەوە = [[Sify]] | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131222174804/http://www.sify.com/movies/review-yuvvraaj-a-yawn-of-a-moral-science-lesson-review-bollywood-14803151.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| دوایین = Chopra | یەکەم = Sonia | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وێڕای جیاوازی لە بۆچوونی ڕەخنەگران لەسەر فیلمەکە، بەڵام فیلمەکە خرایە ئەرشیفی فیلمخانەی ئەکادیمیای زانستەکان و ھونەرەکانی وێنەی جوڵاو، ئەمەش بەهۆی ئەو ڕەهەنەدە هونەرییەی کە هەی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Memon | یەکەم = Ayaz | سەردێڕ = When lines are crossed | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/analysis/column-when-lines-are-crossed-1208634 | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= [[Daily News and Analysis]] | ڕێکەوت = ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140727164342/http://www.dnaindia.com/analysis/column-when-lines-are-crossed-1208634 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Subhash Ghai's Yuvvraaj goes to Oscar library | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ١٢ی شوباتی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130929235306/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> پێش فیلمی ''نیویۆرک''، دەنگی کاترینا لەڕێگای کەسانی دۆبلێرەوە دادەنرا ئەمەش بەهۆی لاوازیی ناوبراوبوو لە قسەکردن بە زمانی هیندییەکی ڕەوان.{{efn|In ''Boom'', ''Namastey London'' and ''Singh is Kingg'', Kaif's real voice was retained.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Stars with voiceovers |ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/stars-with-voiceovers/article1-908137.aspx |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=Hindustan Times |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141021185115/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/stars-with-voiceovers/article1-908137.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Katrina finds her voice |ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-finds-her-voice/articleshow/2212297.cms |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=The Times of India |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141025175924/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-finds-her-voice/articleshow/2212297.cms |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref>|name=B}} وێڕای ئەوەی لە زنجیرە فیلمێکی سەرکەوتوودا دەرکەوت، بەڵام ڕەخنەگران تێبینییان کردبوو کە ئەم فیلمانە بەپاڵپشتیی ئەکتەرە نێرەکان بەمشێوەیە سەرکەوتنیان بەدەستهێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Vijayakar | یەکەم = Rajiv | سەردێڕ = New queen bee? | ناونیشان = http://www.deccanherald.com/content/274159/queen-bee.html | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= [[Deccan Chronicle]] | ڕێکەوت = ٢٦ی ئابی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140726082502/http://www.deccanherald.com/content/274159/queen-bee.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> بەردەوام ڕەخنە لەنواندنی کاترینا دەگیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kaul | یەکەم = Vivek | سەردێڕ = Deepika is the new Katrina | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/blogs/post-deepika-is-the-new-katrina-1581434 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Daily News and Analysis | ڕێکەوت = ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141012222006/http://www.dnaindia.com/blogs/post-deepika-is-the-new-katrina-1581434 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://zeenews.india.com/exclusive/i-look-at-acting-more-as-motivation-than-inspiration-katrina_4092.html | سەردێڕ = I look at acting more as motivation than inspiration: Katrina | ڕێکەوت = ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| بڵاوکەرەوە = Zee News | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014040601/http://zeenews.india.com/exclusive/i-look-at-acting-more-as-motivation-than-inspiration-katrina_4092.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کاترینا لەبارەی دەستپێکی کارەکانی ئەوەی وتووە "فیلمە سەرەتاییەکانم بۆ قۆناغی فێربوون باشبوون... هیچ پەشیمانییەکم لێیان نییە."<ref name="cream2"/> === نیویۆرک و سەرکەوتنی مەزن لە بۆکس ئۆفیس === [[File:Katrina_Kaif.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman dressed in a white salwar kameez (traditional Indian dress) with her hair down is smiling and looking away from the camera.|وێنۆک|272x272پیکسڵ|کاترینا لە بۆنەیەکدا بۆ فیلمی زیندەگی نا میلەنگی دۆبارە.]] دوای بەشداریکردنی لە چەندین فیلم، کە کاترینا زیاتر وەک لایەنی زیادکردنی جوانکاری بۆ فیلمەکە بەکاردەهات، لە ساڵی ٢٠٠٩ لە فیلمی ''نیویۆرک'' دەرکەوت، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی کەبیر خانە، جۆری فیلمەکە دراما و تیرۆریستییە، لە فیلمەکەدا کاترینا لەپاڵ [[جۆن ئەبرەھام|جۆن ئەبرەهام]] و نیل نیتن موکیش بە ڕۆڵی سەرەکی بەشداربوو. چیڕۆکی فیلمەکە باس لەژیانی سێ هاوڕی دەکات کە چۆن ژیانیان تێکدەچێت لەدوای ڕووداوەکانی هێرشی ١١ی ئەیلوول. لە فیلمەکەدا، کێف ڕۆلی کەسایەتی (مایا)ی دەگێڕا، کە قوتابییەکی زانکۆیە و دواتر هاوسەرگیری لەگەڵ تیرۆریستێک دەکات. کاترینا ئاماژەی بەوەداوە کە مایا لەخودی خۆیەوە نزیک بوو، چونکە ڕووبەڕووی هەمان مامەڵەی خراپ دەبوویەوە بەهۆی ڕەنگی پێستی ئەمەش لەوکاتەی لە لەندەن دەژیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = I was conscious of my skin colour while growing up: Katrina | ناونیشان = http://archive.indianexpress.com/news/i-was-conscious-of-my-skin-colour-while-growing-up-katrina/480776/ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Indian Express | ڕێکەوت = ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140222152209/http://archive.indianexpress.com/news/i-was-conscious-of-my-skin-colour-while-growing-up-katrina/480776/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref><ref name="arm candy2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Kat is only Akshay's arm candy | ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-07/news-interviews/28190362_1_akshay-kumar-katrina-kaif-s-homepage-film | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٧ی ئابی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928093920/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-07/news-interviews/28190362_1_akshay-kumar-katrina-kaif-s-homepage-film | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نیویۆرک لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا، هاوکات توانی بۆچوونی ئەرێنی لە ڕەخنەگرانیش وەربگرێت.<ref name="boxoffice2009">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&catName=MjAwOQ== | سەردێڕ = Box Office 2009 | بڵاوکەرەوە = Box Office India | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014131907/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&catName=MjAwOQ%3D%3D | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = I am not glamorous in real life: Katrina Kaif | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-am-not-glamorous-in-real-life-Katrina-Kaif/Article1-472226.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714122213/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-am-not-glamorous-in-real-life-Katrina-Kaif/Article1-472226.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> ڕەخنەگر سوبهاش کەی جها ستایشی ڕۆڵ و دەرکەوتنی کاترینا کێفی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha | یەکەم = Subhash K. | سەردێڕ = 'New York', a remarkable effort | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/New-York-a-remarkable-effort/articleshow/4709214.cms?referral=PM | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052638/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/New-York-a-remarkable-effort/articleshow/4709214.cms?referral=PM | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> لەلایەن نووسەرێکی تایمز ئۆف ئیندیا، فیلمی نیویۆرک بەباشترین کاری کاترینا لەماوەی ئەزموونی ئەکتەریدا وێنا کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = New York Movie Review | ناونیشان = https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/new-york/movie-review/4707568.cms |ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180716185345/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/New-York/movie-review/4707568.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای ئەوە، بەهۆی فیلمی نیویۆرکەوە کاترینا بووە پاڵێوراوی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری ساڵ لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر.<ref name="awards2">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/3458 | سەردێڕ = Katrina Kaif &#124; Latest Celebrity Awards | بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141112101550/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/3458 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دواتر لە فیلمی بلو، دەرکەوتنێکی تایبەتی هەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha | یەکەم = Subhash K. | سەردێڕ = Katrina's guest performance in Blue lasts just 8 minutes | ناونیشان = http://archive.mid-day.com/entertainment/2009/aug/190809-Bollywood-Katrina-Kaif-Blue-underwater-thriller-guest-performance.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Mid Day | ڕێکەوت = ١٩ی ئابی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی شوباتی ٢٠١٤ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20140204095601/http://archive.mid-day.com/entertainment/2009/aug/190809-Bollywood-Katrina-Kaif-Blue-underwater-thriller-guest-performance.htm | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هەر لەم ساڵەدا، کاترینا لەگەڵ [[ڕانبیر کاپوور]] دەرکەوت لە فیلمی ''ئەجەب پرێم کی غەزەب کەهانی''، لە فیلمەکەدا کاترینا ڕۆڵی کچەهەتیوێکی گێڕا کە ناچاری دەکەن بۆ ئەوەی شوو بە دەوڵەمەندێک بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&catName=MjAwOQ== | سەردێڕ = Box Office 2009 | بڵاوکەرەوە = Box Office India | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014131907/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&catName=MjAwOQ%3D%3D | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فیلمەکە لەدەرهێنانی ڕاجکومار سانتۆشییە، تاران ئەدرەش لە بۆلیوود هەنگاما نووسی، "کاترینا بەردەوامە لە سەرسامکردنی ئێمە... ئەو لە هەردوو دیمەنی سۆزدارانە و ئاسایی نایاب بوو" هەروەها تاران پەسنی نواندنی نێوان ڕانبیر کاپوور و کاترینا کیفی کرد لەم فیلمەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/510223 | سەردێڕ = Ajab Prem Ki Ghazab Kahani (2009) Review | ڕێکەوت = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = [[Bollywood Hungama]] | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131015042425/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/510223 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Adarsh | یەکەم = Taran | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کۆتا فیلمی ئەمساڵەی کاترینا، فیلمی دی دەنا دەن بوو.<ref name="arm candy2"/> ئەم فیلمەش لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا. لە ساڵی ٢٠١٠، کێف لە فیلمێکی هەستبزوێن-سیاسیی بەناوی ڕاجنیتی بەشداریکرد، فیلمەکە لە دەرهێنانی پراکەش جها بوو، هەریەکە لە ڕانبیر کاپوور، [[ئاجای دیڤگان]]، ئەرجون ڕامپال، نانا پاتیکار، مەنۆج بەجپای و سارا تۆمپسن بەشداربوون. فیلمەکە سەرچاوەی گرتبوو لە داستانی مەهاباراتا و ڕۆمانی گادفازەر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Lahiri | یەکەم = Tripti | ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/06/04/rajneeti-mahabharat-godfather-set-in-bhopal/ | سەردێڕ = 'Rajneeti': 'Mahabharat,' 'Godfather,' in Bhopal |ئیش= [[The Wall Street Journal]] | ڕێکەوت = ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131015075752/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/06/04/rajneeti-mahabharat-godfather-set-in-bhopal/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> چیڕۆکی فیلمەکە لەناوجەرگەی شاری بۆپالە، باس لە دوو حیزبی سیاسیی دەکات کە دەیانەوێت دەستبگرن بەسەر هێز، دەسەڵات و گەندەڵی ناوچەکە. وێڕای ئەوەی کە لە میدیاکان ئەوە باس دەکرا کە کەسایەتی کاترینا کێف لە فیلمەکەدا لەسەر ژیانی سۆنیا غاندی وەرگیراوە، بەڵام خودی کێف ئەمەی ڕەتکردەوە. کاترینا بۆ خۆئامادەکردنی بۆ ئەم فیلمە، سەیری کەمپەینەکانی هەڵبژاردنی پریانکا غاندی دەکرد، بۆئەوەی فێری زمانی جەستەی سیاسییەکان بێت. دوای نمایشکردنی فیلمەکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/i-was-shocked-when-approached-for-raajneeti/115962-8-66.html | سەردێڕ = I was shocked when approached for Raajneeti | ڕێکەوت = ٢٢ی ئایاری ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140421083323/http://ibnlive.in.com/news/i-was-shocked-when-approached-for-raajneeti/115962-8-66.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی نیسانی ٢٠١٤ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی نیسانی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = I watched Priyanka Gandhi's videos to get Rajneeti look: Katrina | ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/I+watched+Priyanka+Gandhi's+videos+to+get+Rajneeti+look:+Katrina/1/94724.html | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= India Today | ڕێکەوت = ٢٦ی نیسانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140427030623/http://indiatoday.intoday.in/story/I%20watched%20Priyanka%20Gandhi%27s%20videos%20to%20get%20Rajneeti%20look%3A%20Katrina/1/94724.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> ڕەخنەگران بۆچوونی ئەرێنییان لەبارەی فیلمەکە وەشاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bhirani | یەکەم = Radhika | سەردێڕ = Raajneeti has coffers ringing with political winner | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131025174724/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html | سەردێڕ = 'Raajneeti' is thrilling and gripping | ڕێکەوت = ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140113231757/http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ | ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| دوایین = Masand | یەکەم = Rajeev | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Joshi | یەکەم = Namrata | سەردێڕ = Rajneeti | ناونیشان = http://www.outlookindia.com/article/Rajneeti/265711 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= [[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] | ڕێکەوت = ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714144900/http://www.outlookindia.com/article/Rajneeti/265711 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> نیکات کازمی پەسنی دەرکەوتنی کاترینای کرد لەبەردەم کامێرا و بە کەسایەتییەکی بەهێز وەسفی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kazmi | یەکەم = Nikhat | سەردێڕ = Raajneeti Review | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا بەوەی توانی ٢٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (١.٤ ملیار ڕووپییەی هیندی) کۆبکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA== | سەردێڕ = Box Office 2010 | بڵاوکەرەوە = Box Office India | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کاترینا کێف بۆ شەشەمین جار لەگەڵ ئاکشەی کومار دەرکەوتەوە، ئەمەش هەر لە ساڵی ٢٠١٠ بوو کاتێک بەیەکەوە لە فیلمی کۆمێدی (تیس مار خان) دەرکەوتن، فیلمەکە لە دەرهێنانی فەرەح خانە. لەم فیلمە کاترینا بەشداربوو لە گۆرانییەکی سەمائامێز بەناوی (شیلا کی جەوانی)، ئەم گۆرانییە دەنگدانەوەی زۆری هەبوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Wangoo | یەکەم = Anupama | سەردێڕ = Sheila steals Munni's thunder | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Sheila-steals-Munnis-thunder/articleshow/7164852.cms?referral=PM | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠١٥|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180208112323/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Sheila-steals-Munnis-thunder/articleshow/7164852.cms?referral=PM | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی شوباتی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها بۆ خۆ ئامادەکردن بۆ گۆرانییەکە ئەوا کاترینا کێف لەگەڵ سەماکەر ڤیرۆنیکا دی سوزا مەشقی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Dabholkar | یەکەم = Reshma K. | سەردێڕ = Katrina: Bollywood's only belly dancer | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Bollywoods-only-belly-dancer/pmredirectshow/7058136.cms? | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠١٥|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180208112323/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Bollywoods-only-belly-dancer/pmredirectshow/7058136.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی شوباتی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وێڕای دەنگدانەوەی گۆرانییەکان، تیس مار خان شکستی هێنا لە بۆکس ئۆفیس هەروەها نەیتوانی ڕەخنەگران لەخۆی ڕازی بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = TMK fails to impress critics | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131025174721/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Fall and fall of akki | ناونیشان = http://www.telegraphindia.com/1110209/jsp/entertainment/story_13553921.jsp | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش= [[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] | ڕێکەوت = ٩ی شوباتی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141210050313/http://www.telegraphindia.com/1110209/jsp/entertainment/story_13553921.jsp | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> ڕینوکا ڕاو بۆ دەیلی نیوز ئەند ئەنەلایزس نووسی "کاترینا زۆر نواندن ئامێزانە دەردەکەوێت... بەخراپی." هاوکات لەلایەنی دەرکەوتنی لە گۆرانییەکان پەسنی کاترینای کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Rao | یەکەم = Renuka | سەردێڕ = Review: Tees Maar Khan is not worth even a free ticket | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-tees-maar-khan-is-not-worth-even-a-free-ticket-1485367 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Daily News and Analysis | ڕێکەوت = ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141012223534/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-tees-maar-khan-is-not-worth-even-a-free-ticket-1485367 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> [[File:Anushka_Sharma,_Shahrukh_Khan_and_Katrina_Kaif_at_the_premiere_of_JAB_TAK_HAI_JAAN.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anushka_Sharma,_Shahrukh_Khan_and_Katrina_Kaif_at_the_premiere_of_JAB_TAK_HAI_JAAN.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AAnushka_Sharma%2C_Shahrukh_Khan_and_Katrina_Kaif_at_the_premiere_of_JAB_TAK_HAI_JAAN.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} man in a suit is interlocking arms with two women. The woman on the left is wearing a blue one-shouldered gown with her hair up, while the woman on the right is wearing a gold sari (South Asian attire) with her hair down.|چەپ|وێنۆک|293x293پیکسڵ|سێیانەی فیلمی جەب تەک هەی جان؛ لە ڕاستەوە کاترینا کێف، [[شاروخ خان]] وە [[ئەنوشکا شارما]].]] بۆ ساڵی دواتر (٢٠١١)، کاترینا کێف بۆیەکەمینجار لەگەڵ ڕیتیک ڕۆشان دەرکەوت لە فیلمی زیندەگی نا میلەگی دوبارە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Lalwani | یەکەم = Vickey | سەردێڕ = No issues with the kiss: Hrithik Roshan, Katrina Kaif | ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698522_1_katrina-kaif-kiss-locking-lips | ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928034348/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698522_1_katrina-kaif-kiss-locking-lips | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فیلمەکە باس لە سێ هاوڕێ دەکات کە دەچنە گەشتی وڵاتی ئیسپانیا وەک کورتەگەشتێکی زوگورتیانە، یەکێک لەو کوڕانە دەکەوێتە داوی خۆشەویستی لەگەڵ لەیلا (کاترینا). فیلمەکە هەر لەلایەنی ڕەخنەگرانە و هەمیش لەلایەنی بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Sahni | یەکەم = Diksha | ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/07/15/review-round-up-zindagi-na-milegi-dobara/ | سەردێڕ = Review Round-Up: 'Zindagi Na Milegi Dobara' |ئیش= The Wall Street Journal | ڕێکەوت = ١٥ی تەممووزی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714233533/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/07/15/review-round-up-zindagi-na-milegi-dobara/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings | سەردێڕ = Box Office Earnings 19/08/10 – 25/08/11 (Nett Collections in Ind Rs) | بڵاوکەرەوە = Box Office India | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20110903171326/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی ئەیلوولی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هاوکات دەستیگرت بەسەر زۆربەی خەڵاتەکانی ناوخۆی ئەم ساڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/awards/id/535587 | سەردێڕ = Zindagi Na Milegi Dobara (2011) &#124; Latest Movie Awards | بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131103035713/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/awards/id/535587 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> ڕیچارد کویپەر بۆ ڤارایتی نووسی، "کاترینا ئەوەندە جوانە کە دەبێتە سەرچاوەی ئیلهام بەخشی بۆ هەمووان تاکوو بچنە بەردەم ئاوێنە و شتێک بۆخۆیان بکەن."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kuipers | یەکەم = Richard | سەردێڕ = Review: 'Zindagi na milegi dobara' | ناونیشان = https://variety.com/2011/film/reviews/zindagi-na-milegi-dobara-1117945686/ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= [[Variety (magazine)|Variety]] | ڕێکەوت = ٢١ی تەممووزی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928223219/http://variety.com/2011/film/reviews/zindagi-na-milegi-dobara-1117945686/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> دوای ئەوە هەر لە ساڵی ٢٠١١، کاترینا لە فیلمێکی ڕۆمانسی-کۆمێدی بەناوی ''مێری برازەر کی دولهەن'' بەشداریکرد، ئەم فیلمە لە بەرهەمهێنانی کۆمپانیای یاش ڕاج فیلمز و دەرهێنانی [[عەلی عەباس زەفەر]] بوو، کاترینا لەپاڵ هەریەکە لە عیمران خان و عەلی زەفەر ڕۆڵی سەرەکی گێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Guharoy | یەکەم = Rounak | سەردێڕ = Imran Khan, Katrina Kaif set the stage on fire | ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-11/news-interviews/29875873_1_ali-zafar-mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ١١ی ئابی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928033847/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-11/news-interviews/29875873_1_ali-zafar-mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە فیلمەکەدا، کاترینا ڕۆڵی کچێکی دەگێڕا بەناوی دیمپل دیکشت، کچێکی زۆربڵێ و پێشبینیی نەکراو بوو، بەشێک لە ڕەخنەگران پێیان وابوو کە کاترینا ئالینگاریی کردووە بۆ وەرگرتنی ئەم ڕۆڵە.<ref name="Hindustan Times">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Chikni Chameli not my style: Katrina Kaif | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Chikni-Chameli-not-my-style-Katrina-Kaif/Article1-787297.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131021230355/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Chikni-Chameli-not-my-style-Katrina-Kaif/Article1-787297.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> وێڕای ئەوەی فیلمەکە بۆچوونی جیاوازی لە ڕەخنەگران وەرگرت، بەڵام بەگشتی ڕەخنەگران ستایشی دەرکەوتنی کاترینایان کرد، بەشێکیان کارەکتەری دیمپل دیکشت بە یەکێ لە سەرنجڕاکێشترین کارەکتەرە مێینەکانی ساڵیان دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Garia | یەکەم = Nikita | ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/09/10/review-round-up-mere-brother-ki-dulhan/ | سەردێڕ = Review Round-Up: 'Mere Brother Ki Dulhan' |ئیش= The Wall Street Journal | ڕێکەوت = ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029201255/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/09/10/review-round-up-mere-brother-ki-dulhan/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Somaaya|یەکەم١=Bhawana|دوایین٢=Kothari|یەکەم٢=Jigna|دوایین٣=Madangarli|یەکەم٣=Supriya|سەردێڕ=Mother Maiden Mistress: Women in Hindi Cinema, 1950–2010|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=HarperCollins India|ژپنک=٩٧٨-٨١-٧٢٢٣-٨٥٩-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Dtec0Ykfo1sC&pg=RA5-PA2011|پەڕە=٢٠١١}}</ref> گۆرەڤ مالانی بۆ ئێکەنۆمیک تایمز نووسی، دەتوانین سەیری فیلمەکە بکەین بەهۆی دەرکەوتنەکەی کاترینا کێفەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Malani | یەکەم = Gaurav | سەردێڕ = Mere Brother Ki Dulhan: Movie review | ناونیشان = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-09/news/30135706_1_mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif-imran-khan | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Economic Times | ڕێکەوت = ٩ی ئەیلوولی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928031353/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-09/news/30135706_1_mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif-imran-khan | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ ئەم فیلمە، کاترینا بۆ دووەمینجار پاڵێوراو کرا بۆ وەرگرتنی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری ساڵ لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر.<ref name="awards2"/> لە ساڵی ٢٠١٢، کاترینا لە گۆرانی چیکنی چەمیننی دەرکەوت، گۆرانییەکی سەما ئامێز بوو لە فیلمی ئەگنیپات. ئەم گۆرانییە لەماوەی دە ڕۆژ وێنەی گیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Raje | یەکەم = Abhishek | سەردێڕ = Chikni Chameli gets 3.8&nbsp;million views within a week! | ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131015114513/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەقسەی کاترینا، ئەمە یەکێک بووە لە کارە قورسەکان بەوەی لەسەر ئەو شێوازە نەبووە کە ئەو پێی ڕاهاتبوو، هەروەها کارکردنی لەم گۆرانییە وەک ئالنگارییەک بۆخۆی دانا.<ref name="Hindustan Times"/> هەر لە هەمان ساڵدا، کاترینا لە فیلمی ئێک تا تایگەر بەشداریکرد، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی کەبیر خانە، کێف لەپاڵ سەلمان خان بەڕۆڵی سەرەکی دەرکەوت، لەفیلمەکەدا کێف ڕۆڵی کەسایەتیی زۆیای گێڕا کە بریکاری هەوڵگیریی پاکستانییە و دەکەوێتە داوی خۆشەویستی تایگەر کە بریکاری هەواڵگیریی هیندییە. فیلمەکە توانی سەرکەوتنی مەزن لە بۆکس ئۆفیس و وەرگرتنی بۆچوونی ئەرێنی ڕەخنەگران بەدەست بهێنێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Gupta | یەکەم = Shubhra | سەردێڕ = Ek Tha Tiger | ناونیشان = http://archive.indianexpress.com/news/ek-tha-tiger/989475/0 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Indian Express | ڕێکەوت = ١٧ی ئابی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20140204100146/http://archive.indianexpress.com/news/ek-tha-tiger/989475/0 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی شوباتی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Critics Report: Ek Tha Tiger burning bright | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-Report-Ek-Tha-Tiger-burning-bright/Article1-914019.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ١٥ی ئابی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131025174658/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-Report-Ek-Tha-Tiger-burning-bright/Article1-914019.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Guha | یەکەم = Aniruddha | سەردێڕ = Aniruddha Guha reviews Ek Tha Tiger | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/review-aniruddha-guha-reviews-ek-tha-tiger-method-in-the-salman-madness-1728293 |ئیش= Daily News and Analysis | ڕێکەوت = ١٥ی ئابی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141012224312/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-aniruddha-guha-reviews-ek-tha-tiger-method-in-the-salman-madness-1728293 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> فیلمەکە توانی ٤٣ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (٣.١ ملیار ڕووپییەی هیندی) لە بۆکس ئۆفیس کۆبکاتەوە، بەمەش بووە پڕداهاتترینن فیلمی بۆلیوود بۆ ئەو ساڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5979&nCat= | سەردێڕ = Chennai Express Crosses Ek Tha Tiger Worldwide in Ten Days | ڕێکەوت = ١٩ی ئابی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = Box Office India | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131105220137/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5979&nCat= | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/articles/415845/20121217/top-10-grossers-2012.htm | سەردێڕ = Top 10 Bollywood Box Office Grossers of 2012; "Ek Tha Tiger" Tops List | ڕێکەوت = ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش= [[International Business Times]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140114080943/http://www.ibtimes.co.in/articles/415845/20121217/top-10-grossers-2012.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> [[پەڕگە:Katrina Kaif promoting Bharat in 2019.jpg|ڕاست|وێنۆک|کاترینا لەکاتی بەبازاڕکردنی فیلمی بهارەت.]] هەر لەو ساڵەدا، کاترینا لە فیلمی جەب تەک هەی جان دەرکەوت، لە فیلمەکە لەپاڵ هەریەکە لە شاروخ خان و ئەنوشکا شارما ڕۆڵی سەرەکی گێڕا، ئەم فیلمە کۆتا فیلمی دەرهێنەری بۆلیوود یاش چۆپرا بوو، فیلمەکە لە چەشنی ڕۆمانسی و دراما بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/big-bang-at-the-box-office-today-jab-tak-hai-jaan-son-of-sardaar-291901 | سەردێڕ = Big bang at the box office today: Jab Tak Hai Jaan, Son Of Sardaar | ڕێکەوت = ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = NDTV | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140527015235/http://movies.ndtv.com/bollywood/big-bang-at-the-box-office-today-jab-tak-hai-jaan-son-of-sardaar-291901 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئایاری ٢٠١٤ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٤| دوایین = Roy | یەکەم = Gitanjali | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە بارەی کارکردنی لەگەڵ یاش چۆپرا، کاترینا وتی، "بێگوومان ئەو پاشای ڕۆمانسە وە هەمیشە حەزم بەوە کردووە کە چۆن کچەپاڵەوانەکانی پشان دەدات. هەمیشە خەونم ئەوەبووە کە لەگەڵ ئەودا کاربکەم، بەڵام ئەوەی لە ژیانی ڕاستەقینە بۆم هاتە پێشەوە ئەوا تەنانەت لەو خەونەش باشتر بوو."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Reality better than dreams: Katrina Kaif | ناونیشان = http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/apr/270412-Reality-better-than-dreams-Katrina-Kaif.htm | ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Mid Day | ڕێکەوت = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٢| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی شوباتی ٢٠١٤ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20140204102048/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/apr/270412-Reality-better-than-dreams-Katrina-Kaif.htm | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە فیلمەکە کاترینا ڕۆڵی کچێک دەگێڕێت بەناوی میرا، ئەم کچە بەڵێن بەخودا دەدات کە واز لە خۆشەویستەکەی بهێنێت ئەگەر لە کۆما بگەڕێتەوە بۆ ژیان. هەرچەندە فیلمەکە پەسن و ستایشی ڕەخنەگرانەی وەرگرت، بەڵام بۆچوونی ڕەخنەگران لەسەر دەرکەوتنی کاترینا لەیەکتری جیاوازبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Rana | یەکەم = Preetika | ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2012/11/13/review-round-up-jab-tak-hai-jaan-woos-critics/ | سەردێڕ = Review Round Up: 'Jab Tak Hai Jaan' Woos Critics |ئیش= The Wall Street Journal | ڕێکەوت = ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029212135/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2012/11/13/review-round-up-jab-tak-hai-jaan-woos-critics/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> دەزگای سی ئێن ئێن-ئای بی ئێن نووسی، "ڕۆڵی میرا دژوار بوو، کاترینا لە دیمەنە سۆزدارییەکان شکستی هێنا، پێدەچێت کاترینا هێشتا لە کارکردن لەبەردەم کامێرادا ڕانەهاتبێت وە زەحمەتی بینیوە لە ڕۆڵگێڕان لە دەربڕینی لە دیمەنە سۆزدارییەکان."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/jab-tak-hai-jaan-how-has-katrina-kaif-fared-in-the-film/305984-8.html | سەردێڕ = Jab Tak Hai Jaan: How has Katrina Kaif fared in the film? | بڵاوکەرەوە = CNN-IBN | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131009015036/http://ibnlive.in.com/news/jab-tak-hai-jaan-how-has-katrina-kaif-fared-in-the-film/305984-8.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Vats | یەکەم = Rohit | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیسیش سەرکەوتنی باشی بەدەستهێنا، توانی ٣٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (٢.١١ ملیار ڕووپییە) کۆبکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mehta | یەکەم = Ankita | سەردێڕ = 'Jab Tak Hai Jaan' Box Office Collection: Shahrukh Starrer is a Blockbuster Overseas | ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/articles/411072/20121204/jab-tak-hai-jaan-box-office-collection.htm |ئیش= International Business Times | ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927081651/http://www.ibtimes.co.in/articles/411072/20121204/jab-tak-hai-jaan-box-office-collection.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣، دەرکەوتنی هەبوو لە فیلمی دووم ٣ لەپاڵ عامر خان، فیلمەکە لە دەرهێنانی ڤیجای کریشنا ئاچاریا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Aamir, Abhishek, Katrina and Uday promote 'Dhoom 3' | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Aamir-Abhishek-Katrina-and-Uday-promote-Dhoom-3/articleshow/27215896.cms | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052736/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Aamir-Abhishek-Katrina-and-Uday-promote-Dhoom-3/articleshow/27215896.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> بۆ ڕۆڵگێڕانی کارەکتەرێکی سێرک، کاترینا ماوەی ساڵێک دەستیکرد بە مەش کردن کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif gets perfect body for Dhoom 3 | ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-21/news-interviews/44325481_1_dhoom-3-katrina-kaif-perfect-body | ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140114014039/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-21/news-interviews/44325481_1_dhoom-3-katrina-kaif-perfect-body | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فیلمەکە بۆچوونی جیاوازی وەرگرت، کاترینا ڕەخنەی ئەوەی لێگیرا کە ماوەی دەرکەوتنی کورت بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Movie review: Dhoom 3 a splendid watch but lacks imagination | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-dhoom-3-a-splendid-watch-but-lacks-imagination/article1-1164671.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140112223634/http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-dhoom-3-a-splendid-watch-but-lacks-imagination/article1-1164671.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> فیلمەکە توانی ٧٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (٥.٤٢ ملیار ڕووپییەی هیندی) کۆبکاتەوە، ئەم فیلمە بووە پڕداهاتترین فیلمی مێژووی بۆلیوود، تاکوو ساڵی دواتر فیلمی پیکەی توانی ئەم ڕیکۆردە بشکێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Upadhyaya | یەکەم = Prakash | سەردێڕ = 'PK'(Peekay) Box Office Collection: Aamir Khan Starrer's Next Target – ₹600 Crores | ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/pk-peekay-box-office-collection-aamir-khan-starrers-next-target-600-crores-619194 |ئیش= International Business Times | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥| ڕێکەوت = ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150104162528/http://www.ibtimes.co.in/pk-peekay-box-office-collection-aamir-khan-starrers-next-target-600-crores-619194 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> دواتر لە ساڵی ٢٠١٤، کێف لە فیلمی بانگ بانگ! بەشداریکرد، ئەم فیلمە لەدەرهێنانی سیدارت ئەناند بوو، کاترینا لە پاڵ ڕیتیک ڕۆشان ڕۆڵی سەرەکی گێرا، فیلمەکە دووبارەی فیلمی نایت ئەند دەی هۆلیوود بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Lalwani | یەکەم = Vickey | سەردێڕ = Hrithik prepping up for Knight and Day remake | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrithik-prepping-up-for-Knight-and-Day-remake/articleshow/18441696.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ١١ی شوباتی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140905031120/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrithik-prepping-up-for-Knight-and-Day-remake/articleshow/18441696.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> ڕەخنەگر ڕاجا سێن بە "قبووڵنەکراو" وەسفی ئەم دەرکەوتنەی کاترینای کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/review/review-bang-bang-is-loud-dumb-exhausting/20141002.htm | سەردێڕ = Review: Bang Bang is loud, dumb, exhausting | ڕێکەوت = ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش= Rediff.com | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141004042138/http://www.rediff.com/movies/review/review-bang-bang-is-loud-dumb-exhausting/20141002.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| دوایین = Sen | یەکەم = Raja | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وێڕای ئەوەی فیلمەکە سەرکەوتنی باشی بەدەست هێنا لە بۆکس ئۆفیس، بەڵام شیکەرەوەکان پێیان وابوو هێشتا لەئاست چاوەڕوانییەکەیاندا نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/mumbai125kmandsonalicabledullbangbangissemihit#.VEIIHfmUeSo | سەردێڕ = Mumbai 125KM And Sonali Cable Dull Bang Bang Is Semi Hit | ڕێکەوت = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| بڵاوکەرەوە = Box Office India | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141021112147/http://boxofficeindia.com/Details/art_detail/mumbai125kmandsonalicabledullbangbangissemihit | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەریەکە لە فیلمەکانی ئێک تا تایگەر، دووم ٣ و بانگ بانگ! هێشتا لە پێرستی پڕداهاتترین فیلمەکانی ناوخۆی هیندستان دان، هاوکات فیلمی جەب تەک هەی جان لە لیستی پڕداهاتترین فیلمەکانی دەرەوەدایە. === گۆڕانکاریی لە کارەکانن (٢٠١٥-ئێستا) === [[File:Aditya, Katrina promot film ‘Fitoor’.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aditya,_Katrina_promot_film_%E2%80%98Fitoor%E2%80%99.jpg|چەپ|وێنۆک|225x225پیکسڵ|کاترینا{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AAditya%2C_Katrina_promot_film_%E2%80%98Fitoor%E2%80%99.jpg%7C%DA%86%DB%95%D9%BE%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C225x225%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B3%DA%B5%7C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7 |date=ئابی ٢٠٢١ }} لەگەڵ [[ئادیتیا ڕۆی کاپور]]، لە ساڵی ٢٠١٦ بەیەکەوە لە فیلمی فیتوور دەرکەوتن.]] لە ساڵی ٢٠١٦، کاترینا کێف لەگەڵ سەیف عەلی خان لە فیلمی فانتۆم دەرکەوت، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی کەبیر خانە، باس لە ڕووداوەکانی هێرشی ٢٦ی ١١ی مومبای دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/news/2692973/After-Phantom%2C-Kabir-Khan%27s-Bajrangi-Bhaijaan-to-kick-start-on-November-3 | سەردێڕ = After Phantom, Kabir Khan's Bajrangi Bhaijaan to kick start on November 3 | ڕێکەوت = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141103145619/http://www.bollywoodhungama.com/news/2692973/After-Phantom%2C-Kabir-Khan%27s-Bajrangi-Bhaijaan-to-kick-start-on-November-3 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس ناوەند بوو.<ref>{{استشهاد ويب | url = https://blogtobollywood.com/phantom-total-box-office-collection-and-verdict-hit-or-flop/ | title = Phantom Total Box Office Collection and Verdict: Hit Or Flop | date = 2015-09-13 | website = Blog To Bollywood | language = en-US | accessdate = 2021-02-07 | last = Umesh }}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦، کاترینا لە دوو فیلمدا دەرکەوت، سەرەتا لە فیلمی فیتوور لەپاڵ ئادیتیا ڕۆی کاپوور دەرکەوت، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی ئەبهیشەک کاپوورە، ناوەڕۆکی فیلمەکە لە ڕۆمانی چاوەڕوانییەکی مەزنی چارڵز دیکنز وەرگیراوە، فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس و ڕازیکردنی ڕەخنەگران شکستی هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/katrina-kaif-aditya-roy-kapur-fight-kashmir-chill-with-fitoor-kiss-736871 | سەردێڕ = Katrina Kaif, Aditya Roy Kapur Fight Kashmir Chill With Fitoor Kiss | ڕێکەوت = ٤ی شوباتی ٢٠١٥| بڵاوکەرەوە = NDTV | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150311032701/http://movies.ndtv.com/bollywood/katrina-kaif-aditya-roy-kapur-fight-kashmir-chill-with-fitoor-kiss-736871 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئازاری ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٩ی شوباتی ٢٠١٥| دوایین = Prashar | یەکەم = Chandni}}</ref> دوای ئەم فیلمە، کاترینا لە فیلمی بار بار دێکۆ لە پاڵ سیدهارت مەلهۆترا دەرکەوت، فیلمەکە لە چەشنی ڕۆمانسی و درامایە و نیتیا مێهرا کاری دەرهێنانی بۆ کرد. ئەم فیلمەش بەهەمان شێوە لە بۆکس ئۆفیس و بەدەستهێنانی بۆچوونی ئەرێنی ڕەخنەگران شکستی هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Thakur | یەکەم = Charu | سەردێڕ = Baar Baar Dekho to Fitoor: 2016's glossy films which sank without a trace | ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/baar-baar-dekho-sidharth-katrina-mohenjo-daro-fitoor-ki-and-ka-2016-flop-films/1/762438.html | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= India Today | ڕێکەوت = ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161011230640/http://indiatoday.intoday.in/story/baar-baar-dekho-sidharth-katrina-mohenjo-daro-fitoor-ki-and-ka-2016-flop-films/1/762438.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> ڕەخنەگر نامراتا جۆشی لەبارەی کاتریناوە نووسی، "کاترینا باشە کە وەک خۆی بێت، سەما بکات، پێبکەنێت و گاڵتە بکات، بەڵام کاتێک باسەکە دێتە سەر دیمەنی دراماتیک ئەوا شکست دێنێت."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Joshi | یەکەم = Namrata | سەردێڕ = Fitoor doesn't live up to expectations | ناونیشان = http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/fitoor-doesnt-live-up-to-expectations/article8235812.ece | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= The Hindu | ڕێکەوت = ١٤ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧، کێف لەپاڵ ڕانبیر کاپوور دەرکەوتەوە، ئەمجارەیان لە فیلمی جاگا جاسووس بوو، ئەم فیلمە ماوەیەکی زۆر کاتی نمایشکردنی دواخرابوو، فیلمەکە لە چەشنی کۆمێدی-سەرکێشی بوو، ڕا و بۆچوونی ڕەخنەگران لەمەڕ فیلمەکە جیاوازبوو هاوکات فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس تووشی شکستێکی گەورە هات. مایناک شێخەر لە میددەی نووسی، "ڕاستگۆیانە، هیچ دوو ڕووخساری گەشتر نابینم لە بۆلیوود لەبەرامبەر ڕانبیر و کاترینادا، ئەوان بەیەکەوە لەبەردەم کامێرادا دەگەشێنەوە."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.mid-day.com/articles/jagga-jasoos-movie-review-film-rating-ranbir-kapoor-katrina-kaif-anurag-basu-bollywood-news/18423172 | سەردێڕ = Jagga Jasoos Movie Review: Ranbir Kapoor and Katrina Kaif shine before camera | ڕێکەوت = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش= mid-day | ڕێکەوتی سەردان = ٣٠ی نیسانی ٢٠١٨| زمان = en | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20171221115928/http://www.mid-day.com/articles/jagga-jasoos-movie-review-film-rating-ranbir-kapoor-katrina-kaif-anurag-basu-bollywood-news/18423172 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەکۆتایی ئەم ساڵەدا، کاترینا و سەلمان خان بەیەکەوە گەڕانەوە بەبەشی دووەمی تایگەر، ئەمجارەیان لەژێر ناوی تایگەر زیندووە، لەم بەشەیان عەلی عەباس زەفەر شوێنی کەبیر خانی گرتەوە وەک دەرهێنەری فیلمەکە، فیلمەکە تەنیا لە سێ ڕۆژی یەکەمیدا توانی ١.١ ملیار ڕووپییەی هیندی کۆبکاتەوە، لە کۆتاییشدا توانی زیاتر لە ٥ ملیار ڕووپییە کۆبکاتەوە بەداهاتی گشت جیهان.<ref name="bollywoodhungama2">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-breakup-tiger-zinda-hai/ | سەردێڕ = Box Office: Worldwide collections and day wise breakup of Tiger Zinda Hai | ڕێکەوت = ١٥ی شوباتی ٢٠١٨| وێبگە = [[Bollywood Hungama]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="bollywoodhungama2"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3523 | سەردێڕ = Tiger Runs Riot On Monday - Challenges Bahubali - Box Office India | وێبگە = www.boxofficeindia.com | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> ڕاچیت گوپتە بۆ فیلم فەیر نووسی، "سیناریۆی فیلمەکە بۆ کاترینا ئاسانکرابوو بەوەی کەم دوو بوو، لەبەرامبەردا زیاتر بەدیمەنی ئاکشن و تەقەکردن توانی قەرەبووی بکاتەوە."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.filmfare.com/reviews/bollywood-movies/tiger-zinda-hai-movie-review-slick-and-smart-25773.html | سەردێڕ = Movie Review: Tiger Zinda Hai |ئیش= Filmfare | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| دوایین = Gupta | یەکەم = Rachit | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20171226020812/https://www.filmfare.com/reviews/bollywood-movies/tiger-zinda-hai-movie-review-slick-and-smart-25773.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨، کاترینا لە فیلمی چەتەکانی هیندوستان دەرکەوت، لە فیلمەکەدا کاترینا وەک ئەکتەری پاڵپشت لەپاڵ عامر خان، ئەمیتاب باچان و فاتیمە سەنا شێخ دەرکەوت. فیلمەکە لەدەرهێنانی ڤیجای کریشنا ئەچاریا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.yashrajfilms.com/news/detail/2017/05/11/katrina-kaif-joins-yrf-star-studded-mega-project-thugs-of-hindostan | سەردێڕ = Katrina Kaif Joins YRF's Star Studded Mega Project Thugs of Hindostan | وێبگە = www.yashrajfilms.com | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170821003004/https://www.yashrajfilms.com/news/detail/2017/05/11/katrina-kaif-joins-yrf-star-studded-mega-project-thugs-of-hindostan | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی ئابی ٢٠١٧| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەر لەو ساڵەدا، کاترینا لە فیلمی زیڕۆ دەرکەوتەوە، بەهەمان شێوە وەک ئەکتەری پاڵپشت لەپاڵ هەریەکە لە شاروخ خان و ئەنوشکا شارمادا دەرکەوت، فیلمەکە لە دەرهێنانی ئەناند ئێل رای بوو، کێف ڕۆڵی ئەکتەر و کەسایەتییەکی بەناوبانگی دەگێڕا لە فیلمەکە کە ئاڵوودەی مەی ببوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/confirmed-shah-rukh-khan-romance-alia-bhatt-katrina-kaif-not-deepika-padukone-aanand-l-rais-725915 | سەردێڕ = Confirmed: Shah Rukh Khan to romance Alia Bhatt and Katrina Kaif, not Deepika Padukone, in Aanand L Rai's film | دوایین = Sen | یەکەم = Sushmita |ئیش= International Business Times, India Edition | ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی ئایاری ٢٠١٧| زمان = en | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170511162028/http://www.ibtimes.co.in/confirmed-shah-rukh-khan-romance-alia-bhatt-katrina-kaif-not-deepika-padukone-aanand-l-rais-725915 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئایاری ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوەڕۆکی فیلمەکە بۆچوونی جیاوازی ڕەخنەگرانی لێکەوتەوە، بەڵام دەرکەوتنی کاترینا ستایشی ڕەخنەگرانی بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/katrina-kaif-is-the-surprise-element-of-aanand-l-rai-directorial-zero/articleshow/67191729.cms | سەردێڕ = Katrina Kaif is the surprise element of Aanand L. Rai directorial 'Zero' - Times of India | وێبگە = The Times of India | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20181222004246/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/katrina-kaif-is-the-surprise-element-of-aanand-l-rai-directorial-zero/articleshow/67191729.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئودیتا جونجونوالا بۆ دەزگای مینت نووسی، "لەوە زیاتر چاوەڕێی چیتر بین، باشترین دەرکەوتنیەتی."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| نووسەر = Jhunjhunwala, Udita | ناونیشان = https://www.livemint.com/Consumer/TlxM9eycHLcXlqL2yAyoXJ/Movie-review-Zero-a-stunted-love-story-that-stalls-at-lift.html | سەردێڕ = Zero movie review: A love story that stalls at lift off |ئیش= Mint | ڕێکەوت = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئازاری ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20181223130700/https://www.livemint.com/Consumer/TlxM9eycHLcXlqL2yAyoXJ/Movie-review-Zero-a-stunted-love-story-that-stalls-at-lift.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ ئەم فیلمە، کاترینا پاڵێوراوکرا بۆ بردنەوەی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-32898-1.html | سەردێڕ = Nominations for the 64th Vimal Filmfare Awards 2019 |ئیش= Filmfare | ڕێکەوت = ١٢ی ئازاری ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئازاری ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190316052927/https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-32898-1.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی ئازاری ٢٠١٩ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هەردوو فیلمی ثەگز ئۆف هیندوستان و زیڕۆ لە بۆکس ئۆفیس شکستیان هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Can the Bollywood Khans stage a comeback? | ناونیشان = https://www.telegraphindia.com/entertainment/can-the-bollywood-khans-stage-a-comeback/cid/1681755 | ڕێکەوت = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= The Telegraph | نووسەر = Dua, Aarti | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190116201052/https://www.telegraphindia.com/entertainment/can-the-bollywood-khans-stage-a-comeback/cid/1681755 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩، کاترینا جارێکی دیکە لەگەڵ سەلمان خان دەرکەوتەوە، ئەمجارەیان بە فیلمی بهارەت بوو، فیلمەکە لەدەرهێنانی عەلی عەباس زەفەر بوو، ناوەڕۆکی فیلمەکە لە فیلمی ئۆد تو مای فازەری کۆرییەوە وەرگیرا بوو، سەرەتا وا بڕیاربوو کە [[پریانکا چۆپرا]] ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکە وەربگرێت، بەڵام دوای کشانەوەی ناوبراو ئەوا کاترینا کێف هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif replaces Priyanka Chopra in Bharat | ناونیشان = https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/010818/katrina-kaif-replaces-priyanka-chopra-in-bharat.html | ڕێکەوت = ١ی ئابی ٢٠١٨|ئیش= Deccan Chronicle | نووسەر = Jha, Subhash K | ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> دواتر فیلمەکە بووە یەکێک لە پڕداهاتترین فیلمەکانی ئەو ساڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html | سەردێڕ = Bharat Box Office Collection Day 22: Salman Khan's film breaches Rs 325-crore mark worldwide | وێبگە = www.businesstoday.in | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190702162011/https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی تەممووزی ٢٠١٩ | ڕێکەوتی سەردان = ٢ی تەممووزی ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بڕیارە لەداهاتوودا کاترینا لە فیلمی سووریاڤانشی لەگەڵ ئاکشەی کومار هەروەها لە فیلمی فۆن بهووت، لەپاڵ هەریەکە لە ئیشان خەتەر و سیدانت چاتورڤێدی دەربکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.hindustantimes.com/bollywood/should-work-in-spaces-we-are-comfortable-in-says-katrina-kaif-on-being-a-glamourous-heroine/story-kz4bjYMRspdncBepP8RrXJ.html | سەردێڕ = Should work in spaces we are comfortable in, says Katrina Kaif on being a 'glamourous heroine' | دوایین = Singh | یەکەم = Prashant | ڕێکەوت = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180425160725/https://www.hindustantimes.com/bollywood/should-work-in-spaces-we-are-comfortable-in-says-katrina-kaif-on-being-a-glamourous-heroine/story-kz4bjYMRspdncBepP8RrXJ.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/confirmed-akshay-kumar-will-romance-katrina-kaif-in-rohit-shetty-s-sooryavanshi-1507084-2019-04-22 | سەردێڕ = Confirmed: Akshay Kumar will romance Katrina Kaif in Rohit Shetty's Sooryavanshi | وێبگە = India Today | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی نیسانی ٢٠١٩| ڕێکەوت = ٢٢ی نیسانی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190422040124/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/confirmed-akshay-kumar-will-romance-katrina-kaif-in-rohit-shetty-s-sooryavanshi-1507084-2019-04-22 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی نیسانی ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ | سەردێڕ = Here's All You Need To Know About Katrina Kaif, Siddhant Chaturvedi And Ishaan Khatter-Starrer Phone Bhoot | ناونیشان = https://www.mid-day.com/articles/heres-all-you-need-to-know-about-katrina-kaif-siddhant-chaturvedi-and-ishaan-khatter-starrer-phone-bhoot/22896248 | ڕێکەوت = ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ | ئیش = Mid Day |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200729092359/https://www.mid-day.com/articles/heres-all-you-need-to-know-about-katrina-kaif-siddhant-chaturvedi-and-ishaan-khatter-starrer-phone-bhoot/22896248 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دوور لە شاشەکان == [[File:Katrina_Kaif_at_an_event_for_Nakshatra.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif_at_an_event_for_Nakshatra.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif_at_an_event_for_Nakshatra.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman dressed in traditional Indian clothing is looking away from the camera. She has a red bindi between her eyebrows, a silver necklace and is wearing an embroidered red sari.|چەپ|وێنۆک|ئامادەبوونی کاترینا لە بۆنەی کۆمپانیایەیەکی خشڵ، ساڵی ٢٠١٠.]] کاترینا کێف لەگەڵ دایکی دامەزراوەیەک بەڕێوەدەبەن بۆ ڕزگارکردن و لەخۆگرتنی ئەو منداڵە کچانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە بەخێو ناکرێن و فڕێدەدرێن هەروەها کار بۆ بنبڕکردنی لەناوبردنی منداڵی ساوای کچ دەکەن لە هیند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Sinha | یەکەم = Seema | سەردێڕ = Touching lives | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Touching-lives/articleshow/7127277.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052740/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Touching-lives/articleshow/7127277.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> کاترینا دوای ئەو خەڵات و پارانەی لە بەرنامەکانی ١٠ کا دەم و کۆن بانێگا کەرۆرپاتی بەدەستیهێنا بەخشییە دامەزراوەکەی دایکی بۆ یارمەتیدانی هەتیوان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha | یەکەم = Subhash K. | سەردێڕ = Katrina to appear on TV shows to fund mom's charity | ناونیشان = http://www.mid-day.com/articles/katrina-to-appear-on-tv-shows-to-fund-moms-charity/61427 | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Mid Day | ڕێکەوت = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714135115/http://www.mid-day.com/articles/katrina-to-appear-on-tv-shows-to-fund-moms-charity/61427 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩ و ٢٠١٠، کاترینا بەشداریکرد لە کاری نماشیکردنی [[خێرخوازی]] لەپاڵ سەلمان خان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/bollywood-actors-walk-ramp-for-charity-in-mumbai-news-bollywood-jkooudbaaecsi.html | سەردێڕ = Bollywood actors walk ramp for charity in Mumbai | ڕێکەوت = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩| بڵاوکەرەوە = Sify | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140729120118/http://www.sify.com/movies/bollywood-actors-walk-ramp-for-charity-in-mumbai-news-bollywood-jkooudbaaecsi.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Bollywood actresses walk on ramp to collect funds for Salman Khan's charity | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-bollywood-actresses-walk-on-ramp-to-collect-funds-for-salman-khans-charity-1450573 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis | ڕێکەوت = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140808165639/http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-bollywood-actresses-walk-on-ramp-to-collect-funds-for-salman-khans-charity-1450573 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠، بۆ کۆکردنەوەی داهات لەپێناو کردنەوەی قوتابخانەیەک لە مادورای، کاترینا ئەلبوومێکی لەگەڵ ئاوازدانەر ئەی ئار رەحمان ئەنجامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a216739/katrina-kaif-records-charity-album.html | سەردێڕ = Katrina Kaif records charity album | ڕێکەوت = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = [[Digital Spy]] | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141226111615/http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a216739/katrina-kaif-records-charity-album.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤| دوایین = Astbury | یەکەم = Will | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif to sing for AR Rahman? | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/katrina-kaif-to-sing-for-ar-rahman/article1-907000.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٢ی ئابی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714172448/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/katrina-kaif-to-sing-for-ar-rahman/article1-907000.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢، لە هەڵمەتێکی هۆشیارکردنەوە لەبارەی شێرپەنجەی مەمک بەشداریکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina lends a hand to cancer cause | ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-lends-a-pink-hand-to-cancer-cause/1/237197.html | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= India Today | ڕێکەوت = ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714172702/http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-lends-a-pink-hand-to-cancer-cause/1/237197.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨، کاترینا لەپاڵ هەریەکە لە شاروخ خان، [[کارینا کاپوور]] و ئەرجون ڕامپال بەشداریکرد لە کۆنسێرتێکی میوزیکی-گەشتیاری کە لە ئەمستەردام دەستیپێکرد، دوای چوار مانگ لە دوبەی کۆتایی پێهات، ئەمەش لەوکاتەی لەوێ لەبەردەم ١٥ هەزار ئامادەبوو نمایشی ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/27sld1.htm | سەردێڕ = SRK's Temptations Reloaded 2008 kick starts! |ئیش= Rediff.com | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20090410203435/http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/27sld1.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Radhakrishnan | یەکەم = Manjusha | سەردێڕ = Saturday night live with Shah Rukh Khan | ناونیشان = http://gulfnews.com/about-gulf-news/al-nisr-portfolio/tabloid/articles/saturday-night-live-with-shah-rukh-khan-1.138718 | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= [[Gulf News]] | ڕێکەوت = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣، لەهەمان بۆنەدا لەگەڵ شاروخ خان بەشداریکردەوە، لە کۆنسێرتێک لە مەسقەت لەبەردەم ١٨ هەزار کەس نمایشی سەماکردنی پێشکەش کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=Temptations Reloaded 2013: SRK, Katrina, Preity enthrall Muscat|ناونیشان=http://ibnlive.in.com/videos/373885/temptations-reloaded-2013-srk-katrina-preity-enthrall-muscat.html|بڵاوکەرەوە=CNN-IBN|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140715210246/http://ibnlive.in.com/videos/373885/temptations-reloaded-2013-srk-katrina-preity-enthrall-muscat.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩، کێف لەگەڵ گۆرانیبێژی سەنیگالی-ئەمریکی، ئاکۆن بەشداربوو لە ڕێوەڕەسمی کۆتایی خوولی نایابی هیندی کە لە جۆهانزبێرگ لە باشووری ئەفریقا بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/sports/katrina-akon-bring-curtains-down-on-ipl-2009-imagegallery-cricket-jfzjK9bdhgc.html | سەردێڕ = Katrina-Akon bring curtains down on IPL 2009 | بڵاوکەرەوە = Sify | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131208034538/http://www.sify.com/sports/katrina-akon-bring-curtains-down-on-ipl-2009-imagegallery-cricket-jfzjK9bdhgc.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣، لەپاڵ شاروخ خان، [[دیپیکا پادوکۆن]] و پیتبول بەشدارییان کرد لە ڕێوەڕەسمی کردنەوەی خوولی کریکێتی هیندی (ئای پی ئێل)، ئەم ئاهەنگە لە شاری کەلکەتا بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/ipl-2013-shah-rukh-khan-katrina-kaif-deepika-padukone-pitbull-showcase-diverse-culture-349474 | سەردێڕ = IPL 2013: Shah Rukh Khan, Katrina Kaif, Deepika Padukone, Pitbull showcase diverse culture | ڕێکەوت = ٣ی نیسانی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = NDTV | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140713121133/http://movies.ndtv.com/bollywood/ipl-2013-shah-rukh-khan-katrina-kaif-deepika-padukone-pitbull-showcase-diverse-culture-349474 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی تەممووزی ٢٠١٤ | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦، بەشداریکرد لە "گەشتی تیمی خەونەکان"، کە کۆمەڵێک ئەکتەر و دەرهێنەری بۆلیوود بەشداریان تێداکرد و گەشتی کۆنسێرتییان بۆ چەند شارێک لە ئەمریکا ئەنجامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Shekhar | یەکەم = Mimansa | سەردێڕ = Alia Bhatt, Katrina Kaif, Sidharth Malhotra's Dream Team signs off with the ultimate booth photo, see pics | ناونیشان = http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-katrina-kaif-sidharth-malhotras-dream-team-signs-off-booth-photo-2991995/ | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| ڕێکەوت = ٢٦ی ئابی ٢٠١٦| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161011230840/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-katrina-kaif-sidharth-malhotras-dream-team-signs-off-booth-photo-2991995/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> == ژیانی کەسی == ژیانی تاکەکەسی کاترینا گرنگییەکی گەورەی میدیاکانی لەسەرە. کاترینا لەبارەی ژیانی ڕۆمانتیکی خۆی وتی، "هەمیشە بڕوام بەژیانی پێش و دوای هاوسەرگیری هەبووە. پێش هاوسەرگیری... کە ئێوە ناوتان لێی ناوە ژنێکی سەڵت وە بەلای منەوە ئەو بەشەی ژیان بریتییە لە شکۆمەندی و شانازی."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jamkhandikar | یەکەم = Shilpa | سەردێڕ = 'I don't want my kids to know how many boyfriends I had' | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-dont-want-my-kids-to-know-how-many-boyfriends-i-had-1138453 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis | ڕێکەوت = ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714203922/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-dont-want-my-kids-to-know-how-many-boyfriends-i-had-1138453 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> وێڕای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٣، دەنگی پەیوەندی ئەوینداری کێف لەگەڵ سەلمان خان بەڵام تاکوو جیابوونەوەیان لە ساڵی ٢٠١٠، کاترینا بەهیچ جۆرێک باسی وەک پەیوەندییەکی جیددی باسی لێوەنەدەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Salman was my first serious relationship: Katrina Kaif | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/tabloid/salman-was-my-first-serious-relationship-katrina-kaif/story-AVsYMARO64Duw189Lbm98N.html | ڕێکەوتی سەردان = ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161220094600/http://www.hindustantimes.com/tabloid/salman-was-my-first-serious-relationship-katrina-kaif/story-AVsYMARO64Duw189Lbm98N.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> دواتر هەر وەک هاوڕێی نزیکی یەکتر مانەوە، بۆئەوەش کاترینا ئەمە بە چاکەی سەلمان خان دەزانێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Singh | یەکەم = Prashant | سەردێڕ = I am Katrina's bodyguard: Salman Khan | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/i-am-katrina-s-bodyguard-salman-khan/article1-734610.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ١٩ی ئابی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714122509/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/i-am-katrina-s-bodyguard-salman-khan/article1-734610.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Salman believed in me: Katrina | ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/Salman+believed+in+me:+Katrina/1/94790.html | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= India Today | ڕێکەوت = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714215118/http://indiatoday.intoday.in/story/Salman%20believed%20in%20me%3A%20Katrina/1/94790.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Choudhary | یەکەم = Anuradha | سەردێڕ = "Salman's been a huge influence" – Katrina Kaif | ناونیشان = http://www.filmfare.com/interviews/salmans-been-a-huge-influence-katrina-kaif-2787.html | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= [[Filmfare]] | ڕێکەوت = ٥ی نیسانی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140811013355/http://www.filmfare.com/interviews/salmans-been-a-huge-influence-katrina-kaif-2787.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> هەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە هۆکاری جیابوونەوەی سەلمان و کاترینا بەهۆی نزیکی کاترینا و ڕانبیر بوو لە فیلمی ئەجەب پریم کی غەزەب کەهانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif nudges Deepika Padukone out of Ranbir Kapoor's tour | ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-nudges-deepika-padukone-out-of-ranbir-kapoors-tour/1/122436.html | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= India Today | ڕێکەوت = ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141021034700/http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-nudges-deepika-padukone-out-of-ranbir-kapoors-tour/1/122436.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> هەرچەند کاترینا ئەمەی ڕەتکردەوە، بەڵام دواتر کاترینا و ڕانبیر کاپوور کەوتنە پەیوەندی خۆشەویستییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mirani | یەکەم = Indu | سەردێڕ = I want to be loved: Katrina | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/i-want-to-be-loved-katrina/articleshow/5997720.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052806/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/i-want-to-be-loved-katrina/articleshow/5997720.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Pradhan | یەکەم = Bharathi S. | سەردێڕ = Single Sallu's a friendly ex | ناونیشان = http://www.telegraphindia.com/1101114/jsp/7days/story_13174492.jsp | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Telegraph | ڕێکەوت = ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714174001/http://www.telegraphindia.com/1101114/jsp/7days/story_13174492.jsp | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> لە ئابی ٢٠١٣، وێنەی ڕانبیر و کاترینا لە گەشتێکی پشوویان بۆ دوورگەی ئیبزا لە ئیسپانیا لەلایەن گۆڤاری ستاردەست دزەی پێکرا. دواتر کێف دانی بەوەدانا کە لەپەیوەندی خۆشەویستیدایە لەگەڵ ڕانبیر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Shrivastava | یەکەم = Anshu | سەردێڕ = Bollywood's Hottest Couple: Finally, Is 'Kat' Out of Ranbir Kapoor's Bag? | ناونیشان = http://www.ibtimes.com.au/bollywoods-hottest-couple-finally-kat-out-ranbir-kapoors-bag-1313842 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= International Business Times | ڕێکەوت = ١ی ئابی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150527143053/http://www.ibtimes.com.au/bollywoods-hottest-couple-finally-kat-out-ranbir-kapoors-bag-1313842 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> دوای دزەکردنی وێنەکانی، کاترینا نامەیەکی کراوەی بۆ میدیاکان بڵاوکردەوە کە ناوبراو دڵگرانە بە هاتنە ناو ژیانی کەسیی خۆیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = An open letter to the media from Katrina Kaif | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/An-open-letter-to-the-media-from-Katrina-Kaif/articleshow/21528241.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢ی ئابی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140423124426/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/An-open-letter-to-the-media-from-Katrina-Kaif/articleshow/21528241.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> کاترینا ئاماژەشی بەوەدا کە ڕانبیر بەشێکی زۆر گرنگە لە ژیانی ئەودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = KBR | یەکەم = Upala | سەردێڕ = Ranbir Kapoor is an important part of my life: Katrina Kaif | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-ranbir-kapoor-is-an-important-part-of-my-life-katrina-kaif-1936375 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis | ڕێکەوت = ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141013013227/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-ranbir-kapoor-is-an-important-part-of-my-life-katrina-kaif-1936375 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> لە شووباتی ٢٠١٦، میدیاکان هەواڵی ئەوەیان بڵاوکردەوە کە کاترینا و ڕانبیر جیابوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Did the break-up with Ranbir Kapoor cost Katrina Kaif an endorsement deal? | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-did-the-break-up-with-ranbir-kapoor-cost-katrina-kaif-an-endorsement-deal-2183398 | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= Daily News and Analysis | ڕێکەوت = ٢٨ی شوباتی ٢٠١٦| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161027165511/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-did-the-break-up-with-ranbir-kapoor-cost-katrina-kaif-an-endorsement-deal-2183398 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> لەبەر ئامادەنەبوونی باوکیان، ئەوا کاترینا گرنگی زیاتر بە خێزانەکەی دەدات و زیاتر هەست بە بەرپرسیارێتی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jahagirdar-Saxena|یەکەم=Shraddha|ناونیشان=http://www.verveonline.com/121/people/katrina.shtml|سەردێڕ=View From The Top|journal=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|بەرگ=٢١|issue=6|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714183415/http://www.verveonline.com/121/people/katrina.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> لەبەرئەوەی باوکی موسڵمانە و دایکیشی کریستیان، ئەوا کیف بڕوای بە هەموو بیرووباوەڕەکان و بوونی خودا هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Gupta | یەکەم = Priya | سەردێڕ = Katrina Kaif: We have a mandir at our home | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Kaif-We-have-a-mandir-at-our-home/articleshow/46726227.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150329202651/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Kaif-We-have-a-mandir-at-our-home/articleshow/46726227.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bamzai | یەکەم = Kaveree | سەردێڕ = Golden girl Katrina Kaif | ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/golden-girl-katrina-kaif/1/236145.html | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= India Today | ڕێکەوت = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714121906/http://indiatoday.intoday.in/story/golden-girl-katrina-kaif/1/236145.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩، زە تایمز ئۆف ئیندیا هەواڵی ئەوەی بڵاوکردەوە کە کاترینا پێش نمایشکردنی فیلمەکەی بۆ نزاکردن سەردانی پەرستگای سییڤینیایەک (هیندوو)، کڵێسای ماونت ماری و مەزاری سووفییەکانی لە ئەجمەر شەریف دەرگا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Unplugged: Katrina Kaif | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Unplugged-Katrina-Kaif/articleshow/4791923.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052759/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Unplugged-Katrina-Kaif/articleshow/4791923.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> == لە میدیاکان == [[پەڕگە:Katrina Kaif figure at Madame Tussauds London.jpg|وێنۆک|پەیکەری مۆمیی کاترینا لە مۆزەخانەی [[مەدام توسو]]، [[لەندەن]].]] کاترینا لە پێداچوونەوەی فیلمەکانیدا، هەمیشە داوای لێدەکرێت کە ئالینگاری زیاتر بنوێنێت لە هەڵبژاردنی فیلمەکانیدا، هەروەها ڕەخنەگران هانی دەدەن کە بەڕۆڵی کەسایەتی زاڵ دەربکەوێت لەوەی تەنیا ببێتە هاوکارێکی بچووک بۆ ئەو فیلمانەی کە ئەکتەری نێرینە زاڵ بەسەریدا.<ref name="cream2"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/is-katrina-bollywoods-lucky-mascot/183795-8-66.html | سەردێڕ = Is Katrina Bollywood's lucky mascot? | ڕێکەوت = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131205145526/http://ibnlive.in.com/news/is-katrina-bollywoods-lucky-mascot/183795-8-66.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| دوایین = Vats | یەکەم = Rohit | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.firstpost.com/bollywood/a-career-tip-for-birthday-barbie-katrina-kaif-learn-to-act-959053.html | سەردێڕ = A career tip for birthday Barbie Katrina Kaif: Learn to act | ڕێکەوت = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = [[Firstpost]] | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150924013452/http://www.firstpost.com/bollywood/a-career-tip-for-birthday-barbie-katrina-kaif-learn-to-act-959053.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤| دوایین = Jakatdar | یەکەم = Anuya | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەنویا جاکاتدەر بۆ فێرستپۆست نووسی، "توانای سەماکردنی کاترینا زۆرباشترە بەراورد بە ڕۆڵگێڕانی. لەلایەکی دیکەوە، مینا لیەر بۆ زە تایمز ئۆف ئیندیا نووسیوە، "کاترینا یەکێکە لە باشترین سەماکەرانی بۆلیوود." <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Iyer | یەکەم = Meena | سەردێڕ = Why Katrina Kaif looks forward to dancing in films now | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Why-Katrina-Kaif-looks-forward-to-dancing-in-films-now/articleshow/16264607.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052729/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Why-Katrina-Kaif-looks-forward-to-dancing-in-films-now/articleshow/16264607.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> سەرکەوتنی کێف لە سینەمای بۆلیوود، ئومێدی بەخشی بە کەسانی بیانی و دەرەوەی هیندستان بۆئەوەی بێن لە ناو بۆلیوود سەرکەوتن بەدەست بهێنن.<ref name="cream2" /> لەلایەن هەندێک میدیاوە، کێف بەیەکێک لە جوانترین خانمە کەسایەتییە بەناوبانگەکان هەڵبژێردراوە. بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە نێوان ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٣، کاترینا ناوی لە ورووژێنەرترین ژنی جیهان هات لەلایەن دەزگای ئێف ئێچ ئێم ئیندیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif voted 'FHM's' sexiest woman | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-katrina-kaif-voted-fhms-sexiest-woman-1552317 | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis | ڕێکەوت = ٧ی حوزەیرانی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714181217/http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-katrina-kaif-voted-fhms-sexiest-woman-1552317 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = KBR | یەکەم = Upala | سەردێڕ = Deepika Padukone displaces Katrina Kaif in FHM 100 Sexiest Women in the World 2014 | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-deepika-padukone-displaces-katrina-kaif-in-fhm-100-sexiest-women-in-the-world-2014-1999264 | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis | ڕێکەوت = ٣ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140707022951/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-deepika-padukone-displaces-katrina-kaif-in-fhm-100-sexiest-women-in-the-world-2014-1999264 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩ وە ٢٠١٠، کاترینا ناوی لە پێرستی بەهێزترین ژنان هات کە لەلایەن گۆڤاری ڤێرڤی هیندییەوە بڵاوکرابوویەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Pandey|یەکەم=Piyush|ناونیشان=http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|سەردێڕ=Verve's 50 Power Women 2010|journal=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|بەرگ=١٨|issue=6|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121219054922/http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|سەردێڕ=Verve's 50 Power Women 2009|journal=Verve|بەرگ=١٧|issue=6|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404092809/http://verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref> لە ساڵانی ٢٠٠٨، ٢٠١٠ و ٢٠١٣ لەلایەن گۆڤاری بەریتانی ئێستەرن ئای، کاترینا بە ورووژێنەرترین خانمی ئاسیا هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.emirates247.com/entertainment/2.526/katrina-is-world-s-sexiest-asian-again-2010-12-12-1.328304 | سەردێڕ = Katrina is world's sexiest Asian... again | ڕێکەوت = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = Emirates 24/7 | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029195005/http://www.emirates247.com/entertainment/2.526/katrina-is-world-s-sexiest-asian-again-2010-12-12-1.328304 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mukhopadhyay | یەکەم = Sounak | سەردێڕ = Katrina Kaif Declared as Sexiest Asian Woman in the World, Fourth Time for the British-Indian Actress | ناونیشان = http://www.ibtimes.com.au/katrina-kaif-declared-sexiest-asian-woman-world-fourth-time-british-indian-actress-1325878 |ئیش= International Business Times | ڕێکەوتی سەردان = ٢ی ئابی ٢٠١٥| ڕێکەوت = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150924032435/http://www.ibtimes.com.au/katrina-kaif-declared-sexiest-asian-woman-world-fourth-time-british-indian-actress-1325878 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠، لەلایەن پێگەی زە تایمز ئۆف ئیندیا، کاترین بە دڵخوازترینن خانم دیاری کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-29/news-interviews/38903243_1_entrant-desirable-women-desirable-men | سەردێڕ = Times top 50 Most Desirable Women of 2012 |ئیش= The Times of India | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٢٩ی نیسانی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131019103638/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-29/news-interviews/38903243_1_entrant-desirable-women-desirable-men | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Deepika Padukone: 2013's Most desirable woman | ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Deepika-Padukone-2013s-Most-desirable-woman/articleshow/35726757.cms? | ڕێکەوتی سەردان = ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India | ڕێکەوت = ٣٠ی ئایاری ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140531081711/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Deepika-Padukone-2013s-Most-desirable-woman/articleshow/35726757.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣١ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١، گۆڤاری پیپڵ (وەشانی هیندی) کارتینای وەک جوانترین خانمی هیندی دیاری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/photogallery/4037.html | سەردێڕ = Katrina Kaif voted India's Most Beautiful Woman by People Magazine | ڕێکەوت = ٢٧ی ئایاری ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140202201827/http://ibnlive.in.com/photogallery/4037.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی شوباتی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif edges past her contemporaries! | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-edges-past-her-contemporaries-2062648 | ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئازاری ٢٠١٥|ئیش= Daily News and Analysis | ڕێکەوت = ٢٠ی شوباتی ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150223034247/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-edges-past-her-contemporaries-2062648 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> کێف نوێنەری کۆمەڵێک براندە لەوانە سلیک، ناکشاترا، لەکس، پاناسۆنیک، لاکمێ و لۆریال.<ref name="success2"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Sharma | یەکەم = Neha | سەردێڕ = OVER THE YEARS: Decoding Kat's nine lives! | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-Decoding-Kat-s-nine-lives/Article1-933113.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130929235300/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-Decoding-Kat-s-nine-lives/Article1-933113.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif is the new face of L'Oréal Paris | ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-is-the-new-face-of-l-or-al-paris-1954611 | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis | ڕێکەوت = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140220154151/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-is-the-new-face-of-l-or-al-paris-1954611 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> زە ئیکۆنۆمیک تایمز، کاترینای بەدووەم کەسایەتی ساڵ لەبواری ڕێکلامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = A snapshot of the top 10 small screen endorsers | ناونیشان = http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/advertising-marketing/a-snapshot-of-the-top-10-small-screen-endorsers/2-katrina-kaif/slideshow/12078572.cms | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Economic Times | ڕێکەوت = ٢٩ی شوباتی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140911062317/http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/advertising-marketing/a-snapshot-of-the-top-10-small-screen-endorsers/2-katrina-kaif/slideshow/12078572.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتێکی هیندوستان تایمز، کاترینا بڕی ٧٠٠ بۆ٠ ٨٤٠ هەزار دۆلاری وەرگرتووە بۆ هەر ڕێکلام یان نوێنەرایەتیکردنێک، ئەمەش وایکرد ببێتە گرانترین ئەکتەری هیندی لەبواری ڕێکلامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://photogallery.indiatimes.com/celebs/celeb-themes/bwoods-highest-paid-actresses/articleshow/11005681.cms | سەردێڕ = B'wood's highest paid actresses | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131024035458/http://photogallery.indiatimes.com/celebs/celeb-themes/bwoods-highest-paid-actresses/articleshow/11005681.cms | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Shalvi | یەکەم = Mangaokar | سەردێڕ = Deepika Padukone pockets Rs. 6 crore for endorsement deal? | ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-gets-rs-6-crore-for-endorsing-a-cola/article1-1190666.aspx | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times | ڕێکەوت = ٤ی ئازاری ٢٠١٤| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140304190528/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-gets-rs-6-crore-for-endorsing-a-cola/article1-1190666.aspx | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی ئازاری ٢٠١٤ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی ئامارێکی ساڵی ٢٠١٣، داهاتی ساڵانەی کاترینا ٨.٩ ملیۆن دۆلار بووە، هەروەها ناوی لە لیستی هەرە گرانترین ئەکتەرەکانی هیندستان هات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = 2013 Celebrity 100 List&nbsp;– Forbes India | ناونیشان = http://forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all |ئیش= [[Forbes (India)|Forbes]] | ڕێکەوتی سەردان = ٨ی شوباتی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140219072752/http://forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٩ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ و ٢٠١١، کۆمپانیای ماتێل دوو بووکەشووششەی باڕبی خستە بازاڕەوە، کە بۆ دیزاینی شێوەیان ئیلهامیان لە کاتریناوە وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/1608/ | سەردێڕ = Check Out: Katrina Kaif unveils special Barbie doll created in her likeness | ڕێکەوت = ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150402104845/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/1608/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی نیسانی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/2156/ | سەردێڕ = Katrina Kaif unveils 'I Can Be a Movie Star' Barbie doll | ڕێکەوت = ٥ی ئایاری ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150402091202/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/2156/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی نیسانی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرجار لەلایەن میدیاکانیشەوە بە باربییەکەی بۆلیوود ناوی دەهێنرێت. لە ساڵی ٢٠١٥، کاترینا بووە هەشتەمین ئەکتەری بۆلیوود، کە پەیکەری مۆمی بۆ درووستکرابێت لە مۆزەخانەی مەدەم تسوود لە لەندەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Madame Tussauds to celebrate 15 years of Bollywood by unveiling Katrina Kaif wax statue | ناونیشان = http://www.mid-day.com/articles/madame-tussauds-to-celebrate-15-years-of-bollywood-by-unveiling-katrina-kaif-wax-statue/16094151 | ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش= Mid Day | ڕێکەوت = ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161118165423/http://www.mid-day.com/articles/madame-tussauds-to-celebrate-15-years-of-bollywood-by-unveiling-katrina-kaif-wax-statue/16094151 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> کاترینا کیف یەکەمین ئەستێرەی بۆلیوودە کە لەبەرهەمەکانی فۆتۆگرافەری پێروویی ماریۆ تێستینۆوە دەرکەوتبێت. == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="column" | ساڵ ! scope="column" | فیلم ! scope="column" | ڕۆڵ ! scope="column" class="unsortable" | تێبینی |- | ٢٠٠٣ ! scope="row"| ''[[بووم]]'' | Rina Kaif (Popdi / Chinchpokli) | فیلمێکی ئینگلیزی / ھیندی |- | ٢٠٠٤ ! scope="row"| ''[[Malliswari (2004 film)|Malliswari]]'' | پرینسس مالیسواری | فیلمی تێلوگو |- | ٢٠٠٥ ! scope="row"| ''[[سەرکار]]'' | پووجا | |- | ٢٠٠٥ ! scope="row"| ''[[Maine Pyaar Kyun Kiya?]]'' | سۆنیا | |- | ٢٠٠٥ ! scope="row"| ''[[Allari Pidugu]]'' | سواتی | فیلمی تێلوگۆ |- | ٢٠٠٦ ! scope="row"| ''[[Humko Deewana Kar Gaye]]'' | Jia A. Yashvardhan | |- | ٢٠٠٦ ! scope="row"| ''[[Balram vs. Tharadas]]'' | سوپریا | فیلمی مەلایلامی |- | ٢٠٠٧ ! scope="row"| ''[[Namastey London]]'' | Jasmeet "Jazz" Malhotra | |- | ٢٠٠٧ ! scope="row"| ''[[Apne]]'' | ناندنی | |- | ٢٠٠٧ ! scope="row"| ''[[Partner (2007 film)|Partner]]'' |پیریا | |- | ٢٠٠٧ ! scope="row"| ''[[Welcome (2007 film)|Welcome]]'' | سانجانی شیتی | |- | ٢٠٠٨ ! scope="row"| ''[[Race (2008 film)|Race]]'' | سۆفیا | |- | ٢٠٠٨ ! scope="row"| ''[[Singh Is Kinng]]'' | سۆنیا | |- | ٢٠٠٨ ! scope="row"| ''[[Hello (2008 film)|Hello]]'' | وەک چیڕۆکخوان | دەرکەوتنی کورت |- | ٢٠٠٨ ! scope="row"| ''[[Yuvvraaj]]'' | ئانوشکا | |- | ٢٠٠٩ ! scope="row"| ''[[نیویۆرک (فیلم)]]'' | مایا شێخ | پاڵێوراو بۆ باشترین کچەئەکتەری فیلم فەیر |- | ٢٠٠٩ ! scope="row"| ''[[Blue (2009 film)|Blue]]'' | نیکی | دەرکەوتنی کورت |- | ٢٠٠٩ ! scope="row"| ''[[Ajab Prem Ki Ghazab Kahani]]'' | جێنیفەر پینتۆ | |- | ٢٠٠٩ ! scope="row"| ''[[De Dana Dan]]'' |ئەنجەلی | |- | ٢٠١٠ ! scope="row"| ''[[Raajneeti]]'' | ئیندو ساکسێریا / پراتەپ | |- | ٢٠١٠ ! scope="row"| ''[[Tees Maar Khan]]'' | ئانیا خان | |- | ٢٠١١ ! scope="row"| ''[[Zindagi Na Milegi Dobara]]'' | لەیلا | |- | ٢٠١١ ! scope="row"| ''[[پاسەوانی تایبەت (فیلم)]]'' | خۆی | دەرکەوتنی تایبەت لە گۆرانی پاسەوانی تایبەت |- | ٢٠١١ ! scope="row"| ''[[Mere Brother Ki Dulhan]]'' | دیمپل دیکشیت | پاڵێوراو بۆ باشترین کچەئەکتەری فیلم فەیر |- | ٢٠١٢ ! scope="row"| ''[[Agneepath (2012 film)|Agneepath]]'' | چکنی چەمیلی | دەرکەوتنی تایبەتی لەگۆرانی "[[Chikni Chameli]]" |- | ٢٠١٢ ! scope="row"| ''[[ئێک تا تایگەر]]'' | زۆیا | |- | ٢٠١٢ ! scope="row"| ''[[جەب تەک ھەی جان]]'' | میرا | |- | ٢٠١٣ ! scope="row"| ''[[Main Krishna Hoon]]'' | خۆی | دەرکەوتنی کورت |- | ٢٠١٣ ! scope="row"| ''[[Bombay Talkies (film)|Bombay Talkies]]'' | خۆی | دەرکەوتنی کورت |- | ٢٠١٣ ! scope="row"| ''[[دووم ٣]]'' | ئالیا | |- | ٢٠١٤ ! scope="row"| ''[[Bang Bang!]]'' | ھارلین سانھی | |- | ٢٠١٥ ! scope="row"| ''[[فانتۆم (فیلمی ٢٠١٥)]]'' | TBA | |- | ٢٠١٦ ! scope="row"| ''[[فیتوور]]'' | فیردۆس | |- | ٢٠١٦ ! scope="row"| ''[[بار بار دێکۆ]] (ھەندێکجار سەیرکە)'' | دیا ڤارما | |- | ٢٠١٧ ! scope="row"| ''[[جاگا جاسووس]]'' | شرووتی | |- | ٢٠١٧ ! scope="row"| ''[[تایگەر زیندووە]]'' | زۆیا | |- | ٢٠١٧ ! scope="row"| ''[[وێلکەم تو نیویۆرک]]'' | خۆی (کاترینا کێف) |دەرکەوتنی تایبەتی |- | ٢٠١٨ ! scope="row"| ''[[چەتەکانی ھیندوستان]]'' | سورەیا جان | |- | ٢٠١٨ ! scope="row"| ''[[فیلمی زیڕۆ]]'' | بابیتا کوماری | |- | ٢٠١٩ ! scope="row"| ''[[بھارات]]'' | کومود | |- | نەزانراو ! scope="row"| ''[[سوریاڤانشی]]'' | ھاوسەری ڤیر |نمایشنەکراوە |- |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ھیندستان|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|شانشینی یەکگرتوو|بۆڵیوود}} {{پۆلی کۆمنز|Katrina Kaif}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی ھۆنگ کۆنگ لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:خانمەکتەرە بەریتانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھۆنگ کۆنگ]] [[پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] jhinuvpbnk9yuvcb4i2uthc98eagfih 0 121603 1586292 1556210 2026-05-23T18:10:48Z ~2026-30984-27 76569 /* بەرهەمەکانی */ 1586292 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{+R}} }} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = ئەحمەد سالار |وێنە = Ahmad Salar.jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون =٢٠ی حوزەیرانی ١٩٤٧ |شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[عێراق]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |ھۆکاری مردن = |نەتەوە = [[کورد]] |پیشە = [[شانۆکار]]، [[ئەکتەر]] }} '''ئەحمەد سالار''' (بە [[ئینگلیزی]]: Ahmed Salar) هونەرمەندێکی بواری شانۆیە کە لە ساڵی ١٩٤٧ لە شاری [[سلێمانی]] لەدایکبووە و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندیی و ئامادەیی لە [[سلێمانی]] تەواو کردووە. پاشان کۆلێژی هونەرە جوانەکانی لە شاری [[بەغدا]] تەواو کردووە. لە بواری هونەریدا خزمەتێکی بەرچاوی کردووە لەوانە دامەزراندنی هەردوو تیپی هونەری پێشڕەو و سالار. لە ساڵی ١٩٧٧ لە ڤیستیفاڵی هونەری [[عێراق]] خەڵاتی باشترین دەرهێنەری وەرگرتووە. ==بەرهەمەکانی== - ٢٤ پەرتووکی لەسەر بواری [[شانۆ]] نووسیوە. ٣٩ شانۆنامەی نووسیوە کە بەشێکی زۆری زۆرتر لە جارێک نمایش کراوە کۆی بەرهەمە هونەریەکانی بە نووسین و دەرهێنان و نواندنەوە دەگاتە ٢٠٠ بەرهەم {{کورت}} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوە == *[http://www.kurdipedia.org/?q=%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1 کوردیپێدیا - ئەحمەد سالار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250719020953/https://www.kurdipedia.org/?q=%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1 |date=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ }} {{کەسایەتییەکانی سلێمانی}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:هونەرمەندە کوردەکان]] [[پۆل:شانۆ]] [[پۆل:هونەری کوردی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی کوردی]] [[پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان]] 8zjlq6korjqno5ux1gjg9en6zfskv66 3 125481 1586254 1418725 2026-05-23T14:53:40Z Shahid tahir 21173 /* براوەی پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ٢٠٢٣ */ وەڵامدانەوە 1586254 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان|}} == زمانی وتارەکان == سڵاو. دەستخۆشی و سپاسم ھەیە بۆ ماندووبوونەکاناتن لە ویکیپیدیا کوردی. ویستم لەوە ئاگادارتان بکەمەوە کە پێویستە زمانی نووسینی سەرجەم وتارەکان کوردیی سۆرانی بێت. [[ئاژانسی بۆشاییی نەتەوەییی مالیزیا|لەم وتارە]] تێبینیم کرد بەشێک لە وتارەکە بە شێوەزمانی ھەولێری نووسراوە. ئەمە بۆ ویکیپیدیا گونجاو و باش نییە. گرنگە لە ویکیپیدیا پەیڕەوی لە زمانی ستاندارد بکرێت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue"><span style="font-size:14px">'''سەرچیا'''</span></span>]] — ‏١٦:٠٧، ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) == کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ == [[پەڕگە:Information orange.svg|25px|alt=Information icon]] تکایە ئەو شێوازانە لە وتارەکان بەکارمەھێنە کە نائاسایین، نەگونجاون یان سەختن بۆ تێگەیشتن. [[ویکیپیدیا:شێواز|شێواز]] ھەیە، و پێویست نییە دەستکارییەکان پێچەوانەی ئەو بچنەڕێوە بەبێ ھۆکاری تایبەتی. سوپاس.<!-- Template:uw-mos2 --> ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٠:٣٠، ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ==[[:ماونا کیا]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.</p><p>لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.</p>|width=20%|align=left}} تاگێک لەسەر [[:ماونا کیا]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر پێوەری [[وپ:پسخ#و١٠|و١٠ی سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چوونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ماونا کیا|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%85%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%A7+%DA%A9%DB%8C%D8%A7|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. <!-- Template:Db-repost-notice --><!-- داڕێژە:سخ-پسخ-ھۆشدار-تایبەت --> ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٣٩، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ==[[:شنجن]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:شنجن]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>[[وپ:ئبس|بێسەرچاوە]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:شنجن|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%B4%D9%86%D8%AC%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:١٤، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ==[[:گوانگدۆنگ]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:گوانگدۆنگ]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>[[وپ:ئبس|بێسەرچاوە]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:گوانگدۆنگ|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%DA%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%AF%DB%86%D9%86%DA%AF|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:١٨، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) == شێوازی بەستەرە دەرەکییەکان == دەمباش Shahid tahir، زۆر سەیر بوو بەلامەوە کە دوای ھەر دەستکارییەکت کە تێیدا بەستەری دەرەکییت زیاد کردبێت، ڕاستەوخۆ بۆتی ئەرشیڤەکە دەھاتوو ئەرشیڤی دەکرد! زانیم کە بە ھەڵە بەستەری دەرەکی زیاد دەکەیت. بەڕێز Shahid tahir تکایە بڕوانە [[ویکیپیدیا:شێواز/بەستەردان]] و بەجوانی بیخوێنەرەوە. ئەو شێوازەی ئێستات نەک باش نییە بەڵکوو تا بێت بەستەری مردوو زیاد دەکات. تکایە گرنگی بە پەیامەکانمان بدە. لەبەر ھەڵەی وەک [[Special:Diff/658960|ئەمە]]یە کە دەڵێین گرنگی بە شێواز بدە. سپاس، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٠٦، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) سوپاس لۆ ئاگادارکردنەوەکەم کاکە {{وب|Aram}} بێگوومان چاکی دەکەم لە مەبەستەکەت گەیشتم بەڵام دەتانی چەند ووتارەک یاخوود ووتارەکم لۆ بەستەر بکەی هەتا ببینم، ئەوەی راستیش بی لەبەر ئەوەی ساڵەک پێش ئێستا و زیاتر ماوەکی زۆر لە نووسینی ووتار لە ویکیپیدیا دابرام بەعزە شتانەکم وەک ئەو کاتی نین هەستیان پێ دەکەم و ناتانم دیاریشیان بکەم، لۆ نمونە ئەوەی ئێستا کە ئاگادارت کردمەوە ئەگەر سەیری ووتارەکانی ساڵانی 2017 و 2018 بکەی بە دەگمەن هەڵەی لەو جۆرانەم هەیە، بەهەرحاڵ چاکیان دەکەم و دووبارە سوپاس... [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|Shahid tahir]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) ‏٢٣:٣٩، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) : زۆر سپاس بۆ تێگەیشتنت! وەڵا ئەمانەی ئەم دوایییە ھەموویان وان. کێشەکە لە <code><nowiki>|</nowiki></code> بوو. تۆ ئاوا دەتنووسین: <code><nowiki>[https://example | ئەوەی دەردەکەوێت]</nowiki></code>، بەڵام دروستەکە ئاوایە: <code><nowiki>[https://example ئەوەی دەردەکەوێت]</nowiki></code> زانیت ھەڵەکە چییە؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:٤٨، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) : {{وب|Aram}} بەڵێ بەڵی زانیم هەڵەکە چیە هەر دونێ شەوێ ووتاری [[ڕوانگەی پاراناڵ]]م چاک کرد، بێگوومان هەوڵ ئەدەم ئەوانیدیکەش چاک بکەم... [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|Shahid tahir]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) ‏١٢:٥٤، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ::{{زۆر سوپاس}} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:٥٦، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) == من تەواو بووم بەدەست بەڕێزتەوە! == کاک Shahid tahir، {{زرمە}}ھاوار بەڕێزەکەم، ئەوەندەی تکام کرد مردم! واز لەم جوون و جوڵای سێپتێمبەر و ئەوانە بھێنە. [[ویکیپیدیا:ڕوژ]] بەجوانی باسی کردووە کە ئێمە چۆن مامەڵە لەگەڵ ڕێکەوتەکان دا دەکەین. ئینجا ئێمە پیتەکانی «ڵ» و «ڕ»مان ھەن کە بەڕێزتان بەھیچ شێوەیەک بەکاریان ناھێنن. ئەوە جارێک سەرچاوەکان زۆر بەھەڵە دادەنێیت و دەیان جار وتوومە بەشێوەی سایتەیشن دایان بنێ نەوەکوو ھەموویان لە بەشێکدا کەڵەکە بکەیت! بەڕاستی ماندوو بووم! -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٠٥، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠ (UTC) :کاکا {{و|aram}} بە جدی ئەمنیش بێزاربووم لەوەی رێنمونی دوبارە دەدەی، پێویست ناکا. زۆرترین رێکاری ویکی کوردی ئەزانم کاکە ئارام، بەڵام بەردەوام بەو شێوازە کارم کردیە کە پێشتر لەسەری بوومە و روونمکردیتەوە و هەموو جارێکیش بە بەڵگە و قسەی تەواو و گوونجاو پێشنیار و بابەتەکانم دەربریە،بە نیسبەتی (سێپتێمبەر و جوڵای) تەماشای وتوێژی کانووی دووەمی پەڕەی وتوێژەکەم بکە کە پێشنیاری لادانەی ئەو جۆرە لە نووسینی رێکەوتەکان لۆ کردیمە، ئەمن ئەو رێکارە خۆماڵیەم بەکاردەهینا بەڵام جەنابتان لە سەرێی ووتوێژەکەم پێشنیارت کرد کە ئەو جۆرە نا ئاساییە بەکاری نەینم و خەڵکی تێناگەن، ئێستاش پێچەوانە، بە نیسبەتی هەندێک ووشە و ڕستە دەیزانم و ئاگادارم لێیان بەڵام ە یەک حاڵەت گرنگی پێ نادەم ئەگەر بێت ووشەکە وەرگێردراو بی یاخوود ووشەکە لە رستەیەکی قوورس بەکاربێت، هەروەها ووشەی (ڵ) بەراوردی مەکە لەگەر ووشەی (ر) لەبەر ئەوەی پێشتر ئاماژم پێدایە کە پەیرەوی دەوڵەمدنی بوونی ویکی کوردی کار دەکەم و هەروەها ئەگەر پێداگرن لەسەر ئەوەی کە ئەوە دژی ڕێسای ویکی کوردیە دەتانن بەربەستم بکەن و ئێوە ئازادن لەسەر جێبەجێ کردنی بەشێک لە رێکارە چەسپاوە هەڵەکانی ویکیپیدیای کوردی ناوەندی.. وەک دژایەتی کردن ئەو قسەیە ناکەم جەنابتان ئاگاداری خزمەتەکانی منن لە ویکی کوردی، دەربارەی سایتەیشنی سەرچاوەکان زۆر باشە و لە داهاتوو ئەنجامی ئەدەم و هەوڵ ئەدەم ئەوانەی پێشتریش چاک بکەم، [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|Shahid tahir]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠ (UTC) :: عەزیزەکەم، بەکارھێنەران لە شتێک ئاگادار کرانەوە کە ھەڵەیە و دروستەکەی ئاوایە، '''دەبێت پابەند بن پێیەوە'''. وەک دەڵێن «قسە یەک جار خۆشە.» ئەوەتا خۆت دەڵێی کە ڕێنموویی دووبارە دەدەم. بۆچی وا دەکەیت کە دووبارە و دووبارە پێتیان بڵێمەوە؟! منیش ماندوو دەکەیت. سەبارەت بە وتووێژەکەی سەرەوەیش، عەزیزەکەم ناوی بەشەکە ڕێکەوتی ئەو ڕۆژەیە کە پایەمەکەم تێیدا ناردووە نەوەکوو بڵێم ئاوا مەنووسە. دڵنیایش ببەوە کە وایە. دەبێت ھەمووان [[وپ:ڕوژ]] پەیڕەو بکەن. سەبارەت بە «ڵ» و «ڕ» لە من تێنەگەیشتی! ئەوەتا لە لێدوانەکەت دا وتووتە: <code><nowiki>پەیرەوی...</nowiki></code> لەکاتێکدا <code><nowiki>پەیڕەوی...</nowiki></code> دروستە. مەبەستم حەفتی ژێر پیتی «ر»ەکەیە کە تۆ ناینووسیت. بۆ پیتی «ڵ»یش ھەر وا. بۆ سایتەیشنەکانیش بزانم چی دەکەیت. بڕوا بکە بەربەستکردنت ئیشی ١٠ چرکەیە، و لە ھەر ویکییەکیش بایت و پەیڕەوی لە شێوازیان نەکەیت، ئەوا یەکسەر بەربەستت دەکەن، بەڵام من کە تا ئێستا وام نەکردووە دەڵێم پڕ بەدڵ خزمەت دەکات و نامەوێت شتەکە بکەمە دژایەتی. من ھەمیشە بەدوای دەستکارییەکانتەوەم و کارەکانی خۆمم لەبەر ئێوە پەک خستووە! نموونەی بەکارھێنەری وەھا نایابمان ھەن کە تەنیا یەک جار ئاگادرکردنەوەیان لەسەر شتێک بەسە و ئیتر پەیڕەوی دەکەن. کۆتا قسەم ئەمەیە کە ھیوادارم لەم وتووێژەمان دووبارە نەبێتەوە گەر نا دەشێت بەربەستکردنەکە بگرمە بەر. خۆت شاھێدی کە ئەوپەڕی توانام لە ئێوەدا خەرج کردووە و توانای قسەی زۆرتریشم نەماوە. ئیشەڵڵا قسەکانم بەفیڕۆ ناچێت. -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٢٦، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠ (UTC) :: :::: کاکە {{وب|aram}} گیانی من ویکیپیدیا جێی ململانێ و بەربەرەکانێ نیە، هەمووان لێرە پێکەوە خزمەت دەکەن خۆ ئەگەر بێت و کەسانەک بە مەبەستی خراپەکاری ویکیپیدیا بەکاربینن پێش هەموو کەسێک جەنابتان لێی قبوڵ ناکەن کەسیش خزمەتی زۆر و کەمی نەفرۆشتیتەوە کەسی دیکە و نەیکردیتە مننەت، هەر وەک ئەمن کە رۆژانە یاخوود لە هەفتەی چەن کاتەکی تایبەت تەرخان دەکەم لۆ ویکیپیدیا واتای ئەوە نیە ئەمن لێرە باسی ئەوە بکەم کارەکانی خۆم پەکخستیە لەبەر بەکارهێنەران یاخوود (ووتار نەنوسم و بەدوای چاکەکاری و چاکسازی بم دەربارەی ووتارەکانی بەکارهێنەران) واتای ئەوە نیە بەکارهێنەران بەدوایی خراپەکاریەوەن لە ویکیپیدیا. نەبێتە جێی سەرنج. بەکارهێنەرەکی وەک من هیچ خراپەکاریەکم نەکردیە لە ویکیپیدیا یاخوود نەبوومەتە هۆکاری پەکخستن و پاشکەوتنی ویکیپیدیا بەڵکوو بە پێچەوانەوە، تەنها ئەو ڕەفتارەی دەربارەی شێوازی نووسینی ووتارەکان کە پێشتر لە [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D8%AC%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%AC%DB%86%D8%B1)/%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%B4%DB%8C%DA%A4%DB%8C_%D9%A4#%D8%B4%DB%8E%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1:Shahid_tahir|دیوەخانی ویکیپیدیا (جۆراوجۆر)]یش وتوێژی کۆی بەرێوبەرانی لەسەرکرا، سەیری هەموو وتوێژەکانم بکە لە هەموو پێشنیار و ئاگاداریەکان کە لۆم هاتیە چاکم کردیە وەک نمونەی بەشێک لە وتوێژەکانی (تووڵی دەروازە - سەرچاوە - شێوازی بەستەرە دەرەکیەکان) و سەرجەم وتوێژەکانی دیکەش کە لەسەر پەڕەی وتوێژەکەم هەیە و سەرنجیان بدە، هەموویانم بایەخپێدایە و چاکم کردینە جگە لە پێشنیازی نووسینی شێوازی ووتارەکان کە هەر جارێکیش وتوێژی لەسەر کرابی روونکردنەوەم لەسەر دایە، کۆتایەمین جاریش لە [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86)/%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%B4%DB%8C%DA%A4%DB%8C_%D9%A3#%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D9%84%DB%95_%D9%88%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%8E%DA%95%DB%8C_%DA%AF%DB%86%DA%AF%DA%B5|دیوەخانی ویکیپیدیا (پێشنیار)] ئەو بابەتەم زۆر بە باشی باسم کردیە و وروژاندم، ئەوەی ئێستا جەنابتان دەیکەن هەڵە نیە و دەکرێ ڕاست بن بەڵام بە هەمان شێوە دەکرێ ئەوەی ئێستا دەیکەم ڕاست بی و هیچ هەڵەکی نەبی لە داهاتوو کۆی زمانی کوردی وەک ئەو شێوازە نووسینەی ووتارەکانی منی لێ بکرێ بەهەرحاڵ ناکرێ دووبارە وتوێژ لەسەر ئەوە بکەینەوە، بە کوورتی (هەر هەڵەیەک یاخوود دژایەتیەکی منت لە هەر جێگایەک دیت دەربارەی هەر پێشنیار و ئاگاداریەک یاخوود نەمکردبی ئاگادارم بکەوە لەوەی بزانم هەڵەم لە بەرامبەر جەنابتان و زۆرم ماندی کردی) سوپاس [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|Shahid tahir]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) ‏٠١:٣٦، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠ (UTC) :::::ئەح برا، ساڵێک و چوار مانگ بەسەر ئەو لێدوانەم تێپەڕ بووە! :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:١٣، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == کەناڵی ویکیپیدیا لە دیسکۆرد کرایەوە == سڵاو {{و|{{{name|{{SAFESUBST:<noinclude/>BASEPAGENAME}}}}}}} ئەم پەیامە بانگھێشتنامەیەکە لە کەناڵی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە دیسکۆرد([[:en:Discord (software)]])ەوە. دوای ئەوەی گەیشتین بەوەی کە زۆرینەی بەکارھێنەران (بەتایبەتی نوێیەکان) ناتوانن ڕێنمایییەکان بەباشی لە ویکیپیدیاوە وەر بگرن، بە چاک زاندرا کە کەناڵێک لە دەرەوەی ویکیپیدیا دروست بکرێت تا لە دۆخە پێویستەکان بەکارھێنەران بتوانن باشتر و بەشێوەی ڕاستەوخۆ (چ دووبەدوو یان بەکۆمەڵ) قسە لەگەڵ یەکتر بکەن و باشتر لە یەکتری تێ بگەن. ;تایبەتمەندییەکان: * دیسکۆرد تۆڕێکی کۆمەڵایەتی نییە. * بەکارھێنەران دەتوانن بەشێوەی نامە، دەنگ و ڤیدیۆ قسە لەگەڵ یەکتر بکەن. * بەکارھێنەران دەتوانن بە وێنە و ڤیدیۆ باشتر بابەتەکان شی بکەنەوە. * بۆ وێبگەڕەکان و زۆرینەی سیستمەکان بەردەستە. ;پابەندییەکان: * '''نابێت''' وەکوو جێگرەوەیەکی ویکیپیدیا سەیر بکرێت و بۆ ھەموو باسەکان ڕوو لەوێ بکرێ. ** '''دەبێت''' تەنیا لە حاڵەتی پێویست بەکار بێت. * کەناڵەکە شوێنێک نییە بۆ دەمەتەقێی نێوان بەکارھێنەران. ;بەخێربێیت! بۆ چوونەژوورە بۆ کەناڵی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە دیسکۆرد کرتە [https://discord.gg/TWyzqBv لێرە] بکە. گەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، ئەوا لەخوارەوە بپرسە. سپاس! --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١٤:٤٠، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%AE%DB%8E%D8%B1%D8%A7&oldid=693531 --> == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١٨:٤٧، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Samuel (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == وۆرکشۆپی ویکیمیدیا == دەمباش Shahid tahir, لە ماوەی پێشوودا، [[ویکیپیدیا:دیوەخان (جۆراوجۆر)#خوولێکی تەکنیکی بۆ ئەندامانی ویکیپیدیای کوردی دەکرێتەوە|ئاگادارییەکمان بڵاوکردەوە]] لە سازدانی وۆرکشۆپێک بۆ ویکیپیدیای کوردی سۆرانی و کورمانجی. لە ئێستادا بەرەوپێشچوونی نوێ لەسەر بابەتەکە هەیە، بڕیارە لە ٩ی نیسان (مانگی داهاتوو) یەکەم وۆرکشۆپ دەربارەی ویکیدراوە (Wikidata) بکرێتەوە، لە ئێستاوە [[metawiki:Small_wiki_toolkits/Kurdish_Wikimedians/Registration|دەتوانن خۆتان ناونووس بکەن]] و چەند زووش بیکەن باشترە چونکە کورسییەکان سنووردارن، تا ئێستا دوو دانە وۆرکشۆپ کاتەکانیان دیاریی کراوە، لەداهاتوودا زیاتریش دەکرێتەوە لەهەمان لاپەڕەدا. وۆرشکۆپەکە بە زمانی ئینگلیزی دەبێت، کارئاسانیش دەکرێت بۆ ئەوانەی لە بەشێکی بابەتەکان حاڵی نابن و بۆیان دەکرێتە کوردی. ئەگەر بڕیاری بەشداربوونتان دا، واباشترە بە کۆمپیوتەرەوە بەشداری بکەیت، چونکە کارەکانی وۆرکشۆپەکە بە مۆبایل زۆر دژوارە یانیش ناکرێت. دەربارەی کاتی بەڕێوەچوونی وۆرکشۆپەکەش ئەوا یەکەم دانەیان لە کاتژمێر (Friday, 9 April 2021 16:30 to 18:00 (UTC)) هاوتایە لەگەڵ ٧:٣٠ ئێوارە بەکاتی هەولێر، تکایە گووگڵ بەکاربهێنن ئەگەر کاتی ناوچەکەتان جیاوازە. هەر پرسیارێکتان هەبوو ئەوا خۆشحاڵ دەبم. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == سەرچاوەکان == Shahid tahir، تکایە [[کۆمەڵەی ڤێرجین]] و [[ڕیچارد برانسۆن]]، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:٣٥، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) بە جدی چەند تێرادەمێنم نازانم لەبەر چ هۆکارەک سەرچاوەم نەنوسیە لە هەمانکاتدا وا هەست دەکەم سەرچاوەی هەردوو بابەتم نووسیە، بە چاوان سەرچاوەی هەردوو بابەتەکە زیاد ئەکەم [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|شەهید]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :چاوانت خۆش :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:٤٠، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == بەشداری لە وتووێژێک بکە دەربارەی چاکسازیکردن لە داڕێژەی زانیاریدانەکان == سڵاو {{و|{{BASEPAGENAME}}}}، هیوادارم تەندروستیت باش بێت. وەک یەکێک لە بەکارهێنەرە چالاکەکانی ویکیپیدیا، پێم خۆشە بانگێشتت بکەم بۆ بەشداریکردن لە وتووێژێک [[ویکیپرۆژە:زانیاریدانەکان/نوێکردنەوە و چاکسازی|سەبارەت بە چاکسازیکردن و نوێکردنەوەی داڕێژەکانی زانیاریدانی ویکیپدیا]]. دەتوانیت ڕا و بۆچوونی خۆت بخەیتە ڕوو و هاوکاری بکەیت لە باشترکردنی ئەم جۆرە داڕێژانە و ویکیپیدیا بە گشتی. زۆر سوپاس! &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٢:١٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) سوپاس {{وب|Épine}} لۆ بانگهێشتنامەکە بەشداریمکرد. == دەنگدان لەسەر ویکیپڕۆژەی [[وپ:داواکاری پەڕگە]] == سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Shahid tahir|Shahid tahir]] تکایەکم ھەیە، پڕۆژە ئێستا دامەزراوە و کاردەکات!، بەڵام داوا کراوە ببێت بە یەکێک لە یاساکانی ویکیپیدیا بۆ مافی بارکەران، ھۆکارەکەشی ھەر لە داوایەکە ڕوونکراوەتەوە کەبۆچی؟ سوودی چییە؟ ئامانجی چییە؟ پڕۆژەکە چۆنە، تکایە (( [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#بەکارھێنەرە نوێییەکان و مافی بارکەر|لــێــرە]] )) زیاتر بخوێنەوە و بیرورای خۆت لەسەر پڕۆژەکە بڵێ و بەشداری بکە لە دەنگدانەکە دەنگی بەڕێزتان گرنگە بۆ پڕۆژەکە {{ زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) سەلام {{وب|Sakura emad}} بانگهێشتنامەکەت گەیشت سوپاس [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|شەهید]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) ‏١٢:٥٠، ٣٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == نووسینی ھەڵە و ناستاندارد == سڵاو، پێشتر وتووێژمان لەسەر ئەوە کردبوو کە دەبێت لە ویکیپیدیا وتارەکان بە زمانی ستاندارد بنووسرێن. [[فاڵکۆن ٩|لەم وتارە]] دەربڕینی وەک «دەزگایی ئەمریکی لۆ تەکنەلۆژیای بۆشایی» ھەیە (دەزگای نەک دەزگایی و بۆ نەک لۆ) و کۆمەڵێک ھەڵەی دیکەی ڕێنووسیشی تێدا ھەن. تکایە گرنگیی زیاتر بە ڕێنووس بدەن و چیتریش شتێک دووبارە مەکەنەوە کە پێشتر پێتان گوترابێت دروست نییە. ئێمە ناتوانین ھەڵەی ھەموو وتارەکان ڕاست بکەینەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏٢١:٤٣، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) بەخێربێی کاکە {{و|سەرچیا}} سوپاس لۆ پەیەوەندیکردنت، دەربارەی رەخنە و پێشنیارەکانت لەسەر (دەزگایی) هیچ پێویست بە وتوێژ ناکات ئەگەر هەر هەڵەیەکی وات دیت چاکی بکە سەیری کۆتایەمین دەستکارییەکانم بکە لە ووتارەکانی [[سپەیس ئێکس دراگۆن]] و [[فاڵکۆن ٩]] هەر خەریکی چاککردنی نووسین بوومە لە کاتەکدا خۆشم نوسیتم، لۆ نمونە لە ووتاری فاڵکۆن٩ نوسیبوومە (سەرکەوتنەکانی) لە جیات (سەرکەوتنەکان) یاخووود زیادکردن ووتار و زانیاری یاخوود کەمکردنەوەی زانیاری هەڵە، بێگوومان ئێستا هەر ووتارەک کە دەینوسم دوای چەند رۆژ بەسەری دادێمەوە مەگەر بەبەر چاوم نەکەوتەوە یانیش لە بیر بکەم، هەستم نەکرد ئەو هەڵانە وتوێژەکی لەو جۆرە هەڵبگرێ بەڵام با ئەوە ڕوونکردنەوەیەکی گشتی بێت لەبۆ جەنابت چوونکە دەیان و سەدان ووتار هەیە لەو جۆرە هەڵانەی تێدایە، باشترە هەر هەڵەیەکی وات دیت چاکی بکەی نەک وتوێژ بکەی، هەرچەندە ئەمن دەستکاریەکانم کەمە و زیاتر گرنگی بە ووتار نووسین ئەدەم بەڵام گووزەرەک بەناوی دەستکارییەکانم بکە و ببینە هەر هەڵەیەکم دیتبی بەبێ وتوێژ چاکی دەکەم و خۆم سەرقاڵ ناکەم بە وتوێژ، بێجگە لەوەش باسی (لۆ) دەکەی نازانم جەنابتان بەژداربوونە لە گفتوگۆ و وتوێژی من لەگەر بەڕێوبەران بەڵام زۆر بە ڕوونی و جوانی دەربارەی ئەو جۆری نوسینەم نووسیە و ڕوونمکردیتەوە لە بەشی [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D8%AC%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%AC%DB%86%D8%B1)/%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%B4%DB%8C%DA%A4%DB%8C_%D9%A4#%D8%B4%DB%8E%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1:Shahid_tahir| دیوەخانی ویکیپیدیا (جۆراوجۆر)] هەروەها لە [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86)/%D8%A6%DB%95%D8%B1%D8%B4%DB%8C%DA%A4%DB%8C_%D9%A3#%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C_%D9%84%DB%95_%D9%88%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%8E%DA%95%DB%8C_%DA%AF%DB%86%DA%AF%DA%B5| دیوەخانی ویکیپیدیا (پێشنیار)] دەتوانی پەسەندکراوبی یاخوود نا لەلات دووبارە سوپاس [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|شەهید]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) ‏١٤:٥١، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو، ماوەیەکە بەشدارییە بەنرخەکانی ئێوە دەبینم و بەو ھۆیەوە دەستخۆشیتان لێدەکەم. ھیوادارام ھەر بەردەوام بی. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٩، ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) |} زۆۆر سوپاس {{وب|Nskoalj}} بێگوومان هیوابەخشت کردم لەسەر بەشدارییەکانم، سەرکەوتوو و سەرفرازبی دڵخۆشت کردم بە بوونت لە ویکیپیدیای کوردی، دیسان سپاس [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|شەهید]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|Shahid tahir]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Shahid tahir|بەشدارییەکان]]) ١٥:٥٨، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)</small> ھەر بژی. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٩:٣٢، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == بەکارھێنانەوەی سەرچاوەکان == دەم باش Shahid tahir، سپاس بۆ بەشدارییەکانت! لە چەند وتارێک (بە نموونە [[لونا ١٥]]) تێبینیم کرد کە لەباتیی ئەوەی کە کەڵک لە ناونانی سەرچاوەکان و بەکارھێنانەوەیان وەرگریت، چەند جارێک ھەمان سەرچاوە دادەنێیتەوە. گەر یەک سەرچاوەت بۆ زیاتر لە شوێنێک بەکاردانا، ئەوا تەنیا یەک جار سەرچاوەکە دانێ و ناوێکی لێ بنێ. پاشان بۆ بەکارھێنانەوە تەنیا بانگی ناوی سەرچاوەکە بکە. بڕوانە [[وپ:ئبس]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٨:٥٠، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) ئەم کاتەت باش {{وب|Aram}} زۆر سوپاس بۆ پێشنیارەکەت بە هەندی وەردەگرم و جێبەجێی دەکەم [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|شەهید]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) ‏٢١:٢١، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) :زۆر سپاس! وا بزانم دوای لێدوانەکانت تەنیا سێ ھێمای [[ckb:wikt:کەشە|کەشە]] دادەنێی. بۆ واژووکردنی لێدوانەکانت دەبێ چوار دانە دانێیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٩:٣١، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) بەڵێ ئەوەشیانم چاککرد زۆر سوپاس [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|شەهید]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) ‏٢١:٢١، ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == پۆلی ژیاننامە بۆ کەسایەتییەکان زیاد مەکە == دەم باش Shahid tahir، زۆر سپاس بۆ سەرجەم بەشدارییەکانت، بەڵام تکایە [[:پۆل:ژیاننامە]] بۆ وتاری کەسایەتییەکان زیاد مەکە. ئەم پۆلە زیاتر ژێرپۆلەکان (وەک [[:پۆل:ژیاننامەنووسان]]) و چەند وتارێکی دەگمەن کە ھەر وشەی ژیاننامەیان تێدایە (وەک [[فیلمی ژیاننامەیی]]) دروست کراوە. ھەر خۆی دەروازەی ژیاننامە بەسە و وتارەکان بە [[پۆل:دەروازەی ژیاننامە/وتارە پەیوەندیدارەکان]] زیاد دەکات. دەبێ ئەو وتارانەی کە بۆ ئەو پۆلە زیاد کردوون، لابرێن. تێبینیی ھەمان شتیشم بۆ [[:پۆل:گەردوون]] کردووە و دەبێ ئەویش چارەسەر بکرێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٤:٤٤، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) کاتت باش {{وب|Aram}} زۆر سوپاس لە پێشتردا ئەوەم نەزانی بوو، سوپاس بۆ ئاگادارکردنەوەم، پۆلەکان لادەبەم لەو وتارانەی کە زیادم کردوون. [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|شەهید]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) ‏١٩:٣٧، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == براوەی پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ٢٠٢٣ == [[پەڕگە:Shahid - Kurdish Wikipedia Editathon - 2023 certificate.pdf|وێنۆک]] سڵاو @[[User:Shahid tahir|Shahid tahir]]، خۆشحاڵبووین بە بەشداریتان لە پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ساڵی ٢٠٢٣. بە ناوی ڕێکخەرانی پێشبڕکێیەکە سوپاسی بەشداربوونت دەکەین و دەخوازین لە چالاکییەکانتان بەردەوامبن لە ویکیپیدیای کوردی و پڕۆژەکانی دیکەی ویکیمیدیا. لە پای بەدەستهێنانی پلەی دووەم ئەم ڕێزلێنانەت پێشکەش دەکەین. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٦:٥٢، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] زۆر سوپاس برا، بەرز دەینرخێنم و خۆشحاڵم بە بەخشینی ئەو رێزلێنانە. [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|شـــــەهــــیـــد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shahid tahir|لێدوان]]) ١٤:٥٣، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) srksij53dnw0dnn8ldmfvwxjvl4c14p 0 126617 1586300 1585133 2026-05-23T19:17:41Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1586300 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|نەتەوەی تاتار|تاتار (ڕوونکردنەوە)}} {{Infobox ethnic group | group = تاتارەکان{{ھن}}[[پەڕگە:Old Turkic letter R1.svg|12px]][[پەڕگە:Old Turkic letter T1.svg|12px]][[پەڕگە:Old Turkic letter T1.svg|12px]] | native_name = {{lang|tt|{{lang|tt-Cyrl|татарлар}}, {{lang|tt-Latn|tatarlar}}}} | native_name_lang = | image = [[پەڕگە:Siberian Tatars.jpg|بێچوارچێوە]] | caption = تاتارەکانی سیبریا | population = * تاتارەکانی ڤۆڵگا: {{circa}} ٦٫٤ – ٦٫٦ ملیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/people/tatars|سەردێڕ=Tatars facts, information, pictures – Encyclopedia.com articles about Tatars|وێبگە=www.encyclopedia.com}}</ref><ref name="joshuaproject">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.joshuaproject.net/people_groups/15284|سەردێڕ=Tatar}}</ref> * تاتارەکانی کەریمە: {{circa}} ٥٠٠ ھەزار – ٦ ملیۆن<ref name="iccrimea.org"/><ref name="новая">''Мусафирова, О.'' [http://www.novayagazeta.ru/society/58101.html «Мустафа, сынок, прошу тебя — прекрати…»] // ''Новая газета''. || [https://web.archive.org/web/20140805121211/http://www.novayagazeta.ru/society/58101.htmll Archive copy]</ref><ref name="В Турции">[http://podrobnosti.ua/41878-v-turtsii-prozhivajut-do-6-millionov-potomkov-krymskih-tatar.html В Турции проживают до 6 миллионов потомков крымских татар]</ref> | region1 = {{flag|Russia}} | pop1 = ٥٫٣١٩٫٨٧٧ | ref1 =<ref>[http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls Russian Census 2010: Population by ethnicity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131204011922/http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls |date= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }} {{in lang|ru}}</ref> | region2 = {{flag|Uzbekistan}} | pop2 = * <small>تاتارەکانی ڤۆڵگا:</small> ~١٩٥٫٠٠٠؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Как изменился состав населения независимого Узбекистана?|trans-title=How has the composition of the population of independent Uzbekistan changed?|ناونیشان=https://kaktakto.com/multimedia/kak-izmenilsya-sostav-naseleniya-nezavisimogo-uzbekistana/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Kaktakto.com|زمان=ru|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201025161053/https://kaktakto.com/multimedia/kak-izmenilsya-sostav-naseleniya-nezavisimogo-uzbekistana/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ula.uzsci.net/portal/library/atlas/ethnic_minorities.pdf|سەردێڕ=Uzbekistan – Ethnic minorities|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١١}}{{dead link|date=January 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * <small>تاتارەکانی کەریمە:</small> ~٢٣٩٫٠٠٠ | ref2 =<ref>[https://bigenc.ru/ethnology/text/5685404 Крымские татары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308012134/https://bigenc.ru/ethnology/text/5685404 |date= ٨ی ئازاری ٢٠٢١ }} Big Russian Encyclopedia {{in lang|ru}}</ref> | region3 = {{flag|Ukraine}} | pop3 = ٣١٩٫٣٧٧ | ref3 =<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/|سەردێڕ=About number and composition population of Ukraine by data All-Ukrainian census of the population 2001|ئیش=Ukraine Census 2001|بڵاوکەرەوە=State Statistics Committee of Ukraine|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> | region4 = {{flag|Kazakhstan}} | pop4 = ٢٠٣٫٣٧١ | ref4 =<ref name="Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на 1 января 2012 года">Агентство Республики Казахстан по статистике: [http://www.stat.kz/publishing/2012/демография/Апрель/12_2011_Б-15-10-Г.rar Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на 1 января 2012 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121115130347/http://www.stat.kz/publishing/2012/%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F/%D0%90%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BB%D1%8C/12_2011_%D0%91-15-10-%D0%93.rar |date=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ }}</ref> | region5 = {{Flag|Turkey}} | pop5 = ١٥٠٫٠٠٠–٦٫٠٠٠٫٠٠٠ | ref5 =<ref name="iccrimea.org">''[[Henryk Jankowski]]''. [http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html Crimean Tatars and Noghais in Turkey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107024320/http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html |date= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }} // a slightly edited version of the paper with the same title that appeared in Türk Dilleri Arastirmalari [Studies on the Turkic Languages] 10 (2000): 113—131, distributed by Sanat Kitabevi, Ankara, Turkey. A Polish version of this paper was published in Rocznik Tatarów Polskich (Journal of Polish Tatars), vol. 6, 2000, 118—126.</ref><ref name="новая"/><ref name="В Турции"/><ref>In Turkey, the census does not indicate the nationality, because all residents of Turkey are considered Turks, so it is impossible to name at least the approximate number of Turkish citizens, considering themselves as Crimean Tatars.</ref> | region6 = {{Flag|Turkmenistan}} | pop6 = ٣٦٫٣٥٥ | ref6 =<ref name="Итоги всеобщей переписи населения Туркменистана по национальному составу в 1995 году.">'''Asgabat.net'''-городской социально-информационный портал:[http://asgabat.net/turkmenistan/itogi-vseobschei-perepisi-naselenija-turkmenistana-po-nacionalnomu-sostavu-v-1995-godu.html Итоги всеобщей переписи населения Туркменистана по национальному составу в 1995 году.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313015500/http://asgabat.net/turkmenistan/itogi-vseobschei-perepisi-naselenija-turkmenistana-po-nacionalnomu-sostavu-v-1995-godu.html|date=2013-03-13}}</ref> | region7 = {{Flag|Kyrgyzstan}} | pop7 = ٢٨٫٣٣٤ | ref7 =<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=National composition of the population|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> | region8 = {{flagcountry|Azerbaijan}} | pop8 = ٢٥٫٩٠٠ | ref8 =<ref>http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls |date=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ }}</ref> | region9 = {{flagcountry|Romania}} | pop9 = ٢٤٫١٣٧ | ref9 =<ref name="romania">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/|سەردێڕ=Recensamant Romania 2002|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=٢٠٠٢|ئیش=Agentia Nationala pentru Intreprinderi Mici si Mijlocii|زمان=ro|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070513211550/http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٠٧}}</ref> | region10 = {{Flag|Mongolia}} | pop10 = ١٨٫٥٦٧ | ref10 = {{citation needed|date=May 2019}} | region11 = {{Flag|Israel}} | pop11 = ١٥٫٠٠٠ | ref11 = {{citation needed|date=May 2019}} | region12 = {{Flag|Belarus}} | pop12 = ٧٫٣٠٠ | ref12 = {{citation needed|date=May 2019}} | region13 = {{Flag|France}} | pop13 = ٧٫٠٠٠ | ref13 = {{citation needed|date=May 2019}} | region14 = {{Flag|Lithuania}} | pop14 = ٣٫٠٠٠–٧٫٢٠٠ | ref14 =<ref>[https://ru.espreso.tv/article/2017/10/22/yakubauskas Адас Якубаускас: Я всегда говорю крымским татарам не выезжайте, оккупация не вечна - новости Еспресо TV | Украина<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html |سەردێڕ=Как крымские татары оказались в Литве 600 лет назад? {{!}} Новости и аналитика: Украина и мир: EtCetera<!-- Заголовок добавлен ботом --> |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812234338/https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[http://pop-stat.mashke.org/lithuania-ethnic2011.htm Национальный состав населения Литвы. Перепись 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006123815/http://pop-stat.mashke.org/lithuania-ethnic2011.htm |date= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}.</ref> | region15 = {{Flag|China}} | pop15 = ٥٫١٠٠ | ref15 =<ref>http://www.fmprc.gov.cn/eng/premade/9052/autonomy.htm</ref> | region16 = {{Flag|Canada}} | pop16 = ٤٫٨٢٥ | ref16 =<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1|سەردێڕ=Census Profile, 2016 Census – Canada &#91;Country&#93; and Canada &#91;Country&#93;|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> | region17 = {{Flag|Estonia}} | pop17 = ١٫٩٨١ | ref17 = {{citation needed|date=May 2019}} | region18 = {{Flag|Poland}} | pop18 = ١٫٩١٦ | ref18 = {{citation needed|date=May 2019}} | region19 = {{Flag|Bulgaria}} | pop19 = ١٫٨٠٣ | ref19 =<ref>[http://www.nsi.bg/Census_e/Census_e.htm Перепись населения Болгарии 2001 г.]</ref> | region20 = {{Flag|Finland}} | pop20 = ١٫٠٠٠ | ref20 = {{citation needed|date=May 2019}} | region21 = {{Flag|Japan}} | pop21 = ٦٠٠–٢٫٠٠٠ | ref21 =<ref>[http://www.hrono.ru/statii/2007/adutov_jap.html Представитель культурной ассоциации «Идель-Урал» считал, что количество татар в Японии в 1930-е годы могло достигать 10000 человек] {{in lang|ru}}</ref> | region22 = {{Flag|Australia}} | pop22 = ٥٠٠+ | ref22 =<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.australiantatars.com/tatarsau/default.aspx |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180816135641/http://australiantatars.com/tatarsau/default.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region23 = {{Flag|Czech Republic}} | pop23 = ٣٠٠+ | ref23 =<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://president.tatarstan.ru/tat/news/view/117668|سەردێڕ=Президент РТ|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305084220/http://president.tatarstan.ru/tat/news/view/117668|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region24 = {{Flag|Switzerland}} | pop24 = ١٥٠ | ref24 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://president.tatarstan.ru/eng/index.htm/news/1156035.htm|سەردێڕ=Rustam Minnikhanov meets representatives of the Tatar Diaspora in Switzerland|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210224120856/https://president.tatarstan.ru/eng/index.htm/news/1156035.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | languages = [[زمانی تاتاری|تاتاری]]، [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] | religions = زۆرینەی: [[سوننە|ئیسلامی سوننە]]{{ھن}}کەمینە: [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات]] | related = [[تورکەکان|خەڵکانی تورک]] }} '''خەڵکی تاتار''' (بە [[زمانی تاتاری|تاتاری]]: tatarlar / татарлар) نەتەوەیەک لە [[تورکەکان]]ن کە بە زمانی [[زمانی تاتاری|تاتاری]] قسە دەکەن.<ref name="global.britannica.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://global.britannica.com/topic/Tatar|سەردێڕ=Tatar – people|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730095202/http://global.britannica.com/topic/Tatar|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆرینەی ئەم خەڵکە لە [[تاتارستان|کۆماری تاتارستان]] کە ژمارەیان لەم ناوچەیە ٢٫٠١٢٫٥٧١ کەسە دەژین.<ref>http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130315114013/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm |date=١٥ی ئازاری ٢٠١٣ }}</ref> == واتای وشەی تاتار == کۆمەڵێک ھۆزی [[مەغۆل|مۆنگۆل]] کە لە سەدەی دوازدە و سێزدەی زایینیدا ھێرشیان کردە سەر ڕۆژھەڵاتی عەرەبی و وڵاتانی تری ئیسلامیی. واتای وشەی تاتار دیاری نەکراوە، بەو پێیەی بۆ چینییەکان واتای کۆچەری ھەیە و لە [[زمانی تورکی]] کۆنیشدا وشەی «تاترای» دەبینینەوە کە بە واتای ئەو سوارە دێت کە خاوەنی پۆستەیە، وا دیارە وشەی تاتار پەیوەست بووە بە سوارچاکی و بوێرییەوە، ئەمەش ھاوتایە لەگەڵ ئەو شێوازە ژیانەی کە ئەم کەسانە لە یەکەم قۆناغەکانی دەرکەوتنیان لەسەر شانۆی [[ڕامیاری]] جیھانیدا ژیاون.<ref>Orekhov، V؛ Poltoraus، A؛ Zhivotovsky، LA؛ Spitsyn، V؛ Ivanov، P؛ Yankovsky، N (1999). "Mitochondrial DNA sequence diversity in Russians". FEBS Lett. 445: 197–201. PMID 10069400.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20191214192327/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1744-313X.2012.01117.x</ref><ref>http://www.chinaknowledge.de/History/Altera/tatars.html</ref> == زمانی تاتاری == {{سەرەکی|زمانی تاتاری}} [[پەڕگە:Kazan metro sign.JPG|وێنۆک|تابلۆیەکی مێترۆ بە دوو زمانی تاتاری (لەسەرێ) و ڕووسی (لەخوارە)]] '''زمانی تاتاری''' (tatar tele, tatarça) زمانێکە لە بنەماڵەی [[زمانە تورکییەکان]] و [[زمانی فەرمی]]ی ناوچەی [[تاتارستان]]ی [[ڕووسیا]]یە. ئەم زمانە لەلای تاتارەکان قسەی پێدەکرێت و لە ساڵی ٢٠١٥ نزیکەی ٥٬٢٠٠٬٠٠٠ کەس بەم زمانەیان قسە دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ijli.antat.ru/language.html |سەردێڕ=Institute of Language, Literature and Arts of the Academy of Sciences of the Republic of Tatarstan |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120203113119/http://www.ijli.antat.ru/language.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[زمانی تاتاری]] * [[تاتارستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Tatar people}} {{گەلانی تورک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ڕووسیا|ئەورووپا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|چین|تورکیا}} {{کۆلکە}} [[پۆل:تورک]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی داغستان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئۆزبەکستان]] [[پۆل:مێژووی تورک]] [[پۆل:تاتارەکان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی بولگاریا]] 5gpk5hf3xguo2lsyjn1xelrr9ws5rrg 0 129151 1586279 1424567 2026-05-23T17:08:25Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1586279 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''مەنبج''' یان '''مابوک''' ({{بە ئینگلیزی|Manbij}}) شارۆچکەیەکە سەر بە پارێگای حەلەبە، کەوتووەتە [[ڕۆژاوای کوردستان]] لە کانتۆنی [[عەفرین]]، بەگوێرەی سەرژمێری ٢٠٠٤ نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ کەسی تێدا دەژیت.<ref name="CBS"> دانیشتوانی مەنبج زۆرینەیان عەرەبن،ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/voices/syria-us-turkey-troops-fighting-manbij-kurdish-assad-civil-war-a8236201.html |سەردێڕ=In the small city of Manbij in Syria, we could see US and Turkish troops shooting at each other if tensions continue |newspaper= The Independent |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> کەمینەکانی کورد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Arpacık |یەکەم١=Cihat |سەردێڕ=Menbiç krizi Türkmen aileleri böldü |ناونیشان=https://www.indyturk.com/node/3271/d%C3%BCnya/menbi%C3%A7-krizi-t%C3%BCrkmen-aileleri-b%C3%B6ld%C3%BC |وێبگە=Independent |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> شەرکەسی و چیچانین. زۆرێک لە دانیشتووانەکەی [[سۆفییایەتی|سۆفیگەری]] و [[نەقشبەندی]]ی پەیڕەو دەکەن. == ناونانی == ناوی ئەم شارە لە تۆماری ئەسکەندەر بەزۆر شێوە کراوە، مادەکان ناویان بردوە بە (مابوک) بەواتای شاری تازە یان بووکی تازە (بووکی ئێمە) لای ئارامییەکان بە (Mnbg) ھاتووە کە بەواتای شوێنی بەھاران دێت، ئاشورییەکان ناوی (Nanpigi)یان لێناوە، دواتر یۆنانییەکان بە (Mabbogh) بانگیان کردوە، گریکییەکانیش بە (Ἱερόπολις)(شانۆی ھێڕاپۆلیس). == مێژوو == [[پەڕگە:Abd-Hadad_coin.jpg|وێنۆک|دراوی ئابد ھەدادس]] ئارامییەکان ئەم شارەیان دروست کرد و ناویان نا (Mnbg) کە بەشێک بوو لە شانشینی ئەدینی، دواتر ئاشورییەکان لە ٨٥٦ پ. ز دەستیان بەسەرداگرت و لەلایان شا (شەلمانەسر) ناوی لیتا ئاشوری لێنرا و کۆشکی پاشایەتی لێ دروست کرد. لەدوای ئاشورییەکان مادەکان دەستیان بەسەرداگرت و ناوی (مابوک)یان لێنا، پاشان فارسەکان دەستیان بەسەر داگرت، مەکدۆنییەکان دوای جەنگێکی سەخت و درێژ توانیان دەستی بەسەردابگرن، پاشان سەلوقییەکان ھاتن و حوکمی شارەکەیان کرد بەڵام دواتر فارسەکان دووبارە وەریان گرتەوە، لە ٥٣ پ. ز بۆیەکەم جار دراو لەم شارە چاپ کرا، لەسەدەی ھەشتەمی بەر لە زایین، لەلایان شا (تیلا) شای ئارامییەکانەوە، == کەشوھەوا == '''مابوک''' کەشوھەوای دەریای ناوەڕاستی ھەیە، کە ھاوینی گەرم و وشکە و زستانی سارد و بەفراوییە، مابوک کەشوھەوایەکی کیشوەری ھەیە ئەمیش بەھۆی بورانەکانی دەریای سپی ناوەڕاست، پلەی گەرما لەھاوین تا ٤٦ پلەی سەدی ھەڵدەکشێت، لە زستانیش بەفر و بارانێکی زۆری لێ دەبارێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Manbij|مەنبج}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|سووریا|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی کۆن|کوردستان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شارەکانی سووریا]] [[پۆل:ڕۆژاوای کوردستان]] jovckztghce23mctyd513njimlbwwuz 0 129437 1586280 1499530 2026-05-23T17:09:32Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586280 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''جەرابلوس''' یان '''کانیا دڵ''' یان '''گرگامێش''' ([[عەرەبی]]: جرابلس) ([[ئینگلیزی]]: Jarabulus) شارۆچکەیەکە لە [[ڕۆژاوای کوردستان]]، لەڕووی کارگێڕییەوە سەر بە پارێزگای [[حەلەب]]ە، ئەم شارۆچکەیە کەوتۆتە بەشی ڕۆژاوای ڕووباری [[فورات]] لە بەشی باکووری [[بەنداوی فورات]] و سنووری نێوان [[سووریا]] و [[تورکیا]]. == کەشوھەوا == کانیا دڵ وەک زۆرینەی کوردستان لەژێرکاریگەری بورانەکانی دەریای سپی ناوەڕاستە، کە ھاوینی گەرم و ووشکەو زستانی سارد و تەڕە، بەشێوەیەکی گشتی کەشێکی کیشوەری ھەیە، بەرزترین پلەی گەرمی لەوەرزی ھاوین تا ٤٦ پلەی سەدی بەرزدەبێتەوە، لەوەرزی زستانیش بۆ ٣٨ پلەی بەردەوام و ژێر سفر لەکاتی بەفر بارین نزم دەبێتەوە. == مێژوو == لەکۆن دا ناوی کەرکەمیش بوو کەناوێکی کۆنی ڕۆمانی یۆنانی بوو دواتر لەسەدەی ھەژدەھەم ناوی "Djerabis" یان "Djeraboolos" یان "Djerablus" لێنڕا کە وەرگیراوە لە ناوی ھیراپۆلیسی یۆنانی، بەڵام لەلایەن کوردەکانەوە بە کانیا دڵ ناوی دەھێنڕێت بەوەی یەکەم ئاوی ڕووبارە دەڕژێتە نێوخاکی خۆڕئاوا. دوای داڕمانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی فەرەنسیەکان لکاندیان بە پارێزگای حەلەب لەچوارچێوەی سوریای تازە درووست بوو. دوای سەرھەڵدانی شۆڕشی گەلانی سوریا ھێزەبەرھەڵستکارەکانی ڕژێمی سوریا لە ٢٠١٢ دەستیان بەسەر شارەکەدا گرت، دواتر لەسەرەتای ساڵی ٢٠١٣ دەولەتی خەلافەت (داعش) دەستی بەسەر شارەکە داگرت. لەسەرتای ساڵی ٢٠١٥ یەکینەکانی پاڕاستی گەڵ چەندین ھەوڵی دا بۆ ئازادکردنەوەی شارەکە، بەڵام لەلایەن ئەردوگانی سەرۆکی تورکیا بەرھەلستی کرا، دوای بەردەوامی (YPG) ھێزەکانیان لەلایان تۆپخانەکانی تورکیاوە تۆپ باران کرا بەمە داعش پێگەی خۆی بەھێزترکرد لەشارەکە. == سەرچاوەکان == [https://web.archive.org/web/20160831075258/http://xeber24.org/72125.html "جرابلس (Kaniya Dil , Cerablus)". 19 July 2015.<br] /> Koç, Nilüfer (December 2015). "[http://www.kurdistan-report.de/index.php/archiv/2015/40-kr-181-november-dezember-2015/344-steht-die-aera-der-kurdinnen-bevor Steht die Ära der KurdInnen bevor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909180421/http://kurdistan-report.de/index.php/archiv/2015/40-kr-181-november-dezember-2015/344-steht-die-aera-der-kurdinnen-bevor |date= ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}? (Is the era of the Kurds approaching?)". Kurdistan Report No.182. Retrieved 6 June 2016. {{پۆلی کۆمنز|Jarabulus}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شارەکانی سووریا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژئاڤا]] rw63rjqk5rheau3ws15lx6myuqqeo24 1586281 1586280 2026-05-23T17:09:59Z 1silent scientist 51740 1586281 wikitext text/x-wiki {{Databox}}{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''جەرابلوس''' یان '''کانیا دڵ''' یان '''گرگامێش''' ([[عەرەبی]]: جرابلس) ([[ئینگلیزی]]: Jarabulus) شارۆچکەیەکە لە [[ڕۆژاوای کوردستان]]، لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە پارێزگای [[حەلەب]]ە، ئەم شارۆچکەیە کەوتۆتە بەشی ڕۆژاوای ڕووباری [[فورات]] لە بەشی باکووری [[بەنداوی فورات]] و سنووری نێوان [[سووریا]] و [[تورکیا]]. == کەشوھەوا == کانیا دڵ وەک زۆرینەی کوردستان لەژێرکاریگەری بورانەکانی دەریای سپی ناوەڕاستە، کە ھاوینی گەرم و ووشکەو زستانی سارد و تەڕە، بەشێوەیەکی گشتی کەشێکی کیشوەری ھەیە، بەرزترین پلەی گەرمی لەوەرزی ھاوین تا ٤٦ پلەی سەدی بەرزدەبێتەوە، لەوەرزی زستانیش بۆ ٣٨ پلەی بەردەوام و ژێر سفر لەکاتی بەفر بارین نزم دەبێتەوە. == مێژوو == لەکۆن دا ناوی کەرکەمیش بوو کەناوێکی کۆنی ڕۆمانی یۆنانی بوو دواتر لەسەدەی ھەژدەھەم ناوی "Djerabis" یان "Djeraboolos" یان "Djerablus" لێنڕا کە وەرگیراوە لە ناوی ھیراپۆلیسی یۆنانی، بەڵام لەلایەن کوردەکانەوە بە کانیا دڵ ناوی دەھێنڕێت بەوەی یەکەم ئاوی ڕووبارە دەڕژێتە نێوخاکی خۆڕئاوا. دوای داڕمانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی فەرەنسیەکان لکاندیان بە پارێزگای حەلەب لەچوارچێوەی سوریای تازە درووست بوو. دوای سەرھەڵدانی شۆڕشی گەلانی سوریا ھێزەبەرھەڵستکارەکانی ڕژێمی سوریا لە ٢٠١٢ دەستیان بەسەر شارەکەدا گرت، دواتر لەسەرەتای ساڵی ٢٠١٣ دەولەتی خەلافەت (داعش) دەستی بەسەر شارەکە داگرت. لەسەرتای ساڵی ٢٠١٥ یەکینەکانی پاڕاستی گەڵ چەندین ھەوڵی دا بۆ ئازادکردنەوەی شارەکە، بەڵام لەلایەن ئەردوگانی سەرۆکی تورکیا بەرھەلستی کرا، دوای بەردەوامی (YPG) ھێزەکانیان لەلایان تۆپخانەکانی تورکیاوە تۆپ باران کرا بەمە داعش پێگەی خۆی بەھێزترکرد لەشارەکە. == سەرچاوەکان == [https://web.archive.org/web/20160831075258/http://xeber24.org/72125.html "جرابلس (Kaniya Dil , Cerablus)". 19 July 2015.<br] /> Koç, Nilüfer (December 2015). "[http://www.kurdistan-report.de/index.php/archiv/2015/40-kr-181-november-dezember-2015/344-steht-die-aera-der-kurdinnen-bevor Steht die Ära der KurdInnen bevor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909180421/http://kurdistan-report.de/index.php/archiv/2015/40-kr-181-november-dezember-2015/344-steht-die-aera-der-kurdinnen-bevor |date= ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}? (Is the era of the Kurds approaching?)". Kurdistan Report No.182. Retrieved 6 June 2016. {{پۆلی کۆمنز|Jarabulus}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شارەکانی سووریا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ڕووباری فورات]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژئاڤا]] 3n4bep1a9bse89s2oo5nsg6g2mohyjl 2 133917 1586255 1221049 2026-05-23T15:25:12Z Shahid tahir 21173 1586255 wikitext text/x-wiki {| with="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#A3D6CC; border-style:solid; border-width:3px; border-color: #1E3492;" |- | width="55%" valign="top" style="padding: 0; margin:0;" | <div style="float:right; width:100%"> </div> {{زانیاریدانی بەکارھێنەری ویکیپیدیا | ڕەنگی سەر = | ڕەنگ = | ڕەنگی فۆنت = | ڕەنگی فۆنتی سەر = | سەرنووس = | ستاتەس = | وێنە = | ژێرنووسی وێنە = | قەبارەی وێنە = | ناو = [[بەکارھێنەر:Shahid tahir|شەهید تاهیر]] | ناوی لەدایکبوون = | ناوی ڕاستی = | جێندەر = <!--نێر--> | زمانەکان = ٢ | ڕێکەوتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[هەولێر]] | ناوچە = | وڵات = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} | کاتی ناوچەیی = | کاتی ئێستا = {{کاتی ھەنووکە|UTC+3}} | نەتەوە = [[کورد]] | ڕەگەز = | باڵا = | کێش = | قژ = | چاو = | جۆری خوێن = | ڕووتێکردنی سێکسی = <!--ھاوڕەگەزخواز، جیاڕەگەزخواز، دووڕەگەزخواز... و ھتد--> | دۆخی خێزانداری = | ھاوسەر = | خۆشەویست = | مناڵەکان = | خوشک و براکان = | دایک و باوک = | ئاژەڵە ڕاگیراوەکان = | پیشە = | پەروەردە = | خوێندنگەی سەرەتایی = | خوێندنگەی ناوەندی = | خوێندنگەی دواناوەندی = | کۆلێژ = | زانکۆ = | پۆلەکان = | ھیوایەتەکان = [[ئاسمانگەڕ|کەشتیوانی ئاسمانی]] | ئایین = [[ئیسلام]] | سیاسەت = | فیلمەکان = ( [[نێوانی ئەستێرەکان (فیلم)|نێوان ئەستێرەکان]] ، [[مەریخی (فیلم)|مەریخی]] [[گەشتیاران (فیلم ٢٠١٦)|گەشتیاران]]) | زنجیرەکان = ( [[١٠٠ کەسەکە]] ، [[ڤایکینگەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ڤایکینگەکان]] [[کایەی تەختە پاشایەتییەکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|گەمەی تەختەکان]] ) | کتێبەکان =( [[سێشەممان لەگەڵ مۆری]] ، [[دیزاینی مەزن]] ، [[ھۆمۆ دیۆس: کورتەیەکی مێژووی سبەی|هۆمۆ دیۆس]]) | حەزەکان = [[ئەستێرەناسی|فەلەکناسی]] ، [[ئەندازیاریی کیمیا|کیمیاگەری]] | ماڵپەڕ = | بلۆگ = | ئیمەیڵ = shahid.tahir13@gmail.com | سکایپ = | یاھوو = | فەیسبووک = | گووگڵ پڵەس = | ئینستاگرام = | مایسپەیس = | تویتەر = | یووتیووب = | ژێرپەڕەکان = | ڕێکەوتی بەشداربوون = | یەکەم دەستکاری = | خۆبەخۆ پەسەندکراو = | پەسەندکراو = | دروستکەری ھەژمار = | پاسدەری خۆگەڕ = | بەسەرداچوونەکەری پەڕەی نوێ = | بەسەرداچوونەکەر = | گەڕێنەرەوە = | دەستکاریکەری داڕێژە = | بەڕێوەبەر = | دەستکاریکەری پاڵوێنە = | پشکنەری بەکارھێنەر = | ژمارەی دەستکارییەکان = | مافەکان = | واژوو = | سندووقەکانی بەکارھێنەر = }} <font color="#000" size="6"><center> '''بەخێرهاتی'''</center> <font color="#000" size="3"><center> وێنەکان</center> '''وێنەکە ساتی ڕاگەیاندنی [[پەیوەندیی کاکێشان]] لەلایەن خۆمەوە نیشان دەدا لەنێو قوتابخانەی نێودەوڵەتی زانست. ''' <br/> [[پەڕگە:ڕاگەیاندنی پەیوەندی کاکێشان.jpg|540px|ناوەڕاست| وێنەکە ساتی ڕاگەیاندنی [[پەیوەندیی کاکێشان]] لەلایەن خۆمەوە نیشان دەدا لەنێو قوتابخانەی نێودەوڵەتی زانست ]] {| cellpadding="10" cellspacing="10" align="center" width="90%" style="background:none;" |- |style="-moz-border-radius: 20px; color: white; text-align: right" bgcolor="6976D4"|'''<font size="3"><font color="white">'''بەشەک لە ووتارەکانی من لە ویکیپیدیای کوردی ناوەندی'''</font></font>''' |- |align="center" style="background: #FFFFF3; border:2px solid red; -moz-border-radius: 20px;"| {| align="right" {{nowrap|[[File:Iridium-4 Mission (25557986177).jpg|20px]]&nbsp;{{ھێما|FA}} [[سپەیس ئێکس]]}}&nbsp;&bull; {{nowrap|[[File:Orion spacecraft 2009.jpg|20px]]&nbsp;[[کەشتیی بۆشایی]]}}&nbsp;&bull; {{nowrap|[[File:Voyager spacecraft.jpg|20px]]&nbsp;[[گەشتکەر ١]]}}&nbsp;&bull; {{nowrap|[[File:Poston, Arizona. Registered nurse, Mrs. Edythe Sasser, is assisited by Yoshiko Konatsu, nurse's aid . . . - NARA - 537104.jpg|20px]]&nbsp;[[پەرستاری]]}}&nbsp;&bull; {{nowrap|[[File:The-100.jpg|20px]]&nbsp;[[١٠٠ کەسەکە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|١٠٠ کەسەکە]]}}&nbsp;&bull; {{nowrap|[[File:تەلیسکۆبی ڕادیۆیی چیای کۆرەک.jpg|20px]]&nbsp;[[ڕوانگەی چیای کۆڕەک]]}}&nbsp;&bull; {{nowrap|[[File:Esahqdp.jpg|20px]]&nbsp;[[دەزگا بۆشاییەکان]] {{nowrap|[[File:Prière de Tarawih dans la Grande Mosquée de Kairouan. Ramadan 2012.jpg|20px]]&nbsp;[[نوێژی مانگ گیران و ڕۆژگیران]]}}&nbsp;&bull; {{nowrap|[[File:Kassite Babylonia EN.svg|20px]]&nbsp;[[کاسییەکان]]}}&nbsp;&bull; }} |} [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/Shahid_tahir بەشدارییەکانم ببینە لە ویکیپیدیا] {{پەڕەیەک بە ھەڵکەوت لە پۆلدا|پۆل: دەروازەی گەردوون/وتارە پەیوەندیدارەکان|text=<span class="mw-ui-button mw-ui-primary">وتارەکی زانستی بەھەڵکەوت ببینە لە ویکیپیدیا</span>}}</div></div> زۆرترین هەوڵی من لە [[ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی]] دەوڵەمەندکردنی دەروازەی گەردوونە، بە داگرتن لەسەری سەردانی دەروازەی [[گەردوون]] بکە {{تووڵی دەروازە|گەردوون}} '''تکایە هەر هەڵەیەکت لە ووتارەکی ویکیپیدیا دیت،هەوڵبدە چاکی بکە،وتووێژ و ئاگاداری سوود بە خوێنەر ناگایەنیتن''' == <span style="text-shadow:0.2em 0.2em 0.3em grey; font-family:Comic Sans MS; color:#0072B4">نیشانە</span> == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی سەرەکی''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سوپاس بۆ چالاكیه‌كانت له‌ ویكیپدیای كوردیی [[بەکارھێنەر:Gyan333|Gyan333]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Gyan333|لێدوان]]) ‏١٥:٢٣، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ (UTC) |} {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو، ماوەیەکە بەشدارییە بەنرخەکانی ئێوە دەبینم و بەو ھۆیەوە دەستخۆشیتان لێدەکەم. ھیوادارام ھەر بەردەوام بی. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٩، ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) |} == <span style="text-shadow:0.2em 0.2em 0.3em grey; font-family:Comic Sans MS; color:#0072B4">ڕێزلێنان</span> == [[پەڕگە:Shahid - Kurdish Wikipedia Editathon - 2023 certificate.pdf|وێنۆک|ناوەڕاست|رێزلێنانی براوە بوون لە پێشبرکێی وتارنوسین لە ویکیپیدیای کوردی ناوەندی.]] {|{| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" !<span style="text-shadow:0.2em 0.2em 0.3em grey; font-family:Comic Sans MS; color:#0072B4">زانیاری دەربارەی ئارەزوەکانی بەکارهێنەر</span> |{{بەکارھێنەر زانست}}{{بەکارهێنەر خۆشەویستی هەولێر}}{{داڕێژە:بەکارھێنەر بەشداری|ساڵ=٢٠١٦|مانگ=١|ڕۆژ=٣١}}{{بەکارهێنەر دژ بە بیروباوەڕی تایەفەتگەری}}{{بەکارھێنەر یەکسانیی ڕەگەزی}}{{بەکارهێنەر ساکاری|800}}{{بەکارھێنەر دەستکاری|٣٠٠٠}} {{User ckb}}{{بەکارهێنەری گووگڵ ئێرت}}{{داڕێژە:بەکارھێنەر ژینگەپارێزی}} {{بەکارھێنەر زستان}} {{بەکارھێنەر یاری تاوڵە}} {{nowrap|[[File:بەیداخی سێیەمی تویتەر.png|20px]]&nbsp;}}&nbsp;&bull;[https://twitter.com/ShahidTahir18?s=07| تۆڕی ئێکس] b2wnw035q8d164l8ayx6uwj4s433ha2 0 136559 1586263 1560760 2026-05-23T16:13:04Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586263 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەرەقووش | ناوی_فەرمی = ܩܪܩܘ݂ܫ - Qaraqosh - بغدیدا | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Iraqvillagebaghdeda.JPG | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی گشتی لە قەرەقووش کە قوبەی کەنیسەی گەورەی ئەلتاھیرەی تیا دیارە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=10|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.27093|frame-long=43.37758|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = نیسان کەڕومی<ref> https://www.basnews.com/so/ </ref> | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٫٠٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٠]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = قەرەقووشی، باخودیدای | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])،[[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و [[زمانی سوریانی|سوریانی]] و [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])، [[یارسان]] و [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەرەقووش''' یا '''باخودیدا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''بغدیدا''، [[زمانی سوریانی|سوریانی]]: ''ܩܪܩܘ݂ܫ'') شارۆچکەیەکە لە [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> قەرەقووش دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ساڵی ٢٠١٠ بە ٤٠٫٠٠٠ کەس مەزەندە کراوە، و زۆرینەیان [[مەسیحی]]ن.<ref> https://www.france24.com/en/20190628-revisited-iraq-yazidis-still-haunted-sinjar-massacres-islamic-state-group-nadia-murad </ref> دەکەوێتە نزیکەی ٣٢ کم(٢٠ میل) باشوری ڕۆژھەڵاتی شاری [[مووسڵ]] و ٦٠ ک(٣٧ میل) ڕۆژئاوای [[ھەولێر]] لە نێوان زەوییە کشتوکاڵییەکان، نزیک لە کەلاوەکانی شارە کۆنەکانی ئاشووری [[کالێ]](نەمروود) و نەینەوا. بە دوو ڕێگای سەرەکی بە شاری [[مووسڵ]]ەوە بەستراوەتەوە. یەکەمیان بە شارۆچکەکانی [[بەرتڵە]] و [[کەرەملیس]]دا تێدەپەڕێت، کە بە ھەمان شێوە بە شاری [[ھەولێر]]ەوە دەبەستێتەوە. دووەمیان کە چەوڕێژ بوو تا لە ساڵانی نەوەدەکاندا قیرتاو کرا، ڕاستەوخۆ بۆ [[مووسڵ]]ە. دوای لەشکرکێشی داعش لە ٦ی ئابی ٢٠١٤، سەرجەم ھاووڵاتیانی ئەم شارۆچکەیە ھەڵاتوون بۆ [[ھەرێمی کوردستان]]. شارۆچکەکە تا ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ لەژێر کۆنترۆڵی داعشدا بووە کاتێک لە چوارچێوەی شەڕی مووسڵ ئازادکرا و دوای ئەوە دانیشتوانەکەی دەستیان بە گەڕانەوە کردووە. بەر لە داگیرکردنی دەوڵەتی ئیسلامی(داعش)، قەرەقووش بە گەورەترین شارۆچکەی [[مەسیحی]] لە [[عێراق]] دادەنرا.<ref> https://web.archive.org/web/20180702022638/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-mosul-church-idUSKBN12U0UM </ref> == ناو == شارۆچکەکە چەندین ناوی ھەیە: * '''باکدیدۆ''': وشەی باکدیدۆ ھاوشێوەی وشەی (کذوذو)ە، کە بە واتای گەنجی دێت، گێڕانەوەیەکی ڕاپۆرتکراو ھەیە کە دەڵێت: (ئەو شەڕە چارەنووسسازەی کە لە نێوان ھێزەکانی [[فارسەکان]] و [[ئاشوورییەکان]] لە ساڵی ٦١٠ پێش زایین، لە نزیک (بەکەدیدو) ڕوویدا).<ref> https://edition.cnn.com/2014/08/07/world/meast/iraq-isis-christian-city/index.html </ref> * '''بەیث خودیدە''': شێواندنی وشەی ئارامی(بێث کذوذی)ە، کە بە واتای ماڵی گەنجان دێت. * '''بەیث خدیدە''' بە واتای '''بەیت خدیدە''': بە واتای ماڵی خودا، ناوێکی فارسییە بە واتای (ماڵی خوداوەندەکان)، باغدیدی شارۆچکەیەکی مەجوسی بوو کە چەندین پەرستگای ئاگری تێدابوو، بۆ بتەکان، و کاریگەرییەکانی تا ئێستا دیارە، بە تایبەت ئەوەی لە ژێر گردی کڵێسای مارت شمۆنی دۆزرایەوە لە زەقوورە و ھەشت خوداوەند کە خەڵکی باخودیدا پێش ئەوەی ببنە [[مەسیحی]] دەیان پەرست، لە نێو ئەو بتانەدا خوداوەندەکانی یاننی و کوش و مام ھەبوون. * '''بەیث کذاذی''': وشەیەکی ئارامی سریانییە کە بە واتای:(بەیث بە واتای شوێن دێت، وەک کذاذی واتای ڕیزەکان دێت). دەوترێت باخودیدا بۆ ماوەیەک بەناوبانگ بووە، بە تایبەتی لە کۆتایی سەدەی ھەژدەھەمدا.<ref> https://web.archive.org/web/20150923181655/http://www.bakhdida.com/BehnamAtallah/Usool.htm </ref> * '''باخدیدا''': وشەیەکی ئارامییە کە لە وشەی (بێث دیتا)ەوە شێواوە، بە واتای ماڵی باڵندەی پەپوولە، کە باڵندەیەکی ڕەنگ ڕەشە و دەوترێت لەو ناوچەیە زۆر بووە.<ref> https://www.uscirf.gov/sites/default/files/Reine%20Hanna-%20Assyrian%20Policy%20Institute.pdf </ref> * '''بوخدیرا''': نەریتێکی تری ناوی باخودیدا لە دەستنووسێکدا دەبینرێت کە نووسەر (ھودا شەممۆ) لە ساڵی ١٦٦٩-١٦٧٠ نووسیویەتی. زیاد دەکرێت بۆ لیستی ناوەکانی باخودیدا، بەڵام ئاسانە بە زمانی سریانی نێوان (بوخدیرا) و (بوخدیدا) تێکەڵ بکرێت. کاتێک خاڵەکە لە سەرووی پیتی پێش کۆتایی (بوخدیرا) دادەنرێت بۆ خوێندنەوەی ڕا، یان لە ژێرەوەی بۆ خوێندنەوەی دال (بوخدیدا) بە [[زمانی سوریانی]].<ref> https://web.archive.org/web/20191011005220/https://edition.cnn.com/2014/08/07/world/meast/iraq-isis-christian-city/index.html </ref> * '''بغدیدا''': وشەیەکە لەلایەن [[مەسیحی]]یەکانی باخودیدا بەکاریدەھێنن، کە بە زمانی ئارامی ڕۆژھەڵات (سوریانی) قسە دەکەن، لە ناوخۆشدا پێی دەوترێت (السورث). * '''قەرەقووش''': سەرەڕای جیاوازی لە نووسینی وشەی قەرەقووش، ھەندێک جار بە (قەرەقوش یان قەراقوش) دەنووسرێت. بەڵام کۆدەنگییەکی گشتی و قەناعەتێکی پتەو ھەیە کە وشەیەکی [[تورک]]ییە بە واتای (باڵندەی ڕەش). ئەم ناوە لە سەردەمی دەسەڵاتی تورکەکاندا دانراوە و کەسانێکیش ھەن دەڵێن ئەو جلی ڕەشی دانیشتوانی باخودیدا لە ھەردوو ڕەگەز ئەو سەردەمە کە پۆشیوویانە بەم ناوە بانگ دەکرا. لەوانەیە [[تورک]]ەکان مانای وشەی باخودیدا(بێث دیتا)یان گواستبێتەوە بە زمانەکەیان دەیانگوت قەرەقووش. دەگوترا کە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ناوی تایبەتی بە زۆرێک لە سایتەکان دەدا و ئەویش لە ڕەچاوکردنەکان بەھۆی شەڕ و تیمە سەربازییەکان و ئاڵا تایبەتەکانیانەوە وەریگرتووە. الخطیب العمری لە کتێبی (مونیت العدابە) بەم ناوە ناوی ھێناوە و وەسفی کردووە و فەرمووی: «(قەرەقووش) گەورەترینی بنەماڵەکەی [[مەسیحی]]ن، ئەسپی پۆستی ھەیە، لە موسڵەوە قۆناغێکە». * الحمدانییە: لە حەفتاکانی سەدەی بیستەمدا بە فەرمی ناوی باخودیدا گۆڕدرا بۆ ناوێکی تر کە بریتییە لە الحمدانییە، لەسەر بنەمای ([[دەوڵەتی حەمدانی|حەمدانیەکان]]) کە لە نێوان ساڵانی ٨٩٠ی و ساڵی ١٠٠٤ی زایینی فەرمانڕەوایی [[مووسڵ]]یان کردووە. . سەبارەت بە باخودیدا بە [[زمانی سوریانی]] (ܒܓܕܝܕܐ)، ئەو ناوە باڵادەستەیە کە لە نێو خەڵکی شارۆچکەکەدا بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == پێش ئەوەی [[داعش]] بچێتە ناوچەکە، لە شارەدێی قەرەقووش زیاتر لە 70 ھەزار ھاووڵاتیی [[مەسیحی]] دەژیان، بەڵام نزیکی ھەموویان ھەڵاتن و زۆربەیان ھاتنە [[ھەولێر]] و [[دھۆک]] لە ناو مەسیحییەکانی [[کوردستان]] نیشتەجێ بوون. == دۆخی شارۆچکەکە == [[File:Shaanin in Bakhdida.gif|thumb|ئاھەنگ گێڕان بەبۆنەی ''یەکشەممەی خورما'' لە قەرەقووش، ١٩٩٠]] [[File:Syriac Catholics in Qaraqosh.jpg|thumb|کاسۆلیکە سوریانییەکان لە قەرەقووش]] [[کشتووکاڵ]] سەرچاوەی سەرەکی ژیان بوو بۆ خەڵکی قەرەقووش. ھەروەھا لە کارە دەستییەکانی وەک بونیادنان و بەرھەمھێنانی پاڵتۆی چەرمدا سەرفراز بوو کە لە ناوچەکەدا بە ''فەراوی'' ناسراوە کە لە پێستی [[مەڕ]] دروست دەکرا. ئەمڕۆ قەرەقووش بووەتە ناوەندێکی بازرگانی و ئاڵوێر بە چەندین ڕێگاوبان، دوکان و خانوو و باڵەخانە و چەندین فەرمانبەری حکومەت بەڵام کشتوکاڵ و کێڵگەن وەک سەرچاوەی سەرەکی ژیان دەمێنێتەوە چونکە لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە زۆر کەس خاوەنی کێڵگەی مریشکن و بەڕێوەی دەبەن بە ئاسانکاری مۆدێرن. زۆرینەی ڕەھای دانیشتووانەکەی لە نەتەوەی [[ئاشوورییەکان]]ن، زیاتر لە ٧٧٠٪ یان ئەندامی کەنیسەی کاسۆلیکی سریانین، لە کاتێکدا ئەوانی تر ئۆرتۆدۆکسی سریانین. شەپۆلی توندوتیژی ئەم دواییەی کە [[مەسیحی]]یەکانی [[عێراق]]ی کردبووە ئامانج، زۆرێک لە ئاشوورییەکانی دانیشتووی شارە گەورەکانی [[عێراق]] ناچارکرد ڕوو بکەنە شارۆچکە ئاشوورییەکانی [[دەشتی نەینەوا]]، کە شارۆچکەکە ئاوساوە بە لێشاوی پەنابەران کە بە شێوەیەکی سەرەکی سەر بە کەنیسەی کاسۆلیکی کلدانن. زمانی سەرەکی قسەکردن بریتییە لە جۆری [[دەشتی نەینەوا]] لە [[زمانی سوریانی]]، کە نزیکە ھاوشێوەی ئەوەی کە لە شارۆچکە گەورەکانی دیکە (وەک [[ئەلکوشکێ]] و [[تلکێف]]) لە ناوچەکەدا قسەی پێدەکرێت. ھەروەھا [[زمانی عەرەبی]] وەک زمانی دووەم بەکاردێت . [[زمانی ئینگلیزی]] لەلایەن نەوە گەنجەکانەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکار دێت. == ئاسایش == لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ەوە ئەم شارە لەژێر کۆنترۆڵی [[ھێزەکانی پاسەوانانی دەشتی نەینەوا]]دایە.<ref> https://www.wsj.com/articles/iraqs-christians-turn-to-militia-for-protection-1481020200 </ref> لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧؛ یەکینەکانی پاراستنی [[دەشتی نەینەوا]] ئاھەنگی تەواوکردنی کەمپی سەربازی نوێی خۆیان لە قەرەقووشی [[دەشتی نەینەوا]] گێڕا.<ref> https://www.zowaa.org/en/completion-npu-camp-bakhdeda-nineveh-plain/#.Yo6Y0y9RX4B </ref> == شوێنی جوگرافی == شارەدێی قەرەقووش کە مەسیحییەکان "بەخدیدا"شی پێ دەڵێن، ناوەندی حەمدانییەیە، دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شاری مووسڵ، تەنیا ١٢ کم لە ناوجەرگەی شارەکە دوورە، لە ساڵی ٢٠١٤ کە چەکدارانی داعش مووسڵی داگیر کرد، حەمدانییەشی گرتووە، شارەدێی "قەرەقووش" ناوجەرگەی ئەو شارۆکەیەیە کە زۆرینەی دانیشتوانی کوردانی ئێزیدی و شەبەکن لەگەڵ مەسیحی، تورکمان و عەرەب. جگە لەو شارەدێیە، بەرتەلە، کرملیش و [[بەعشیقە]] لەخۆ دەگرێ. لەناو شارەدێی بەخدیدا حەوت کەنیسەی مێژوویی لێیە: کنیسەی ئەلتاھیرەی کۆن، کەنیسەی ئەلتاھیرەی مەزن، کەنیسەی سەرکیس و باکوس، کەنیسەی مار یەعقووب، کەنیسەی ما زینا، کەنیسەی مار کورکیس و کەنیسەی قەدیسە سمونی لە ڕووی جوگرافییەوە گرنگی ئەو ناوچەیە لەوەدایە، ئەگەر بە تەواوی ئازاد بکرێ، ڕێگەی ئازادکردنەوەی شاری مووسڵ ئاسان دەبێ، بۆیە پلانی سەرەکی و سەرەتای کردەوەگەلەکە ئەوەیە کە زوو ئەو ناوچەیە لە دەست تیرۆریستانی داعش خاوێن بکرێتەوە. == مێژوو == [[مەسیحی]]یەکانی قەرەقووش، ڕەگێکی مێژوویی درێژیان ھەیە، دەگەڕێنەوە بۆ سەردەمی ئارامییەکان، لە سەدەی یازدە و دوازدەی زاینی، بەھۆی جەنگەوە، کاتێک [[مەسیحی]]یەکانی [[تکریت]] دەردەکرێن کە سوریانین، بەرەو قەرەقووش دەڕۆن و دەبنە پێکھاتە و ڕەگێتی تری شارەکە. بەپێی کتێبە مێژوویییەکان، تەمەنی ئەو شارە بۆ [[ئاشوورییەکان]] دەگەڕێتەوە و لەلایەن "نەمروود"ەوە دروست کراوە.<ref>[http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=1162&Jor=1 ماڵپەڕی ووشھ]</ref> === پێش مەسیحی === ھەندێک لە توێژەران پێیان وایە شاری '''ڕاسین''' کە لە مێژوونامەی ئاشووریدا ئاماژەی پێکراوە، دەکەوێتە شاری باخودیدا. مێژوونووس یاقوت حەمەوی لەسەر بنەمای ئەوەی کە ڕۆژھەڵاتناس بوو لە سەفەرەکانیدا بۆ [[مێزۆپۆتامیا]] گوتوویەتی لەسەری نووسیویەتی و لەوێدا وتوویەتی: ئاماژەی بەوەشکردووە، ھیوادارە شوێنی '''ڕاسن'''، ئەو شارە ئاشوورییەی کە پاشا نەمرود لە نێوان ئاشوور و نەمروودا دروستی کردووە، ئەمڕۆ شوێنی باخودیدا بێت. نووسەر عەبدولمەسیح بێھنام ڕایگەیاندووە کە کەسێکی دانیشتووی باخودیدا لە نزیک دێری نەقورتەیا مۆرێکی بەردی ستوونی دۆزیوەتەوە کە لە لایەکانیەوە وێنەی پاشایەکی ئاشووری ھەڵکەندراوە کە خۆر و خوداوەندی ''یای'' دەپەرستێت.<ref> https://50f3ad00-5b28-4016-898f-6130d301c97a.filesusr.com/ugd/6ae567_98f8f8912baa40949a18a3a0b717eaea.pdf </ref> یەکێکی تر لە ئاماژەکانی ئەو شارۆچکەیە لە ژێر ناوی باکدیدۆ ئاماژەی پێکراوە کە ھاوشێوەی وشەی کذوذو کە بە زمانی ئارامی بە واتای گەنج دێت. گێڕانەوەیەکی ڕاپۆرتکراو ھەیە کە دەڵێت ئەو شەڕە چارەنووسسازەی کە لە نێوان ھێزەکانی [[فارسەکان]] و [[ئاشوورییەکان]] لە ساڵی ٦١٠ پێش زایین ڕوویدا، لە نزیک باکایدۆ ڕوویداوە. ھەروەھا پاشاکانی ئاشوور بەلاواتیان وەک ھاوینەھەواری خۆیان وەرگرتووە کە ٤کم لە باشووری شارۆچکەکە دوورە. ناوچەکە شاھیدی ھەڵکۆڵینێکی بەرفراوان بوو بە سەرۆکایەتیی شوێنەوارناسە ئاشورییەکەی ھۆرمیزد ڕەسام، کە لە ئەنجامدا کۆشک و شوێنەوارە گرنگەکان دۆزینەوە، کە زۆربەیان تا ئێستاش لە مۆزەخانە نێودەوڵەتییەکانی وەک مۆزەخانەی بەریتانی و مۆزەخانەی [[لووڤر]]دا بڵاوبوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bakhdida.net/Mathaf/MattiBabaTareekhBakh.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120502071622/http://bakhdida.net/Mathaf/MattiBabaTareekhBakh.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === مێژووی سەرەتای مەسیحی === ئایینی [[مەسیحی]] لە سەدەکانی سەرەتاوە ھاتە ناو شارۆچکەکە، مێژووی ئایینی مەسیحی شارۆچکەکە بە دڵنیاییەوە نازانرێت، تەنھا ئەوە نەبێت کە دوای ئەنجومەنی ئەفسوس عەقیدەی نەستۆری پەیڕەو کردووە و بەم شێوەیە مایەوە تا ھاتنی سانت یۆحەنای دایلام، کە توانی لە کۆتایی سەدەی حەوتەمدا شارۆچکەکە بگۆڕێت بۆ [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]]. پێدەچێت خودی یۆحەننای دایلامی لە [[دێری ناقورتایا]] بەخاک سپێردرابێت کە ٣کیلۆمەتر لە ناوەندی شارۆچکەکەوە دوورە. باخودیدا لە سەدەکانی دواتردا گەشەی کرد، کاتێک یاقوت حەمەوی لە کتێبی (موعجەم البلدان)دا لەبارەیەوە وتی: “باخودیدا گوندێکی وەک شارە وایە، لە ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]]، حەوت فەرسەخ لێیەوە دوورە، ھەموو دانیشتووانەکەی [[مەسیحی]]ن، یەکێکە لە شوێنەوارەکانی نەینەوا”.<ref> https://books.google.iq/books?id=C2GgHl9Rls0C&pg=PA119&dq=Kurds+1261+christians&hl=en&ei=I65mTZOLNc2cOsXSgc0L&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> === سەدەکانی ناوەراست === ژمارەی دانیشتوانی ئەو شارۆچکەیە لە سەدەی دەیەم و یازدەھەمدا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد دوای کۆچی زۆرێک لە خەڵکی سوریانی لە ناوەڕاستی [[عێراق]]ەوە. یەکێک لە گرنگترین کۆچەکان کاتێک بوو کە ئەو [[مەسیحی]]یانەی کە مابوونەوە [[تکریت]]یان بەجێھێشت کە ناوەندێکی گرنگ بوو بۆ کەنیسەی ئۆرتۆدۆکسی سوریانی و لە باخودیدا نیشتەجێ بوون. ھۆکاری سەرەکی ئەم کۆچکردنە لەناوچوونی کەنیسەی مار ئاھۆدامە بوو، کە بووە ھۆی کۆچی ''مەفرییەکان'' بۆ [[مووسڵ]]. لەو ماوەیەدا شارۆچکەکە بووە شوێنی پاتریاکی سوریانی لە باکووری [[عێراق]] بۆ ماوەی یەکتربڕاو. مێژووی شارۆچکەکەی ئەو قۆناغانە پڕن لە زۆر ھەواڵ کە باس لە لەشکرکێشییەکانی ئەو [[ھۆز]]ە [[کورد]]انە دەکەن کە دەستیان بە نیشتەجێبوون لە رۆژھەڵاتی رووباری [[زێی گەورە]] کردووە. * لە ساڵی ١١٧١ کە میری [[مووسڵ]] سەرقاڵی شەڕی میری [[دیمەشق]] بوو، [[کورد]]ەکان ھێرشیان کردە سەر دێری مار مەتا و گوندەکانی دراوسێ و ڕاھیبێکی زۆریان کوشت و ناو شارۆچکەکەیان تاڵان کرد و سوتاندیان. * لە ساڵی ١٢٦١دا ''دێری موقورتەیاش'' ھەمان چارەنووسی تووش بوو، چونکە زۆرێک لە راھیبەکانی سووتاند و تاڵان کرد و کوشتیان کە ھەوڵیان دەدا تێیدا پەنا ببەن. * لە ساڵی ١٢٨٨ شەڕێک لە نێوان [[کورد]] و [[تاتارەکان]] لە شارۆچکەکەدا ڕوویدا. * لە ساڵی ١٣٢٤ جارێکی تر [[کورد]] ھێرشی کردە سەر بەختیدە و ئەمجارەیان چوار کەنیسەی شارۆچکەکە سووتێنران و ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکەکەی کوژران.<ref> https://www.nytimes.com/2010/05/03/world/middleeast/03iraq.html </ref> === سەردەمی عوسمانی === [[پەڕگە:BM; RM6 - ANE, Assyrian Sculpture 14 West Wall (M + N) ~ Assyrian Empire + Lamassu, Gates at Balawat, Relief Panel's & Full Projection.3.jpg|وێنۆک| "دەروازەی بەلەوات" لە مۆزەخانەی بەریتانی نمایشکرا]] عوسمانییەکان لە سەدەی شانزەھەمدا توانیان کۆنترۆڵی ناوچەکە بکەن. لەو کاتەی کە باخودیدا بوو بە بەشێک لە [[ویلایەتی مووسڵ]]، ئەم قۆناغە بە ئارامییەکی ڕێژەیی تایبەتمەند بوو تا ھاتنی [[ئەفشارییەکان]] لە ساڵی ١٧٤٣ بە سەرکردایەتی [[نادر شا]]، کە شارۆچکەکەیان تاڵان کرد و چوار لە کڵێساکانی سووتاند. بەڵام زۆربەی دانیشتووانەکەی توانیان ھەڵبێن دوای ئەوەی لەناو دیوارەکانی [[مووسڵ]]دا قەڵایان پێدرا، لەوێش بەشدارییان لە بەرگریکردن لە شارەکە کرد. وەک پاداشتێک بۆ بەرپەرچدانەوەی ھێرشی [[نادر شا]]، سوڵتانی عوسمانی [[مەحموودی یەکەم]] ٨٠٠ قوورشی بەخشییە پارێزگاری [[مووسڵ]]، حوسێن پاشا جەلیلی، بۆ ئەوەی تەواوی شارۆچکەی باخودیدا بکڕن، کاتێک خەڵکەکە بەو بابەتەیان زانییان، ئەوان بڕیاریدا شارۆچکەکە جێبھێڵێت. بەڵام حوسێن پاشا ئەو بابەتەی شاردەوە و بڕیاریدا لەبری ئەوە بە یەک لەسەر دەی داھاتی ساڵانەی خەڵک بەس بێت وە باج.<ref> https://www.asianews.it/news-en/Car-bomb-targets-Christian-student’s-bus-near-Mosul-18297.html </ref> لە گرنگترین ڕووداوەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا، برسێتی ساڵی ١٨٢٨ زۆرێک لە دانیشتووانەکەی لەناوبرد. === سەردەمی دەوڵەتی عێراقی === لەگەڵ کۆتاییھاتنی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، ناوچەکە بۆ [[بەریتانیای مەزن]] دانرا، کە بەخێرایی [[ویلایەتی مووسڵ]]ی خستە ناو شانشینی تازە پێکھێنراوی [[عێراق]]ەوە. ساڵانی دواتر شاھیدی شەڕێکی بەناوبانگی دادگا بوو لە نێوان ئەیوب ئەلجەلیلی نەوەیەکی حوسێن پاشای جەلیلی و خەڵکی شارۆچکەکە. کە ئەیوب ئەلجەلیلی ئیدیعای مافی خۆی لەسەر زەویەکانی شارۆچکەکە دەکرد لەسەر بنەمای سیستەمی فیۆداڵی کە لەو کاتەدا زاڵ بوو. بنەماڵەی جەلیلی توانیان لە ٢١ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٤٩ ئەو دۆسیەیە ببەنەوە. بەڵام خەڵکەکە تانەیان لە بڕیارەکە دا، بۆیە دادگای باڵای بەغدا لە ١٥ی ئازاری ١٩٥٤ شارۆچکەکەی گەڕاندەوە بۆ خەڵکەکەی و دادگایەکی دیکەش دواجار لە بەرژەوەندی دانیشتووان بڕیارەکەی پشتڕاست کردەوە. [[شەڕی ئێران و عێراق]] بووە ھۆی کوژرانی زیاتر لە دوو سەد گەنجی شارۆچکەکە لە بەرەکانی شەڕدا و ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانەکەی لە قۆناغی گەمارۆی ئابووریدا کۆچیان کرد.<ref> https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35746.html </ref> === دوای جەنگی عێراق ساڵی ٢٠٠٣ === [[پەڕگە:Qatarta d'beth Ina.JPG|وێنۆک|"قەتارتا بێث ئینا"، نموونەی بیناسازی خشت لە ناوەندی کۆن]] دوای [[شەڕی عێراق]] ژمارەیەکی زۆر مەسیحی لە [[بەغدا]] و [[مووسڵ]]ەوە کۆچیان کرد بۆ شارۆچکەکە دوای ئەوەی لەلایەن گروپە توندڕەوەکانەوە کرانە ئامانج. بەڵام باخودیدا لە توندوتیژییەکانی [[عێراق]] رزگاری نەبوو کە لەوێدا رفێندرا و ژمارەیەکی زۆر لە منداڵەکانی کوژران بەتایبەتی لە شاری [[مووسڵ]]، قوتابیانی خوێندنی [[زانکۆی مووسڵ]] چەندین ھێرشیان کرایە سەر، دیارترینیان لە ٢ی ئایاری ٢٠١٠ ھێرشێک بۆ سەر پاسەکانی گواستنەوەی خوێندکاران بۆ [[زانکۆی مووسڵ]]، کوژراو و برینداری زیاتری لە ١٠٠ خوێندکار لێکەوتەوە. لە ئەنجامدا لە شاری باخودیدا دەست بە دامەزراندنی زانکۆیەک بۆ خوێندکارانی [[دەشتی نەینەوا]] کرا.<ref> https://archive.org/details/b31365334 </ref> لە سەرەتای مانگی [[ئاب]]ی ٢٠١٤ [[داعش]] بە پاڵپشتی [[ھۆز]]ە [[عەرەب]]ەکان کۆنترۆڵی گوندەکانی دراوسێی کرد، وەک ناوچەکانی ئەلحاوی، سەلامیە، نەمرود و کاریس. کە بووە ھۆی کشانەوەی ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] و سوپای [[عێراق]] و ئەو پۆلیسانەی کە بەرگریان لە شارەکە دەکرد، سێ مەرجی ڕێکخراوەکە بەم شێوەیە بوون: [[ئیسلام]] بوون، باجدان یان سەربڕین، دەستبەسەرداگرتنی پارە، بە کۆیلەکردنی ژنان و فرۆشتنی منداڵان. لە ئەنجامدا، دوای ئەوەی ھێزە ئەمنییەکان کشانەوە، دانیشتووانەکە ھەڵھاتن و تەنیا چەند خێزانێکی کەمیان مانەوە. دوای دوو ساڵ و سێ مانگ ئۆپەراسیۆنی ھاتن بۆ نەینەوا دەستیپێکرد و لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ شاری باخودیدا لەلایەن فیرقەی ٩ی سوپای عێراقەوە ئازادکرا. زیانەکان زۆر بوون، چونکە زۆربەی ژێرخانی شارەکە و کارگە و کۆگا و دوکان و کێڵگەکان بە تەواوی وێران بوون و ھەموو خانووەکانیش بە تەواوی دزران ژمارەیان لە ھەشت ھەزار ماڵی نیشتەجێبوون تێدەپەڕێنێت، ھەروەھا چەکدارانی داعش سێ ھەزار ماڵیان بە تەواوی سووتاندووە، بەپێی دوایین ئاماری ڕێکخراوەکانی ئاشووری/سوریانی/کلدان، کە بەسەر کاسۆلیکی سریانیدا دابەشکراون، کە نوێنەرایەتی زیاتر لە ٩٠٪ و ئۆرتۆدۆکسی سریانی دەکەن، جگە لەوەش زیاتر لە ١٥ ھەزار ئاوارە بەم دواییە گەیشتوونەتە شارۆچکەکە لە ئەنجامی توندوتیژی لە شارەکانی [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ankawa.com/forum/index.php?topic=21090.0 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230820105615/https://www.ankawa.com/forum/index.php?topic=21090.0 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === داگیرکاریی داعش === لەسەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠١٤دا، داعش ھەوڵی داگیرکردنی باخودیدایدا، بەڵام ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]ی [[کوردستان]] و پاسەوانەکانی باخودیدا ھێرشەکەیان راگرت، بەڵام بنەماڵەکان روویان لە [[ھەرێمی کوردستان]] کرد. وە شارە مەسیحییەکانی دراوسێ بۆ ئەوەی بچنە پاڵ باقی ئاوارەکانی مەسیحی لە [[مووسڵ]]ەوە. داعش ئاوی ئەو شارۆچکەکەی بڕی و کێڵگە نەوتییەکانی دراوسێی داگیرکرد، ئەمەش بووە ھۆی کشانەوەی [[پێشمەرگە]] لە شارەکە و ڕۆژی دواتر داعش چووەتە ناویەوە. باخودیدا تا ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ دوای شەڕی مووسڵ لەژێر داگیرکارییەکانی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)دا مایەوە، کە بەشێک لە دانیشتوانی باخودیدا دەستیان کرد بە گەڕانەوە بۆی.<ref> http://www.aina.org/news/20050227125922.htm </ref> [[ھێزەکانی پاسەوانانی دەشتی نەینەوا]] بۆ بەرەنگاربوونەوەی داعش پێکھێنران، شارەکەش لەلایەن ئەو و ھێزی زەمینی عێراقەوە رزگارکرا، ئەم یەکانە پابەندی کاروباری ئەمنی شارەکەن لەگەڵ ئەو ھێزە عێراقیانەی کە رزگاریان کرد.<ref> https://www.catholicnewsagency.com/news/18462/new-archbishop-of-mosul-calls-persecuted-iraqi-christians-to-hope </ref> == ئاو و ھەوا == باخودیدا کەشوھەوای ھاوینی گەرمی [[دەریای ناوەڕاست]]ی ھەیە(پۆلێنکردنی کەشوھەوای کۆپن Csa). زۆربەی باران لە [[زستان]]دا دەبارێت. تێکڕای پلەی گەرمی ساڵانە لە شارۆچکەی باخودیدا ٢٠.٧ پلەی سەدییە(٦٩.٣ پلەی فەھرەنگی). ساڵانە نزیکەی ٤٦٨ ملم(١٨.٤٣ ئینچ) [[باران]] دەبارێت. {{Weather box|location = Bakhdida |metric first = Y |single line = Y |Jan high C = 12.6 |Feb high C = 14.9 |Mar high C = 18.6 |Apr high C = 24.6 |May high C = 32.1 |Jun high C = 38.8 |Jul high C = 42.7 |Aug high C = 42.5 |Sep high C = 38.2 |Oct high C = 30.8 |Nov high C = 21.9 |Dec high C = 14.7 |Jan low C = 2.1 |Feb low C = 3.6 |Mar low C = 6.3 |Apr low C = 10.6 |May low C = 15.8 |Jun low C = 20.0 |Jul low C = 23.4 |Aug low C = 22.5 |Sep low C = 17.9 |Oct low C = 12.6 |Nov low C = 8.3 |Dec low C = 3.5 |Jan precipitation mm = 78 |Feb precipitation mm = 79 |Mar precipitation mm = 88 |Apr precipitation mm = 64 |May precipitation mm = 25 |Jun precipitation mm = 0 |Jul precipitation mm = 0 |Aug precipitation mm = 0 |Sep precipitation mm = 1 |Oct precipitation mm = 15 |Nov precipitation mm = 49 |Dec precipitation mm = 69 |year precipitation mm= 468 |source = Climate-Data.org,Climate data |date=16 January 2018}} == شوێنەوارناسی == لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمەوە شوێنی جۆراوجۆر لە جەرگەی شارۆچکەکە لەلایەن ''ھورمزد ڕەسامەوە'' ھەڵکەندراوە. لە بالاوات (شاری کۆنی ئاشوری ئیمگور-ئێنلیل) ژمارەیەک شوێنەواری ئاشووری ھەڵکەندراوە؛ لە ئێستادا لە مۆزەخانەی بەریتانیا و مۆزەخانەی [[مووسڵ]] نمایشکراون. ئەمڕۆ زۆر گرنگی بە شوێنەوارناسیی قەرەقووش دەدرێت. چەندین پاشماوەی ئاشووری تێدایە، وەک پاشماوەی تل باشمۆنی (بەیت شمۆنی)، تل موقورتەیا، تل کەرەملێس، تل مار بیھنام و ئەوانی تر. ئەم تەپۆڵکەکانە قەڵا، پەرستگا یان بینا بوون کە سەر بە نەمروودی پایتەختی ئاشووری بوون. بە درێژایی ساڵانی ١٩٢٢ و ١٩٢٧ و ١٩٣٥ شوێنەوارناسەکان پارچە زێڕ و مۆری سلندەریان دۆزیەوە، ھەروەھا پەیکەرێکی ئاشوری (ئێستا لە مۆزەخانەی موسڵ) لە بیرێکی کڵێسای مار زینەدا دۆزیەوە. لە ساڵی ١٩٤٢ حەمامێکی ئاشوری و چەند گۆڕێک لە نزیک کڵێسای باشمۆنی دۆزرایەوە. جگە لەوەش لە کاتی ھەڵکۆڵینەکانی ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا لە گۆڕەپانی کڵێسای مار یوھانا (سانت یۆحەنا)، شوێنەوارناسەکان لە ناو گۆڕەکاندا لە لای ڕۆژھەڵات و لە قووڵایی یەک مەتر و نیودا پاشماوەی مرۆڤیان دۆزیەوە. ئەم گۆڕانە بە خشتی گەورەی چوارگۆشەی ئاسایی ئاشووری دروستکرابوون.<ref> https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/naher-osten/irakische-christen-stehen-unter-kurdischem-schutz-13032626.html </ref> ئاماژە بە ئاثور (ئاشوری) لە دەقەکانی قەرەقووش بەردەوام بوو. مافەریان ئەتاناسیۆس ئیبراھیمی دووەم لە تورعەبدین سەردانی [[تکریت]] و [[بەغدا]] و [[ھەولێر]]ی کرد بۆ ئامادەبوونی جەماعەتەکەی. بە پێی ئەفرەم عەبدولخوری و کتێبی(چینەکانی مرواری لە مێژووی دێری شەھید مار بێھنام). ١٩٥١، ل. ٢١٩، سۆنی دەنووسێت: "لە ساڵی ١٣٦٥ مافارییەکان ھاتە عەتور یان [[مووسڵ]] و لەلایەن نور ئەلدین سەرۆکی قەرەقووش پێشوازی لێکرا..." لە کۆتاییدا، سۆنی دەنووسێت کە لە ساڵی ١٢٩٤-١٢٩٥ (بەپێی ئەرشیفی خانەقای مار بیھنام) پاشایەکی دیاریکراو "ھاتە ئاثوری خوارەوە، شاری سانت مار بیھنام ... "<ref> https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/article_index/b/balawat_ancient_imgur-enlil.aspx </ref> == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای حەمدانیە]] * [[پارێزگای نەینەوا]] * [[دەشتی نەینەوا]] * [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{دەشتی نەینەوا}} {{پۆلی کۆمنز|Bakhdida}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|شارەکان|کوردستان}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] p157qu8pwr3o206w0wfuekn9n4q4moq 0 157211 1586334 1358213 2026-05-24T06:33:42Z 1silent scientist 51740 1586334 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شەھری کورد | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = شهر کرد | ناوەکانی_تر = شاری کورد، دێھکورد، دژگورد | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = شهرکرد.png | قەبارەی_وێنە = 250px | شرۆڤەی_وێنە = چەند دیمەنێکی شاری کورد | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی شەھری کورد|شەھری کورد]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = ٢٠٦٠ | ژمارەی_دانیشتووان = ١٩٠،٤٤١<ref>https://www.amar.org.ir/english</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[لوڕی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٣٨ | وێبگە = [http://shahrekord.ostan-chb.ir/Page/3439 www.shahrekord.ostan-chb.ir] }} '''شەھری کورد''' یان '''شاری کورد''' ناوەندی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە [[ئێران]]ە. لە ساڵی ٢٠١٦دا دانیشتووانی شەھری کورد ١٩٠،٤٤١ کەس بووە. شەھری کورد بەرزترین شاری [[ئێران]]ە و بە ھۆی بەرزایی شار و ناوچەکە بە شەھری کورد سەقفی ئێران دەڵێن. زۆربەی خەڵکی شارەکە بە زمانی [[لوڕی]] و [[زاری دێھکوردی]] دەدوێن. == ناو == بەپێی «فەرھەنگی مێژوویی کوردان»، شارەکە لە بنەڕەتدا بە «دێھ-ی کورد» ناسرابوو. («دێھ» بە واتای «گوند») لە ١٩٣٥، ناوەکە گۆڕدرا بۆ «شاریکورد» («شەھر» بە واتای شار) بۆ ڕەنگدانەوەی گەشەی شارەکە و دانیشتووانەکەی.<ref>Gunter, Michael M. (2011). Historical Dictionary of the Kurds (2nd ed.). Scarecrow Press. p. 203. ISBN 978-0810867512.</ref> ناوی «دێ کورد» لە «کوردستان ئێت گرووپەمێنتس کوردس ئیزۆلیس»یشدا دەبینرێت.<ref>{{Cite web |title=Kurdistan et groupements Kurdes isolés |url=https://collections.lib.uwm.edu/digital/collection/agdm/id/5773 |url-status=live |website=The American Geographical Society Library Digital Map Collection}}</ref> سکە لە شاریکورد دۆزراونەتەوە کە مێژووەکەیان بۆ سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانی]] دەگەڕێتەوە.<ref>http://www.sh-shahrekord.ir/user/Index.jsp?SID=39&lang=Fap {{Dead link|date=February 2022}}</ref> == دیمۆگرافیا == === زمان === پێکھاتەی زمانیی شارەکە:<ref>{{Cite web |title=Language distribution: Chaharmahal and Bakhtiari Province |url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari#eyJ0IjoieCIsImkiOiI0ZjRkNzFhMjIxNDA1NDdhMWFkOWViNzU3MDBjZmY4MyIsInMiOjE2OTU1NDExNjg1NDd9 |access-date=25 September 2021 |website=Iran Atlas}}</ref>{{bar box|title=پێکھاتەی زمانیی شاریکورد|titlebar=#ddd|left1=زمان|right1=لە سەدا|float=|bars={{bar percent|[[فارسی]]|orange|٥٠}} {{bar percent|[[لوڕیی بەختیاری]]|gold|٣٥}} {{bar percent|[[تورکیی چوارمەحاڵی]]|blue|١٥}}}} === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ١٢٦،٧٤٦ کەس بوو لە ٣١،٩٧٧ خێزاندا.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ١٥٩،٧٧٥ کەسی لە ٤٤،٠٨١ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ١٩٠،٤٤١ کەس لە ٥٥،٤٩٢ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> == جوگرافیا == === شوێن === شاریکورد نزیکەی {{convert|٩٠|km|abbr=on}} لە باشووری ڕۆژاوای [[ئەسفەھان]] و {{convert|٥١٢|km|abbr=on}} لە [[تاران]] ھەڵکەوتووە. لە ڕووی تۆپۆگرافییەوە لە باکووری چیاکانی [[زاگرۆس]] ھەڵکەوتووە. بەھۆی ئەوەی {{convert|٢٠٧٠|m|abbr=on}} لە ئاستی دەریاوە بەرزە، شاریکورد بەرزترین ناوەندی پارێزگاکانی ئێرانە، کە بە «سەربانی ئێران» ناسراوە.<ref>{{Cite web |title=About the City |url=https://www.sku.ac.ir/University_AboutCity.aspx |website=Shahrekord University}}</ref>{{citation needed|date=January 2023}} === ئاووھەوا === شاریکورد خاوەنی «ئاووھەوایەکی کیشوەریی دەریای ناوەڕاستی ھاوینە-گەرمە» ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|کوپێن]]: ''Dsa''، [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای تریوارتا|تریوارتا]]: ''Dc'')، بە ڕۆژانی ھاوینی گەرم، شەوانی ھاوینی فێنک، ڕۆژانی زستانی سارد و شەوانی زستانی بەستەڵەک. تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانە لە شاریکورد نزیکەی ١١.٤°C (٥٢.٥°F). نزمترین پلەی گەرمیی ڕەھا کە لە شاریکورد تۆمار کراوە لەوەتەی دەستپێکردنی تۆمارەکان {{Convert|-٣٢.٤|C|F|abbr=on}} بووە لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤، لە کاتێکدا بەرزترین پلەی گەرمیی تۆمارکراو {{Convert|٤٢.٠|C|F|abbr=on}} بووە لە ١٥ی تەممووزی ١٩٧٧.<ref name=records/> کانوونی دووەم ساردترین مانگە و تەممووز گەرمترین مانگە. ئەگەرچی ئاستی شێ لە زستاندا مامناوەند یان بەرزە، بەڵام بڕی بارانبارین لە وەرزەکانی چاندندا نزیکە لە سفر، جگە لە نیسان و ئایار. {{Weather box |location = شاریکورد (١٩٩١–٢٠٢٠، تۆمارەکان ١٩٥٥–٢٠٢٠) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 18.0 |Feb record high C = 21.8 |Mar record high C = 25.7 |Apr record high C = 28.0 |May record high C = 34.0 |Jun record high C = 39.0 |Jul record high C = 42.0 |Aug record high C = 39.0 |Sep record high C = 37.0 |Oct record high C = 33.0 |Nov record high C = 25.4 |Dec record high C = 20.8 |Jan high C = 6.0 |Feb high C = 9.0 |Mar high C = 13.6 |Apr high C = 18.7 |May high C = 24.6 |Jun high C = 30.8 |Jul high C = 33.7 |Aug high C = 32.9 |Sep high C = 29.1 |Oct high C = 22.6 |Nov high C = 14.4 |Dec high C = 9.1 |Jan mean C = -2.1 |Feb mean C = 1.2 |Mar mean C = 5.4 |Apr mean C = 10.7 |May mean C = 15.7 |Jun mean C = 21.1 |Jul mean C = 24.5 |Aug mean C = 23.1 |Sep mean C = 18.3 |Oct mean C = 12.3 |Nov mean C = 5.7 |Dec mean C = 0.6 |Jan low C = -9.4 |Feb low C = -6.3 |Mar low C = -3.0 |Apr low C = 1.9 |May low C = 5.0 |Jun low C = 8.3 |Jul low C = 12.5 |Aug low C = 10.8 |Sep low C = 6.0 |Oct low C = 1.7 |Nov low C = -2.2 |Dec low C = −6.7 |Jan record low C = -31.0 |Feb record low C = -32.0 |Mar record low C = -20.3 |Apr record low C = -8.0 |May record low C = -3.4 |Jun record low C = 0.0 |Jul record low C = 5.2 |Aug record low C = 0.0 |Sep record low C = -1.0 |Oct record low C = -7.2 |Nov record low C = -15.0 |Dec record low C = -32.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 49.1 |Feb precipitation mm = 47.0 |Mar precipitation mm = 58.5 |Apr precipitation mm = 40.9 |May precipitation mm = 12.8 |Jun precipitation mm = 1.5 |Jul precipitation mm = 1.3 |Aug precipitation mm = 0.3 |Sep precipitation mm = 0.7 |Oct precipitation mm = 8.5 |Nov precipitation mm = 44.2 |Dec precipitation mm = 55.9 | unit precipitation days = 1.0 mm | precip days colour = | Jan precipitation days = 6.0 | Feb precipitation days = 5.1 | Mar precipitation days = 6.1 | Apr precipitation days = 5.6 | May precipitation days = 2.3 | Jun precipitation days = 0.4 | Jul precipitation days = 0.2 | Aug precipitation days = 0.1 | Sep precipitation days = 0.2 | Oct precipitation days = 1.6 | Nov precipitation days = 4.1 | Dec precipitation days = 5.6 | Jan snow days = 6.3 | Feb snow days = 4.3 | Mar snow days = 2.7 | Apr snow days = 0.4 | May snow days = 0 | Jun snow days = 0 | Jul snow days = 0 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0 | Oct snow days = 0 | Nov snow days = 0.5 | Dec snow days = 4.2 | year snow days = | Jan humidity = 67 | Feb humidity = 60 | Mar humidity = 51 | Apr humidity = 49 | May humidity = 43 | Jun humidity = 30 | Jul humidity = 27 | Aug humidity = 27 | Sep humidity = 30 | Oct humidity = 40 | Nov humidity = 55 | Dec humidity = 64 | year humidity = 45.3 | Jan dew point C = -7.7 | Feb dew point C = -6.3 | Mar dew point C = -5.0 | Apr dew point C = -0.8 | May dew point C = 1.4 | Jun dew point C = 0.9 | Jul dew point C = 2.7 | Aug dew point C = 1.5 | Sep dew point C = -1.4 | Oct dew point C = -2.4 | Nov dew point C = -3.6 | Dec dew point C = -5.9 | Jan sun = 199 | Feb sun = 212 | Mar sun = 242 | Apr sun = 244 | May sun = 304 | Jun sun = 349 | Jul sun = 338 | Aug sun = 337 | Sep sun = 310 | Oct sun = 273 | Nov sun = 211 | Dec sun = 200 | year sun = 3219 |source 1 =[[NCEI|NOAA NCEI]],<ref>{{Cite web |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/Iran/CSV/Shahrekord_40798.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Sharekord |access-date=2 February 2024 |website=ncei.noaa.gov |publisher=[[NOAA]] |format=CSV}}</ref> |source 2 =IRIMO(تۆمارەکان<ref name=records>{{Cite web |url=http://www.chaharmahalmet.ir/stat/archive/iran/chb/SHAHREKO/7.asp |title=Temperature records highest in C. Station: Shahr-e kord(40798) |access-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150105210042/http://www.chaharmahalmet.ir/stat/archive/iran/chb/SHAHREKO/7.asp |archive-date=5 January 2015 |url-status=unfit |publisher=Iran Meteorological Organization |type=asp }} *{{Cite web |url=http://www.chaharmahalmet.ir/stat/archive/iran/chb/SHAHREKO/6.asp |title=Temperature records lowest in C. Station: Shahr-e kord(40798) |access-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207100101/http://www.chaharmahalmet.ir/stat/archive/iran/chb/SHAHREKO/6.asp |archive-date=7 February 2017 |url-status=unfit |publisher=Iran Meteorological Organization |type=asp }}</ref>), (ڕۆژانی بەفر و بارانی تێکەڵ ١٩٥٥–٢٠١٠<ref>{{Cite web |url=http://www.chaharmahalmet.ir/stat/archive/iran/chb/SHAHREKO/32.asp |title=Number of days with snow or sleet Station: Shahr-e kord(40798) |access-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205215504/http://www.chaharmahalmet.ir/stat/archive/iran/chb/SHAHREKO/32.asp |archive-date=5 February 2016 |url-status=unfit |publisher=Iran Meteorological Organization |type=asp }}</ref>) }} == دەستە خوشکەکان == * {{ھێمای ئاڵا|تاجیکستان}} [[دووشەنبە|دوشەنبە]]، [[تاجیکستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13900612000453 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304003720/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13900612000453 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێشانگا == <gallery> Mellat.jpg|پارکی میللەتی شەھری کورد شهرکرد-خیابان ملت.jpg|بازاڕی ناوەندی شەھری کورد شهرکرد- فلکه آبی.jpg|مەیدانی ئابی شەھری کورد شهرکرد- میدان فردوسی.jpg|مەیدانی فیردەوسی شەھری کورد شهرکرد- میدان امام حسین.jpg|مەیدانی ئیمام حوسێنی شەھری کورد </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی شەھری کورد]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز|Category:Shahr-e Kord|شەھری کورد}} * [http://www.shahrekord.ir/ شارەوانی شەھری کورد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302004118/https://shahrekord.ir/ |date= ٢ی ئازاری ٢٠٢١ }} * [https://web.archive.org/web/20120701201534/http://www.shahrekordshora.ir/ شوورای شەھری کورد] {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{ناوەندی پارێزگاکانی ئێران}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:نیشتنگە لوڕییەکان]] [[پۆل:شاری کورد]] ni1p6pkpd44wou4ci9basynwa5bhnwj 0 162264 1586313 1026242 2026-05-23T20:39:20Z Serchia 5238 /* ئەندامان */ چاکسازی 1586313 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} '''تیپی مۆسیقای خانزاد''' یان '''تیپی مۆسیقای خانزادی کچان''' تیپێکی مۆسیقا بوو لە باشووری کوردستان کە ھەموو ئەندامان، ژەنیاران و گۆرانیبێژانی ئافرەت بوون. == مێژوو == لە ساڵی ١٩٨٠ لە شاری [[ھەولێر]] ھونەرمەندی مۆسیقازانی کورد [[وریا ئەحمەد]]، دەستی کرد بە مەشق کردنی مۆسیقا لەگەڵ کچە ژەنیارانی کورد و توانیو لە لە ماوەی ٣ ھەتا ٤ ساڵ لەم کچە لاوانە تیپێکی بچووکی مۆسیقا دامەزرینێت. تیپی مۆسیقای خانزادی کچان، لە سەردەمی خۆی تاکە تیپی مۆسیقا لە کوردستان و ھەموو عێراق بوو کە سەرجەمی ژەنیارەکان و گۆرانیبێژانی ئافرەت بوون. ئەم تیپە لە فیستیڤاڵی ھونەری گۆرانی کە لە ئاستی عێڕاق بەڕێوەچوو بەشدار بوو و ئامادەبووانی فیستیڤاڵەکە سەرسوڕماون و سەرپەرشتیارانی فیستیڤاڵەکە دەستخۆشییەکی زۆریان ئاراستەی ئەندامانی تیپەکە کرد.<ref name="کوردستان تیڤی ۱">[https://www.kurdistantv.net/ar/node/52055 کوردستان تیڤی: ''تیپی موزیکی (خانزاد)ی کچان تەمەنێکی کورت و خزمەتێکی زۆر''، نووسینی کامەران حاجی ئەلیاس، نووسراو لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdistantv.net/ar/node/52055 |date=ئایاری ٢٠٢٢ }} سەردان لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٠.</ref> تیپی مۆسیقای خانزاد لە ساڵی ١٩٨٢ بەشداری «فیستڤاڵی دووەمی ھونەری کوردی» لە ھەولێر کرد. لە ساڵی ١٩٨٣ کۆمەڵێک گۆرانیشی بۆ تەلەفزیۆنی کەرکووکی ئەوسا تۆمار کرد و بەم ھۆیە ناوبانگی دەر کردەوە. ھەروەھا لە بەرنامەی ھەرجارەی لە پارێزگایەک بە نێوی (سھرە ئەربیلییە) لە تەلەفزیۆنی عێراق بەشداریان کرد و چەندین گۆرانییان لەو بەرنامەیە (وەکوو: ھەی مینە عەمرم مینە، ھۆپ زندان و ھۆپ زندان، دەک نەمینێم ئەلەززە، ئایشۆکی دەلالی دبلا وابی ھەروابی، وەزتازەممە وەزتازەممە، خان ئەمیری، ...) لەگەڵ گۆرانیی پەشیمانی لە ھۆنراوەی [[گۆران]] بە ئاوازی وریا ئەحمەد و وتنی کۆرس پێشکەش کرد.<ref name="کوردستان تیڤی ۱" /> == داخرانی تیپەکە == لە سەردەمی دەھەی ھەشتاکانی زایینی شەڕ لە نێوان ئێران و عێراق ھەڵگیڕساو و دەوڵەتی دیکتاتۆری حیزبی بەعسی عێراق فشاری لە سەری وریا ئەحمەد ھیناو کە سروود و گۆرانی بۆ حیبەکە و دیکتاتۆرەکە بڵێن. بەدوی ئەم فشارانە وریا ئەحمەد واز لە تیپەکە ھینا. لە دوی ئەو، چەند ھونەرمەندێکی دیکە لە شوێنی ئەو چالاک بوون کە یەکێکیان شێرزاد عوزێری بوو، بەڵام ھێچێکیان بەرھەمێکی ئەوتوویان نەبوو و بەدوای ماوەیەک تیپەکە داخرا و لە چالاکی کەوتەوە. == ئەندامان == * [[ڤیان فایەق]]، ئامێری گیتار، گۆرانیبێژ * شەعائع تارق، ئامێری ئۆرگ * سۆزان فایق، کەمان * ڕێزان حەمید، کەمان * ڤیان قاسم، کلارنێت * نادیە ئامێری ئۆکۆردیۆن * سۆزان حەممید ئامێری ئیقاع * سەراب، ئامێری گیتار * وەردە، دەڤ * ناسکە عزەدین مەحیەدین، فلوت لە ئەندامانی چالاکی تیپەکە دەتوانرێت بە [[ڤیان فایەق]] و [[ناسکە عزەدین مەحیەدین]] ئاماژە بکرێت. ڤیان کە ژەنیاری ئەمێری گیتار و ھەروەھا گۆرانیبێژ بوو لە زۆربەی چالاکیانی گرووپەکە بشدار بوو. ناسکە عزەدین مەحیەدین دەرچووی پەیمانگەی ھونەرە جوانەکانی مووسڵ بەشی موزیک بوو کە وەکوو ژەنیاری ئامێری فلوت بەشداری چالاکییەکانی تیپۆەکەی دەکرد، لە سەرەتای چالاکییەکانی تیپەکە لە ساڵی ١٩٨٠ ئەندامی تیپی مۆسیقای خانزادی کچان بوو.<ref name="کوردستان تیڤی ۱" /> == ناوی تیپەکە == تیپەکە بە «خانزاد» ناو نراوە. خانزاد یەکێک لە ئافرەتە ناسراوەکانی مێژووی کورد بووە کە بۆ ماوەیەک میری ناوچەی سۆران بووە. ھاوسەرەکەی خانزاد بە ناوی [[میر سلێمان بەگ]] لەلایەن دوژمنانی ژەھرخوارد کراوە و کوژراوەتەوە، و خانزاد لە ساڵی ١٥٩٧ لە شاری [[بەغدا]] کۆچی کردووە و لە [[میرنشینی سۆران]] دەسەڵاتی میرایەتیی گرتە دەست.<ref name="کوردستان تیڤی ۱" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}} [[پۆل:گرووپە مۆسیقییە کوردییەکان]] r4bq4by7digga130v3g61s2mkymop8c 3 163983 1586368 1586213 2026-05-24T08:46:37Z Kurd2021 40095 /* وتارە وەرزشییەکان */ وەڵامدانەوە 1586368 wikitext text/x-wiki {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> <center><big>'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!</big></center> <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بە ھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} <center>ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی</center> {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [https://ku.wikipedia.org ویکیپیدیای کوردیی باکووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D9%BE%DB%8E%DA%A9 ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [https://diq.wikipedia.org ویکیپیدیای کوردیی زازاکی] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ‌بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٥٧، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٠ (UTC) {{داڕێژە:ئەرشیڤەکان}} == ویکیپیدیا خۆی بۆ خۆی نابێتە سەرچاوە == دەمباش Kurd2021، سپاس بۆ بەشدارییەکانت. ویستم پێت بڵێم کە ویکیپیدیا خۆی بۆ خۆی نابێتە سەرچاوە و نابێت وتارەکانی ویکیپیدیا بکەیتە سەرچاوە بۆ وتارەکانی تری ویکیپیدیا! بڕوانە [[:en:Wikipedia:Wikipedia is not a reliable source|Wikipedia:Wikipedia is not a reliable source]]. تکایە ئەو جۆرە دەستکارییانە مەکە کە ناوەڕۆکی وتارەکان بکەیتە سەرچاوە بۆ وتارەکانی تر. لەگەڵ سپاسی ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٠٦، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) گەیشت سوپاس [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٣:١١، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) :سڵاوی دووبارە Kurd2021، پێشتریش وتم کە ویکیپیدیا خۆی بۆ خۆی نابێتە سەرچاوە. لەوە مەبەستم ئەوە بوو کە ناوەڕۆکەکانی وتاری فڵان وڵات لەبەر مەگرەوە و لەسەر ئەوە مێژووی فڵان وڵات دروست بکەیت. بۆ نموونە: ناکرێت [[مێژووی فەلەستین]] ھەر لە [[فەلەستین#مێژوو]] دروست بکەیت. وامزانی پەیامەکەم گەیشتووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:١٩، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) :: :: سڵاو دیارە من وامزانی مەبەستت ئەوە بوو کە لە ویکیپیدیای زمانەکانی دیکەی وەرمەگرە ، بەهۆی ئەوەی بابەتەکان پەیوەندی دارن باوەڕناکەم کێشەیەکی بنەڕەتی بێت دواجار ئەگەر بە جیاش بینوسی هەر هەمان شتە و بەڵام بە جیاوازییەکی کەمتر [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٦:٤٠، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) == داڕێژەی داتابۆکس == سڵاو، لە وتاری [[بڕۆک پیرس]] تێبینیم کرد کە داڕێژەی داتابۆکس بەکارھاتووە بەبێ لەبەچاوگرتنی جۆری وتارەکە. باشترە داڕێژەی تایبەت بەکاربێنن، بۆ ئەو وتارە پێویستە (داتابۆکس-کەسایەتی) بێت. ھەروەھا گەر بتوانن بۆ ھەر وتارێک لانی کەم سێ چوار پۆل زیاد بکەن. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏٢٢:٠٠، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) سڵاو، بەلێ کاک سەرچیا زیاتر داتابۆکس دادەنێم ئەویش بە هۆی ئەوەی زانیارییە پەیوەستکراوەکانی هەر وەک یەکە.دەنا دەشکرێت کەسایەتیشی بۆ زیاد بکەم. بۆ پۆلەکانیش هەوڵ دەدەم کە زیادیان بکەم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٢، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) :بەڵێ زانیارییەکانیان وەک یەکە، بەڵام ئەمە بە شێوەیەکی کاتییە و گەر بتوانین داڕێژەکان بەپێی ھەر بوارێک ڕێکتر دەخەین. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٦:٤٩، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) :: :: تێگەیشتم ، دەست خۆش[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٦:٥٩، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ==[[:گازی فرمێسکڕێژ]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[Image:Copyright-problem.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.</p><p>لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.</p>|width=20%|align=left}} تاگێک لەسەر [[:گازی فرمێسکڕێژ]] دانراوە کە داوا دەکات بەخێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیادا. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١٢|پێوەری گ١٢ بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، لەبەرئەوەی وادیارە پەڕەکە [[ویکیپیدیا:پێشێلکارییەکانی مافی لەبەرگرتنەوە|پێشێلکارێکی مافی لەبەرگرتنەوە]] بێت. بۆ ھۆکارە یاسایییەکان ئێمە ناتوانین دەقە مافپارێزراوەکان یان وێنە وەرگیراوەکان لە وێبگەکانی ترەوە پەسەند بکەین یان بابەتە چاپکراوەکان، و لە ئاکامدا، لەوانەیە زیادکردنەکەت گونجاوتر بێت بە سڕینەوە. دەشێت تۆ وێبگە دەرەکییەکان یان بابەتە چاپکراوەکانی تر بەکاربھێنیت وەک سەرچاوەی ''زانیاری''، بەڵام نەک وەک سەرچاوەیەکی ''ڕستەکانت''. ئەم بەشە ترسناکە: ''لە زاری خۆتەوە وشەکان بڵێ''. ویکیپیدیا پێشێلکردنەکانی مافی لەبەرگرتنەوە زۆر بەجدی وەردەگرێت و بەردەوام سەرپێچیکاریش '''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەست دەکات لە دەستکاریکردن]]'''. ئەگەر وێبگە دەرەکییەکە یان وێنەکە بۆ خۆت دەگەڕێتەوە، و دەتەوێت ڕێگە بە ویکیپیدیا بدەیت تا دەقەکە یان وێنەکە بەکاربھێنێت — بە مانای ڕێگەپێدانی خەڵکانی تر بە بەکارھێنانی بۆ ھەر ھۆکارێک — ئەوکاتە ''دەبێت'' لەڕێگەی یەک لە کردارە ڕوونکراوەکان لە [[ویکیپیدیا:بەخشینی بابەتە مافپارێزراوەکان]] بیسەلمێنیت. ھەمان شت دەگرێتەوە ئەگەر تۆ خاوەنی نیت بەڵام ڕێگەپێدانت لەژێر دەستدایە. ئەگەر تۆ خاوەنی نیت و ڕێگەپێدانیشت لەژێر دەستدا نییە، بۆ چۆنییەتی دەستکەوتنی ئەوە بنۆڕە [[ویکیپیدیا:داواکردنی ڕێگەپێدانی مافی لەبەرگرتنەوە]]. لەوانەیە بتەوێت چاوێک لە [[ویکیپیدیا:مافەکانی لەبەرگرتنەوە|سیاسەتی مافی لەبەرگرتنەوەی ویکیپیدیا]] بکەیت بۆ زانیاری زیاتر، یان [[ویکیپیدیا:پرسگا|لێرە]] پرسیار بکەیت. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:گازی فرمێسکڕێژ|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. <!-- داڕێژە:سخ-پێشێلکاری-ئاگاداری --> ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:١٤، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |زۆر سپاس بۆ تێکۆشەری بەڕێزتان و سازکردنی وتاری [[ھێرشی قوتابخانەی کازان]]. ھەر بەردەوام بیت. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏١٧:٢٢، ١٤ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) |} {{وب|Ahrirrr}} زۆر سوپاس بۆ نامەکەت ، ئێوەش هەر بژین دەستان خۆش بێت[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٨، ١٤ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Golden Barnstar of football.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی یاریزان''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | بەشدارییەکانت لە باشترکردن و ڕووناکردنەوەی یارییەکانی تۆپی پێ جێگای دەست خۆشی و ستایشن سوپاس بۆ گرنگیدان بەم بەشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٤٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) |} {{وب|Sakura emad}}زۆر سوباس بۆ پەیامەکەت، بەشدارییەکانی ئێوەش جێگای دەست خۆشی و ستایشە بژیت .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٨، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == نیشانی جوگرافی == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar Geography Hires.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''دۆزەرەوە''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سوپاس بۆ دۆزینەوە و ناساندنی شوێنە جیاوازەکانی زەوی لە ویکیپیدیای سۆرانی [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٥١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) |} {{وب|Sakura emad}}زۆر سوپاس بۆ پەیامەکەت ،ئەوە بە ئەرکی خۆمی دەبینم . بژیت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٥، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == نیشانی جوگرافی == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Mövzulu ay - Coğrafiya ayı qızıl.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''دۆزەرەوە''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | بەیەکەوە لە بەشدارییەکانی دۆزینەوەی جوگرافیا و مێژووی شوێنەکان سوپاس بۆ ڕووناکردن و باشترکردنی جوگرافیای ویکیپیدیای سۆرانی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٥٣، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) |} {{وب|Sakura emad}}زۆر سوباس بۆ پەیامەکەت ،بە هاوکاری و پشتیوانی بەکارهێنەران دەتوانرێت زۆر کاری باشتر بکرێت. بەشدارییەکانی ئێوەش جێگای دەست خۆشی و ستایشە بژیت .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٥١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == نێوانویکی == دەمباش Kurd2021، تکایە نێوانویکی بۆ پۆلە نوێیەکان بکە. خۆم بۆ چەند دانەیەکم کرد، بەس بەڕاستی پێم ناکرێ ھەر خەریکی ئەو کارە بم یان ھەموو جارێک ئەم قسەیەتان بۆ دووبارە بکەمەوە. تکایە ڕەچاوی بکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٩:٤٠، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) :ببوورە، ئەمانەی ئەم دوایییەت کردووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٩:٤٣، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) :: :: کاک {{وب|Aram}}می ئەزیز بەس ئەو چەند دانەیەی سەرەتا عەزێتت کێشا نێوان ویکیت بۆ کرد ئەویش خۆم هەر دامنابوو دوای دروستکردنیان بۆی بکەم بەڵام جەنابت زووتر ئەنجامت دا ، دانا باقیەکەی دیکە هەمووی نێوان ویکی بۆ کراوە ، سوپاس بۆ ئاگادارکردنەوە .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٩:٥٠، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) == نوێکردنەوە == سڵاو بەڕێز Kurd2021 تکایە گەر دەتوانی وتاری [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)]] نوێ کەوە. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١١:٣٣، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو{{وب|Ahrir}} بەڵێ دەتوانم لە دەرفەتێکدا چاکی دەکەم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٥:٥٢، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) == داواکاری == سڵاو کاکە گیان، داواکارییکەم ھەیە، چۆن بەڕێزتان لە بواری ڕووداوەکان شارەزا و بە ئەزموونی و من کاتم نییە، سپاست دەکەم گەر وتاری [[:en:2021 South African unrest|2021 South African unrest]] لە ویکیپیدیای کوردیدا ساز بکەیت. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٧:٤٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە تۆش برا گیان ، فەرموو ئەمەش [[خۆپیشاندانەکانی ئەفریقای باشوور ٢٠٢١|وتارەکە]] داوای لێبووردن کە هەر ئەوەندەم لە توانادا بوو لە دواتردا ئەگەر دەرفەت هەبوو پێداچوونەوەی بەسەردا دەکەمەوە .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢١:٣٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) سوپاس بۆ بەڕێزتان، دەست و چاوت خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٢١:٣٥، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == وتارەکانی وەرزش و ئۆلەمپیک == دەمباش Kurd2021, دڵخۆشم کە کار لەسەر وتارەکانی وەرزش و ئۆلۆمپیاد دەکەیت، دەتوانیت لە دەستکارییەکانی ئەمشەوەوە بەشدارییەکانی لەم [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Sport_2021/Rules پێشبڕکێیە] تۆماربکەیت و تا ٥ی ئەیلوول (٩) بەردەوامە. لەڕێی بەشدارییەکانتەوە ئەگەری بردنەوەی خەڵاتێکیش هەیە. هەر شتێکت ویست لەسەری ئەوا پێمبڵێ بۆتی ڕوون دەکەمەوە کە بەشداریکردن چۆنە. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٩:٥١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :زۆر سوپاس دەکەم کاک {{وب|Kushared}} ئەوەی ڕاستی بێت هیچ ئاگادارییەکەم سەبارەت بەم بابەتە نەبوو وە شارەزاییەکەم نیە کە چۆن چۆنی بەشداری تێدا بکەم . من هەرچۆنێک بێت پلانی خۆمە کە تا ئەو جێگایەی بۆم بکرێت وتارەکانی ئەم [[داڕێژە:وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆلۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠|داڕێژەرە]] تەواو بکەم . ئیتر ئەمەش خولیایەکە . ئەگەر زیاتر بۆم ڕوونبکەیتەوە سوپاست دەکەم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :: لە تەلیگرام، فەیسبووک یان دیسکۆرد پەیوەندیم پێوەبکەیت باشترە چونکە پرسیار و وەڵامی لێ درووست دەبێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٢٠:١٢، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :::زۆر باشە من ئێستا لە دیسکۆردم[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:١٩، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Rosetta Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی وەرگێڕ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو، دەستتان خۆش بێت بۆ وەرگێڕانی وتارەکانی سەر بە ئۆڵەمپیک. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٦:٤٠، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) |} :زۆر سوپاسی بەرێزت دەکەم هەربژیت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == داتابۆکس بەکار مەبە == سڵاو، تکایە لەمەودوا {{دا|داتابۆکس}} بۆ وتاری کەسایەتییەکان بەکار مەبە، {{دا|زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} بەکاربێنە. سوپاس! &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٧:٥١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :{{وب|Épine}}سڵاو لە تۆش بێگومان ئیتر واناکەم سوپاس بۆ ئاگادارکردنەوە [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٠٩، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == نێوانویکی بۆ پۆلەکان == دەمباش Kurd2021، ماندوو نەبیت. تکایە نێوانویکی بۆ دوایین ئەو پۆلانەی وا دروستت کردوونە بکە. [https://xtools.wmflabs.org/pages/ckb.wikipedia.org/Kurd2021/14 لێرە] پۆلەکان ببینە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٤٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :زۆر سوپاس، بەشی زۆریان بە ئینگلیزی نییە مەگەر لە دواتردا بۆ ئەوانیشی زیاد بکەم سوپاس بۆ ئاگادارکردنەوە[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٥٩، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == شێوازی ناوی مانگ و ڕێکەوتەکان == دەمباش Kurd2021، تکایە لەکاتی نووسینی مانگەکان جوولا و ئۆگست و ئەمانە مەنووسە. بڕوانە [[وپ:ڕوژ]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٠:٢٤، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :دەمباش {{وب|Aram}} ، وابزانم خۆی ئۆتۆماتیکی وای لێدەێت دەنا من جولا و ئۆگست بەکارناهێنم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٢:٠٠، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :: تا ئەو جێیەی من بزانم ویکیپیدیا ھیچ ئامرازێکی دەستکاریکردنی نییە کە ناوی مانگەکان بۆ ناوە ئینگلیزییەکان بگۆڕێ. تەنیا تووڵامراز دەتوانێت ھەندێک لە ناوەکان چاک بکات و بکاتەوە کوردی. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:١٦، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::: ئەگەر سەیرێکی دەستکاری ئەم وتارە بکەیت([[بالە لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ - خولی پیاوان]]) دەبینیت من بە هیچ شێوەیەک ئەوانەم زیاد نەکردووە لە بنەرەتدا تەنها کۆپیم کردووە ، دواتر خۆی ئاوا مانگەکانی پیشان داوە . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٦:٤٤، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :::: لەکوێ کۆپیت کردووە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٣١، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::::: لە ویکیپیدیای ئینگلیزی([https://en.wikipedia.org/wiki/Volleyball_at_the_2020_Summer_Olympics_%E2%80%93_Men%27s_tournament Volleyball at the 2020 Summer Olympics – Men's tournament]) [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :::::: ئێ خۆ لەوێ بەکوردی نەنووسراوە. کراوەتە کوردی، ئینجا ھێنراوەتە ئێرە. ئەم ناوە ئینگلیزییانە کە ئێوە دەڵێن من نەمنووسیون، چۆن دروست بوونە؟! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٤٣، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::::::: وابزانم بەشێوەی داڕێژەر ئامادەکراوە پێشتر بۆیە وا نیشانی دەدات ،لە دێسکۆرد بۆم ناردویت کە چیم کردووە[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٧:٢١، ١٣ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == [[وپ:لابردنی ناوەڕۆک|لابردنی ناوەڕۆک]] == سڵاو ھیوادارم تەندروست بن، تکایە کاتێک شتێک دەسڕیتەوە یان لایدەبەیت ھۆکارەکەی بنووسە، بەم شێوەیە بەکارھێنەرێکی دوای خۆت ئاگاداردەبێت کە چیت کردووە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٠٩، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :سلاو لە تۆش خاتوو {{وب|Sakura emad}} ، هیوادارم ئێوەش هەمیشە باشبن ، سوپاس بۆ ئاگاداریەکەت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٧، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == داواکاری == سڵاو بەڕێز Kurd2021 تکایە گەر دەتوانی وتاری [https://en.m.wikipedia.org/wiki/2021_Kabul_airport_attack ھێرشی فڕۆکەخانەی کابول (٢٠٢١)] لە ویکیپیدیای کوردیدا ساز بکە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١١:٢٨، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە تۆش بەڕێز {{وب|Ahrir}} ئەی بۆنا هەوڵدەدەم[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :: {{کرا}}-[[تەقینەوە خۆکوژییەکانی فڕۆکەخانەی کابوول (٢٠٢١)]] [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٣٠، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) زۆر سوپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٩:٣٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:بیتریس وێب]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]] وتاری [[:بیتریس وێب]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە&#32;لەبەر ئەم کێشانەی خوارەوە: <blockquote>'''بێسەرچاوە: ویکیپیدیا خۆی بۆخۆی نابێتە سەرچاوە، پێویستە دەقە بێسەرچاوەکان لاببرێن، ئەوانەی سەرچاوەیان ھەیە بمێننەوە.'''</blockquote> ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:بیتریس وێب|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.<!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --> [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :{{وب|Sakura emad}} تاگەی سڕینەوەم لابرد چونکە سەرچاوەکانی دیکەم بۆ زیاد کرد . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٢، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::چاکت کرد {{ئیمۆجی|1F60A|size=25}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٦، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == پۆل == تکایە لە وتارەکانت گرنگی بە پۆلەکانمان بدە، ئەتوانی سوود [[بەکارھێنەر:Sakura emad/archived/Common.js/help|لەم سکرێپتە]] وەربگریت کە زۆر سوودبەخشە بۆ وەرگێرانی لینک لە ویکیەک بۆ ویکییەکی تر (گەر بەردەست بێت) بۆ پۆل و وتارەکان سوودی زۆرە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :بەڵی، سوپاس بۆ ئاگادارییەکەت، سەبارەت بە گرینگیدان بە پۆل من تا ئەو شوێنەی بۆم بکرێت بێگومان گرینگی پێدەدەم بەلام جاری وایە لە ویکی خۆمان بەردەست نییە و یاخود لە بیرم دەچێت لەو دوو ئەگەرە زیاتر نییە[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٢:٠٧، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:National Teams Football Barnstar Hires 01.PNG|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی یاریزانی تۆپی پێ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | زۆر سپاس بۆ گرنگیدان بەبەشی وەرزش و دروستکردنی کۆمەڵە وتارێکی نایاب[[جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا|[1]]][[مێژووی جامی جیھانیی فیفا|[2]]]و چاک[[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی ئێف|[3]]][[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|[4]]][[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی سی|[5]]] لەگەڵ دەیەھا وتاری تر کە ناتوانم ھەموویان لێرە ڕیز بکەم [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی بی|[6]]][[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی ئەی|[7]]][[جامی ٢٥ی کەنداوی عەرەب|[8]]][[جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٩|[9]]][[جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٧|[10]]][[جامی کیشوەرەکان|[11]]][[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فینلاند|[12]]] زۆر زۆر سپاس {{ئیمۆجی|1F60A|size=25}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:١٧، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) |} :زۆر سوپاست دەکەم ساکورە خان ، هەر سەلامەت بیت ، هەوڵ و ماندووبوونی ئێوەش بەرزدەنرخێنم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٣٥، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Volleyball Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''یاریزانی تۆپی بالە''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | زۆر سپاس بۆ خزمەتەکەت لە دروستکردنی کۆمەڵە وتارێک لەسەر تۆپی بالەی خانمان[[پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٣|[1]]][[پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٥|[2]]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٢٢، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) |} :سوپاس بۆ پەیام و نیشانەکەت ،ساکورە خان هەربژیت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٣٨، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == ڕاپرسی لەسەر پاڵاوتنی بەڕێوەبەران == سڵاو بەڕێز {{و|{{BASEPAGENAME}}}}, ھیوادارم لە تەندروستی دابن، ھاتم ھەواڵیکتان پێ بدەم، ویکیپیدیاکەمان ماوەیەکی زۆرە کە بە سستیەکی زۆر تێپەڕ دەبێت لەکاتێکدا کۆمەڵگاکەمان لە گەشەسەندن دایە و پێویستی بە بەڕێوەبردنی زیاتر ھەیە، سست بوونی بەڕێوەبردن بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگاکەش سست دەکات، ئەمەش خراپە و ئێمە ئەوەمان ناوێت، بۆیە ئێستا [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#کردنەوەی_داوایەک_بۆ_ھەڵبژاردنی_بەڕێوەبەری_کاتی_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی_سۆرانی|ڕاپرسی بۆ پاڵاوتنێکی بەڕێوەبەرایەتی بەڕێوەیە داوا دەکرێت بەڕیزتان بەشدار بن]] و گفتووگۆ بکەین لەسەر بابەتە {{زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٥، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Blue Barnstar Hires.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی یاریزان''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | زۆر سپاس بۆ دەستکارییە بەبەھاکانت لە [[مایکڵ فێڵپس]] [[تایبەت:Diff/821718|[1]]][[تایبەت:Diff/822819|[2]]][[تایبەت:Diff/824283|[3]]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠١:٤٩، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) |} :بە خۆشحاڵییەوە سوپاس بۆ ئێوەی بەڕێزیش [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٢، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == دەنگدان لەسەر ھێنانی مافێکی نوێ بۆ ویکیپیدیا == سڵاو، {{و|{{BASEPAGENAME}}}}، ھیوام تەندروستی بەرێزتانە، ئێستا لە [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#داوای_چالاکردنی_مافی_بەسەرداچوونەوەی_دەستکارییە_ھەڵواسراوەکان_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی|دیوەخان داوا دەکرێت مافێکی نوێ]] بھێنرێتە ناو ویکیپیدیا، و پێویستمان بە بەشداربووان ھەیە، بەڕێزتان بانگھێشت کراون بەھیوای بەشداریکردن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٩، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :سوپاس بۆ ئاگادارییەکەت من لەگەڵم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١١:٣٥، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == تکایە داوای مافی پەسەندکراوی خۆگەڕ بکە! == سڵاو بەڕێز Kurd2021، تکایە [[ویکیپیدیا:داواکردنی مافەکان/پاسدەری خۆگەڕ|لێرەدا]] داوای مافی [[ویکیپیدیا:پاسدەری خۆگەڕ|پاسدەری خۆگەڕ]] بکە، چۆن بەڕێزتان لەمێژە بەو ئاستە گەیشتوون کە ئەو مافەتان بدرێتە و ھەم ئێمەش چیتر پێویست ناکات بەسەر پەڕە نوێیەکانی ئێوەدا بچینەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٢٣:٣٠، ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) :زۆر سوپاس بۆ پێشنیارەکەت بێگومان لە کاتێکی گونجاو داوای مافەکە دەکەم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٦:٠٦، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) == بەندیخانەی غوێران == سڵاو بەڕێز Kurd2021 تکایە گەر دەتوانی [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Battle_of_al-Hasakah_(2022) ئەو وتارە «شەڕی حەسیچە (٢٠٢٢)»] ساز بکەن، کە سەبارەت بە ھێرشی داعش بۆ سەر بەندیخانەی غوێرانی ڕۆژاوایە. گەلێک سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٢٢:١١، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Ahrir|Ahrir]] [[شەڕی حەسەکە (٢٠٢٢)]] من بەو ناوە دروستم کرد کە دەکرێت ڕەوانەکەریشی بۆ بەکاربێت ، دیارە دەشکرێت لە دوایدا پەرەیپێبدەین. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٩:٥٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان، بەڵێ وایە، ھەر بەردەوام بن. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٠:٠٠، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == مافی گەڕاندنەوە == [[پەڕگە:Wikipedia Rollbacker.svg|ماف|80px|چەپ]] سڵاو Kurd2021، دەمەوێت پێت ڕابگەێنم کە مافی {{مۆنۆ|گەڕێنەرەوە}} بۆ ھەژمارەکەت <span class="plainlinks">[//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&type=rights&page=User%3AKurd2021 زیادکرا]</span>. ئەم مافە بەو کەسانە دەدرێت کە بە شێوەیەکی بەردەوام خەریکی گەڕاندنەوەی [[وپ:خراپکاری|خراپکارییەکانن]]. گەڕاندنەوە ئامرازێکی ھەستیارە و نابێت بە ھیچ شێوەیەک بە شێوازێکی نادروست بەکار بێت بە مەبەستی [[وپ:شەڕە دەستکاری|شەڕە دەستکاری]] و شەڕە گەڕاندنەوە. بۆ زانیاری زیاتر لەسەر مافی گەڕێنەرەوە، بنۆڕە [[ویکیپیدیا:گەڕاندنەوە]]. بۆ گشت پرسیارەکانت دەتوانیت سەردانی [[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگا]] بکەیت، یانیش دەتوانیت لە پەڕەی لێدوانی من پرسیار بکەیت. ئەگەر ئەم مافە بە پێویست نازانیت، تکایە داوا بکە کە لێتی بسێنمەوە. بە ھیوای بەردەوامی! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:١٦، ٢ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] خانی ئەزیز ، زۆر سوپاس بۆ پێدانی ئەو مافە بێگومان منیش ھەوڵی خۆم دەدەم بە پێی کات ئەو کارەی پێم ئەنجام دەدرێت بە جێی بگەیەنم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:١٣، ٢ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) == پێشنیارێک بۆ تۆ! == تکایە [[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی]] بخوێنەوە و بیکە بە کردار. [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ سەربەست]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|لێدوان]]) ‏١٨:٣٨، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ سەربەست]] سوپاس بۆ پێشنیارەکەت ، لەگەڵ ئەوەش پێم باش بوو کە ئاماژە بەھەڵەکان بەکەیت ، ھەرچەند شێوازی دەق گرفتێک نییە ، من دەڵێم " بەھۆی " جەنابت دەڵێی" لەبەر" من دەڵێم "لەو ڕێژەیە کەمتر بوو "جەنابت دەڵێی "بەراورد بە... کەمتر بوو " ئەوە گرفتێک نییە .ھەڵەش دەبێت جاری وەیە کاتێک وتارێک دەنوسم دوای بۆی دەگەڕێمەوە و چاکی دەکەم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٣٠، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: ئەوەی "بە هۆی"ـەکە هیچ کێشەی نەبوو، ڕەنگە هەڵەی منیش بێت کە دەستکاریی ئەوەم کرد. سەبارەت بە "بەراورد"ـەکە، وا تێبینیم کرد کە ناڕوونییەک لە نووسینەکەی پێشتردا هەبووبێت. [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ سەربەست]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|لێدوان]]) ‏١٩:٣٤، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی == سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&cat=0&wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت. ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&oldid=949701 --> :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگومان ئەگەر بەمن بکرێت بۆنا هەرچەند لە بواری فەرهەنگی وەک پێویست نیم بەڵام کتێب و سەرچاوی پێویست هەیە کە دەتوانم سودیا لێ وەربگرم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :: زۆر سوپاس بۆ ڕەزامەندییەکەت! بۆ مەسەلەی سەرچاوە، ویکیفەرھەنگ وەک ویکیپیدیا نییە. (لە ئێستادا) نە من و نە پڕۆژەکەش ئەوەندە باش نین، بەڵام تا دەیخەینە سەر پێی خۆی، دەبێت ھەندێ بەشداریی تێدا بکەین و لێرەدا ژمارەی بەکارھێنەرانیش گرنگە. لە سبەینێوە دەتوانی ڕۆژانە ١٠ پەڕە دروست بکەیت. وەک دەستکاریش چەندت کرد، بەپێی کات و توانای خۆت بیکە. ھەر پرسیارێکیشت ھەبوو، بیکە. گەرچی دەستکاریکردن لەوێ وەک ئێرە ئاسان نییە، بەڵام ڕاستی پێم خۆشە لە پەڕەی وتووێژی ڕێنمایییەکە وتووێژ بکەین تا ھەم بۆ داھاتوو بمێنێت و ھەمیش بزانن کە ئێمە چالاکیمان لەسەر پڕۆژەکە ھەیە. لەگەڵ ئەوپەڕی سوپاسی بەندە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:١٨، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بەڕێزی دیارە لە خەمخۆریت تێدەگەم ،بەدڵنیاییەوە کەم تازۆرێک ڕێنماییەکانم خوێندەوە بەڵام هێشتا بەدیارکراوی نازانم چۆن لاپەری خۆم دروست بکەم و هەمیش چۆن بنوسم کورت بێت درێژ بێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٢:٤١، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئێمە ئەتوانین سود لە ناوەڕۆکی ئەو وشانەی لە ویکیپیدیای کوردی هەیە وەربگرین لەو ویکی فەرهەنگ بە کورتی دایبنێین ، بۆنموونە وتاری [[کارێزما]] خۆی ئەمە شیکردنەوەی وشەکەیە کە بەمانای چی دێت .ئەتوانین وابکەین؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:١٨، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::: بۆ مەسەلەی کورتی و درێژی، جارێ ئەوە گرنگ نییە. وەک لە ڕێنمایییەکان نووسیومە بایی ئەوەندە ناوەڕۆکی ھەبێت کە وا دیار نەبێت بۆ زۆرکردنی ژمارەی پەڕەکان دروست کراوە بەسە. بۆ مەسەلەی ئەوەشی کە لە ویکیپیدیا دەق بەرینە ئەوێ، ڕاستی من ئەوەم پێ باش نییە چونکە ویکیفەرھەنگ زیاتر لە ڕووی ڕێزمانەوە باس لە شتەکان دەکات. گەر ناوەڕۆکی زیاتریان ویست، ئەوا لەوێ دەتوانین بەستەرێک بە وتارەکەی ویکیپیدیا بدەین. بڕوانە [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/ckb/%D8%B3%DA%B5%D8%A7%D9%88 سڵاو]. سوپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٠:٥٢، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] نەک هەموو دەقەکە وەک مەبەستم هەندێک شتی هاوبەشی تێدایە ، بەس وابزانم وەک ویکیپیدیا بەستەری سور نابێتە وتار ئەگەر لەسەر بستەرە سورەکەش کلیک بکەیت و وتارەکەی لێ دروست بکەیت . ئەوە ئێستا وایە یان دوای چارە دەبێت؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٥، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: جارێ سیاسەت و شتمان بۆ ویکیفەرھەنگ نییە. ڕێک نازانم مەبەستت لە شتی ھاوبەش چییە، بەس تا بۆت بکرێت کۆپی پەیستی ویکیپیدیا مەکە. بۆ بەستەری سووریش دەبێت پێشگری Wt/ckb/ زیاد بکەیت ئینجا دەبێتە بەستەر. بۆ ئەوە ئاسانە. ھەر وەک ویکیپیدیا ئاسایی دروستی بکە و دواتر بۆ زیادکردنی پێشگرەکە، لەولای یارمەتی بەستەری پێشگرەکە ھەیە بەداگرتنی، خۆی پێشگرەکە بۆ ھەموو شوێنێک زیاد دەکات. ئەو پێشگرانە بۆ ئەوەیە کە لەگەڵ پڕۆژەکانی تر تێکەڵ نەبن. دوای ئەوەی دۆمەینی خۆمان وەرگرت، ئەو پێشگرانە لێ دەکەینەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٨:٥٦، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] مەبەستم لەوە شیکردنەوەی وشەکەیە ،کەوایە مەگەر شێوازی دەقەکە بگۆڕم ، کێشە نییە هەرچی بێت چارەی دەکەم ، بەڵام ڕاستیەکەی من وەک ئەوەی کە جەنابت جردوستت کردبوو لەوەیە زۆر نەتوانم هاوکار بم بۆنموونە وەک شێوازی خوێندنەوە چونکە شارەزایم تێیدا نییە ، شتێکی دیکەش ویستم ئاماژەی پێ بکەم لەوانەیە نەتوانم ڕۆژانە دەدانە بنوسم بەڵام هەوڵدەدەم کە لانیکەم ڕۆژانە چالاکیم هەبێت تێیدا ، [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٨، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::: جارێ شێوازی خوێندنەوەکە فەرامۆش بکە. ئەوەم بۆ وشە ئینگلیزییەکان داناوە. مەرج نییە ھەرچیم نووسیبوو، پڕبکرێتەوە. چەندی لە توانا ھەبوو، ئەوەندە بەسە. ھەرچەندیشت بڵاو کردەوە، بە زیاد بێت. :) زۆر سپاس بۆ دڵسۆزیت! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٩:١٩، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) :کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ویستم بپرسم ئایا ئێمە ئەتوانین ناوی کەسایەتیەکانیش دابنێین ، بۆنمونە [[شێرکۆ بێکەس]] یان هەر کەسایەتیەکی دیکەی دیاری کورد ، ناوەکەی بنوسین و کورتەیەکی لەسەر بڵێن ناوی شاعێرێکی هاوچەرخی کوردە لە ساڵی ئەوەندە لەدایک بووە و لە ساڵی ئەوەندەش کۆچی کردووە ، تەقریبەن وەک ویکیپیدیا بەڵام بە شێوەیەکی کورت ؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٠٩، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) :: نەخێر، ئەوێ ویکیفەرھەنگە و زاراوە دادەنرێت. ویکیپیدیا بۆ ئەو شتانەیە. بۆ نموونە [https://en.wiktionary.org/wiki/Donald_Trumpish Donald Trumpish] کە وا دیارە دەستەواژەیەکە لای ئەوان ھەیە، دروست کراوە، بەڵام پەڕەیان بۆ خودی کەسە دروست نەکردووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:١٨، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڵێ زۆر باشە چونکە هەندێک نموونەم بینی بەڵام وتم با خۆم لێی دڵنیایی بکەمەوە بزانم ئەمە تا چەند ڕێی تێدەچێت. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٥٢، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Olympic Barnstar Hires 2.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی ئۆلۆمپیاد''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سپاس بۆ درووستکردنی وتارەکانی ئۆڵۆمپیاد کارەکانت جێگای ستایشن و ماندوو نەبن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:١٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) |} :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] زۆر سوپاس بۆ جەنابت هەر بژین . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢١:٢٦، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :: == پاسدەری خۆگەڕ == سڵاو [[بەکارھێنەر:Sakura emad]] مافی پاسدەری خۆگەڕ بۆ کاک کورد زیاد بکە، لەبەرئەوەی ژمارەیەکی زۆر وتاری دروستکردووە و دروستدەکات، و وتارەکانی جێی دەستخۆشین، بۆیە پێویست ناکات چیتر وتارەکانی پاس بدرێن، چونکە ژمارەیەکی زۆر لەوتارە پاس نەدراوەکان هی ئەون. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٦:٤٨، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو ، سوپاس و پێزانینم هەیە بۆ پێشنیارکردنی من بۆ بەدەست خستنی ئەم مافە ،دیارە من لە وەرگرتنی مافەکان کێشەم نییە ئەگەر پێتان وابێت گونجاوم ئەوە بە خۆشحاڵییەوە وەری دەگرم دووبارە سوپاس بۆ بەڕێزتان . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٣٦، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) ::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|sakura emad]]. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٣، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: بەڵام ھێشتا پێویستم بەوەیە زیاتر ببینم لە کارەکانی بۆ نموونە لەکاتی پێداچوونەوەی وتارەکانی ئۆڵۆمپیاد ھەندێک چاکسازی پێویستە بۆ ئاسانکردنەوەی لە تێگەیشتن و کێشەی خاڵبەندی ھەندێکجار، بەکورتی شایەنی مافەکەیە تەنھا پێویستە ئەوانە چارەسەر بکات {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٤١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ == [[پەڕگە:Sport_of_athletics_golden_barnstar.png|چەپ|140x140پیکسڵ]]نیشانی '''ڕاککەری ئۆڵۆمپیاد''' بەھۆی ھەوڵە بەرزەکانی ئێوە لە سازکردن و باشترکردنی بابەتەکانی پەیوەست بە [[وەرزش]] بەتایبەت وتارەکانی [[ئۆڵۆمپیاد]]، سەرکەوتووبن. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| زەمەند⊁کەریم]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٠٠:٤٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :زۆر سوپاست دەکەم بۆ نیشانەکەت، هیوام سەرکەوتن و سەرفرازی بەڕێزتانە [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == بەژداریکردن لە [[ویکیپرۆژە:فلیمەکان و زنجیرەکان]] == [[File:بانگێشتنامە.jpg|بانگێشتنامە|thumb]] [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٣:٤٥، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] سڵاو سوپاس بۆ بانگێشتەکەت،زۆر کەم بەشداریم هەیە لە وتاری فلیم و زنجیرەکان لەگەڵ ئەوەش ئەگەر دەرفەت هەبوو بەشدار دەبم. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) زۆر سوپاس {{وب|Kurd2021}} تکایە گەر دەتوانی ناوت لە بەشی بەڕێوبەران و لیژنە تۆمار بکە [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == سڵاو == سڵاو بەڕێز [[بەکارھێنەر:ئاریا سالار|ئاریا سالار]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریا سالار|لێدوان]]) ‏٠٧:٢٥، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو لە جەنابیشت. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٧، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) هەموو وتارەکانم چاک کرد ١ ٢ ٣ [[بەکارھێنەر:ئاریا سالار|ئاریا سالار]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریا سالار|لێدوان]]) ‏٠٧:٣٣، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :هێشتا پێویستی با باشترکردن هەیە [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٣:٥٣، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ڕاست دەکەیت هەندێکیان ناوی مادەی کیمیایەو و هەندێکیان واتایان نییە لە کوردیدا و هەموو شتێکیم تیا چاکردۆتەوە ڕێزمانیم چاک کردووە نوسینەکانم باش کردووە ئیتر لەوە زیاتر هەڵەی تیا نەماوە هیچی ترم پێناکرێت [[بەکارھێنەر:ئاریا سالار|ئاریا سالار]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریا سالار|لێدوان]]) ‏١٤:٥٤، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == ئێلزابێتی دووەم == سڵاو، {{وب|Kurd2021}} دەتەوێت لەگەڵ مندا ئەو وتارە وەربگێڕین [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٨، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] سوپاست دەکەم بۆ پێشنیارەکەت،بەڵام داوای لێبووردن دەکەم ، لە ئێستادا خەریکی سێ وتاری دیکەم کە ڕووداوی وەرزشین،ئەمەی [[ئێلیزابێتی دووەم|ئێستاش]] وتم با هەندێک پەرەی پێبدەم، لەگەڵ ئەوەش وەک پێویست نییە، دەکرێت وردە وردە پەرەیان پی بدرێت، ئەگەر دەرفەت و کاتت هەیە دەستخۆشیت لێدەکەم بەپێی توانا هاوکار دەبم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ==[[:1948 Winter Olympics medal table]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:1948 Winter Olympics medal table]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>ناوی بیانی و ڕەوانەکەری نا پێویست</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:1948 Winter Olympics medal table|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=1948+Winter+Olympics+medal+table|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٢٥، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ناوی وتارەکە هەڵەیە دەکرێت ناوەکەی بگۆریت؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٣٣، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: بەڵێ بیکەم بەچی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٤١، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ::::وابزانم ئەو ناوە ھەیە بڕوانە [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٠، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بەڵێ دواتر گواستمەوە بۆ ئەو ناوە بەڵام ڕەوانەکەربوو وتم بەشکوم هەر بێ ڕەوانەکەر ناوەکەی بگۆڕین.بەڵام ئێستاش ئاوا کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٥، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == وتارەکانی پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیاد == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ئەو ماوەیە خەریکی چاودێریکردنی وتارەکانتم چونکە بە پێویستی دەزانم مافی پاسدراوی خۆگەرت پێ بدەم بۆیە بە چڕی پێت دەڵێم کە پێویستە چی ڕاست بکەیتەوە لە وتارەکانت ھەموو وتارەکانی پێرستی مەدالیاکان بەشی سەرچاوەیان نەبوو وەکوو # [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٨]] # [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیی ١٩٩٢]] # [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤]] # [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٢]] # [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٦]] و کەمێکی تریش و وتاری [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٨]] لە بەشی بەستەرە دەرەکییەکان داڕێژەیەکی تێک شکێنراوی ھەیە کە پێویستی بە ھاوردنە من ئەمە دەگرمە ئەستۆی خۆم، گەر داڕێژەیەکی ھاوشێوە ھەبوو تکایە یان ھاوردنی بکە یان بەمنی بڵێ من بیکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٣١، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) {{rf}} :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سوپاست دەکەم بۆ بەسەرداچوونەوەکان، ڕاستیەکەی من پێشتر ئاماژەم بەو بابەتەدا کە بەستەرە دەرەکییەکان بۆخۆی هەر حسابی سەرچاوەی بۆ دەکرێت، ڕاستەوخۆ پەیوەتدی بە وتارەکەوە هەیە، چونکە من بابەتەکەم بە فراوانتر دانەناوە بۆیە بە پێویستم نەزانی سەرچاوە زیادبکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەکرێت سەرچاوەش دابنرێت، ئەویش زۆر قورس نیییە چارەی دەکەم.سەبارەت بە پێرستی مەدالیکانی ١٩٩٨ دەکرێت داڕێژەری تێکشکێنراوەکە لادەبین. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٦:٣٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ::نا پێویستی بە لابردنی داڕێژەکە نەکرد من چارەسەرم کرد و ھێنامە ویکیی سۆرانی ئێستا بەباشی کاردەکات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٢، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تکایە کێشەی خاڵبەندی لە وتارەکانت چارەسەر بکە. :::بۆ نموونە :::{{گێڕانەوە|بە فەرمی ناسراوە بە یارییەکانی ئۆڵۆمپادی {{highlight|٢١،کە}} لە ١٧ی تەممووز }} :::سەیری ئێرە بکە یان نموونەی تریش ھەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٣٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ببورە ئەم چەند ڕۆژە نەمتوانی کار لە ویکیپیدیا بکەم، بێگومان لە دەرفەتێکدا پێداچوونەوەی بەسەردا دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٢٩، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == مافی پاسدەری خۆگەڕ == [[پەڕگە:Wikipedia Autopatrolled.svg|ماف|80px|چەپ]] سڵاو Kurd2021، دەمەوێت پێت ڕابگەێنم کە مافی {{مۆنۆ|پاسدەری خۆگەڕ}} بۆ ھەژمارەکەت <span class="plainlinks">[//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&type=rights&page=User%3AKurd2021 زیادکرا]</span>، لەبەر دروستکردنی چەند وتارێکی بەسوود و بەردەوام بوون لە دروستکردنی ئەو وتارانەی کە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] دەگونجێن. ئەم تایبەتمەندییە ھیچ کاریگەرییەکی لەسەر دەستکارییەکانت نابێت، و تەنیا بە مەبەستی ئاسانکردنی کارەکانی [[وپ:پپن|پاسدەرانی پەڕە نوێکان]] بۆ ھەژمارەکەت زیاد کراوە. بۆ زانیاری زیاتر لەسەر مافی پاسدەری خۆگەڕ، بنۆڕە [[ویکیپیدیا:پاسدراوی خۆگەڕ]]. بۆ گشت پرسیارەکانت دەتوانیت سەردانی [[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگا]] بکەیت، یانیش دەتوانیت لە پەڕەی لێدوانی من پرسیار بکەیت. بە ھیوای بەردەوامی! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٠٨، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :پیرۆزە، چەن ھەڵەیەکی بچووکت ھەیە بەڵام وادیارە چیتر پێویست بە پاسدان نەکات، ھیوادارم زیاتر بەرەو پێشەوە بچیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :سلاو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] خان زۆر سوپاست دەکەم بۆ پێدانی مافەکە بێگومان ئەمە هاوکاردەبێت بۆ من ، راستە هەندێک هەڵەمان هەیە بە پێی کات چاکی دەکەم. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٢٥، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == Togg == @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] Hi, please can you create an article for new Turkish car manufacturer Togg on Sorani Kurdish Wikipedia as I would like to see it on this Wiki, but I don't understand this language and I can't find a translator for it to create myself. Thanks [[بەکارھێنەر:ARDITGILA|ARDITGILA]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ARDITGILA|لێدوان]]) ‏١٧:٢٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == ویکیفەرھەنگ == سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] [https://w.wiki/4FFY ویکیفەرھەنگی کوردی] لە ئێستادا زۆر پێویستی بە بەشداربوو ھەیە بۆ سەرکەوتنی پڕۆژەکە بەرێزت بانگھێشت دەکەم، ڕۆژانە پێنج وشەش زیاد بکەی زۆر باش دەبێت، {{زۆر سپاس}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٤١، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سڵاو بەپێی توانا هەوڵدەدەم سوپاس بۆ ماندوبوونت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:١٥، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == وتاری دووبارە == سڵاو کاکە ئەم جووتەوتارانە دووبارەن. [[عێراق لە ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠١٦]] و [[عێراق لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦]] زائیدەن [[چین لە ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٢٠]] و [[چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]. جیاوازییەکە تەنیا لە پیتی [[ھ]]ێیە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:١٥، ٢ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سڵاو برا دەکرێت تێکەل بکرێت یان کامیانت پێ باشتر بوو بسڕدرێتەوە چونکە هەردووکیان دووبارەن [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٣١، ٢ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :: {{کرا}} بەس ھەر دەستکاریی AramBot لەسەر وتارەکانن. لە مێژووی پەڕەکان دیارن و خۆشتان پێداچوونەوەی بۆ بکەن گەر ویستتان. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٠٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] دەستتخۆش [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٤٣، ٤ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == وەرنەگێڕانی سندوقی وتارەکانت == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] چەند وتارێکتم بینی وەرتنەگێڕاون بۆیە ویستم ئاگادارت بکەمە، چونکە دەبێتە هۆی کیشەی گەورە هەروەک چۆن لەگەڵ @[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] ڕوویداوە و تا ئێستا نەگەیشتووینەتە چارەسەر، تکایە هەڵسە بە چارەسەرکردنیان بۆیە من یەک مانگ و نیوت کاتت دەبێت، بۆیە تکایە چارەسەری بکە.[[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏٢٠:٢٨، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :نمونەش: [[سەرۆکی میسر]] [[سەرۆکی ئەرژەنیتن]] [[سەرۆک کۆماری ئەنگۆلا]] [[سەرۆک کۆماری جەزائیر]] [[سەرۆک کۆماری ئەلبانیا]] [[پەروێز مشەڕەف]] [[سەرۆک کۆماری پاکستان]] [[شەریف ئیسماعیل]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سوریا]] [[کریس ھیپکینز]] [[پاشا جۆرجی یەکەم]] [[پێرستی کۆدەکانی ئەندامانی لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی]] [[یانەی تۆپی پێی نەسر]] [[پاپا بێنێدیکتی شازدەیەم]] [[دەیڤید ئالابا]] [[ئەلێکسیس ماک ئەلیستەر]] [[تیاگۆ ئەلمادا]] [[ئەنخێل کۆریا]] [[مارکۆس ئاکونا]] [[یاریگای نێودەوڵەتی مینا]] [[ڕۆدریگۆ دی پاول]] [[کریستیان ڕۆمێرۆ]] [[نیکۆلاس ئۆتامێندی]] [[جێرۆنیمۆ ڕوللی]] [[لیۆنێل سکالۆنی]] [[لاوتارۆ مارتینێز]] [[پاولۆ دیبالا]] [[ئیمیلیانۆ مارتینێز]] [[دینا بۆلوارت]] [[محەمەد عوێس]] [[جۆنی ھایس]] [[سڤانتێ پابۆ]] [[ئانتۆن زیلینگەر]] [[جۆن کلۆسەر]] [[ئەلاین ئەسپێکت]] [[بەلجیکا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[فەڕەنسا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[کەنەدا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[سوێد لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[بەریتانیای مەزن لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[سویس لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[فینلاند لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤]] [[ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٦]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٢]] [[ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٨]] [[ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤]] [[ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٢]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٨]] [[ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٤]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٠]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٧٦]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٧٢]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٨]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٤]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٠]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٦]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٠]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٢]] [[سوێد لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٦]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٢]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٨]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٢٢]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٢]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٨]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٤]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٨]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٨]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٠]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٦]] :فەرموو ئەمە کێشەکانتە لە ئەنجامی ١٠٠ وتارت [[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏٠٩:٢٨، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستبوو کە دەیوت وتاری وەرنەگێڕاوی بۆکس وەک خۆڵ لە ویکیپیدیا زیادی کردووە [[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏٠٩:٢٨، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::: سڵاو {{وب|agent aro}} لێرەدا ھەڵەی Kurd2021 نییە چونکە ئەو تەنیا زانیارییەکانی لەڕێگەی [[داڕێژە:داتابۆکس]] لە [[ویکیدراوە]]وە وەرگرتووە. ھەڵبەتە گەر بتوانێت لەگەڵ دەستی خۆی تەنیا یەک جار ھەر لەیبڵێک بکاتە کوردی، ئەوا لە ھەموو ئەو وتارانەی کە ئەو لەیبڵەی تێدا دەرکەوتووە، بە کوردی دەردەکەوێت. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٥٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تۆ وادەڵێیت ڕاستیش دەکەیت، بەڵام خۆ دەیتوانی چاکی بکات لەوەی دەرزەنێک وتار دروست بکات بەهەڵە، جا من زانیارییەکانی ناوی دەڵێم کە دەتوانیت بە ئاسانترین شێوە دەستکاری بکەیت بەڵام تەنها دەبێت وردبیت لە چاکسازی کردنیدا، جا وەڵا بەڕێز ئارام ئەونەی بزانم ١٥٠٠ وتاری دروست کردبوو ئەمە تەنها تا ١٥٠ ی بوو خۆ بڕۆیشتمایە بۆ زۆرتر ئەو بەستەرانە تاقەتت نەدەما هەر سەیری بکەیتپ.[[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏١٥:٤٧، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :::::جا وەڵا خۆ دەیتوانی بڕوات لە ویکیپیدیای ئینگلیزی داتاکان کۆپی بکات لێرە زیادی بکات، لەوەی کە بچێت لە ویکی دراو وەریبگرێت [[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏١٥:٥٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] من بۆیە ئەوە بەکاردەهێنم چونکە بەراستی ئەوەندە کاتمان نییە بە سندوقەکەوە خەریک بین ئێمە بەکارهێنەری ویکیی ئینگلیزیی نین کە سەدان بەکارهێنەری چالاکیان هەیە.داتابۆکسەکەش هەر ئەو بەستەرانە لەگەل خۆی دەهێنێت کە لێرە وتاریان لەسەر دروستکراوە ئەگەر نەبێت ئەوە بە ئینگلیزیی پیشانی دەدات ئەو شتانەی کە پەیوەندی بە وتارەکەوە هەیە. ئەگەر پێتان وایە کێشیە ئەوە دەتوانن پێشنیاری شتێکی دیکەمان بۆ بکەن کە بتوانین لە کەمترین ماوە وتارەکە بەردەست بێت سنودقی وتار کاتی زۆر نەبات . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٤٠، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] سندووقی وتارەکان یاخوت داتابۆکس شتێکە پەسەندکراوە ئەگەر گرفتێکیش هەبێت ئەوە لە سنودقەکەیە نەک خودی وتارەکە کاتی خۆشی بۆ ئەوە دانرا تا کاتی زۆرتر نەبات ،دواجاریش نازانم مەبەستت چییە مۆڵەتت بۆ داناوم تا چارەسەری بکەم ؟ ئەگەر گرفتێک دەبینی دەتوانی چارەسەری بکەیت و کەس ڕێگای لێنەگرتووی . بەشی زۆری ئەو نوسینە ئینگلیزیانە وتارن بەڵام ئیتر ئێمە دەرفەتی ئەوەمان نییە ئەگەر دەرفەتت هەیە فەرموو خەریکیان بە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:١٦، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ئەوەی کە ویکیدراو بەکاردەهێنیت بەکارهێنەریان هەیە لەوێو کاریان بۆ دەکەن چاکسازی تێدەکەن، ئێمە کەسمان هەیە؟ نەخێر، بۆیە دەبێت ویکیپیدیا باشتر بکرین، بەڕێزیشتان وتارەکانت ئەونە درێژ و باش نین تا من دانیشم چاکی بکەم سودێکی هەبێت بۆم، بەڕاستی ئەوەی ئێوە دەیکەن وەک @[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] @[[بەکارھێنەر:Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] تەنها وتار زیادکردنە نەک سود گەیاندن بە ویکیپیدیا عەسڵەن وتارەکەمان نەبێت باشترە لەوەی کە هەبێت کموکوڕی زۆر بێت، کە لە عەسڵدا ئەو بۆکسە بۆ زانیاری کورت کردنەوەیە لە خشتەیەک نەوەک بێیت بە ئینگلیزی دایبنێیت بۆیە لە نێوان مانگی ٥ بۆ ٦ لە بەشی [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]] ئەم بابەتە باس دەکرێت بڕواش ناکەم کە بە سود بەسەرتاندا بشکێتەوە بەهۆی ئەوەی کە کارەکانتان زۆر و بۆرە، '''''ویکیپیدیای دروست وتار دروست دەکات، پەڕەی سپی دروست ناکات.'''''[[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏١٧:٠٠، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] بێگومان لە ئێستادا ئامانجەکە زیادکردنی وتارەکانە (لانیکەم بۆ ئێستا)ئەگەر بەڕێزیشت لەوەدا کێشەت هەیە ئەتوانی درێژە بە وتارەکە بدەی . دواجار بوونی ناونیشانێکی نوێ باشترە لەوەی نەبێت ئەو کێشەی ئێستا جەنابت باسی دەکەی هۆکارەکەی نەبوونی وتارەکەیە لە ویکیپیدیای کوردی . نازانم بەشی کۆتایی قسەکانت بە هەڕەشە و قسەی بەرز و نزم کۆتایی هێنا زۆرییەکەی ئەتوانن داتابۆکسی وتارەکە لابدەن ئەوی دیکە باوەڕ ناکەم بتوانی شتێک بکەیت.پێویست بەو ماوەیە ناکات ئەتوانن ئێستا بەشێک بکەنەوە و قسەی لەسەر بکەن. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٣٩، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] مەبەستم لە هیچ هەڕەشەیەک نییە، بەڵام دەمەوێت ئاگادارت بکەمەوە کە ئەم کارەی کە ئێستا ئەنجامی دەدەیت بە نیوەی هەردەبێت تەواو بکرێت، بەڵام نابێت تۆ بەس وتار دروست بکەیت، بەڵکو دەبێت پەرەی پێبدەیت حەق نییە ئێمە هەر وتار دروست بکەین، دوایش کە خانەنشین بووین لە ویکیپیدیا، وتارەکان هیچ چاکسازییەکی تێدا نەکرێت وەک بەڕێزەکانی سەرەوە کە ساکاتا تەقریبەن ٣ مانگە ئاگارم کردۆتەوە، بەڕێزم ئێمە نابێت ویکیپیدیا ناشرین بکەین قابیلە چییە با وتارمان زۆر نەبێت، با وتاری باشمان زۆر بێت، تکایە گەر چاکیان ناکەیت بڵێ '''<nowiki>{{نەخێر}}</nowiki> چاکی ناکەم''' و وتووێژەکە کۆتای پێ بهێنین.[[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏١٨:١٨، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] دەی زۆرباشە مادەم مەبەستت ئەوە نییە دەشتوانی بە شێوازێکی باشتر قسە بکەیت ئاگاداری ئەوە بە چی دەنووسی .ویکیپیدیای کوردی لە ئێستادا لە چاو پێشتر هەنگاوی باشتری ناوە دیارە ئەمەش بێ ماندووبوون نییە پێشتر کۆمەڵێک پێوەی ماندوو بوون و ئێستاش کۆمەڵێکی دیکە، ئامانجی سەرەکی ئەوەیە هیچ نەبێت ناونیشانێکی نوێ هەبێت بە کۆمەڵیک زانیارییەوە دیارە بێ کەم و کوڕیش نابێت ئێستا کە نزیک دەبینەوە لە ٥٠ هەزار بێگومان ئەوکات گرینگیەکەی ئەزانی دواجاریش ئەوەی کاری تێدا دەکات لە پەنجەکانی دەست تێپەڕ نابێت ئەوەش لەچاکە و پیاوەتی خۆیانە فلسێک نایەتە گیرفانیان بۆیە چاوەروانی لەوەی بەردەوام پەرە بە وتارەکان بدرێ ئەوە بێ ئەنجامە لانیکەم بۆ ئێستا .زۆرییەکەی ئەتوانم کە ئیتر وتارەکان سنودقی بۆ دانەنێم چونکە بەڕاستی کاتی زۆری دەوێت وەک بەکارهێنەرێکی ویکیی ئینگلیزیش نین دانیشن هەموو جار نوێی بکەینەوە هەوڵم داوە ئەو وتارە بنوسم کە کەمترین دەستکار و نوێ کردنەوەی پێویست بێت وە داتابۆکسیش ئەو کارئاسانییەی کرد ئەوانەی دیکەیش بەهۆی پاڵاوتنی وتارێک بۆ هەڵبژێردراو یان ڕووداوێکی خێراو و نوێ بووە بۆیە دروستم کردوون. من بەس دەتوانم سندوقەکان لاببەم کە ئەوەش بێگومان بەشی دواین گۆڕانکارییەکان پڕ دەکات لەو دەستکاریانەی من جا ئەگەر ڕێگایەکی دیکە دەزانن ئەوە باشترە پەنای بۆببەن.ئەگەریش نا بەپێی کات هەوڵدەدەم لایانبدەم ئێوەش دەتوانن ئەو کارە ئەنجام بدەن. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:١٣، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::::::: باشە بۆچی لادان؟! داڕێژەکە ھەر بۆ ئەوە پەرەی پێ دراوە کە دانرێت و بە تێپەڕبوونی کات ھەموو شتێکی دەکرێتە کوردی گەر لابرێن، ئیتر بۆچی دروست کراوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٣:١٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەوە دەکرێت قسەی لەسەر بکرێت ئایا ئێمە ئەتوانین بەو شێوەیە ئەو داڕێژەرە بەکار بێنین یاخود نەخێر .چونکە ئەمە گرفتی ئەوە بۆ وتارەکان دروست دەکات کە دەقی ئینگلیزی و ناوی ئینگلیزی تێدایە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٤١، ٤ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::: بە ڕای من دەکرێ دانرێ. بەتایبەت بۆ ئەو وتارانەی کە ئامارەکانیان زووزوو دەگۆڕێن یان ئەوانەی کە تۆزێ دەگمەن نوێ دەکرێنەوە. باشترە دانرێ. تەنیا گەر ھەر لەیبڵێکی ئینگلیزیت بینی، لەگەڵ دەستی خۆت لە ویکیدراوە بیکە کوردی. یەک جار لەیبڵێک بکەیتە کوردی، ئیتر بۆ ھەموو وتارەکان کە ئەو لەیبڵەی تێدا بەکاربراوە، دەبێتە کوردی. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٢:١٦، ٥ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە ڕاسیتدا منیش پێم خراپ نییە لە زۆربەی وتارەکانیش هەر پشتم پێیی بەستووە بەڵام لەگەڵ ئەوەش بێ کێشە نییە .بۆ ئەمە (لەیبڵێک) بە دیاریکراوی من لەو بابەتە تەکنیکیانە باش نیم نازانم چۆنە ئەگەر بزانم بێگومان چارەسەری دەکەم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٢٥، ٧ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::::: تەکنیکی و شت نییە. لێرە دەترسم نەتوانم تێت بگەیەنم. ھەر کاتێک ھاتیتە دیسکۆرد، خزمەتت دەکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢١، ٧ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆرباشە . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٤٠، ٨ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == برام من ياريزاني دالكوردي سويدن جون قسه بكه ين == برام من ياريزاني دالكوردي سويدم جون قسه بكه ين ئه و انيستكرامي منه aysar_qasim [[تایبەت:بەشدارییەکان/213.89.247.86|213.89.247.86]] ‏٠١:٤٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو دەکرێت هەر لێرە هەرچیتان ویست بپرسن یان داوا بکەن . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:١٩، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == تێبینی == @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: سڵاو بەکارھێنەرە دێرینەکەی ویکی. ویستم بڵێم کە ماوەیەکە وتارەکانت دەبینم دەروازەیان بۆ دانانێیت، ئەمەش شتێکی جوان نابێت بۆ کەسێکی بە ئەزموون و شارەزای وەک تۆ، بەتایبەت کەسێک کە مافی پاسدەری خۆگەڕی هەمیشەیی هەبێت. گەر یەکێکی خاوەن ماف داینەنێت ئەی کەسانی سەرەتایی چۆن دایبنێن؟!!. هیوادارم گرینگی بە دەروازەکانیش بدرێن. ئەمجاش سوپاسێکی گەورە بۆ کارە چالاکەکانی ئەم ماوەیەت. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٢١:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بەڵی دەکرێت دەروازەکان دابنێین ئەم چەند وتارەی کۆتاییم دانەناوە دوای چارەی دەکەم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == ٦٥ وتاری ئۆڵۆمپیادی ھاوینە پێشتر ھەبوون == سڵاو، تەنیا ویستم بڵێم ئەمڕۆ بۆم دەرکەوت کە پێشتر ٦٥ وتاری ئۆڵۆمپیادی ھاوینە دروست کرابوو. [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%DA%AF%DB%95%DA%95%D8%A7%D9%86&limit=100&offset=0&ns0=1&search=insource%3A%2F%5C%5B%5C%5Ben%3A%2F+intitle%3A%D8%A6%DB%86%DA%B5%DB%86%D9%85%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C&advancedSearch-current={%22fields%22:{%22intitle%22:%22%D8%A6%DB%86%DA%B5%DB%86%D9%85%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%22}} ئەمانەن]. ئێستا ٦٥ وتار دووبارەن. لەو وتارانەی بۆتەکە بڕۆ بۆ ئینگلیزییەکە و پاشان لە ئینگلیزییەکەوە بڕۆ بۆ کوردییە؛ دەبینی وتارەکان خۆت پێشتر دروستت کردوونە. من تا سەرەتای مانگی ١٢ لەسەر ھێڵیش نابم و ھەر کاتێک گەڕامەوە، درێژە بە باسەکە دەدەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٢:٤٦، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سڵاو ڕاستییەکەی هەڵەکە بۆمن دەگەڕێتەوە، پێم وایە ئەوانەی کە پێشتر دروستکراوون وەک خۆیان بمێنەوە و ئەوانەی تر دووبارەن ئەکرێت بسڕدرێتەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٢٢، ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :: سندووقی زانیاریدان و داڕێژە و پۆل و شتە پێویستەکانی ناویانمان بە عارەقی ناوچاومان کۆکردووەتەوە. :) باشتر نییە ئەوانە بخەینە ناو وتارەکانی تۆ؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢١:٠١، ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] هەر چۆنێک ئێوە پێتان باشە منیش پێم باشە بێگومان ئێوە باشتر بەرژەوەندی ویکیپیدیا دەزانن. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢١:٣٧، ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::: وەڵا بۆ ئێستا نا، بەس بزانم کەی دەتوانم بە بۆت چاکیان بکەم ھەڵبەت گەر بتوانم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٧:٥٩، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگومان هەرکات دەرفەت هەبوو چاکیان دەکەین سوپاست دەکەم بۆ هەوڵ و ماندووبوونەکانت. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٣، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆنگۆ == دەم باش Kurd2021، جیاوازیی نێوان [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆنگۆ]] و [[هەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆنگۆ]] چییە؟ جیاوازییەکە بەس پیتی ھێیە. بە وتاری جیاوازیشەوە گرێ دراون؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٦:٥٩، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) :دەم باش @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە ڕاستیدا هەردووکیان جیاوازن دیارە بەپێی ناسراویان ناوەکان دەبوو دانرێن، بەڵام لە فیفا (کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ) بەو شێوەیە نا سێنراوە (DR Congo national football team) واتا بەس DR بۆ جیاکردنەوە دانراوە.جا چارەسەر ئەوەیە بۆ ئەوەی تێکەڵ نەبێت ناوەکە ئاوا بنوسین [[هەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆنگۆ|هەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]].وەکو تێبینی ئاگاداری ئەوە نەبووم کە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆنگۆ|ئەم وتارەش]] هەیە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٢٦، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] وەڵامەکەت مەنتیقییە. دەتوانی عەزێتەکەشی بکێشیت؟ زۆر سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٦:٥٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] كرا. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٤٦، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::زۆر سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٩:١١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بەڕێزی، شایەنی نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٠:١٨، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == وەرگرتنی خەڵات == پیرۆزە@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، بۆ بەدەستهێنانی پلەی پێنجەم لە پێشبڕکێی وتارنووسینی ویکیپیدیای کوردی، تکایە ئیمەیلێکم بۆ بنێرە یان لە دیسکۆرد/فەیسبووک نامەیەکم بۆ بنێرە بۆ ئەوە خەڵاتەکەت بۆ بنێرین، سپاس. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٣:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سلاو و ڕێز کاک محمد هیوادارم باش و سلامەت بن. زۆر سوپاس بۆ بەڕێزت ئیمەیلەکەم بۆ دیسکۆرد ناردووە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:١٤، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == زیادکردنی وتارێکی نوێ == سەلام بەڕێز ،زەحمەت نەبی وتارێک دروست بکەی لەسەر یاریزان( یوسف ئەمین ) ، زۆرم هەوڵدا نەمتوانی وتاری نوێ دروستبکەم لە زمانی کوردی [[بەکارھێنەر:Aah mma2|Aah mma2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aah mma2|لێدوان]]) ‏١١:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aah mma2|Aah mma2]] سڵاو لە تۆش دروستکرا ([[یوسف ئەمین]]) ئەتوانی زیاتر پەرەی پێبدەیت. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ::تەواو دەستت خۆشبی زۆر سپاس لۆ ماندی بوونت 🌼 [[بەکارھێنەر:Aah mma2|Aah mma2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aah mma2|لێدوان]]) ‏٠٥:٢٥، ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ==[[:یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.</p><p>لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.</p>|width=20%|align=left}} تاگێک لەسەر [[:یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C+%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C%DB%8C+%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C+%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D9%88%D8%B1%D9%88%D9%88%D9%BE%D8%A7%DB%8C+%D9%A2%D9%A0%D9%A1%D9%A2|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. <!-- Template:Db-repost-notice --> ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٧، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == براوەی پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ٢٠٢٣ == [[پەڕگە:Kurd2021_-_Kurdish_Wikipedia_Editathon_-_2023_certificate.pdf|وێنۆک]] سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، خۆشحاڵبووین بە بەشداریتان لە پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ساڵی ٢٠٢٣. بە ناوی ڕێکخەرانی پێشبڕکێیەکە سوپاسی بەشداربوونت دەکەین و دەخوازین لە چالاکییەکانتان بەردەوامبن لە ویکیپیدیای کوردی و پڕۆژەکانی دیکەی ویکیمیدیا. لە پای بەدەستهێنانی پلەی پێنجەم ئەم ڕێزلێنانەت پێشکەش دەکەین. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٦:٤٨، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سوپاس و پێزانینم هەیە بۆ ئێوەی بەرێز هەر سەرکەوتووبن. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٨:٤٠، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == تەختەکلیل == سڵاو {{و|Kurd2021}} بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا! سوپاس بۆ بەشدارییەکانت، بەڵام [[تەختەکلیلی کۆمپیوتەر|تەختەکلیل]]ەکەت کێشەی ھەیە و [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|ناستانداردە]]. تەختەکلیلە ناستانداردەکان چەند پیتێک بەکار دەبەن کە لە [[ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی]] کێشە دەنێنەوە. بۆ نموونە ھەردووک پیتەکانی '''ك''' و '''ک'''، کە بە وشەی ترەوە دەلکێنرێن ھەست بە جیاوازییەکەیان ناکرێت؛ بەڵام کێشە بۆ سیستم دروست دەکات لە کاتی گەڕان و لەوانەیە بایتی زۆرتر سەرف بکەن لە وتارەکاندا. ئەو پیتانەی کە ناستانداردن لەوانەیە یەکێک یان زیاتر لەمانە بن: {{سوور|ە}}، {{سوور|ي}}، {{سوور|ـهـ}}، {{سوور|ك}}. تکایە کیبۆردەکەت بگۆڕە بە دانەیەک کە [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|لەم پەڕەیە پێشنیار کراوە]] تاکو ئەم کێشەیە چارەسەر ببێت. سەرنج بدە ئەگەر دوای دەستکارییەکانت تاگێکی ئاوا لە نزیک دەستکارییەکەت بوو: ({{highlight|''بەکارھێنانی نووسەی ناستاندارد''|#ffe599}}) ئەوە واتای ئەوەیە کە تەختەکلیلەکەت کێشەی ھەیە و ناستانداردە و پێویستە بگۆڕدرێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٣:٥٩، ٨ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == خەریکە مافی uploader بەسەر دەچێت == سڵاو، ئەمە وەک بەشێک لە [[metawiki:Global reminder bot|بۆتی بیرخەرەوەی سەرانسەری]]، بیرخەرەوەیەکی خۆگەڕکراوە تا پێت بڵێت کە دەسەڵاتت بۆ مافی «uploader» (بارکەرەکان) لە 14:37، 9ی تشرینی یەکەمی 2025 (UTC) بەسەر دەچێت. بۆ زۆربەی مافەکان، پێویستە لە [[وپ:دم]] نوێی بکەیتەوە مەگەر ئەوەی لەکاتی وەرگرتنی مافەکە شتێکی ترت پێ وترابێت. <small>{{ڕەساسی|بۆ لابردنی ئاگادارییەکانی بەسەرچوونی ماف، خۆت بۆ [[m:Global reminder bot/Exclusion|ئەم پەڕە]] زیاد بکە.}}</small> [[بەکارھێنەر:Leaderbot|Leaderbot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Leaderbot|لێدوان]]) ١٩:٤٣، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == وتارە وەرزشییەکان == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: ویستم بڵێم کە تۆ شارەزایت لە وتارە وەرزشییەکان، ئەم کۆمەڵە دەستکارییانەی ئەم بەکارھێنەرە کە ئێستا دایان ئەنێم، بەسودە یا بیگەڕێنینەوە؟ ​[[Special:Diff/1586205|یەکەم]]، ​[[Special:Diff/1586155|دووەم]]، ​[[Special:Diff/1586070|سێیەم]]، ​[[Special:Diff/1586067|چوارەم]]. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٠٧، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سلاو لە تۆش دەکرێت بە بەراودکردن بە ویکى ئینگلیزى زانیارییەکانى ناوى پشت راست بکرێتەوە. داواى لیبوردن دەکەم کە ناتوانم لە ئیستادا پێداچوونەوە بە ھەموویاندا بکەمەوە بەڵام بەگشتى ئەو وتارانە دەستکارى پێویستە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٠٨:٤٦، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 8g6zd6xdzm8hikd129fuzv5mkmlpon9 1586377 1586368 2026-05-24T09:18:17Z -Haryad 40333 /* وتارە وەرزشییەکان */ وەڵامدانەوە 1586377 wikitext text/x-wiki {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> <center><big>'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!</big></center> <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بە ھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} <center>ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی</center> {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [https://ku.wikipedia.org ویکیپیدیای کوردیی باکووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D9%BE%DB%8E%DA%A9 ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [https://diq.wikipedia.org ویکیپیدیای کوردیی زازاکی] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ‌بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٥٧، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٠ (UTC) {{داڕێژە:ئەرشیڤەکان}} == ویکیپیدیا خۆی بۆ خۆی نابێتە سەرچاوە == دەمباش Kurd2021، سپاس بۆ بەشدارییەکانت. ویستم پێت بڵێم کە ویکیپیدیا خۆی بۆ خۆی نابێتە سەرچاوە و نابێت وتارەکانی ویکیپیدیا بکەیتە سەرچاوە بۆ وتارەکانی تری ویکیپیدیا! بڕوانە [[:en:Wikipedia:Wikipedia is not a reliable source|Wikipedia:Wikipedia is not a reliable source]]. تکایە ئەو جۆرە دەستکارییانە مەکە کە ناوەڕۆکی وتارەکان بکەیتە سەرچاوە بۆ وتارەکانی تر. لەگەڵ سپاسی ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٠٦، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) گەیشت سوپاس [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٣:١١، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) :سڵاوی دووبارە Kurd2021، پێشتریش وتم کە ویکیپیدیا خۆی بۆ خۆی نابێتە سەرچاوە. لەوە مەبەستم ئەوە بوو کە ناوەڕۆکەکانی وتاری فڵان وڵات لەبەر مەگرەوە و لەسەر ئەوە مێژووی فڵان وڵات دروست بکەیت. بۆ نموونە: ناکرێت [[مێژووی فەلەستین]] ھەر لە [[فەلەستین#مێژوو]] دروست بکەیت. وامزانی پەیامەکەم گەیشتووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:١٩، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) :: :: سڵاو دیارە من وامزانی مەبەستت ئەوە بوو کە لە ویکیپیدیای زمانەکانی دیکەی وەرمەگرە ، بەهۆی ئەوەی بابەتەکان پەیوەندی دارن باوەڕناکەم کێشەیەکی بنەڕەتی بێت دواجار ئەگەر بە جیاش بینوسی هەر هەمان شتە و بەڵام بە جیاوازییەکی کەمتر [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٦:٤٠، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٠ (UTC) == داڕێژەی داتابۆکس == سڵاو، لە وتاری [[بڕۆک پیرس]] تێبینیم کرد کە داڕێژەی داتابۆکس بەکارھاتووە بەبێ لەبەچاوگرتنی جۆری وتارەکە. باشترە داڕێژەی تایبەت بەکاربێنن، بۆ ئەو وتارە پێویستە (داتابۆکس-کەسایەتی) بێت. ھەروەھا گەر بتوانن بۆ ھەر وتارێک لانی کەم سێ چوار پۆل زیاد بکەن. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏٢٢:٠٠، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) سڵاو، بەلێ کاک سەرچیا زیاتر داتابۆکس دادەنێم ئەویش بە هۆی ئەوەی زانیارییە پەیوەستکراوەکانی هەر وەک یەکە.دەنا دەشکرێت کەسایەتیشی بۆ زیاد بکەم. بۆ پۆلەکانیش هەوڵ دەدەم کە زیادیان بکەم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٢، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) :بەڵێ زانیارییەکانیان وەک یەکە، بەڵام ئەمە بە شێوەیەکی کاتییە و گەر بتوانین داڕێژەکان بەپێی ھەر بوارێک ڕێکتر دەخەین. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٦:٤٩، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) :: :: تێگەیشتم ، دەست خۆش[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٦:٥٩، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) ==[[:گازی فرمێسکڕێژ]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[Image:Copyright-problem.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.</p><p>لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.</p>|width=20%|align=left}} تاگێک لەسەر [[:گازی فرمێسکڕێژ]] دانراوە کە داوا دەکات بەخێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیادا. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١٢|پێوەری گ١٢ بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، لەبەرئەوەی وادیارە پەڕەکە [[ویکیپیدیا:پێشێلکارییەکانی مافی لەبەرگرتنەوە|پێشێلکارێکی مافی لەبەرگرتنەوە]] بێت. بۆ ھۆکارە یاسایییەکان ئێمە ناتوانین دەقە مافپارێزراوەکان یان وێنە وەرگیراوەکان لە وێبگەکانی ترەوە پەسەند بکەین یان بابەتە چاپکراوەکان، و لە ئاکامدا، لەوانەیە زیادکردنەکەت گونجاوتر بێت بە سڕینەوە. دەشێت تۆ وێبگە دەرەکییەکان یان بابەتە چاپکراوەکانی تر بەکاربھێنیت وەک سەرچاوەی ''زانیاری''، بەڵام نەک وەک سەرچاوەیەکی ''ڕستەکانت''. ئەم بەشە ترسناکە: ''لە زاری خۆتەوە وشەکان بڵێ''. ویکیپیدیا پێشێلکردنەکانی مافی لەبەرگرتنەوە زۆر بەجدی وەردەگرێت و بەردەوام سەرپێچیکاریش '''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەست دەکات لە دەستکاریکردن]]'''. ئەگەر وێبگە دەرەکییەکە یان وێنەکە بۆ خۆت دەگەڕێتەوە، و دەتەوێت ڕێگە بە ویکیپیدیا بدەیت تا دەقەکە یان وێنەکە بەکاربھێنێت — بە مانای ڕێگەپێدانی خەڵکانی تر بە بەکارھێنانی بۆ ھەر ھۆکارێک — ئەوکاتە ''دەبێت'' لەڕێگەی یەک لە کردارە ڕوونکراوەکان لە [[ویکیپیدیا:بەخشینی بابەتە مافپارێزراوەکان]] بیسەلمێنیت. ھەمان شت دەگرێتەوە ئەگەر تۆ خاوەنی نیت بەڵام ڕێگەپێدانت لەژێر دەستدایە. ئەگەر تۆ خاوەنی نیت و ڕێگەپێدانیشت لەژێر دەستدا نییە، بۆ چۆنییەتی دەستکەوتنی ئەوە بنۆڕە [[ویکیپیدیا:داواکردنی ڕێگەپێدانی مافی لەبەرگرتنەوە]]. لەوانەیە بتەوێت چاوێک لە [[ویکیپیدیا:مافەکانی لەبەرگرتنەوە|سیاسەتی مافی لەبەرگرتنەوەی ویکیپیدیا]] بکەیت بۆ زانیاری زیاتر، یان [[ویکیپیدیا:پرسگا|لێرە]] پرسیار بکەیت. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:گازی فرمێسکڕێژ|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. <!-- داڕێژە:سخ-پێشێلکاری-ئاگاداری --> ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:١٤، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |زۆر سپاس بۆ تێکۆشەری بەڕێزتان و سازکردنی وتاری [[ھێرشی قوتابخانەی کازان]]. ھەر بەردەوام بیت. [[بەکارھێنەر:Ahrirrr|<span style="font-family:Cursive; color: Blue; Background: White; font size:13px;">'''☀️AGH☀️'''</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrirrr|لێدوان]])} ‏١٧:٢٢، ١٤ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) |} {{وب|Ahrirrr}} زۆر سوپاس بۆ نامەکەت ، ئێوەش هەر بژین دەستان خۆش بێت[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٨، ١٤ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Golden Barnstar of football.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی یاریزان''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | بەشدارییەکانت لە باشترکردن و ڕووناکردنەوەی یارییەکانی تۆپی پێ جێگای دەست خۆشی و ستایشن سوپاس بۆ گرنگیدان بەم بەشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٤٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) |} {{وب|Sakura emad}}زۆر سوباس بۆ پەیامەکەت، بەشدارییەکانی ئێوەش جێگای دەست خۆشی و ستایشە بژیت .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٨، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == نیشانی جوگرافی == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar Geography Hires.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''دۆزەرەوە''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سوپاس بۆ دۆزینەوە و ناساندنی شوێنە جیاوازەکانی زەوی لە ویکیپیدیای سۆرانی [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٥١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) |} {{وب|Sakura emad}}زۆر سوپاس بۆ پەیامەکەت ،ئەوە بە ئەرکی خۆمی دەبینم . بژیت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٥، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == نیشانی جوگرافی == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Mövzulu ay - Coğrafiya ayı qızıl.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''دۆزەرەوە''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | بەیەکەوە لە بەشدارییەکانی دۆزینەوەی جوگرافیا و مێژووی شوێنەکان سوپاس بۆ ڕووناکردن و باشترکردنی جوگرافیای ویکیپیدیای سۆرانی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٥٣، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) |} {{وب|Sakura emad}}زۆر سوباس بۆ پەیامەکەت ،بە هاوکاری و پشتیوانی بەکارهێنەران دەتوانرێت زۆر کاری باشتر بکرێت. بەشدارییەکانی ئێوەش جێگای دەست خۆشی و ستایشە بژیت .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٥١، ١٥ی ئایاری ٢٠٢١ (UTC) == نێوانویکی == دەمباش Kurd2021، تکایە نێوانویکی بۆ پۆلە نوێیەکان بکە. خۆم بۆ چەند دانەیەکم کرد، بەس بەڕاستی پێم ناکرێ ھەر خەریکی ئەو کارە بم یان ھەموو جارێک ئەم قسەیەتان بۆ دووبارە بکەمەوە. تکایە ڕەچاوی بکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٩:٤٠، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) :ببوورە، ئەمانەی ئەم دوایییەت کردووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٩:٤٣، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) :: :: کاک {{وب|Aram}}می ئەزیز بەس ئەو چەند دانەیەی سەرەتا عەزێتت کێشا نێوان ویکیت بۆ کرد ئەویش خۆم هەر دامنابوو دوای دروستکردنیان بۆی بکەم بەڵام جەنابت زووتر ئەنجامت دا ، دانا باقیەکەی دیکە هەمووی نێوان ویکی بۆ کراوە ، سوپاس بۆ ئاگادارکردنەوە .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٩:٥٠، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) == نوێکردنەوە == سڵاو بەڕێز Kurd2021 تکایە گەر دەتوانی وتاری [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)]] نوێ کەوە. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١١:٣٣، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو{{وب|Ahrir}} بەڵێ دەتوانم لە دەرفەتێکدا چاکی دەکەم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٥:٥٢، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١ (UTC) == داواکاری == سڵاو کاکە گیان، داواکارییکەم ھەیە، چۆن بەڕێزتان لە بواری ڕووداوەکان شارەزا و بە ئەزموونی و من کاتم نییە، سپاست دەکەم گەر وتاری [[:en:2021 South African unrest|2021 South African unrest]] لە ویکیپیدیای کوردیدا ساز بکەیت. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٧:٤٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە تۆش برا گیان ، فەرموو ئەمەش [[خۆپیشاندانەکانی ئەفریقای باشوور ٢٠٢١|وتارەکە]] داوای لێبووردن کە هەر ئەوەندەم لە توانادا بوو لە دواتردا ئەگەر دەرفەت هەبوو پێداچوونەوەی بەسەردا دەکەمەوە .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢١:٣٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) سوپاس بۆ بەڕێزتان، دەست و چاوت خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٢١:٣٥، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == وتارەکانی وەرزش و ئۆلەمپیک == دەمباش Kurd2021, دڵخۆشم کە کار لەسەر وتارەکانی وەرزش و ئۆلۆمپیاد دەکەیت، دەتوانیت لە دەستکارییەکانی ئەمشەوەوە بەشدارییەکانی لەم [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Sport_2021/Rules پێشبڕکێیە] تۆماربکەیت و تا ٥ی ئەیلوول (٩) بەردەوامە. لەڕێی بەشدارییەکانتەوە ئەگەری بردنەوەی خەڵاتێکیش هەیە. هەر شتێکت ویست لەسەری ئەوا پێمبڵێ بۆتی ڕوون دەکەمەوە کە بەشداریکردن چۆنە. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٩:٥١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :زۆر سوپاس دەکەم کاک {{وب|Kushared}} ئەوەی ڕاستی بێت هیچ ئاگادارییەکەم سەبارەت بەم بابەتە نەبوو وە شارەزاییەکەم نیە کە چۆن چۆنی بەشداری تێدا بکەم . من هەرچۆنێک بێت پلانی خۆمە کە تا ئەو جێگایەی بۆم بکرێت وتارەکانی ئەم [[داڕێژە:وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆلۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠|داڕێژەرە]] تەواو بکەم . ئیتر ئەمەش خولیایەکە . ئەگەر زیاتر بۆم ڕوونبکەیتەوە سوپاست دەکەم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :: لە تەلیگرام، فەیسبووک یان دیسکۆرد پەیوەندیم پێوەبکەیت باشترە چونکە پرسیار و وەڵامی لێ درووست دەبێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٢٠:١٢، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :::زۆر باشە من ئێستا لە دیسکۆردم[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:١٩، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Rosetta Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی وەرگێڕ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو، دەستتان خۆش بێت بۆ وەرگێڕانی وتارەکانی سەر بە ئۆڵەمپیک. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٦:٤٠، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) |} :زۆر سوپاسی بەرێزت دەکەم هەربژیت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == داتابۆکس بەکار مەبە == سڵاو، تکایە لەمەودوا {{دا|داتابۆکس}} بۆ وتاری کەسایەتییەکان بەکار مەبە، {{دا|زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} بەکاربێنە. سوپاس! &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٧:٥١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :{{وب|Épine}}سڵاو لە تۆش بێگومان ئیتر واناکەم سوپاس بۆ ئاگادارکردنەوە [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٠٩، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == نێوانویکی بۆ پۆلەکان == دەمباش Kurd2021، ماندوو نەبیت. تکایە نێوانویکی بۆ دوایین ئەو پۆلانەی وا دروستت کردوونە بکە. [https://xtools.wmflabs.org/pages/ckb.wikipedia.org/Kurd2021/14 لێرە] پۆلەکان ببینە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٤٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :زۆر سوپاس، بەشی زۆریان بە ئینگلیزی نییە مەگەر لە دواتردا بۆ ئەوانیشی زیاد بکەم سوپاس بۆ ئاگادارکردنەوە[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٥٩، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == شێوازی ناوی مانگ و ڕێکەوتەکان == دەمباش Kurd2021، تکایە لەکاتی نووسینی مانگەکان جوولا و ئۆگست و ئەمانە مەنووسە. بڕوانە [[وپ:ڕوژ]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٠:٢٤، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :دەمباش {{وب|Aram}} ، وابزانم خۆی ئۆتۆماتیکی وای لێدەێت دەنا من جولا و ئۆگست بەکارناهێنم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٢:٠٠، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :: تا ئەو جێیەی من بزانم ویکیپیدیا ھیچ ئامرازێکی دەستکاریکردنی نییە کە ناوی مانگەکان بۆ ناوە ئینگلیزییەکان بگۆڕێ. تەنیا تووڵامراز دەتوانێت ھەندێک لە ناوەکان چاک بکات و بکاتەوە کوردی. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:١٦، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::: ئەگەر سەیرێکی دەستکاری ئەم وتارە بکەیت([[بالە لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ - خولی پیاوان]]) دەبینیت من بە هیچ شێوەیەک ئەوانەم زیاد نەکردووە لە بنەرەتدا تەنها کۆپیم کردووە ، دواتر خۆی ئاوا مانگەکانی پیشان داوە . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٦:٤٤، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :::: لەکوێ کۆپیت کردووە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٣١، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::::: لە ویکیپیدیای ئینگلیزی([https://en.wikipedia.org/wiki/Volleyball_at_the_2020_Summer_Olympics_%E2%80%93_Men%27s_tournament Volleyball at the 2020 Summer Olympics – Men's tournament]) [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :::::: ئێ خۆ لەوێ بەکوردی نەنووسراوە. کراوەتە کوردی، ئینجا ھێنراوەتە ئێرە. ئەم ناوە ئینگلیزییانە کە ئێوە دەڵێن من نەمنووسیون، چۆن دروست بوونە؟! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٤٣، ١٠ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::::::: وابزانم بەشێوەی داڕێژەر ئامادەکراوە پێشتر بۆیە وا نیشانی دەدات ،لە دێسکۆرد بۆم ناردویت کە چیم کردووە[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٧:٢١، ١٣ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == [[وپ:لابردنی ناوەڕۆک|لابردنی ناوەڕۆک]] == سڵاو ھیوادارم تەندروست بن، تکایە کاتێک شتێک دەسڕیتەوە یان لایدەبەیت ھۆکارەکەی بنووسە، بەم شێوەیە بەکارھێنەرێکی دوای خۆت ئاگاداردەبێت کە چیت کردووە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٠٩، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :سلاو لە تۆش خاتوو {{وب|Sakura emad}} ، هیوادارم ئێوەش هەمیشە باشبن ، سوپاس بۆ ئاگاداریەکەت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٧، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == داواکاری == سڵاو بەڕێز Kurd2021 تکایە گەر دەتوانی وتاری [https://en.m.wikipedia.org/wiki/2021_Kabul_airport_attack ھێرشی فڕۆکەخانەی کابول (٢٠٢١)] لە ویکیپیدیای کوردیدا ساز بکە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١١:٢٨، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە تۆش بەڕێز {{وب|Ahrir}} ئەی بۆنا هەوڵدەدەم[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :: {{کرا}}-[[تەقینەوە خۆکوژییەکانی فڕۆکەخانەی کابوول (٢٠٢١)]] [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٣٠، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) زۆر سوپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٩:٣٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:بیتریس وێب]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]] وتاری [[:بیتریس وێب]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە&#32;لەبەر ئەم کێشانەی خوارەوە: <blockquote>'''بێسەرچاوە: ویکیپیدیا خۆی بۆخۆی نابێتە سەرچاوە، پێویستە دەقە بێسەرچاوەکان لاببرێن، ئەوانەی سەرچاوەیان ھەیە بمێننەوە.'''</blockquote> ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:بیتریس وێب|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.<!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --> [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :{{وب|Sakura emad}} تاگەی سڕینەوەم لابرد چونکە سەرچاوەکانی دیکەم بۆ زیاد کرد . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٢، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::چاکت کرد {{ئیمۆجی|1F60A|size=25}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٦، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == پۆل == تکایە لە وتارەکانت گرنگی بە پۆلەکانمان بدە، ئەتوانی سوود [[بەکارھێنەر:Sakura emad/archived/Common.js/help|لەم سکرێپتە]] وەربگریت کە زۆر سوودبەخشە بۆ وەرگێرانی لینک لە ویکیەک بۆ ویکییەکی تر (گەر بەردەست بێت) بۆ پۆل و وتارەکان سوودی زۆرە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :بەڵی، سوپاس بۆ ئاگادارییەکەت، سەبارەت بە گرینگیدان بە پۆل من تا ئەو شوێنەی بۆم بکرێت بێگومان گرینگی پێدەدەم بەلام جاری وایە لە ویکی خۆمان بەردەست نییە و یاخود لە بیرم دەچێت لەو دوو ئەگەرە زیاتر نییە[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٢:٠٧، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:National Teams Football Barnstar Hires 01.PNG|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی یاریزانی تۆپی پێ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | زۆر سپاس بۆ گرنگیدان بەبەشی وەرزش و دروستکردنی کۆمەڵە وتارێکی نایاب[[جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا|[1]]][[مێژووی جامی جیھانیی فیفا|[2]]]و چاک[[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی ئێف|[3]]][[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|[4]]][[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی سی|[5]]] لەگەڵ دەیەھا وتاری تر کە ناتوانم ھەموویان لێرە ڕیز بکەم [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی بی|[6]]][[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی ئەی|[7]]][[جامی ٢٥ی کەنداوی عەرەب|[8]]][[جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٩|[9]]][[جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٧|[10]]][[جامی کیشوەرەکان|[11]]][[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فینلاند|[12]]] زۆر زۆر سپاس {{ئیمۆجی|1F60A|size=25}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:١٧، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) |} :زۆر سوپاست دەکەم ساکورە خان ، هەر سەلامەت بیت ، هەوڵ و ماندووبوونی ئێوەش بەرزدەنرخێنم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٣٥، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Volleyball Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''یاریزانی تۆپی بالە''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | زۆر سپاس بۆ خزمەتەکەت لە دروستکردنی کۆمەڵە وتارێک لەسەر تۆپی بالەی خانمان[[پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٣|[1]]][[پاڵەوانییەتی تۆپی بالەی خانمانی ئەورووپای ٢٠١٥|[2]]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٢٢، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) |} :سوپاس بۆ پەیام و نیشانەکەت ،ساکورە خان هەربژیت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٣٨، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == ڕاپرسی لەسەر پاڵاوتنی بەڕێوەبەران == سڵاو بەڕێز {{و|{{BASEPAGENAME}}}}, ھیوادارم لە تەندروستی دابن، ھاتم ھەواڵیکتان پێ بدەم، ویکیپیدیاکەمان ماوەیەکی زۆرە کە بە سستیەکی زۆر تێپەڕ دەبێت لەکاتێکدا کۆمەڵگاکەمان لە گەشەسەندن دایە و پێویستی بە بەڕێوەبردنی زیاتر ھەیە، سست بوونی بەڕێوەبردن بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگاکەش سست دەکات، ئەمەش خراپە و ئێمە ئەوەمان ناوێت، بۆیە ئێستا [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#کردنەوەی_داوایەک_بۆ_ھەڵبژاردنی_بەڕێوەبەری_کاتی_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی_سۆرانی|ڕاپرسی بۆ پاڵاوتنێکی بەڕێوەبەرایەتی بەڕێوەیە داوا دەکرێت بەڕیزتان بەشدار بن]] و گفتووگۆ بکەین لەسەر بابەتە {{زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٥، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Blue Barnstar Hires.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی یاریزان''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | زۆر سپاس بۆ دەستکارییە بەبەھاکانت لە [[مایکڵ فێڵپس]] [[تایبەت:Diff/821718|[1]]][[تایبەت:Diff/822819|[2]]][[تایبەت:Diff/824283|[3]]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠١:٤٩، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) |} :بە خۆشحاڵییەوە سوپاس بۆ ئێوەی بەڕێزیش [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٢، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == دەنگدان لەسەر ھێنانی مافێکی نوێ بۆ ویکیپیدیا == سڵاو، {{و|{{BASEPAGENAME}}}}، ھیوام تەندروستی بەرێزتانە، ئێستا لە [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#داوای_چالاکردنی_مافی_بەسەرداچوونەوەی_دەستکارییە_ھەڵواسراوەکان_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی|دیوەخان داوا دەکرێت مافێکی نوێ]] بھێنرێتە ناو ویکیپیدیا، و پێویستمان بە بەشداربووان ھەیە، بەڕێزتان بانگھێشت کراون بەھیوای بەشداریکردن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٩، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :سوپاس بۆ ئاگادارییەکەت من لەگەڵم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١١:٣٥، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == تکایە داوای مافی پەسەندکراوی خۆگەڕ بکە! == سڵاو بەڕێز Kurd2021، تکایە [[ویکیپیدیا:داواکردنی مافەکان/پاسدەری خۆگەڕ|لێرەدا]] داوای مافی [[ویکیپیدیا:پاسدەری خۆگەڕ|پاسدەری خۆگەڕ]] بکە، چۆن بەڕێزتان لەمێژە بەو ئاستە گەیشتوون کە ئەو مافەتان بدرێتە و ھەم ئێمەش چیتر پێویست ناکات بەسەر پەڕە نوێیەکانی ئێوەدا بچینەوە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٢٣:٣٠، ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) :زۆر سوپاس بۆ پێشنیارەکەت بێگومان لە کاتێکی گونجاو داوای مافەکە دەکەم [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٦:٠٦، ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) == بەندیخانەی غوێران == سڵاو بەڕێز Kurd2021 تکایە گەر دەتوانی [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Battle_of_al-Hasakah_(2022) ئەو وتارە «شەڕی حەسیچە (٢٠٢٢)»] ساز بکەن، کە سەبارەت بە ھێرشی داعش بۆ سەر بەندیخانەی غوێرانی ڕۆژاوایە. گەلێک سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٢٢:١١، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Ahrir|Ahrir]] [[شەڕی حەسەکە (٢٠٢٢)]] من بەو ناوە دروستم کرد کە دەکرێت ڕەوانەکەریشی بۆ بەکاربێت ، دیارە دەشکرێت لە دوایدا پەرەیپێبدەین. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٩:٥٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان، بەڵێ وایە، ھەر بەردەوام بن. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٠:٠٠، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == مافی گەڕاندنەوە == [[پەڕگە:Wikipedia Rollbacker.svg|ماف|80px|چەپ]] سڵاو Kurd2021، دەمەوێت پێت ڕابگەێنم کە مافی {{مۆنۆ|گەڕێنەرەوە}} بۆ ھەژمارەکەت <span class="plainlinks">[//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&type=rights&page=User%3AKurd2021 زیادکرا]</span>. ئەم مافە بەو کەسانە دەدرێت کە بە شێوەیەکی بەردەوام خەریکی گەڕاندنەوەی [[وپ:خراپکاری|خراپکارییەکانن]]. گەڕاندنەوە ئامرازێکی ھەستیارە و نابێت بە ھیچ شێوەیەک بە شێوازێکی نادروست بەکار بێت بە مەبەستی [[وپ:شەڕە دەستکاری|شەڕە دەستکاری]] و شەڕە گەڕاندنەوە. بۆ زانیاری زیاتر لەسەر مافی گەڕێنەرەوە، بنۆڕە [[ویکیپیدیا:گەڕاندنەوە]]. بۆ گشت پرسیارەکانت دەتوانیت سەردانی [[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگا]] بکەیت، یانیش دەتوانیت لە پەڕەی لێدوانی من پرسیار بکەیت. ئەگەر ئەم مافە بە پێویست نازانیت، تکایە داوا بکە کە لێتی بسێنمەوە. بە ھیوای بەردەوامی! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:١٦، ٢ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] خانی ئەزیز ، زۆر سوپاس بۆ پێدانی ئەو مافە بێگومان منیش ھەوڵی خۆم دەدەم بە پێی کات ئەو کارەی پێم ئەنجام دەدرێت بە جێی بگەیەنم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:١٣، ٢ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) == پێشنیارێک بۆ تۆ! == تکایە [[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی]] بخوێنەوە و بیکە بە کردار. [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ سەربەست]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|لێدوان]]) ‏١٨:٣٨، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ سەربەست]] سوپاس بۆ پێشنیارەکەت ، لەگەڵ ئەوەش پێم باش بوو کە ئاماژە بەھەڵەکان بەکەیت ، ھەرچەند شێوازی دەق گرفتێک نییە ، من دەڵێم " بەھۆی " جەنابت دەڵێی" لەبەر" من دەڵێم "لەو ڕێژەیە کەمتر بوو "جەنابت دەڵێی "بەراورد بە... کەمتر بوو " ئەوە گرفتێک نییە .ھەڵەش دەبێت جاری وەیە کاتێک وتارێک دەنوسم دوای بۆی دەگەڕێمەوە و چاکی دەکەم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٣٠، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: ئەوەی "بە هۆی"ـەکە هیچ کێشەی نەبوو، ڕەنگە هەڵەی منیش بێت کە دەستکاریی ئەوەم کرد. سەبارەت بە "بەراورد"ـەکە، وا تێبینیم کرد کە ناڕوونییەک لە نووسینەکەی پێشتردا هەبووبێت. [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ سەربەست]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|لێدوان]]) ‏١٩:٣٤، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی == سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&cat=0&wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت. ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&oldid=949701 --> :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگومان ئەگەر بەمن بکرێت بۆنا هەرچەند لە بواری فەرهەنگی وەک پێویست نیم بەڵام کتێب و سەرچاوی پێویست هەیە کە دەتوانم سودیا لێ وەربگرم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :: زۆر سوپاس بۆ ڕەزامەندییەکەت! بۆ مەسەلەی سەرچاوە، ویکیفەرھەنگ وەک ویکیپیدیا نییە. (لە ئێستادا) نە من و نە پڕۆژەکەش ئەوەندە باش نین، بەڵام تا دەیخەینە سەر پێی خۆی، دەبێت ھەندێ بەشداریی تێدا بکەین و لێرەدا ژمارەی بەکارھێنەرانیش گرنگە. لە سبەینێوە دەتوانی ڕۆژانە ١٠ پەڕە دروست بکەیت. وەک دەستکاریش چەندت کرد، بەپێی کات و توانای خۆت بیکە. ھەر پرسیارێکیشت ھەبوو، بیکە. گەرچی دەستکاریکردن لەوێ وەک ئێرە ئاسان نییە، بەڵام ڕاستی پێم خۆشە لە پەڕەی وتووێژی ڕێنمایییەکە وتووێژ بکەین تا ھەم بۆ داھاتوو بمێنێت و ھەمیش بزانن کە ئێمە چالاکیمان لەسەر پڕۆژەکە ھەیە. لەگەڵ ئەوپەڕی سوپاسی بەندە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:١٨، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بەڕێزی دیارە لە خەمخۆریت تێدەگەم ،بەدڵنیاییەوە کەم تازۆرێک ڕێنماییەکانم خوێندەوە بەڵام هێشتا بەدیارکراوی نازانم چۆن لاپەری خۆم دروست بکەم و هەمیش چۆن بنوسم کورت بێت درێژ بێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٢:٤١، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئێمە ئەتوانین سود لە ناوەڕۆکی ئەو وشانەی لە ویکیپیدیای کوردی هەیە وەربگرین لەو ویکی فەرهەنگ بە کورتی دایبنێین ، بۆنموونە وتاری [[کارێزما]] خۆی ئەمە شیکردنەوەی وشەکەیە کە بەمانای چی دێت .ئەتوانین وابکەین؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:١٨، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::: بۆ مەسەلەی کورتی و درێژی، جارێ ئەوە گرنگ نییە. وەک لە ڕێنمایییەکان نووسیومە بایی ئەوەندە ناوەڕۆکی ھەبێت کە وا دیار نەبێت بۆ زۆرکردنی ژمارەی پەڕەکان دروست کراوە بەسە. بۆ مەسەلەی ئەوەشی کە لە ویکیپیدیا دەق بەرینە ئەوێ، ڕاستی من ئەوەم پێ باش نییە چونکە ویکیفەرھەنگ زیاتر لە ڕووی ڕێزمانەوە باس لە شتەکان دەکات. گەر ناوەڕۆکی زیاتریان ویست، ئەوا لەوێ دەتوانین بەستەرێک بە وتارەکەی ویکیپیدیا بدەین. بڕوانە [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wt/ckb/%D8%B3%DA%B5%D8%A7%D9%88 سڵاو]. سوپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٠:٥٢، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] نەک هەموو دەقەکە وەک مەبەستم هەندێک شتی هاوبەشی تێدایە ، بەس وابزانم وەک ویکیپیدیا بەستەری سور نابێتە وتار ئەگەر لەسەر بستەرە سورەکەش کلیک بکەیت و وتارەکەی لێ دروست بکەیت . ئەوە ئێستا وایە یان دوای چارە دەبێت؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٥، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: جارێ سیاسەت و شتمان بۆ ویکیفەرھەنگ نییە. ڕێک نازانم مەبەستت لە شتی ھاوبەش چییە، بەس تا بۆت بکرێت کۆپی پەیستی ویکیپیدیا مەکە. بۆ بەستەری سووریش دەبێت پێشگری Wt/ckb/ زیاد بکەیت ئینجا دەبێتە بەستەر. بۆ ئەوە ئاسانە. ھەر وەک ویکیپیدیا ئاسایی دروستی بکە و دواتر بۆ زیادکردنی پێشگرەکە، لەولای یارمەتی بەستەری پێشگرەکە ھەیە بەداگرتنی، خۆی پێشگرەکە بۆ ھەموو شوێنێک زیاد دەکات. ئەو پێشگرانە بۆ ئەوەیە کە لەگەڵ پڕۆژەکانی تر تێکەڵ نەبن. دوای ئەوەی دۆمەینی خۆمان وەرگرت، ئەو پێشگرانە لێ دەکەینەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٨:٥٦، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] مەبەستم لەوە شیکردنەوەی وشەکەیە ،کەوایە مەگەر شێوازی دەقەکە بگۆڕم ، کێشە نییە هەرچی بێت چارەی دەکەم ، بەڵام ڕاستیەکەی من وەک ئەوەی کە جەنابت جردوستت کردبوو لەوەیە زۆر نەتوانم هاوکار بم بۆنموونە وەک شێوازی خوێندنەوە چونکە شارەزایم تێیدا نییە ، شتێکی دیکەش ویستم ئاماژەی پێ بکەم لەوانەیە نەتوانم ڕۆژانە دەدانە بنوسم بەڵام هەوڵدەدەم کە لانیکەم ڕۆژانە چالاکیم هەبێت تێیدا ، [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٨، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::: جارێ شێوازی خوێندنەوەکە فەرامۆش بکە. ئەوەم بۆ وشە ئینگلیزییەکان داناوە. مەرج نییە ھەرچیم نووسیبوو، پڕبکرێتەوە. چەندی لە توانا ھەبوو، ئەوەندە بەسە. ھەرچەندیشت بڵاو کردەوە، بە زیاد بێت. :) زۆر سپاس بۆ دڵسۆزیت! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٩:١٩، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) :کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ویستم بپرسم ئایا ئێمە ئەتوانین ناوی کەسایەتیەکانیش دابنێین ، بۆنمونە [[شێرکۆ بێکەس]] یان هەر کەسایەتیەکی دیکەی دیاری کورد ، ناوەکەی بنوسین و کورتەیەکی لەسەر بڵێن ناوی شاعێرێکی هاوچەرخی کوردە لە ساڵی ئەوەندە لەدایک بووە و لە ساڵی ئەوەندەش کۆچی کردووە ، تەقریبەن وەک ویکیپیدیا بەڵام بە شێوەیەکی کورت ؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٠٩، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) :: نەخێر، ئەوێ ویکیفەرھەنگە و زاراوە دادەنرێت. ویکیپیدیا بۆ ئەو شتانەیە. بۆ نموونە [https://en.wiktionary.org/wiki/Donald_Trumpish Donald Trumpish] کە وا دیارە دەستەواژەیەکە لای ئەوان ھەیە، دروست کراوە، بەڵام پەڕەیان بۆ خودی کەسە دروست نەکردووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:١٨، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڵێ زۆر باشە چونکە هەندێک نموونەم بینی بەڵام وتم با خۆم لێی دڵنیایی بکەمەوە بزانم ئەمە تا چەند ڕێی تێدەچێت. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٥٢، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) == نیشانێک بۆتۆ == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Olympic Barnstar Hires 2.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی ئۆلۆمپیاد''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سپاس بۆ درووستکردنی وتارەکانی ئۆڵۆمپیاد کارەکانت جێگای ستایشن و ماندوو نەبن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:١٩، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) |} :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] زۆر سوپاس بۆ جەنابت هەر بژین . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢١:٢٦، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :: == پاسدەری خۆگەڕ == سڵاو [[بەکارھێنەر:Sakura emad]] مافی پاسدەری خۆگەڕ بۆ کاک کورد زیاد بکە، لەبەرئەوەی ژمارەیەکی زۆر وتاری دروستکردووە و دروستدەکات، و وتارەکانی جێی دەستخۆشین، بۆیە پێویست ناکات چیتر وتارەکانی پاس بدرێن، چونکە ژمارەیەکی زۆر لەوتارە پاس نەدراوەکان هی ئەون. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٦:٤٨، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو ، سوپاس و پێزانینم هەیە بۆ پێشنیارکردنی من بۆ بەدەست خستنی ئەم مافە ،دیارە من لە وەرگرتنی مافەکان کێشەم نییە ئەگەر پێتان وابێت گونجاوم ئەوە بە خۆشحاڵییەوە وەری دەگرم دووبارە سوپاس بۆ بەڕێزتان . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٣٦، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) ::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|sakura emad]]. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٣، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]: بەڵام ھێشتا پێویستم بەوەیە زیاتر ببینم لە کارەکانی بۆ نموونە لەکاتی پێداچوونەوەی وتارەکانی ئۆڵۆمپیاد ھەندێک چاکسازی پێویستە بۆ ئاسانکردنەوەی لە تێگەیشتن و کێشەی خاڵبەندی ھەندێکجار، بەکورتی شایەنی مافەکەیە تەنھا پێویستە ئەوانە چارەسەر بکات {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٤١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ == [[پەڕگە:Sport_of_athletics_golden_barnstar.png|چەپ|140x140پیکسڵ]]نیشانی '''ڕاککەری ئۆڵۆمپیاد''' بەھۆی ھەوڵە بەرزەکانی ئێوە لە سازکردن و باشترکردنی بابەتەکانی پەیوەست بە [[وەرزش]] بەتایبەت وتارەکانی [[ئۆڵۆمپیاد]]، سەرکەوتووبن. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| زەمەند⊁کەریم]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٠٠:٤٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :زۆر سوپاست دەکەم بۆ نیشانەکەت، هیوام سەرکەوتن و سەرفرازی بەڕێزتانە [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == بەژداریکردن لە [[ویکیپرۆژە:فلیمەکان و زنجیرەکان]] == [[File:بانگێشتنامە.jpg|بانگێشتنامە|thumb]] [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٣:٤٥، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] سڵاو سوپاس بۆ بانگێشتەکەت،زۆر کەم بەشداریم هەیە لە وتاری فلیم و زنجیرەکان لەگەڵ ئەوەش ئەگەر دەرفەت هەبوو بەشدار دەبم. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) زۆر سوپاس {{وب|Kurd2021}} تکایە گەر دەتوانی ناوت لە بەشی بەڕێوبەران و لیژنە تۆمار بکە [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == سڵاو == سڵاو بەڕێز [[بەکارھێنەر:ئاریا سالار|ئاریا سالار]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریا سالار|لێدوان]]) ‏٠٧:٢٥، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو لە جەنابیشت. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٧، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) هەموو وتارەکانم چاک کرد ١ ٢ ٣ [[بەکارھێنەر:ئاریا سالار|ئاریا سالار]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریا سالار|لێدوان]]) ‏٠٧:٣٣، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :هێشتا پێویستی با باشترکردن هەیە [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٣:٥٣، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ڕاست دەکەیت هەندێکیان ناوی مادەی کیمیایەو و هەندێکیان واتایان نییە لە کوردیدا و هەموو شتێکیم تیا چاکردۆتەوە ڕێزمانیم چاک کردووە نوسینەکانم باش کردووە ئیتر لەوە زیاتر هەڵەی تیا نەماوە هیچی ترم پێناکرێت [[بەکارھێنەر:ئاریا سالار|ئاریا سالار]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریا سالار|لێدوان]]) ‏١٤:٥٤، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == ئێلزابێتی دووەم == سڵاو، {{وب|Kurd2021}} دەتەوێت لەگەڵ مندا ئەو وتارە وەربگێڕین [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٨، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] سوپاست دەکەم بۆ پێشنیارەکەت،بەڵام داوای لێبووردن دەکەم ، لە ئێستادا خەریکی سێ وتاری دیکەم کە ڕووداوی وەرزشین،ئەمەی [[ئێلیزابێتی دووەم|ئێستاش]] وتم با هەندێک پەرەی پێبدەم، لەگەڵ ئەوەش وەک پێویست نییە، دەکرێت وردە وردە پەرەیان پی بدرێت، ئەگەر دەرفەت و کاتت هەیە دەستخۆشیت لێدەکەم بەپێی توانا هاوکار دەبم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢١:٠٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ==[[:1948 Winter Olympics medal table]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:1948 Winter Olympics medal table]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>ناوی بیانی و ڕەوانەکەری نا پێویست</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:1948 Winter Olympics medal table|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=1948+Winter+Olympics+medal+table|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٢٥، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ناوی وتارەکە هەڵەیە دەکرێت ناوەکەی بگۆریت؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٣٣، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: بەڵێ بیکەم بەچی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٤١، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ::::وابزانم ئەو ناوە ھەیە بڕوانە [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٠، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بەڵێ دواتر گواستمەوە بۆ ئەو ناوە بەڵام ڕەوانەکەربوو وتم بەشکوم هەر بێ ڕەوانەکەر ناوەکەی بگۆڕین.بەڵام ئێستاش ئاوا کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٥، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == وتارەکانی پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیاد == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ئەو ماوەیە خەریکی چاودێریکردنی وتارەکانتم چونکە بە پێویستی دەزانم مافی پاسدراوی خۆگەرت پێ بدەم بۆیە بە چڕی پێت دەڵێم کە پێویستە چی ڕاست بکەیتەوە لە وتارەکانت ھەموو وتارەکانی پێرستی مەدالیاکان بەشی سەرچاوەیان نەبوو وەکوو # [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٨]] # [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەیی ١٩٩٢]] # [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤]] # [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٢]] # [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٦]] و کەمێکی تریش و وتاری [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٨]] لە بەشی بەستەرە دەرەکییەکان داڕێژەیەکی تێک شکێنراوی ھەیە کە پێویستی بە ھاوردنە من ئەمە دەگرمە ئەستۆی خۆم، گەر داڕێژەیەکی ھاوشێوە ھەبوو تکایە یان ھاوردنی بکە یان بەمنی بڵێ من بیکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٣١، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) {{rf}} :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سوپاست دەکەم بۆ بەسەرداچوونەوەکان، ڕاستیەکەی من پێشتر ئاماژەم بەو بابەتەدا کە بەستەرە دەرەکییەکان بۆخۆی هەر حسابی سەرچاوەی بۆ دەکرێت، ڕاستەوخۆ پەیوەتدی بە وتارەکەوە هەیە، چونکە من بابەتەکەم بە فراوانتر دانەناوە بۆیە بە پێویستم نەزانی سەرچاوە زیادبکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەکرێت سەرچاوەش دابنرێت، ئەویش زۆر قورس نیییە چارەی دەکەم.سەبارەت بە پێرستی مەدالیکانی ١٩٩٨ دەکرێت داڕێژەری تێکشکێنراوەکە لادەبین. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٦:٣٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ::نا پێویستی بە لابردنی داڕێژەکە نەکرد من چارەسەرم کرد و ھێنامە ویکیی سۆرانی ئێستا بەباشی کاردەکات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٤٢، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تکایە کێشەی خاڵبەندی لە وتارەکانت چارەسەر بکە. :::بۆ نموونە :::{{گێڕانەوە|بە فەرمی ناسراوە بە یارییەکانی ئۆڵۆمپادی {{highlight|٢١،کە}} لە ١٧ی تەممووز }} :::سەیری ئێرە بکە یان نموونەی تریش ھەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٣٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ببورە ئەم چەند ڕۆژە نەمتوانی کار لە ویکیپیدیا بکەم، بێگومان لە دەرفەتێکدا پێداچوونەوەی بەسەردا دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٢٩، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == مافی پاسدەری خۆگەڕ == [[پەڕگە:Wikipedia Autopatrolled.svg|ماف|80px|چەپ]] سڵاو Kurd2021، دەمەوێت پێت ڕابگەێنم کە مافی {{مۆنۆ|پاسدەری خۆگەڕ}} بۆ ھەژمارەکەت <span class="plainlinks">[//ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&type=rights&page=User%3AKurd2021 زیادکرا]</span>، لەبەر دروستکردنی چەند وتارێکی بەسوود و بەردەوام بوون لە دروستکردنی ئەو وتارانەی کە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] دەگونجێن. ئەم تایبەتمەندییە ھیچ کاریگەرییەکی لەسەر دەستکارییەکانت نابێت، و تەنیا بە مەبەستی ئاسانکردنی کارەکانی [[وپ:پپن|پاسدەرانی پەڕە نوێکان]] بۆ ھەژمارەکەت زیاد کراوە. بۆ زانیاری زیاتر لەسەر مافی پاسدەری خۆگەڕ، بنۆڕە [[ویکیپیدیا:پاسدراوی خۆگەڕ]]. بۆ گشت پرسیارەکانت دەتوانیت سەردانی [[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگا]] بکەیت، یانیش دەتوانیت لە پەڕەی لێدوانی من پرسیار بکەیت. بە ھیوای بەردەوامی! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٠٨، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :پیرۆزە، چەن ھەڵەیەکی بچووکت ھەیە بەڵام وادیارە چیتر پێویست بە پاسدان نەکات، ھیوادارم زیاتر بەرەو پێشەوە بچیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :سلاو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] خان زۆر سوپاست دەکەم بۆ پێدانی مافەکە بێگومان ئەمە هاوکاردەبێت بۆ من ، راستە هەندێک هەڵەمان هەیە بە پێی کات چاکی دەکەم. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٢٥، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == Togg == @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] Hi, please can you create an article for new Turkish car manufacturer Togg on Sorani Kurdish Wikipedia as I would like to see it on this Wiki, but I don't understand this language and I can't find a translator for it to create myself. Thanks [[بەکارھێنەر:ARDITGILA|ARDITGILA]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ARDITGILA|لێدوان]]) ‏١٧:٢٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == ویکیفەرھەنگ == سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] [https://w.wiki/4FFY ویکیفەرھەنگی کوردی] لە ئێستادا زۆر پێویستی بە بەشداربوو ھەیە بۆ سەرکەوتنی پڕۆژەکە بەرێزت بانگھێشت دەکەم، ڕۆژانە پێنج وشەش زیاد بکەی زۆر باش دەبێت، {{زۆر سپاس}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٤١، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سڵاو بەپێی توانا هەوڵدەدەم سوپاس بۆ ماندوبوونت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:١٥، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == وتاری دووبارە == سڵاو کاکە ئەم جووتەوتارانە دووبارەن. [[عێراق لە ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠١٦]] و [[عێراق لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦]] زائیدەن [[چین لە ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٢٠]] و [[چین لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]. جیاوازییەکە تەنیا لە پیتی [[ھ]]ێیە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٦:١٥، ٢ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سڵاو برا دەکرێت تێکەل بکرێت یان کامیانت پێ باشتر بوو بسڕدرێتەوە چونکە هەردووکیان دووبارەن [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٣١، ٢ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :: {{کرا}} بەس ھەر دەستکاریی AramBot لەسەر وتارەکانن. لە مێژووی پەڕەکان دیارن و خۆشتان پێداچوونەوەی بۆ بکەن گەر ویستتان. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٠٢، ٢ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] دەستتخۆش [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٤٣، ٤ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == وەرنەگێڕانی سندوقی وتارەکانت == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] چەند وتارێکتم بینی وەرتنەگێڕاون بۆیە ویستم ئاگادارت بکەمە، چونکە دەبێتە هۆی کیشەی گەورە هەروەک چۆن لەگەڵ @[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] ڕوویداوە و تا ئێستا نەگەیشتووینەتە چارەسەر، تکایە هەڵسە بە چارەسەرکردنیان بۆیە من یەک مانگ و نیوت کاتت دەبێت، بۆیە تکایە چارەسەری بکە.[[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏٢٠:٢٨، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :نمونەش: [[سەرۆکی میسر]] [[سەرۆکی ئەرژەنیتن]] [[سەرۆک کۆماری ئەنگۆلا]] [[سەرۆک کۆماری جەزائیر]] [[سەرۆک کۆماری ئەلبانیا]] [[پەروێز مشەڕەف]] [[سەرۆک کۆماری پاکستان]] [[شەریف ئیسماعیل]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سوریا]] [[کریس ھیپکینز]] [[پاشا جۆرجی یەکەم]] [[پێرستی کۆدەکانی ئەندامانی لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی]] [[یانەی تۆپی پێی نەسر]] [[پاپا بێنێدیکتی شازدەیەم]] [[دەیڤید ئالابا]] [[ئەلێکسیس ماک ئەلیستەر]] [[تیاگۆ ئەلمادا]] [[ئەنخێل کۆریا]] [[مارکۆس ئاکونا]] [[یاریگای نێودەوڵەتی مینا]] [[ڕۆدریگۆ دی پاول]] [[کریستیان ڕۆمێرۆ]] [[نیکۆلاس ئۆتامێندی]] [[جێرۆنیمۆ ڕوللی]] [[لیۆنێل سکالۆنی]] [[لاوتارۆ مارتینێز]] [[پاولۆ دیبالا]] [[ئیمیلیانۆ مارتینێز]] [[دینا بۆلوارت]] [[محەمەد عوێس]] [[جۆنی ھایس]] [[سڤانتێ پابۆ]] [[ئانتۆن زیلینگەر]] [[جۆن کلۆسەر]] [[ئەلاین ئەسپێکت]] [[بەلجیکا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[فەڕەنسا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[کەنەدا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[سوێد لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[بەریتانیای مەزن لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[سویس لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[نەمسا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[فینلاند لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤]] [[ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٦]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٢]] [[ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٨]] [[ڕووسیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٤]] [[ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٢]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٨]] [[ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٤]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٠]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٧٦]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٧٢]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٨]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٤]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٠]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٦]] [[یەکێتیی سۆڤیەت لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٠]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٢]] [[سوێد لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٦]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٢]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٨]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٤]] [[نەرویژ لە ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٢٢]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٤٨]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٥٢]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٨]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٤]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٦٨]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٢٨]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٨٠]] [[پێرستی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٣٦]] :فەرموو ئەمە کێشەکانتە لە ئەنجامی ١٠٠ وتارت [[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏٠٩:٢٨، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستبوو کە دەیوت وتاری وەرنەگێڕاوی بۆکس وەک خۆڵ لە ویکیپیدیا زیادی کردووە [[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏٠٩:٢٨، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::: سڵاو {{وب|agent aro}} لێرەدا ھەڵەی Kurd2021 نییە چونکە ئەو تەنیا زانیارییەکانی لەڕێگەی [[داڕێژە:داتابۆکس]] لە [[ویکیدراوە]]وە وەرگرتووە. ھەڵبەتە گەر بتوانێت لەگەڵ دەستی خۆی تەنیا یەک جار ھەر لەیبڵێک بکاتە کوردی، ئەوا لە ھەموو ئەو وتارانەی کە ئەو لەیبڵەی تێدا دەرکەوتووە، بە کوردی دەردەکەوێت. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٥٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تۆ وادەڵێیت ڕاستیش دەکەیت، بەڵام خۆ دەیتوانی چاکی بکات لەوەی دەرزەنێک وتار دروست بکات بەهەڵە، جا من زانیارییەکانی ناوی دەڵێم کە دەتوانیت بە ئاسانترین شێوە دەستکاری بکەیت بەڵام تەنها دەبێت وردبیت لە چاکسازی کردنیدا، جا وەڵا بەڕێز ئارام ئەونەی بزانم ١٥٠٠ وتاری دروست کردبوو ئەمە تەنها تا ١٥٠ ی بوو خۆ بڕۆیشتمایە بۆ زۆرتر ئەو بەستەرانە تاقەتت نەدەما هەر سەیری بکەیتپ.[[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏١٥:٤٧، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :::::جا وەڵا خۆ دەیتوانی بڕوات لە ویکیپیدیای ئینگلیزی داتاکان کۆپی بکات لێرە زیادی بکات، لەوەی کە بچێت لە ویکی دراو وەریبگرێت [[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏١٥:٥٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] من بۆیە ئەوە بەکاردەهێنم چونکە بەراستی ئەوەندە کاتمان نییە بە سندوقەکەوە خەریک بین ئێمە بەکارهێنەری ویکیی ئینگلیزیی نین کە سەدان بەکارهێنەری چالاکیان هەیە.داتابۆکسەکەش هەر ئەو بەستەرانە لەگەل خۆی دەهێنێت کە لێرە وتاریان لەسەر دروستکراوە ئەگەر نەبێت ئەوە بە ئینگلیزیی پیشانی دەدات ئەو شتانەی کە پەیوەندی بە وتارەکەوە هەیە. ئەگەر پێتان وایە کێشیە ئەوە دەتوانن پێشنیاری شتێکی دیکەمان بۆ بکەن کە بتوانین لە کەمترین ماوە وتارەکە بەردەست بێت سنودقی وتار کاتی زۆر نەبات . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٤٠، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] سندووقی وتارەکان یاخوت داتابۆکس شتێکە پەسەندکراوە ئەگەر گرفتێکیش هەبێت ئەوە لە سنودقەکەیە نەک خودی وتارەکە کاتی خۆشی بۆ ئەوە دانرا تا کاتی زۆرتر نەبات ،دواجاریش نازانم مەبەستت چییە مۆڵەتت بۆ داناوم تا چارەسەری بکەم ؟ ئەگەر گرفتێک دەبینی دەتوانی چارەسەری بکەیت و کەس ڕێگای لێنەگرتووی . بەشی زۆری ئەو نوسینە ئینگلیزیانە وتارن بەڵام ئیتر ئێمە دەرفەتی ئەوەمان نییە ئەگەر دەرفەتت هەیە فەرموو خەریکیان بە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:١٦، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ئەوەی کە ویکیدراو بەکاردەهێنیت بەکارهێنەریان هەیە لەوێو کاریان بۆ دەکەن چاکسازی تێدەکەن، ئێمە کەسمان هەیە؟ نەخێر، بۆیە دەبێت ویکیپیدیا باشتر بکرین، بەڕێزیشتان وتارەکانت ئەونە درێژ و باش نین تا من دانیشم چاکی بکەم سودێکی هەبێت بۆم، بەڕاستی ئەوەی ئێوە دەیکەن وەک @[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] @[[بەکارھێنەر:Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] تەنها وتار زیادکردنە نەک سود گەیاندن بە ویکیپیدیا عەسڵەن وتارەکەمان نەبێت باشترە لەوەی کە هەبێت کموکوڕی زۆر بێت، کە لە عەسڵدا ئەو بۆکسە بۆ زانیاری کورت کردنەوەیە لە خشتەیەک نەوەک بێیت بە ئینگلیزی دایبنێیت بۆیە لە نێوان مانگی ٥ بۆ ٦ لە بەشی [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]] ئەم بابەتە باس دەکرێت بڕواش ناکەم کە بە سود بەسەرتاندا بشکێتەوە بەهۆی ئەوەی کە کارەکانتان زۆر و بۆرە، '''''ویکیپیدیای دروست وتار دروست دەکات، پەڕەی سپی دروست ناکات.'''''[[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏١٧:٠٠، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] بێگومان لە ئێستادا ئامانجەکە زیادکردنی وتارەکانە (لانیکەم بۆ ئێستا)ئەگەر بەڕێزیشت لەوەدا کێشەت هەیە ئەتوانی درێژە بە وتارەکە بدەی . دواجار بوونی ناونیشانێکی نوێ باشترە لەوەی نەبێت ئەو کێشەی ئێستا جەنابت باسی دەکەی هۆکارەکەی نەبوونی وتارەکەیە لە ویکیپیدیای کوردی . نازانم بەشی کۆتایی قسەکانت بە هەڕەشە و قسەی بەرز و نزم کۆتایی هێنا زۆرییەکەی ئەتوانن داتابۆکسی وتارەکە لابدەن ئەوی دیکە باوەڕ ناکەم بتوانی شتێک بکەیت.پێویست بەو ماوەیە ناکات ئەتوانن ئێستا بەشێک بکەنەوە و قسەی لەسەر بکەن. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٣٩، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] مەبەستم لە هیچ هەڕەشەیەک نییە، بەڵام دەمەوێت ئاگادارت بکەمەوە کە ئەم کارەی کە ئێستا ئەنجامی دەدەیت بە نیوەی هەردەبێت تەواو بکرێت، بەڵام نابێت تۆ بەس وتار دروست بکەیت، بەڵکو دەبێت پەرەی پێبدەیت حەق نییە ئێمە هەر وتار دروست بکەین، دوایش کە خانەنشین بووین لە ویکیپیدیا، وتارەکان هیچ چاکسازییەکی تێدا نەکرێت وەک بەڕێزەکانی سەرەوە کە ساکاتا تەقریبەن ٣ مانگە ئاگارم کردۆتەوە، بەڕێزم ئێمە نابێت ویکیپیدیا ناشرین بکەین قابیلە چییە با وتارمان زۆر نەبێت، با وتاری باشمان زۆر بێت، تکایە گەر چاکیان ناکەیت بڵێ '''<nowiki>{{نەخێر}}</nowiki> چاکی ناکەم''' و وتووێژەکە کۆتای پێ بهێنین.[[user:agent aro|<span style="background:#050df2; color:white; padding:5px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">بریکار ئارۆ</span>]][[user talk:agent aro|<span style="background:#ff0505;color:white; padding:2px; box-shadow:brown 2px 2px 2px;">وتووێژ</span>]] ‏١٨:١٨، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] دەی زۆرباشە مادەم مەبەستت ئەوە نییە دەشتوانی بە شێوازێکی باشتر قسە بکەیت ئاگاداری ئەوە بە چی دەنووسی .ویکیپیدیای کوردی لە ئێستادا لە چاو پێشتر هەنگاوی باشتری ناوە دیارە ئەمەش بێ ماندووبوون نییە پێشتر کۆمەڵێک پێوەی ماندوو بوون و ئێستاش کۆمەڵێکی دیکە، ئامانجی سەرەکی ئەوەیە هیچ نەبێت ناونیشانێکی نوێ هەبێت بە کۆمەڵیک زانیارییەوە دیارە بێ کەم و کوڕیش نابێت ئێستا کە نزیک دەبینەوە لە ٥٠ هەزار بێگومان ئەوکات گرینگیەکەی ئەزانی دواجاریش ئەوەی کاری تێدا دەکات لە پەنجەکانی دەست تێپەڕ نابێت ئەوەش لەچاکە و پیاوەتی خۆیانە فلسێک نایەتە گیرفانیان بۆیە چاوەروانی لەوەی بەردەوام پەرە بە وتارەکان بدرێ ئەوە بێ ئەنجامە لانیکەم بۆ ئێستا .زۆرییەکەی ئەتوانم کە ئیتر وتارەکان سنودقی بۆ دانەنێم چونکە بەڕاستی کاتی زۆری دەوێت وەک بەکارهێنەرێکی ویکیی ئینگلیزیش نین دانیشن هەموو جار نوێی بکەینەوە هەوڵم داوە ئەو وتارە بنوسم کە کەمترین دەستکار و نوێ کردنەوەی پێویست بێت وە داتابۆکسیش ئەو کارئاسانییەی کرد ئەوانەی دیکەیش بەهۆی پاڵاوتنی وتارێک بۆ هەڵبژێردراو یان ڕووداوێکی خێراو و نوێ بووە بۆیە دروستم کردوون. من بەس دەتوانم سندوقەکان لاببەم کە ئەوەش بێگومان بەشی دواین گۆڕانکارییەکان پڕ دەکات لەو دەستکاریانەی من جا ئەگەر ڕێگایەکی دیکە دەزانن ئەوە باشترە پەنای بۆببەن.ئەگەریش نا بەپێی کات هەوڵدەدەم لایانبدەم ئێوەش دەتوانن ئەو کارە ئەنجام بدەن. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:١٣، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) ::::::: باشە بۆچی لادان؟! داڕێژەکە ھەر بۆ ئەوە پەرەی پێ دراوە کە دانرێت و بە تێپەڕبوونی کات ھەموو شتێکی دەکرێتە کوردی گەر لابرێن، ئیتر بۆچی دروست کراوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٣:١٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەوە دەکرێت قسەی لەسەر بکرێت ئایا ئێمە ئەتوانین بەو شێوەیە ئەو داڕێژەرە بەکار بێنین یاخود نەخێر .چونکە ئەمە گرفتی ئەوە بۆ وتارەکان دروست دەکات کە دەقی ئینگلیزی و ناوی ئینگلیزی تێدایە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٤١، ٤ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::: بە ڕای من دەکرێ دانرێ. بەتایبەت بۆ ئەو وتارانەی کە ئامارەکانیان زووزوو دەگۆڕێن یان ئەوانەی کە تۆزێ دەگمەن نوێ دەکرێنەوە. باشترە دانرێ. تەنیا گەر ھەر لەیبڵێکی ئینگلیزیت بینی، لەگەڵ دەستی خۆت لە ویکیدراوە بیکە کوردی. یەک جار لەیبڵێک بکەیتە کوردی، ئیتر بۆ ھەموو وتارەکان کە ئەو لەیبڵەی تێدا بەکاربراوە، دەبێتە کوردی. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٢:١٦، ٥ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە ڕاسیتدا منیش پێم خراپ نییە لە زۆربەی وتارەکانیش هەر پشتم پێیی بەستووە بەڵام لەگەڵ ئەوەش بێ کێشە نییە .بۆ ئەمە (لەیبڵێک) بە دیاریکراوی من لەو بابەتە تەکنیکیانە باش نیم نازانم چۆنە ئەگەر بزانم بێگومان چارەسەری دەکەم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٢٥، ٧ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::::: تەکنیکی و شت نییە. لێرە دەترسم نەتوانم تێت بگەیەنم. ھەر کاتێک ھاتیتە دیسکۆرد، خزمەتت دەکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢١، ٧ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆرباشە . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٤٠، ٨ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == برام من ياريزاني دالكوردي سويدن جون قسه بكه ين == برام من ياريزاني دالكوردي سويدم جون قسه بكه ين ئه و انيستكرامي منه aysar_qasim [[تایبەت:بەشدارییەکان/213.89.247.86|213.89.247.86]] ‏٠١:٤٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو دەکرێت هەر لێرە هەرچیتان ویست بپرسن یان داوا بکەن . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:١٩، ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == تێبینی == @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: سڵاو بەکارھێنەرە دێرینەکەی ویکی. ویستم بڵێم کە ماوەیەکە وتارەکانت دەبینم دەروازەیان بۆ دانانێیت، ئەمەش شتێکی جوان نابێت بۆ کەسێکی بە ئەزموون و شارەزای وەک تۆ، بەتایبەت کەسێک کە مافی پاسدەری خۆگەڕی هەمیشەیی هەبێت. گەر یەکێکی خاوەن ماف داینەنێت ئەی کەسانی سەرەتایی چۆن دایبنێن؟!!. هیوادارم گرینگی بە دەروازەکانیش بدرێن. ئەمجاش سوپاسێکی گەورە بۆ کارە چالاکەکانی ئەم ماوەیەت. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏٢١:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بەڵی دەکرێت دەروازەکان دابنێین ئەم چەند وتارەی کۆتاییم دانەناوە دوای چارەی دەکەم . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٠٨:٢٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == ٦٥ وتاری ئۆڵۆمپیادی ھاوینە پێشتر ھەبوون == سڵاو، تەنیا ویستم بڵێم ئەمڕۆ بۆم دەرکەوت کە پێشتر ٦٥ وتاری ئۆڵۆمپیادی ھاوینە دروست کرابوو. [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%DA%AF%DB%95%DA%95%D8%A7%D9%86&limit=100&offset=0&ns0=1&search=insource%3A%2F%5C%5B%5C%5Ben%3A%2F+intitle%3A%D8%A6%DB%86%DA%B5%DB%86%D9%85%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C&advancedSearch-current={%22fields%22:{%22intitle%22:%22%D8%A6%DB%86%DA%B5%DB%86%D9%85%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C%22}} ئەمانەن]. ئێستا ٦٥ وتار دووبارەن. لەو وتارانەی بۆتەکە بڕۆ بۆ ئینگلیزییەکە و پاشان لە ئینگلیزییەکەوە بڕۆ بۆ کوردییە؛ دەبینی وتارەکان خۆت پێشتر دروستت کردوونە. من تا سەرەتای مانگی ١٢ لەسەر ھێڵیش نابم و ھەر کاتێک گەڕامەوە، درێژە بە باسەکە دەدەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٢:٤٦، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سڵاو ڕاستییەکەی هەڵەکە بۆمن دەگەڕێتەوە، پێم وایە ئەوانەی کە پێشتر دروستکراوون وەک خۆیان بمێنەوە و ئەوانەی تر دووبارەن ئەکرێت بسڕدرێتەوە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٢٢، ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :: سندووقی زانیاریدان و داڕێژە و پۆل و شتە پێویستەکانی ناویانمان بە عارەقی ناوچاومان کۆکردووەتەوە. :) باشتر نییە ئەوانە بخەینە ناو وتارەکانی تۆ؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢١:٠١، ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] هەر چۆنێک ئێوە پێتان باشە منیش پێم باشە بێگومان ئێوە باشتر بەرژەوەندی ویکیپیدیا دەزانن. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢١:٣٧، ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::: وەڵا بۆ ئێستا نا، بەس بزانم کەی دەتوانم بە بۆت چاکیان بکەم ھەڵبەت گەر بتوانم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٧:٥٩، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگومان هەرکات دەرفەت هەبوو چاکیان دەکەین سوپاست دەکەم بۆ هەوڵ و ماندووبوونەکانت. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٣، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆنگۆ == دەم باش Kurd2021، جیاوازیی نێوان [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆنگۆ]] و [[هەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆنگۆ]] چییە؟ جیاوازییەکە بەس پیتی ھێیە. بە وتاری جیاوازیشەوە گرێ دراون؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٦:٥٩، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) :دەم باش @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە ڕاستیدا هەردووکیان جیاوازن دیارە بەپێی ناسراویان ناوەکان دەبوو دانرێن، بەڵام لە فیفا (کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ) بەو شێوەیە نا سێنراوە (DR Congo national football team) واتا بەس DR بۆ جیاکردنەوە دانراوە.جا چارەسەر ئەوەیە بۆ ئەوەی تێکەڵ نەبێت ناوەکە ئاوا بنوسین [[هەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆنگۆ|هەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری دیموکراتیی کۆنگۆ]].وەکو تێبینی ئاگاداری ئەوە نەبووم کە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆنگۆ|ئەم وتارەش]] هەیە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٩:٢٦، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] وەڵامەکەت مەنتیقییە. دەتوانی عەزێتەکەشی بکێشیت؟ زۆر سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٦:٥٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] كرا. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٧:٤٦، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::زۆر سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٩:١١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بەڕێزی، شایەنی نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٠:١٨، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == وەرگرتنی خەڵات == پیرۆزە@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، بۆ بەدەستهێنانی پلەی پێنجەم لە پێشبڕکێی وتارنووسینی ویکیپیدیای کوردی، تکایە ئیمەیلێکم بۆ بنێرە یان لە دیسکۆرد/فەیسبووک نامەیەکم بۆ بنێرە بۆ ئەوە خەڵاتەکەت بۆ بنێرین، سپاس. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٣:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سلاو و ڕێز کاک محمد هیوادارم باش و سلامەت بن. زۆر سوپاس بۆ بەڕێزت ئیمەیلەکەم بۆ دیسکۆرد ناردووە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:١٤، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == زیادکردنی وتارێکی نوێ == سەلام بەڕێز ،زەحمەت نەبی وتارێک دروست بکەی لەسەر یاریزان( یوسف ئەمین ) ، زۆرم هەوڵدا نەمتوانی وتاری نوێ دروستبکەم لە زمانی کوردی [[بەکارھێنەر:Aah mma2|Aah mma2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aah mma2|لێدوان]]) ‏١١:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aah mma2|Aah mma2]] سڵاو لە تۆش دروستکرا ([[یوسف ئەمین]]) ئەتوانی زیاتر پەرەی پێبدەیت. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ::تەواو دەستت خۆشبی زۆر سپاس لۆ ماندی بوونت 🌼 [[بەکارھێنەر:Aah mma2|Aah mma2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aah mma2|لێدوان]]) ‏٠٥:٢٥، ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) ==[[:یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.</p><p>لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.</p>|width=20%|align=left}} تاگێک لەسەر [[:یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C+%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C%DB%8C+%D8%AC%D8%A7%D9%85%DB%8C+%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D9%88%D8%B1%D9%88%D9%88%D9%BE%D8%A7%DB%8C+%D9%A2%D9%A0%D9%A1%D9%A2|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. <!-- Template:Db-repost-notice --> ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٧، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == براوەی پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ٢٠٢٣ == [[پەڕگە:Kurd2021_-_Kurdish_Wikipedia_Editathon_-_2023_certificate.pdf|وێنۆک]] سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، خۆشحاڵبووین بە بەشداریتان لە پێشبڕکێی وتارنووسین لە ویکیپیدیای کوردی - ساڵی ٢٠٢٣. بە ناوی ڕێکخەرانی پێشبڕکێیەکە سوپاسی بەشداربوونت دەکەین و دەخوازین لە چالاکییەکانتان بەردەوامبن لە ویکیپیدیای کوردی و پڕۆژەکانی دیکەی ویکیمیدیا. لە پای بەدەستهێنانی پلەی پێنجەم ئەم ڕێزلێنانەت پێشکەش دەکەین. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٦:٤٨، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سوپاس و پێزانینم هەیە بۆ ئێوەی بەرێز هەر سەرکەوتووبن. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٨:٤٠، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == تەختەکلیل == سڵاو {{و|Kurd2021}} بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا! سوپاس بۆ بەشدارییەکانت، بەڵام [[تەختەکلیلی کۆمپیوتەر|تەختەکلیل]]ەکەت کێشەی ھەیە و [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|ناستانداردە]]. تەختەکلیلە ناستانداردەکان چەند پیتێک بەکار دەبەن کە لە [[ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی]] کێشە دەنێنەوە. بۆ نموونە ھەردووک پیتەکانی '''ك''' و '''ک'''، کە بە وشەی ترەوە دەلکێنرێن ھەست بە جیاوازییەکەیان ناکرێت؛ بەڵام کێشە بۆ سیستم دروست دەکات لە کاتی گەڕان و لەوانەیە بایتی زۆرتر سەرف بکەن لە وتارەکاندا. ئەو پیتانەی کە ناستانداردن لەوانەیە یەکێک یان زیاتر لەمانە بن: {{سوور|ە}}، {{سوور|ي}}، {{سوور|ـهـ}}، {{سوور|ك}}. تکایە کیبۆردەکەت بگۆڕە بە دانەیەک کە [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|لەم پەڕەیە پێشنیار کراوە]] تاکو ئەم کێشەیە چارەسەر ببێت. سەرنج بدە ئەگەر دوای دەستکارییەکانت تاگێکی ئاوا لە نزیک دەستکارییەکەت بوو: ({{highlight|''بەکارھێنانی نووسەی ناستاندارد''|#ffe599}}) ئەوە واتای ئەوەیە کە تەختەکلیلەکەت کێشەی ھەیە و ناستانداردە و پێویستە بگۆڕدرێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٣:٥٩، ٨ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == خەریکە مافی uploader بەسەر دەچێت == سڵاو، ئەمە وەک بەشێک لە [[metawiki:Global reminder bot|بۆتی بیرخەرەوەی سەرانسەری]]، بیرخەرەوەیەکی خۆگەڕکراوە تا پێت بڵێت کە دەسەڵاتت بۆ مافی «uploader» (بارکەرەکان) لە 14:37، 9ی تشرینی یەکەمی 2025 (UTC) بەسەر دەچێت. بۆ زۆربەی مافەکان، پێویستە لە [[وپ:دم]] نوێی بکەیتەوە مەگەر ئەوەی لەکاتی وەرگرتنی مافەکە شتێکی ترت پێ وترابێت. <small>{{ڕەساسی|بۆ لابردنی ئاگادارییەکانی بەسەرچوونی ماف، خۆت بۆ [[m:Global reminder bot/Exclusion|ئەم پەڕە]] زیاد بکە.}}</small> [[بەکارھێنەر:Leaderbot|Leaderbot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Leaderbot|لێدوان]]) ١٩:٤٣، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == وتارە وەرزشییەکان == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: ویستم بڵێم کە تۆ شارەزایت لە وتارە وەرزشییەکان، ئەم کۆمەڵە دەستکارییانەی ئەم بەکارھێنەرە کە ئێستا دایان ئەنێم، بەسودە یا بیگەڕێنینەوە؟ ​[[Special:Diff/1586205|یەکەم]]، ​[[Special:Diff/1586155|دووەم]]، ​[[Special:Diff/1586070|سێیەم]]، ​[[Special:Diff/1586067|چوارەم]]. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٠:٠٧، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سلاو لە تۆش دەکرێت بە بەراودکردن بە ویکى ئینگلیزى زانیارییەکانى ناوى پشت راست بکرێتەوە. داواى لیبوردن دەکەم کە ناتوانم لە ئیستادا پێداچوونەوە بە ھەموویاندا بکەمەوە بەڵام بەگشتى ئەو وتارانە دەستکارى پێویستە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٠٨:٤٦، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]: ویستم بزانم کە دەستکارییەکانی خراپەکارین یان نا؟ چونکە لە وتارێکیان بەشێکی وتارەکەی واڵا ئەکردەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٩:١٨، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) bajg64vqjhydrf5eiiwqe4dspp3bdcb 0 165768 1586314 1469579 2026-05-23T20:51:40Z Serchia 5238 پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1586314 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|شەمۆ|شەمۆ (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = ئەیام ئەکرەم | وێنە = Eyam Ekrem.jpg | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٤ | شوێنی لەدایکبوون = [[ھەولێر]]، [[باشووری کوردشتان]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = شەمۆ | خوێندنگە = پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی مووسڵ (١٩٨٨) | پیشە = [[ئەکتەر]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٨٠ەکان - تا ئێستا | کارە دیارەکان = }} '''ئەیام ئەکرەم''' ناسراو بە '''شەمۆ''' ئەکتەرێکی کۆمێدیای کوردییە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=dashti|سەردێڕ=ئەیام ئەکرەم دەست بە کاری ھونەری دەکاتەوە|ناونیشان=https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/2382-2018-04-11-11-49-56|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.hawler.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220828092636/https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/2382-2018-04-11-11-49-56|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تا ئێستا لە چەندین بەرھەمی سینەمایی، شانۆیی و تەلەفزیۆنی دەرکەوتنی ھەبووە. ئەیام لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو دەستی بەکاری ھونەری کردووە و لە ساڵی ١٩٨٨ پەیمانگای ھونەرەجوانەکانی لە [[مووسڵ]] تەواوکردووە.<ref name=":0">[http://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=72702 شەمۆ بە پارەی سێدی خانووی کڕیوە و ئەکتەرە کۆمیدییەکانی ھەولێریش مونافەسەی دەکەن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019180419/http://www.kurdistanpost.nu/?mod=news |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ }}، دیمانەیەک لەگەڵ ماڵپەڕی کوردستانپۆست، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[http://mail.netewe.net/item.php?id=49794 ھونەرمەندێکی ناسراوی کورد کۆستی کەوت]{{بەستەری مردوو|url=http://mail.netewe.net/item.php?id=49794 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی نەتەوە، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨.</ref> لە ساڵی ٢٠٠٢، لە زنجیرەی [[مەمی ئالان]] ڕۆڵی گێڕا کە لەدەرھێنانی [[ناسر حەسەن]]ە. == بەرھەمەکان == بەشێک لە بەرھەمە ھونەرییەکانی ئەیام ئەکرەم: === سینەما === * [[کیلۆمەتر زیرۆ]]، ٢٠٠٥ * [[پەڕینەوە لە تەپوتۆز]]، ٢٠٠٦ * سوارە و چێڵەکەى، ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=ئەیام ئەکرەم لە جەژندا میوانى دۆستانیەتى|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%a6%db%95%db%8c%d8%a7%d9%85-%d8%a6%db%95%da%a9%d8%b1%db%95%d9%85-%d9%84%db%95-%d8%ac%db%95%da%98%d9%86%d8%af%d8%a7-%d9%85%db%8c%d9%88%d8%a7%d9%86%d9%89-%d8%af%db%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%db%8c/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * گرەو (کورتەفیلم، ٢٠١١)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=شەمۆ و تەھا ئاغاجان گرەو دەکەن|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%b4%db%95%d9%85%db%86-%d9%88-%d8%aa%db%95%da%be%d8%a7-%d8%a6%d8%a7%d8%ba%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d9%86-%da%af%d8%b1%db%95%d9%88-%d8%af%db%95%da%a9%db%95%d9%86/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * [[ئەمریکانۆ (فیلم)|ئەمریکانۆ]]، ٢٠١٥ * [[١٩٨٨ (فیلم)|١٩٨٨]]، (٢٠٢٣) * [[تیمساح (فیلم)|تیمساح]] (٢٠٢٥) === شانۆ === * قڕنیس، ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=شەمۆ پاڵەوانی قڕنیسە|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%b4%db%95%d9%85%db%86-%d9%be%d8%a7%da%b5%db%95%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%82%da%95%d9%86%db%8c%d8%b3%db%95/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * دەفڕێ و نافڕێ، ٢٠١٢<ref>[https://polanews.wordpress.com/2013/03/15/defrre-u-nafrre/ شەمۆ ١٧مانگ دەفڕێ]{{بەستەری مردوو|url=https://polanews.wordpress.com/2013/03/15/defrre-u-nafrre/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، بلاگی پۆلا نیوز، ١٥ی ئازاری ٢٠١٣ بڵاوکراوەتەوە.</ref> * گوڵێ و هیوایەكی نوێ، ٢٠١٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=میدیا|یەکەم=گوڵان|سەردێڕ=شەمۆ لە یادەكانی راپەڕین و نەورۆز میوانی هەولێرە|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/170575|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=گوڵان مێدیا|زمان=so}}</ref> * پیاوە قرجۆکەکە، ٢٠١٣<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=چما ھیوا سوعاد بە ٨٥ ملیۆن دینار ئەم کارەی کرد!؟|ناونیشان=https://chra.tv/%da%86%d9%85%d8%a7-%da%be%db%8c%d9%88%d8%a7-%d8%b3%d9%88%d8%b9%d8%a7%d8%af-%d8%a8%db%95-%d9%a8%d9%a5-%d9%85%d9%84%db%8c%db%86%d9%86-%d8%af%db%8c%d9%86%d8%a7%d8%b1-%d8%a6%db%95%d9%85-%da%a9%d8%a7%d8%b1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * مەم و زین، ٢٠١٤<ref name=":1" /> * لە مردن گەڕایەوە، ٢٠١٧<ref>[http://zagrosn.com/35477-6 ئەیام ئەکرەم لە بەرھەمێکی نوێی شانۆییدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708054709/http://zagrosn.com/35477-6 |date= ٨ی تەممووزی ٢٠١٧ }}، ماڵپەڕی ئاژانسی ھەواڵی زاگۆرس، ١٤ی ئایاری ٢٠١٧ بڵاوکراوەتەوە.</ref> === بەھەمی میللی === بەشێکی زۆر لەکارەکانی ئەیام ئەکرەم لەڕێگای سیدییەوە لە تۆمارگاکانی ھەرێمی کوردستان دەفرۆشرێن،<ref name=":0"/> ھەروەھا لە چەند ئەڵقەیەکی بەرنامەی [[بەزمی بەزم]] لە کەناڵی [[کوردماکس]] ڕۆڵی گێڕاوە.<ref>[http://www.basnews.com/so/babat/427612 بەڤیدیۆ.. شەمۆ و توانا پڕۆگرامێکی نوێ پێشکەشی ھەوادارانیان دەکەن]، ماڵپەڕی [[باسنیوز]]، ٦ی نیسانی ٢٠١٨.</ref> * لەزگە * شەمۆ مۆبایل * شەوی زاوا<ref>[https://www.nrttv.com/Nrt2/News.aspx?id=12484&MapID=4 دڵسۆز ماوەتی: ھێشتا بەشدارییکردنی ژنان لە کاری ھونەرییدا وەک پێویست نییە]، ئێن ئارتی٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بڵاوکراوەتەوە.</ref> * سێ دزی باش * فەرتەنە == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1918508}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:شانۆکارانی کورد]] [[پۆل:شانۆکارانی خەڵکی ھەولێر]] 7zeixhy8py06bbzi1danl4e3qjzdmix 1586315 1586314 2026-05-23T20:51:53Z Serchia 5238 1586315 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|شەمۆ|شەمۆ (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = ئەیام ئەکرەم | وێنە = Eyam Ekrem.jpg | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٤ | شوێنی لەدایکبوون = [[ھەولێر]]، [[باشووری کوردستان]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = شەمۆ | خوێندنگە = پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی مووسڵ (١٩٨٨) | پیشە = [[ئەکتەر]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٨٠ەکان - تا ئێستا | کارە دیارەکان = }} '''ئەیام ئەکرەم''' ناسراو بە '''شەمۆ''' ئەکتەرێکی کۆمێدیای کوردییە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=dashti|سەردێڕ=ئەیام ئەکرەم دەست بە کاری ھونەری دەکاتەوە|ناونیشان=https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/2382-2018-04-11-11-49-56|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.hawler.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220828092636/https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/2382-2018-04-11-11-49-56|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تا ئێستا لە چەندین بەرھەمی سینەمایی، شانۆیی و تەلەفزیۆنی دەرکەوتنی ھەبووە. ئەیام لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو دەستی بەکاری ھونەری کردووە و لە ساڵی ١٩٨٨ پەیمانگای ھونەرەجوانەکانی لە [[مووسڵ]] تەواوکردووە.<ref name=":0">[http://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=72702 شەمۆ بە پارەی سێدی خانووی کڕیوە و ئەکتەرە کۆمیدییەکانی ھەولێریش مونافەسەی دەکەن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019180419/http://www.kurdistanpost.nu/?mod=news |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ }}، دیمانەیەک لەگەڵ ماڵپەڕی کوردستانپۆست، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[http://mail.netewe.net/item.php?id=49794 ھونەرمەندێکی ناسراوی کورد کۆستی کەوت]{{بەستەری مردوو|url=http://mail.netewe.net/item.php?id=49794 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی نەتەوە، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨.</ref> لە ساڵی ٢٠٠٢، لە زنجیرەی [[مەمی ئالان]] ڕۆڵی گێڕا کە لەدەرھێنانی [[ناسر حەسەن]]ە. == بەرھەمەکان == بەشێک لە بەرھەمە ھونەرییەکانی ئەیام ئەکرەم: === سینەما === * [[کیلۆمەتر زیرۆ]]، ٢٠٠٥ * [[پەڕینەوە لە تەپوتۆز]]، ٢٠٠٦ * سوارە و چێڵەکەى، ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=ئەیام ئەکرەم لە جەژندا میوانى دۆستانیەتى|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%a6%db%95%db%8c%d8%a7%d9%85-%d8%a6%db%95%da%a9%d8%b1%db%95%d9%85-%d9%84%db%95-%d8%ac%db%95%da%98%d9%86%d8%af%d8%a7-%d9%85%db%8c%d9%88%d8%a7%d9%86%d9%89-%d8%af%db%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%db%8c/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * گرەو (کورتەفیلم، ٢٠١١)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=شەمۆ و تەھا ئاغاجان گرەو دەکەن|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%b4%db%95%d9%85%db%86-%d9%88-%d8%aa%db%95%da%be%d8%a7-%d8%a6%d8%a7%d8%ba%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d9%86-%da%af%d8%b1%db%95%d9%88-%d8%af%db%95%da%a9%db%95%d9%86/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * [[ئەمریکانۆ (فیلم)|ئەمریکانۆ]]، ٢٠١٥ * [[١٩٨٨ (فیلم)|١٩٨٨]]، (٢٠٢٣) * [[تیمساح (فیلم)|تیمساح]] (٢٠٢٥) === شانۆ === * قڕنیس، ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=شەمۆ پاڵەوانی قڕنیسە|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%b4%db%95%d9%85%db%86-%d9%be%d8%a7%da%b5%db%95%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%82%da%95%d9%86%db%8c%d8%b3%db%95/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * دەفڕێ و نافڕێ، ٢٠١٢<ref>[https://polanews.wordpress.com/2013/03/15/defrre-u-nafrre/ شەمۆ ١٧مانگ دەفڕێ]{{بەستەری مردوو|url=https://polanews.wordpress.com/2013/03/15/defrre-u-nafrre/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، بلاگی پۆلا نیوز، ١٥ی ئازاری ٢٠١٣ بڵاوکراوەتەوە.</ref> * گوڵێ و هیوایەكی نوێ، ٢٠١٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=میدیا|یەکەم=گوڵان|سەردێڕ=شەمۆ لە یادەكانی راپەڕین و نەورۆز میوانی هەولێرە|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/170575|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=گوڵان مێدیا|زمان=so}}</ref> * پیاوە قرجۆکەکە، ٢٠١٣<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=چما ھیوا سوعاد بە ٨٥ ملیۆن دینار ئەم کارەی کرد!؟|ناونیشان=https://chra.tv/%da%86%d9%85%d8%a7-%da%be%db%8c%d9%88%d8%a7-%d8%b3%d9%88%d8%b9%d8%a7%d8%af-%d8%a8%db%95-%d9%a8%d9%a5-%d9%85%d9%84%db%8c%db%86%d9%86-%d8%af%db%8c%d9%86%d8%a7%d8%b1-%d8%a6%db%95%d9%85-%da%a9%d8%a7%d8%b1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * مەم و زین، ٢٠١٤<ref name=":1" /> * لە مردن گەڕایەوە، ٢٠١٧<ref>[http://zagrosn.com/35477-6 ئەیام ئەکرەم لە بەرھەمێکی نوێی شانۆییدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708054709/http://zagrosn.com/35477-6 |date= ٨ی تەممووزی ٢٠١٧ }}، ماڵپەڕی ئاژانسی ھەواڵی زاگۆرس، ١٤ی ئایاری ٢٠١٧ بڵاوکراوەتەوە.</ref> === بەھەمی میللی === بەشێکی زۆر لەکارەکانی ئەیام ئەکرەم لەڕێگای سیدییەوە لە تۆمارگاکانی ھەرێمی کوردستان دەفرۆشرێن،<ref name=":0"/> ھەروەھا لە چەند ئەڵقەیەکی بەرنامەی [[بەزمی بەزم]] لە کەناڵی [[کوردماکس]] ڕۆڵی گێڕاوە.<ref>[http://www.basnews.com/so/babat/427612 بەڤیدیۆ.. شەمۆ و توانا پڕۆگرامێکی نوێ پێشکەشی ھەوادارانیان دەکەن]، ماڵپەڕی [[باسنیوز]]، ٦ی نیسانی ٢٠١٨.</ref> * لەزگە * شەمۆ مۆبایل * شەوی زاوا<ref>[https://www.nrttv.com/Nrt2/News.aspx?id=12484&MapID=4 دڵسۆز ماوەتی: ھێشتا بەشدارییکردنی ژنان لە کاری ھونەرییدا وەک پێویست نییە]، ئێن ئارتی٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بڵاوکراوەتەوە.</ref> * سێ دزی باش * فەرتەنە == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1918508}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:شانۆکارانی کورد]] [[پۆل:شانۆکارانی خەڵکی ھەولێر]] ss3c1c0a1y0x4hw1ag6i62mfr2yyavs 1586316 1586315 2026-05-23T20:58:52Z Serchia 5238 پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1586316 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|شەمۆ|شەمۆ (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = ئەیام ئەکرەم | وێنە = Eyam Ekrem.jpg | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٤ | شوێنی لەدایکبوون = [[ھەولێر]]، [[باشووری کوردستان]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = شەمۆ | خوێندنگە = پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی مووسڵ (١٩٨٨) | پیشە = [[ئەکتەر]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٨٠ەکان - تا ئێستا | کارە دیارەکان = }} '''ئەیام ئەکرەم''' ناسراو بە '''شەمۆ''' (لەدایکبووی ١٩٦٤ لە [[ھەولێر]]) ئەکتەرێکی کۆمێدیای کوردە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=dashti|سەردێڕ=ئەیام ئەکرەم دەست بە کاری ھونەری دەکاتەوە|ناونیشان=https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/2382-2018-04-11-11-49-56|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.hawler.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220828092636/https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/2382-2018-04-11-11-49-56|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کۆمەڵێک بەرھەمی سینەمایی، شانۆیی و تەلەڤزیۆنی بەشدار بووە. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == ئەیام ئەکرەم لە ساڵی ١٩٦٤ لە شاری [[ھەولێر]] لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٨٨ [[پەیمانگای ھونەرە جوانەکان]]ی لە شاری [[مووسڵ]] تەواوکردووە.<ref name=":0">[http://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=72702 شەمۆ بە پارەی سێدی خانووی کڕیوە و ئەکتەرە کۆمیدییەکانی ھەولێریش مونافەسەی دەکەن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019180419/http://www.kurdistanpost.nu/?mod=news |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ }}، دیمانەیەک لەگەڵ ماڵپەڕی کوردستانپۆست، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[http://mail.netewe.net/item.php?id=49794 ھونەرمەندێکی ناسراوی کورد کۆستی کەوت]{{بەستەری مردوو|url=http://mail.netewe.net/item.php?id=49794 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی نەتەوە، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨.</ref> لە سەرەتای چوونە پەیمانگاکە، بەھۆی نەزانینی زمانی عەرەبییەوە لە ساڵی یەکەمدا دەرنەچووە، بەڵام دواتر لە شانۆگەرییەکدا بەشداریی کردووە و خەڵاتی باشترین ئەکتەری بەدەستھێناوە.<ref name="k24">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هەولێر؛ هونەرمەند ئەیام ئەکرەم خەڵاتی ڕێزلێنانی پێبەخشرا |نووسەر=<!--نەوتراوە--> |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Kurdistan24 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ژیانی ھونەری == یەکەمین دەرکەوتنەکانی ئەیام لەگەڵ ھونەرمەندان نەوزاد ڕەمەزان و شێرزاد پۆلیس بووە، کە پێکەوە چەندین فیلم و کاری ھونەرییان بەرھەمھێناوە.<ref name="k24" /> بەشێکی زۆر لە کارەکانی لە ڕێگەی کاسێت و سیدییەوە پێش پەیدابوونی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوکراونەتەوە و بینەرێکی زۆریان ھەبووە و بە خێزانی سەیر دەکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئەیام ئەکرەم (شەمۆ) چیرۆکی ژیانی خۆی دەگێڕێتەوە |نووسەر=<!--نەوتراوە--> |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٥ |وێبگە=Chirokyan |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ بەشداری لە فیلمی سینەماییی «کەوەکانی قەرەچووغ» کردووە. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٢ لە زنجیرە درامای «مەمی ئالان» بە دەرھێنانی ناسر حەسەن ڕۆڵی گێڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئەیام ئەکرەم |نووسەر=<!--نەوتراوە--> |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٢ |وێبگە=ویکیپیدیای کوردی |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ھەروەھا لە ساڵانی دواتردا بەشداری لە چەند ئەڵقەیەکی بەرنامەی کۆمێدیی «بەزمی بەزم» کردووە. == بەرھەمەکان == بەشێک لە بەرھەمە ھونەرییەکانی ئەیام ئەکرەم: === سینەما === * [[کیلۆمەتر زیرۆ]]، ٢٠٠٥ * [[پەڕینەوە لە تەپوتۆز]]، ٢٠٠٦ * سوارە و چێڵەکەى، ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=ئەیام ئەکرەم لە جەژندا میوانى دۆستانیەتى|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%a6%db%95%db%8c%d8%a7%d9%85-%d8%a6%db%95%da%a9%d8%b1%db%95%d9%85-%d9%84%db%95-%d8%ac%db%95%da%98%d9%86%d8%af%d8%a7-%d9%85%db%8c%d9%88%d8%a7%d9%86%d9%89-%d8%af%db%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%db%8c/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * گرەو (کورتەفیلم، ٢٠١١)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=شەمۆ و تەھا ئاغاجان گرەو دەکەن|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%b4%db%95%d9%85%db%86-%d9%88-%d8%aa%db%95%da%be%d8%a7-%d8%a6%d8%a7%d8%ba%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d9%86-%da%af%d8%b1%db%95%d9%88-%d8%af%db%95%da%a9%db%95%d9%86/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * [[ئەمریکانۆ (فیلم)|ئەمریکانۆ]]، ٢٠١٥ * [[١٩٨٨ (فیلم)|١٩٨٨]]، (٢٠٢٣) * [[تیمساح (فیلم)|تیمساح]] (٢٠٢٥) === شانۆ === * قڕنیس، ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=شەمۆ پاڵەوانی قڕنیسە|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%b4%db%95%d9%85%db%86-%d9%be%d8%a7%da%b5%db%95%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%82%da%95%d9%86%db%8c%d8%b3%db%95/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * دەفڕێ و نافڕێ، ٢٠١٢<ref>[https://polanews.wordpress.com/2013/03/15/defrre-u-nafrre/ شەمۆ ١٧مانگ دەفڕێ]{{بەستەری مردوو|url=https://polanews.wordpress.com/2013/03/15/defrre-u-nafrre/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، بلاگی پۆلا نیوز، ١٥ی ئازاری ٢٠١٣ بڵاوکراوەتەوە.</ref> * گوڵێ و هیوایەكی نوێ، ٢٠١٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=میدیا|یەکەم=گوڵان|سەردێڕ=شەمۆ لە یادەكانی راپەڕین و نەورۆز میوانی هەولێرە|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/170575|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=گوڵان مێدیا|زمان=so}}</ref> * پیاوە قرجۆکەکە، ٢٠١٣<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=چما ھیوا سوعاد بە ٨٥ ملیۆن دینار ئەم کارەی کرد!؟|ناونیشان=https://chra.tv/%da%86%d9%85%d8%a7-%da%be%db%8c%d9%88%d8%a7-%d8%b3%d9%88%d8%b9%d8%a7%d8%af-%d8%a8%db%95-%d9%a8%d9%a5-%d9%85%d9%84%db%8c%db%86%d9%86-%d8%af%db%8c%d9%86%d8%a7%d8%b1-%d8%a6%db%95%d9%85-%da%a9%d8%a7%d8%b1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * مەم و زین، ٢٠١٤<ref name=":1" /> * لە مردن گەڕایەوە، ٢٠١٧<ref>[http://zagrosn.com/35477-6 ئەیام ئەکرەم لە بەرھەمێکی نوێی شانۆییدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708054709/http://zagrosn.com/35477-6 |date= ٨ی تەممووزی ٢٠١٧ }}، ماڵپەڕی ئاژانسی ھەواڵی زاگۆرس، ١٤ی ئایاری ٢٠١٧ بڵاوکراوەتەوە.</ref> === بەھەمی میللی === بەشێکی زۆر لەکارەکانی ئەیام ئەکرەم لەڕێگای سیدییەوە لە تۆمارگاکانی ھەرێمی کوردستان دەفرۆشرێن،<ref name=":0"/> ھەروەھا لە چەند ئەڵقەیەکی بەرنامەی [[بەزمی بەزم]] لە کەناڵی [[کوردماکس]] ڕۆڵی گێڕاوە.<ref>[http://www.basnews.com/so/babat/427612 بەڤیدیۆ.. شەمۆ و توانا پڕۆگرامێکی نوێ پێشکەشی ھەوادارانیان دەکەن]، ماڵپەڕی [[باسنیوز]]، ٦ی نیسانی ٢٠١٨.</ref> * لەزگە * شەمۆ مۆبایل * شەوی زاوا<ref>[https://www.nrttv.com/Nrt2/News.aspx?id=12484&MapID=4 دڵسۆز ماوەتی: ھێشتا بەشدارییکردنی ژنان لە کاری ھونەرییدا وەک پێویست نییە]، ئێن ئارتی٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بڵاوکراوەتەوە.</ref> * سێ دزی باش * فەرتەنە == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1918508}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:شانۆکارانی کورد]] [[پۆل:شانۆکارانی خەڵکی ھەولێر]] sz9r21qo0ajp47e7bqah4mea7n80g1o 1586317 1586316 2026-05-23T21:00:15Z Serchia 5238 /* ژیانی ھونەری */ 1586317 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|شەمۆ|شەمۆ (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = ئەیام ئەکرەم | وێنە = Eyam Ekrem.jpg | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٤ | شوێنی لەدایکبوون = [[ھەولێر]]، [[باشووری کوردستان]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = شەمۆ | خوێندنگە = پەیمانگای ھونەرە جوانەکانی مووسڵ (١٩٨٨) | پیشە = [[ئەکتەر]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٨٠ەکان - تا ئێستا | کارە دیارەکان = }} '''ئەیام ئەکرەم''' ناسراو بە '''شەمۆ''' (لەدایکبووی ١٩٦٤ لە [[ھەولێر]]) ئەکتەرێکی کۆمێدیای کوردە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=dashti|سەردێڕ=ئەیام ئەکرەم دەست بە کاری ھونەری دەکاتەوە|ناونیشان=https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/2382-2018-04-11-11-49-56|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.hawler.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220828092636/https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-46/item/2382-2018-04-11-11-49-56|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کۆمەڵێک بەرھەمی سینەمایی، شانۆیی و تەلەڤزیۆنی بەشدار بووە. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == ئەیام ئەکرەم لە ساڵی ١٩٦٤ لە شاری [[ھەولێر]] لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٨٨ [[پەیمانگای ھونەرە جوانەکان]]ی لە شاری [[مووسڵ]] تەواوکردووە.<ref name=":0">[http://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=72702 شەمۆ بە پارەی سێدی خانووی کڕیوە و ئەکتەرە کۆمیدییەکانی ھەولێریش مونافەسەی دەکەن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019180419/http://www.kurdistanpost.nu/?mod=news |date=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ }}، دیمانەیەک لەگەڵ ماڵپەڕی کوردستانپۆست، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[http://mail.netewe.net/item.php?id=49794 ھونەرمەندێکی ناسراوی کورد کۆستی کەوت]{{بەستەری مردوو|url=http://mail.netewe.net/item.php?id=49794 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی نەتەوە، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨.</ref> لە سەرەتای چوونە پەیمانگاکە، بەھۆی نەزانینی زمانی عەرەبییەوە لە ساڵی یەکەمدا دەرنەچووە، بەڵام دواتر لە شانۆگەرییەکدا بەشداریی کردووە و خەڵاتی باشترین ئەکتەری بەدەستھێناوە.<ref name="k24">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هەولێر؛ هونەرمەند ئەیام ئەکرەم خەڵاتی ڕێزلێنانی پێبەخشرا |نووسەر=<!--نەوتراوە--> |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=Kurdistan24 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ژیانی ھونەری == یەکەمین دەرکەوتنەکانی ئەیام لەگەڵ ھونەرمەندان نەوزاد ڕەمەزان و شێرزاد پۆلیس بووە، کە پێکەوە چەندین فیلم و کاری ھونەرییان بەرھەمھێناوە.<ref name="k24" /> بەشێکی زۆر لە کارەکانی لە ڕێگەی کاسێت و سیدییەوە پێش پەیدابوونی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوکراونەتەوە و بینەرێکی زۆریان ھەبووە و بە خێزانی سەیر دەکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئەیام ئەکرەم (شەمۆ) چیرۆکی ژیانی خۆی دەگێڕێتەوە |نووسەر=<!--نەوتراوە--> |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٥ |وێبگە=Chirokyan |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ بەشداری لە فیلمی سینەماییی «کەوەکانی قەرەچووغ» کردووە. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٢ لە زنجیرە درامای «مەمی ئالان» بە دەرھێنانی ناسر حەسەن ڕۆڵی گێڕاوە.ھەروەھا لە ساڵانی دواتردا بەشداری لە چەند ئەڵقەیەکی بەرنامەی کۆمێدیی «بەزمی بەزم» کردووە. == بەرھەمەکان == بەشێک لە بەرھەمە ھونەرییەکانی ئەیام ئەکرەم: === سینەما === * [[کیلۆمەتر زیرۆ]]، ٢٠٠٥ * [[پەڕینەوە لە تەپوتۆز]]، ٢٠٠٦ * سوارە و چێڵەکەى، ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=ئەیام ئەکرەم لە جەژندا میوانى دۆستانیەتى|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%a6%db%95%db%8c%d8%a7%d9%85-%d8%a6%db%95%da%a9%d8%b1%db%95%d9%85-%d9%84%db%95-%d8%ac%db%95%da%98%d9%86%d8%af%d8%a7-%d9%85%db%8c%d9%88%d8%a7%d9%86%d9%89-%d8%af%db%86%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86%db%8c/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * گرەو (کورتەفیلم، ٢٠١١)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=شەمۆ و تەھا ئاغاجان گرەو دەکەن|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%b4%db%95%d9%85%db%86-%d9%88-%d8%aa%db%95%da%be%d8%a7-%d8%a6%d8%a7%d8%ba%d8%a7%d8%ac%d8%a7%d9%86-%da%af%d8%b1%db%95%d9%88-%d8%af%db%95%da%a9%db%95%d9%86/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * [[ئەمریکانۆ (فیلم)|ئەمریکانۆ]]، ٢٠١٥ * [[١٩٨٨ (فیلم)|١٩٨٨]]، (٢٠٢٣) * [[تیمساح (فیلم)|تیمساح]] (٢٠٢٥) === شانۆ === * قڕنیس، ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=شەمۆ پاڵەوانی قڕنیسە|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%b4%db%95%d9%85%db%86-%d9%be%d8%a7%da%b5%db%95%d9%88%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%82%da%95%d9%86%db%8c%d8%b3%db%95/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * دەفڕێ و نافڕێ، ٢٠١٢<ref>[https://polanews.wordpress.com/2013/03/15/defrre-u-nafrre/ شەمۆ ١٧مانگ دەفڕێ]{{بەستەری مردوو|url=https://polanews.wordpress.com/2013/03/15/defrre-u-nafrre/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، بلاگی پۆلا نیوز، ١٥ی ئازاری ٢٠١٣ بڵاوکراوەتەوە.</ref> * گوڵێ و هیوایەكی نوێ، ٢٠١٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=میدیا|یەکەم=گوڵان|سەردێڕ=شەمۆ لە یادەكانی راپەڕین و نەورۆز میوانی هەولێرە|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/170575|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=گوڵان مێدیا|زمان=so}}</ref> * پیاوە قرجۆکەکە، ٢٠١٣<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=چما ھیوا سوعاد بە ٨٥ ملیۆن دینار ئەم کارەی کرد!؟|ناونیشان=https://chra.tv/%da%86%d9%85%d8%a7-%da%be%db%8c%d9%88%d8%a7-%d8%b3%d9%88%d8%b9%d8%a7%d8%af-%d8%a8%db%95-%d9%a8%d9%a5-%d9%85%d9%84%db%8c%db%86%d9%86-%d8%af%db%8c%d9%86%d8%a7%d8%b1-%d8%a6%db%95%d9%85-%da%a9%d8%a7%d8%b1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=CHRA.TV}}</ref> * مەم و زین، ٢٠١٤<ref name=":1" /> * لە مردن گەڕایەوە، ٢٠١٧<ref>[http://zagrosn.com/35477-6 ئەیام ئەکرەم لە بەرھەمێکی نوێی شانۆییدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708054709/http://zagrosn.com/35477-6 |date= ٨ی تەممووزی ٢٠١٧ }}، ماڵپەڕی ئاژانسی ھەواڵی زاگۆرس، ١٤ی ئایاری ٢٠١٧ بڵاوکراوەتەوە.</ref> === بەھەمی میللی === بەشێکی زۆر لەکارەکانی ئەیام ئەکرەم لەڕێگای سیدییەوە لە تۆمارگاکانی ھەرێمی کوردستان دەفرۆشرێن،<ref name=":0"/> ھەروەھا لە چەند ئەڵقەیەکی بەرنامەی [[بەزمی بەزم]] لە کەناڵی [[کوردماکس]] ڕۆڵی گێڕاوە.<ref>[http://www.basnews.com/so/babat/427612 بەڤیدیۆ.. شەمۆ و توانا پڕۆگرامێکی نوێ پێشکەشی ھەوادارانیان دەکەن]، ماڵپەڕی [[باسنیوز]]، ٦ی نیسانی ٢٠١٨.</ref> * لەزگە * شەمۆ مۆبایل * شەوی زاوا<ref>[https://www.nrttv.com/Nrt2/News.aspx?id=12484&MapID=4 دڵسۆز ماوەتی: ھێشتا بەشدارییکردنی ژنان لە کاری ھونەرییدا وەک پێویست نییە]، ئێن ئارتی٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بڵاوکراوەتەوە.</ref> * سێ دزی باش * فەرتەنە == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|1918508}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:شانۆکارانی کورد]] [[پۆل:شانۆکارانی خەڵکی ھەولێر]] gpye6kcri7akiuybibzhgaow3tm23f7 0 166894 1586298 1585527 2026-05-23T18:27:07Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1586298 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Logo wiki basij.png}} '''میلیشیاکانی ئێران''' ناسراو بە '''بەسیج''' ({{بە فارسی|سازمان بسیج مستضعفین}}) بناغەدانەری ئەم ھێزە [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بوو. لە ساڵی ١٩٨١دا لە[[شەڕی ئێران و عێراق]]دا دروست بووە و لقێکی/بەشێکی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] [[ئێران]] چووە سەر ئەم میلیشیایە، و بەشداری لە [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]دا کردووە، لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە بە تیرۆریست ناونراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == زاراوەناسی == «بەسیج» ({{langx|fa|بسيج}}) وشەیەکی [[فارسی]]یە کە بە شێوەی جۆراوجۆر وەک بەسیجکردن، ئامادەکاریی گشتی، ویستی نیشتمانی و بڕیاری جەماوەری، و یەکگرتوویی و ئامادەکاریی گەل بۆ ئەنجامدانی کارە گرینگەکان پێناسە کراوە.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/%D8%A8%D8%B3%DB%8C%D8%AC/ بسیج] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221106072703/https://abadis.ir/fatofa/%D8%A8%D8%B3%DB%8C%D8%AC/ |date=6 November 2022 }} abadis.ir</ref> == مێژوو == === شەڕی ئێران و عێراق === [[پەڕگە:Mobilization of Basij, Iran-Iraq War (17).jpg|وێنۆک|خۆبەخشانی بەسیج لە کاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا]] ڕێبەری باڵا [[ئایەتوڵڵا]] [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] لە تشرینی دووەمی ١٩٧٩دا، لە کاتی [[شۆڕشی ئێران]]دا، داوای دامەزراندنی میلیشیایەکی لاوانی کرد. بەسیج لە ٣٠ی نیسانی ١٩٨٠دا دامەزرا. بۆ ئەوانەی تەمەنیان لە سەرووی ١٨ ساڵ و خوار تەمەنی ٤٥ ساڵ بوو، کراوە بوو. لە کاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]]دا سەدان ھەزار کەس وەک خۆبەخش چوونە ناو بەسیج، لەوانە منداڵانی تەمەن ١٢ ساڵ و پیاوانی بەساڵاچووی بێکار، کە ھەندێکیان لە ھەشتاکانی تەمەنیاندا بوون.{{citation needed|date=August 2025}} بەپێی وتەی مێھران ڕیازاتی، ئەم خۆبەخشانە کەوتبوونە ژێر کاریگەریی عەشقی [[شیعە]] بۆ شەھیدبوون و کەشی نیشتمانپەروەریی بەسیجکردنی شەڕەکە؛ زۆربەی جار ئەوان لە پاشخانێکی [[ھەژار]] و لادێنشینەوە ھاتبوون. لە ڕێگەی سەردانی خوێندنگەکان و ھەڵمەتێکی چڕی میدیایییەوە ھان دەدران. لە کاتی شەڕەکەدا، سوپای پاسداران ئەندامانی بەسیجی وەک سەرچاوەیەک بەکار دەھێنا بۆ دابینکردنی ھێزی مرۆیی.<ref>''Khomeinis Warriors: Foundation of Irans Regime, Its Guardians, Allies around the World, War Analysis, and Strategies'' by Mehran Riazaty, {{ISBN|978-1514470336}}</ref> بەپێی وتەی باقر موعین، بەسیج بە ئەنجامدانی ھێرشی شەپۆلی مرۆیی ناسراون کە کێڵگە مینڕێژکراوەکانیان پاک دەکردەوە یان تەقەی دووژمنیان بۆ خۆیان ڕادەکێشا.<ref name=moin>[https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC ''Khomeini: Life of the Ayatollah''] by [[Baqer Moin]]</ref> تەکتیکی باوی ھێرشی شەپۆلی مرۆیی بۆ بەسیجییەکان ئەوە بوو (کە زۆرجار زۆر بە سووکی پڕچەک کرابوون و بێ پشتیوانیی تۆپخانە یان ھێزی ئاسمانی بوون) بە ڕیزە ڕاستەکان بەرەو پێش بڕۆن. لەکاتێکدا ژمارەی قوربانییەکان زۆر بوو، بەڵام تەکتیکەکە زۆرجار سەرکەوتوو دەبوو کاتێک دژی ئەندامانی کەم-ڕاھێنراوی سوپای ئاساییی [[عێراق]] بەکار دەھێنرا.<ref>Cited in: [[Erich Wiedemann]], "Mit dem Paradies-Schlüssel in die Schlacht", in: ''[[Der Spiegel]]'', no. 31/1982, p. 93.</ref><ref>''Iran at War: 1500–1988'' (Pg. 363) By [[Kaveh Farrokh]]</ref> بەپێی وتەی دیلیپ ھیرۆ، تا بەھاری ١٩٨٣ بەسیج ٢٫٤ ملیۆن ئێرانییان لەسەر بەکارھێنانی چەک ڕاھێنابوو و ٤٥٠،٠٠٠ کەسیان ناردبووە بەرەکان.<ref>[[Hiro, Dilip]], ''Iran under the Ayatollahs'', Routledge and Kegan, 1985, p.237</ref> لە ساڵی ١٩٨٥دا دەزگای ئیرنا بە گێڕانەوە لە [[حوجەتولئیسلام ڕەحمانی]]، ژمارەی بەسیجییەکانی بە ٣ ملیۆن کەس دانا. «نووسینگەی تاران» مەزەندە دەکات کە بەرزترین ژمارەی بەسیجییەکان لە بەرەکاندا تا کانوونی یەکەمی ١٩٨٦ گەیشتبێتە ١٠٠،٠٠٠ کەس. بەپێی وتەی ڕادیۆ لیبەرتی، تا کۆتاییی شەڕی ئێران و عێراق، زۆربەی بەسیجییەکان خزمەتیان بەجێھێشت و گەڕانەوە سەر ژیانی ئاسایییان، زۆرجار دوای چەندین ساڵ مانەوە لە بەرەکاندا. تا ساڵی ١٩٨٨، ژمارەی بازگەکانی بەسیج بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کرد، بەڵام بەسیج ھێشتا حیجابیان دەسەپاند، ژنانیان بەھۆی پێشێلکردنی ڕێساکانی پۆشاک دەستگیر دەکرد، و گەنجانیان بەھۆی بەشداریکردن لە ئاھەنگە تێکەڵاوەکان یان بوون لە شوێنە گشتییەکان لەگەڵ ڕەگەزی بەرامبەر کە خزمەتیان نەبوو، دەستگیر دەکرد.<ref name="Molavi, 2005 p.89">Molavi, ''The Soul of Iran'' (2005), p. 89</ref> لە ساڵی ١٩٨٨دا، ڕێکخراوەکانی بەسیجیی [[زانکۆ]] لە ناوەندەکانی خوێندنی باڵا دامەزران بۆ بەرەنگاربوونەوەی «ڕۆژاوازەدەیی» و جووڵەی ئەگەریی خوێندکاران دژی [[حکوومەت]].<ref name="Molavi, 2005 p.89" /> == ڕامیاری == لە ڕووی [[بیردۆز]]ییەوە، بەسیج لەلایەن [[دەستووری ئێران]]ەوە لە تێوەگلان لە [[ڕامیاری]] قەدەغە کراون، بەڵام سەرکردایەتییەکەی بە چالاک دەژمێردرێت، بەتایبەتی لە کاتی و دوای ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٠٥ی [[سەرۆککۆمار]] [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]. لە ھەڵبژاردنەکانی ڕابردوودا ئەندامانی میلیشیا دەنگیان بە ھەم توندڕەوەکان و ھەم چاکسازیخوازان داوە. سەرۆک [[مەحموود ئەحمەدینەژاد|ئەحمەدینەژاد]] پاڵپشتییەکی بەرچاوی لە ئەندامانی [[میلیشیا]] وەرگرت، کە زۆرێکیان لە ڕامیارییەکانی ئەو لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا سوودمەند بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Profile: Basij militia force|ئیش=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8106699.stm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090622151024/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8106699.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|df=dmy-all}}</ref> ڕێبەری باڵا خامنەیی بەسیجی وەک «گەورەترین ھیوای نەتەوەی ئێران» و «دارێکی بێگەرد» پەسن کرد.<ref name="english.khamenei.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |سەردێڕ=Supreme Leader's Speech to Basij Members |بڵاوکەرەوە=Khamenei.ir |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112211620/http://english.khamenei.ir//index.php?option=com_content&task=view&id=781&Itemid=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|df=dmy}}</ref> == مشتومڕ == میلیشیای بەسیج لەمێژە سەرچاوەی مشتومڕی ناوخۆیی و نێونەتەوەیییە بەھۆی ڕۆڵە ناوەندییەکەی لە سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییەکان و سەپاندنی گونجانی ئایدۆلۆژی لە ئێراندا. لە کاتێکدا بە فەرمی ئەرکی پێسپێردراوە بۆ پەرەپێدانی بەھاکانی ئیسلامی و پشتگیریکردنی ڕێککاری گشتی، ئەم ھێزە بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕەخنەی لێ گیراوە بەھۆی تێوەگلانی لە پێشێلکارییەکانی [[مافی مرۆڤ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Iran's Basij force: specialists in cracking down on dissent |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-basij-force-specialists-cracking-down-dissent-2022-09-22/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Kangarlou |یەکەم=Tara |ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |سەردێڕ=The Brutal Militia Trained to Kill for Iran's Islamic Regime |ناونیشان=https://time.com/6238623/iran-basij-militia-meaning-mahsa-amini/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |magazine=TIME |زمان=en |archive-date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924221626/https://time.com/6238623/iran-basij-militia-meaning-mahsa-amini/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2023-country-reports-on-human-rights-practices/iran/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=United States Department of State |زمان=en-US}}</ref> بانگەشەکانی دژ بە بەسیج دەستگیرکردنی سەرەڕۆیانە، [[ئەشکەنجەدان]]، [[توندوتیژیی سێکسی]]، و ئامانجکردنی کەسانی تەمەن بچووک دەگرێتەوە. سەرەڕای ئەوەش، ڕۆڵی گرووپەکە لە سەپاندنی یاساکانی [[حیجاب]] و چاودێریکردنی ڕەفتاری مەدەنی نیگەرانیی ڕژدی لەبارەی تایبەتمەندی، سەربەخۆییی جەستەیی، و ئازادیی ڕادەربڕین دروست کردووە. ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی وەک [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی|لێبوردنی نێونەتەوەیی]] و [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] چەندین کەیسیان بەڵگەدار کردووە کە تێیدا ئەندامانی بەسیج ھێزی لە ڕادەبەدەر و ھەندێک جار، کوشندەیان لە کاتی ناڕەزایەتییەکاندا بەکارھێناوە، بەتایبەتی لە کاتی [[ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنی سەرۆککۆماری ئێران (٢٠٠٩)|ناڕەزایەتییەکانی بزووتنەوەی سەوزی ٢٠٠٩]] و [[شۆڕشی ژینا|ناڕەزایەتییەکانی مەھسا ئەمینیی ٢٠٢٢–٢٠٢٣]]. پەیوەندییە نزیکەکانی بەسیج لەگەڵ [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] و پارێزگاریکردن لێیان لە لێپرسینەوەی یاسایی زیاتر بووەتە ھۆی ڕەخنەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Iran unlawfully detaining human rights activists, including new Nobel peace laureate, UN expert says |ناونیشان=https://apnews.com/article/iran-human-rights-nobel-un-mohammadi-amini-f2c979e1c7ee3b380b09c36047445241 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=AP News |زمان=en}}</ref> ڕۆڵـی بەسیج ھەروەھا لە پەیوەندی لەگەڵ [[کۆمەڵکوژییەکانی ٢٠٢٦ی ئێران]] خرایە ژێر وردبینییەوە. ڕاپۆرتەکانی گرووپەکانی مافی مرۆڤ و چاودێرە نێونەتەوەیییەکان یەکەکانی بەسیجیان بە بەشداریکردن یان پاڵپشتیکردن لە سەرکوتکردنە توندوتیژە بەرفراوانەکان لەم ماوەیەدا بەستووەتەوە. بانگەشەکان تێوەگلان لە دەستبەسەرکردنی بەکۆمەڵ، بەکارھێنانی ڕێکخراوی ھێزی کوشندە دژی مەدەنییەکان، و ھاوکاری لەگەڵ دەزگا تەناھایییەکانی دیکە لە سەرکوتکردنی ئاڵۆزییەکان دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What happened at the protests in Iran? |ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2026/01/what-happened-at-the-protests-in-iran/ |وێبگە=Amnesty International |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەر دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Basij|بەسیج}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ئێران|شەڕ|سووریا}} [[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی کە لەلایەن ئەمریکاوە بەتیرۆریست دەستنیشانکراون]] [[پۆل:تەوەری بەرگری]] [[پۆل:مافەکانی مرۆڤ لە ئێران]] 5bjkprj4ufs9quo8jw8gi4o2363apg8 0 169702 1586265 1559865 2026-05-23T16:14:29Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1586265 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-شار}} '''گرێ سپی''' ({{بە عەرەبی|تل أبيض}}) شارێکە لە [[سووریا]]. کەوتووەتە [[پارێزگای ڕەققە]]. دانیشتووانی شارەکە ١٤٬٨٢٥ کەسن. گرێ سپی ٣٥٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە نزیکە لە سنووری [[تورکیا]]. لە [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]]، شارەکە سەرەتا لە ساڵی ٢٠١٢ کەوتە دەست [[سوپای ئازادی سووریا|سوپای سووریای ئازاد]]، دواتر لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن ھێزەکانی [[داعش]] گیرا. دواتر لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لەلایەن ھێزەکانی [[یەپەگە]] ئازادکرا. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، شارەکە لەلایەن تورکیا و ھێزە سوورییە ھاوپەیمانەکانی دەستی بەسەردا گیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی سووریا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Tell Abyad}} {{شارەکانی سووریا}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا|کوردستان}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] s7zq8nodtxspl6zist06iig5c89m152 1586266 1586265 2026-05-23T16:22:08Z 1silent scientist 51740 1586266 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-شار}} '''گرێ سپی''' ({{بە عەرەبی|تل أبيض}}) شارێکە لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] لە [[سووریا]]. کەوتووەتە [[پارێزگای ڕەققە]]. دانیشتووانی شارەکە ١٤٬٨٢٥ کەسن. گرێ سپی ٣٥٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە نزیکە لە سنووری [[تورکیا]]. لە [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]، شارەکە سەرەتا لە ساڵی ٢٠١٢ کەوتە دەست [[سوپای ئازادی سووریا]]، دواتر لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن ھێزەکانی [[داعش]] گیرا. دواتر لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لەلایەن ھێزەکانی [[یەپەگە]] ئازادکرا. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، شارەکە لەلایەن تورکیا و ھێزە سوورییە ھاوپەیمانەکانی دەستی بەسەردا گیرا. == مێژوو == لە [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|سەردەمی کۆن]]دا، گرێ سپی و ناوچەکانی دەوروبەری لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]ییەوە فەرمانڕەوایی دەکران و [[ئارامییەکان]] تێیدا نیشتەجێ بوون. گرێ سپی لەوانەیە شوێنی نیشتەجێگەی ئارامییەکانی سەردەمی [[ئاشووریی نوێ]] بێت بە ناوی «[[بالیخوو]]»، کە لە ٨١٤ [[پێش زایین|پ.ز]]دا ناوی ھاتووە.<ref name="Lipiński2000">{{cite book|author=Edward Lipiński|title=The Aramaeans: Their Ancient History, Culture, Religion|year=2000|publisher=Peeters Publishers|isbn=978-90-429-0859-8|pages=122–|url=https://books.google.com/books?id=rrMKKtiBBI4C&pg=PA122}}</ref> دواتر، ئیمپراتۆریەتیی جۆراوجۆر فەرمانڕەوایی ناوچەکەیان کردووە، وەک [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ڕۆمییەکان]]، [[بیزەنتییەکان]]، [[ساسانییەکان]]، [[ئەمەوییەکان]]، [[عەباسییەکان]] و لە کۆتاییدا [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]. گرێ سپی بە عوسمانی مایەوە تا کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، کاتێک لە کاتی [[دابەشکردنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا خرایە ناو [[مەنداتی فەڕەنسی لە سووریا]]. شارۆچکە نوێیەکە لەلایەن دەسەڵاتدارانی مەنداتی [[فەڕەنسا]]وە بۆ کۆنترۆڵکردنی سنوور لەگەڵ [[تورکیا]] دامەزرا، کە یەکەم دانیشتووانەکەی [[ئەرمەنییەکان|پەنابەرە ئەرمەنییەکانی]] [[ئەنادۆڵ]] بوون،<ref name="Fabrice Balanche2">{{cite web |last=Balanche |first=Fabrice |author-link=Fabrice Balanche |date=21 December 2018 |title=Tal Abyad: Achilles Heel of the Syrian Kurdish Belt |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/tal-abyad-achilles-heel-of-the-syrian-kurdish-belt |access-date=14 October 2019 |website=[[Washington Institute for Near East Policy|The Washington Institute]]}}</ref> ڕزگاربووانی ئەو ڕاگواستنانەی لە کاتی [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]]دا ئەنجامدرابوون، کە نزیکەی ٢٥٠ خێزانی ئەرمەنی پێش [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] لە شارەکەدا دەژیان.<ref name="al-monitor">{{cite news |last=Taştekin |first=Fehim |date= October 29, 2015 |title=Is Turkey setting a Kurdish trap? |url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/10/turkey-syria-isis-kurds-pyd-ankara-looking-for-border-cause.html |newspaper=Al-Monitor }}</ref> دوای [[ئەرمەنییەکان]]، [[ئەلبەقارە|ھۆزی عەرەبی بەقارە]]، کە بنەچەیان بۆ [[دێرەزوور]] دەگەڕایەوە، وەک ئەندامی [[سوپای شام]]ی فەڕەنسی گەیشتن و بڕیاریان دا لە ناوچەکەدا نیشتەجێ بن.<ref name="Fabrice Balanche2"/> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی سووریا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Tell Abyad}} {{شارەکانی سووریا}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا|کوردستان}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] 1ybanr60nwlssqapvvqyigryd4p8a3x 1586267 1586266 2026-05-23T16:22:28Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1586267 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-شار}} '''گرێ سپی''' ({{بە عەرەبی|تل أبيض}}) شارێکە لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] لە [[سووریا]]. کەوتووەتە [[پارێزگای ڕەققە]]. دانیشتووانی شارەکە ١٤٬٨٢٥ کەسن. گرێ سپی ٣٥٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە نزیکە لە سنووری [[تورکیا]]. لە [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]، شارەکە سەرەتا لە ساڵی ٢٠١٢ کەوتە دەست [[سوپای ئازادی سووریا]]، دواتر لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن ھێزەکانی [[داعش]] گیرا. دواتر لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لەلایەن ھێزەکانی [[یەپەگە]] ئازادکرا. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، شارەکە لەلایەن تورکیا و ھێزە سوورییە ھاوپەیمانەکانی دەستی بەسەردا گیرا. == مێژوو == لە [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|سەردەمی کۆن]]دا، گرێ سپی و ناوچەکانی دەوروبەری لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]ییەوە فەرمانڕەوایی دەکران و [[ئارامییەکان]] تێیدا نیشتەجێ بوون. گرێ سپی لەوانەیە شوێنی نیشتەجێگەی ئارامییەکانی سەردەمی [[ئاشووریی نوێ]] بێت بە ناوی «[[بالیخوو]]»، کە لە ٨١٤ [[پێش زایین|پ.ز]]دا ناوی ھاتووە.<ref name="Lipiński2000">{{cite book|author=Edward Lipiński|title=The Aramaeans: Their Ancient History, Culture, Religion|year=2000|publisher=Peeters Publishers|isbn=978-90-429-0859-8|pages=122–|url=https://books.google.com/books?id=rrMKKtiBBI4C&pg=PA122}}</ref> دواتر، ئیمپراتۆریەتیی جۆراوجۆر فەرمانڕەوایی ناوچەکەیان کردووە، وەک [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ڕۆمییەکان]]، [[بیزەنتییەکان]]، [[ساسانییەکان]]، [[ئەمەوییەکان]]، [[عەباسییەکان]] و لە کۆتاییدا [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]. گرێ سپی بە عوسمانی مایەوە تا کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، کاتێک لە کاتی [[دابەشکردنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا خرایە ناو [[مەنداتی فەڕەنسی لە سووریا]]. شارۆچکە نوێیەکە لەلایەن دەسەڵاتدارانی مەنداتی [[فەڕەنسا]]وە بۆ کۆنترۆڵکردنی سنوور لەگەڵ [[تورکیا]] دامەزرا، کە یەکەم دانیشتووانەکەی [[ئەرمەنییەکان|پەنابەرە ئەرمەنییەکانی]] [[ئەنادۆڵ]] بوون،<ref name="Fabrice Balanche2">{{cite web |last=Balanche |first=Fabrice |author-link=Fabrice Balanche |date=21 December 2018 |title=Tal Abyad: Achilles Heel of the Syrian Kurdish Belt |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/tal-abyad-achilles-heel-of-the-syrian-kurdish-belt |access-date=14 October 2019 |website=[[Washington Institute for Near East Policy|The Washington Institute]]}}</ref> ڕزگاربووانی ئەو ڕاگواستنانەی لە کاتی [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]]دا ئەنجامدرابوون، کە نزیکەی ٢٥٠ خێزانی ئەرمەنی پێش [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] لە شارەکەدا دەژیان.<ref name="al-monitor">{{cite news |last=Taştekin |first=Fehim |date= October 29, 2015 |title=Is Turkey setting a Kurdish trap? |url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/10/turkey-syria-isis-kurds-pyd-ankara-looking-for-border-cause.html |newspaper=Al-Monitor }}</ref> دوای [[ئەرمەنییەکان]]، [[ئەلبەقارە|ھۆزی عەرەبی بەقارە]]، کە بنەچەیان بۆ [[دێرەزوور]] دەگەڕایەوە، وەک ئەندامی [[سوپای شام]]ی فەڕەنسی گەیشتن و بڕیاریان دا لە ناوچەکەدا نیشتەجێ بن.<ref name="Fabrice Balanche2"/> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی سووریا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Tell Abyad}} {{شارەکانی سووریا}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] gto6v0w9nkzc2ujh7pn0h5tio94bax1 1586268 1586267 2026-05-23T16:23:12Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1586268 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-شار}} '''گرێ سپی''' ({{بە عەرەبی|تل أبيض}}) شارێکە لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] لە [[سووریا]]. کەوتووەتە [[پارێزگای ڕەققە]]. دانیشتووانی شارەکە ١٤٬٨٢٥ کەسن. گرێ سپی ٣٥٠ مەتر لە ئاستی دەریا بەرزترە. شارەکە نزیکە لە سنووری [[تورکیا]]. لە [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]، شارەکە سەرەتا لە ساڵی ٢٠١٢ کەوتە دەست [[سوپای ئازادی سووریا]]، دواتر لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن ھێزەکانی [[داعش]] گیرا. دواتر لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لەلایەن ھێزەکانی [[یەپەگە]] ئازادکرا. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، شارەکە لەلایەن تورکیا و ھێزە سوورییە ھاوپەیمانەکانی دەستی بەسەردا گیرا. == مێژوو == لە [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|سەردەمی کۆن]]دا، گرێ سپی و ناوچەکانی دەوروبەری لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]ییەوە فەرمانڕەوایی دەکران و [[ئارامییەکان]] تێیدا نیشتەجێ بوون. گرێ سپی لەوانەیە شوێنی نیشتەجێگەی ئارامییەکانی سەردەمی [[ئاشووریی نوێ]] بێت بە ناوی «[[بالیخوو]]»، کە لە ٨١٤ [[پێش زایین|پ.ز]]دا ناوی ھاتووە.<ref name="Lipiński2000">{{cite book|author=Edward Lipiński|title=The Aramaeans: Their Ancient History, Culture, Religion|year=2000|publisher=Peeters Publishers|isbn=978-90-429-0859-8|pages=122–|url=https://books.google.com/books?id=rrMKKtiBBI4C&pg=PA122}}</ref> دواتر، ئیمپراتۆریەتیی جۆراوجۆر فەرمانڕەوایی ناوچەکەیان کردووە، وەک [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ڕۆمییەکان]]، [[بیزەنتییەکان]]، [[ساسانییەکان]]، [[ئەمەوییەکان]]، [[عەباسییەکان]] و لە کۆتاییدا [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]. گرێ سپی بە عوسمانی مایەوە تا کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، کاتێک لە کاتی [[دابەشکردنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا خرایە ناو [[ژێرفەرمانی فەڕەنسی لە سووریا]]. شارۆچکە نوێیەکە لەلایەن دەسەڵاتدارانی ژێرفەرمانی [[فەڕەنسا]]وە بۆ کۆنترۆڵکردنی سنوور لەگەڵ [[تورکیا]] دامەزرا، کە یەکەم دانیشتووانەکەی [[ئەرمەنییەکان|پەنابەرە ئەرمەنییەکانی]] [[ئەنادۆڵ]] بوون،<ref name="Fabrice Balanche2">{{cite web |last=Balanche |first=Fabrice |author-link=Fabrice Balanche |date=21 December 2018 |title=Tal Abyad: Achilles Heel of the Syrian Kurdish Belt |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/tal-abyad-achilles-heel-of-the-syrian-kurdish-belt |access-date=14 October 2019 |website=[[Washington Institute for Near East Policy|The Washington Institute]]}}</ref> ڕزگاربووانی ئەو ڕاگواستنانەی لە کاتی [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]]دا ئەنجامدرابوون، کە نزیکەی ٢٥٠ خێزانی ئەرمەنی پێش [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] لە شارەکەدا دەژیان.<ref name="al-monitor">{{cite news |last=Taştekin |first=Fehim |date= October 29, 2015 |title=Is Turkey setting a Kurdish trap? |url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/10/turkey-syria-isis-kurds-pyd-ankara-looking-for-border-cause.html |newspaper=Al-Monitor }}</ref> دوای [[ئەرمەنییەکان]]، [[ئەلبەقارە|ھۆزی عەرەبی بەقارە]]، کە بنەچەیان بۆ [[دێرەزوور]] دەگەڕایەوە، وەک ئەندامی [[سوپای شام]]ی فەڕەنسی گەیشتن و بڕیاریان دا لە ناوچەکەدا نیشتەجێ بن.<ref name="Fabrice Balanche2"/> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی سووریا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Tell Abyad}} {{شارەکانی سووریا}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] 0ubco4dk19vc2v7xyp430nrjy28u6om 0 170193 1586282 1475785 2026-05-23T17:30:07Z 1silent scientist 51740 1586282 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = کۆماری ئارتساخ |common_name = ئارتساخ |native_name = Արցախի Հանրապետություն |image_flag = Flag of Artsakh.svg |image_coat = Emblem of the Republic of Artsakh.svg |national_anthem = {{native name|hy|[[Azat u ankakh Artsakh|Ազատ ու Անկախ Արցախ]]|italics=off}}{{ھن}}{{lower|0.1em|''Azat u Ankakh Artsakh''}} {{nbsp|2}}([[Wikipedia:Naming conventions (Armenian)|transliteration]]){{ھن}}''ئارتساخی ئازاد و سەربەخۆ''{{ھن}}{{چینی ناوەند}}{{کۆتایی}} |image_map = Nagorno-Karabakh Republic (orthographic projection).svg |capital = [[ئیستیپاناکارت]] |coordinates = {{Coord|39|52|N|46|43|E|type:city|display=inline,title}} |largest_city = پایتەخت |official_languages = [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]^a |government_type = یەک ویلایەتی، پەرلەمانی، کۆماری |leader_title1 = سەرۆککۆمار |leader_name1 = [[ئارایک ھارووتونیان]] |leader_title2 = سەرۆکی پەرلەمان |leader_name2 = [[ئارتور تووماسیان]] |legislature = [[کۆبوونەوەی میللی]] |sovereignty_type = سەربەخۆیی لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] |established_event1 = خۆبەڕێوەبەری |established_date1 = {{nowrap|٢ ئەیلوولی ١٩٩١<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zürcher |یەکەم=Christoph |authorlink=:de:Christoph Zürcher |سەردێڕ=The Post-Soviet Wars: Rebellion, Ethnic Conflict, and Nationhood in the Caucasus |ناونیشان=https://archive.org/details/postsovietwarsre00zurc |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=New York University Press |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٩٧٠٩-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/postsovietwarsre٠٠zurc/page/١٦٨ ١٦٨]|edition=[Online-Ausg.].}}</ref>}} |established_event2 = ڕاگەیاندن |established_date2 = ١٠ کانوونی یەکەم ١٩٩١ |established_event3 = [[ھێرشی ٢٠٢٣ی ئازەربایجان بۆ سەر ناگۆرنۆ-قەرەباغ|ھێرشی ئازەربایجان]] |established_date3 = ١٩–٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ |established_event4 = ھەڵوەشانی نافەرمی |established_date4 = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ |established_event5 = ھەڵوەشانی فەرمی |established_date5 = ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |area_km2 = ١١٤٥٨ |area_rank = |area_sq_mi = ٤٤٢٤ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_footnote = |percent_water = |population_estimate = |population_census = 150,932<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat-nkr.am/hy/2010-11-24-10-40-02/597--2015 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160416093350/http://www.stat-nkr.am/hy/2010-11-24-10-40-02/597--2015 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٦ |سەردێڕ=ԼՂՀ 2015Թ. ՄԱՐԴԱՀԱՄԱՐԻ ՆԱԽՆԱԿԱՆ ՕՊԵՐԱՏԻՎ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ |بڵاوکەرەوە=STAF NKRE |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> |population_estimate_year = |population_census_year = ٢٠١٥ |population_census_rank = ١٩١ |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |demonym = Artsakhtsi |GDP_PPP = $713 million |GDP_PPP_year = ٢٠١٩ |GDP_PPP_rank = n/a |GDP_PPP_per_capita = $٤٬٨٠٣ |GDP_PPP_per_capita_rank = n/a |Gini = <!--number only--> |Gini_year = |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref = |Gini_rank = |HDI = <!--number only--> |HDI_year = |HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> |HDI_ref = |HDI_rank = |iso3166code = AM |currency = {{unbulleted list | [[Artsakh dram]] | [[Armenian dram]] }} |currency_code = AMD |time_zone = [[Armenia Time|AMT]] |utc_offset = +٤ |drives_on = ڕاست |calling_code = [[Telephone numbers in the Republic of Artsakh|+374]] 47^c |cctld = [[.am]], [[.հայ]] |footnote_a = The constitution guarantees "the free use of other languages spread among the population". |footnote_b = Head of state and head of government, after the post of prime minister was abolished following a [[2017 Nagorno-Karabakh constitutional referendum|constitutional referendum]]. |footnote_c = +374 97 for mobile phones. |status = [[International recognition of Artsakh|Unrecognised state]]{{ھن}}[[Community for Democracy and Rights of Nations#Members|Recognised by 3 non-UN members]] |today=}} '''ئارتساخ''' بە فەرمی '''کۆماری ئارتساخ''' ({{Lang-hy|Արցախի Հանրապետություն}} ''{{Lang|hy-Latn|Arts'akhi Hanrapetut’yun}}'')، ھەروەھا ناسراو بە '''کۆماری شاخاویی ناگۆرنۆ-قەرەباغ'''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Artsakh {{!}} NKR|ناونیشان=http://www.nkr.am/en/constitution-of-Artsakh|وێبگە=www.nkr.am|بڵاوکەرەوە=وەزارەتی کاروباری دەرڤە کۆماری ئارتساخ|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181230103339/http://www.nkr.am/en/constitution-of-Artsakh|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وڵاتێکی سەربەخۆی [[دی فاکتۆ]] لە باشووری [[قەوقاز]] و ھەرێمی [[ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] بوو کە بەپێی سنوورە نێونەتەوەیییەکان بەشێک لە [[ئازەربایجان]] ھەژمار دەکرا. ئەم کۆمارە یەکێک لە ناوچە کێشە لەسەرەکانی باشووری قەوقاز لە نێوان دوو وڵاتی ئازەربایجان و [[ئەرمەنستان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆماری ناگۆرنۆ_قەرەباغ (ئارتساخ)|ناونیشان=http://www.chawykurd.com/details.aspx?=hewal&jmare=16937&Jor=64&Jor2=94|وێبگە=chawykurd.com|بڵاوکەرەوە=چاوی کورد|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210304071146/http://www.chawykurd.com/details.aspx?=hewal&jmare=16937&Jor=64&Jor2=94|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە سەردەمی [[یەکێتیی سۆڤیەت]]دا ناگۆرنۆ-قەرەباغ کە زۆربەی دانیشتووانی [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] بوون، وەک ناوچەیەکی ئۆتۆنۆمی لەناو خاکی کۆماری ئازەربایجاندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=جەبار|دوایین١=قادر|سەردێڕ=کێشەی نەگۆڕنە قەرەباخ و چارەنووسی کوردانی کەفکاز|ناونیشان=https://www.nasnews.com/kurd/view.php?cat=16637|وێبگە=nasnews.com|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201017042218/https://www.nasnews.com/kurd/view.php?cat=16637|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆربەی دانیشتووانی کۆمارەکە لە ئەرمەنییەکان پێکدەھات. سەرئەنجام بەھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی ئازەربایجان بۆ سەر ناگۆرنۆ-قەرەباغ]]، کۆماری ئارتساخ ھەڵوەشایەوە و لەناوچوو. == بنەچەی وشەی ئارتساخ == دەقە نەخشێنراوەکان کە دەگەڕێنەوە بۆ سەردەمی [[ئورارتوو|ئورارتی]] بەپێی شوێنەوارناسان ئاماژەیان بە ناوە جیاوازەکانی وەک ئارداخ و ئوردیخ و ئاتاخوونی کردووە، ھەروەھا مێژوونووسی کلاسیک سترابۆ لە [[پەرتووک]]ەکەیدا «جوگرافیا» ئاماژەی بەوە کردووە ئەو ناوچەیەی کە بە ئۆرکیستین ناوی دەبات، ناوی کۆنی ئارتساخە. دەیڤید لانگ وای دانا کە ناوی کۆنی ئارتساخ لە ناوی پاشا [[ئارتاکسیاسی یەکەم]]، پاشای ئەرمەنستان لە (١٩٠–١٥٩ پێش زایین) وەرگیراوە، کە بە دامەزرێنەری بنەچەی ئارتچیاد و شانشینی ئەرمەنستانی گەورە دادەندرێت. لە کاتێکدا گرووپێکی دیکە پێیان وایە ناوی ئارتساخ لە (ئار) بە واتای ئاران و (تساخ) بە واتای دارستان وەرگیراوە تا ناوەکە ببێتە دارستانەکانی ئاران سیساکین، کە یەکێکە لە خانەدانە ئەرمەنییەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەرمەنستان.<ref name="ASE">{{باللغة|hy}} {{Ill-WD2|Ulubabyan, Bagrat|id=Q4474844}}. ''«Արցախ»'' (Arts'akh). [[الموسوعة السوفيتية الأرمينية]]. vol. ii. Yerevan: [[الأكاديمية الأرمنية للعلوم]], 1976, pp. 150–151.</ref><ref>Christopher Walker. The Armenian presence in Mountainous Karabakh, in John F. R. Wright et al.: Transcaucasian Boundaries (SOAS/GRC Geopolitics). 1995, p. 91</ref> سەبارەت بە وشەی ناگۆرنی قەرەباغ، بەشی یەکەم ناگۆرنی لە [[زمانی ڕووسی]] وەرگیراوە بە واتای چیاکان، بەشی دووەم [[قەرەباغ]] وشەیەکی [[زمانە تورکییەکان|تورکییە]] کە بەواتای وشەیی دێتە «[[پارک|باخچەی]] [[ڕەش]]». [[ئینگلیز|ئینگلیزەکان]] بەزۆری ناوی چیاکانی قەرەباغ لە ناوچەکە دەنێن بۆ تێپەڕاندنی ئەو وزە نەرێنییەی کە بە ناوی ناگۆرنی قەرەباغەوە بەستراوەتەوە بەھۆی جەنگەوە.<ref>Chorbajian, Levon; Donabedian Patrick; Mutafian, Claude. The Caucasian Knot: The History and Geo-Politics of Nagorno-Karabagh. NJ: Zed Books, 1994, p. 52</ref> == سوپا == سوپا ملکەچی فەرماندەیی مەدەنی حکوومەتە بەپێی دەستووری کۆماری ئارتساخ، سوپای بەرگری ئارتساخ بە فەرمی لە ٩ی ئایاری ١٩٩٢ بۆ بەرگریکردن لە دژی ئازەربایجان دامەزرا، کاتێک سوپای ئازەربایجان لە ١٢ی ئایاری ١٩٩٤ دەستی بە تەقەکردن کرد. سوپای بەرگری ئارتساخ لە ئێستادا لە نزیکەی ١٨،٠٠٠–٢٠،٠٠٠ ئەفسەر و سەرباز پێکدێت، ٨،٥٠٠ کەسیان ھاووڵاتیی ئارتساخن و ئەوەی دیکەش کە نزیکەی ١٠،٠٠٠ کەسە خەڵکی ئەرمەنستانن، ھەروەھا سوپا خاوەنی ١٧٧–٣١٦ تانک و ٢٥٦–٣٢٤ ئۆتۆمبێلی شەڕکەری زیادە و ٢٩١–٣٢٢ تفەنگ و گوللەیە. ئەرمەنستان چەک و پێداویستییە سەربازییەکانی دیکە بۆ ئارتساخ دابین دەکات، ھەروەھا چەندین کەتیبەی سوپای ئەرمەنستان ڕاستەوخۆ لە ناوچەی ئارتساخ لە خاکە داگیرکراوەکانی ئازەربایجان بڵاوبوونەتەوە. سوپای بەرگری ئارتساخ لە ساڵی ١٩٩٢ لە شووشا جەنگا و ڕێڕەوی [[لاچین]]ی لە نێوان [[ئەرمەنستان]] و [[ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] (١٩٩٢) کردەوە و لە ساڵی ١٩٩٢ تا ١٩٩٤ بەرگری لە بەرەی مارتاکێرت کرد. == ئابووری کۆماری ئارتساخ == باری کۆمەڵایەتی و ئابووری کۆماری ئارتساخ بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەر بووە بەو جەنگەی کە لە ١٩٩١–١٩٩٤ بەردەوام بوو، لەگەڵ ئەوەشدا زۆرێک لە وەبەرھێنانی بیانی دەرکەوت، زۆربەی سەرمایەی وەبەرھێنانیش لە [[ئەرمەنستان]]، [[ڕووسیا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[فەڕەنسا]]، [[ئوسترالیا]]، [[ئێران]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] دێت. کەرتی پەیوەندییەکان بە تایبەتی لەگەڵ قەرەباغ تێلیکۆم گەشەی کردووە بە وەبەرھێنانی ملیۆنان دۆلار لە مۆبایلدا بە بەڕێوەبردنی کۆمپانیایەکی لوبنانی، ھەروەھا دەرھێنانی [[مس]] و [[زێڕ]] لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە لەگەڵ پەرەپێدان و دەستپێکردنی سپاردەکانی درمبۆن پێشکەوتووە. نزیکەی ٢٧–٢٨ ھەزار تۆنیان لێ بەرھەم دەھێندرێت بە تێکڕای ڕێژەی مس لە ١٩ بۆ ٢١٪ و ڕێژەی زێڕ لە ٣٢ بۆ ٣٤ جم/تۆن. ئازەربایجان تەواوی کارەکانی کانزا لە ناگۆرنی قەرەباغ بە نایاسایی دادەنێت و بەڵێنی داوە گرێبەست لەگەڵ کۆمپانیایەکی وردبینی نێونەتەوەیی بکات بۆ دیاریکردنی ئەو زیانانەی کە بەھۆی ئەوەوە بەر کۆمپانیای بەڕێوەبردنی خاوی حکوومی ئازەربایجان کەوتووە. [[حکوومەتی ئازەربایجان]] لە ساڵی ٢٠١٨دا ڕای گەیاند کە پلانی ھەیە ڕێگری لە ھەناردەکردنی [[قەرەباغ]] بکات لە دادگای نێونەتەوەیی و یەکە کانی جێبەجێکردنی یاسا لەو وڵاتانەی کە کۆمپانیاکانی کانزا تێیدا تۆمارکراون و تێوەگلاون. سیستمی بانکی لەلایەن بانکی ئارتساخ (بانکێکی ئەرمەنییە بنکەکەی لە [[یەریڤان]]ە و ئەرکەکانی بانکی ویلایەتی ناگۆرنی قەرەباغ جێبەجێ دەکات) و چەند بانکێکی تری ئەرمەنی بەڕێوە دەبرێت. [[کشتوکاڵ]] و پرۆسێسکردنی بەرھەمە کشتوکاڵییەکان، بە تایبەتی [[مەی]] (وەک کۆگاکردنی مەی و [[ئەلکھول|کحوول]]ی کۆنیاک) یەکێکە لە ئاڕاستە لە پێشینەکانی گەشەپێدانی ئابووری ئارتساخ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|ئازەربایجان|ئەرمەنستان|ئەورووپا|وڵاتەکان|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Republic of Artsakh}} [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئەرمەنی ئاخێو]] [[پۆل:مەڵبەندە کێشە لەسەرەکانی ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٢]] [[پۆل:دابەشکارییەکانی کۆماری ئازەربایجان]] [[پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە]] [[پۆل:ئاسیا لە ١٩٩٢]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١]] a889gdbep1ea9pzz9mv6txwr0amz8p4 0 172898 1586364 1402214 2026-05-24T08:27:10Z 1silent scientist 51740 1586364 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:شهرستان بویراحمد - BoyerAhmad county.png|وێنۆک|چەپ|300px|جێگەی شارستانی بۆیەر ئەحمەد لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]دا بە ڕەنگی سەوز نیشان دراوە]] '''شارستانی بۆیەر ئەحمەد''' ({{بە فارسی|شهرستان بویراحمد}}) یەکێک لە شارستانەکانی [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]ی [[ئێران]]ە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری [[یاسووج]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> ==مێژوو== دوای سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، گوندی «مادەوانی سەروو» بەرزکرایەوە بۆ پلەی شار وەک [[مادەوان، ئێران|مادەوان]].<ref name="Madavan City">{{cite report|title=The transformation of Madavan-e Olya village from Sarrud-e Shomali Rural District in the Central District of Boyer-Ahmad County in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province to Madavan city|language=fa|website=qavanin,ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/119426|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812002401/https://qavanin.ir/Law/PrintText/119426|publisher=Ministry of the Interior, Political-Defense Commission of the Government Board|last=Davodi|first=Parviz|archive-date=12 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 29 July 1386|id=Proposal 93023/42/1/1; Letter 58538/T26118AH|access-date=12 August 2023}}</ref> دوای سەرژمێریی ٢٠١١، [[ناوچەی کەبگیان]] لە [[شارستانی دانا]] جیاکرایەوە بۆ ئەوەی پەیوەست بێت بە شارستانی بۆیەر ئەحمەد.<ref name="Kabgian District Transfer">{{cite report|title=Approval letter regarding the annexation of Kabgian District with its center of the city of Chitab from Dana County to Boyer-Ahmad County|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Council Research Center|url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/793633|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204147/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/793633|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Rahimi|first=Mohammadreza|archive-date=24 June 2021|date=c. 2021|orig-date=Approved 20 May 1389|id=Proposal 8877/42/1/4/1; Letter 158802/T38854H; Notification 89699/T44509K|access-date=12 August 2023}}</ref> دوای سەرژمێریی ٢٠١٦، شاری مادەوان و چەند گوندێک لەگەڵ شاری [[یاسووج]] تێکەڵکران.<ref name="Madavan and Yasuj Merger">{{cite news|title=The annexation of several villages to the city of Yasuj: The merger of the cities of Madavan and Yasuj was approved|language=fa|website=mehrnews.com|via=Mehr News Agency|url=https://www.mehrnews.com/news/5776562/الحاق-چند-روستا-به-شهر-یاسوج-ادغام-شهرهای-مادوان-و-یاسوج-تصویب|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812004041/https://www.mehrnews.com/news/5776562/الحاق-چند-روستا-به-شهر-یاسوج-ادغام-شهرهای-مادوان-و-یاسوج-تصویب|publisher=Ministry of the Interior, Board of Ministers|archive-date=12 August 2023|date=14 August 1402|orig-date=Approved 13 May 1302|id=Proposal 195155|access-date=12 August 2023}}</ref> [[گوندەواری سپیدار (شارستانی بۆیەر ئەحمەد)|گوندەواری سپیدار]] لە [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی بۆیەر ئەحمەد)|ناوچەی ناوەندی]] جیاکرایەوە لە کاتی پێکھێنانی [[ناوچەی سپیدار]]، لەگەڵ [[گوندەواری سیڤاکی]] نوێ؛<ref name="Sepidar District Formation">{{cite report|title=Letter of approval regarding the national divisions of Boyer-Ahmad County in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/TreeText/267287|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812105750/https://qavanin.ir/Law/TreeText/267287|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=12 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 10 August 2018|id=Proposal 28230|access-date=12 August 2023}}</ref> و گوندی [[سپیدار، ئێران|سپیدار]] بەرزکرایەوە بۆ پلەی شار.<ref name="Sepidar City">{{cite news|title=The approval of the Ministry of the Interior to upgrade the village of Sepidar, Boyer-Ahmad County, to a city|language=fa|website=mehrnews.com|via=Mehr News Agency|url=https://www.mehrnews.com/news/5244110/موافقت-وزارت-کشور-با-ارتقای-روستای-سپیدار-بویراحمد-به-شهر|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812111628/https://www.mehrnews.com/news/5244110/موافقت-وزارت-کشور-با-ارتقای-روستای-سپیدار-بویراحمد-به-شهر|publisher=Ministry of the Interior|archive-date=12 August 2023|date=5 July 1400|last=Fazli|first=Rahmani|access-date=12 August 2023}}</ref> لە ٢٠١٩، [[ناوچەی مارگوون]] لە شارستانەکە جیاکرایەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی مارگوون]].<ref name="Margown County Establishment">{{cite report|title=Divisional changes and reforms in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/267292|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811213059/https://qavanin.ir/Law/PrintText/267292|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=11 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 8 October 2018|id=Proposal 245367|access-date=11 August 2023}}</ref> ==دیمۆگرافی== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٢١٢٬٥٥٢ کەس بووە لە ٤٣٬٤٩٠ خێزاندا.<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٢٤٣٬٧٧١ کەسی لە ٥٨٬٢٨١ خێزاندا بژاردووە.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٢٩٩٬٨٨٥ کەس لە ٧٧٬٥٦٩ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> ===دابەشکارییە کارگێڕییەکان=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی بۆیەر ئەحمەد لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی بۆیەر ئەحمەد |- ! دابەشکارییە کارگێڕییەکان !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province" /> !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province" /> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province" /> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی بۆیەر ئەحمەد)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''١٧٤٬٨٤٦''' || style="text-align: right;"| '''٢١٠٬١٩٢''' || style="text-align: right;"| '''٢٦٠٬٨٤٠''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دەشتی ڕووم|گوندەواری دەشتی ڕووم]] || style="text-align: right;"| ٩٬٨٧٤ || style="text-align: right;"| ٩٬٨٠٣ || style="text-align: right;"| ١٠٬٨٥٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کاکان|گوندەواری کاکان]] || style="text-align: right;"| ٢٬٢٨١ || style="text-align: right;"| ١٬٩٧٥ || style="text-align: right;"| ١٬٧٠٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەروودی باشوور|گوندەواری سەروودی باشوور]] || style="text-align: right;"| ٣١٬٥٠٣ || style="text-align: right;"| ٤٤٬١١٢ || style="text-align: right;"| ٥٣٬٧٢٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەروودی باکوور|گوندەواری سەروودی باکوور]] || style="text-align: right;"| ٢٥٬٩٠٨ || style="text-align: right;"| ٢٧٬٣٩٥ || style="text-align: right;"| ٣٤٬١٤٠ |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری سپیدار || style="text-align: right;"| ٨٬٤٩٤ || style="text-align: right;"| ٧٬٦٢٥ || style="text-align: right;"| ٧٬٨٠٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[مادەوان، ئێران|مادەوان]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١٠٬٧٧٧ || style="text-align: right;"| ١٨٬٠٧٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[یاسووج]] (شار) || style="text-align: right;"| ٩٦٬٧٨٦ || style="text-align: right;"| ١٠٨٬٥٠٥ || style="text-align: right;"| ١٣٤٬٥٣٢ |- | '''[[ناوچەی کەبگیان]]''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| '''٧٬٧٤١''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چنار|گوندەواری چنار]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١٬٧٦١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کەبگیان|گوندەواری کەبگیان]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤٬٨١٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[چیتاب]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١٬١٦٤ |- | '''[[ناوچەی لووداب]]''' || style="text-align: right;"| '''١٤٬٦٨٧''' || style="text-align: right;"| '''١٢٬٥٨٧''' || style="text-align: right;"| '''١١٬٢٩٥''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چین|گوندەواری چین]] || style="text-align: right;"| ٤٬٨٧٩ || style="text-align: right;"| ٤٬٣٣٢ || style="text-align: right;"| ٣٬٦٦٧ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری لووداب|گوندەواری لووداب]] || style="text-align: right;"| ٩٬٣٩٢ || style="text-align: right;"| ٧٬٧٦٣ || style="text-align: right;"| ٧٬٠٨٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گەراوی خواروو]] (شار) || style="text-align: right;"| ٤١٦ || style="text-align: right;"| ٤٩٢ || style="text-align: right;"| ٥٤٥ |- | '''[[ناوچەی مارگوون]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٣٬٠١٩''' || style="text-align: right;"| '''٢٠٬٩٣٧''' || style="text-align: right;"| '''١٩٬٨٧٦''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مارگوون|گوندەواری مارگوون]] || style="text-align: right;"| ٩٬٤٤٠ || style="text-align: right;"| ٧٬٦٣٦ || style="text-align: right;"| ٧٬٣٩٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری زیلایی|گوندەواری زیلایی]] || style="text-align: right;"| ١١٬٠٤١ || style="text-align: right;"| ١٠٬٥٩٥ || style="text-align: right;"| ٩٬٣٤٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[مارگوون]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢٬٥٣٨ || style="text-align: right;"| ٢٬٧٠٦ || style="text-align: right;"| ٣٬١٣٥ |- | '''[[ناوچەی سپیدار]]''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سپیدار (شارستانی بۆیەر ئەحمەد)|گوندەواری سپیدار]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سیڤاکی]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[سپیدار، ئێران|سپیدار]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٢١٢٬٥٥٢''' || style="text-align: right;"| '''٢٤٣٬٧٧١''' || style="text-align: right;"| '''٢٩٩٬٨٨٥''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار = Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[یاسووج]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Boyer-Ahmad County}} [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] [[پۆل:شارستانی بۆیەر ئەحمەد]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ookkiuu8udvgjhinjipcoxbjbr2by9p 1586365 1586364 2026-05-24T08:32:38Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586365 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:شهرستان بویراحمد - BoyerAhmad county.png|وێنۆک|چەپ|300px|جێگەی شارستانی بۆیەر ئەحمەد لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]دا بە ڕەنگی سەوز نیشان دراوە]] '''شارستانی بۆیەر ئەحمەد''' ({{بە فارسی|شهرستان بویراحمد}}) یەکێک لە شارستانەکانی [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]ی [[ئێران]]ە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری [[یاسووج]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> ==مێژوو== دوای سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، گوندی «مادەوانی سەروو» بەرزکرایەوە بۆ پلەی شار وەک [[مادەوان، ئێران|مادەوان]].<ref name="Madavan City">{{cite report|title=The transformation of Madavan-e Olya village from Sarrud-e Shomali Rural District in the Central District of Boyer-Ahmad County in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province to Madavan city|language=fa|website=qavanin,ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/119426|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812002401/https://qavanin.ir/Law/PrintText/119426|publisher=Ministry of the Interior, Political-Defense Commission of the Government Board|last=Davodi|first=Parviz|archive-date=12 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 29 July 1386|id=Proposal 93023/42/1/1; Letter 58538/T26118AH|access-date=12 August 2023}}</ref> دوای سەرژمێریی ٢٠١١، [[ناوچەی کەبگیان]] لە [[شارستانی دانا]] جیاکرایەوە بۆ ئەوەی پەیوەست بێت بە شارستانی بۆیەر ئەحمەد.<ref name="Kabgian District Transfer">{{cite report|title=Approval letter regarding the annexation of Kabgian District with its center of the city of Chitab from Dana County to Boyer-Ahmad County|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Council Research Center|url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/793633|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204147/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/793633|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Rahimi|first=Mohammadreza|archive-date=24 June 2021|date=c. 2021|orig-date=Approved 20 May 1389|id=Proposal 8877/42/1/4/1; Letter 158802/T38854H; Notification 89699/T44509K|access-date=12 August 2023}}</ref> دوای سەرژمێریی ٢٠١٦، شاری مادەوان و چەند گوندێک لەگەڵ شاری [[یاسووج]] تێکەڵکران.<ref name="Madavan and Yasuj Merger">{{cite news|title=The annexation of several villages to the city of Yasuj: The merger of the cities of Madavan and Yasuj was approved|language=fa|website=mehrnews.com|via=Mehr News Agency|url=https://www.mehrnews.com/news/5776562/الحاق-چند-روستا-به-شهر-یاسوج-ادغام-شهرهای-مادوان-و-یاسوج-تصویب|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812004041/https://www.mehrnews.com/news/5776562/الحاق-چند-روستا-به-شهر-یاسوج-ادغام-شهرهای-مادوان-و-یاسوج-تصویب|publisher=Ministry of the Interior, Board of Ministers|archive-date=12 August 2023|date=14 August 1402|orig-date=Approved 13 May 1302|id=Proposal 195155|access-date=12 August 2023}}</ref> [[گوندەواری سپیدار (شارستانی بۆیەر ئەحمەد)|گوندەواری سپیدار]] لە [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی بۆیەر ئەحمەد)|ناوچەی ناوەندی]] جیاکرایەوە لە کاتی پێکھێنانی [[ناوچەی سپیدار]]، لەگەڵ [[گوندەواری سیڤاکی]] نوێ؛<ref name="Sepidar District Formation">{{cite report|title=Letter of approval regarding the national divisions of Boyer-Ahmad County in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/TreeText/267287|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812105750/https://qavanin.ir/Law/TreeText/267287|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=12 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 10 August 2018|id=Proposal 28230|access-date=12 August 2023}}</ref> و گوندی [[سپیدار، ئێران|سپیدار]] بەرزکرایەوە بۆ پلەی شار.<ref name="Sepidar City">{{cite news|title=The approval of the Ministry of the Interior to upgrade the village of Sepidar, Boyer-Ahmad County, to a city|language=fa|website=mehrnews.com|via=Mehr News Agency|url=https://www.mehrnews.com/news/5244110/موافقت-وزارت-کشور-با-ارتقای-روستای-سپیدار-بویراحمد-به-شهر|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812111628/https://www.mehrnews.com/news/5244110/موافقت-وزارت-کشور-با-ارتقای-روستای-سپیدار-بویراحمد-به-شهر|publisher=Ministry of the Interior|archive-date=12 August 2023|date=5 July 1400|last=Fazli|first=Rahmani|access-date=12 August 2023}}</ref> لە ٢٠١٩، [[ناوچەی مارگوون]] لە شارستانەکە جیاکرایەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی مارگوون]].<ref name="Margown County Establishment">{{cite report|title=Divisional changes and reforms in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/267292|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811213059/https://qavanin.ir/Law/PrintText/267292|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Jahangiri|first=Ishaq|archive-date=11 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 8 October 2018|id=Proposal 245367|access-date=11 August 2023}}</ref> ==دیمۆگرافی== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٢١٢٬٥٥٢ کەس بووە لە ٤٣٬٤٩٠ خێزاندا.<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٢٤٣٬٧٧١ کەسی لە ٥٨٬٢٨١ خێزاندا بژاردووە.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٢٩٩٬٨٨٥ کەس لە ٧٧٬٥٦٩ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> ===دابەشکارییە کارگێڕییەکان=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی بۆیەر ئەحمەد لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی بۆیەر ئەحمەد |- ! دابەشکارییە کارگێڕییەکان !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province" /> !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province" /> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province" /> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی بۆیەر ئەحمەد)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''١٧٤٬٨٤٦''' || style="text-align: right;"| '''٢١٠٬١٩٢''' || style="text-align: right;"| '''٢٦٠٬٨٤٠''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دەشتی ڕووم|گوندەواری دەشتی ڕووم]] || style="text-align: right;"| ٩٬٨٧٤ || style="text-align: right;"| ٩٬٨٠٣ || style="text-align: right;"| ١٠٬٨٥٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کاکان|گوندەواری کاکان]] || style="text-align: right;"| ٢٬٢٨١ || style="text-align: right;"| ١٬٩٧٥ || style="text-align: right;"| ١٬٧٠٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەروودی باشوور|گوندەواری سەروودی باشوور]] || style="text-align: right;"| ٣١٬٥٠٣ || style="text-align: right;"| ٤٤٬١١٢ || style="text-align: right;"| ٥٣٬٧٢٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەروودی باکوور|گوندەواری سەروودی باکوور]] || style="text-align: right;"| ٢٥٬٩٠٨ || style="text-align: right;"| ٢٧٬٣٩٥ || style="text-align: right;"| ٣٤٬١٤٠ |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری سپیدار || style="text-align: right;"| ٨٬٤٩٤ || style="text-align: right;"| ٧٬٦٢٥ || style="text-align: right;"| ٧٬٨٠٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[مادەوان، ئێران|مادەوان]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١٠٬٧٧٧ || style="text-align: right;"| ١٨٬٠٧٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[یاسووج]] (شار) || style="text-align: right;"| ٩٦٬٧٨٦ || style="text-align: right;"| ١٠٨٬٥٠٥ || style="text-align: right;"| ١٣٤٬٥٣٢ |- | '''[[ناوچەی کەبگیان]]''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| '''٧٬٧٤١''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چنار|گوندەواری چنار]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١٬٧٦١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کەبگیان|گوندەواری کەبگیان]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤٬٨١٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[چیتاب]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١٬١٦٤ |- | '''[[ناوچەی لووداب]]''' || style="text-align: right;"| '''١٤٬٦٨٧''' || style="text-align: right;"| '''١٢٬٥٨٧''' || style="text-align: right;"| '''١١٬٢٩٥''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چین|گوندەواری چین]] || style="text-align: right;"| ٤٬٨٧٩ || style="text-align: right;"| ٤٬٣٣٢ || style="text-align: right;"| ٣٬٦٦٧ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری لووداب|گوندەواری لووداب]] || style="text-align: right;"| ٩٬٣٩٢ || style="text-align: right;"| ٧٬٧٦٣ || style="text-align: right;"| ٧٬٠٨٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گەراوی خواروو]] (شار) || style="text-align: right;"| ٤١٦ || style="text-align: right;"| ٤٩٢ || style="text-align: right;"| ٥٤٥ |- | '''[[ناوچەی مارگوون]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٣٬٠١٩''' || style="text-align: right;"| '''٢٠٬٩٣٧''' || style="text-align: right;"| '''١٩٬٨٧٦''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مارگوون|گوندەواری مارگوون]] || style="text-align: right;"| ٩٬٤٤٠ || style="text-align: right;"| ٧٬٦٣٦ || style="text-align: right;"| ٧٬٣٩٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری زیلایی|گوندەواری زیلایی]] || style="text-align: right;"| ١١٬٠٤١ || style="text-align: right;"| ١٠٬٥٩٥ || style="text-align: right;"| ٩٬٣٤٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[مارگوون]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢٬٥٣٨ || style="text-align: right;"| ٢٬٧٠٦ || style="text-align: right;"| ٣٬١٣٥ |- | '''[[ناوچەی سپیدار]]''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سپیدار (شارستانی بۆیەر ئەحمەد)|گوندەواری سپیدار]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سیڤاکی]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[سپیدار، ئێران|سپیدار]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٢١٢٬٥٥٢''' || style="text-align: right;"| '''٢٤٣٬٧٧١''' || style="text-align: right;"| '''٢٩٩٬٨٨٥''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار = Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[یاسووج]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Boyer-Ahmad County}} [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] [[پۆل:شارستانی بۆیەر ئەحمەد]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ddkcfbhw1gz60g8cg8brvdilz6ajcvo 0 172904 1586335 1285485 2026-05-24T06:38:39Z 1silent scientist 51740 1586335 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Chahar Mahaal and Bakhtiari Shahre Kord.svg|وێنۆک|چەپ|270px|جێگەی شارستانی شەھری کورد لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]دا بە ڕەنگی زەرد نیشان دراوە]] '''شارستانی شەھری کورد''' ({{بە فارسی|شهرستان شهرکرد}}) یەکێک لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]ی [[ئێران]]ە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری [[شەھری کورد]]ە. == مێژوو == لە ٢٠٠٧، [[ناوچەی کیار]] لە شارستانەکە جیا کرایەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی کیار]]<ref name="Kiar County Establishment"> {{cite web |first=Parviz |last=Davoodi |author-link=Parviz Davoodi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1386/07/29 (Iranian Jalali calendar) |date=21 October 2007 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویبنامه وزرای عضو کمیسیون سیاسی- دفاعی هیئت دولت در خصوص برخی تغییرات و تقسیمات کشوری در استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Approval of the Ministers of the Political Defense Commission of the Government Board regarding some changes and national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826193151/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-date=26 August 2025 |access-date=26 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 2773B618-ABF2-4EA2-A9B9-33054C181C06.}}</ref> گوندی [[وەردەنجان، ئێران|وەردەنجان]] لە ٢٠١١ کرا بە شار.<ref name="Dastana, Manj, Pardanjan, and Vardanjan"> {{cite web |first=Mohammad Reza |last=Rahimi |author-link=Mohammad Reza Rahimi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1389/11/10 (Iranian Jalali calendar) |date=30 January 2011 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa: تصویب نامه در خصوص تقسیمات کشوری در استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=‌Approval regarding national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/793954 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116180700/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/793954 |archive-date=16 November 2023 |access-date=27 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شماره ابلاغیه 293621/ت45487ک}} [Notification number 293621/T45487K].}}</ref> لە ٢٠١٣، [[گوندەواری دەستگورد (شارستانی فەرۆخشار)|گوندەواری دەستگورد]] و شاری [[فەرۆخشار]] لە ناوچەکانیان جیا کرانەوە لە کاتی پێکھێنانی [[ناوچەی فەرۆخشار]]، بە [[گوندەواری قەھفەرۆخ]]ی نوێشەوە.<ref name="Farrokhshahr District Formation"> {{cite web |first=Mohammad Reza |last=Rahimi |author-link=Mohammad Reza Rahimi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1392/05/02 (Iranian Jalali calendar) |date=24 July 2013 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa: اصلاحات تقسیماتی در استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=‌Divisional reforms in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://davoudabadi.ir/page/78591623 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163940/https://davoudabadi.ir/page/78591623 |archive-date=29 August 2025 |access-date=29 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|مهدی داودآبادی}} [Mehdi Davudabadi] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes| پیشنهاد شماره 163150/ 42/ 4/ 1}} [Proposal Number 163150/42/1/].}}</ref> لە ھەمان ساڵدا، ناوچەکانی [[ناوچەی بێن|بێن]] و [[ناوچەی سامان|سامان]] لە شارستانەکە جیا کرانەوە بۆ دامەزراندنی [[شارستانی بێن]] و [[شارستانی سامان]].<ref name="Ben and Saman Counties Establishment"> {{cite web |first=Mohammad Reza |last=Rahimi |author-link=Mohammad Reza Rahimi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ ابلاغیه : 1391/10/12}} (Date of Resolution: 1391/10/12) (Iranian Jalali calendar) |date=1 January 2013 <!-- Converted 'Date of Resolution' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب‌نامه درخصوص تقسیمات کشوری در استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=‌Resolution on national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/826689 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130110181426/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/826689 |archive-date=10 January 2013 |access-date=27 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران}} [Research Center of the Islamic Consultative Assembly of Iran] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|بختیاری شماره۲۰۰۶۷۱/ت۴۷۶۶۱ه}} [Notification Number 200671/T47661H].}}</ref> جگە لەوەش، گوندی [[ھاروونی، چوارمەحاڵ و بەختیاری|ھاروونی]] بوو بە شار.<ref name="Haruni City">{{cite web|script-title=fa:روستاي هاروني شهرستان شهركرد به شهر ارتقا يافت|trans-title=Haruni village of Shahrekord County was upgraded to a city|language=fa|website=Islamic Republic News Agency|url=https://www.irna.ir/news/80483572/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%8A-%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%8I-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%83%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7-%D9%8A%D8%A7%D9%81%D8%AA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240831194048/https://www.irna.ir/news/80483572/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%8A-%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%8I-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%83%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7-%D9%8A%D8%A7%D9%81%D8%AA|publisher=Shura Majlis|archive-date=31 August 2024|access-date=4 September 2025|id={{lang|fa|rtl=yes|کد خبر: 80483572}} [News Code: 80483572]|orig-date={{lang|fa|rtl=yes|۱۳ دی ۱۳۹۱}} (13 Dey 1391) (Iranian Jalali calendar)|date=2 January 2013 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php -->|url-status=live}}</ref> [[ناوچەی فەرۆخشار]] لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی فەرۆخشار]] لە ٢٠٢٣ لە شارستانەکە جیا کرایەوە.<ref name="Farrokhshahr County Establishment">{{cite web |first=Mohammad |last=Mokhber |author-link=Mohammad Mokhber |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|شماره ۸۸۹۶۳/ت ۶۱۳۳۰ هـ ـ ۱۴۰۲/۵/۲۳}} (No. 88963/T 61330 AH - 1402/5/23) (Iranian Jalali calendar) |date=14 August 2023 <!-- Converted date using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب‌نامه در خصوص تقسیمات کشوری در شهرستان شهرکرد |trans-title=‌Resolution on the national divisions in Shahrekord County |url=https://sdil.ac.ir/%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B2/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311030641/https://sdil.ac.ir/%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B2/ |archive-date=11 March 2024 |access-date=29 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|پژوهشکده حقوقی شهر دانش}} [Shahr Danesh Law Research Institute] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شماره ۸۸۹۶۳/ت ۶۱۳۳۰ هـ ـ ۱۴۰۲/۵/۲۳}} [Number 88963/T 61330 AH]. |url-status=live }}</ref> == دیمۆگرافیا == === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی شارستانەکە ٣٦٢،٣٨١ کەس بوو لە ٩١،٢٧٣ خێزاندا.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٣٤٠،٣٨٢ کەسی لە ٩٥،٤٠٦ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٣١٥،٩٨٠ کەس لە ٩٣،١٠٤ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی شاریکورد لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی شاریکورد |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی شاریکورد)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٢٤،٣٨٠''' || style="text-align: right;"| '''٢٤٢،٢١٥''' || style="text-align: right;"| '''٢٤٦،٠٤٦''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری حەومە (شارستانی شاریکورد)|گوندەواری حەومە]] || style="text-align: right;"| ٢٣،٣٩٧ || style="text-align: right;"| ٣،٨٨٨ || style="text-align: right;"| ٥،٣٦٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تاقانەک|گوندەواری تاقانەک]]{{efn|پێشتر [[گوندەواری ھەفشەجان]]<ref name="Lordegan, Ardal, Shahrekord, Farsan"> {{cite web |first=Hassan |last=Habibi |author-link=Hassan Habibi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1369/02/26 (Iranian Jalali calendar) |date=26 April 1990 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب اصلاحاتی در دهستانهای استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Approval of reforms in rural districts of Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/112809 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826234013/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/112809 |archive-date=26 August 2025 |access-date=26 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] E80123B8-C979-4E5D-9C98-3FB8DCCB1166. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 69.}}</ref>}} || style="text-align: right;"| ٥،٠٣٥ || style="text-align: right;"| ٥،٧٣٣ || style="text-align: right;"| ٥،٧١٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[فەرۆخشار]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢٨،٩٢٠ || style="text-align: right;"| ٣٠،٠٣٦ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[ھەفشەجان]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢٠،٠٤٢ || style="text-align: right;"| ٢٠،٨٤٧ || style="text-align: right;"| ٢١،٣٥٢ |- | style="padding-left: 1em;" | [[کیان، ئێران|کیان]] (شار){{efn|پێشتر گوندی [[کیان، ئێران|شەھرەک]]<ref name="Babaheydar and Kian Cities"> {{cite web |first=Hassan |last=Habibi |author-link=Hassan Habibi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1370/11/16 (Iranian Jalali calendar) |date=5 February 1992 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تبدیل روستاهای باباحیدر از توابع شهرستان فارسان و شهرک از توابع شهرکرد به ترتیب به شهر باباحیدر و شهرکیان |trans-title=‌Conversion of the villages of Babaheydar from Farsan and Shahrak from Shahrekord to Babaheydar and Shahr-e Kian, respectively |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113343 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116172708/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113343 |archive-date=16 November 2023 |access-date=30 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 3142E809-A825-402A-A4BD-B655AA617161. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 70.}}</ref>}} || style="text-align: right;"| ١٠،٩٢٢ || style="text-align: right;"| ١٢،٠٢٠ || style="text-align: right;"| ١٢،٩٤٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[نافێچ]] (شار) || style="text-align: right;"| ٣،٨١٤ || style="text-align: right;"| ٣،٩٧٥ || style="text-align: right;"| ٤،٠٥٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[شاری کورد]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٢٦،٧٤٦ || style="text-align: right;"| ١٥٩،٧٧٥ || style="text-align: right;"| ١٩٠،٤٤١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[تاقانەک]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥،٥٠٤ || style="text-align: right;"| ٥،٩٤١ || style="text-align: right;"| ٦،١٧٠ |- | '''[[ناوچەی بێن]]'''{{efn|گوێزرایەوە بۆ [[شارستانی بێن]]<ref name="Ben and Saman Counties Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| '''٢٧،٧٣١''' || style="text-align: right;"| '''٢٩،٤٨١''' || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری وەردەنجان]] || style="text-align: right;"| ١١،٠١٤ || style="text-align: right;"| ٨،٥٤٩ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری زایەندەروودی باشوور]] || style="text-align: right;"| ٥،٠١٨ || style="text-align: right;"| ٤،٨٣٣ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[بێن، ئێران|بێن]] (شار) || style="text-align: right;"| ١١،٦٩٩ || style="text-align: right;"| ١١،٧٧٥ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[وەردەنجان، ئێران|وەردەنجان]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤،٣٢٤ || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی فەرۆخشار]]'''{{efn|گوێزرایەوە بۆ [[شارستانی فەرۆخشار]] دوای سەرژمێریی ٢٠١٦}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| '''٣٧،٠٦٨''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دەستگورد (شارستانی فەرۆخشار)|گوندەواری دەستگورد]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤،٣٥٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری قەھفەرۆخ]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٩٧٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[فەرۆخشار]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٣١،٧٣٩ |- | '''[[ناوچەی کیار]]'''{{efn|گوێزرایەوە بۆ [[شارستانی کیار]]<ref name="Kiar County Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| '''٤٣،١٠٨''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری دەستگورد || style="text-align: right;"| ٦،١٢٠ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کیاری ڕۆژاوا]] || style="text-align: right;"| ١٥،٣٥٢ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کیاری ڕۆژھەڵات]] || style="text-align: right;"| ٨،٥٤٠ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گەھروو]] (شار) || style="text-align: right;"| ٦،٠٩٣ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[شەلامەزار]] (شار) || style="text-align: right;"| ٧،٠٠٣ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی لاران]]''' || style="text-align: right;"| '''٣٢،٧٠٥''' || style="text-align: right;"| '''٣٢،٧٩١''' || style="text-align: right;"| '''٣٢،٨٦٣''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری لار]] || style="text-align: right;"| ١٣،٨٢٤ || style="text-align: right;"| ١٣،٨٧٧ || style="text-align: right;"| ٩،٠٧٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مەرغ مەلەک]] || style="text-align: right;"| ٢،٣٤٢ || style="text-align: right;"| ٢،٠٩٧ || style="text-align: right;"| ٢،٢٩٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ھاروونی، چوارمەحاڵ و بەختیاری|ھاروونی]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٣،٦٠١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سوودجان]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥،٤١٥ || style="text-align: right;"| ٥،٤١٠ || style="text-align: right;"| ٥،٥٨١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سوورێشجان]] (شار) || style="text-align: right;"| ١١،١٢٤ || style="text-align: right;"| ١١،٤٠٧ || style="text-align: right;"| ١٢،٣٠٨ |- | '''[[ناوچەی سامان]]'''{{efn|گوێزرایەوە بۆ [[شارستانی سامان]]<ref name="Ben and Saman Counties Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| '''٣٤،٤٥٧''' || style="text-align: right;"| '''٣٥،٨٩٥''' || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ھوورە]] || style="text-align: right;"| ١٠،٢٨٠ || style="text-align: right;"| ١٠،٤٨٣ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سامان]] || style="text-align: right;"| ٩،٤٠٠ || style="text-align: right;"| ١٠،٠٨٥ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[سامان، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سامان]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٤،٧٧٧ || style="text-align: right;"| ١٥،٣٢٧ || style="text-align: right;"| |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٣٦٢،٣٨١''' || style="text-align: right;"| '''٣٤٠،٣٨٢''' || style="text-align: right;"| '''٣١٥،٩٨٠''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار}} |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شەھری کورد]] == سەرچاوەکان == {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Shahrekord County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:شارستانی شەھری کورد]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] nyly7bqu50b16nc8hfsygfb0esydphw 1586336 1586335 2026-05-24T06:39:06Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586336 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Chahar Mahaal and Bakhtiari Shahre Kord.svg|وێنۆک|چەپ|270px|جێگەی شارستانی شەھری کورد لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]دا بە ڕەنگی زەرد نیشان دراوە]] '''شارستانی شەھری کورد''' ({{بە فارسی|شهرستان شهرکرد}}) یەکێک لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]ی [[ئێران]]ە. ناوەندی ئەم شارستانە شاری [[شەھری کورد]]ە. == مێژوو == لە ٢٠٠٧، [[ناوچەی کیار]] لە شارستانەکە جیا کرایەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی کیار]]<ref name="Kiar County Establishment"> {{cite web |first=Parviz |last=Davoodi |author-link=Parviz Davoodi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1386/07/29 (Iranian Jalali calendar) |date=21 October 2007 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویبنامه وزرای عضو کمیسیون سیاسی- دفاعی هیئت دولت در خصوص برخی تغییرات و تقسیمات کشوری در استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Approval of the Ministers of the Political Defense Commission of the Government Board regarding some changes and national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826193151/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-date=26 August 2025 |access-date=26 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 2773B618-ABF2-4EA2-A9B9-33054C181C06.}}</ref> گوندی [[وەردەنجان، ئێران|وەردەنجان]] لە ٢٠١١ کرا بە شار.<ref name="Dastana, Manj, Pardanjan, and Vardanjan"> {{cite web |first=Mohammad Reza |last=Rahimi |author-link=Mohammad Reza Rahimi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1389/11/10 (Iranian Jalali calendar) |date=30 January 2011 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa: تصویب نامه در خصوص تقسیمات کشوری در استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=‌Approval regarding national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/793954 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116180700/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/793954 |archive-date=16 November 2023 |access-date=27 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شماره ابلاغیه 293621/ت45487ک}} [Notification number 293621/T45487K].}}</ref> لە ٢٠١٣، [[گوندەواری دەستگورد (شارستانی فەرۆخشار)|گوندەواری دەستگورد]] و شاری [[فەرۆخشار]] لە ناوچەکانیان جیا کرانەوە لە کاتی پێکھێنانی [[ناوچەی فەرۆخشار]]، بە [[گوندەواری قەھفەرۆخ]]ی نوێشەوە.<ref name="Farrokhshahr District Formation"> {{cite web |first=Mohammad Reza |last=Rahimi |author-link=Mohammad Reza Rahimi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1392/05/02 (Iranian Jalali calendar) |date=24 July 2013 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa: اصلاحات تقسیماتی در استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=‌Divisional reforms in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://davoudabadi.ir/page/78591623 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250829163940/https://davoudabadi.ir/page/78591623 |archive-date=29 August 2025 |access-date=29 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|مهدی داودآبادی}} [Mehdi Davudabadi] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes| پیشنهاد شماره 163150/ 42/ 4/ 1}} [Proposal Number 163150/42/1/].}}</ref> لە ھەمان ساڵدا، ناوچەکانی [[ناوچەی بێن|بێن]] و [[ناوچەی سامان|سامان]] لە شارستانەکە جیا کرانەوە بۆ دامەزراندنی [[شارستانی بێن]] و [[شارستانی سامان]].<ref name="Ben and Saman Counties Establishment"> {{cite web |first=Mohammad Reza |last=Rahimi |author-link=Mohammad Reza Rahimi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ ابلاغیه : 1391/10/12}} (Date of Resolution: 1391/10/12) (Iranian Jalali calendar) |date=1 January 2013 <!-- Converted 'Date of Resolution' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب‌نامه درخصوص تقسیمات کشوری در استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=‌Resolution on national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/826689 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130110181426/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/826689 |archive-date=10 January 2013 |access-date=27 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران}} [Research Center of the Islamic Consultative Assembly of Iran] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|بختیاری شماره۲۰۰۶۷۱/ت۴۷۶۶۱ه}} [Notification Number 200671/T47661H].}}</ref> جگە لەوەش، گوندی [[ھاروونی، چوارمەحاڵ و بەختیاری|ھاروونی]] بوو بە شار.<ref name="Haruni City">{{cite web|script-title=fa:روستاي هاروني شهرستان شهركرد به شهر ارتقا يافت|trans-title=Haruni village of Shahrekord County was upgraded to a city|language=fa|website=Islamic Republic News Agency|url=https://www.irna.ir/news/80483572/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%8A-%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%8I-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%83%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7-%D9%8A%D8%A7%D9%81%D8%AA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240831194048/https://www.irna.ir/news/80483572/%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%8A-%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%8I-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%83%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7-%D9%8A%D8%A7%D9%81%D8%AA|publisher=Shura Majlis|archive-date=31 August 2024|access-date=4 September 2025|id={{lang|fa|rtl=yes|کد خبر: 80483572}} [News Code: 80483572]|orig-date={{lang|fa|rtl=yes|۱۳ دی ۱۳۹۱}} (13 Dey 1391) (Iranian Jalali calendar)|date=2 January 2013 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php -->|url-status=live}}</ref> [[ناوچەی فەرۆخشار]] لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی فەرۆخشار]] لە ٢٠٢٣ لە شارستانەکە جیا کرایەوە.<ref name="Farrokhshahr County Establishment">{{cite web |first=Mohammad |last=Mokhber |author-link=Mohammad Mokhber |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|شماره ۸۸۹۶۳/ت ۶۱۳۳۰ هـ ـ ۱۴۰۲/۵/۲۳}} (No. 88963/T 61330 AH - 1402/5/23) (Iranian Jalali calendar) |date=14 August 2023 <!-- Converted date using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب‌نامه در خصوص تقسیمات کشوری در شهرستان شهرکرد |trans-title=‌Resolution on the national divisions in Shahrekord County |url=https://sdil.ac.ir/%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B2/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311030641/https://sdil.ac.ir/%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B2/ |archive-date=11 March 2024 |access-date=29 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|پژوهشکده حقوقی شهر دانش}} [Shahr Danesh Law Research Institute] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|هیات وزیران}} [Council of Ministers] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شماره ۸۸۹۶۳/ت ۶۱۳۳۰ هـ ـ ۱۴۰۲/۵/۲۳}} [Number 88963/T 61330 AH]. |url-status=live }}</ref> == دیمۆگرافیا == === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ژمارەی دانیشتووانی شارستانەکە ٣٦٢،٣٨١ کەس بوو لە ٩١،٢٧٣ خێزاندا.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٣٤٠،٣٨٢ کەسی لە ٩٥،٤٠٦ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٣١٥،٩٨٠ کەس لە ٩٣،١٠٤ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی شاریکورد لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی شاریکورد |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی شاریکورد)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٢٤،٣٨٠''' || style="text-align: right;"| '''٢٤٢،٢١٥''' || style="text-align: right;"| '''٢٤٦،٠٤٦''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری حەومە (شارستانی شاریکورد)|گوندەواری حەومە]] || style="text-align: right;"| ٢٣،٣٩٧ || style="text-align: right;"| ٣،٨٨٨ || style="text-align: right;"| ٥،٣٦٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تاقانەک|گوندەواری تاقانەک]]{{efn|پێشتر [[گوندەواری ھەفشەجان]]<ref name="Lordegan, Ardal, Shahrekord, Farsan"> {{cite web |first=Hassan |last=Habibi |author-link=Hassan Habibi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1369/02/26 (Iranian Jalali calendar) |date=26 April 1990 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب اصلاحاتی در دهستانهای استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Approval of reforms in rural districts of Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/112809 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826234013/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/112809 |archive-date=26 August 2025 |access-date=26 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] E80123B8-C979-4E5D-9C98-3FB8DCCB1166. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 69.}}</ref>}} || style="text-align: right;"| ٥،٠٣٥ || style="text-align: right;"| ٥،٧٣٣ || style="text-align: right;"| ٥،٧١٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[فەرۆخشار]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢٨،٩٢٠ || style="text-align: right;"| ٣٠،٠٣٦ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[ھەفشەجان]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢٠،٠٤٢ || style="text-align: right;"| ٢٠،٨٤٧ || style="text-align: right;"| ٢١،٣٥٢ |- | style="padding-left: 1em;" | [[کیان، ئێران|کیان]] (شار){{efn|پێشتر گوندی [[کیان، ئێران|شەھرەک]]<ref name="Babaheydar and Kian Cities"> {{cite web |first=Hassan |last=Habibi |author-link=Hassan Habibi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1370/11/16 (Iranian Jalali calendar) |date=5 February 1992 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تبدیل روستاهای باباحیدر از توابع شهرستان فارسان و شهرک از توابع شهرکرد به ترتیب به شهر باباحیدر و شهرکیان |trans-title=‌Conversion of the villages of Babaheydar from Farsan and Shahrak from Shahrekord to Babaheydar and Shahr-e Kian, respectively |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113343 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116172708/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113343 |archive-date=16 November 2023 |access-date=30 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 3142E809-A825-402A-A4BD-B655AA617161. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 70.}}</ref>}} || style="text-align: right;"| ١٠،٩٢٢ || style="text-align: right;"| ١٢،٠٢٠ || style="text-align: right;"| ١٢،٩٤٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[نافێچ]] (شار) || style="text-align: right;"| ٣،٨١٤ || style="text-align: right;"| ٣،٩٧٥ || style="text-align: right;"| ٤،٠٥٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[شاری کورد]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٢٦،٧٤٦ || style="text-align: right;"| ١٥٩،٧٧٥ || style="text-align: right;"| ١٩٠،٤٤١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[تاقانەک]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥،٥٠٤ || style="text-align: right;"| ٥،٩٤١ || style="text-align: right;"| ٦،١٧٠ |- | '''[[ناوچەی بێن]]'''{{efn|گوێزرایەوە بۆ [[شارستانی بێن]]<ref name="Ben and Saman Counties Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| '''٢٧،٧٣١''' || style="text-align: right;"| '''٢٩،٤٨١''' || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری وەردەنجان]] || style="text-align: right;"| ١١،٠١٤ || style="text-align: right;"| ٨،٥٤٩ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری زایەندەروودی باشوور]] || style="text-align: right;"| ٥،٠١٨ || style="text-align: right;"| ٤،٨٣٣ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[بێن، ئێران|بێن]] (شار) || style="text-align: right;"| ١١،٦٩٩ || style="text-align: right;"| ١١،٧٧٥ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[وەردەنجان، ئێران|وەردەنجان]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤،٣٢٤ || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی فەرۆخشار]]'''{{efn|گوێزرایەوە بۆ [[شارستانی فەرۆخشار]] دوای سەرژمێریی ٢٠١٦}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| '''٣٧،٠٦٨''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دەستگورد (شارستانی فەرۆخشار)|گوندەواری دەستگورد]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤،٣٥٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری قەھفەرۆخ]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٩٧٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[فەرۆخشار]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٣١،٧٣٩ |- | '''[[ناوچەی کیار]]'''{{efn|گوێزرایەوە بۆ [[شارستانی کیار]]<ref name="Kiar County Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| '''٤٣،١٠٨''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری دەستگورد || style="text-align: right;"| ٦،١٢٠ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کیاری ڕۆژاوا]] || style="text-align: right;"| ١٥،٣٥٢ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کیاری ڕۆژھەڵات]] || style="text-align: right;"| ٨،٥٤٠ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گەھروو]] (شار) || style="text-align: right;"| ٦،٠٩٣ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[شەلامەزار]] (شار) || style="text-align: right;"| ٧،٠٠٣ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی لاران]]''' || style="text-align: right;"| '''٣٢،٧٠٥''' || style="text-align: right;"| '''٣٢،٧٩١''' || style="text-align: right;"| '''٣٢،٨٦٣''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری لار]] || style="text-align: right;"| ١٣،٨٢٤ || style="text-align: right;"| ١٣،٨٧٧ || style="text-align: right;"| ٩،٠٧٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مەرغ مەلەک]] || style="text-align: right;"| ٢،٣٤٢ || style="text-align: right;"| ٢،٠٩٧ || style="text-align: right;"| ٢،٢٩٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ھاروونی، چوارمەحاڵ و بەختیاری|ھاروونی]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٣،٦٠١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سوودجان]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥،٤١٥ || style="text-align: right;"| ٥،٤١٠ || style="text-align: right;"| ٥،٥٨١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سوورێشجان]] (شار) || style="text-align: right;"| ١١،١٢٤ || style="text-align: right;"| ١١،٤٠٧ || style="text-align: right;"| ١٢،٣٠٨ |- | '''[[ناوچەی سامان]]'''{{efn|گوێزرایەوە بۆ [[شارستانی سامان]]<ref name="Ben and Saman Counties Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| '''٣٤،٤٥٧''' || style="text-align: right;"| '''٣٥،٨٩٥''' || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ھوورە]] || style="text-align: right;"| ١٠،٢٨٠ || style="text-align: right;"| ١٠،٤٨٣ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سامان]] || style="text-align: right;"| ٩،٤٠٠ || style="text-align: right;"| ١٠،٠٨٥ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[سامان، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سامان]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٤،٧٧٧ || style="text-align: right;"| ١٥،٣٢٧ || style="text-align: right;"| |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٣٦٢،٣٨١''' || style="text-align: right;"| '''٣٤٠،٣٨٢''' || style="text-align: right;"| '''٣١٥،٩٨٠''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار}} |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شەھری کورد]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shahrekord County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:شارستانی شەھری کورد]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] qiw3v1bf1gosxadhxibrg5rogg1buba 1 174400 1586301 1579454 2026-05-23T19:17:54Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1586301 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=756006 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120203113119/http://www.ijli.antat.ru/language.html بۆ http://www.ijli.antat.ru/language.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٥٤، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=767618 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131204011922/http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls بۆ http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٣٥، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=777933 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200812234338/https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html بۆ https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٤٤، ٢٣ی نیسانی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=842665 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201025161053/https://kaktakto.com/multimedia/kak-izmenilsya-sostav-naseleniya-nezavisimogo-uzbekistana/ بۆ https://kaktakto.com/multimedia/kak-izmenilsya-sostav-naseleniya-nezavisimogo-uzbekistana/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200812234338/https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html بۆ https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305084220/http://president.tatarstan.ru/tat/news/view/117668 بۆ http://president.tatarstan.ru/tat/news/view/117668 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120203113119/http://www.ijli.antat.ru/language.html بۆ http://www.ijli.antat.ru/language.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٥، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=846569 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070513211550/http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ بۆ http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٤٠، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=848193 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180816135641/http://australiantatars.com/tatarsau/default.aspx بۆ http://www.australiantatars.com/tatarsau/default.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٠٨، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876013 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf بۆ http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls بۆ http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٣٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=933490 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170730095202/http://global.britannica.com/topic/Tatar بۆ http://global.britannica.com/topic/Tatar زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:١٧، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=944352 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6F9wueiMc?url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm بۆ http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٤٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=965830 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/6F9wueiMc?url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20130315114013/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm لە http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٣٤، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998232 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210224120856/https://president.tatarstan.ru/eng/index.htm/news/1156035.htm بۆ http://president.tatarstan.ru/eng/index.htm/news/1156035.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٠١، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1052799 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210308012134/https://bigenc.ru/ethnology/text/5685404 بۆ https://bigenc.ru/ethnology/text/5685404 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٤٨، ١١ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1323037 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201025161053/https://kaktakto.com/multimedia/kak-izmenilsya-sostav-naseleniya-nezavisimogo-uzbekistana/ بۆ https://kaktakto.com/multimedia/kak-izmenilsya-sostav-naseleniya-nezavisimogo-uzbekistana/ زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.australiantatars.com/tatarsau/default.aspx *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://president.tatarstan.ru/tat/news/view/117668 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210224120856/https://president.tatarstan.ru/eng/index.htm/news/1156035.htm بۆ http://president.tatarstan.ru/eng/index.htm/news/1156035.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170730095202/http://global.britannica.com/topic/Tatar بۆ http://global.britannica.com/topic/Tatar زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٠٢، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1579453 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161006123815/http://pop-stat.mashke.org/lithuania-ethnic2011.htm بۆ http://pop-stat.mashke.org/lithuania-ethnic2011.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٥٥، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1586300 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190107024320/http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html بۆ http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:١٧، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) f140llv66vbapt4hgp9bf2h3xalhu25 0 176175 1586531 1477800 2026-05-24T10:29:38Z Hivja 64112 /* */ 1586531 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q129119|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Has list، Married name، زمانەکانی ئاخاوتن، دەستپێکی چالاکی، Second family name in Spanish name، باری تەندرووستی، Discography،}}'''ڕووسلانا ستێپاننیڤنا لژیچکۆ''' ({{بە ئوکراینی|Руслана Степанівна Лижичко}}؛ لە دایکبووی ٢٤ی ئایاری ١٩٧٣) خانمە گۆرانیبێژ، سەماکەر، ئاوازدانەر، بەرهەمهێنەر، هۆنراوەنووس، میوزیکژەنن، ئەکتەر، سیاسیی، چالاکوانی [[ئوکراینا|ئۆکرانییە]]. ماوەیەکیش ئەندام پەرلەمان بووە لە [[پەرلەمانی ئوکراینا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Ruslana is ready to take her seat in the Parliament|ناونیشان=http://en.for-ua.com/news/2006/03/29/114013.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=for-ua.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131202232448/http://en.for-ua.com/news/2006/03/29/114013.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو لە ساڵانی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٥، باڵیۆزی چاکەخوازی ڕێکخراوی [[یوونیسێف]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Ukrainian Eurovision winner Ruslana to back OSCE anti-trafficking campaign|ناونیشان=http://www.osce.org/cthb/46605|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=OSCE}}</ref> ئەو وەک یەکێک لە سەرکەوتووترین ژنە هونەرمەندەکانی ئۆرکانیا دادەنرێت لەئاستی نێونەتەوەیی.<ref name="UkrWeekly">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Ruslana among winners at World Music Awards in Las Vegas|ناونیشان=http://www.ukrweekly.com/old/archive/2004/420429.shtml|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=UkrWeekly|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304002037/http://www.ukrweekly.com/old/archive/2004/420429.shtml|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Welcome the Ukrainian Madonna|ناونیشان=http://www.nowtoronto.com/music/story.cfm?content=166018|بڵاوکەرەوە=NowToronto|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140819124048/http://www.nowtoronto.com/music/story.cfm?content=166018|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣، لەلایەن گۆڤاری فۆربێس وەک یەکێک لە ١٠ کاریگەرترینن ژن دەستنیشان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Forbes: Most successful women of 2013|ناونیشان=http://www.forbes.ru/forbes-woman-photogallery/zhenshchiny-v-biznese/249077-zhenshchiny-goda-2013-reiting-forbes-woman/photo/5|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=Forbes}}</ref> ڕوسلانا لە پای کار و چالاکییەکانی لە ساڵی ٢٠١٤، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا [[خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی ئازا]] پێدرا.<ref name="Yahoo News">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruslana - Woman of Courage, International Pop Star, Former Ukraine Parliament Member and EuroMaidan Protest Leader - to Discuss Current Crisis at National Press Club|ناونیشان=https://news.yahoo.com/ruslana-woman-courage-international-pop-star-former-ukraine-144500462.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Yahoo News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141108110822/http://news.yahoo.com/ruslana-woman-courage-international-pop-star-former-ukraine-144500462.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕوسلانا گۆرانییەکانی بە زمانی ئۆکرانی و ئینگلیزین، هەروەها هەندێک گۆرانیشی بە زمانەکانی ئیسپانی و لاتینی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|مافەکانی مرۆڤ|ئوکراینا|سیاسەت|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Ruslana}} [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:وتارەکان بە hCard]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی]] hcdu3yt1dkzm3omhr7gzzd31c2rrm1b 1586536 1586531 2026-05-24T10:30:11Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[ڕوسلانا]]ی گواستەوە بۆ [[ڕووسلانا]]: وەک [[ڕووس]] 1586531 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q129119|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Has list، Married name، زمانەکانی ئاخاوتن، دەستپێکی چالاکی، Second family name in Spanish name، باری تەندرووستی، Discography،}}'''ڕووسلانا ستێپاننیڤنا لژیچکۆ''' ({{بە ئوکراینی|Руслана Степанівна Лижичко}}؛ لە دایکبووی ٢٤ی ئایاری ١٩٧٣) خانمە گۆرانیبێژ، سەماکەر، ئاوازدانەر، بەرهەمهێنەر، هۆنراوەنووس، میوزیکژەنن، ئەکتەر، سیاسیی، چالاکوانی [[ئوکراینا|ئۆکرانییە]]. ماوەیەکیش ئەندام پەرلەمان بووە لە [[پەرلەمانی ئوکراینا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Ruslana is ready to take her seat in the Parliament|ناونیشان=http://en.for-ua.com/news/2006/03/29/114013.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=for-ua.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131202232448/http://en.for-ua.com/news/2006/03/29/114013.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو لە ساڵانی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٥، باڵیۆزی چاکەخوازی ڕێکخراوی [[یوونیسێف]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Ukrainian Eurovision winner Ruslana to back OSCE anti-trafficking campaign|ناونیشان=http://www.osce.org/cthb/46605|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=OSCE}}</ref> ئەو وەک یەکێک لە سەرکەوتووترین ژنە هونەرمەندەکانی ئۆرکانیا دادەنرێت لەئاستی نێونەتەوەیی.<ref name="UkrWeekly">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Ruslana among winners at World Music Awards in Las Vegas|ناونیشان=http://www.ukrweekly.com/old/archive/2004/420429.shtml|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=UkrWeekly|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304002037/http://www.ukrweekly.com/old/archive/2004/420429.shtml|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Welcome the Ukrainian Madonna|ناونیشان=http://www.nowtoronto.com/music/story.cfm?content=166018|بڵاوکەرەوە=NowToronto|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140819124048/http://www.nowtoronto.com/music/story.cfm?content=166018|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣، لەلایەن گۆڤاری فۆربێس وەک یەکێک لە ١٠ کاریگەرترینن ژن دەستنیشان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Forbes: Most successful women of 2013|ناونیشان=http://www.forbes.ru/forbes-woman-photogallery/zhenshchiny-v-biznese/249077-zhenshchiny-goda-2013-reiting-forbes-woman/photo/5|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش=Forbes}}</ref> ڕوسلانا لە پای کار و چالاکییەکانی لە ساڵی ٢٠١٤، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا [[خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی ئازا]] پێدرا.<ref name="Yahoo News">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruslana - Woman of Courage, International Pop Star, Former Ukraine Parliament Member and EuroMaidan Protest Leader - to Discuss Current Crisis at National Press Club|ناونیشان=https://news.yahoo.com/ruslana-woman-courage-international-pop-star-former-ukraine-144500462.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Yahoo News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141108110822/http://news.yahoo.com/ruslana-woman-courage-international-pop-star-former-ukraine-144500462.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕوسلانا گۆرانییەکانی بە زمانی ئۆکرانی و ئینگلیزین، هەروەها هەندێک گۆرانیشی بە زمانەکانی ئیسپانی و لاتینی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|مافەکانی مرۆڤ|ئوکراینا|سیاسەت|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Ruslana}} [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:وتارەکان بە hCard]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی]] hcdu3yt1dkzm3omhr7gzzd31c2rrm1b 1 176202 1586538 877391 2026-05-24T10:30:12Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[وتووێژ:ڕوسلانا]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ڕووسلانا]]: وەک [[ڕووس]] 877391 wikitext text/x-wiki [[پۆل:گشت پەڕەکانی پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] [[پۆل:وتارەکانی ساڵی ٢٠٢١ لە پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕوسلانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=768958 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140819124048/http://www.nowtoronto.com/music/story.cfm?content=166018 بۆ http://www.nowtoronto.com/music/story.cfm?content=166018 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٥٨، ٢٩ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕوسلانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=775848 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131202232448/http://en.for-ua.com/news/2006/03/29/114013.html بۆ http://en.for-ua.com/news/2006/03/29/114013.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٥٠، ١٧ی نیسانی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ڕوسلانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=829316 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304002037/http://www.ukrweekly.com/old/archive/2004/420429.shtml بۆ http://www.ukrweekly.com/old/archive/2004/420429.shtml زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141108110822/http://news.yahoo.com/ruslana-woman-courage-international-pop-star-former-ukraine-144500462.html بۆ https://news.yahoo.com/ruslana-woman-courage-international-pop-star-former-ukraine-144500462.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٥٧، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ڕوسلانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844550 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304002037/http://www.ukrweekly.com/old/archive/2004/420429.shtml بۆ http://www.ukrweekly.com/old/archive/2004/420429.shtml زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140819124048/http://www.nowtoronto.com/music/story.cfm?content=166018 بۆ http://www.nowtoronto.com/music/story.cfm?content=166018 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141108110822/http://news.yahoo.com/ruslana-woman-courage-international-pop-star-former-ukraine-144500462.html بۆ https://news.yahoo.com/ruslana-woman-courage-international-pop-star-former-ukraine-144500462.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٣٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕوسلانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=877390 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131202232448/http://en.for-ua.com/news/2006/03/29/114013.html بۆ http://en.for-ua.com/news/2006/03/29/114013.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٥٠، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ju2w8z9a2q8r7h96w58n9ie10dzcux2 0 179074 1586393 1398274 2026-05-24T09:43:18Z 1silent scientist 51740 1586393 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ئەردەڵ''' یا '''ئەردەل''' شارێکە لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە [[ئێران]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===نەژاد=== شارەکە [[لوڕەکان]] دانیشتووین.<ref>{{Cite web|title=Language distribution: Chahar Mahal va Bakhtiari Province|url=https://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari#|url-status=live|access-date=25 March 2021|website=Iran Atlas|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204171156/http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari |archive-date=2017-12-04 }}</ref> ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارەکە ٨،١٦٢ کەس لە ١،٧٦٧ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٨،٩٩٢ کەس لە ٢،٠٢٥ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارەکەی بە ١٠،١١٣ کەس لە ٢،٦٤٢ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ==کەشووھەوا== {{Weather box | name = | width = 72% | collapsed = | open = | metric first = yes | single line = yes | trace = | location = ئەردەڵ (نۆرماڵەکانی ٢٠٠٩–٢٠١٣) | temperature colour = | Jan high C =10 | Feb high C =10 | Mar high C =15 | Apr high C =19 | May high C =25 | Jun high C =32 | Jul high C =36 | Aug high C =35 | Sep high C =31 | Oct high C =24 | Nov high C =15 | Dec high C =11 | year high C = | Jan mean C =4 | Feb mean C =4 | Mar mean C =9 | Apr mean C =13 | May mean C =18 | Jun mean C =24 | Jul mean C =28 | Aug mean C =27 | Sep mean C =23 | Oct mean C =17 | Nov mean C =9 | Dec mean C =5 | year mean C = | Jan low C =-2 | Feb low C =-1 | Mar low C =3 | Apr low C =7 | May low C =11 | Jun low C =16 | Jul low C =20 | Aug low C =19 | Sep low C =15 | Oct low C =10 | Nov low C =4 | Dec low C =-1 | year low C = | Jan humidity =55 | Feb humidity =59 | Mar humidity =45 | Apr humidity =49 | May humidity =39 | Jun humidity =24 | Jul humidity =21 | Aug humidity =21 | Sep humidity =22 | Oct humidity =30 | Nov humidity =53 | Dec humidity =53 | year humidity = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =63 | Feb precipitation mm =77 | Mar precipitation mm =63 | Apr precipitation mm =69 | May precipitation mm =12 | Jun precipitation mm =0 | Jul precipitation mm =0 | Aug precipitation mm =1 | Sep precipitation mm =0 | Oct precipitation mm =10 | Nov precipitation mm =111 | Dec precipitation mm =76 | year precipitation mm = | Jan sun =207 | Feb sun =191 | Mar sun =227 | Apr sun =214 | May sun =253 | Jun sun =321 | Jul sun =331 | Aug sun =318 | Sep sun =303 | Oct sun =266 | Nov sun =198 | Dec sun =222 | year sun = |source 1 = Chaharmahalmet<ref>{{Cite web |title=Synoptic Station of Ardal |url=http://www.chbmet.ir/st_ardal.asp |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616231645/http://www.chbmet.ir/st_ardal.asp |archive-date=16 June 2016 |access-date=27 February 2025 |website=Chaharmahalmet |script-title=fa: ايستگاه سينوپتيك سامان |type=asp}}</ref> |date = شوبات ٢٠٢٥ }} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی ئەردەڵ|شارستان ئەردەڵ]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] 0e2ql0huie8ipl34l84912b38zojsl4 0 179075 1586378 1402202 2026-05-24T09:19:13Z 1silent scientist 51740 1586378 wikitext text/x-wiki '''شارستان ئەردەڵ''' یا '''ئەردەل''' یەکێ لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[ئەردەڵ|ئەردەڵە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=ئەردەڵ|ناوەکانی_تر=ئەردەل|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحال و بەختیاری]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|ژمارەی_دانیشتووان=٦٠،٥٢٥|ھۆکاری_ناونران=|دامەزرێنەر=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[ئەردەڵ]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} ==مێژوو== لە ساڵی ٢٠٠٧دا، گوندەوارەکانی [[گوندەواری مەشایەخ|مەشایەخ]] و [[گوندەواری ناغان|ناغان]]، و شاری [[ناغان]]، لە شارستانەکە جیا کرانەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی کیار]].<ref name="Kiar County Establishment"> {{cite web |first=Parviz |last=Davoodi |author-link=Parviz Davoodi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1386/07/29 (Iranian Jalali calendar) |date=21 October 2007 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویبنامه وزرای عضو کمیسیون سیاسی- دفاعی هیئت دولت در خصوص برخی تغییرات و تقسیمات کشوری در استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Approval of the Ministers of the Political Defense Commission of the Government Board regarding some changes and national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826193151/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-date=26 August 2025 |access-date=26 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 2773B618-ABF2-4EA2-A9B9-33054C181C06.}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا، گوندەکانی [[دەشتەک، چوارمەحاڵ و بەختیاری|دەشتەک]]، [[کاج، چوارمەحاڵ و بەختیاری|کاج]]، و [[سەرخوون، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سەرخوون]] کران بە شار.<ref name="Chaharmahal and Bakhtiari Cities"> {{cite web |first=Mohammad Reza |last=Rahimi |author-link=Mohammad Reza Rahimi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1391/10/12 (Iranian Jalali calendar) |date=1 January 2013 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب نامه درخصوص تقسیمات کشوری در استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=‌Approval letter regarding national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/826954 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826194445/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/826954 |archive-date=26 August 2025 |access-date=26 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شماره ابلاغیه 202969/ت47210ک}} [Notification number 202969/T47210K].}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٦٨،٧٤٠ کەس لە ١٤،٤٧٤ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٥٣،٥١٤ کەس لە ١٢،٧٠٣ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٤٨،٨٨٠ کەس لە ١٣،٠٦٦ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی ئەردەڵ لە ماوەی سێ سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی ئەردەڵ |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province" /> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی ئەردەڵ)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٥١،٩٦٠''' || style="text-align: right;"| '''٣٧،١٨٧''' || style="text-align: right;"| '''٣٥،١٧٩''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دیناران|گوندەواری دیناران]] || style="text-align: right;"| ٧،٥٤٨ || style="text-align: right;"| ٦،٨٠٠ || style="text-align: right;"| ٥،٨٩٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مەشایەخ|گوندەواری مەشایەخ]]{{efn|name=fn1|گوازرایەوە بۆ [[شارستانی کیار]]<ref name="Kiar County Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| ٧،١٥٨ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ناغان|گوندەواری ناغان]]{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| ٣،٢٨٦ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری پشتکوو (شارستانی ئەردەڵ)|گوندەواری پشتکوو]] || style="text-align: right;"| ٢٠،٨٧٨ || style="text-align: right;"| ٢١،٣٩٥ || style="text-align: right;"| ١٠،٩٣٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ئەردەڵ]] (شار) || style="text-align: right;"| ٨،١٦٢ || style="text-align: right;"| ٨،٩٩٢ || style="text-align: right;"| ١٠،١١٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[دەشتەک، چوارمەحاڵ و بەختیاری|دەشتەک]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤،٠١٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[کاج، چوارمەحاڵ و بەختیاری|کاج]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤،٢٢٧ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ناغان]] (شار){{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| ٤،٩٢٨ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی میانکوو]]''' || style="text-align: right;"| '''١٦،٧٨٠''' || style="text-align: right;"| '''١٦،٣٢٧''' || style="text-align: right;"| '''١٣،٦٩٧''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری میانکوو (شارستانی ئەردەڵ)|گوندەواری میانکوو]] || style="text-align: right;"| ١٠،٦٢٢ || style="text-align: right;"| ١٠،٧٠٩ || style="text-align: right;"| ٦،٩٧٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری شەلیل|گوندەواری شەلیل]] || style="text-align: right;"| ٦،١٥٨ || style="text-align: right;"| ٥،٦١٨ || style="text-align: right;"| ٤،٥٩٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سەرخوون، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سەرخوون]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٢،١٣١ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٦٨،٧٤٠''' || style="text-align: right;"| '''٥٣،٥١٤''' || style="text-align: right;"| '''٤٨،٨٨٠''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[ئەردەڵ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ardal County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] 43ze3t3xc87wm98qhlwhrxvznh5l1ec 1586379 1586378 2026-05-24T09:19:39Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586379 wikitext text/x-wiki '''شارستان ئەردەڵ''' یا '''ئەردەل''' یەکێ لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[ئەردەڵ|ئەردەڵە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=ئەردەڵ|ناوەکانی_تر=ئەردەل|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحال و بەختیاری]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|ژمارەی_دانیشتووان=٦٠،٥٢٥|ھۆکاری_ناونران=|دامەزرێنەر=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[ئەردەڵ]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} ==مێژوو== لە ساڵی ٢٠٠٧دا، گوندەوارەکانی [[گوندەواری مەشایەخ|مەشایەخ]] و [[گوندەواری ناغان|ناغان]]، و شاری [[ناغان]]، لە شارستانەکە جیا کرانەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی کیار]].<ref name="Kiar County Establishment"> {{cite web |first=Parviz |last=Davoodi |author-link=Parviz Davoodi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1386/07/29 (Iranian Jalali calendar) |date=21 October 2007 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویبنامه وزرای عضو کمیسیون سیاسی- دفاعی هیئت دولت در خصوص برخی تغییرات و تقسیمات کشوری در استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Approval of the Ministers of the Political Defense Commission of the Government Board regarding some changes and national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826193151/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/132618 |archive-date=26 August 2025 |access-date=26 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 2773B618-ABF2-4EA2-A9B9-33054C181C06.}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا، گوندەکانی [[دەشتەک، چوارمەحاڵ و بەختیاری|دەشتەک]]، [[کاج، چوارمەحاڵ و بەختیاری|کاج]]، و [[سەرخوون، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سەرخوون]] کران بە شار.<ref name="Chaharmahal and Bakhtiari Cities"> {{cite web |first=Mohammad Reza |last=Rahimi |author-link=Mohammad Reza Rahimi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1391/10/12 (Iranian Jalali calendar) |date=1 January 2013 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب نامه درخصوص تقسیمات کشوری در استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=‌Approval letter regarding national divisions in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/826954 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826194445/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/826954 |archive-date=26 August 2025 |access-date=26 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شماره ابلاغیه 202969/ت47210ک}} [Notification number 202969/T47210K].}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٦٨،٧٤٠ کەس لە ١٤،٤٧٤ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٥٣،٥١٤ کەس لە ١٢،٧٠٣ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٤٨،٨٨٠ کەس لە ١٣،٠٦٦ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی ئەردەڵ لە ماوەی سێ سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی ئەردەڵ |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province" /> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی ئەردەڵ)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٥١،٩٦٠''' || style="text-align: right;"| '''٣٧،١٨٧''' || style="text-align: right;"| '''٣٥،١٧٩''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دیناران|گوندەواری دیناران]] || style="text-align: right;"| ٧،٥٤٨ || style="text-align: right;"| ٦،٨٠٠ || style="text-align: right;"| ٥،٨٩٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مەشایەخ|گوندەواری مەشایەخ]]{{efn|name=fn1|گوازرایەوە بۆ [[شارستانی کیار]]<ref name="Kiar County Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| ٧،١٥٨ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ناغان|گوندەواری ناغان]]{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| ٣،٢٨٦ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری پشتکوو (شارستانی ئەردەڵ)|گوندەواری پشتکوو]] || style="text-align: right;"| ٢٠،٨٧٨ || style="text-align: right;"| ٢١،٣٩٥ || style="text-align: right;"| ١٠،٩٣٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ئەردەڵ]] (شار) || style="text-align: right;"| ٨،١٦٢ || style="text-align: right;"| ٨،٩٩٢ || style="text-align: right;"| ١٠،١١٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[دەشتەک، چوارمەحاڵ و بەختیاری|دەشتەک]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤،٠١٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[کاج، چوارمەحاڵ و بەختیاری|کاج]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤،٢٢٧ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ناغان]] (شار){{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| ٤،٩٢٨ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی میانکوو]]''' || style="text-align: right;"| '''١٦،٧٨٠''' || style="text-align: right;"| '''١٦،٣٢٧''' || style="text-align: right;"| '''١٣،٦٩٧''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری میانکوو (شارستانی ئەردەڵ)|گوندەواری میانکوو]] || style="text-align: right;"| ١٠،٦٢٢ || style="text-align: right;"| ١٠،٧٠٩ || style="text-align: right;"| ٦،٩٧٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری شەلیل|گوندەواری شەلیل]] || style="text-align: right;"| ٦،١٥٨ || style="text-align: right;"| ٥،٦١٨ || style="text-align: right;"| ٤،٥٩٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سەرخوون، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سەرخوون]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٢،١٣١ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٦٨،٧٤٠''' || style="text-align: right;"| '''٥٣،٥١٤''' || style="text-align: right;"| '''٤٨،٨٨٠''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[ئەردەڵ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ardal County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] 580kpxmv4q6bx1vxrt21ofl07ileg8o 0 179080 1586396 1398926 2026-05-24T09:45:03Z 1silent scientist 51740 1586396 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بۆرووجن''' یا '''برووجن''' شارێکە لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]. بۆرووجن لە نیگای جەماوەرەو دووهەمین شاری گەورەی ئەم [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگایەشە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===زمان و نەژاد=== شارەکە لەلایەن [[فارسەکان|فارسەکان]] دانیشتووی لێیە لەگەڵ کەمینەیەک لە [[لوڕەکان|لوڕەکان]] و [[گەلانی تورک|گەلانی تورک]].<ref>{{Cite web|title=Language distribution: Chahar Mahal va Bakhtiari Province|url=https://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari#|url-status=live|access-date=25 March 2021|website=Iran Atlas|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204171156/http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari |archive-date=2017-12-04 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Anonby|first=Erik|title=Atlas of the Languages of Iran: A working classification|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|url-status=live|access-date=27 March 2021|website=Iran Atlas|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229013417/http://iranatlas.net/index.html?module=module.classification|archive-date=2019-12-29}}</ref> ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارەکە ٤٩،٠٧٧ کەس لە ١٢،٨٢٨ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٥٢،٦٩٤ کەس لە ١٤،٨٥٨ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارەکەی بە ٥٧،٠٧١ کەس لە ١٧،٢٢٨ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ==جوگرافیا== ===تۆپۆگرافی=== شارەکە لە دۆڵێکدا بە ھەمان ناو ھەڵکەوتووە، کە کۆی گشتی ڕووبەرەکەی ٥٨٠ مەتری چوارگۆشەیە لە بەشی ڕۆژھەڵاتی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری. ===کەشووھەوا=== برووجن کەشووھەوایەکی کیشوەریی ھەیە لە پۆلێنکردنی کەشووھەوای کۆپن، بە ھاوینی گەرم و وشک (''Dsa''). لە پلانی پۆلێنکردنی کەشووھەوا کە لەلایەن کەریمییەوە دروست کراوە، برووجن کەشووھەوایەکی نیمچە شێداری ھەیە بە ھاوینی مامناوەند و زستانی زۆر سارد. لە زۆربەی پلانەکانی پۆلێنکردندا، کەشووھەوای برووجن وەک کەشووھەوای وشک (وەک لە دی مارتۆن) یان کەشووھەوای نیمچە وشک (وەک لە ئیڤانۆڤ و بارات) پۆلێن دەکرێت.<ref>{{cite web |title=Climatological Factors of the Region |url=http://chbmet.ir/c2.asp |website=Chbmet |publisher=Chaharmahal and Bakhtiari Meteorological Office |access-date=23 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328060406/http://chbmet.ir/c2.asp |archive-date=28 March 2016 |language=Persian |format=asp}}</ref> وێستگەی کەشناسیی شارەکە لە بەرزیی نزیکەی ٢١٩٧ مەتر لە ئاستی دەریاوە ھەڵکەوتووە. کەشووھەواکەی بەزۆری تێکەڵەیەکە لە ھاوینی مامناوەند و زستانی زۆر سارد. دیمەن و ڕووپۆشی ڕووەکی لە جۆری «ستێپە». بەرزترین پلەی گەرمی بینراو ٣٦.٦ پلەی سەدی بووە، و نزمترین پلە ٢٦.٨- پلەی سەدی بووە.<ref name="clmate element"/> برووجن بە کەشووھەوا زۆر ساردەکەی ناسراوە، و ساڵانە ١٣٢ ڕۆژ بەستن (کڕێوە) ئەزموون دەکات. شێی ڕێژەیی بە گشتی نزمە، و تێکڕای ساڵانەی ٣٨٪ە. ڕێژەی ھەور لە بەھاردا کەمدەبێتەوە، لە ھاویندا دەگاتە کەمترین ئاست، و لەگەڵ دەستپێکردنی وەرزی پاییزدا دووبارە زیاد دەکاتەوە، و لە زستاندا دەگاتە بەرزترین ئاست. بە تێکڕا تەنھا ٢١ ڕۆژ لە ساڵێکدا ھەوری تەواو ھەیە، و تیشکی خۆر لە نێوان شارەکانی پارێزگاکەدا بەرزترینە.<ref name="clmate element">{{cite web |title=Climatological Elements of the province |url=http://www.chbmet.ir/c3.asp |website=chbmet |publisher=Chaharmahal and Bakhtiari Meteorological Service |access-date=23 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805033955/http://www.chbmet.ir/c3.asp |archive-date=5 August 2020 |language=Persian |format=asp |url-status=unfit}}</ref> {{Weather box |width = auto |location = برووجن (١٩٨٨–٢٠٠٥) |metric first = Yes |single line = Yes |humidity colour = green |Jan high C = 3.8 |Feb high C = 6.4 |Mar high C = 11.0 |Apr high C = 17.1 |May high C = 22.7 |Jun high C = 28.7 |Jul high C = 31.5 |Aug high C = 31.0 |Sep high C = 27.2 |Oct high C = 20.7 |Nov high C = 13.4 |Dec high C = 8.0 |year high C = | Jan mean C =-1.9 | Feb mean C =0.6 | Mar mean C =4.8 | Apr mean C =10.2 | May mean C =14.6 | Jun mean C =19.1 | Jul mean C =22.2 | Aug mean C =21.3 | Sep mean C =17.3 | Oct mean C =11.9 | Nov mean C =6.2 | Dec mean C =1.9 |year mean C = |Jan low C = -7.7 |Feb low C = -5.2 |Mar low C = -1.4 |Apr low C = 3.3 |May low C = 6.5 |Jun low C = 9.5 |Jul low C = 13.0 |Aug low C = 11.6 |Sep low C = 7.4 |Oct low C = 3.0 |Nov low C = -0.9 |Dec low C = -4.2 |year low C = |precipitation colour = green | Jan precipitation mm =45.3 | Feb precipitation mm =33.6 | Mar precipitation mm =54.1 | Apr precipitation mm =27.4 | May precipitation mm =8.9 | Jun precipitation mm =1.2 | Jul precipitation mm =0.8 | Aug precipitation mm =0.1 | Sep precipitation mm =0.2 | Oct precipitation mm =5.2 | Nov precipitation mm =23.7 | Dec precipitation mm =53.7 | year precipitation mm = | Jan humidity =60 | Feb humidity =53 | Mar humidity =47 | Apr humidity =40 | May humidity =33 | Jun humidity =24 | Jul humidity =24 | Aug humidity =23 | Sep humidity =24 | Oct humidity =34 | Nov humidity =45 | Dec humidity =54 | year humidity = | Jan dew point C =-9.0 | Feb dew point C =-8.4 | Mar dew point C =-6.2 | Apr dew point C =-2.9 | May dew point C =-0.9 | Jun dew point C =-0.8 | Jul dew point C =2.3 | Aug dew point C =0.8 | Sep dew point C =-2.2 | Oct dew point C =-3.2 | Nov dew point C =-5.1 | Dec dew point C =-7.0 | Jan sun =215.0 | Feb sun =226.8 | Mar sun =242.8 | Apr sun =256.4 | May sun =333.4 | Jun sun =359.8 | Jul sun =342.3 | Aug sun =341.5 | Sep sun =319.2 | Oct sun =293.6 | Nov sun =230.0 | Dec sun =219.4 |source = IRIMO<ref>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160217102629/http://www.chaharmahalmet.ir/iranarchive.asp|date=February 17, 2016}}</ref> }} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی بۆرووجن|بۆرووجن]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Borujen}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] ejd8xyyhzso824jkbxw341t7djsl2f0 0 179083 1586380 1402211 2026-05-24T09:20:48Z 1silent scientist 51740 1586380 wikitext text/x-wiki '''بۆرووجن''' یا '''برووجن''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]] کە لە [[ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی]] ئەم پارێزگایە ھەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[بۆرووجن|بۆرووجنە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=بۆرووجن|ھۆکاری_ناونران=|قەبارەی_وێنە=|شرۆڤەی_وێنە=|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|ناوی_دابەشکراو٢=[[بۆرووجن]]|سەردێڕی_دامەزران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|دامەزرێنەر=|ژمارەی_دانیشتووان=١١٨،٣٨١|ناوەکانی_تر=برووجن|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|وێبگە=}} ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ١١٣،٧٩٥ کەس لە ٢٧،٩٦٣ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ١١٨،٦٨١ کەس لە ٣٢،٦٤٩ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ١٢٢،٤٨٣ کەس لە ٣٦،٢٣٨ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی بروجن لە ماوەی سێ سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی بروجن |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی بروجن)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٧٧،٨٨٤''' || style="text-align: right;"| '''٨٢،٢٢٥''' || style="text-align: right;"| '''٨٦،٩١٥''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری حەومە (شارستانی بروجن)|گوندەواری حەومە]] || style="text-align: right;"| ١٠،٢٣٠ || style="text-align: right;"| ١،٢٢٨ || style="text-align: right;"| ١،١٣٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[بروجن]] (شار) || style="text-align: right;"| ٤٩،٠٧٧ || style="text-align: right;"| ٥٢،٦٩٤ || style="text-align: right;"| ٥٧،٠٧١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[فەرادۆنبە]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٢،٦٩٧ || style="text-align: right;"| ١٣،١٣٩ || style="text-align: right;"| ١٣،٣١٧ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ناقنە]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٩،٦٠٣ || style="text-align: right;"| ٩،٩٢٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سەفیددەشت]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥،٨٨٠ || style="text-align: right;"| ٥،٥٦١ || style="text-align: right;"| ٥،٤٧١ |- | '''[[ناوچەی بوڵداجی]]''' || style="text-align: right;"| '''١٩،٧٠٨''' || style="text-align: right;"| '''٢٠،٦٨٨''' || style="text-align: right;"| '''١٩،٧٦٥''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چاغاخۆر]] || style="text-align: right;"| ٨،١١٩ || style="text-align: right;"| ٦،١٣٩ || style="text-align: right;"| ٥،٢١٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ئیمامزادە حەمزە عەلی]] || style="text-align: right;"| ٦٨٤ || style="text-align: right;"| ٢،٨٢١ || style="text-align: right;"| ٢،٥٦٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[بوڵداجی]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٠،٩٠٥ || style="text-align: right;"| ١١،٧٢٨ || style="text-align: right;"| ١١،٩٨٠ |- | '''[[ناوچەی گەندۆمان]]''' || style="text-align: right;"| '''١٦،٢٠٣''' || style="text-align: right;"| '''١٥،٧٦٨''' || style="text-align: right;"| '''١٥،٨٠٣''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دەوڕاھان]] || style="text-align: right;"| ٥،٤٩٧ || style="text-align: right;"| ٥،١٥٢ || style="text-align: right;"| ٤،٨٩٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری گەندۆمان]] || style="text-align: right;"| ٥،١٢٨ || style="text-align: right;"| ٤،٨٥٥ || style="text-align: right;"| ٤،٦٢٢ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گەندۆمان]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥،٥٧٨ || style="text-align: right;"| ٥،٧٦١ || style="text-align: right;"| ٦،٢٩١ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''١١٣،٧٩٥''' || style="text-align: right;"| '''١١٨،٦٨١''' || style="text-align: right;"| '''١٢٢،٤٨٣''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[بۆرووجن]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Borujen County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] 8p0yz7jlcq6mr6dyod3x0o7co8czl4c 0 179109 1586397 1402877 2026-05-24T09:48:01Z 1silent scientist 51740 1586397 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''فارسان''' شارێکە لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە [[ئێران]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===نەژاد=== شارەکە [[لوڕەکان]] دانیشتووین.<ref>{{Cite web|title=Language distribution: Chahar Mahal va Bakhtiari Province|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari#|access-date=25 March 2021|website=Iran Atlas}}</ref> ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارەکە ٢٦،٢١٩ کەس لە ٥،٦٦٥ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٢٨،٠١٣ کەس لە ٧،١٩٠ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارەکەی بە ٣٠،٥٠٤ کەس لە ٨،٤٠٠ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ==کەشووھەوا== فارسان کەشووھەوایەکی کیشوەریی ھاوین-گەرم و وشکی ھەیە (Dsa)، بە ڕۆژانی ھاوینی گەرم، شەوانی ھاوینی فێنک و ڕۆژانی زستانی سارد، و شەوانی زستانی بەستەڵەک. بارانبارین لە زستان و بەھاردا بەرچاوە بەڵام لە ھاویندا ئەوەندە نییە، تەنھا زۆرجار بەھۆی ڕەشەبا و بروسکەوە دەبێت. کڕێوە (بەستن) لە ناوچەکەدا تا ڕادەیەک باوە. فارسان بە تێکڕا ١١٢.٥ ڕۆژ کڕێوە لە تشرینی دووەم تا ئازار ئەزموون دەکات، لەگەڵ ڕوودانی دەگمەن لە نیسان یان تشرینی یەکەمدا.<ref name=Climate/> {{Weather box | name = | width = 72% | collapsed = | open = | metric first = yes | single line = yes | trace = | location = فارسان (٢٠٠٥–٢٠١٣) | temperature colour = | Jan high C =5 | Feb high C =8 | Mar high C =14 | Apr high C =18 | May high C =24 | Jun high C =31 | Jul high C =34 | Aug high C =33 | Sep high C =29 | Oct high C =23 | Nov high C =14 | Dec high C =9 | year high C = | Jan mean C =-1 | Feb mean C =2 | Mar mean C =7 | Apr mean C =11 | May mean C =16 | Jun mean C =21 | Jul mean C =25 | Aug mean C =23 | Sep mean C =19 | Oct mean C =14 | Nov mean C =7 | Dec mean C =2 | year mean C = | Jan low C =-8 | Feb low C =-4 | Mar low C =0 | Apr low C =4 | May low C =8 | Jun low C =11 | Jul low C =15 | Aug low C =14 | Sep low C =9 | Oct low C =5 | Nov low C =0 | Dec low C =-5 | year low C = | Jan humidity =58 | Feb humidity =60 | Mar humidity =47 | Apr humidity =49 | May humidity =42 | Jun humidity =30 | Jul humidity =27 | Aug humidity =27 | Sep humidity =30 | Oct humidity =38 | Nov humidity =56 | Dec humidity =58 | year humidity = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =81 | Feb precipitation mm =85 | Mar precipitation mm =69 | Apr precipitation mm =72 | May precipitation mm =12 | Jun precipitation mm =1 | Jul precipitation mm =0 | Aug precipitation mm =0 | Sep precipitation mm =2 | Oct precipitation mm =9 | Nov precipitation mm =89 | Dec precipitation mm =74 | year precipitation mm = | Jan sun =198 | Feb sun =198 | Mar sun =242 | Apr sun =234 | May sun =279 | Jun sun =336 | Jul sun =329 | Aug sun =325 | Sep sun =309 | Oct sun =272 | Nov sun =205 | Dec sun =203 | year sun = |source 1 = Chaharmahalmet<ref name=Climate>{{Cite web |title=Synoptic Station of Farsan|url=http://www.chbmet.ir/st_farsan.asp |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616232528/http://www.chbmet.ir/st_farsan.asp |archive-date=16 June 2016 |access-date=27 February 2025 |website=Chaharmahalmet |script-title=fa: ايستگاه سينوپتيك فارسان|type=asp}}</ref> |date = شوباتی ٢٠٢٥ }} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی فارسان|شارستان فارسان]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] fkvn0iuoavginv4vu78x78qkcznu7ir 0 179110 1586381 1402246 2026-05-24T09:23:28Z 1silent scientist 51740 1586381 wikitext text/x-wiki '''شارستان فارسان''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[فارسان|فارسانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref>{{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=فارسان|ژمارەی_دانیشتووان=٩٣،٩٤١|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|دامەزرێنەر=|ھۆکاری_ناونران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[فارسان]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} ==مێژوو== لە ساڵی ٢٠١١دا، [[گوندەواری مزدجی خواروو]] و شاری [[جونەقان]] لە [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی فارسان)|ناوچەی ناوەندی]] جیا کرانەوە لە کاتی پێکھێنانی [[ناوچەی جونەقان]]دا، کە دابەش کرا بۆ دوو گوندەوار، لەوانە [[گوندەواری جونەقان]]ی نوێ.<ref name="Arzuiyeh County Establishment"/> جگە لەوەش، گوندی [[پەردەنجان]] بوو بە شار،<ref name="Dastana, Manj, Pardanjan, and Vardanjan"/> و [[ناوچەی باباحەیدەر]] پێکھێنرا و دابەش کرا بۆ گوندەوارەکانی [[گوندەواری سەراوی سەرێ|سەراوی سەرێ]] و [[گوندەواری سەراوی خوارێ|سەراوی خوارێ]].<ref name="Arzuiyeh County Establishment"/> لە ساڵی ٢٠١٣دا، شاری [[باباحەیدەر]] لە ناوچەی ناوەندییەوە گوازرایەوە بۆ ناوچەی باباحەیدەر، و گوندەکانی [[چۆلیچە]] و [[گووجان]] کران بە شار.<ref name="Chaharmahal and Bakhtiari Cities"/> گوندی [[فیلاباد]] لە ساڵی ٢٠١٩دا بوو بە شار.<ref name="Filabad City"/> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٩٠،١١١ کەس لە ١٩،٨٧٨ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٩٣،٩٤١ کەس لە ٢٤،٧٤٧ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٩٥،٢٨٦ کەس لە ٢٦،٩١٤ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی فارسان لە ماوەی سێ سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی فارسان |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی فارسان)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٩٠،١١١''' || style="text-align: right;"| '''٥٠،٠٠٥''' || style="text-align: right;"| '''٤١،٤٩٣''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مزدجی سەرێ]] || style="text-align: right;"| ١٤،٣٦٦ || style="text-align: right;"| ١٠،٨٩٣ || style="text-align: right;"| ٤،٨١٠ |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری مزدجی خواروو|| style="text-align: right;"| ٢٣،٩٤٤ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | باباحەیدەر (شار) || style="text-align: right;"| ١٠،٩٢٢ || style="text-align: right;"| ١١،٠٩٩ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[فارسان]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢٦،٢١٩ || style="text-align: right;"| ٢٨،٠١٣ || style="text-align: right;"| ٣٠،٥٠٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گووجان]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٦،١٧٩ |- | style="padding-left: 1em;" | جونەقان (شار) || style="text-align: right;"| ١٤،٦٦٠ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی باباحەیدەر]]''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| '''٨،٧٧٠''' || style="text-align: right;"| '''١٨،٩١٧''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەراوی سەرێ]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١،٦٢٣ || style="text-align: right;"| ١،٣٠٢ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەراوی خوارێ]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٧،١٤٧ || style="text-align: right;"| ٦،٤١٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[باباحەیدەر]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١١،٢٠٢ |- | style="padding-left: 1em;" | [[فیلاباد]] (شار){{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ بوو بە شار<ref name="Filabad City"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی جونەقان]]''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| '''٣٥،١٦٦''' || style="text-align: right;"| '''٣٤،٨٧٦''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری جونەقان]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١،٢٢٥ || style="text-align: right;"| ٢،٧٥٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مزدجی خواروو]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١١،٠٥٣ || style="text-align: right;"| ٤،٠٤٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[چۆلیچە]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤،٩٤٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[جونەقان]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١٤،٨٠٠ || style="text-align: right;"| ١٤،٤٣٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[پەردەنجان]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٨،٠٨٨ || style="text-align: right;"| ٨،٦٩٩ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٩٠،١١١''' || style="text-align: right;"| '''٩٣،٩٤١''' || style="text-align: right;"| '''٩٥،٢٨٦''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[فارسان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Farsan County}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] 1k5k24w2az0w2jmalp07mbnlo5zqyi8 0 179112 1586382 1402274 2026-05-24T09:24:56Z 1silent scientist 51740 1586382 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''کووھڕەنگ''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[چلگرد|چلگردە]]. کووھڕەنگ بە [[پایتەخت]] [[بەفر|بەفری]] [[ئێران]] بەناوبانگە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> ==مێژوو== لە ساڵی ٢٠٠٩دا، [[گوندەواری بازۆفتی سەرێ]] لە [[ناوچەی بازۆفت]] دروست کرا، و [[گوندەواری دۆئاب (شارستانی کووھرەنگ)|گوندەواری دۆئاب]] لێی جیا کرایەوە لە کاتی پێکھێنانی [[ناوچەی دۆئاب سەمسامی]]، کە دابەش کرا بۆ دوو گوندەوار، لەوانە [[گوندەواری شەھریاری (شارستانی کووھرەنگ)|گوندەواری شەھریاری]] نوێ.<ref name="Doab Samsami District Formation"> {{cite web |first=Mohammad Reza |last=Rahimi |author-link=Mohammad Reza Rahimi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1388/07/05 (Iranian Jalali calendar) |date=27 September 2009 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب نامه درخصوص اصلاحات تقسیماتی در استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=‌Approval regarding divisional reforms in Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/136101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231203152135/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/136101 |archive-date=3 December 2023 |access-date=1 September 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] 9088EAC9-7887-4887-9D56-17A6A1D03E2C.}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا، گوندی [[سەمسامی]] گۆڕدرا بۆ شار، و دوو گوند تێکەڵ کران بۆ پێکھێنانی شاری نوێی [[بازۆفت، کووھرەنگ|بازۆفت]].<ref name="Bazoft, Haruni, Samsami, and Sardasht Cities">{{cite web|script-title=fa:چهار شهر به استان چهارمحال و بختیاری افزوده شد|trans-title=Four cities added to Chaharmahal and Bakhtiari province|language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|جام جم آنلاین}} [Jam Jam Online] |url=https://jamejamonline.ir/fa/news/585252/چهار-شهر-به-استان-چهارمحال-و-بختیاری-افزوده-شد|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209045806/https://jamejamonline.ir/fa/news/585252/چهار-شهر-به-استان-چهارمحال-و-بختیاری-افزوده-شد|archive-date=9 December 2023|orig-date={{lang|fa|rtl=yes|۱۲ مرداد ۱۳۹۲}} (12 Mordad 1392) (Iranian Jalali calendar) |date=3 August 2013 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |access-date=1 September 2025|id={{lang|fa|rtl=yes|کد خبر: ۵۸۵۲۵۲}} [News Code: 585252].}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٣٣،٤٦٨ کەس لە ٥،٩٨٠ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٣٥،٩١٥ کەس لە ٧،٧٠٢ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٤١،٥٣٥ کەس لە ١٠،٨٥٩ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی کووھرەنگ لە ماوەی سێ سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی کووھرەنگ |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی کووھرەنگ)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''١٩،١٩٨''' || style="text-align: right;"| '''١٨،٢١٩''' || style="text-align: right;"| '''٢٠،٢٢٢''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دەشتی زەڕین]] || style="text-align: right;"| ٧،١٤٧ || style="text-align: right;"| ٧،٠٥١ || style="text-align: right;"| ٧،٨١٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری میانکووی مەگویی]] || style="text-align: right;"| ٣،٧٨١ || style="text-align: right;"| ٣،٥٧٠ || style="text-align: right;"| ٣،٩٩٢ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری شووراو تەنگەزی]] || style="text-align: right;"| ٥،٥٦٢ || style="text-align: right;"| ٤،٥٣٧ || style="text-align: right;"| ٥،٤٣١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[چێڵگرد]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢،٧٠٨ || style="text-align: right;"| ٣،٠٦١ || style="text-align: right;"| ٢،٩٨٩ |- | '''[[ناوچەی بازۆفت]]''' || style="text-align: right;"| '''١٤،٢٧٠''' || style="text-align: right;"| '''١٢،١٨٥''' || style="text-align: right;"| '''١٤،٧٤٢''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بازۆفتی سەرێ]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٣،٣٠٥ || style="text-align: right;"| ٤،١٤٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بازۆفتی خوارێ]]{{efn|پێشتر [[گوندەواری بازۆفتی خوارێ|گوندەواری بازۆفت]] بوو<ref name="Doab Samsami District Formation"/>}} || style="text-align: right;"| ٨،٥٢٦ || style="text-align: right;"| ٨،٨٨٠ || style="text-align: right;"| ٩،٠٧٩ |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری دۆئاب|| style="text-align: right;"| ٥،٧٤٤ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[بازۆفت، کووھرەنگ|بازۆفت]] (شار){{efn|تێکەڵکردنی دوو گوند<ref name="Bazoft, Haruni, Samsami, and Sardasht Cities"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١،٥١٩ |- | '''[[ناوچەی دۆئاب سەمسامی]]''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| '''٤،٠٦٥''' || style="text-align: right;"| '''٥،٩٣٠''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دۆئاب (شارستانی کووھرەنگ)|گوندەواری دۆئاب]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٣،٥٥٨ || style="text-align: right;"| ٣،٣٥٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری شەھریاری (شارستانی کووھرەنگ)|گوندەواری شەھریاری]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٥٠٧ || style="text-align: right;"| ١،٣٧٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سەمسامی]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١،٢٠٣ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٣٣،٤٦٨''' || style="text-align: right;"| '''٣٥،٩١٥''' || style="text-align: right;"| '''٤١،٥٣٥''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[چلگرد]] == سەرچاوەکان == {{شارەکانی کوردستان}} <references /> {{پۆلی کۆمنز|Kuhrang County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] nzi38a1h8i8ejimpx065bbkf8qmkpa2 0 179114 1586398 1406335 2026-05-24T09:48:49Z 1silent scientist 51740 1586398 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''چلگرد''' شارێکە لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]]. چلگرد ٨٥ کیلۆمەتر لە [[شەھری کورد|شاری کورد]] دوری هەیە. چلگرد بەرزترین شاری ئێرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref>. پێشتر بە '''سووراو''' دەناسرا. ==دیمۆگرافیا== ===نەژاد=== شارەکە [[لوڕەکان]] دانیشتووین.<ref>{{Cite web|title=Language distribution: Chahar Mahal va Bakhtiari Province|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari#|url-status=live|access-date=25 March 2021|website=Iran Atlas|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204171156/http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari |archive-date=2017-12-04 }}</ref> ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارەکە ٢،٧٠٨ کەس لە ٥٣٩ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٣،٠٦١ کەس لە ٥٩٦ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارەکەی بە ٢،٩٨٩ کەس لە ٧٥٣ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی کووهڕەنگ|کووهڕەنگ]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] mz3oyrvhr3p1nv17542dnj86ip3hgpv 0 179148 1586411 1402563 2026-05-24T09:52:53Z 1silent scientist 51740 1586411 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''شەلەمزار''' شارێکە لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە [[ئێران]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===نەژاد=== شارەکە [[لوڕەکان]]ەوە دانیشتووین.<ref>{{Cite web|title=Language distribution: Chahar Mahal va Bakhtiari Province|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari#|access-date=25 March 2021|website=Iran Atlas}}</ref> ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارەکە ٧،٠٠٣ کەس لە ١،٦٧١ خێزاندا بوو،<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> کاتێک ناوەندی [[ناوچەی کییار]]ی پێشووی [[شارستانی شەھری کورد]] بوو. سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٧،١٣٢ کەس لە ١،٩٦٥ خێزاندا ژمارد،<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> کە تا ئەو کاتە ناوچەکە لە شارستانەکە جیا کرابووەوە لە کاتی دامەزراندنی شارستانی کییاردا. شەڵەمزار گوازرایەوە بۆ ناوچەی ناوەندیی نوێ. سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارەکەی بە ٦،٨٩٩ کەس لە ٢،١١٦ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ==کەشووھەوا== {{Weather box | width = 72% | collapsed = | open = | metric first = yes | single line = yes | trace = | location = شەڵەمزار (بەرزی: ٢٠٤١ مەتر، نۆرماڵەکانی بارانبارینی ١٩٩٤–٢٠١٢) | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =100.0 | Feb precipitation mm =94.3 | Mar precipitation mm =101.3 | Apr precipitation mm =68.6 | May precipitation mm =13.0 | Jun precipitation mm =0.8 | Jul precipitation mm =1.0 | Aug precipitation mm =0.1 | Sep precipitation mm =0.8 | Oct precipitation mm =6.6 | Nov precipitation mm =80.7 | Dec precipitation mm =101.8 | year precipitation mm = |source = Chaharmahalmet <ref>{{Cite web |title=Shalamzar, Precipitation normals |url=http://www.chbmet.ir/stat/archive/p/shalamzar.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616232206/http://www.chbmet.ir/stat/archive/p/shalamzar.asp |archive-date=16 June 2016 |url-status= unfit |access-date=1 March 2025 |website=Chaharmahalmet |script-title=fa: مجموع بارندگي ماهيانه به ميليمتر - شلمزار |language=Persian}}</ref> }} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی کییار|شارستان کییار]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] g6osj92lpp1yekcc0935oqfgooqm93n 0 179151 1586383 1402277 2026-05-24T09:28:51Z 1silent scientist 51740 1586383 wikitext text/x-wiki '''شارستان کییار''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[شەلەمزار|شەلەمزارە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref>{{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=کییار|ژمارەی_دانیشتووان=٥٠،٩٧٦|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|دامەزرێنەر=|ھۆکاری_ناونران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[شەلەمزار]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} ==مێژوو== لە ساڵی ٢٠٠٧دا، [[ناوچەی کیار]] لە [[شارستانی شەھری کورد]]، و گوندەوارەکانی [[گوندەواری مەشایەخ (شارستانی کیار)|مەشایەخ]] و [[گوندەواری ناغان]]، و شاری [[ناغان]]، لە [[شارستانی ئەردەڵ]] جیا کرانەوە لە کاتی دامەزراندنی شارستانی کیار، کە دابەش کرا بۆ دوو ناوچە و پێنج گوندەوار، کە [[شەڵەمزار]] ناوەندی بوو.<ref name="Kiar County Establishment"/> لە ساڵی ٢٠١٣دا، [[گوندەواری دەستگورد (شارستانی فەڕوخشار)|گوندەواری دەستگورد]] لە شارستانەکە جیا کرایەوە بۆ ئەوەی دووبارە بگەڕێتەوە سەر شارستانی شەھری کورد.<ref name="Farrokhshahr District Formation"/> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، [[گوندەواری خەراجی]] لە [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی کیار)|ناوچەی ناوەندی]] دروست کرا، و [[گوندەواری کیاری ڕۆژھەڵات]] لێی جیا کرایەوە لە کاتی پێکھێنانی [[ناوچەی کیاری ڕۆژھەڵات]]، کە دابەش کرا بۆ دوو گوندەوار لەوانە [[گوندەواری کیاری سەرێ]]ی نوێ.<ref name="Miscellaneous Iran Changes 2"/> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠١١دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٥٨،٠٤٧ کەس لە ١٦،٢٩٨ خێزاندا بوو.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٥٠،٩٧٦ کەس لە ١٥،٥٤٨ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی کیار لە ماوەی دوو سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی کیار |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی کیار)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٤٢،٥٤٠''' || style="text-align: right;"| '''٣٥،٠١٥''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دەستگورد (شارستانی فەڕوخشار)|گوندەواری دەستگورد]]{{efn|گوازرایەوە بۆ [[شارستانی شەھەکورد]]<ref name="Farrokhshahr District Formation"/>}} || style="text-align: right;"| ٦،٠٩٠ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری خەراجی]]{{efn|name=fn1|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ دامەزرا<ref name="Miscellaneous Iran Changes 2"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کیاری ڕۆژاوا]]{{efn|پێشتر [[گوندەواری کیاری ڕۆژاوا|گوندەواری شەڵەمزار]] بوو<ref name="Lordegan, Ardal, Shahrekord, Farsan"/>}} || style="text-align: right;"| ٩،٨١٤ || style="text-align: right;"| ٩،٠١١ |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری کیاری ڕۆژھەڵات || style="text-align: right;"| ٨،٣٥٦ || style="text-align: right;"| ٧،٦٩٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[دەستانە، چوارمەحاڵ و بەختیاری|دەستانە]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥،١٩٩ || style="text-align: right;"| ٥،١٤٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گەھروو]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥،٩٤٩ || style="text-align: right;"| ٦،٢٦٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[شەڵەمزار]] (شار) || style="text-align: right;"| ٧،١٣٢ || style="text-align: right;"| ٦،٨٩٩ |- | '''[[ناوچەی کیاری ڕۆژھەڵات]]'''{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کیاری سەرێ]]{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کیاری ڕۆژھەڵات]]{{efn|پێشتر [[گوندەواری کیاری ڕۆژھەڵات|گوندەواری دەستگورد]] بوو<ref name="Lordegan, Ardal, Shahrekord, Farsan"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی ناغان]]''' || style="text-align: right;"| '''١٥،٥٠٧''' || style="text-align: right;"| '''١٥،٩٥٧''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مەشایەخ (شارستانی کیار)|گوندەواری مەشایەخ]] || style="text-align: right;"| ٧،٥٨٦ || style="text-align: right;"| ٧،٠٩٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ناغان]]|| style="text-align: right;"| ٣،٠٦٠ || style="text-align: right;"| ٢،٧٣٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ناغان]] (شار)|| style="text-align: right;"| ٤،٨٦١ || style="text-align: right;"| ٦،١٢٥ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٥٨،٠٤٧''' || style="text-align: right;"| '''٥٠،٩٧٦''' |- | colspan=3 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شەلەمزار]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kiar County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] knroxxhip4vj9nvtrx65gnlzq5ao1au 1586384 1586383 2026-05-24T09:29:14Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586384 wikitext text/x-wiki '''شارستان کییار''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[شەلەمزار|شەلەمزارە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref>{{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=کییار|ژمارەی_دانیشتووان=٥٠،٩٧٦|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|دامەزرێنەر=|ھۆکاری_ناونران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[شەلەمزار]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} ==مێژوو== لە ساڵی ٢٠٠٧دا، [[ناوچەی کیار]] لە [[شارستانی شەھری کورد]]، و گوندەوارەکانی [[گوندەواری مەشایەخ (شارستانی کیار)|مەشایەخ]] و [[گوندەواری ناغان]]، و شاری [[ناغان]]، لە [[شارستانی ئەردەڵ]] جیا کرانەوە لە کاتی دامەزراندنی شارستانی کیار، کە دابەش کرا بۆ دوو ناوچە و پێنج گوندەوار، کە [[شەڵەمزار]] ناوەندی بوو.<ref name="Kiar County Establishment"/> لە ساڵی ٢٠١٣دا، [[گوندەواری دەستگورد (شارستانی فەڕوخشار)|گوندەواری دەستگورد]] لە شارستانەکە جیا کرایەوە بۆ ئەوەی دووبارە بگەڕێتەوە سەر شارستانی شەھری کورد.<ref name="Farrokhshahr District Formation"/> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، [[گوندەواری خەراجی]] لە [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی کیار)|ناوچەی ناوەندی]] دروست کرا، و [[گوندەواری کیاری ڕۆژھەڵات]] لێی جیا کرایەوە لە کاتی پێکھێنانی [[ناوچەی کیاری ڕۆژھەڵات]]، کە دابەش کرا بۆ دوو گوندەوار لەوانە [[گوندەواری کیاری سەرێ]]ی نوێ.<ref name="Miscellaneous Iran Changes 2"/> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠١١دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٥٨،٠٤٧ کەس لە ١٦،٢٩٨ خێزاندا بوو.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٥٠،٩٧٦ کەس لە ١٥،٥٤٨ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی کیار لە ماوەی دوو سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی کیار |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی کیار)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٤٢،٥٤٠''' || style="text-align: right;"| '''٣٥،٠١٥''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دەستگورد (شارستانی فەڕوخشار)|گوندەواری دەستگورد]]{{efn|گوازرایەوە بۆ [[شارستانی شەھەکورد]]<ref name="Farrokhshahr District Formation"/>}} || style="text-align: right;"| ٦،٠٩٠ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری خەراجی]]{{efn|name=fn1|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ دامەزرا<ref name="Miscellaneous Iran Changes 2"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کیاری ڕۆژاوا]]{{efn|پێشتر [[گوندەواری کیاری ڕۆژاوا|گوندەواری شەڵەمزار]] بوو<ref name="Lordegan, Ardal, Shahrekord, Farsan"/>}} || style="text-align: right;"| ٩،٨١٤ || style="text-align: right;"| ٩،٠١١ |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری کیاری ڕۆژھەڵات || style="text-align: right;"| ٨،٣٥٦ || style="text-align: right;"| ٧،٦٩٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[دەستانە، چوارمەحاڵ و بەختیاری|دەستانە]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥،١٩٩ || style="text-align: right;"| ٥،١٤٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گەھروو]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥،٩٤٩ || style="text-align: right;"| ٦،٢٦٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[شەڵەمزار]] (شار) || style="text-align: right;"| ٧،١٣٢ || style="text-align: right;"| ٦،٨٩٩ |- | '''[[ناوچەی کیاری ڕۆژھەڵات]]'''{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کیاری سەرێ]]{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کیاری ڕۆژھەڵات]]{{efn|پێشتر [[گوندەواری کیاری ڕۆژھەڵات|گوندەواری دەستگورد]] بوو<ref name="Lordegan, Ardal, Shahrekord, Farsan"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی ناغان]]''' || style="text-align: right;"| '''١٥،٥٠٧''' || style="text-align: right;"| '''١٥،٩٥٧''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مەشایەخ (شارستانی کیار)|گوندەواری مەشایەخ]] || style="text-align: right;"| ٧،٥٨٦ || style="text-align: right;"| ٧،٠٩٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ناغان]]|| style="text-align: right;"| ٣،٠٦٠ || style="text-align: right;"| ٢،٧٣٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ناغان]] (شار)|| style="text-align: right;"| ٤،٨٦١ || style="text-align: right;"| ٦،١٢٥ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٥٨،٠٤٧''' || style="text-align: right;"| '''٥٠،٩٧٦''' |- | colspan=3 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شەلەمزار]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kiar County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|جوگرافیا}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] g6pqkoitcqr2hijssdr6ql0qnjb9pz7 0 179153 1586428 1403507 2026-05-24T09:54:43Z 1silent scientist 51740 1586428 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''لوڕدێگان''' یا '''لوڕدەگان''' شارێکە لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] کە لە باشووری ئەم پارێزگایە ھەڵکەوتووە. ئەم شارە ١٦٠ کیلۆمەتر لە [[شەھری کورد|شاری کورد]] دووری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===نەژاد=== شارەکە [[لوڕەکان]]ەوە دانیشتووین.<ref>{{Cite web|title=Language distribution: Chahar Mahal va Bakhtiari Province|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari#|access-date=25 March 2021|website=Iran Atlas}}</ref> ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارەکە ٢٢،٧٢٨ کەس لە ٤،٤٥٩ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٣٥،٢٧٦ کەس لە ٨،٠٣٧ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارەکەی بە ٤٠،٥٢٨ کەس لە ١٠،٤٨٢ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ==کەشووھەوا== {{Weather box |collapsed = yes |width = auto |metric first = yes |single line = yes |location = لوڕدێگان (١٩٩٥–٢٠١٠) |precipitation colour = green | Jan high C =9.4 | Feb high C =12.7 | Mar high C =17.0 | Apr high C =21.9 | May high C =28.3 | Jun high C =34.3 | Jul high C =37.0 | Aug high C =36.8 | Sep high C =32.7 | Oct high C =26.6 | Nov high C =18.2 | Dec high C =12.4 | Jan mean C =3.2 | Feb mean C =6.0 | Mar mean C =9.6 | Apr mean C =14.1 | May mean C =19.1 | Jun mean C =24.2 | Jul mean C =27.5 | Aug mean C =27.1 | Sep mean C =22.7 | Oct mean C =17.3 | Nov mean C =10.3 | Dec mean C =5.7 | Jan low C =-2.9 | Feb low C =-0.8 | Mar low C =2.2 | Apr low C =6.2 | May low C =9.9 | Jun low C =14.2 | Jul low C =18.0 | Aug low C =17.5 | Sep low C =12.6 | Oct low C =8.0 | Nov low C =2.5 | Dec low C =-1.0 | Jan precipitation mm =127.1 | Feb precipitation mm =86.5 | Mar precipitation mm =86.1 | Apr precipitation mm =64.1 | May precipitation mm =8.1 | Jun precipitation mm =0.5 | Jul precipitation mm =1.0 | Aug precipitation mm =0.3 | Sep precipitation mm =1.2 | Oct precipitation mm =5.7 | Nov precipitation mm =51.6 | Dec precipitation mm =122.8 | Jan humidity =66 | Feb humidity =57 | Mar humidity =50 | Apr humidity =49 | May humidity =35 | Jun humidity =25 | Jul humidity =24 | Aug humidity =23 | Sep humidity =26 | Oct humidity =33 | Nov humidity =51 | Dec humidity =63 | Jan dew point C =-3.3 | Feb dew point C =-3.4 | Mar dew point C =-1.2 | Apr dew point C =2.3 | May dew point C =3.0 | Jun dew point C =3.5 | Jul dew point C =5.9 | Aug dew point C =4.6 | Sep dew point C =1.8 | Oct dew point C =0.2 | Nov dew point C =-0.8 | Dec dew point C =-1.5 | Jan sun =194.9 | Feb sun =202.2 | Mar sun =235.2 | Apr sun =244.5 | May sun =316 | Jun sun =351.8 | Jul sun =343.3 | Aug sun =342.9 | Sep sun =320.5 | Oct sun =290.4 | Nov sun =226.5 | Dec sun =201.4 |source = ئایریمۆ (خاڵی شەونم ١٩٩٥–٢٠٠٥)<ref>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160217102629/http://www.chaharmahalmet.ir/iranarchive.asp|date=February 17, 2016}}</ref> }} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی لوڕدێگان|شارستان لوڕدێگان]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Lordegan}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] af881eij0q21n10044kcbugzxm6ys84 0 179155 1586385 1402250 2026-05-24T09:30:18Z 1silent scientist 51740 1586385 wikitext text/x-wiki '''شارستان لوڕدێگان''' یا '''لوڕدەگان''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[لوڕدێگان|لوڕدێگانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=لوڕدێگان|ناوەکانی_تر=لوڕدەگان|دامەزرێنەر=|قەبارەی_وێنە=|شرۆڤەی_وێنە=|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|ناوی_دابەشکراو٢=[[لوڕدێگان]]|سەردێڕی_دامەزران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|ھۆکاری_ناونران=|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|ژمارەی_دانیشتووان=١٩٤،٧٨٣|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|وێبگە=}} ==مێژوو== سێ گوند تێکەڵ کران بۆ پێکھێنانی شاری [[مەنجی نسا]] لە ساڵی ٢٠١١دا.<ref name="Dastana, Manj, Pardanjan, and Vardanjan"/> لە ھەمان ساڵدا، [[گوندەواری سەردەشت (شارستانی لۆردەگان)|گوندەواری سەردەشت]] لە [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی ناوەندی]] جیا کرایەوە لە کاتی پێکھێنانی [[ناوچەی ڕوودەشت (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی تەڵایە]]،{{efn|ناوی گۆڕدرا بۆ [[ناوچەی ڕوودەشت (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی ڕوودەشت]]<ref name="Chaharmahal and Bakhtiari Cities"/>}} کە [[گوندەواری دوودەرا]]ی نوێی لەخۆ دەگرت. جگە لەوەش، چوار گوند تێکەڵ کران لە پێکھێنانی گوندی [[سەردەشت، لۆردەگان|سەردەشت]]،<ref name="Rudasht District Formation"/> کە لە ساڵی ٢٠١٣دا بوو بە شار.<ref name="Bazoft, Haruni, Samsami, and Sardasht Cities"/> لە ساڵی ٢٠١٩دا، [[گوندەواری ئەرمەند]] و [[ناوچەی خانمیرزا]] لە شارستانەکە جیا کرانەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی خانمیرزا]].<ref name="Khanmirza County Establishment"/> [[ناوچەی فەلارەد (شارستانی فەلارەد)|ناوچەی فەلارەد]]{{efn|ناوی گۆڕدرا بۆ [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی فەلارەد)|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی فەلارەد]]<ref name="Falard County Establishment"/>}} لە شارستانەکە جیا کرایەوە بۆ دامەزراندنی [[شارستانی فەلارەد]] لە ساڵی ٢٠٢٢دا.<ref name="Falard County Establishment"/> لە کۆتاییی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥، شارستانەکە بەشداری کرد لە [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران|خۆپیشاندانە]] سەرتاسەرییەکان دژی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕژێمی ئێران]].<ref>{{Cite web |last=TABNAK |first=تابناک {{!}} |date=2026-01-01 |title=پایان ناآرامی شدید در لردگان؛ حمله‌مسلحانه به مراکز دولتی |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/1349312/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%B1%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C |access-date=2026-01-01 |website=fa |language=fa}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===زمان=== ھۆزە [[بەختیارییەکان]] دانیشتووانی سەرەکیی شارستانی لۆردەگانن. خەڵکەکە بە زۆری بە [[زمانی لوڕی]] و [[دیالێکتی بەختیاری]] دەدوێن، کە ئەندامێکە لە [[زمانە ئێرانییەکانی باشووری ڕۆژاوا]]. ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ١٧٥،٢٨٩ کەس لە ٣٤،٦٠٣ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ١٩٤،٧٨٣ کەس لە ٤٤،٩٢١ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٢٠٩،٦٨١ کەس لە ٥٤،٨٢٥ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی لۆردەگان لە ماوەی سێ سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی لۆردەگان |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٩٦،٤٨٣''' || style="text-align: right;"| '''١١٠،٨٠٧''' || style="text-align: right;"| '''١٠٥،٥٣٨''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ئەرمەند|گوندەواری ئەرمەند]]{{efn|name=fn1|گوازرایەوە بۆ [[شارستانی خانمیرزا]]<ref name="Khanmirza County Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| ١٤،٣٢٠ || style="text-align: right;"| ١٦،٠٨٠ || style="text-align: right;"| ١٧،٣٦٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری میلاس]] || style="text-align: right;"| ٣٤،٢٥٨ || style="text-align: right;"| ٣١،٠٩٢ || style="text-align: right;"| ٣٤،٨٨٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ڕیگ]] || style="text-align: right;"| ١٢،١٧١ || style="text-align: right;"| ١٣،٥١١ || style="text-align: right;"| ١٢،٧٥٧ |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری سەردەشت|| style="text-align: right;"| ١٣،٠٠٦ || style="text-align: right;"| ١٤،٨٤٨ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[لۆردەگان]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢٢،٧٢٨ || style="text-align: right;"| ٣٥،٢٧٦ || style="text-align: right;"| ٤٠،٥٢٨ |- | '''[[ناوچەی فەلارەد (شارستانی فەلارەد)|ناوچەی فەلارەد]]'''{{efn|گوازرایەوە بۆ شارستانی فەلارەد و ناوی گۆڕدرا بۆ ناوچەی ناوەندیی شارستانی فەلارەد<ref name="Falard County Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| '''٣٠،٢٥٤''' || style="text-align: right;"| '''٣٢،٩٤٤''' || style="text-align: right;"| '''٣٣،٠٢٣''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری فەلارەد]] || style="text-align: right;"| ١٨،٧٢٣ || style="text-align: right;"| ١٩،٦٧١ || style="text-align: right;"| ١٩،٩١٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری پشتکوو (شارستانی فەلارەد)|گوندەواری پشتکوو]] || style="text-align: right;"| ٨،٥٦٩ || style="text-align: right;"| ٩،٥٧٥ || style="text-align: right;"| ٩،٠٨١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ماڵ خەلیفە]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢،٩٦٢ || style="text-align: right;"| ٣،٦٩٨ || style="text-align: right;"| ٤،٠٢٤ |- | '''[[ناوچەی خانمیرزا]]'''{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| '''٣١،٣٢٠''' || style="text-align: right;"| '''٣٣،٠٠٠''' || style="text-align: right;"| '''٣٦،٣٦٠''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری جەوانمەردی]] || style="text-align: right;"| ٩،٦٤٢ || style="text-align: right;"| ١٠،٠١٥ || style="text-align: right;"| ١٠،٧٧٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری خانمیرزا]] || style="text-align: right;"| ١٩،٣٨١ || style="text-align: right;"| ١٨،٨٩١ || style="text-align: right;"| ٢٠،٣٣٧ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ئاڵوونی]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢،٢٩٧ || style="text-align: right;"| ٤،٠٩٤ || style="text-align: right;"| ٥،٢٤٨ |- | '''[[ناوچەی مەنج]]''' || style="text-align: right;"| '''١٧،٢٣٢''' || style="text-align: right;"| '''١٨،٠٣٢''' || style="text-align: right;"| '''١٧،٩٩٨''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بارەز]] || style="text-align: right;"| ٨،٠٢٤ || style="text-align: right;"| ٨،٣٨٥ || style="text-align: right;"| ٧،٩٣٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مەنج]] || style="text-align: right;"| ٩،٢٠٨ || style="text-align: right;"| ٨،١٦١ || style="text-align: right;"| ٨،٥٧٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[مەنجی نسا]] (شار){{efn|تێکەڵکردنی چەند گوندێک<ref name="Dastana, Manj, Pardanjan, and Vardanjan"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١،٤٨٦ || style="text-align: right;"| ١،٤٩٢ |- | '''[[ناوچەی ڕوودەشت (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی ڕوودەشت]]'''{{efn|پێشتر [[ناوچەی ڕوودەشت (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی تەڵایە]] بوو<ref name="Chaharmahal and Bakhtiari Cities"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| '''١٦،٧٦٢''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دوودەرا]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١،٨٦٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەردەشت (شارستانی لۆردەگان)|گوندەواری سەردەشت]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٩،٢١١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سەردەشت، لۆردەگان|سەردەشت]] (شار){{efn|تێکەڵکردنی چەند گوندێک<ref name="Rudasht District Formation"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٥،٦٩١ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''١٧٥،٢٨٩''' || style="text-align: right;"| '''١٩٤،٧٨٣''' || style="text-align: right;"| '''٢٠٩،٦٨١''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[لوڕدێگان]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|ئێران}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Lordegan County}} [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] 15t1jhzh0p8xgknyizp2u87sd6qemmb 1586386 1586385 2026-05-24T09:30:47Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586386 wikitext text/x-wiki '''شارستان لوڕدێگان''' یا '''لوڕدەگان''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[لوڕدێگان|لوڕدێگانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=لوڕدێگان|ناوەکانی_تر=لوڕدەگان|دامەزرێنەر=|قەبارەی_وێنە=|شرۆڤەی_وێنە=|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|ناوی_دابەشکراو٢=[[لوڕدێگان]]|سەردێڕی_دامەزران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|ھۆکاری_ناونران=|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|ژمارەی_دانیشتووان=١٩٤،٧٨٣|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|وێبگە=}} ==مێژوو== سێ گوند تێکەڵ کران بۆ پێکھێنانی شاری [[مەنجی نسا]] لە ساڵی ٢٠١١دا.<ref name="Dastana, Manj, Pardanjan, and Vardanjan"/> لە ھەمان ساڵدا، [[گوندەواری سەردەشت (شارستانی لۆردەگان)|گوندەواری سەردەشت]] لە [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی ناوەندی]] جیا کرایەوە لە کاتی پێکھێنانی [[ناوچەی ڕوودەشت (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی تەڵایە]]،{{efn|ناوی گۆڕدرا بۆ [[ناوچەی ڕوودەشت (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی ڕوودەشت]]<ref name="Chaharmahal and Bakhtiari Cities"/>}} کە [[گوندەواری دوودەرا]]ی نوێی لەخۆ دەگرت. جگە لەوەش، چوار گوند تێکەڵ کران لە پێکھێنانی گوندی [[سەردەشت، لۆردەگان|سەردەشت]]،<ref name="Rudasht District Formation"/> کە لە ساڵی ٢٠١٣دا بوو بە شار.<ref name="Bazoft, Haruni, Samsami, and Sardasht Cities"/> لە ساڵی ٢٠١٩دا، [[گوندەواری ئەرمەند]] و [[ناوچەی خانمیرزا]] لە شارستانەکە جیا کرانەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی خانمیرزا]].<ref name="Khanmirza County Establishment"/> [[ناوچەی فەلارەد (شارستانی فەلارەد)|ناوچەی فەلارەد]]{{efn|ناوی گۆڕدرا بۆ [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی فەلارەد)|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی فەلارەد]]<ref name="Falard County Establishment"/>}} لە شارستانەکە جیا کرایەوە بۆ دامەزراندنی [[شارستانی فەلارەد]] لە ساڵی ٢٠٢٢دا.<ref name="Falard County Establishment"/> لە کۆتاییی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥، شارستانەکە بەشداری کرد لە [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٥–٢٠٢٦ی ئێران|خۆپیشاندانە]] سەرتاسەرییەکان دژی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕژێمی ئێران]].<ref>{{Cite web |last=TABNAK |first=تابناک {{!}} |date=2026-01-01 |title=پایان ناآرامی شدید در لردگان؛ حمله‌مسلحانه به مراکز دولتی |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/1349312/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%B1%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C |access-date=2026-01-01 |website=fa |language=fa}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===زمان=== ھۆزە [[بەختیارییەکان]] دانیشتووانی سەرەکیی شارستانی لۆردەگانن. خەڵکەکە بە زۆری بە [[زمانی لوڕی]] و [[دیالێکتی بەختیاری]] دەدوێن، کە ئەندامێکە لە [[زمانە ئێرانییەکانی باشووری ڕۆژاوا]]. ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ١٧٥،٢٨٩ کەس لە ٣٤،٦٠٣ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ١٩٤،٧٨٣ کەس لە ٤٤،٩٢١ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٢٠٩،٦٨١ کەس لە ٥٤،٨٢٥ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی لۆردەگان لە ماوەی سێ سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی لۆردەگان |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٩٦،٤٨٣''' || style="text-align: right;"| '''١١٠،٨٠٧''' || style="text-align: right;"| '''١٠٥،٥٣٨''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ئەرمەند|گوندەواری ئەرمەند]]{{efn|name=fn1|گوازرایەوە بۆ [[شارستانی خانمیرزا]]<ref name="Khanmirza County Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| ١٤،٣٢٠ || style="text-align: right;"| ١٦،٠٨٠ || style="text-align: right;"| ١٧،٣٦٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری میلاس]] || style="text-align: right;"| ٣٤،٢٥٨ || style="text-align: right;"| ٣١،٠٩٢ || style="text-align: right;"| ٣٤،٨٨٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ڕیگ]] || style="text-align: right;"| ١٢،١٧١ || style="text-align: right;"| ١٣،٥١١ || style="text-align: right;"| ١٢،٧٥٧ |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری سەردەشت|| style="text-align: right;"| ١٣،٠٠٦ || style="text-align: right;"| ١٤،٨٤٨ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[لۆردەگان]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢٢،٧٢٨ || style="text-align: right;"| ٣٥،٢٧٦ || style="text-align: right;"| ٤٠،٥٢٨ |- | '''[[ناوچەی فەلارەد (شارستانی فەلارەد)|ناوچەی فەلارەد]]'''{{efn|گوازرایەوە بۆ شارستانی فەلارەد و ناوی گۆڕدرا بۆ ناوچەی ناوەندیی شارستانی فەلارەد<ref name="Falard County Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| '''٣٠،٢٥٤''' || style="text-align: right;"| '''٣٢،٩٤٤''' || style="text-align: right;"| '''٣٣،٠٢٣''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری فەلارەد]] || style="text-align: right;"| ١٨،٧٢٣ || style="text-align: right;"| ١٩،٦٧١ || style="text-align: right;"| ١٩،٩١٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری پشتکوو (شارستانی فەلارەد)|گوندەواری پشتکوو]] || style="text-align: right;"| ٨،٥٦٩ || style="text-align: right;"| ٩،٥٧٥ || style="text-align: right;"| ٩،٠٨١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ماڵ خەلیفە]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢،٩٦٢ || style="text-align: right;"| ٣،٦٩٨ || style="text-align: right;"| ٤،٠٢٤ |- | '''[[ناوچەی خانمیرزا]]'''{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| '''٣١،٣٢٠''' || style="text-align: right;"| '''٣٣،٠٠٠''' || style="text-align: right;"| '''٣٦،٣٦٠''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری جەوانمەردی]] || style="text-align: right;"| ٩،٦٤٢ || style="text-align: right;"| ١٠،٠١٥ || style="text-align: right;"| ١٠،٧٧٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری خانمیرزا]] || style="text-align: right;"| ١٩،٣٨١ || style="text-align: right;"| ١٨،٨٩١ || style="text-align: right;"| ٢٠،٣٣٧ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ئاڵوونی]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢،٢٩٧ || style="text-align: right;"| ٤،٠٩٤ || style="text-align: right;"| ٥،٢٤٨ |- | '''[[ناوچەی مەنج]]''' || style="text-align: right;"| '''١٧،٢٣٢''' || style="text-align: right;"| '''١٨،٠٣٢''' || style="text-align: right;"| '''١٧،٩٩٨''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بارەز]] || style="text-align: right;"| ٨،٠٢٤ || style="text-align: right;"| ٨،٣٨٥ || style="text-align: right;"| ٧،٩٣٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری مەنج]] || style="text-align: right;"| ٩،٢٠٨ || style="text-align: right;"| ٨،١٦١ || style="text-align: right;"| ٨،٥٧٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[مەنجی نسا]] (شار){{efn|تێکەڵکردنی چەند گوندێک<ref name="Dastana, Manj, Pardanjan, and Vardanjan"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١،٤٨٦ || style="text-align: right;"| ١،٤٩٢ |- | '''[[ناوچەی ڕوودەشت (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی ڕوودەشت]]'''{{efn|پێشتر [[ناوچەی ڕوودەشت (شارستانی لۆردەگان)|ناوچەی تەڵایە]] بوو<ref name="Chaharmahal and Bakhtiari Cities"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| '''١٦،٧٦٢''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دوودەرا]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١،٨٦٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەردەشت (شارستانی لۆردەگان)|گوندەواری سەردەشت]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٩،٢١١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سەردەشت، لۆردەگان|سەردەشت]] (شار){{efn|تێکەڵکردنی چەند گوندێک<ref name="Rudasht District Formation"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٥،٦٩١ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''١٧٥،٢٨٩''' || style="text-align: right;"| '''١٩٤،٧٨٣''' || style="text-align: right;"| '''٢٠٩،٦٨١''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[لوڕدێگان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|ئێران|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Lordegan County}} [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] kwjwkml24pjyeiknumkkfhq2wsah2wt 0 179309 1586371 1398672 2026-05-24T09:09:02Z 1silent scientist 51740 1586371 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''باشت''' شارێکە لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> == ئاسەوار مێژوویی == یەکێک لە شوێنەوارە مێژووییەکانی [[شارستانی باشت]] دوو ستوونی بەردینە کە بە گۆڕی دوو پێ ناسراوە و دەکەوێتە گوندی شووش. بەپێی حەدیەیەک ئەم دوو کۆڵەکەیە پەرستگایەکی ئاگرە کە هین پێش ئیسلامە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=«دو گور دو پا»کجاست؟ +عکس|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/92120401653/دو-گور-دو-پا-کجاست-عکس|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ایسنا|زمان=fa}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[شارستانی باشت|شارستان باشت]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Basht}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] spgkvdc6j450xefncae1nqea00m0buo 0 179310 1586372 1402209 2026-05-24T09:12:09Z 1silent scientist 51740 1586372 wikitext text/x-wiki '''شارستان باشت''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەدە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[باشت|باشتە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref> {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=باشت|ھۆکاری_ناونران=|قەبارەی_وێنە=|شرۆڤەی_وێنە=|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|ناوی_دابەشکراو٢=[[باشت]]|سەردێڕی_دامەزران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|دامەزرێنەر=|ژمارەی_دانیشتووان=٣٩،٣٤٢|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|وێبگە=}} ==مێژوو== دوای سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦، [[ناوچەی باشت]] لە [[شارستانی گەچساران]] جیا کرایەوە لە کاتی دامەزراندنی شارستانی باشت، کە دابەش کرا بۆ دوو ناوچە و ھەر ناوچەیەک لە دوو گوندەوار پێکھاتبوو، کە باشت ناوەند و تەنھا شاری بوو لەو کاتەدا. دوای سەرژمێریی ٢٠١٦، گوندی [[بوستان، کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|بوستان]] بەرز کرایەوە بۆ «پلەی شار».<ref name="Bustan City, Basht">{{cite news|title=Notification of the approval of the Ministry of the Interior regarding the conversion of Bustan village, the center of Bustan District of Basht County, into a city|language=fa|website=dotic.ir|via=Laws and Regulations Portal of Iran|url=https://dotic.ir/news/1685|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811164140/https://dotic.ir/news/1685|publisher=Ministry of the Interior|last=Fazli|first=Abdolreza Rahmani|archive-date=11 August 2023|date=20 August 1402|orig-date=Approved 4 October 1397|id=Letter 59806/33667|access-date=11 August 2023}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی ٢٠١١، دانیشتووانی شارستانەکە ٢٠،٦٩٩ کەس لە ٥،٠٢٢ خێزاندا بوو.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٢١،٦٩٠ کەس لە ٥،٧٨١ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی باشت لە ماوەی دوو سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی باشت |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی باشت)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''١٤،٥١٦''' || style="text-align: right;"| '''١٥،٦٦٧''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کوو مارە خامی|گوندەواری کوو مارە خامی]] || style="text-align: right;"| ٢،٣٢٦ || style="text-align: right;"| ٢،٤٢٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەراو بیز|گوندەواری سەراو بیز]] || style="text-align: right;"| ٢،٩٢٤ || style="text-align: right;"| ٢،٤٧٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[باشت]] (شار) || style="text-align: right;"| ٩،٢٦٦ || style="text-align: right;"| ١٠،٧٦٤ |- | '''[[ناوچەی بوستان]]''' || style="text-align: right;"| '''٦،٠٥٩''' || style="text-align: right;"| '''٥،٩٤١''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بابوویی|گوندەواری بابوویی]] || style="text-align: right;"| ٤،٢٣٣ || style="text-align: right;"| ٤،٣٤١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تەڵخاو|گوندەواری تەڵخاو]] || style="text-align: right;"| ١،٨٢٦ || style="text-align: right;"| ١،٦٠٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[بوستان، کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|بوستان]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٢٠،٦٩٩''' || style="text-align: right;"| '''٢١،٦٩٠''' |- | colspan=3 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[باشت]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Basht County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] 8p614ub3hoytw61k2tc2f1tbg86zfia 0 179311 1586356 1403655 2026-05-24T08:04:19Z 1silent scientist 51740 1586356 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''لێکەک''' شارێکە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> لە [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی بەھمەئی)|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی بەھمەئی]]، [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]، [[ئێران]]، وەک ناوەندی ھەردوو [[شارستان]] و ناوچەکە کار دەکات.<ref name="Bahmai County Establishment">{{cite report|title=Divisional changes and reforms in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=lamtakam.com|via=Lam ta Kam|url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/124608|archive-url=https://web.archive.org/web/20240125153752/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/124608|publisher=Ministry of the Interior, Political-Defense Commission of the Government Board|last=Aref|first=Mohammad Reza|archive-date=25 January 2024|date=c. 2024|orig-date=Approved 9 October 1383|id=Proposal 1.4.42.33009; Letter 58538T/26118H; Notification 31808/T31026K|access-date=25 January 2024}}</ref> ئەم شارە ناوەندی کارگێڕیی [[گوندەواری بەھمەئیی گەرمسیریی باشوور]] بوو<ref name="Kohgiluyeh County Rural Districts">{{cite report|title=Creation and establishment of 15 rural districts including villages, farms and places in Kohgiluyeh County under Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Parliament Research Center|url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/109309|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114052730/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/109309|publisher=Ministry of the Interior, Council of Ministers|last=Mousavi|first=Mirhossein|archive-date=14 November 2012|date=24 August 1391|orig-date=Approved 25 December 1364|id=Proposal 17024|access-date=24 January 2024}}</ref> تا ئەو کاتەی ناوەندەکەی گوازرایەوە بۆ گوندی [[کەت، کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کەت]].<ref name="Suq District Formation">{{cite report|title=Carrying out national divisions in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/190663|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815001046/https://qavanin.ir/Law/PrintText/190663|publisher=Ministry of the Interior, Political and Defense Commission|last=Rahimi|first=Mohammad Reza|archive-date=15 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 19 July 1391|id=Proposal 15645/42/1/15645; Letter 158802/T38854H|access-date=15 August 2023}}</ref> ==دانیشتووانناسی== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ١٢٬٢٢٦ کەس لە ٢٬٢٠١ خێزاندا بووە.<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> سەرژمێریی دوواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ١٧٬٠٠٧ کەسی لە ٣٬٧٧٤ خێزاندا ژماردووە.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ١٩٬٨٥٧ کەس لە ٥٬٠٩١ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[شارستانی بەهمەئی|شارستان بەهمەئی]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] qu5nycvbwjpzviiqyjkhwg13w1hl2u1 0 179312 1586374 1402219 2026-05-24T09:13:29Z 1silent scientist 51740 1586374 wikitext text/x-wiki '''شارستان بەھمەئی''' یەکێ لە شارستانەکانی [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[لێکەک|لێکەکە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=بەهمەئی|ژمارەی_دانیشتووان=٤٢،٢٣٤|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|دامەزرێنەر=|ھۆکاری_ناونران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[لێکەک]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} ==مێژوو== دوای سەرژمێریی گشتیی ٢٠١٦، [[گوندەواری بەھمەیی گەرمسیریی باکوور]] لە [[ناوچەی بەھمەیی گەرمسیری]] جیا کرایەوە لە کاتی دامەزراندنی [[ناوچەی مۆمبی]]، کە [[گوندەواری ڕوودتاڵخ]]ی نوێی لەخۆ دەگرت. ناوچەی بەھمەیی گەرمسیری ناوی گۆڕدرا بۆ [[ناوچەی سەر ئاسیاب یووسفی]]، کە [[گوندەواری ئاب ئەڵوان]]ی نوێی لەخۆ دەگرت.<ref name="Mombi District Formation"/> گوندەکانی [[قەڵای مۆمبی]] و [[سەر ئاسیاب یووسفی]] بەرز کرانەوە بۆ «پلەی شار».<ref name="Sar Asiab-e Yusefi and Qaleh Mombi Cities"/> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی ٢٠٠٦، دانیشتووانی شارستانەکە ٣٥،٠٦٧ کەس لە ٦،٥٨٣ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٣٧،٠٤٨ کەس لە ٨،٥٣٦ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٣٨،١٣٦ کەس لە ١٠،٠٢٨ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی بەھمەیی لە ماوەی سێ سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی بەھمەیی |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی بەھمەیی)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٢،١٩٣''' || style="text-align: right;"| '''٢٦،٣٠٧''' || style="text-align: right;"| '''٢٨،٣٢٤''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بەھمەیی گەرمسیریی باشوور]] || style="text-align: right;"| ٨،٢٨٨ || style="text-align: right;"| ٧،٦٠٠ || style="text-align: right;"| ٧،٠٨٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کەفش کەنان]] || style="text-align: right;"| ١،٦٧٩ || style="text-align: right;"| ١،٧٠٠ || style="text-align: right;"| ١،٣٨٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[لیکاک]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٢،٢٢٦ || style="text-align: right;"| ١٧،٠٠٧ || style="text-align: right;"| ١٩،٨٥٧ |- | '''[[ناوچەی مۆمبی]]'''{{efn|name=fn1|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ دامەزرا<ref name="Mombi District Formation"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بەھمەیی گەرمسیریی باکوور]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ڕوودتاڵخ]]{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[قەڵای مۆمبی]] (شار){{efn|name=fn2|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ بوو بە شار<ref name="Sar Asiab-e Yusefi and Qaleh Mombi Cities"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی سەر ئاسیاب یووسفی]]'''{{efn|پێشتر [[ناوچەی سەر ئاسیاب یووسفی|ناوچەی بەھمەیی گەرمسیری]] بوو<ref name="Mombi District Formation"/>}} || style="text-align: right;"| '''١٢،٨٧٤''' || style="text-align: right;"| '''١٠،٧٤١''' || style="text-align: right;"| '''٩،٤٠٢''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ئاب ئەڵوان]]{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری بەھمەیی گەرمسیریی باکوور || style="text-align: right;"| ٧،٧٢٩ || style="text-align: right;"| ٦،٥٢٤ || style="text-align: right;"| ٦،١٥٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەر ئاسیاب یووسفی]] || style="text-align: right;"| ٥،١٤٥ || style="text-align: right;"| ٤،٢١٧ || style="text-align: right;"| ٣،٢٥٢ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سەر ئاسیاب یووسفی]] (شار){{efn|name=fn2}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٣٥،٠٦٧''' || style="text-align: right;"| '''٣٧،٠٤٨''' || style="text-align: right;"| '''٣٨،١٣٦''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[لێکەک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] 4dy8o6tlfwdevh3fdxte0ym9en0o1o0 1586375 1586374 2026-05-24T09:13:54Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586375 wikitext text/x-wiki '''شارستان بەھمەئی''' یەکێ لە شارستانەکانی [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[لێکەک|لێکەکە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=بەهمەئی|ژمارەی_دانیشتووان=٤٢،٢٣٤|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|دامەزرێنەر=|ھۆکاری_ناونران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[لێکەک]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} ==مێژوو== دوای سەرژمێریی گشتیی ٢٠١٦، [[گوندەواری بەھمەیی گەرمسیریی باکوور]] لە [[ناوچەی بەھمەیی گەرمسیری]] جیا کرایەوە لە کاتی دامەزراندنی [[ناوچەی مۆمبی]]، کە [[گوندەواری ڕوودتاڵخ]]ی نوێی لەخۆ دەگرت. ناوچەی بەھمەیی گەرمسیری ناوی گۆڕدرا بۆ [[ناوچەی سەر ئاسیاب یووسفی]]، کە [[گوندەواری ئاب ئەڵوان]]ی نوێی لەخۆ دەگرت.<ref name="Mombi District Formation"/> گوندەکانی [[قەڵای مۆمبی]] و [[سەر ئاسیاب یووسفی]] بەرز کرانەوە بۆ «پلەی شار».<ref name="Sar Asiab-e Yusefi and Qaleh Mombi Cities"/> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی ٢٠٠٦، دانیشتووانی شارستانەکە ٣٥،٠٦٧ کەس لە ٦،٥٨٣ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٣٧،٠٤٨ کەس لە ٨،٥٣٦ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارستانەکەی بە ٣٨،١٣٦ کەس لە ١٠،٠٢٨ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی بەھمەیی لە ماوەی سێ سەرژمێریی لەسەریەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی بەھمەیی |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی بەھمەیی)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٢،١٩٣''' || style="text-align: right;"| '''٢٦،٣٠٧''' || style="text-align: right;"| '''٢٨،٣٢٤''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بەھمەیی گەرمسیریی باشوور]] || style="text-align: right;"| ٨،٢٨٨ || style="text-align: right;"| ٧،٦٠٠ || style="text-align: right;"| ٧،٠٨٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری کەفش کەنان]] || style="text-align: right;"| ١،٦٧٩ || style="text-align: right;"| ١،٧٠٠ || style="text-align: right;"| ١،٣٨٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[لیکاک]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٢،٢٢٦ || style="text-align: right;"| ١٧،٠٠٧ || style="text-align: right;"| ١٩،٨٥٧ |- | '''[[ناوچەی مۆمبی]]'''{{efn|name=fn1|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ دامەزرا<ref name="Mombi District Formation"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بەھمەیی گەرمسیریی باکوور]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ڕوودتاڵخ]]{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[قەڵای مۆمبی]] (شار){{efn|name=fn2|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ بوو بە شار<ref name="Sar Asiab-e Yusefi and Qaleh Mombi Cities"/>}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی سەر ئاسیاب یووسفی]]'''{{efn|پێشتر [[ناوچەی سەر ئاسیاب یووسفی|ناوچەی بەھمەیی گەرمسیری]] بوو<ref name="Mombi District Formation"/>}} || style="text-align: right;"| '''١٢،٨٧٤''' || style="text-align: right;"| '''١٠،٧٤١''' || style="text-align: right;"| '''٩،٤٠٢''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ئاب ئەڵوان]]{{efn|name=fn1}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | گوندەواری بەھمەیی گەرمسیریی باکوور || style="text-align: right;"| ٧،٧٢٩ || style="text-align: right;"| ٦،٥٢٤ || style="text-align: right;"| ٦،١٥٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەر ئاسیاب یووسفی]] || style="text-align: right;"| ٥،١٤٥ || style="text-align: right;"| ٤،٢١٧ || style="text-align: right;"| ٣،٢٥٢ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سەر ئاسیاب یووسفی]] (شار){{efn|name=fn2}} || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٣٥،٠٦٧''' || style="text-align: right;"| '''٣٧،٠٤٨''' || style="text-align: right;"| '''٣٨،١٣٦''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[لێکەک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] 52c2lao0yutc86a8rug4ibb21gjdzw9 0 179361 1586376 1406350 2026-05-24T09:16:15Z 1silent scientist 51740 1586376 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''چورام''' شارێکە لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارەکە ١١،٩٨٠ کەس لە ٢،٢٦٤ خێزاندا بوو،<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> کاتێک ناوەندی [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چورام)|ناوچەی چورام]]{{efn|ناوی گۆڕدرا بۆ [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چورام)|ناوچەی ناوەندی]]ی شارستانی چورام}}ی [[شارستانی کۆھگیلوویە]] بوو.<ref name="Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province Structure">{{cite report|title=Approval of the organization and chain of citizenship of the units of the national divisions of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province, centered in the city of Yasuj|language=fa|website=lamtakam.com|via=Lam ta Kam|url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113043|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124162513/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113043|publisher=Ministry of the Interior, Defense Political Commission of the Government Council|last=Habibi|first=Hassan|archive-date=24 January 2024|date=c. 2024|orig-date=Approved 7 July 1369|id=Proposal 3233.1.5.53; Letter 93808-907; Notification 82818/T143K|access-date=24 January 2024}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ١٢،٦٣٤ کەس لە ٢،٨٦٣ خێزاندا ژمارد،<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> کە تا ئەو کاتە ناوچەکە لە شارستانەکە جیا کرابووەوە لە کاتی دامەزراندنی شارستانی چورامدا. چورام گوازرایەوە بۆ ناوچەی ناوەندیی نوێ وەک ناوەندی شارستانەکە. سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارەکەی بە ١٥،٢١٨ کەس لە ٣،٩٢٩ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[شارستانی چورام|شارستان چورام]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Choram}} [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] qgl3yp5g9tgiycyrh7y1i3wz506t7ce 0 179362 1586366 1402264 2026-05-24T08:36:03Z 1silent scientist 51740 1586366 wikitext text/x-wiki '''شارستانی چورام''' یەکێک لە شارستانەکانی [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[چورام|چورامە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=چورام|ژمارەی_دانیشتووان=٣٣،٥٤٣|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|دامەزرێنەر=|ھۆکاری_ناونران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[چورام]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} ==مێژوو== دوای سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ناوچەکانی [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چورام)|چورام]] و [[ناوچەی سەرفاریاب|سەرفاریاب]] لە [[شارستانی کۆھگیلوویە]] جیاکرانەوە لە کاتی دامەزراندنی شارستانی چورام، کە دابەش کرا بۆ دوو ناوچە کە ھەریەکەیان لە دوو گوندەوار پێک ھاتبوون، کە چورام پایتەختەکەی و تەنھا شاری ئەو کاتە بوو. دوای سەرژمێریی ٢٠١١، گوندی «بەرافتابی سەرفاریاب» بەرزکرایەوە بۆ پلەی شار وەک [[سەرفاریاب، ئێران|سەرفاریاب]]. ==دیمۆگرافی== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی ٢٠١١دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٣٢٬١٥٩ کەس بووە لە ٧٬٥١٤ خێزاندا.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی ناوچەکەی بە ٣٣٬٥٤٣ کەس لە ٨٬٨٩٠ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> ===دابەشکارییە کارگێڕییەکان=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی چورام لە دوو سەرژمێریی یەک لە دوای یەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی چورام |- ! دابەشکارییە کارگێڕییەکان !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چورام)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٤٬٠٧٠''' || style="text-align: right;"| '''٢٥٬٩٦٧''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ئەلقچین|گوندەواری ئەلقچین]] || style="text-align: right;"| ٥٬٥٠١ || style="text-align: right;"| ٥٬٢١٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چورام (شارستانی چورام)|گوندەواری چورام]] || style="text-align: right;"| ٥٬٩٣٥ || style="text-align: right;"| ٥٬٥٣٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[چورام]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٢٬٦٣٤ || style="text-align: right;"| ١٥٬٢١٨ |- | '''[[ناوچەی سەرفاریاب|ناوچەی سەرفاریاب]]''' || style="text-align: right;"| '''٨٬٠٧٦''' || style="text-align: right;"| '''٧٬٥٧٦''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری پشتی زیلایی|گوندەواری پشتی زیلایی]] || style="text-align: right;"| ٢٬٧٨١ || style="text-align: right;"| ٢٬٤١٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەرفاریاب|گوندەواری سەرفاریاب]] || style="text-align: right;"| ٥٬٢٩٥ || style="text-align: right;"| ٣٬١٦٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سەرفاریاب، ئێران|سەرفاریاب]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١٬٩٩٥ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٣٢٬١٥٩''' || style="text-align: right;"| '''٣٣٬٥٤٣''' |- | colspan=3 | {{small|گوندەوار = Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[چورام]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Choram County}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|دەیەی ٢٠١٠|ئێران}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] klbfb59prpbhk1sjeqekijeakprt8fq 1586367 1586366 2026-05-24T08:36:23Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586367 wikitext text/x-wiki '''شارستانی چورام''' یەکێک لە شارستانەکانی [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[چورام|چورامە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=چورام|ژمارەی_دانیشتووان=٣٣،٥٤٣|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|دامەزرێنەر=|ھۆکاری_ناونران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[چورام]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} ==مێژوو== دوای سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠٠٦، ناوچەکانی [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چورام)|چورام]] و [[ناوچەی سەرفاریاب|سەرفاریاب]] لە [[شارستانی کۆھگیلوویە]] جیاکرانەوە لە کاتی دامەزراندنی شارستانی چورام، کە دابەش کرا بۆ دوو ناوچە کە ھەریەکەیان لە دوو گوندەوار پێک ھاتبوون، کە چورام پایتەختەکەی و تەنھا شاری ئەو کاتە بوو. دوای سەرژمێریی ٢٠١١، گوندی «بەرافتابی سەرفاریاب» بەرزکرایەوە بۆ پلەی شار وەک [[سەرفاریاب، ئێران|سەرفاریاب]]. ==دیمۆگرافی== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی ٢٠١١دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٣٢٬١٥٩ کەس بووە لە ٧٬٥١٤ خێزاندا.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی ناوچەکەی بە ٣٣٬٥٤٣ کەس لە ٨٬٨٩٠ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> ===دابەشکارییە کارگێڕییەکان=== مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی چورام لە دوو سەرژمێریی یەک لە دوای یەک لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی چورام |- ! دابەشکارییە کارگێڕییەکان !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چورام)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٤٬٠٧٠''' || style="text-align: right;"| '''٢٥٬٩٦٧''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ئەلقچین|گوندەواری ئەلقچین]] || style="text-align: right;"| ٥٬٥٠١ || style="text-align: right;"| ٥٬٢١٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چورام (شارستانی چورام)|گوندەواری چورام]] || style="text-align: right;"| ٥٬٩٣٥ || style="text-align: right;"| ٥٬٥٣٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[چورام]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٢٬٦٣٤ || style="text-align: right;"| ١٥٬٢١٨ |- | '''[[ناوچەی سەرفاریاب|ناوچەی سەرفاریاب]]''' || style="text-align: right;"| '''٨٬٠٧٦''' || style="text-align: right;"| '''٧٬٥٧٦''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری پشتی زیلایی|گوندەواری پشتی زیلایی]] || style="text-align: right;"| ٢٬٧٨١ || style="text-align: right;"| ٢٬٤١٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەرفاریاب|گوندەواری سەرفاریاب]] || style="text-align: right;"| ٥٬٢٩٥ || style="text-align: right;"| ٣٬١٦٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سەرفاریاب، ئێران|سەرفاریاب]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ١٬٩٩٥ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٣٢٬١٥٩''' || style="text-align: right;"| '''٣٣٬٥٤٣''' |- | colspan=3 | {{small|گوندەوار = Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[چورام]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Choram County}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|دەیەی ٢٠١٠|ئێران|کوردستان}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] bh4ojaocwi3m78ign2ggxhp86rtg2js 0 179396 1586358 1400883 2026-05-24T08:07:26Z 1silent scientist 51740 1586358 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''دێدەشت''' شارێکە لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] لە [[ئێران]]. لە [[ڕۆژاوا|ڕۆژاوای]] ئەم پارێزگایە ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref> == مێژوو == دێدەشت شارێکی گرینگی مێژووییە لە باشووری ڕۆژاوای [[ئێران]]، کە بە تایبەت لە [[سەردەمی ئیسلامی]]دا ناودار بووە.<ref>{{Cite journal |last=Pakbaz Kataj |first=Davoud |last2=Karimian |first2=Hasan |last3=Amiri |first3=Mosayeb |last4=Montazer- Zohouri |first4=Majid |date=2024-02-14 |title=Developments and factors influencing the decline of the historical city of Dehdasht from the Safavid era to the end of the Qajar era. |url=https://jis.ut.ac.ir/article_96002_en.html |journal=Iranian Studies |language=en |doi=10.22059/jis.2024.366402.1236 |issn=2252-0643}}</ref> لە سەردەمی [[سەفەوییەکان|سەفەویدا]] (١٥٠١–١٧٣٦) گەییشتە گرینگی و گەشەسەندنێکی بەرچاو، وەک «دارالملک» (ناوەندی حکوومەت) و پایتەختی پارێزگای گەورەی کۆھگیلوویە کاریکردووە، کە ناوچەی بەرفراوانی ئەرەجانی لەخۆدەگرت.<ref>{{Cite journal |last=Pakbaz Kataj |first=Davoud |last2=Karimian |first2=Hasan |last3=Amiri |first3=Mosayeb |last4=Montazer- Zohouri |first4=Majid |date=2024-02-14 |title=Developments and factors influencing the decline of the historical city of Dehdasht from the Safavid era to the end of the Qajar era. |url=https://jis.ut.ac.ir/article_96002_en.html |journal=Iranian Studies |language=en |doi=10.22059/jis.2024.366402.1236 |issn=2252-0643}}</ref> دێدەشت ناوەندێکی زیندوو بوو لە [[ساسانییەکان|سەردەمی ساسانییەوە]] (٢٢٤–٦٥١) و لەو کاتەدا بە بێلادشاپوور و دوواتر بە کۆھگیلوویە دەناسرا.<ref>{{Cite journal |last=Pakbaz Kataj |first=Davoud |last2=Karimian |first2=Hasan |last3=Amiri |first3=Mosayeb |last4=Montazer- Zohouri |first4=Majid |date=2024-02-14 |title=Developments and factors influencing the decline of the historical city of Dehdasht from the Safavid era to the end of the Qajar era. |url=https://jis.ut.ac.ir/article_96002_en.html |journal=Iranian Studies |language=en |doi=10.22059/jis.2024.366402.1236 |issn=2252-0643}}</ref> شارەکە ڕۆژێک لە ڕۆژان ژێرخانی شاریی وەک دیوارە بەرگرییەکان، قەڵای حکوومەت، بازاڕ، کاروانسەرا، مزگەوت، حەمامە گەورەکان، خوێندنگەکان و زیاتر لە ھەزار باڵەخانەی نیشتەجێبوونی لەخۆدەگرت.<ref>{{Cite journal |last=Pakbaz Kataj |first=Davoud |last2=Karimian |first2=Hasan |last3=Amiri |first3=Mosayeb |last4=Montazer- Zohouri |first4=Majid |date=2024-02-14 |title=Developments and factors influencing the decline of the historical city of Dehdasht from the Safavid era to the end of the Qajar era. |url=https://jis.ut.ac.ir/article_96002_en.html |journal=Iranian Studies |language=en |doi=10.22059/jis.2024.366402.1236 |issn=2252-0643}}</ref> چەندین مەزارگەی [[ئیمامزادە]] لە ناو شارەکەدا ھەن، وەک ئیمامزادە مەعسووم، ئیمامزادە پەنجە خاڵ و ئیمامزادە سەید محەممەد.<ref>{{Cite web |title=Dehdascht |url=https://eslam.de/begriffe/d/dehdascht.htm |access-date=2026-04-05 |website=eslam.de}}</ref> ھەرچۆنێک بێت، دێدەشت لە سەردەمی سەفەوییەوە تا کۆتاییی [[قاجاڕەکان|سەردەمی قاجاڕ]] (١٧٨٩–١٩٢٥) تووشی پاشەکشە بوو.<ref>{{Cite journal |last=Pakbaz Kataj |first=Davoud |last2=Karimian |first2=Hasan |last3=Amiri |first3=Mosayeb |last4=Montazer- Zohouri |first4=Majid |date=2024-02-14 |title=Developments and factors influencing the decline of the historical city of Dehdasht from the Safavid era to the end of the Qajar era. |url=https://jis.ut.ac.ir/article_96002_en.html |journal=Iranian Studies |language=en |doi=10.22059/jis.2024.366402.1236 |issn=2252-0643}}</ref> ئەم پاشەکشەیە بۆ جەنگ و ئاژاوە، تاڵانکردنی یەک لە دووای یەک، نائارامی، تێکدانی تۆڕەکانی پەیوەندی، کەمبوونەوەی گەشەی بازرگانی، باجی قورس و خراپبوونی باری ئابووری دەگەڕایەوە، کە بووە ھۆی ئەوەی شارەکە لەلایەن دانیشتووانەکەیەوە چۆڵ بکرێت.<ref>{{Cite journal |last=Pakbaz Kataj |first=Davoud |last2=Karimian |first2=Hasan |last3=Amiri |first3=Mosayeb |last4=Montazer- Zohouri |first4=Majid |date=2024-02-14 |title=Developments and factors influencing the decline of the historical city of Dehdasht from the Safavid era to the end of the Qajar era. |url=https://jis.ut.ac.ir/article_96002_en.html |journal=Iranian Studies |language=en |doi=10.22059/jis.2024.366402.1236 |issn=2252-0643}}</ref> لاوازبوونی دێدەشت بە دابەزینی حکوومەتی سەفەوی دەستی پێکرد و تا سەردەمی قاجاڕ بەردەوام بوو. ڕووخانی کۆتایی و کۆتاییھاتنی ژیانی ڕامیاری و کۆمەڵایەتییەکەی لە کۆتایییەکانی سەردەمی قاجاڕدا ڕووی دا.<ref>{{Cite journal |last=Pakbaz Kataj |first=Davoud |last2=Karimian |first2=Hasan |last3=Amiri |first3=Mosayeb |last4=Montazer- Zohouri |first4=Majid |date=2024-02-14 |title=Developments and factors influencing the decline of the historical city of Dehdasht from the Safavid era to the end of the Qajar era. |url=https://jis.ut.ac.ir/article_96002_en.html |journal=Iranian Studies |language=en |doi=10.22059/jis.2024.366402.1236 |issn=2252-0643}}</ref> == دانیشتووانناسی == === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتیمانیی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٤٩٬٩٩٥ کەس لە ٩٬٦٢٨ خێزاندا بووە.<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> سەرژمێریی دوواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٥٦٬٢٧٩ کەسی لە ١٢٬٤٦٢ خێزاندا ژماردووە.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ٥٧٬٠٣٦ کەس لە ١٤٬٠٠٩ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[شارستانی کۆهگیلوویە|شارستان کۆهگیلوویە]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] rpyg806ax2wg117xa7q2pxrjd8qx2a7 0 179397 1586362 1402276 2026-05-24T08:15:33Z 1silent scientist 51740 1586362 wikitext text/x-wiki '''شارستان کۆھگیلوویە''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]. ناوەندی ئەم شارستانە، شاری [[دێدەشت|دێدەشتە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref>{{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=کۆھگیلوویە|ژمارەی_دانیشتووان=١٩١،٨٢٣|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|دامەزرێنەر=|ھۆکاری_ناونران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[دێدەشت]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} == مێژوو == دوای سەرژمێریی نیشتیمانیی ٢٠٠٦، ناوچەکانی [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چرام)|چرام]]{{efn|ناوی گۆڕدرا بۆ [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چرام)|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی چرام]]<ref name="Charam County Establishment 2">{{cite news|title=Charam became the seventh county in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad|language=fa|website=mehrnews.com|via=Mehr News Agency|url=https://www.mehrnews.com/news/1108002/چرام-هفتمین-شهرستان-کهگیلویه-وبویراحمد-شد|archive-url=https://web.archive.org/web/20241223215756/https://www.mehrnews.com/news/1108002/چرام-هفتمین-شهرستان-کهگیلویه-وبویراحمد-شد|publisher=Ministry of the Interior, Board of Ministers|archive-date=23 December 2024|date=22 December 1403|orig-date=Originally published 28 July 2010|access-date=26 December 2024}}</ref>}} و [[ناوچەی سەرفاریاب|سەرفاریاب]] لە شارستانەکە جیاکرانەوە بۆ دامەزراندنی [[شارستانی چرام]].<ref name="Charam County Establishment">{{Cite news|title=Charam County Officially Established|via=moi.ir/news/74170/شهرستان-چرام-رسما-تاسيس-شد (Ministry of the Interior)|language=fa|date=13 November 2010|quote=Charam County, separated from Kohgiluyeh and centered on Charam city...This county currently has one city, two districts (Charam and Sarfaryab) and four rural districts (Cheram and Alqchin Rural Districts of Charam District and Sarfaryab...}}</ref> دوای سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، [[ناوچەی لاندە]] لە شارستانەکە جیاکرایەوە بۆ دامەزراندنی [[شارستانی لاندە]].<ref name="Landeh County Establishment">{{cite report|title=Carrying out national divisions in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/194770|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814174252/https://qavanin.ir/Law/PrintText/194770|publisher=Ministry of the Interior|last=Rahimi|first=Mohammadreza|archive-date=14 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 29 September 1391|id=Proposal 42/1/131105/42/1390|access-date=14 August 2023}}</ref> جگە لەوەش، گوندەوارەکانی [[گوندەواری ڕاک|ڕاک]] و [[گوندەواری تەیبیی گەرمسیریی باشوور|تەیبیی گەرمسیریی باشوور]]، و شاری [[سوق، ئێران|سوق]]، لە [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی کۆھگیلوویە)|ناوچەی ناوەندی]] جیاکرانەوە بۆ پێکھێنانی [[ناوچەی سوق]].<ref name="Suq District Formation">{{cite report|title=Carrying out national divisions in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/190663|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815001046/https://qavanin.ir/Law/PrintText/190663|publisher=Ministry of the Interior, Political and Defense Commission|last=Rahimi|first=Mohammad Reza|archive-date=15 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 19 July 1391|id=Proposal 15645/42/1/15645; Letter 158802/T38854H|access-date=15 August 2023}}</ref> == دانیشتووانناسی == === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارستانەکە ١٨٩٬٩٣٩ کەس لە ٣٦٬٠٣٨ خێزاندا بووە.<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> سەرژمێریی دوواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ١٥٣٬٦٩٥ کەسی لە ٣٣٬٥٨٩ خێزاندا ژماردووە.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارستانەکەی بە ١٣١٬٣٥١ کەس لە ٣٢٬٤٥٧ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی کۆھگیلوویە لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی کۆھگیلوویە |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی کۆھگیلوویە)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٩٠٬٢٤٤''' || style="text-align: right;"| '''٩٥٬٥٤٣''' || style="text-align: right;"| '''٨٢٬١٦٨''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دێدەشتی ڕۆژاوا|دێدەشتی ڕۆژاوا]] || style="text-align: right;"| ٩٬١١٨ || style="text-align: right;"| ٩٬١٢٩ || style="text-align: right;"| ٨٬٨٢٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دێدەشتی ڕۆژھەڵات|دێدەشتی ڕۆژھەڵات]] || style="text-align: right;"| ١٢٬٢٧٣ || style="text-align: right;"| ١٢٬٨٦٣ || style="text-align: right;"| ١٢٬٢٧٧ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دوژمن زیاری (شارستانی کۆھگیلوویە)|دوژمن زیاری]] || style="text-align: right;"| ٦٬٤٠٥ || style="text-align: right;"| ٥٬٠٣٧ || style="text-align: right;"| ٤٬٠٢٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ڕاک|ڕاک]] || style="text-align: right;"| ٥٬١٣٠ || style="text-align: right;"| ٥٬١٣٢ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تەیبیی گەرمسیریی باشوور|تەیبیی گەرمسیریی باشوور]] || style="text-align: right;"| ١٬٤٣٣ || style="text-align: right;"| ١٬١١٠ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[دێدەشت]] (شار) || style="text-align: right;"| ٤٩٬٩٩٥ || style="text-align: right;"| ٥٦٬٢٧٩ || style="text-align: right;"| ٥٧٬٠٣٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سوق، ئێران|سوق]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥٬٨٩٠ || style="text-align: right;"| ٥٬٩٩٣ || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چرام)|ناوچەی چرام]]'''{{efn|name=fn1|گوازرایەوە بۆ شارستانی چرام و ناوی گۆڕدرا بۆ ناوچەی ناوەندی<ref name="Charam County Establishment 2"/>}} || style="text-align: right;"| '''٢٤٬٩٨٩''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ئەلقچین|ئەلقچین]] || style="text-align: right;"| ٥٬٧٧٥ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چرام (شارستانی چرام)|چرام]] || style="text-align: right;"| ٧٬٢٣٤ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[چرام، ئێران|چرام]] (شار) || style="text-align: right;"| ١١٬٩٨٠ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی چاروسا]]''' || style="text-align: right;"| '''٢١٬٦٦٠''' || style="text-align: right;"| '''١٧٬٩٤٣''' || style="text-align: right;"| '''١٦٬٥٥٣''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تەیبیی سەرحەدیی ڕۆژاوا|تەیبیی سەرحەدیی ڕۆژاوا]] || style="text-align: right;"| ٩٬٩٩٣ || style="text-align: right;"| ٨٬١١٥ || style="text-align: right;"| ٧٬٤٤٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تەیبیی سەرحەدیی ڕۆژھەڵات|تەیبیی سەرحەدیی ڕۆژھەڵات]] || style="text-align: right;"| ٩٬٠٦٣ || style="text-align: right;"| ٦٬٢٦٦ || style="text-align: right;"| ٥٬٨٣٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[قەڵای ڕەئیسی]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢٬٦٠٤ || style="text-align: right;"| ٣٬٥٦٢ || style="text-align: right;"| ٣٬٢٦٩ |- | '''[[ناوچەی دیشمووک]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٠٬٦٤٦''' || style="text-align: right;"| '''١٨٬٧٤٤''' || style="text-align: right;"| '''٢٠٬٧٤٦''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری عەجەم|عەجەم]] || style="text-align: right;"| ٧٠٦ || style="text-align: right;"| ٨٤ || style="text-align: right;"| ٤٠١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بەھمەئیی سەرحەدیی ڕۆژاوا|بەھمەئیی سەرحەدیی ڕۆژاوا]] || style="text-align: right;"| ٧٬٥٣٩ || style="text-align: right;"| ٦٬٥٥٣ || style="text-align: right;"| ٦٬٦٥٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بەھمەئیی سەرحەدیی ڕۆھەڵات|بەھمەئیی سەرحەدیی ڕۆھەڵات]] || style="text-align: right;"| ٨٬٣٤٨ || style="text-align: right;"| ٧٬٢٣٢ || style="text-align: right;"| ٧٬٩٠٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[دیشمووک]] (شار) || style="text-align: right;"| ٤٬٠٥٣ || style="text-align: right;"| ٤٬٨٧٥ || style="text-align: right;"| ٥٬٧٩١ |- | '''[[ناوچەی لاندە]]'''{{efn|گوازرایەوە بۆ [[شارستانی لاندە]]<ref name="Landeh County Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| '''٢١٬١٥١''' || style="text-align: right;"| '''٢١٬٣٦٧''' || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری عۆلیا تەیب|عۆلیا تەیب]] || style="text-align: right;"| ٣٬٢٥٣ || style="text-align: right;"| ٢٬١٤٤ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تەیبیی گەرمسیریی باکوور|تەیبیی گەرمسیریی باکوور]] || style="text-align: right;"| ٧٬٣٥٨ || style="text-align: right;"| ٧٬٥٥٣ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[لاندە]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٠٬٥٤٠ || style="text-align: right;"| ١١٬٦٧٠ || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی سەرفاریاب]]'''{{efn|گوازرایەوە بۆ شارستانی چرام<ref name="Charam County Establishment 2"/>}} || style="text-align: right;"| '''١١٬٢٤٩''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری پشتەی زیلایی|پشتەی زیلایی]] || style="text-align: right;"| ٤٬٢١٧ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەرفاریاب|سەرفاریاب]] || style="text-align: right;"| ٧٬٠٣٢ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی سوق]]''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| '''١١٬٦٥٥''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ڕاک|ڕاک]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤٬٣٦٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تەیبیی گەرمسیریی باشوور|تەیبیی گەرمسیریی باشوور]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٨٥١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سوق، ئێران|سوق]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٦٬٤٣٨ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''١٨٩٬٩٣٩''' || style="text-align: right;"| '''١٥٣٬٦٩٥''' || style="text-align: right;"| '''١٣١٬٣٥١''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[دێدەشت]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Kohgiluyeh County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] go27r9d1wkvtj6z1cbujsmdluijpkax 1586363 1586362 2026-05-24T08:16:06Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586363 wikitext text/x-wiki '''شارستان کۆھگیلوویە''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]. ناوەندی ئەم شارستانە، شاری [[دێدەشت|دێدەشتە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref>{{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=کۆھگیلوویە|ژمارەی_دانیشتووان=١٩١،٨٢٣|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|دامەزرێنەر=|ھۆکاری_ناونران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[دێدەشت]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} == مێژوو == دوای سەرژمێریی نیشتیمانیی ٢٠٠٦، ناوچەکانی [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چرام)|چرام]]{{efn|ناوی گۆڕدرا بۆ [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چرام)|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی چرام]]<ref name="Charam County Establishment 2">{{cite news|title=Charam became the seventh county in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad|language=fa|website=mehrnews.com|via=Mehr News Agency|url=https://www.mehrnews.com/news/1108002/چرام-هفتمین-شهرستان-کهگیلویه-وبویراحمد-شد|archive-url=https://web.archive.org/web/20241223215756/https://www.mehrnews.com/news/1108002/چرام-هفتمین-شهرستان-کهگیلویه-وبویراحمد-شد|publisher=Ministry of the Interior, Board of Ministers|archive-date=23 December 2024|date=22 December 1403|orig-date=Originally published 28 July 2010|access-date=26 December 2024}}</ref>}} و [[ناوچەی سەرفاریاب|سەرفاریاب]] لە شارستانەکە جیاکرانەوە بۆ دامەزراندنی [[شارستانی چرام]].<ref name="Charam County Establishment">{{Cite news|title=Charam County Officially Established|via=moi.ir/news/74170/شهرستان-چرام-رسما-تاسيس-شد (Ministry of the Interior)|language=fa|date=13 November 2010|quote=Charam County, separated from Kohgiluyeh and centered on Charam city...This county currently has one city, two districts (Charam and Sarfaryab) and four rural districts (Cheram and Alqchin Rural Districts of Charam District and Sarfaryab...}}</ref> دوای سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، [[ناوچەی لاندە]] لە شارستانەکە جیاکرایەوە بۆ دامەزراندنی [[شارستانی لاندە]].<ref name="Landeh County Establishment">{{cite report|title=Carrying out national divisions in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/194770|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814174252/https://qavanin.ir/Law/PrintText/194770|publisher=Ministry of the Interior|last=Rahimi|first=Mohammadreza|archive-date=14 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 29 September 1391|id=Proposal 42/1/131105/42/1390|access-date=14 August 2023}}</ref> جگە لەوەش، گوندەوارەکانی [[گوندەواری ڕاک|ڕاک]] و [[گوندەواری تەیبیی گەرمسیریی باشوور|تەیبیی گەرمسیریی باشوور]]، و شاری [[سوق، ئێران|سوق]]، لە [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی کۆھگیلوویە)|ناوچەی ناوەندی]] جیاکرانەوە بۆ پێکھێنانی [[ناوچەی سوق]].<ref name="Suq District Formation">{{cite report|title=Carrying out national divisions in Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province|language=fa|website=qavanin.ir|via=Laws and Regulations Portal of the Islamic Republic of Iran|url=https://qavanin.ir/Law/PrintText/190663|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815001046/https://qavanin.ir/Law/PrintText/190663|publisher=Ministry of the Interior, Political and Defense Commission|last=Rahimi|first=Mohammad Reza|archive-date=15 August 2023|date=c. 2023|orig-date=Approved 19 July 1391|id=Proposal 15645/42/1/15645; Letter 158802/T38854H|access-date=15 August 2023}}</ref> == دانیشتووانناسی == === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارستانەکە ١٨٩٬٩٣٩ کەس لە ٣٦٬٠٣٨ خێزاندا بووە.<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> سەرژمێریی دوواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ١٥٣٬٦٩٥ کەسی لە ٣٣٬٥٨٩ خێزاندا ژماردووە.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارستانەکەی بە ١٣١٬٣٥١ کەس لە ٣٢٬٤٥٧ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> === دابەشکردنی کارگێڕی === مێژووی دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی کۆھگیلوویە لە سێ سەرژمێریی یەک لە دوای یەکدا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی کۆھگیلوویە |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠٠٦<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١١<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> !! ٢٠١٦<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی کۆھگیلوویە)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٩٠٬٢٤٤''' || style="text-align: right;"| '''٩٥٬٥٤٣''' || style="text-align: right;"| '''٨٢٬١٦٨''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دێدەشتی ڕۆژاوا|دێدەشتی ڕۆژاوا]] || style="text-align: right;"| ٩٬١١٨ || style="text-align: right;"| ٩٬١٢٩ || style="text-align: right;"| ٨٬٨٢٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دێدەشتی ڕۆژھەڵات|دێدەشتی ڕۆژھەڵات]] || style="text-align: right;"| ١٢٬٢٧٣ || style="text-align: right;"| ١٢٬٨٦٣ || style="text-align: right;"| ١٢٬٢٧٧ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری دوژمن زیاری (شارستانی کۆھگیلوویە)|دوژمن زیاری]] || style="text-align: right;"| ٦٬٤٠٥ || style="text-align: right;"| ٥٬٠٣٧ || style="text-align: right;"| ٤٬٠٢٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ڕاک|ڕاک]] || style="text-align: right;"| ٥٬١٣٠ || style="text-align: right;"| ٥٬١٣٢ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تەیبیی گەرمسیریی باشوور|تەیبیی گەرمسیریی باشوور]] || style="text-align: right;"| ١٬٤٣٣ || style="text-align: right;"| ١٬١١٠ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[دێدەشت]] (شار) || style="text-align: right;"| ٤٩٬٩٩٥ || style="text-align: right;"| ٥٦٬٢٧٩ || style="text-align: right;"| ٥٧٬٠٣٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سوق، ئێران|سوق]] (شار) || style="text-align: right;"| ٥٬٨٩٠ || style="text-align: right;"| ٥٬٩٩٣ || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی چرام)|ناوچەی چرام]]'''{{efn|name=fn1|گوازرایەوە بۆ شارستانی چرام و ناوی گۆڕدرا بۆ ناوچەی ناوەندی<ref name="Charam County Establishment 2"/>}} || style="text-align: right;"| '''٢٤٬٩٨٩''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ئەلقچین|ئەلقچین]] || style="text-align: right;"| ٥٬٧٧٥ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چرام (شارستانی چرام)|چرام]] || style="text-align: right;"| ٧٬٢٣٤ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[چرام، ئێران|چرام]] (شار) || style="text-align: right;"| ١١٬٩٨٠ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی چاروسا]]''' || style="text-align: right;"| '''٢١٬٦٦٠''' || style="text-align: right;"| '''١٧٬٩٤٣''' || style="text-align: right;"| '''١٦٬٥٥٣''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تەیبیی سەرحەدیی ڕۆژاوا|تەیبیی سەرحەدیی ڕۆژاوا]] || style="text-align: right;"| ٩٬٩٩٣ || style="text-align: right;"| ٨٬١١٥ || style="text-align: right;"| ٧٬٤٤٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تەیبیی سەرحەدیی ڕۆژھەڵات|تەیبیی سەرحەدیی ڕۆژھەڵات]] || style="text-align: right;"| ٩٬٠٦٣ || style="text-align: right;"| ٦٬٢٦٦ || style="text-align: right;"| ٥٬٨٣٥ |- | style="padding-left: 1em;" | [[قەڵای ڕەئیسی]] (شار) || style="text-align: right;"| ٢٬٦٠٤ || style="text-align: right;"| ٣٬٥٦٢ || style="text-align: right;"| ٣٬٢٦٩ |- | '''[[ناوچەی دیشمووک]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٠٬٦٤٦''' || style="text-align: right;"| '''١٨٬٧٤٤''' || style="text-align: right;"| '''٢٠٬٧٤٦''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری عەجەم|عەجەم]] || style="text-align: right;"| ٧٠٦ || style="text-align: right;"| ٨٤ || style="text-align: right;"| ٤٠١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بەھمەئیی سەرحەدیی ڕۆژاوا|بەھمەئیی سەرحەدیی ڕۆژاوا]] || style="text-align: right;"| ٧٬٥٣٩ || style="text-align: right;"| ٦٬٥٥٣ || style="text-align: right;"| ٦٬٦٥٠ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری بەھمەئیی سەرحەدیی ڕۆھەڵات|بەھمەئیی سەرحەدیی ڕۆھەڵات]] || style="text-align: right;"| ٨٬٣٤٨ || style="text-align: right;"| ٧٬٢٣٢ || style="text-align: right;"| ٧٬٩٠٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[دیشمووک]] (شار) || style="text-align: right;"| ٤٬٠٥٣ || style="text-align: right;"| ٤٬٨٧٥ || style="text-align: right;"| ٥٬٧٩١ |- | '''[[ناوچەی لاندە]]'''{{efn|گوازرایەوە بۆ [[شارستانی لاندە]]<ref name="Landeh County Establishment"/>}} || style="text-align: right;"| '''٢١٬١٥١''' || style="text-align: right;"| '''٢١٬٣٦٧''' || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری عۆلیا تەیب|عۆلیا تەیب]] || style="text-align: right;"| ٣٬٢٥٣ || style="text-align: right;"| ٢٬١٤٤ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تەیبیی گەرمسیریی باکوور|تەیبیی گەرمسیریی باکوور]] || style="text-align: right;"| ٧٬٣٥٨ || style="text-align: right;"| ٧٬٥٥٣ || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[لاندە]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٠٬٥٤٠ || style="text-align: right;"| ١١٬٦٧٠ || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی سەرفاریاب]]'''{{efn|گوازرایەوە بۆ شارستانی چرام<ref name="Charam County Establishment 2"/>}} || style="text-align: right;"| '''١١٬٢٤٩''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری پشتەی زیلایی|پشتەی زیلایی]] || style="text-align: right;"| ٤٬٢١٧ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سەرفاریاب|سەرفاریاب]] || style="text-align: right;"| ٧٬٠٣٢ || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| |- | '''[[ناوچەی سوق]]''' || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| '''١١٬٦٥٥''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ڕاک|ڕاک]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٤٬٣٦٦ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری تەیبیی گەرمسیریی باشوور|تەیبیی گەرمسیریی باشوور]] || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٨٥١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سوق، ئێران|سوق]] (شار) || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| || style="text-align: right;"| ٦٬٤٣٨ |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''١٨٩٬٩٣٩''' || style="text-align: right;"| '''١٥٣٬٦٩٥''' || style="text-align: right;"| '''١٣١٬٣٥١''' |- | colspan=4 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[دێدەشت]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Kohgiluyeh County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|جوگرافیا}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] dc5q6mao99sr7drf8agfaph3ku4xrai 0 179420 1586431 1398941 2026-05-24T09:56:09Z 1silent scientist 51740 1586431 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بۆن''' شارێکە لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە [[ئێران]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> == مێژوو == مێژوو و مێژووی ناوی شاری بۆن نەزانراوە و پێویستی بە خوێندنە یەکێک لە گرنگترین ڕووداوە مێژووییەکانی دۆکیومێنتکراو لە شاری بۆن، کە مێژووناسانی وەک لاورێنس لۆکهارت، کروسنسکی و پەترۆشفسکی بە بەڵگەوە باسی دەکەن، بەرخۆدانی گەلی بۆن لە ڕووداوەکانی پەیوەست بە داگیرکاری ئەفغانستانی ئێرانە، کە هەندێکیان ماونەتەوە، وەک ئینکریپتیوو [[قەڵا|قەڵای]] مەحمود ئەفغان و ئەو ئەقیدە لەناوچووانەی دەوروبەری شارەکە. == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی بۆن|شارستان بۆن]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] 9zi1xru7pdf6n5geoc5l6at4eamqq76 1586432 1586431 2026-05-24T09:57:25Z 1silent scientist 51740 /* مێژوو */ 1586432 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بۆن''' شارێکە لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە [[ئێران]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> == مێژوو == مێژوو و مێژووی ناوی شاری بۆن نەزانراوە و پێویستی بە خوێندنە یەکێک لە گرنگترین ڕووداوە مێژووییەکانی بەڵگەنامەکراو لە شاری بۆن، کە مێژووناسانی وەک لاورێنس لۆکھارت، کروسنسکی و پەترۆشفسکی بە بەڵگەوە باسی دەکەن، بەرخۆدانی گەلی بۆن لە ڕووداوەکانی پەیوەست بە داگیرکاری ئەفغانستانی ئێرانە، کە ھەندێکیان ماونەتەوە، وەک ئینکریپتیوو [[قەڵا|قەڵای]] مەحموود ئەفغان و ئەو ئەقیدە لەناوچووانەی دەوروبەری شارەکە.{{ژێدەر}} ==کەشووھەوا== {{Weather box | width = 72% | collapsed = | open = | metric first = yes | single line = yes | trace = | location = بێن (بەرزی: ٢٢٢٨ مەتر، نۆرماڵەکانی بارانبارینی ١٩٩٥–٢٠١٢) | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =69.7 | Feb precipitation mm =59.0 | Mar precipitation mm =51.8 | Apr precipitation mm =41.4 | May precipitation mm =11.0 | Jun precipitation mm =3.3 | Jul precipitation mm =0.3 | Aug precipitation mm =0.6 | Sep precipitation mm =0.3 | Oct precipitation mm =6.0 | Nov precipitation mm =38.6 | Dec precipitation mm =65.5 | year precipitation mm = |source = Chaharmahalmet <ref>{{Cite web |title=Ben, Precipitation normals |url=http://www.chbmet.ir/stat/archive/p/ben.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616231715/http://www.chbmet.ir/stat/archive/p/ben.asp |archive-date=16 June 2016 |url-status= unfit |access-date=1 March 2025 |website=Chaharmahalmet |script-title=fa: مجموع بارندگي ماهيانه به ميليمتر - بن |language=Persian}}</ref> }} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی بۆن|شارستان بۆن]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] ikj4chjp85ijzsaumn0xyjtjnwbhyxg 1586433 1586432 2026-05-24T09:57:48Z 1silent scientist 51740 1586433 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بۆن''' یان '''بێن''' شارێکە لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە [[ئێران]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> == مێژوو == مێژوو و مێژووی ناوی شاری بۆن نەزانراوە و پێویستی بە خوێندنە یەکێک لە گرنگترین ڕووداوە مێژووییەکانی بەڵگەنامەکراو لە شاری بۆن، کە مێژووناسانی وەک لاورێنس لۆکھارت، کروسنسکی و پەترۆشفسکی بە بەڵگەوە باسی دەکەن، بەرخۆدانی گەلی بۆن لە ڕووداوەکانی پەیوەست بە داگیرکاری ئەفغانستانی ئێرانە، کە ھەندێکیان ماونەتەوە، وەک ئینکریپتیوو [[قەڵا|قەڵای]] مەحموود ئەفغان و ئەو ئەقیدە لەناوچووانەی دەوروبەری شارەکە.{{ژێدەر}} ==کەشووھەوا== {{Weather box | width = 72% | collapsed = | open = | metric first = yes | single line = yes | trace = | location = بێن (بەرزی: ٢٢٢٨ مەتر، نۆرماڵەکانی بارانبارینی ١٩٩٥–٢٠١٢) | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =69.7 | Feb precipitation mm =59.0 | Mar precipitation mm =51.8 | Apr precipitation mm =41.4 | May precipitation mm =11.0 | Jun precipitation mm =3.3 | Jul precipitation mm =0.3 | Aug precipitation mm =0.6 | Sep precipitation mm =0.3 | Oct precipitation mm =6.0 | Nov precipitation mm =38.6 | Dec precipitation mm =65.5 | year precipitation mm = |source = Chaharmahalmet <ref>{{Cite web |title=Ben, Precipitation normals |url=http://www.chbmet.ir/stat/archive/p/ben.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616231715/http://www.chbmet.ir/stat/archive/p/ben.asp |archive-date=16 June 2016 |url-status= unfit |access-date=1 March 2025 |website=Chaharmahalmet |script-title=fa: مجموع بارندگي ماهيانه به ميليمتر - بن |language=Persian}}</ref> }} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی بۆن|شارستان بۆن]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] 519n9ee97u9ctjyesleio9fb0g0qirt 0 179427 1586387 1402212 2026-05-24T09:33:00Z 1silent scientist 51740 1586387 wikitext text/x-wiki '''شارستانی بۆن''' یان '''بێن''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[بۆن (چوارمەحاڵ و بەختیاری)|بۆنە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref>{{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=بۆن|ناوەکانی_تر=بێن|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|ژمارەی_دانیشتووان=٢٨،٣٢٦|ھۆکاری_ناونران=|دامەزرێنەر=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[بۆن (چوارمەحاڵ و بەختیاری)|بۆن]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠١٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٢٨،٣٢٦ کەس لە ٨،٧٩٩ خێزاندا بوو.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی بێن لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی بێن |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی بێن)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٣،٦٢٤''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری حەومە (شارستانی بێن)|گوندەواری حەومە]] || style="text-align: right;"| ٣،١٩٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ڤەردەنجان]]{{efn|پێشتر [[گوندەواری ڤەردەنجان|گوندەواری بێن]] بوو<ref name="Lordegan, Ardal, Shahrekord, Farsan"> {{cite web |first=Hassan |last=Habibi |author-link=Hassan Habibi |orig-date={{lang|fa|rtl=yes|تاریخ تصویب}} (Approval date) 1369/02/26 (Iranian Jalali calendar) |date=26 April 1990 <!-- Converted 'Approval date' using https://www.iranchamber.com/calendar/converter/iranian_calendar_converter.php --> |script-title=fa:تصویب اصلاحاتی در دهستانهای استان چهار محال و بختیاری |trans-title=‌Approval of reforms in rural districts of Chaharmahal and Bakhtiari province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/112809 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826234013/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/112809 |archive-date=26 August 2025 |access-date=26 August 2025 |website={{lang|fa|rtl=yes|لام تا کام}} [Lam ta Kam] |publisher={{lang|fa|rtl=yes|‌وزارت کشور}} [Ministry of the Interior] |agency={{lang|fa|rtl=yes|کمیسیون سیاسی دفاعی هیأت دولت}} [Political Defense Commission of the Government Board] |language=fa |id={{lang|fa|rtl=yes|شناسه}} [ID] E80123B8-C979-4E5D-9C98-3FB8DCCB1166. {{lang|fa|rtl=yes|شماره دوره}} [Course number] 69.}}</ref>}} || style="text-align: right;"| ٣،٠٠٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[بێن، ئێران|بێن]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٢،٩٧١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ڤەردەنجان، ئێران|ڤەردەنجان]] (شار) || style="text-align: right;"| ٤،٤٥٦ |- | '''[[ناوچەی شەیدا]]''' || style="text-align: right;"| '''٤،٧٠٢''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری شەیدا]] || style="text-align: right;"| ٣،٥٤١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری زایەندە ڕوودی باشوور]] || style="text-align: right;"| ١،١٦١ |- | style="padding-left: 1em;" | [[یان چەشمە]] (شار){{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ بوو بە شار<ref name="Yan Cheshmeh City"/>}} || style="text-align: right;"| |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٢٨،٣٢٦''' |- | colspan=2 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[بۆن (چوارمەحاڵ و بەختیاری)|بۆن]] == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Ben County}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] 4gpa9v3ohd3p840x6138b29709z9nmj 0 179462 1586437 1505195 2026-05-24T10:02:18Z 1silent scientist 51740 1586437 wikitext text/x-wiki {{Databox}}{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|شاری سامان|سامان (ڕوونکردنەوە)}} '''سامان''' شارێکە لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref> == گەشتیاری == [[پرد|پردی]] زەمان خان گرنگترین هۆبەی [[گەشتیاری|گەشتیاریی]] [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحەل و بەختیارییە]] و یەکێکە لە بینا بەنرخ و کۆنەکانی شاری سامان، کە دوو پانتایی و درێژییەکەی ٣٠ مەتر و بەرزییەکەی ١٢ مەترە پردی زەمان خان لەسەر ڕووباری زاینەرود لەسەر سێیەکی بەردی سروشتی دروستکراوە و دەکەوێتە ٢٢ کیلۆمەتری [[باکوور|باکووری]] [[شەھری کورد|شاری کورد]] پردەکە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[سەفەوییەکان]] و دوا نۆژەنکردنەوەی شیلەی لە ساڵی ١٩٤٢ دا جێبەجێ کراوە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aparat.com/v/8ZrXJ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140810113112/http://www.aparat.com/v/8ZrXJ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی سامان|شارستان سامان]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] bjgokcilmddlewwls0sogcoevbu5u1e 0 179467 1586388 1402238 2026-05-24T09:34:08Z 1silent scientist 51740 1586388 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|شارستانی سامان|سامان (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=سامان|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|ژمارەی_دانیشتووان=٣٥،٨٩٥|ھۆکاری_ناونران=|دامەزرێنەر=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[سامان]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} '''شارستان سامان''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[سامان|سامانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠١٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٣٤،٦١٦ کەس لە ١١،٠٨٠ خێزاندا بوو.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی سامان لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی سامان |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی سامان)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٤،٤٤٩''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چاما]] || style="text-align: right;"| ٤،٧٨٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سامان]] || style="text-align: right;"| ٥،٤٧٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سامان، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سامان]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٤،١٩٢ |- | '''[[ناوچەی زایەندە ڕوود]]''' || style="text-align: right;"| '''١٠،١٦٧''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ھوورە]] || style="text-align: right;"| ٦،٣٩٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری زەڕین]] || style="text-align: right;"| ٣،٧٦٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ھوورە، چوارمەحاڵ و بەختیاری|ھوورە]] (شار){{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ بوو بە شار<ref name="Hureh City"/>}} || style="text-align: right;"| |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٣٤،٦١٦''' |- | colspan=2 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[سامان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Saman County}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] 4e8unsg6zydol4ex88j9x4rmsb7pro5 1586435 1586388 2026-05-24T10:00:59Z 1silent scientist 51740 1586435 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|شارستانی سامان|سامان (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=سامان|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|ژمارەی_دانیشتووان=٣٥،٨٩٥|ھۆکاری_ناونران=|دامەزرێنەر=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[سامان (شار)|سامان]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} '''شارستان سامان''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[سامان (شار)|سامانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠١٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٣٤،٦١٦ کەس لە ١١،٠٨٠ خێزاندا بوو.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی سامان لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی سامان |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی سامان)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٤،٤٤٩''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چاما]] || style="text-align: right;"| ٤،٧٨٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سامان]] || style="text-align: right;"| ٥،٤٧٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سامان، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سامان]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٤،١٩٢ |- | '''[[ناوچەی زایەندە ڕوود]]''' || style="text-align: right;"| '''١٠،١٦٧''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ھوورە]] || style="text-align: right;"| ٦،٣٩٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری زەڕین]] || style="text-align: right;"| ٣،٧٦٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ھوورە، چوارمەحاڵ و بەختیاری|ھوورە]] (شار){{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ بوو بە شار<ref name="Hureh City"/>}} || style="text-align: right;"| |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٣٤،٦١٦''' |- | colspan=2 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[سامان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Saman County}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] 6gxxu4resj85fppo00havc3j880k545 1586436 1586435 2026-05-24T10:01:25Z 1silent scientist 51740 /* ئەمانەش ببینە */ 1586436 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|شارستانی سامان|سامان (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=سامان|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|ژمارەی_دانیشتووان=٣٥،٨٩٥|ھۆکاری_ناونران=|دامەزرێنەر=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[سامان (شار)|سامان]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} '''شارستان سامان''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[سامان (شار)|سامانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠١٦دا، دانیشتووانی شارستانەکە ٣٤،٦١٦ کەس لە ١١،٠٨٠ خێزاندا بوو.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> ===دابەشکردنی کارگێڕی=== دانیشتووان و پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی سامان لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووانی شارستانی سامان |- ! دابەشکردنی کارگێڕی !! ٢٠١٦<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"/> |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی سامان)|ناوچەی ناوەندی]]''' || style="text-align: right;"| '''٢٤،٤٤٩''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری چاما]] || style="text-align: right;"| ٤،٧٨٤ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سامان]] || style="text-align: right;"| ٥،٤٧٣ |- | style="padding-left: 1em;" | [[سامان، چوارمەحاڵ و بەختیاری|سامان]] (شار) || style="text-align: right;"| ١٤،١٩٢ |- | '''[[ناوچەی زایەندە ڕوود]]''' || style="text-align: right;"| '''١٠،١٦٧''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ھوورە]] || style="text-align: right;"| ٦،٣٩٨ |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری زەڕین]] || style="text-align: right;"| ٣،٧٦٩ |- | style="padding-left: 1em;" | [[ھوورە، چوارمەحاڵ و بەختیاری|ھوورە]] (شار){{efn|دوای سەرژمێریی ٢٠١٦ بوو بە شار<ref name="Hureh City"/>}} || style="text-align: right;"| |- | '''کۆی گشتی''' || style="text-align: right;"| '''٣٤،٦١٦''' |- | colspan=2 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Saman County}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] 4p7dd0x3304uzmmddegaf3h4o8nscwx 0 179470 1586438 1397447 2026-05-24T10:04:53Z 1silent scientist 51740 1586438 wikitext text/x-wiki '''ئالوونی''' شارێکە لە [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە [[ئێران]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref>{{زانیاریدانی نیشتنگە|ناو=ئالوونی|ناوی_فەرمی=|latNS=|longd=50|longm=25|ناوی_خۆماڵی=|ناوەکانی_تر=ئالونی|جۆری_نیشتنگە=[[شار]]|وێنە=|قەبارەی_وێنە=250px|وێنەی_نەخشە=|شرۆڤەی_وێنە=چەند دیمەنێکی شاری کورد|قەبارەی_نەخشە=|دەرزیی_نەخشە=Iran|شرۆڤەی_نەخشە=|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=جێگەی لە [[ئێران]]دا|دەرزیی_نەخشە١=ڕۆژھەڵاتی کوردستان|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١=جێگەی لە [[کوردستان]]دا|latd=31|latm=30|lats=49|longs=10|longEW=|ڕێکەوتی_دامەزران=|زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١=[[ئیسلام]] ([[شیعە]])|جۆری_کۆدی_ناوچە=|کۆدی_ناوچە=٠٣٨|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|جۆری_دابەشکراو٢=[[شارستان]]|ناوی_دابەشکراو٢=[[ شارستانی خانمیرزا|خانمیرزا]]|سەردێڕی_دامەزران=|بەرزایی_بە_م=|دامەزرێنەر=|ھۆکاری_ناونران=|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ژمارەی_دانیشتووان=٥،٢٤٨<ref>https://www.amar.org.ir/english</ref>|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_دانیشتووانناسی١=نەتەوە و ئایین|سەرناوی١_دانیشتووانناسی١=[[نەتەوە]]|زانیاریی١_دانیشتووانناسی١=[[کورد]]|سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١=[[ئایین]]|وێبگە=}} ==دیمۆگرافیا== ===نەژاد=== شارەکە [[لوڕەکان]]ەوە دانیشتووین.<ref>{{Cite web|title=Language distribution: Chahar Mahal va Bakhtiari Province|url=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.chahar_mahal_va_bakhtiari#|access-date=25 March 2021|website=Iran Atlas}}</ref> ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارەکە ٢،٢٩٧ کەس لە ٤٨١ خێزاندا بوو، کاتێک ناوەندی [[ناوچەی خانمیرزا]]ی پێشوو لە [[شارستانی لۆردەگان]] بوو.<ref name="2006 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094403/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/14.xls |archive-date=20 September 2011 |format=Excel |access-date=25 September 2022}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ٢٠١١دا ٢،٦٣٩ کەس لە ٦٢٥ خێزاندا ژمارد.<ref name="2011 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website=Iran Data Portal—Syracuse University |url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116012310/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Chahar-Mahal-and-Bakhtiari.xls |archive-date=16 January 2023 |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> سەرژمێریی ٢٠١٦ دانیشتووانی شارەکەی بە ٢،٧٧٥ کەس لە ٧٣٤ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Chaharmahal and Bakhtiari Province"> {{cite web |script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان چهارمحال و بختیاری |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Chaharmahal and Bakhtiari Province |language=fa |website={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-url=https://web.archive.org/web/20190524080828/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_14.xlsx |archive-date=24 May 2019 |format=Excel |access-date=19 December 2022}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، ناوچەکە لە شارستانەکە جیا کرایەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی خانمیرزا]]دا، و ئالوونی گوازرایەوە بۆ [[ناوچەی ناوەندی (شارستانی خانمیرزا)|ناوچەی ناوەندی]]ی نوێ وەک ناوەندی شارستانەکە. ==کەشووھەوا== {{Weather box | width = 72% | collapsed = | open = | metric first = yes | single line = yes | trace = | location = ئالوونی (بەرزی: ١٨٦٧ مەتر، نۆرماڵەکانی بارانبارینی ١٩٩٦–٢٠١٢) | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =108.5 | Feb precipitation mm =84.2 | Mar precipitation mm =84.9 | Apr precipitation mm =49.0 | May precipitation mm =5.8 | Jun precipitation mm =0.1 | Jul precipitation mm =0.1 | Aug precipitation mm =0.4 | Sep precipitation mm =1.2 | Oct precipitation mm =5.3 | Nov precipitation mm =57.2 | Dec precipitation mm =106.9 | year precipitation mm = |source = Chaharmahalmet <ref>{{Cite web |title=Alony (Khanmirza), Precipitation normals |url=http://www.chbmet.ir/stat/archive/p/alony.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20151212052551/http://www.chbmet.ir/stat/archive/p/alony.asp |archive-date=12 December 2015 |url-status= unfit |access-date=1 March 2025 |website=Chaharmahalmet |script-title=fa: مجموع بارندگي ماهيانه به ميليمتر - آلونی (خانمیرزا) |language=Persian}}</ref> }} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[شارستانی خانمیرزا|شارستان خانمیرزا]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] hebu7bqsewzegmoaquiqeiqdga902i3 0 179471 1586389 1402225 2026-05-24T09:36:26Z 1silent scientist 51740 1586389 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=خانمیرزا|ھۆکاری_ناونران=|قەبارەی_وێنە=|شرۆڤەی_وێنە=|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|ناوی_دابەشکراو٢=[[ئالوونی]]|سەردێڕی_دامەزران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|دامەزرێنەر=|ژمارەی_دانیشتووان=٥٣،٧٢٨|ناوەکانی_تر=|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|وێبگە=}} '''شارستانی خانمیرزا''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[ئالوونی|ئالوونییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===دابەشکردنی کارگێڕی=== پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی خانمیرزا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ شارستانی خانمیرزا |- ! دابەشکردنی کارگێڕی |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی خانمیرزا)|ناوچەی ناوەندی]]''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری جەوانمەردی]] |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری خانمیرزا]] |- | style="padding-left: 1em;" | [[ئالوونی]] (شار) |- | '''[[ناوچەی ئەرمەند]]''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ئەرمەند]] |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سپیدار (شارستانی خانمیرزا)|گوندەواری سپیدار]] |- | colspan=1 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[ئالوونی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Khanmirza County}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] tlqjerbwi84kedo0gzeikfi2m31uuyd 1586390 1586389 2026-05-24T09:36:53Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586390 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=خانمیرزا|ھۆکاری_ناونران=|قەبارەی_وێنە=|شرۆڤەی_وێنە=|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|ناوی_دابەشکراو٢=[[ئالوونی]]|سەردێڕی_دامەزران=|ڕێکەوتی_دامەزران=|دامەزرێنەر=|ژمارەی_دانیشتووان=٥٣،٧٢٨|ناوەکانی_تر=|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|کوردستان}}|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|چوارمەحاڵ و بەختیاری]]|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|وێبگە=}} '''شارستانی خانمیرزا''' یەکێکە لە شارستانەکانی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیارییە]]. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[ئالوونی|ئالوونییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> ==دیمۆگرافیا== ===دابەشکردنی کارگێڕی=== پێکھاتەی کارگێڕیی شارستانی خانمیرزا لە خشتەی خوارەوەدا نیشان دراوە. {| class="wikitable" |+ شارستانی خانمیرزا |- ! دابەشکردنی کارگێڕی |- | '''[[ناوچەی ناوەندی (شارستانی خانمیرزا)|ناوچەی ناوەندی]]''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری جەوانمەردی]] |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری خانمیرزا]] |- | style="padding-left: 1em;" | [[ئالوونی]] (شار) |- | '''[[ناوچەی ئەرمەند]]''' |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری ئەرمەند]] |- | style="padding-left: 1em;" | [[گوندەواری سپیدار (شارستانی خانمیرزا)|گوندەواری سپیدار]] |- | colspan=1 | {{small|گوندەوار {{=}} Rural District}} |} == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] * [[ئالوونی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Khanmirza County}} {{تد|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] 44ek2pzj7d6m13kvk4swzev085s3c1g 0 179473 1586434 1528000 2026-05-24T10:00:01Z 1silent scientist 51740 1586434 wikitext text/x-wiki [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] ١٠ شارستانی هەیە. ناوەند ئەم پارێزگایە، شاری [[شەھری کورد|شەهری کوردە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> [[پەڕگە:IranChaharMahaalBakhtiari.png|چەپ|وێنۆک|200x200پیکسڵ|پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] {| class="wikitable sortable" ! colspan="4" style="background: gold;" |''پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری'' |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- !ڕێز !شارستان !ناوەند !هەژماری ناوچە !هەژماری شار !ساڵی دامەزراندن(هەتاوی) |- |١ |[[شارستانی ئەردەڵ|ئەردەڵ]] |[[ئەردەڵ]] |٢ |١ |١٣٦٩ |- |٢ |[[شارستانی بۆرووجن|بۆرووجن]] |[[بۆرووجن]] |٣ |٦ |١٣٣٧ |- |٣ |[[شارستانی شەھری کورد|شاری کورد]] |[[شەھری کورد|شاری کورد]] |٣ |٤ |١٣٢١ |- |٤ |[[شارستانی فارسان|فارسان]] |[[فارسان]] |٣ |٦ |١٣٥٩ |- |٥ |[[شارستانی کووهڕەنگ|کووهڕەنگ]] |[[چلگرد]] |٣ |١ |١٣٨٠ |- |٦ |[[شارستانی کییار|کییار]] |[[شەلەمزار]] |٢ |٢ |١٣٨٦ |- |٧ |[[شارستانی لوڕدێگان|لوڕدێگان]] |[[لوڕدێگان]] |٤ |٤ |١٣٥٩ |- |٨ |[[شارستانی بۆن|بۆن]] |[[بۆن (چوارمەحاڵ و بەختیاری)|بۆن]] |٢ |٢ |١٣٩١ |- |٩ |[[شارستانی سامان|سامان]] |[[سامان (شار)|سامان]] |٢ |٢ |١٣٩١ |- |١٠ |[[شارستانی خانمیرزا|خانمیرزا]] |[[ئالوونی]] |٢ |١ |١٣٩٧ |} == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} n1x35a9grqddvct22q07ae7jjlhadu6 0 179489 1586373 1453591 2026-05-24T09:12:33Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586373 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە|ناوی_فەرمی=کۆهگیلوویە|شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە=|جۆری_دابەشکراو=[[وڵات]]|ناوی_دابەشکراو١=[[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]|ناوی_دابەشکراو={{ئاڵا|ایران}}|جۆری_دابەشکراو١=[[پارێزگا]]|دانیشتووان_لە=[[٢٠١٦]]|جۆری_نیشتنگە=[[شارستان]]|ژمارەی_دانیشتووان=١١٩،٢١٧|ھۆکاری_ناونران=|دامەزرێنەر=|ڕێکەوتی_دامەزران=|سەردێڕی_دامەزران=|ناوی_دابەشکراو٢=[[دووگۆنبەدان]]|جۆری_دابەشکراو٢=ناوەند|شرۆڤەی_وێنە=|قەبارەی_وێنە=|وێبگە=}} '''شارستان گەچساران''' یەکێ لە شارستانەکانی [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەدە]] کە لە [[باشووری ڕۆژھەڵات|باشووری ڕۆژهەڵاتی]] ئەم پارێزگایە هەڵکەوتووە. ناوەند ئەم شارستانە، شاری [[دووگۆنبەدان|دووگۆنبەدانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٣}}</ref> == سەربانی نەوتی ئێران == یەکەی ئۆپەراسیۆنی ژمارە یەکی گەچساران بە سەربانی [[نەوت|نەوتی]] [[ئێران]] دەناسرێت یەکەکە کە دەکەوێتە [[باشووری ڕۆژهەڵات]] و ٢٠ کیلۆمەتر لە شارستانی گەچساران لە ناوچەیەک بە ناوی سەقلاتۆن، لە ساڵی ١٩٣٢ دا خرابووە کار و دەکەوێتە بەرزایی ٣٢١١ پێ لە [[ئاستی دەریا]] بە توانای بەرهەمهێنانی ٢٤٥ هەزار بەرمیل نەوت لە ڕۆژێکدا، یەکەکە ١٥٧ هەزار بەرمیل نەوت لە ڕۆژێکدا لە ٦٧ بیر کۆدەکەنەوە و جیای دەکەنەوە، لە ئەنجامدا ئەم جیابوونەوەیە لە ڕێگەی خانەی پەمپکردنی گۆرەوە بۆ دەرەوە دەگوازرێتەوە بۆ تێرمیناڵ خارک . هەروەها ڕۆژانە زیاتر لە ١٠٤ ملیۆن پێ سێجا غاز لەڕێگەی ئەم یەکەیەوە دەگەیەنینە وێستگەی بەهێزکردنی فشاری گازی گەچسەران ژمارە ١ و دابینکردنی [[خۆراک]]ی پاڵاوگەی [[شیراز]] کە نزیکەی ٤٠ هەزار بەرمیلە لەڕۆژێکدا، هەروەها بەرپرسی ئەم یەکەیە . [[نەوت|نەوتی]] ئەو یەکە لە جۆری قورس هەرچەندە ئەو یەکە لە کاتی شەڕی [[ئێران]] و [[عێراق]] لەلایەن [[فڕۆکە]] عێراقییەکانەوە کرایە ئامانج، بەڵام بەهۆی ئەوەی لە بەرزایی بەرزەوە بوو، هەرگیز زیانی زۆری پێنەگەیاندبوو، ئەو یەکە تا ئێستا بەردەوام لە سوڕی بەرهەمهێناندا بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[دووگۆنبەدان]] == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Gachsaran County}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شارستانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانەکانی ئێران]] [[پۆل:شارستانەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] 7bi32uxys5wxy1h9q7o2n63m7f7a0jv 0 179522 1586359 1403787 2026-05-24T08:09:39Z 1silent scientist 51740 1586359 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مارگوون''' شارێکە لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> == دانیشتووانناسی == === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتیمانیی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٢٬٥٣٨ کەس لە ٤٩٧ خێزاندا بووە،<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> کاتێک ناوەندی ناوچەی پێشووی مارگوونی [[شارستانی بۆیەر ئەحمەد]] بوو.<ref name="Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province Structure">{{cite report|title=Approval of the organization and chain of citizenship of the units of the national divisions of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province, centered in the city of Yasuj|language=fa|website=lamtakam.com|via=Lam ta Kam|url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113043|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124162513/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113043|publisher=Ministry of the Interior, Defense Political Commission of the Government Council|last=Habibi|first=Hassan|archive-date=24 January 2024|date=c. 2024|orig-date=Approved 7 July 1369|id=Proposal 3233.1.5.53; Letter 93808-907; Notification 82818/T143K|access-date=24 January 2024}}</ref> سەرژمێریی دوواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٧٠٦ کەسی لە ٦٦٦ خێزاندا ژماردووە.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ٣٬١٣٥ کەس لە ٧٩٧ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، ناوچەکە لە شارستانەکە جیاکرایەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی مارگوون]]. شارەکە و گوندەوارەکە گوازرانەوە بۆ ناوچەی ناوەندیی نوێ، کە مارگوون وەک ناوەندی شارستانەکە کار دەکات. == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[شارستانی مارگوون|شارستان مارگوون]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] 7ir9hqhpi1n20p1kdq6g367bwtekhbi 1586360 1586359 2026-05-24T08:10:09Z 1silent scientist 51740 1586360 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مارگوون''' شارێکە لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> == دانیشتووانناسی == === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتیمانیی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٢٬٥٣٨ کەس لە ٤٩٧ خێزاندا بووە،<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> کاتێک ناوەندی ناوچەی پێشووی مارگوونی [[شارستانی بۆیەر ئەحمەد]] بوو.<ref name="Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province Structure">{{cite report|title=Approval of the organization and chain of citizenship of the units of the national divisions of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province, centered in the city of Yasuj|language=fa|website=lamtakam.com|via=Lam ta Kam|url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113043|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124162513/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113043|publisher=Ministry of the Interior, Defense Political Commission of the Government Council|last=Habibi|first=Hassan|archive-date=24 January 2024|date=c. 2024|orig-date=Approved 7 July 1369|id=Proposal 3233.1.5.53; Letter 93808-907; Notification 82818/T143K|access-date=24 January 2024}}</ref> سەرژمێریی دوواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٧٠٦ کەسی لە ٦٦٦ خێزاندا ژماردووە.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ٣٬١٣٥ کەس لە ٧٩٧ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، ناوچەکە لە شارستانەکە جیاکرایەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی مارگوون]]. شارەکە و گوندەوارەکە گوازرانەوە بۆ ناوچەی ناوەندیی نوێ، کە مارگوون وەک ناوەندی شارستانەکە کار دەکات. == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|پارێزگای کۆهگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[شارستانی مارگوون|شارستان مارگوون]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] hjh8kt4ij07tzi87cp5lvq6kp4kw9rh 1586361 1586360 2026-05-24T08:10:34Z 1silent scientist 51740 /* ئەمانەش ببینە */ 1586361 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''مارگوون''' شارێکە لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> == دانیشتووانناسی == === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتیمانیی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٢٬٥٣٨ کەس لە ٤٩٧ خێزاندا بووە،<ref name="2006 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094811/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/17.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> کاتێک ناوەندی ناوچەی پێشووی مارگوونی [[شارستانی بۆیەر ئەحمەد]] بوو.<ref name="Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province Structure">{{cite report|title=Approval of the organization and chain of citizenship of the units of the national divisions of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad province, centered in the city of Yasuj|language=fa|website=lamtakam.com|via=Lam ta Kam|url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113043|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124162513/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/113043|publisher=Ministry of the Interior, Defense Political Commission of the Government Council|last=Habibi|first=Hassan|archive-date=24 January 2024|date=c. 2024|orig-date=Approved 7 July 1369|id=Proposal 3233.1.5.53; Letter 93808-907; Notification 82818/T143K|access-date=24 January 2024}}</ref> سەرژمێریی دوواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٢٬٧٠٦ کەسی لە ٦٦٦ خێزاندا ژماردووە.<ref name="2011 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119003203/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kohgiluyeh-and-Buyer-Ahmad.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ٣٬١٣٥ کەس لە ٧٩٧ خێزاندا پێوانە کردووە.<ref name="2016 Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211102075451/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_17.xlsx|format=Excel|archive-date=2 November 2021}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، ناوچەکە لە شارستانەکە جیاکرایەوە لە کاتی دامەزراندنی [[شارستانی مارگوون]]. شارەکە و گوندەوارەکە گوازرانەوە بۆ ناوچەی ناوەندیی نوێ، کە مارگوون وەک ناوەندی شارستانەکە کار دەکات. == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] * [[شارستانی مارگوون]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] q5u65cjq5ktgqb705azedsv0iwxttzp 0 180023 1586337 1511177 2026-05-24T06:43:36Z 1silent scientist 51740 1586337 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی شەھری کورد''' [[فڕۆکەخانە]]یەکی نێونەتەوەیییە کە دەکەوێتە [[شەھری کورد]]، ناوەندی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=List of all airports in Iran|ناونیشان=https://airport-authority.com/browse-IR|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=airport-authority.com}}</ref> فڕۆکەخانەکە بەرزترین فڕۆکەخانەی ئێرانە بە بەرزیی ٦٧٢٣ پێ. ٣ کیلۆمەتر لە باشووری شارەکە ھەڵکەوتووە. فڕۆکەخانەکە لە ١٩٩٩دا دەستی بە کار کرد. یەکەم گەشتی ناوخۆیی لە تەممووزی ١٩٩٩ لەلایەن دەزگای ئاسمانیی [[ئێران ئێر تورس]] بۆ [[تاران]] بوو، و یەکەم گەشتی نێونەتەوەیی لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٢ بۆ [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کووەیت]] بوو. خاوەنی [[باند (فڕۆکەخانە)|باندێکی]] قیڕە کە درێژییەکەی ٣٢٩٨ مەتر و پانییەکەی ٤٥ مەترە، و [[ڕێڕەوی فڕۆکە]] بە ڕەھەندەکانی ٢٣×٢٨٥ مەترە.<ref>{{Citation|title=فرودگاه شهرکرد|date=2018-04-29|url=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF&oldid=23133827|encyclopedia=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|language=fa|accessdate=2018-06-11}}</ref> {| class="wikitable" |+ نزیکترین فڕۆکەخانەکان<ref>{{Cite web|url=https://www.flightradar24.com/data/airports/cqd|title=Flightradar24.com - Live flight tracker!|last=Flightradar24|website=Flightradar24|language=en|access-date=2018-06-11}}</ref> ! فڕۆکەخانە ! کۆد ! دووری |- | [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەسفەھان|ئەسفەھان]] | IFN / OIFM | ١٠٨ <small>کم</small> |- | [[فڕۆکەخانەی یاسووج|یاسووج]] | YES / OISY | ١٩٠ <small>کم</small> |- | [[فڕۆکەخانەی کاشان|کاشان]] | KKS / OIFK | ١٩٠ <small>کم</small> |} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{فڕۆکەخانەکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|ئێران}} {{فڕۆکەخانە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Shahr-e Kord Airport}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران]] [[پۆل:شاری کورد]] 4e642kw446mhfmd0l420ueaqnl392bt 1586339 1586337 2026-05-24T06:44:41Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586339 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی شەھری کورد''' [[فڕۆکەخانە]]یەکی نێونەتەوەیییە کە دەکەوێتە [[شەھری کورد]]، ناوەندی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=List of all airports in Iran|ناونیشان=https://airport-authority.com/browse-IR|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=airport-authority.com}}</ref> فڕۆکەخانەکە بەرزترین فڕۆکەخانەی ئێرانە بە بەرزیی ٦٧٢٣ پێ. ٣ کیلۆمەتر لە باشووری شارەکە ھەڵکەوتووە. فڕۆکەخانەکە لە ١٩٩٩دا دەستی بە کار کرد. یەکەم گەشتی ناوخۆیی لە تەممووزی ١٩٩٩ لەلایەن دەزگای ئاسمانیی [[ئێران ئێر تورس]] بۆ [[تاران]] بوو، و یەکەم گەشتی نێونەتەوەیی لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٢ بۆ [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کووەیت]] بوو. خاوەنی [[باند (فڕۆکەخانە)|باندێکی]] قیڕە کە درێژییەکەی ٣٢٩٨ مەتر و پانییەکەی ٤٥ مەترە، و [[ڕێڕەوی فڕۆکە]] بە ڕەھەندەکانی ٢٣×٢٨٥ مەترە.<ref>{{Citation|title=فرودگاه شهرکرد|date=2018-04-29|url=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF&oldid=23133827|encyclopedia=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|language=fa|accessdate=2018-06-11}}</ref> {| class="wikitable" |+ نزیکترین فڕۆکەخانەکان<ref>{{Cite web|url=https://www.flightradar24.com/data/airports/cqd|title=Flightradar24.com - Live flight tracker!|last=Flightradar24|website=Flightradar24|language=en|access-date=2018-06-11}}</ref> ! فڕۆکەخانە ! کۆد ! دووری |- | [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەسفەھان|ئەسفەھان]] | IFN / OIFM | ١٠٨ <small>کم</small> |- | [[فڕۆکەخانەی یاسووج|یاسووج]] | YES / OISY | ١٩٠ <small>کم</small> |- | [[فڕۆکەخانەی کاشان|کاشان]] | KKS / OIFK | ١٩٠ <small>کم</small> |} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{فڕۆکەخانەکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Shahr-e Kord Airport}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران]] [[پۆل:شاری کورد]] 4upnxhg9z1twko8r19z72lckaai6l8a 0 190926 1586593 1450733 2026-05-24T11:43:07Z Qan4il 51786 1586593 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی خولی تۆپی پێ|ناو=خوولی کۆنفڕانسیی ئەوروپی - کۆنفڕەنس لیگ|وێنە=|ناونیشانی وێنە=|ڕێکخراوە لەلایەن=[[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یۆفا]]|دامەزراندن=|ھەڵوەشاندن=|ناوچە=[[ئەورووپا]]|ژمارەی تیمەکان=٣٢|Qualifier for=|پێشبڕکێ پەیوەندیدارەکان=|بێژەری تەلەڤیزیۆن=|جامی نێوخۆیی=|جامی نێودەوڵەتی=|پاڵەوان=|پاڵەوانی ئێستا={{flagicon |ENG}} [[چێڵسی]] {{ھن}}(یەکەم نازناو)|سەرکەوتووترین یانە=|دروشم=|ماڵپەڕی فەرمی=https://www.uefa.com/uefaconferenceleague/|وەرزی ئەمساڵ=}}'''خوولی کۆنفڕانسیی ئەوروپی - کۆنفڕەنس لیگ''' (بەکورتی '''UECL''') یەکێکە لە خوولەکانی ئەوروپا کە بە خولی کۆنفڕانس ناودەبرێت ، پێشبڕکێیەکی ساڵانەیە کە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یەکێتیی تۆپی پێی ئەوروپا]] (یوفا) دەکرێت هەموو ساڵێك<ref name="BBCannouncement">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46421656 |سەردێڕ='Europa League 2': Uefa confirms new tournament from 2021 |ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> ئەمە سێیەمین پاڵەوانێتیی تۆپی پێی یانەکانی ئەوروپایە لە دوای [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا]] و خولی ئەوروپی ، لە ئێستادا یانەی '''[[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]]''' [[ئینگلتەرا|ئینگلیزی]] براوەیە دوای ئەوەی لە یاری کۆتایی لە '''[[ڕیال بێتیس|ڕیاڵ بێتێسی]]''' '''[[ئیسپانیا|ئیسپانی]]''' بردەوە بۆ جاری یەکەم لە مێژوویدا پاڵەوانێتییەکە بە پلەی سەرەکی لەلایەن تیمەکانی کۆمەڵەی ئەندامە پلە نزمەکانی یوفا پێشبڕکێ دەکرێن.<ref name="BBCannouncement" /> وەکو هەموو خوولەکانی تر ئەو تیمەی لە کاتی کۆتایی هاتنی خوولی وڵاتەکەیان لە مانگی ئایار (بێجگە لە [[تورکیا]]) لە پلەکانی خوار پێنجەمەوە ڕاستەوخۆ بەژداری دەکات براوەی پاڵەوانێتییەکە ڕاستەوخۆ بەژداری ئەکات لە وەرزی داهاتووی [[خولی ئەورووپا|خوولی ئەوروپا]]<nowiki/>دا.<ref name="uefa021218">{{cite press release |url=https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/news/newsid=2585829.html |title=UEFA Executive Committee approves new club competition |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|date=2 December 2018 |access-date=2 December 2018}}</ref>خوولی کۆنفڕانسی ئەوروپی لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢١ دامەزرا == مێژووی دروستبوونی پاڵەوانییەتیەکە == بەگوێرەی ڕاپۆرتەکان یووفا بە زیادکردنی پێشبڕکێیەکی پلە سێ لە ساڵی ٢٠١٥ـەوە بیری لەوە کردەوە کە پاڵەوانێتییەکی ئاست نزم دەتوانێت وەک ئامرازێك بۆ پێدانی یانەکانی وڵاتانی ئەندام کە لە ئاستی نزمتری یوفان کاربکات بۆ ئەوەی پێشڕەوی بکەن لە دوور لابردنی ئاساییان لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا]] و [[خولی ئەورووپا|خولی ئەوروپی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2015/sep/16/uefa-third-competition-europa-champions-league |سەردێڕ=Uefa ponders third competition beneath Champions League and Europa League |ئیش=[[گاردیان|The Guardian]]|agency=[[Associated Press]] |ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref>لە ناوەڕاستی ساڵدا باسێك لە راگەیاندنەکاندا بڵاوبووەوە کە سەرچاوەکانی هەواڵ بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە پێشتر ڕێکەوتنێک کراوە بۆ ئەوەی پاڵەوانێتییەکە دەستپێبکات و قۆناغی کۆمەڵەکان لەو ٤٨ تیپەی یۆرۆپا لیگ دابەش بکرێت کە نیوەی خوارووی پێکهێنانی ناوکی ئەو ڕووداوە نوێ دەبێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2018/sep/11/uefa-third-european-competition-2021 |سەردێڕ=Uefa set to introduce third European club competition from 2021–22 |ئیش=The Guardian|agency=[[PA Media]] |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨دا ، یوفا ڕایگەیاند کە پێشبڕکێکە – بە کاتی دەبێ لە ژێر ناوی "خوولی ئەوروپی ٢" یان تەنها "UEL2" ، وا بڕیاربوو وەک بەشێک لە خولی پێشبڕکێی سێ ساڵەی ٢٠٢١ - ٢٠٢٤ دەستپێبکات بەڵام گۆڕا ، یوفا ئەوەشی وت '''"کە پاڵەوانیەتییە نوێیەکە بۆ ئەوە دروست کراوە بۆ ئەوەی یانە ئاست نزمەکان زیاتر بەژداری بکەن"'''<ref name=uefa021218>{{cite press release |url=https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/news/newsid=2585829.html |title=UEFA Executive Committee approves new club competition |website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|date=2 December 2018 |access-date=2 December 2018}}</ref> لە ٢٤ی ئەیلولی ٢٠١٩ دا ناوی فەرمی پێشبڕکێکە بە ناوی "خولی کۆنفرانسی یوفای ئەوروپا" ڕاگەیەندرا. <ref>{{cite press release|url=https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/news/newsid=2625412.html |title=Format change for 2020/21 UEFA Nations League|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|date=24 September 2019}}</ref> لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢١ یوفا خەڵاتی پێشبڕکێ و ناسنامە و بڕاندی پاڵەوانێتییەکەی ئاشکرا کرد ، یەکەم یاری لە یارییەکانی خولی کۆنفڕانسی ئەوروپی لە بەرواری ٦ی تەمموزی ٢٠٢١ کە تیمەکانی مەستا ئیڤۆ ئیمێ کریست دژی سپاڕتاك تڕناڤا لە قۆناغی پاڵاوتنەکان بوون بۆ خوولەکە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mosta vs Spartak Trnava - stats, H2H, lineups|ناونیشان=https://www.fotmob.com/livescores/3608992/matchfacts/mosta-vs-spartak-trnava|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=FotMob|زمان=en}}</ref> == براوەکان == {| class="wikitable" !یانە !براوە !ساڵ |- |{{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] | align="center" |١ |٢٠٢٥ |- |{{flagicon|GRE}} [[یانەی تۆپی پێی ئۆڵمپیاکۆس|ئۆڵۆمپیاکۆس]] | align="center" |١ |٢٠٢٤ |- |{{flagicon|ENG}} [[یانەی تۆپی پێی وێستهام یونایتد|وێست هام یونایتد]] | align="center" |١ |٢٠٢٣ |- |{{flagicon|ITA}} [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]] | align="center" |١ |٢٠٢٢ |} === بەپێی ووڵات === {| class="wikitable sortable" |+ !وڵات !براوە !دووەم |- !{{ENG}} | align="center" |٢ | align="center" |٠ |- !{{ITA}} | align="center" |١ | align="center" |٠ |- !{{flagicon|GRE}} [[یۆنان]] | align="center" |١ | align="center" |٠ |- !کۆی گشتی !٤ ! |} == هاوکێشە == ===پاڵاوتنەکانی خوولی کۆنفڕانس=== [[File:UEFA CL teams.png|right|thumb|upright=1.35|alt=See caption|نەخشەی کۆمەڵەکانی یوفا کە تیمەکانیان گەیشتوونەتە قۆناغی کۆمەڵەکانی ئەم پاڵەوانێتییە {{legend|#67E863|دەوڵەتی ئەندامی یوفا کە لە قۆناغی گروپدا نوێنەرایەتی کراوە}} {{legend|#6085EF|دەوڵەتی ئەندامی یوفا کە لە قۆناغی گروپدا نوێنەرایەتی نەکراوە}}]]هاوشێوەی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا]] ، لێهاتوویی بۆ خولی کۆنفرانسی ئەورووپا دابەش دەکرێت بۆ دوو ڕێڕەوی پاڵەوانەکان و ڕێڕەوی یۆرۆپالیگ ، ڕیزبەندی ڕیزبەندی کۆمەڵەکە لەسەر بنەمای پەیمانەکانی یەکێتی یوفا بەکارهێنراوە بۆ دیاریکردنی ژمارەی تیمە بەشداربووەکان لەڕێڕەوی خولەکە بۆ هەر کۆمەڵەیەک:<ref name="UEL2accesslist">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/uefaorg/General/02/58/61/42/2586142_DOWNLOAD.pdf|سەردێڕ=UEL2 Access List 2021–24|وێبگە=UEFA.com |بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> *نەتەوەکان لە پلەی ١ بۆ ٥ یەک تیمیان دەبێت *نەتەوەکان لە پلەی ٦ بۆ ١٥دا دوو تیمیان دەبێت *نەتەوەکان لە پلەی ١٦ بۆ ٥٠ دا سێ تیمیان دەبێت *نەتەوەکان لە ڕیزبەندی ٥١ بۆ ٥٥ دوو تیمیان دەبێت *[[لیختنشتاین]] خوولێکی ناوخۆیی نییە بۆیە لە ڕێگەی ڕێڕەوەی بردنەوەی پاڵەوانیەتی جامی خوولی لیختنشتاینەوە تیمی براوە بەشداری دەکات ===قۆناغی کۆمەڵەکان و قۆناغی یەکلاکەرەوەکان=== هاوکێشەی خوولەکە بریتییە لە هەشت کۆمەڵە کە چوار تیپ دەبینێت بۆ هەر کۆمەڵەیەك بەدوایدا قۆناغی ١٦ و ٨ و قۆناغی چارەکی کۆتایی و پێش کۆتایی و کۆتایی دێن. خولێکی یەکەمی زیادە ئەنجامدەدرێت پێش قۆناغی ١٦ لە نێوان تیپەکانی ڕیزبەندی پلەی دووەم لە کۆمەڵەکانیان و ئەو تیپانەی کە پلەی سێیەمیان هاوردووە لە قۆناغی کۆمەڵەکانی یۆرۆپالیگدا کە ١٤١ یارییە بۆ ماوەی ١٥ هەفتەی یاری دەکەن بەبەژداری ٥٦ یانە. براوەی پاڵەوانێتییەکە لە وەرزی داهاتوو مافی بەشداریکردنی لە خولی ئەورووپای دەبێت. یارییەکانی ئەم پاڵەوانێتییە لە ڕۆژانی پێنجشەممەدا ئەنجام دەدرێن. <ref name=uefa021218/> ===دابەشکردن (لە ٢٠٢١-٢٢ بۆ ٢٠٢٣-٢٤) === هەموو پشکەکان لەسەر گریمانەی یوفا کە هەر کۆمەڵەیەک یەک براوەی جامی ناوخۆیی وەک بەرزترین پلەی خۆی دیاری دەکات بۆ گەیشتن بەم پاڵەوانێتییە ، ئینگلتەرا نزمترین پلەی شیاوی خۆی تەرخان دەکات بۆ براوەکانی جامی ئی ئێف ئێل یان ئەگەر پێش ئێستا شیاو بێت بۆ چامپیۆنس لیگ یان خولی ئەوروپا یان پلەکانی شەشەمین یان حەوتەمین لە پریمەرلیگ. {| class="wikitable" |- !colspan=2| !تیمەکان لەم خولەدا چوونەژوورەوە !تیمەکان لە خولی پێشوو پێشڕەوی دەکەن !تیمەکان لە چامپیۆنس لیگەوە گواسترانەوە !تیمەکان لە خولی ئەورووپاوە گواسترانەوە |- !colspan=2|یەکەم خولی سەرەتایی <br>(٧٢ تيپ) | *٢٦ براوەی جامی ناوخۆیی لە کۆمەڵەی ٣٠ - ٥٥ *٢٥ تیمی پلە دووەم لە خولی ناوخۆیی لە کۆمەڵەی ٣٠-٥٥ (جگە لە لیختنشتاین) *٢١ خولی ناوخۆیی تیپە پلە سێکان لە کۆمەڵەکان ٢٩-٥٠ (جگە لە لیختنشتاین) | | |- !rowspan=2|خولی دووەمی پاڵاوتنەکان !پاڵەوانەکان<br>(٢٠ تیم) | | | *١٧ تیمەکانی لە خولی یەکەمی پاڵاوتنەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا دوور خستنەوە *٣ تیمەکان لە خولی سەرەتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا دوورخستەوە | |- !نا پاڵەوانەکان<br>(٩٠ تیم) | *١٤ تیمەکانی براوەکانی خولی ناوخۆیی لە کۆمەڵەی ١٦-٢٩ *١٤ تیمەکانی پلە دووەکانی خولی ناوخۆیی لە کۆمەڵەکانی ١٦-٢٩ *١٦ تیمەکانی خولی ناوخۆیی تیپە پلە سێکان لە کۆمەڵەکان ١٣-٢٨ *٩ تیمی پلە چوارەکانی خولی ناوخۆیی کۆمەڵەی ٧-١٥ *١ تیمی پلەی پێنجەمی خولی ناوخۆیی لە کۆمەڵەی ٦ | *٣٦ براوە لە خولی یەکەمی پاڵاوتنەکان | | |- !rowspan=2|خولی سێیەمی پاڵاوتنەکان ! (١٠ تيم) <br> پاڵەوانەکان | | *١٠ براوەکانی خولی دووەم بۆ پاڵاوتنەکانی پاڵەوانەکان | | |- !نا پاڵەوانەکان<br>(٥٢ تیم) | *٦ تیمە پلە سێکانی خولی ناوخۆیی لە کۆمەڵەکان ٧-١٢ *١ تیمی چوارەمی خولی ناوخۆیی لە کۆمەڵەی ٦ | *٤٥ براوەکانی خولی دووەمی پاڵاوتنەکان بۆ نا پاڵەوانەکان | | |- !rowspan=2|قۆناغە یەکلاکەرەوەکان !پاڵەوانەکان<br>(١٠ پاڵەوان ) | | *٥ براوەکانی خولی سێیەمی پاڵاوتنەکان بۆ پاڵەوانەکان | | *٥ تیمەکان لە خولی سێیەمی خولی ئەورووپا بۆ پاڵەوانەکان دوور خستنەوە |- !نا پاڵەوان <br>(٣٤ تیم) | *١ تیمی پلەی پێنجەمی خولی ناوخۆیی لە کۆمەڵەی ٥ *٤ تیپەکانی پلەی شەشەمی خولی ناوخۆیی لە کۆمەڵەی ١-٤ (براوەکانی جامی ئی ئێف ئێڵ بۆ ئینگلتەرا) | *٢٦ تیمە براوەکانی خولی سێیەمی پاڵاوتنەکان بۆ نا پاڵەوانەکان | | *٣ تیمەکانی دۆڕاو لە خولی سێیەمی پاڵاوتنەکانی خولی ئەورووپا بۆ نا پاڵەوانەکان |- !colspan=2|قۆناغی کۆمەڵەکان <br>(٣٢ تیم) | | *٥ براوەکانی قۆناغی یەکلاکەرەوەکان بۆ پاڵەوانەکان *١٧ براوەکانی قۆناغی یەکلاکەرەوەکان بۆ نا پاڵەوانەکان | *١٠ یانە دۆڕاوەکانی قۆناغی یەکلاکەرەوەکانی خولی ئەورووپا |- !colspan=2|قۆناغی یەکلاکەرەوەکان <br>(١٦ تیم) | | *٨ تیمی پلە دووەکانی قۆناغی کۆمەڵەکان | | *٨ تیمی پلە سێکانی قۆناغی کۆمەڵەکانێ خولی ئەورووپا |- !colspan=2|قۆناغی یەکلاکەرەوەکان<br>(١٦ تیم) | | *٨ براوەی کۆمەڵەکان لە قۆناغی کۆمەڵەکان *٨ براوەکان لە قۆناغی یەکلاکەرەوەکان | | |} == سپۆنسەرەکانی پاڵەوانێتییەکە == ژمارەیەک لە کۆمپانیا فرە نەتەوەکان سپۆنسەری ئەم پاڵەوانێتییە دەکەن ، کە هاوبەشیان لەگەڵ پاڵەوانێتیی خولی ئەورووپادا هەیە. سپۆنسەرە سەرەکیەکانی پاڵەوانیەتیەکە بۆ خولی 2021-24 بریتین لە: * [[هاینکن]]<ref>{{cite press release|title=HEINEKEN extends UEFA club competition sponsorship|url=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/news/0236-0f8e4a18ca0a-0ea6ece636c8-1000--heineken-extends-uefa-club-competition-sponsorship/|website=UEFA.com|publisher=Union of European Football Associations|access-date=12 February 2018}}</ref> * [[جەست ئیت تەیک ئەوەی]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Carp|یەکەم=Sam|سەردێڕ=Uefa’s Just Eat sponsorship covers Champions League and Women’s Euro|ئیش=SportsPro|بڵاوکەرەوە=SportsPro Media Limited|ناونیشان=https://www.sportspromedia.com/news/uefa-just-eat-sponsorship-champions-league-womens-euro|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> ** [[جەست ئیت]] (دێنمارك, فرەنسا , ئیرلەندا , ئیتالیا, نەرویج, ئیسپانیا , سویسرا و و شانشینی یەکگرتوو) ** Lieferando (ئەڵمانیا و نەمسا بە تەنیا) ** Pyszne (تەنیا پۆڵەندا ) ** Takeaway (بەلجیکا, بولگاریا , لۆکسمبۆرگ , پۆرتوگال و ڕۆمانیا بە تەنیا) ** Thuisbezorgd (هۆڵەندا بە تەنیا ) * [[هانکوک تایەر]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Hankook Tire renews longstanding UEFA Europa League and UEFA Europa Conference League partnership {{!}} Inside UEFA|ناونیشان=https://www.uefa.com/returntoplay/news/026c-13193f496cff-ec3e691b7999-1000--hankook-tire-renews-longstanding-uefa-europa-league-and-uefa-eu/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> ** لاوفین * [[ئینگلبێرت ستراوس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Engelbert Strauss signs three-year UEFA Europa League and UEFA Europa Conference League partnership {{!}} Inside UEFA|ناونیشان=https://www.uefa.com/returntoplay/news/026b-12daa3a5cce7-6eefd178590f-1000--engelbert-strauss-signs-three-year-uefa-europa-league-and-uefa-/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> * [[ئینتەر پرایز بۆ بەکرێ گرتنی ئۆتۆمبێل]] * [[سویسکۆت]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Swissquote signs three-year UEFA Europa League and UEFA Europa Conference League partnership {{!}} Inside UEFA|ناونیشان=https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/news/026d-132360025744-9c56a346e83b-1000--swissquote-signs-three-year-uefa-europa-league-and-uefa-europa-/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> * [[بیوین]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=bwin becomes Official Partner of the UEFA Europa League and new UEFA Europa Conference League {{!}} Inside UEFA|ناونیشان=https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/news/026d-132f36b457c8-e9a2eb52ccac-1000--bwin-becomes-official-partner-of-the-uefa-europa-league-and-new/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> ** دامەزراوەی ئینتێن [[کۆمپانیای مۆلتن]] سپۆنسەرێکی لاوەکییە و تۆپی یاری فەرمی دابین دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Molten becomes UEFA Europa League match ball supplier|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=2512610.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations}}</ref> ==پارەی خەڵات== هاوشێوەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و خولی ئەورووپا، ئەو خەڵاتەی کە یانەکان وەریگرتووە بەسەر پارەدانێکی جێگیردا دابەشکراوە لەسەر بنەمای بەشداری و ئەنجام و ئەو بڕە جیاوازانەی کە پشت بە بەهای بازاڕی تەلەفزیۆنەکەیان دەبەستن. <ref>[https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/publications/uefa/uefamedia/83/97/47/839747_download.pdf uefadirect 7/09] p.7</ref> بۆ وەرزی ٢٠٢١-٢٠٢٢ بەشداری کۆمەڵەکان لە خولی کۆنفرانسی ئەورووپا بەبڕی ٢،٩٤٠،٠٠٠ یۆرۆ خەڵاتی بۆ تەرخانکراوە، یانەی براوە ٥٠٠ ھەزار یۆرۆ دەدات، وە یانەی یەکسان بوو ١٦٦ ھەزار یۆرۆ، ھەروەھا ھەر یەکێک لە پلە یەکەکانی قۆناغی کۆمەڵەکان ٦٥٠ ھەزار یۆرۆ پاداشت دەکرێت وە ھەریەک لە پلە دووەکان ٣٢٥ ھەزار یۆرۆ، ھەر یانەیێک بگات بە قۆناغی یەکلایکەرەوە دەبێتە ھۆی بەخشینی خەڵاتی زیاتر بەبڕی: ٣٠٠ ھەزار یۆرۆ: بۆ خولی ٣٢ (٢٤)، ٦٠٠ ھەزار یۆرۆی قۆناغی ١٦، یەک ملیۆن یۆرۆ بۆ چارەگی کۆتایییەکان، وە دوو ملیۆن بۆ پێش کۆتایی، ئەوانەی گەیشتوون بە کۆتایی و دۆڕاون ٣ ملیۆن یۆرۆ وەردەگرن و براوەکان ٥ ملیۆن یۆرۆ وەردەگرن. <ref>{{cite press release|title=Distribution to clubs from the 2021/22 UEFA Champions League, UEFA Europa League and UEFA Europa Conference League and the 2021 UEFA Super Cup Payments for the qualifying phases Solidarity payments for non-participating clubs |url=https://editorial.uefa.com/resources/0269-125fde34ba54-30a4c9aeea13-1000/20210520_circular_2021_35_en.pdf#page7|website=UEFA.com |publisher=Union of European Football Associations|date=20 May 2021|access-date=20 June 2021}}</ref> *براوەی قۆناغی یەکەمی پاڵاوتنەکان : ١٥٠ ھەزار یۆرۆ *براوەی قۆناغی دووەمی پاڵاوتنەکان : ٣٥٠ ھەزار یۆرۆ *براوەی قۆناغی سێیەمی پاڵاوتنەکان : ٥٥٠ ھەزار یۆرۆ *براوە بۆناو قۆناغی کۆمەڵەکان : ٢،٩٤٠ ملیۆن یۆرۆ *براوەی هەر یارییەک لە قۆناغی کۆمەڵەکان : ٥٠٠ هەزار یۆرۆ *یەکسان بونی یارییەک بۆ قۆناغی کۆمەڵەکان : ١٦٦ هەزار یۆرۆ *پلەی یەکەم لە قۆناغی کۆمەڵەکان : ٦٥٠ هەزار یۆرۆ *پلەی دووەم لە قۆناغی کۆمەڵەکان : ٣٢٥ هەزار یۆرۆ *لێدانەکانی دەورەی کۆتایی : ٣٠٠ هەزار *قۆناغی 16: ٦٠٠ هەزار یۆرۆ *چارەکی کۆتایی: ١ ملیۆن یۆرۆ *پێش کۆتایی: ٢ ملیۆن یۆرۆ *پلەی دووەم : ٣ ملیۆن یۆرۆ *پاڵەوان: ٥ ملیۆن یۆرۆ هەروەها هەر پاڵەوانێکی ناوخۆیی بۆ قۆناغی کۆمەڵەکان لە هەر خولێکی کۆتاییدا ٢٦٠ هەزار یۆرۆی زیاتر وەردەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|www.uefa.com/uefaeuropaconferenceleague/}} {{بێپۆل|date=ئاب ٢٠٢١}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|تۆپی پێ|ئانتارکتیکا|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Conference League}} 7wni9ubr5p9nu66uerv2ze3dgezy22a 0 191066 1586231 1586177 2026-05-23T12:00:48Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1586231 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ |ناو = تین ھاگ |وێنە = [[پەڕگە:Erik ten Hag 2017.jpg|وێنۆک|ئیریک تین ھاگ]] |سەردێڕ = |ناوی تەواو = ئێریک تین ھاگ |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢ی شوباتی ١٩٧٠ |شوێنی لەدایکبوون = [[ھاکسبێرگن]] ،[[ھۆڵەندا]] |جێگای یاریکردن = [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|دڵی بەرگری]] |یانەی ئێستا = [[ئایاکس ئامستردام|ئایاکس]] ،(ڕاھێنەرە) |ژمارەی یانە = |باڵا = ١٬٨١ م | years1 = ١٩٨٩–١٩٩٠ | clubs1 = [[تڤێنتی]] | caps1 = ١٤ | goals1 = ٠ | years2 = ١٩٩٠–١٩٩٢ | clubs2 = [[دێ گرافشاپ]] | caps2 = ٥٤ | goals2 = ٦ | years3 = ١٩٩٢–١٩٩٤ | clubs3 = [[تڤێنتی]] | caps3 = ٤٥ | goals3 = ٢ | years4 = ١٩٩٤–١٩٩٥ | clubs4 = [[ئار کەی سی والڤایک]] | caps4 = ٣١ | goals4 = ٢ | years5 = ١٩٩٥–١٩٩٦ | clubs5 = [[ئۆتریخت]] | caps5 = ٣١ | goals5 = ٢ | years6 = ١٩٩٦–٢٠٠٢ | clubs6 = [[تڤێنتی]] | caps6 = ١٦٢ | goals6 = ٣ | totalcaps = ٣٣٦ | totalgoals = ١٥ | manageryears1 = ٢٠١٢–٢٠١٣ | managerclubs1 = [[گۆ ئەھێد ئیگڵز]] | manageryears2 = ٢٠١٣–٢٠١٥ | managerclubs2 = [[بایەرن میونخی دووەم]] | manageryears3 = ٢٠١٥–٢٠١٧ | managerclubs3 = [[ئۆتریخت]] | manageryears4 = ٢٠١٧ - ٢٠٢٢ | managerclubs4 = [[ئایاکس ئامستردام|ئایاکس]] |managerclubs5=[[مانچستەر یونایتد ]]|manageryears5=٢٠٢٢-}} ئێریک تین ھاگ (لە دایکبووی ٢ی شوباتی ١٩٧٠) بەڕێوەبەری تۆپی پێی پیشەیی ھۆڵەندی و یاریزانی پێشوویە. ئەو ئێستا ڕاھێنەری [[مانچسته‌ر یونایتد|مانچستەر یونایتدە]]. == یاریکردنی پیشەیی == تین ھاگ یاری کرد وەک دڵی بەرگری بۆ [[یانەی توێنتێ]]، [[دی گرافشاپ]]، RKC Waalwijk و [[یانەی تۆپی پێی ئۆتریخت]] ئەو سێ گرێی ھەبوو لەگەڵ توێنتێ، لەگەڵ ئەوان [[جامی ھۆڵەندا]]ی بردەوە لە وەرزی ٢٠٠٠–٢٠٠١ ھەروەھا تین ھاگ لەگەڵ دی گرافشاپ لە وەرزی ١٩٩٠–١٩٩١دا، ١٠ ساڵ پێش بردنەوەی جامی ھۆڵەندا لەگەڵ توێنتێ، لە [[ئیرستێ دیڤیسی]] بردەوە لە ساڵی ٢٠٠٢ لە تەمەنی ٣٢ ساڵیدا لە کاتی یاریکردنی بۆ توێنتێ وازی لە یاریکردن ھێنا، دوای کۆتایی ھاتنی وەرزی ٢٠٠١–٢٠٠٢ ئێردیڤیسی. == پیشەی بەڕێوەبەری == === سەرەتاکانی پیشەی === لە ساڵی ٢٠١٢دا، تین ھاگ وەک بەڕێوەبەری [[گۆ ئەھێد ئیگلز]] لە [[ئیرستێ دیڤیسی]] لەلایەن مارک ئۆڤەرمارس کە پشکەکی لە یانەکەی ھەبوو دەستنیشان کرا.<ref>[https://int.soccerway.com/coaches/erik-ten-hag/255436/ Netherlands - E. ten Hag - Profile with news, career statistics and history] Soccerway</ref><ref name=joinb>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.vi.nl/nieuws/overmars-commissaris-bij-go-ahead-eagles.htm |سەردێڕ=Overmars commissaris bij Go Ahead Eagles |زمان=nl |trans-title=Overmars Commissioner at Go Ahead Eagles |newspaper=Voetbal International |شوێن=Amsterdam |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ەوە تا ساڵی ٢٠١٥ ڕاھێنەری یانەی بایەرن میونخ دووەم]]ی کرد کە لەلایەن ھایکۆ ڤۆجل کراوەتەوە ڕاھێنەری یانەکە.<ref name="Unterrichter in kniffligen Fragen">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Warmbrunn|یەکەم=Benedikt|سەردێڕ=Unterrichter in kniffligen Fragen|ناونیشان=http://www.sueddeutsche.de/sport/bayerns-nachwuchscoach-erik-ten-hag-unterrichter-in-kniffligen-fragen-1.1690603|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=[[Süddeutsche Zeitung]]|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Heiko Vogel trainiert künftig die U23 des FC Bayern|ناونیشان=http://www.sueddeutsche.de/sport/fussball-heiko-vogel-trainiert-kuenftig-die-u-des-fc-bayern-1.2437380|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Süddeutsche Zeitung|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٥|زمان=de}}</ref> کۆتا یاری وەک ڕاھێنەری یانەی بایەرنن میونخی دووەم لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١٥دا بە ئەنجامی ١–٠ لە بەرژەوەندی نورنبێرگی دووەم دۆڕاند.<ref name="2014–15 season">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bayern München II|ناونیشان=http://www.kicker.de/news/fussball/regionalliga/rlby/regionalliga-bayern-2012/2014-15/bayern-muenchen-ii-88/vereinstermine.html|وێبگە=kicker.de|بڵاوکەرەوە=kicker|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|زمان=de}}</ref> پاشان تین ھاگ بوو بە بەڕێوەبەری سپۆرتینگ و ڕاھێنەری ئۆترخت لە ھاوینی ٢٠١٥دا، لە وەرزی یەکەمیدا ئەو یانەیە بەرەو پلەی پێنجەم برد.<ref name="Ten Hag wird Trainer und Sportdirektor beim FC Utrecht">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ten Hag wird Trainer und Sportdirektor beim FC Utrecht|ناونیشان=http://www.kicker.de/news/fussball/regionalliga/startseite/625566/artikel_ten-hag-wird-trainer-und-sportdirektor-beim-fc-utrecht.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=kicker|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٥|زمان=de}}</ref> لە وەرزی ٢٠١٦–٢٠١٧دا، پلەی کۆتایی ئۆترخت بۆ چوارەم باشتر کرد و شوێنێک لە یارییە پێشەکییەکانی [[خولی ئەورووپا]]دا تۆمار کرد. === ئایاکس === لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ وەک ڕاھێنەری ئایاکس دەستنیشان کرا دوای ئەوەی یانەکە [[مارسێل کایزەری]] دەرکرد. لە ساڵی ٢٠١٩ بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٩٧ەوە بە بردنەوەی بەرامبەر پاڵەوانەکانی ڕیاڵ مەدرید ٤–١ لە [[یاریگای سانتیاگۆ بێرنابەیۆ]] لە قۆناغی ١٦، لە ساڵی ٢٠١٨–٢٠١٩ بۆ قۆناغی پێش کۆتایی پێشڕەوی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11945/11656372/ajax-close-to-perfection-in-real-madrid-thrashing-says-erik-ten-hag|سەردێڕ=Ajax close to perfection in Real Madrid thrashing, says Erik ten Hag|ئیش=Sky Sports|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> ھەروەھا لە یۆڤانتۆس ٢–١ کە یەکەم یاری بە ئەنجامی ١–١ لە یاریگای خۆی کۆتایی پێھێنا لە چارەکی کۆتایی. لە یەکەم یاری پێش کۆتایی، ئەو وای لە تیمەکەی کرد کە پێشڕەوییەکی ١–٠ بکات بەرامبەر [[تۆتنھام ھۆتسپێر]] لە یاریگای تۆتنھام ھۆتسپور کە بەم دوایییە تەواو بوو. ھەرچۆنێک بێت لە یاری دووەمدا، نیوەی دووەمی لەلایەن [[لوکاس مۆرا]] بۆ تۆتنھام ھۆتسپور، کە دوایین گۆڵ لەخولەکی ٩٦ تۆمارکرا بۆ ئەوەی بیکاتە ٣–٢ (٣–٣ لەسەر کۆی گۆڵ) بۆ بردنەوەی لەسەر گۆڵ لە دەرەوەی یاریگای خۆی، کۆتایی بە ھیوای ئایاکس ھێنا بۆ یاریکردن لە لە یاری کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین=Bushnell |یەکەم=Henry |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٩ |سەردێڕ=Tottenham stuns Ajax with last-second winner in Champions League semifinal |ناونیشان=https://www.yahoo.com/lifestyle/tottenham-ajax-lucas-moura-champions-league-hat-trick-210419835.html |ئیش=Yahoo! Sports |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210504173126/https://www.yahoo.com/lifestyle/tottenham-ajax-lucas-moura-champions-league-hat-trick-210419835.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ٥ی ئایاری ٢٠١٩ یەکەم نازناوی لە ژیانی بەڕێوەبەریی خۆی لەگەڵ ئایاکس بردەوە، کە ھۆڵەند لە وەرزی ٢٠١٨–٢٠١٩ بوو، لە کۆتاییدا لە ڤیڵیم دووی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dutchnews.nl/news/2019/05/ajax-beat-willem-ii-to-take-the-knvb-cup-for-first-time-since-2010/|سەردێڕ=Ajax beat Willem II to take the KNVB Cup for first time since 2010|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٩|زمان=en|بڵاوکەرەوە=dutchnews.nl}}</ref> تەنیا ١٠ ڕۆژ پاش بردنەوەی جامی، ئایاکس بە پێشەنگایەتی لەگەڵ تین ھاگ [[خولی نایابی ھۆڵەندا]]ی بردەوە و ھەروەھا دوای سەرکەوتنی ٤–١ ی دوور بەسەر دی گرافشاپ و دووانەکەی ھێنایەوە بۆ یانەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.si.com/soccer/2019/05/15/ajax-wins-eredivisie-title-netherlands-domestic-double|سەردێڕ=Ajax Clinches Eredivisie Title, Dutch Domestic Double|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|زمان=en|بڵاوکەرەوە=si.com}}</ref> لە ١٨ی نیسانی ٢٠٢١، تین ھاگ ئایاکسی ڕێنموویی کرد بۆ بە دەستھێنانی ٢٠مین [[جامی ھۆڵەندا]] بە ببردنەوەی بە ئەنجامی ٢–١ لە دژی [[ڤیتێسێ]] لە یاری کۆتایی.<ref name=KNVBt>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.football-oranje.com/ajax-strike-late-to-down-vitesse-and-lift-their-20th-knvb-cup/|سەردێڕ=Ajax strike late to down Vitesse and lift their 20th KNVB Cup|وێبگە=Football Oranje|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> دوو ھەفتە دواتر، تین ھاگ گرێبەستەکەی لەگەڵ ئایاکس درێژکردەوە تا کۆتایی وەرزی ٢٠٢٢–٢٠٢٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/ajax-amsterdam/story/4374156/ajax-boss-ten-hag-extends-contract-ending-links-with-tottenham|سەردێڕ=Ajax boss Ten Hag extends contract ending links with Tottenham|وێبگە=ESPN|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> == ئاماری ڕاھێنەری == {{updated|match played 29 August 2021}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ Managerial record by team and tenure |- !rowspan="2"|یانە !rowspan="2"|وڵات !rowspan="2"|لە !rowspan="2"|بۆ !colspan="8"|ئامار |- !{{Tooltip|G|Games managed}} !{{Tooltip|W|Games won}} !{{Tooltip|D|Games drawn}} !{{Tooltip|L|Games lost}} !{{Tooltip|GF|Goals for}} !{{Tooltip|GA|Goals against}} !{{Tooltip|GD|Goal difference}} !{{Tooltip|Win %|Winning percentage}} |- | [[گۆ ئەھێد ئیگڵز]] | {{Flagicon|Netherlands}} | ١ی تەممووزی ٢٠١٢ | ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣<ref name="Unterrichter in kniffligen Fragen"/> {{WDL|39|18|11|10|for=82|against=57|diff=yes}} |- | [[بایرن میونخی دووم]] | {{Flagicon|Germany}} | ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣<ref name="Unterrichter in kniffligen Fragen"/> | ٢٢ی ئایاری ٢٠١٥<ref name="2014–15 season"/> {{WDL|72|47|11|14|for=156|against=65|diff=yes}} |- | [[یانەی تۆپی پێی ئۆتریخت]] | {{Flagicon|Netherlands}} | ٢٣ی ئایاری ٢٠١٥<ref name="Ten Hag wird Trainer und Sportdirektor beim FC Utrecht"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FC Utrecht|ناونیشان=http://www.kicker.de/news/fussball/intligen/intwettbewerbe/eredivisie/2014-15/fc-utrecht/vereinstermine.html|وێبگە=kicker.de|بڵاوکەرەوە=kicker|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|زمان=de}}</ref> | ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ {{WDL|111|56|26|29|for=192|against=142|diff=yes}} |- | [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام]] | {{Flagicon|Netherlands}} | ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ | تا ئێستا {{WDL|171|125|22|24|for=459|against=154|diff=yes}} |- ! colspan="4"| Total {{WDL|393|246|70|77|for=889|against=418|diff=yes}} |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان |٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *[http://www.vi.nl/Spelers/Speler/ErikTenHag.htm Voetbal International - Erik ten Hag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090311053210/http://www.vi.nl/Spelers/Speler/ErikTenHag.htm |date=١١ی ئازاری ٢٠٠٩ }} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Erik ten Hag}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ھۆڵەندی]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] grk8hg0eeeg44vvljmup4e6hanr756r 0 194260 1586308 1586202 2026-05-23T20:01:30Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1586308 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی |ناو = ع. ح. ب{{ھن}}محەممەد شێخ حوسێن بەرزنجی |وێنە = [[پەڕگە:ع. ح. ب.jpg|وێنۆک]] |لێدوان وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٢٣ |شوێنی لەدایکبوون = بەرزنجە، [[سلێمانی]] |ڕێکەوتی مردن = ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ |شوێنی مردن = سلێمانی |شوێنی گۆڕ = [[گردی سەیوان]] |پیشە = [[شاعیر]] |نەتەوە = [[کورد]] }} '''محەممەد شێخ حوسێن بەرزنجی''' (١٩٢٣ لە بەرزنجە، [[سلێمانی]] ‒ ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ لە [[سلێمانی]]) شاعیرێکی کورد بوو. بە [[شیعری نوێی کوردی]] دەستی پێ کرد، ھەر بە ئەویش کۆتایی پێ ھێنا. سێ پیتی ناوی برا شەھیدەکەی ع. ح. ب (عەلی حوسێن بەرزنجی) کردبووە نازناوی شیعری خۆی. == ژیان == لە ساڵی ١٩٢٣ لە ناحیەی [[بەرزنجە|بەرزنجەی]] سەر بە [[پارێزگای سلێمانی]] لەدایکبووە. سەرەتای خوێندنی لای شێخ ئەمینی باپیری (باوکی دایکی) بووە. ساڵی ١٩٣٢ بەماڵەوە چوونەتە شاری [[سلێمانی]] و لەوێ قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی تەواو کردووە، و لە ساڵی ١٩٤٦ بە مووچەخۆری میری دامەزراوە تا ساڵی ١٩٦٣ لەم کارەیدا ماوەتەوە. دوای کودەتاکەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ وەکوو زۆرێک لە مووچەخۆرانی کورد لە کار دوورخرایەوە. لە ساڵی ١٩٦٨ وەکوو زۆربەی خەڵکی دیکە گەڕاوەتەوە کارەکەی پێشووی خۆی. == مردن == '''ع. ح. ب''' لە ڕۆژی ٦ی کانوونی ٢٠٠٠ لە [[سلێمانی]] کۆچی دواییی کردووە و لە گۆڕستانی [[گردی سەیوان]] نێژراوە. == سەرچاوەکان == * مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، [[مارف خەزنەدار]]، لاپەڕەکانی ٤٦٥ تا ٤٧٦، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦. == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=ع.ح.ب| سەردێڕ = محەممەد شێخ حوسێن بەرزنجی - ع.ح. ب| بڵاوکەرەوە = kurdipedia.org}} * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://archive.khaktv.net/dreja.aspx?=hewal&jmare=10358&Jor=14| سەردێڕ = ع.ح. ب| بڵاوکەرەوە = khaktv.net| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211101150940/https://archive.khaktv.net/dreja.aspx?=hewal&jmare=10358&Jor=14|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{شیعری نوێی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|وێژەی کوردی|شیعر|وێژە}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] 3pnkdp55yijn19u5goyooumnjmje8j3 0 199823 1586338 1586070 2026-05-24T06:44:37Z Kurd2021 40095 دەستکارى ئەنجام 1586338 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی خولی تۆپی پێ|ناو=جامی سووپەری ئیسپانیا|وێنە=|ناونیشانی وێنە=|ناوی تەواو=|دامەزراندن=١٩٨٢|ھەڵوەشاندن=|ناوچە=[[ئیسپانیا]]|ژمارەی تیمەکان=٤|Qualifier for=|پێشبڕکێ پەیوەندیدارەکان=|بێژەری تەلەڤیزیۆن=|جامی نێوخۆیی=|جامی نێودەوڵەتی=|پاڵەوان=|پاڵەوانی ئێستا=[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] {{ھن}} ( ١٦یەمین نازناو)|سەرکەوتووترین یانە=[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] {{ھن}}(١٦ نازناو)|دروشم=|ماڵپەڕی فەرمی={{url|www.laliga.com/en-GB/other-competitions/supercopa-de-espana/|Official website}}|وەرزی ئەمساڵ=}}'''جامی سووپەری ئیسپانی''' ({{بە ئیسپانی|Super Copa De España}}) پاڵەوانێتییەکی ساڵانەیە بۆ جامێکی تایبەت لە تۆپی پێی ئیسپانیدا، کە لە ساڵی ١٩٨٢ەوە ئەنجام دەدرێت لە نێوان پاڵەوانی ساڵی ڕابڕدووی لا لیگا و جامی شای ئیسپانیا، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٩ەوە دوو تیپی تر زیادکران بۆ بەشداریکردن لە جامەکە، ئەوانیش ئەو تیمانەن پلەی دووەمی ساڵی ڕابڕدووی پاڵەوانێتی [[جامی شای ئیسپانیا]] و [[لا لیگا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Supercopa con final four|ناونیشان=https://as.com/futbol/2019/02/19/primera/1550568443_843328.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=AS.com|زمان=es}}</ref> یان بەدەستھێناوە، یانەی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] لە ئێستادا ھەڵگری نازناوەکەیە دوای بردنەوەی یاری کۆتایی لە [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] لە وڵاتی [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودیە]] بۆ جاری شازدەھەمین لە مێژوویدا بە ئەنجامی ٢-٣ == کۆی نازناوی براوەکان == {| class=wikitable align=center |- ! style="width:140px;"| یانە ! نازناو ! style="width:70px;"| پلەی دووەم ! نیوەی کۆتایی ! ساڵی بردنەوە ! ساڵی پلەی دووەم ! ساڵی نیوەی کۆتایی |- | [[بارسێلۆنا]] | align=center | '''١٦''' | align=center | ١٢ | align=center | ٢ | align=left | [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٣|١٩٨٣]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩١|١٩٩١]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٢|١٩٩٢]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٤|١٩٩٤]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٦|١٩٩٦]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٦|٢٠٠٦]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٠|٢٠١٠]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١١|٢٠١١]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٣|٢٠١٣]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٦|٢٠١٦]]،[[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٨|٢٠١٨]] ، ٢٠٢٥ ، ٢٠٢٦ | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٥|١٩٨٥]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٨|١٩٨٨]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٠|١٩٩٠]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٣|١٩٩٣]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٧|١٩٩٧]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٨|١٩٩٨]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٩|١٩٩٩]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٢|٢٠١٢]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٥|٢٠١٥]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٧|٢٠١٧]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٢٣|٢٠٢٣]] | align="left"|٢٠٢٠، ٢٠٢٢ |- | [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] | align=center | '''١٣''' | align=center | ٩ | align=center | ١ | align=left | [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٨|١٩٨٨]]، ١٩٨٩، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٠|١٩٩٠]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٣|١٩٩٣]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٧|١٩٩٧]], [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠١|٢٠٠١]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٨|٢٠٠٨]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٢|٢٠١٢]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٧|٢٠١٧]]، ٢٠٢٠، ٢٠٢٢ | align=left | [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٢|١٩٨٢]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٥|١٩٩٥]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٧|٢٠٠٧]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١١|٢٠١١]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٤|٢٠١٤]] | align="left"|٢٠٢١ |- | [[ئەتلەتیک بیلباو]] | align="center"|'''٣''' | align="center"| ٣ | align="center"|– | align="left"|١٩٨٤، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٥|٢٠١٥]]، ٢٠٢١، | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٣|١٩٨٣]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]]، ٢٠٢٢ |– |- | [[دیپۆرتیڤۆ لا کۆرۆنا]] | align="center"|'''٣''' | align="center"|– | align="center"|– | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٥|١٩٩٥]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٠|٢٠٠٠]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٢|٢٠٠٢]] | align="left"|– |– |- | [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] | align="center"|'''٢''' | align="center"| ٥ | align="center"|١ | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٥|١٩٨٥]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٤|٢٠١٤]] | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩١|١٩٩١]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٢|١٩٩٢]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٦|١٩٩٦]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٣|٢٠١٣]]، ٢٠٢٠ | align="left"|٢٠٢٢ |- | [[یانەی تۆپی پێی ڤالەنسیا|ڤالەنسیا]] | align="center"|'''١''' | align="center"| ٣ | align="center"| ١ | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٩|١٩٩٩]] | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٢|٢٠٠٢]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٤|٢٠٠٤]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٨|٢٠٠٨]] | align="left"|٢٠٢٠ |- | [[یانەی سێڤیلیا]] | align="center"|'''١''' | align="center"| ٣ | align="center"|– | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٧|٢٠٠٧]] | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٠|٢٠١٠]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٦|٢٠١٦]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٨|٢٠١٨]] |– |- | [[ڕیال سەرەگۆسا]] | align="center"|'''١''' | align="center"| ٢ | align="center"|– | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٤|٢٠٠٤]] | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٤|١٩٩٤]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠١|٢٠٠١]] |– |- | [[ڕیال مایۆرکا]] | align="center"|'''١''' | align="center"| ١ | align="center"|– | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٩٨|١٩٨٨]] | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٣|٢٠٠٣]] |– |- | [[ڕیال سۆسیداد]] | align="center"|'''١''' | align="center"|– | align="center"|١ | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ١٩٨٢|١٩٨٢]] | align="left"|– | align="left"|٢٠٢١ |- | [[ئیسپانیۆل]] | align="center"|– | align="center"| ٢ | align="center"|– | align="left"|– | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٠|٢٠٠٠]]، [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٦|٢٠٠٦]] |– |- | [[ڕیال بێتیس]] | align="center"|– | align="center"| ١ | align="center"|– | align="left"|– | align="left"|[[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]] |– |} == گۆڵکاری جامی سووپەری ئیسپانیا == [[پەڕگە:Lionel Messi vs Valladolid 3.jpg|وێنۆک|[[لیۆنێل مێسی]] لەمیانەی یاریکردن لە جامی سوپەری ئیسپانیا دژی یانەی ڕیاڵ بەلەدوەلید]] ئەو یاریزانەی بە '''تۆخ''' دیاریکراوە واتا ھێشتا بەردەوامە لە یاریکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.worldfootball.net/competition/esp-supercopa/|سەردێڕ=All-time top goalscorers|بڵاوکەرەوە=WorldFootball.net}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !یاریزان !یانە !گۆڵ !یاری !سەرچاوە |- |align="left"|{{flagicon|ARG}} [[لیۆنێل مێسی|'''لیۆنێڵ''' '''مێسی''']] |align="left"|[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] |١٤ |٢٠ |<ref name="Messi goals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bdfutbol.com/es/j/j1753.html|سەردێڕ=Lionel Messi goals|بڵاوکەرەوە=BDFutbol}}</ref> |- |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[ڕائول گۆنزالێس|ڕائووڵ گۆنزالێس]] |align="left"|[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] |٧ |١٢ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bdfutbol.com/es/j/j2296.html|سەردێڕ=Raúl González goals|بڵاوکەرەوە=BDFutbol}}</ref> |- |align="left"|{{flagicon|FRA}} [[کەریم بێنزیما|'''کەریم''' '''بێنزیما''']] |align="left"|[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] |٧ |١٣ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bdfutbol.com/en/j/j12426.html|سەردێڕ=Karim Benzema goals|بڵاوکەرەوە=BDFutbol}}</ref> |- |align="left"|{{flagicon|BUL}} ھریستۆ ستۆیچکۆڤ |align="left"|[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]] |٦ |١٠ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bdfutbol.com/es/j/j1037.html|سەردێڕ=Hristo Stoichkov goals|بڵاوکەرەوە=BDFutbol}}</ref> |- |align="left"|{{flagicon|ESP}} تخیسکی بێگیرستان |align="left"|[[ڕیال سۆسیداد|ڕیاڵ سۆسیداد]]، [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بەرشەلۆنە]]، دیپۆڕتیڤۆ لاکۆڕۆنا |٦ |١٢ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bdfutbol.com/es/j/j34.html|سەردێڕ=Txiki Begiristain goals|بڵاوکەرەوە=BDFutbol}}</ref> |- |align="left"|{{flagicon|MLI}} فرێدریک کانۆتێ |align="left"|[[یانەی سێڤیلیا|سێڤیلیھ]] |٥ |٢ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bdfutbol.com/es/j/j906.html|سەردێڕ=Frédéric Kanouté goals|بڵاوکەرەوە=BDFutbol}}</ref> |- |align="left"|{{flagicon|ESP}} ئاریتز ئادوریز |align="left"|[[ئەتلەتیک بیلباو|ئەتڵەتیک بیلباو]] |٤ |٢ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bdfutbol.com/es/j/j278.html|سەردێڕ=Aritz Aduriz goals|بڵاوکەرەوە=BDFutbol}}</ref> |- |align="left"|{{flagicon|POR}} [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]'''[[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]''' |align="left"|[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] |٤ |٧ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bdfutbol.com/es/j/j12429.html|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo goals|بڵاوکەرەوە=BDFutbol}}</ref> |- |align="left"|{{flagicon|ESP}} خۆزێ ماری باکێرۆ |align="left"|[[ڕیال سۆسیداد|ڕیاڵ سۆسیداد]]، [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] |٤ |١١ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bdfutbol.com/es/j/j1517.html|سەردێڕ=José Mari Bakero goals|بڵاوکەرەوە=BDFutbol}}</ref> |- |align="left"|{{flagicon|ESP}} [[چاڤی ھێرناندێز]] |align="left"|[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] |٤ |١٤ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bdfutbol.com/es/j/j2650.html|سەردێڕ=Xavi Hernández goals|بڵاوکەرەوە=BDFutbol}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ئیسپانیا|ئەورووپا|عەرەبستانی سعوودی}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Supercopa de España}} [[پۆل:جامی سووپەری ئیسپانیا]] b4078l3j4u3x3w94jiuihyjp4i7mzg4 0 208619 1586235 1586151 2026-05-23T12:01:28Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1586235 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=ئەڵتیمەیت فایتینگ چامپیۆنشیپ Ultimate Fighting Championship|type=لاوەکی|industry=ھونەرە جەنگییەکان|predecessor=|foundation={{start date and age|1993||}}|founders={{plainlist| * ئاڕت دەیڤی * بۆب مایرۆویتز * کەیل مکلارن * دەیڤد ئایزاکس * جۆن میلیوس * ڕۆریۆن گرەیسی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین=Meltzer |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=UFC 6: Wild West |ناونیشان=https://sports.yahoo.com/mma/news?slug=dm-ufcsix040809 |بڵاوکەرەوە=[[Yahoo! Sports]] |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111208051308/http://sports.yahoo.com/mma/news?slug=dm-ufcsix040809 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=UFC Creator Bwb Meyrowitz Announces New MMAPromotion |ناونیشان=http://mmajunkie.com/news/3629/ufc-creator-bob-meyrowitz-announces-new-mma-promotion.mma |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120710070715/http://mmajunkie.com/news/3629/ufc-creator-bob-meyrowitz-announces-new-mma-promotion.mma |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=MMAjunkie.com |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120710070715/http://mmajunkie.com/news/3629/ufc-creator-bob-meyrowitz-announces-new-mma-promotion.mma |date=١٠ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> }}|location_city=[[لاس ڤێگاس]]، [[نێڤادا]]|key_people=[[دەینا وایت]] (سەرۆک)|owner={{plainlist| * [[ئێندەڤەر]] (لەڕێگەی [[زوفا]]) }}|location_country=ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا|homepage=[https://www.ufc.com/ UFC.com]}} [[پەڕگە:UFC Logo.svg|وێنۆک|لۆگۆی سەرەکی کۆمپانیا]] '''پاڵەوانیەتی شەڕە مەزنەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Ultimate Fighting Championship}}) کۆمپانیایەکی ڕێکخەری یاریی شەڕی ھونەرە جەنگییەکانە کە لە [[لاس ڤێگاس]]، [[نێڤادا]] دامەزراوە. کۆمپانیاکە بەشێکە لە زنجیرە کۆمپانیاکانی زوفا کەوا لەلایەن گرووپی وەبەرھێنانی ئێندەڤەرەوە خاوەنداریەتیی دەکرێت.<ref name="Kroll">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2017/biz/news/wme-img-endeavor-1202584304/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/https://variety.com/2017/biz/news/wme-img-endeavor-1202584304/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=WME-IMG Renames Holding Company Endeavor|دوایین=Kroll|یەکەم=Justin|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=Variety|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref><ref name="The Hollywood Reporter">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/wme-img-renames-parent-company-as-endeavor-1047094|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/https://www.hollywoodreporter.com/news/wme-img-renames-parent-company-as-endeavor-1047094|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=WME-IMG Renames Parent Company as Endeavor|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref><ref name="Endeavor buyout">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Damon Martin|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Endeavor closes deal for 100 percent controlling interest over UFC ahead of planned IPO, Elon Musk joins board of directors|ناونیشان=https://www.mmafighting.com/2021/3/31/22361001/endeavor-deal-100-percent-controlling-interest-over-ufc-planned-ipo-elon-musk-board-of-directors|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210331220019/https://www.mmafighting.com/2021/3/31/22361001/endeavor-deal-100-percent-controlling-interest-over-ufc-planned-ipo-elon-musk-board-of-directors|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=[[MMA Fighting]]}}</ref> یو ئێف سی گەورەترین کۆمپانیای ھونەرە جەنگییەکانە و خاوەنی بەشێک لە ناودارترین شەڕکەرانە لەم بوارەدا وەکو [[کۆنەر مکگرێگەر]] و [[حەبیب نۆرمحەممەدۆڤ|حەبیب نۆرماگومیدۆڤ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gross|یەکەم=Josh|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=UFC buys rival Strikeforce|ناونیشان=http://sports.espn.go.com/extra/mma/news/story?id=6209923&campaign=rss&source=ESPNHeadlines|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[ESPN]]}}</ref> کۆمپانیاکە ساڵانە چەندین مەڕاسیمی جیاواز ڕێکدەخات لە سەرتاسەری جیھان و خاوەن حەوت پۆلی کێشە بۆ شەڕکەران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Learn UFC Rules|ناونیشان=http://www.ufc.com/index.cfm?fa=LearnUFC.Rules|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Ultimate Fighting Championship}}</ref> [[دەینا وایت]] سەرۆکی کۆمپانیاکەیە لەوەتەی ساڵی ٢٠٠١ەوە، لەژێر سەرکردایەتیی ئەودا کۆمپانیاکە گەشەی کردووە و بووەتە دامەزراوەیەک کەوا بەھاکەی بە ملیاران دۆلار دەخەمڵێندرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/dannyboice/2014/04/03/boxer-to-entrepreneur-how-dana-white-became-the-champ-of-mixed-martial-arts/#35791a137e24|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018230033/https://www.forbes.com/sites/dannyboice/2014/04/03/boxer-to-entrepreneur-how-dana-white-became-the-champ-of-mixed-martial-arts/#35791a137e24|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Boxer To Entrepreneur: How Dana White Became The Champ Of Mixed Martial Arts|دوایین=Boice|یەکەم=Danny|ئیش=Forbes|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> یوو ئێف سی لە سەرەتادا لەلایەن ھەریەک لە ئارت دەیڤی و شەڕکەری ھونەرە جەنگییەکان ڕۆریۆن گرەیسەوە دامەزراوە لە ساڵی ١٩٩٣ لە [[دێنڤەر، کۆڵەرادۆ]].<ref name="Stefano">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/s_630997.html|سەردێڕ=Former UFC champ helps promote Pittsburgh event|دوایین=Stefano|یەکەم=Dan|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|newspaper=Pittsburgh Tribune-Review|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090701071321/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/s_630997.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701071321/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/s_630997.html |date= ١ی تەممووزی ٢٠٠٩ }}</ref> ئامانجی سەرەتای دامەزراندنی کۆمپانیاکە بۆ ئەوە بوو کە کێبڕکێی جیاواز ڕێکبخەن بۆ شەڕکەرانی ھونەرە جەنگییەکان بەبێ ھەبوونی پۆلی کێشەکان و یاسای ڕێکخراو. لە سەرەتادا کۆمپانیاکە بە توندی دژایەتیی دەکرا لەلایەن سیاسەتمەدارانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە کۆنگرێس و بە «شەڕی ئاژەڵان» ناودەبردرا، دواتر وردە وردە یاسای کاریگەر ھاتە ناو وەرزشەکەوە و شەڕکەرانیش گەشەیان بە تواناکانی خۆیان دا لەڕێگەی فێربوونی ھونەری جەنگیی زیاتر و بەمشێوەیەش وەرزشەکە گەیشت بەمەی ئەمڕۆ ھەیە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Royce Gracie's Legacy, BJJ's Relevance on the Decline in Modern MMA|ناونیشان=http://bleacherreport.com/articles/1163248-royce-gracies-legacy-bjjs-relevance-on-the-decline-in-modern-mma|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/http://bleacherreport.com/articles/1163248-royce-gracies-legacy-bjjs-relevance-on-the-decline-in-modern-mma|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|وێبگە=Bleacher Report}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، کۆمپانیای خاوەنداری یو ئێف سی، زوفا، فرۆشرایە ئێندەڤەر بە بڕی ٤ ملیار دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rooney|یەکەم=Kyle|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=UFC sold to WME-IMG|ناونیشان=http://www.hotnewhiphop.com/cam-newton-ll-cool-j-the-weeknd-and-others-make-major-investment-in-ufc-news.24474.html?|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/http://www.hotnewhiphop.com/cam-newton-ll-cool-j-the-weeknd-and-others-make-major-investment-in-ufc-news.24474.html?|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=HNHH}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001141539/http://www.hotnewhiphop.com/cam-newton-ll-cool-j-the-weeknd-and-others-make-major-investment-in-ufc-news.24474.html |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> لەڕێگەی ھەبوونی گرێبەستی تەلەڤیزیۆنی لە کیشوەرەکانی ئوستورالیا و ئاسیا و ئەورووپا بەدەر لە ئەمریکا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dana White on UFC in Abu Dhabi, Afghanistan and GSP vs. Silva|ناونیشان=http://www.mmafighting.com/2010/04/08/dana-white-on-ufc-in-abu-dhabi-afghanistan-and-gsp-vs-silva/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/http://www.mmafighting.com/2010/04/08/dana-white-on-ufc-in-abu-dhabi-afghanistan-and-gsp-vs-silva/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ئیش=MMA Fighting}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://mmajunkie.com/news/18015/australia-tapped-an-annual-ufc-destination.mma|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100223050651/http://mmajunkie.com/news/18015/australia-tapped-an-annual-ufc-destination.mma|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ=Australia tapped an annual UFC destination|ئیش=MMAjunkie.com|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120525095949/http://mmajunkie.com/news/18015/australia-tapped-an-annual-ufc-destination.mma |date=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Stupp|یەکەم=Dann|ناونیشان=http://mmajunkie.com/news/20471/ufc-officials-announce-asian-operations-nba-exec-mark-fischer-named-head.mma|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100904072353/http://mmajunkie.com/news/20471/ufc-officials-announce-asian-operations-nba-exec-mark-fischer-named-head.mma|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=UFC officials announce Asian operations, NBA exec Mark Fischer named head|ئیش=MMAjunkie.com|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120525095949/http://mmajunkie.com/news/20471/ufc-officials-announce-asian-operations-nba-exec-mark-fischer-named-head.mma |date=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> یو ئێف سی توانیویەتیی بگاتە لووتکەی ناوبانگی لە سەرتاسەری جیھان و داھاتی ساڵانەشی ملیاران دۆلاری تێپەڕ دەکات،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://mmajunkie.com/2016/10/what-investor-documents-tell-us-about-the-ufcs-past-and-its-future|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101121043/http://mmajunkie.com/2016/10/what-investor-documents-tell-us-about-the-ufcs-past-and-its-future|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=What investor documents tell us about the UFC's past – and its future|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=MMAjunkie|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> ھەروەھا کۆمپانیاکە گرێبەستیان لەگەڵ تۆڕی ئی ئێس پی ئێندا واژوو کردووە بە بڕی ١٫٥ ملیار دۆلار بۆ گواستنەوەی یارییەکانیان لەسەر تۆڕی ناوبراو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mullin|یەکەم=Benjamin|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/espn-ufc-reach-exclusive-pay-per-view-deal-11552939288|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/https://www.wsj.com/articles/espn-ufc-reach-exclusive-pay-per-view-deal-11552939288|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=ESPN, UFC Reach Exclusive Pay-Per-View Deal|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=Wall Street Journal|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٠|زمان=en-US|issn=0099-9660}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.ufc.com|mobile=m.ufc.com}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Ultimate Fighting Championship}} [[پۆل:یو ئێف سی]] [[پۆل:یەکگرتنەوە و دەستخستن لە ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٩٣]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٩٣ لە ئەمریکا]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی کە بنکەکەیان لە لاس ڤێگاسە]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی کۆلبێرگ کراڤیس ڕۆبەرتس]] [[پۆل:ڕێکخراوەکانی ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان]] [[پۆل:ئەو ڕێکخراوە وەرزشییانەی لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراون]] [[پۆل:پاڵەوانێتی شەڕی کۆتایی]] [[پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پاڵەوانێتی شەڕی کۆتایی]] k0y7o61t93peklh3lwq20rtg5ag1scl 1586276 1586235 2026-05-23T17:01:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کۆمپانیا|کۆمپانیا]] 1586276 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=ئەڵتیمەیت فایتینگ چامپیۆنشیپ Ultimate Fighting Championship|type=لاوەکی|industry=ھونەرە جەنگییەکان|predecessor=|foundation={{start date and age|1993||}}|founders={{plainlist| * ئاڕت دەیڤی * بۆب مایرۆویتز * کەیل مکلارن * دەیڤد ئایزاکس * جۆن میلیوس * ڕۆریۆن گرەیسی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین=Meltzer |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=UFC 6: Wild West |ناونیشان=https://sports.yahoo.com/mma/news?slug=dm-ufcsix040809 |بڵاوکەرەوە=[[Yahoo! Sports]] |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111208051308/http://sports.yahoo.com/mma/news?slug=dm-ufcsix040809 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=UFC Creator Bwb Meyrowitz Announces New MMAPromotion |ناونیشان=http://mmajunkie.com/news/3629/ufc-creator-bob-meyrowitz-announces-new-mma-promotion.mma |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120710070715/http://mmajunkie.com/news/3629/ufc-creator-bob-meyrowitz-announces-new-mma-promotion.mma |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=MMAjunkie.com |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120710070715/http://mmajunkie.com/news/3629/ufc-creator-bob-meyrowitz-announces-new-mma-promotion.mma |date=١٠ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> }}|location_city=[[لاس ڤێگاس]]، [[نێڤادا]]|key_people=[[دەینا وایت]] (سەرۆک)|owner={{plainlist| * [[ئێندەڤەر]] (لەڕێگەی [[زوفا]]) }}|location_country=ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا|homepage=[https://www.ufc.com/ UFC.com]}} [[پەڕگە:UFC Logo.svg|وێنۆک|لۆگۆی سەرەکی کۆمپانیا]] '''پاڵەوانیەتی شەڕە مەزنەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Ultimate Fighting Championship}}) کۆمپانیایەکی ڕێکخەری یاریی شەڕی ھونەرە جەنگییەکانە کە لە [[لاس ڤێگاس]]، [[نێڤادا]] دامەزراوە. کۆمپانیاکە بەشێکە لە زنجیرە کۆمپانیاکانی زوفا کەوا لەلایەن گرووپی وەبەرھێنانی ئێندەڤەرەوە خاوەنداریەتیی دەکرێت.<ref name="Kroll">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2017/biz/news/wme-img-endeavor-1202584304/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/https://variety.com/2017/biz/news/wme-img-endeavor-1202584304/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=WME-IMG Renames Holding Company Endeavor|دوایین=Kroll|یەکەم=Justin|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=Variety|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref><ref name="The Hollywood Reporter">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/wme-img-renames-parent-company-as-endeavor-1047094|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/https://www.hollywoodreporter.com/news/wme-img-renames-parent-company-as-endeavor-1047094|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=WME-IMG Renames Parent Company as Endeavor|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref><ref name="Endeavor buyout">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Damon Martin|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Endeavor closes deal for 100 percent controlling interest over UFC ahead of planned IPO, Elon Musk joins board of directors|ناونیشان=https://www.mmafighting.com/2021/3/31/22361001/endeavor-deal-100-percent-controlling-interest-over-ufc-planned-ipo-elon-musk-board-of-directors|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210331220019/https://www.mmafighting.com/2021/3/31/22361001/endeavor-deal-100-percent-controlling-interest-over-ufc-planned-ipo-elon-musk-board-of-directors|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=[[MMA Fighting]]}}</ref> یو ئێف سی گەورەترین کۆمپانیای ھونەرە جەنگییەکانە و خاوەنی بەشێک لە ناودارترین شەڕکەرانە لەم بوارەدا وەکو [[کۆنەر مکگرێگەر]] و [[حەبیب نۆرمحەممەدۆڤ|حەبیب نۆرماگومیدۆڤ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gross|یەکەم=Josh|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=UFC buys rival Strikeforce|ناونیشان=http://sports.espn.go.com/extra/mma/news/story?id=6209923&campaign=rss&source=ESPNHeadlines|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[ESPN]]}}</ref> کۆمپانیاکە ساڵانە چەندین مەڕاسیمی جیاواز ڕێکدەخات لە سەرتاسەری جیھان و خاوەن حەوت پۆلی کێشە بۆ شەڕکەران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Learn UFC Rules|ناونیشان=http://www.ufc.com/index.cfm?fa=LearnUFC.Rules|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Ultimate Fighting Championship}}</ref> [[دەینا وایت]] سەرۆکی کۆمپانیاکەیە لەوەتەی ساڵی ٢٠٠١ەوە، لەژێر سەرکردایەتیی ئەودا کۆمپانیاکە گەشەی کردووە و بووەتە دامەزراوەیەک کەوا بەھاکەی بە ملیاران دۆلار دەخەمڵێندرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/dannyboice/2014/04/03/boxer-to-entrepreneur-how-dana-white-became-the-champ-of-mixed-martial-arts/#35791a137e24|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018230033/https://www.forbes.com/sites/dannyboice/2014/04/03/boxer-to-entrepreneur-how-dana-white-became-the-champ-of-mixed-martial-arts/#35791a137e24|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Boxer To Entrepreneur: How Dana White Became The Champ Of Mixed Martial Arts|دوایین=Boice|یەکەم=Danny|ئیش=Forbes|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> یوو ئێف سی لە سەرەتادا لەلایەن ھەریەک لە ئارت دەیڤی و شەڕکەری ھونەرە جەنگییەکان ڕۆریۆن گرەیسەوە دامەزراوە لە ساڵی ١٩٩٣ لە [[دێنڤەر، کۆڵەرادۆ]].<ref name="Stefano">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/s_630997.html|سەردێڕ=Former UFC champ helps promote Pittsburgh event|دوایین=Stefano|یەکەم=Dan|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|newspaper=Pittsburgh Tribune-Review|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090701071321/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/s_630997.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701071321/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/sports/s_630997.html |date= ١ی تەممووزی ٢٠٠٩ }}</ref> ئامانجی سەرەتای دامەزراندنی کۆمپانیاکە بۆ ئەوە بوو کە کێبڕکێی جیاواز ڕێکبخەن بۆ شەڕکەرانی ھونەرە جەنگییەکان بەبێ ھەبوونی پۆلی کێشەکان و یاسای ڕێکخراو. لە سەرەتادا کۆمپانیاکە بە توندی دژایەتیی دەکرا لەلایەن سیاسەتمەدارانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە کۆنگرێس و بە «شەڕی ئاژەڵان» ناودەبردرا، دواتر وردە وردە یاسای کاریگەر ھاتە ناو وەرزشەکەوە و شەڕکەرانیش گەشەیان بە تواناکانی خۆیان دا لەڕێگەی فێربوونی ھونەری جەنگیی زیاتر و بەمشێوەیەش وەرزشەکە گەیشت بەمەی ئەمڕۆ ھەیە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Royce Gracie's Legacy, BJJ's Relevance on the Decline in Modern MMA|ناونیشان=http://bleacherreport.com/articles/1163248-royce-gracies-legacy-bjjs-relevance-on-the-decline-in-modern-mma|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/http://bleacherreport.com/articles/1163248-royce-gracies-legacy-bjjs-relevance-on-the-decline-in-modern-mma|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|وێبگە=Bleacher Report}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، کۆمپانیای خاوەنداری یو ئێف سی، زوفا، فرۆشرایە ئێندەڤەر بە بڕی ٤ ملیار دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rooney|یەکەم=Kyle|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=UFC sold to WME-IMG|ناونیشان=http://www.hotnewhiphop.com/cam-newton-ll-cool-j-the-weeknd-and-others-make-major-investment-in-ufc-news.24474.html?|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/http://www.hotnewhiphop.com/cam-newton-ll-cool-j-the-weeknd-and-others-make-major-investment-in-ufc-news.24474.html?|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=HNHH}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001141539/http://www.hotnewhiphop.com/cam-newton-ll-cool-j-the-weeknd-and-others-make-major-investment-in-ufc-news.24474.html |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> لەڕێگەی ھەبوونی گرێبەستی تەلەڤیزیۆنی لە کیشوەرەکانی ئوستورالیا و ئاسیا و ئەورووپا بەدەر لە ئەمریکا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dana White on UFC in Abu Dhabi, Afghanistan and GSP vs. Silva|ناونیشان=http://www.mmafighting.com/2010/04/08/dana-white-on-ufc-in-abu-dhabi-afghanistan-and-gsp-vs-silva/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/http://www.mmafighting.com/2010/04/08/dana-white-on-ufc-in-abu-dhabi-afghanistan-and-gsp-vs-silva/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ئیش=MMA Fighting}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://mmajunkie.com/news/18015/australia-tapped-an-annual-ufc-destination.mma|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100223050651/http://mmajunkie.com/news/18015/australia-tapped-an-annual-ufc-destination.mma|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ=Australia tapped an annual UFC destination|ئیش=MMAjunkie.com|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120525095949/http://mmajunkie.com/news/18015/australia-tapped-an-annual-ufc-destination.mma |date=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Stupp|یەکەم=Dann|ناونیشان=http://mmajunkie.com/news/20471/ufc-officials-announce-asian-operations-nba-exec-mark-fischer-named-head.mma|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100904072353/http://mmajunkie.com/news/20471/ufc-officials-announce-asian-operations-nba-exec-mark-fischer-named-head.mma|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=UFC officials announce Asian operations, NBA exec Mark Fischer named head|ئیش=MMAjunkie.com|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120525095949/http://mmajunkie.com/news/20471/ufc-officials-announce-asian-operations-nba-exec-mark-fischer-named-head.mma |date=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> یو ئێف سی توانیویەتیی بگاتە لووتکەی ناوبانگی لە سەرتاسەری جیھان و داھاتی ساڵانەشی ملیاران دۆلاری تێپەڕ دەکات،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://mmajunkie.com/2016/10/what-investor-documents-tell-us-about-the-ufcs-past-and-its-future|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161101121043/http://mmajunkie.com/2016/10/what-investor-documents-tell-us-about-the-ufcs-past-and-its-future|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=What investor documents tell us about the UFC's past – and its future|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=MMAjunkie|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> ھەروەھا کۆمپانیاکە گرێبەستیان لەگەڵ تۆڕی ئی ئێس پی ئێندا واژوو کردووە بە بڕی ١٫٥ ملیار دۆلار بۆ گواستنەوەی یارییەکانیان لەسەر تۆڕی ناوبراو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mullin|یەکەم=Benjamin|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/espn-ufc-reach-exclusive-pay-per-view-deal-11552939288|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211018/https://www.wsj.com/articles/espn-ufc-reach-exclusive-pay-per-view-deal-11552939288|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=ESPN, UFC Reach Exclusive Pay-Per-View Deal|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|ئیش=Wall Street Journal|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٠|زمان=en-US|issn=0099-9660}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.ufc.com|mobile=m.ufc.com}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Ultimate Fighting Championship}} [[پۆل:یو ئێف سی]] [[پۆل:یەکگرتنەوە و دەستخستن لە ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٩٣]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٩٩٣ لە ئەمریکا]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی کە بنکەکەیان لە لاس ڤێگاسە]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی کۆلبێرگ کراڤیس ڕۆبەرتس]] [[پۆل:ڕێکخراوەکانی ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان]] [[پۆل:ئەو ڕێکخراوە وەرزشییانەی لە ساڵی ١٩٩٣ دامەزراون]] [[پۆل:پاڵەوانێتی شەڕی کۆتایی]] [[پۆل:زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پاڵەوانێتی شەڕی کۆتایی]] 2y62i1wzar0iko4tynpo8lo7hoac76s 0 214911 1586324 1576497 2026-05-24T00:04:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1586324 wikitext text/x-wiki '''جانگ-گیوم''' (لە سەرەتای سەدەی ١٦ەم)یەکەم ژنە پزیشکی شاھانەیە لە مێژووی کۆریادا. جانگیوم ١٠ جار لە تۆماری مێژوویی کۆریا باسکراوە. بەپێی تۆمارەکان ئەوە زانراوە کە [[جونگجۆنگی جۆسۆن|پاشا جونگجۆنگ]] ئاسوودە بووە بە زانیارییە پزیشکییەکانی جانگیووم و متمانەی پێکردووە لە چارەسەرکردنی خێزانی شاھانە. بەمەشەوە جانگیوم سێیەم بەرزترین ئەفسەری حکوومەت بووە لە دادگای شاھانە، و ناونیشانی «دای» (بە کۆری:대) پێ بەخشراوە «대 장금 - دای جانگ-گیوم» کە مانای مەزن دێت. == لە تۆماری مێژوویی جۆسۆن == لە کتێبی تۆماری مێژوویی جۆسۆن باسی "جانگ-گیوم 長今) ھەنێکجار بەیەکەوە لەگەڵ "دکتۆری کچ - 醫女-[[ئونیۆ]]" ھاتووە و دە جار باسکراوە: # لە ٤ی نیسانی ١٥١٥: ھەنێک لە ئەفسەرەکان داواکاریان بەرز کردەوە بۆ پاشا جونگجۆنگ بۆ ئەوەی ھەموو ئەو ئونیۆیانە بە سەختی سزابدات کە لە ڕۆژی مردنی [[شاژن جانگیۆنگ]] ئامادە بوون لەناویان، جانگ-گیوم<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sillok.history.go.kr/id/kka_11003021_001 |سەردێڕ=조선왕조실록 (Annals of the Joseon Dynasty) 중종실록 (Annals of King Jungjong) 21권 (volume 21), 1515년 음력 3월 21일 (3rd lunar month 21st day) 1번째기사 (1st entry) |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251207184702/https://sillok.history.go.kr/id/kka_11003021_001 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (دووەم ھاوسەری پاشا) کە لە نیوەشەوی ١٦ی شازار بەھۆی مناڵ بوونەوە مردووە و ئەو مناڵەشی لەدایکبووە پاشای داھاتووە (پاشا [[ئینجۆنگی جۆسۆن|ئینجۆنگە]] ١٠ی ئازار)<ref>[http://sillok.history.go.kr/id/kka_11002025_006 Ibid. 21권 (volume 21), 1515년 음력 2월 25일 (2nd lunar month 25th day) 6번째기사 (6th entry)]</ref> ئەمەش یەکەم تۆمار بوو کە ناوی جانگ-گیوم بە ڕوونی ھاتبێت لە کتێبی مێژوویی [[جۆسۆن]] # ٥ی نیسانی ١٥١٥: لە وەڵامی ئەو داواکارییەی بەرز کرابۆوە بۆ پاشا، پاشا جونگجۆنگ داواکارییەکەی ڕەت کردەوە: و لەوەڵامدا ئەوەی خستەڕوو کە جانگ-گیوم شایەنی خەڵاتێکی گەورەیە بەھۆی لەدایکبوونی مناڵە تازە لەدایکبووەکە بە سەلامەتی بەڵام من ھیچ خەڵاتێکم پێشکەش نەکردووە تا ئێستا، لەبەر ھەنێک کاری تری وڵات، ئێستا ئێوە (ئەفسەرانی دادگا) پێم دەلێن کەوا ئەشکەنجەی بدەم لەبەر ئەوەی شاژن مردووە، بەڵام من نە سزای دەدەم و نە خەلاتیشی دەکەم".<ref>[http://sillok.history.go.kr/id/kka_11003022_002 Ibid. 21권 (volume 21), 1515년 음력 3월 22일 (3rd lunar month 22nd day) 2번째기사 (2nd entry)]</ref> # ٢٤ی ئەیلوولی ١٥٢٢: تۆمارکراوە کە پاشا جونگجۆنگ ستافی پزیشکی خەڵات بکات لە کارەکانیان دوای ئەوەی شاژنی دایک (شاژن جیۆنگھیۆن) چاکبووەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sillok.history.go.kr/id/kka_11709005_001 |سەردێڕ=Ibid. 46권 (volume 46), 1522년 음력 9월 5일 (9th lunar month 5th day) 1번째기사 (1st entry) |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئابی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190120201446/http://sillok.history.go.kr/id/kka_11709005_001 |url-status=dead }}</ref> لە نەخۆشییەکەی. لەناویاندا جانگ-گیوم (و ھەروەھا ھاوڕێ کچە پزیشکەکانی تریشی) کە ١٠ فەردە برنج و ١٠ فەردە فاسۆڵیا خەڵاتەکەیان بوو. # ٨ی کانوونی دووەمی ١٥٢٥: پاشا جونگجۆنگ لەدوای نەخۆشییەک، ئەوەی خستەڕوو کەوا دای جانگ-گیوم (大長今) لەھەموو دکتۆریکی تری ئونیۆ باشترە، دەرئەنجامیش، جانگ-گیوم ڕێگەی پێدەدرێت کە چاودێری تەندروستی پاشا بکات".<ref>[http://sillok.history.go.kr/id/kka_11912015_002 Ibid. 52권 (volume 52), 1525년 음력 12월 15일 (12th lunar month 15th day) 2번째기사 (2nd entry)]</ref> ئەمە بۆ یەکەمجار تۆمارکراوە لەدوای ئەوەی جانگ-گیوم ناونیشانی "دای- 大: مەزن)ی لەپێش ناوی دەردەکەوێت لە تۆمارەکە. # ٦ی ئازاری ١٥٣٣: پاشا جونگجۆنگ لەبارەی تەندروستی خۆی ئەوەی خستەڕوو "من لە نەخۆشی چەندین مانگەم چاکبوومەتەوە. پزیشکە شاھانەیییەکان شایەنی ستایش و خەڵاتن. (...) لەناویاندا ئونیۆ دای جانگ-گیوم و کی-گیوم ھەر یەکەیان ١٥ فەردە برنج، ١٥ فەردە فاسۆڵیا، ١٠١٠ تۆپ لە جلوبەرگ وەردەگرن".<ref>[http://sillok.history.go.kr/id/kka_12802011_001 Ibid. 73권 (volume 73), 1533년 음력 2월 11일 (2nd lunar month 11th day) 1번째기사 (1st entry)]</ref> # ٢١ی شوباتی ١٥٤٤: جونگجۆنگ فەرمانێکی خستەڕوو: " لەوکاتەوەی سەرمام بووە و ماوەیەکی زۆرە نەمتوانیوە ئەرکەکانم ڕاپەڕێنم. چەن ڕۆژێک پێش ئێستا، چوومە سیمینارێکی ئەکادیمی (بۆ گفتوگۆکردن لەسەر فەلسەفە)، بەڵام کەشوھەوای سارد حاڵەتەکەمی خراپتر کرد. من بە دکتۆرە شاھانەکانم سێ-گیۆ و ھۆنگ چیم، ھەروەھا ئونیۆ دای جانگ-گیوم، ئیون-بی گوتبوو کەوا گفتوگۆ لەسەر چارەسەری پزیشکی بکەن لەگەڵ ئەفسەری پەیوەندیداری پزیشکان". (...)"<ref>[http://sillok.history.go.kr/id/kka_13901029_001 Ibid. 101권 (volume 101), 1544년 음력 1월 29일 (1st lunar month 29th day) 1번째기사 (1st entry)]</ref> # ٢ی ئازاری ١٥٤٤: لەدوای فەرمانەکەی سەرەوە کە لە مانگی شوبات باسکرابوو، پاشا جونگجۆنگ لە نەخۆشی سەرمابوون چاکبوویەوە، و تۆمارکراوە کە خەڵاتی پزیشکە شاھانەکان و ستافە پەیوەندیدارەکانی کردووە.<ref>[http://sillok.history.go.kr/id/kka_13902009_001 Ibid. 102권 (volume 102), 1544년 음력 2월 9일 (2nd lunar month 9th day) 1번째기사 (1st entry)]</ref> پزیشک دای جانگ-گیوم پێنج فەردە برنج و فاسۆلیا خەڵات کراوە. ئەمەش دوایین جارە کە ناونیشانی «دای - مەزن» بە ناوی جانگ-گیوم لکێنرا بێت. # ٩ی تشرینی دووەمی ١٥٤٤: تۆمارەکە باس لە گفتووگۆیییەک دەکات لە نێوان وەزیرە پلە بەرزەکانی دادگا و پزیشک جانگ-گیوم، لەبارەی تەندروستی پاشا جونگجۆنگ. کە لەوێدا بەھەمان شێوە پزیشکان پارک سێ-گیۆ و ھۆنگ-چیم ئامادەن و چاودێری تەندروستی پاشا و لێدانی دڵی دەکەن و چارەسەری پزیشکی بۆ دەنووسن. جانگ-گیوم لەوێ باس لەوە دەکات «خاوەن شکۆ دوێنێ لەنێوانی نیوە شەو خەوتووە، و ھەروەھا بۆ ماوەیەکی کورتیش لە بەرەبەیان خەوی لێکەوتووە؛ و ئێستا توانییەتی میز بکات، بەڵام بۆ ماوەی سێ ڕۆژە قەبزی ھەیە.»<ref>[http://sillok.history.go.kr/id/kka_13910025_003 Ibid. 105권 (volume 105), 1544년 음력 10월 25일 (10th lunar month 25th day) 3번째기사 (3rd entry)]</ref> # ١٠ی تشرینی دووەمی ١٥٤٤: پاشا جونگجۆنگ لەبارەی تەندروستی خۆیەوە بۆ ئەوانەی بە نووسین لە ھەواڵیان پرسی بوو وتی «من ھێشتا قەبزیم ھەیە. چ جۆری چارەسەرەکە ھێشتا لەژێر گفتوگۆکردنە. پزیشکە ژنەکان دەربارەی تەواوی تەندرووستی من دەزانن،» - ئەم لێدوانە ئاماژەیە بۆ ڕۆژی ڕابردوو ٩ی [[تشرینی دووەم]].<ref>[http://sillok.history.go.kr/id/kka_13910026_001 Ibid. 105권 (volume 105), 1544년 음력 10월 26일 (10th lunar month 26th day) 1번째기사 (1st entry)]</ref> # ١٣ی تشرینی دووەمی ١٥٤٤: تۆمارەکە باس لەوە دەکات پاشا جونگجۆنگ چاکبووەتەوە لە نەخۆشییەکەی، و بەو وەزیرانەی ڕاگەیاندووە کە ھاتوون سەردانی بکەن و لەھەواڵی بپرسن. دواتر پاشا ڕۆژی پشووی بۆ ھەموو ئەفسەرە پزیشکەکان دەرکردووە. پاشا جونگجۆنگ بە دیاریکراوی باس لەوە دەکات کە جانگ-گیوم لە بەیانیدا ھاتووە سەردانی کردووە، و پاشا بە پزیشک جانگ-گیومی وتووە لە قەبزییەکەی چاکبووەتەوە ئێستا ھەست بە ئاسوودەیی زیاتر دەکات.<ref>[http://sillok.history.go.kr/id/kka_13910029_001 Ibid. 105권 (volume 105), 1544년 음력 10월 29일 (10th lunar month 29th day) 1번째기사 (1st entry)]</ref> ئەمە دوایین تۆمارە کە ناوی جانگ-گیومی تێدا ھاتبێت، پاشا کۆچی دوایی دەکات لەدوای ١٦ ڕۆژ دواتر لە ٢٩ی تشرینی دووەم.<ref>[http://sillok.history.go.kr/id/kka_13911015_012 Ibid. 105권 (volume 105), 1544년 음력 11월 15일 (11th lunar month 15h day) 12번째기사 (12th entry)]</ref> == لە تۆمارەکانی تر == جانگ-گیوم ھەروەھا لە تۆماری تریش ناوی ھاتووە لە کتێبێک بەناوی «بڵاونامەی پزیشکانی خێزانی یی» لە خوارەوە باس لە شوێن و دەستەکەوتەکانی جانگ-گیوم دەکات: "خاتوونی پزیشک جانگ-گیوم، کە ڕەچەڵەکی نەزانراوە، مافی ئەوەی پێدراوە کە پێی بگوترێت "جانگ-گیومی مەزن- دای جانگ-گیوم" لەژێر بڕیارێک کە لەلایەن ١١مین پاشای کۆریا جونگجۆنەوە دەرکراوە، لە ١٨مین ساڵی فەرمانڕەوایییەتی خۆی. لەو کاتەدا ھیچ پزیشکێکی ژن نەبووە کە چارەسەری پاشا بکات، بەڵام پاشا متمانەی بە ڕێگا چارەسەرییەکانی جانگ-گیوم کردووە بۆ نەخۆشییەکانی لەڕێگەی خواردن. جانگ-گیوم کە ناونیشانی "دای- مەزن" ی پێ بەخشراوە، بە دڵنیایەوە خاتوونێکی قارەمانە کە لە کتێبی مێژوویدا ناوی تۆمار دەکرێت.." == لە کلتورە بەناوبانگەکان == * لە درامایەک بۆ ساڵی ٢٠٠٣–٢٠٠٤ جانگ-گیوم لە کەناڵی [[کۆمپانیای پەخشی مانھوا|ئێم بی سی]] لەلایەن خانمەکتەر [[لی یۆنگ-ئای]] ڕۆلی دەگێردرێت و لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنێک بەناوی [[گەوھەری کۆشک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|گەوھەری کۆشک]] پەخشدەکرێت. * لە ٢٠١٣ لەلایەن کیم می-کیونگ ڕۆلی بۆ دەگێردرێت و لە کەناڵی [[سیستمی پەخشی کۆری|کەی بی سی دوو]] لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنی ھەڵاتووەکەی جۆسۆن پەخشدەکرێت. * لە ٢٠١٦ لە کەنألی [[کۆمپانیای پەخشی مانھوا|ئێم بی سی]] لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنی [[گوڵەکانی زیندان]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|پزیشکی|کۆریا|مێژوو|کۆریای باشوور}} {{کۆلکە}} [[پۆل:پزیشکە کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:ژنە کۆرییەکانی سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:ژنە زانستخوازەکانی سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:پزیشکانی کۆشک]] cx8ntkdj7ojgiyxpla9i6rnokx5zj8i 0 216710 1586556 1575563 2026-05-24T10:33:18Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ھەرێمی کوردستان]] گواستەوە بۆ [[ئابووری ھەرێمی کوردستان]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1575563 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:;padding:0;" |+ class="infobox-title adr" id="٤" |ئابووریی ھەرێمی کوردستان | colspan="2" class="infobox-image" |[[پەڕگە:Hewler-Kurdistan.jpg|بێچوارچێوە]]<div class="infobox-caption">ھەولێر، پایتەختی ھەرێمی کوردستان</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |دراو | class="infobox-data" |دیناری عێراقی (IQD) |- ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display:inline-block; line-height:1.2em; padding:.1em 0;">ساڵی دارایی</div> | class="infobox-data" |ساڵی ساڵنامەیی |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightblue;" |ئامار |- ! class="infobox-label" scope="row" |تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی | class="infobox-data" |٢٦٫٥ ملێۆن دۆلار (٢٠١٥) |- ! class="infobox-label" scope="row" |گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی | class="infobox-data" |[[پەڕگە:Decrease2.svg|link=|11x11پیکسڵ|Decrease]]<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/en/styles.css"></templatestyles><cite class="citation news cs1">[http://rudaw.net/english/kurdistan/31082016 "Standard of living lower in Kurdistan than rest of Iraq for first time: study"]. 31 August 2016<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display:inline-block; line-height:1.2em; padding:.1em 0;">سەرانەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی</div> | class="infobox-data" |٧٠٠٠ دۆلار (٢٠١٥) |- ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display:inline-block; line-height:1.2em; padding:.1em 0;">تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بە پێی کەرت</div> | class="infobox-data" |پیشەسازیی نەوت (نزیکەی ٨٠٪ی کۆی داھات) |- ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display:inline-block; line-height:1.2em; padding:.1em 0;line-height:1.2em">ھەڵاوسان (CPI)</div> | class="infobox-data" |٩٧٪ (ئابی ٢٠١٦) |- ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display:inline-block; line-height:1.2em; padding:.1em 0;">ژمارەی دانیشتووانی ژێر ھێڵی ھەژاری</div> | class="infobox-data" |١٢٪ (ئابی ٢٠١٦) |- ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display:inline-block; line-height:1.2em; padding:.1em 0;">ھێزی کار</div> | class="infobox-data" |١٣٠٠٠٠٠ (ئەیلوولی ٢٠١٦)<ref name="unemployment"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/en/styles.css"></templatestyles><cite class="citation news cs1">[http://rudaw.net/english/business/21092016 "Unemployment rate in Kurdistan is 14%"]. </cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" |بێکاری | class="infobox-data" |١٤٪ (ئەیلوولی ٢٠١٦) ١٣٪ (ئایاری ٢٠١٧) ١٠٫٢٪ (تەممووزی ٢٠١٨) ٩٪ (تەممووزی ٢٠١٩) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightblue;" |دەرەکی |- ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="display:inline-block; line-height:1.2em; padding:.1em 0;">تێکڕای قەرزی دەرەکی</div> | class="infobox-data" |١٧ ملیار دۆلار (٢٠١٨) |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightblue;" |دارایی گشتی |- ! class="infobox-label" scope="row" |داھاتەکان | class="infobox-data" |٥٫٤ ملیار دۆلار (٢٠١٦) |- | colspan="2" class="infobox-below" style="background:lightblue;" |ھەموو ژمارەکان جگە لەوانەیان ئاماژەی پێ دراوە، بەپێی دۆلاری ئەمریکان. |} '''ئابووریی ھەرێمی کوردستان''' ({{بە ئینگلیزی|Economy of Kurdistan Region}}) پێکھاتووە لە ئابووریی خۆبەڕێوەبەری ھەرێمی کوردستان لە باکووری عێراق. ئابووریی ھەرێمی کوردستان زۆرینەی لەلایەن پیشەسازیی نەوت، کشتوکاڵ و گەشتیارییەوە داگیر کراوە.<ref name="ekurd0701">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi Kurdistan's Economy: Overview|ناونیشان=http://ekurd.net/mismas/articles/misc2013/1/state6775.htm|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210205013718/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2013/1/state6775.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>British agency ''Hinterland Travel'' has recently started small scale tourism tours to the region.</ref><ref>Time magazine article mentioning Australian/Kurdish tour company ''Kurdistan Adventures'' on tourism in Kurdistan</ref> بەھۆی ئاسایش و ئاشتیی ڕێژەیی لە ناوچەکە و سیاسەتە لیبراڵ و بازاڕتەوەرەکانی، ئابوورییەکی زۆر پێشکەوتووتری ھەیە بە بەراورد لەگەڵ بەشەکانی تری عێراق. لە کۆتاییی ساڵی ٢٠١٦ەوە، ستانداردی ژیان لە ناوچەی کوردستان بە بەراوەرد لەگەڵ ناوچەکانی تری عێراق نزمترە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Standard of living lower in Kurdistan than rest of Iraq for first time: study|ناونیشان=http://rudaw.net/english/kurdistan/31082016|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> == مێژوو == === ١٩٩٢–٢٠٠٣ === ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە باکووری عێراق لە شەڕی کەنداوی ساڵی ١٩٩٠ و داواتر پارێزگاریی ناوچەکە لە ھێزە دژبەرەکانی [[سەددام حوسێن]] بە دامەزراندنی ناوچەی دژە فڕۆکە لەلایەن ھاوپەیمانانەوە تا ئێستا نیوچە-خۆبەڕێوەبەر بووە.<ref name="ekurd0701" /> بەر لە لابردنی سەددام حوسێن، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان نزیکەی ١٤٪ی داھاتی بەرنامەی نەوتی بۆ خۆراک لە نەتەوە یەکگرتووەکان وەرگرت. لە کاتی داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، بەرنامەکە ٨٫٣٥ ملیار دۆلاری بۆ ھەرێمی کوردستان تەرخان کرد. ئاسایشی خۆراکی سنووردار لە کوردستاندا ڕێگە بە خەرجکردنی زیاتر لە پارەکان دەدات بۆ پرۆژەکانی پەرەپێدان لە ھەموو عێراقدا. لە کۆتایی بەرنامەکە لە ساڵی ٢٠٠٣، ٤ ملیار دۆلار لە پارەی نەوت بۆ خۆراک لە KRG بە بێ خەرجکردن مایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٢ بۆ ٢٠٠٣، ڕێژەی گەشەی بەرھەمی ناوخۆیی لە نێوان ٦ بۆ ١٠٪ بوو. === لە ماوەی داگیرکاری ئەمریکا لە عێراق (٢٠٠٣–٢٠١١) === دوای لابردنی بەڕێوبەرایەتی سەددام حوسێن و توندوتیژییەکانی دواتریش، ئەو سێ پارێزگایەی کە بەتەواوەتی لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی ھەرێمی کوردستاندا بوون تاکە سێ پارێزگای عێراق بوون کە لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە بە «پارێزراو» دانرابوون. بە گوێرەی ماڵپەڕی ھەرێمی کوردستان، ھیچ سەربازێکی ھاوپەیمانان نە مردووە و ھیچ کەسێکی بیانیش ڕفێندراوە لەدوای داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ لە ناوچە بەڕێوەبردراوەکانی ھەرێمی کوردستان.<ref name="krg.org">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdistan Regional Government|ناونیشان=http://www.krg.org/articles/detail.asp?smap=03010300&lngnr=12&anr=23911&rnr=140|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=KRG|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160101112410/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئاسایشی ڕێژەیی و سەقامگیری ناوچەکە ڕێگەی دا بە KRG بۆ واژووکردنی ژمارەیەک گرێبەستی وەبەرھێنان لەگەڵ کۆمپانیاکانی بیانی. لە ساڵی ٢٠٠٦، یەکەم بیرە نەوتەکەی نوێ لەدوای داگیرکردنی عێراق لە ناوچەی کوردستان لەلایەن کۆمپانیای وزەی نەرویجی DNO ھەڵکەندرا. ئاماژەکانی سەرەتایی ئەوە بوون کە کێڵگەی نەوت لانیکەم ١٠٠ ملیۆن بەرمیل (١٦٬٠٠٠٬٠٠٠ مەتر)ی نەوت لەخۆ دەگرێت و تا سەرەتای ٢٠٠٧ ٥٬٠٠٠ [[بەرمیل]]/ڕۆژ (٧٩٠ مەتر/ڕۆژ) ھەڵدەگرێت. KRG گرێبەستی گەڕان لەگەڵ چەند کۆمپانیایەکی تری نەوت واژوو کردووە، لەوانە Western Oil Sands لە کەنەدا و Sterling Energy و Gulf Keystone Petroleum لە بەریتانیا. سەقامگیری ناوچەی کوردستان وای لێکردووە ئاستێکی بەرزتر لە پەرەپێدان بەدەست بھێنێت لە ناوچەکانی تر لە عێراق. لە ساڵی ٢٠٠٤، داھاتی سەرەکیان لە ٥٠٪ زیاتر بوو لە وڵاتانی تری عێراق. لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئەمە ٢٠٠٪ بەرزتر بوو. بەرزترین ڕێژەی گەشەی بەدەست ھاتوو لە ساڵی ٢٠٠٥–٢٨٨ و دیسان ١١٫٥٪ لە ساڵی ٢٠١٠–٢٠١٢ بوو. لە ساڵی ٢٠١٢ ەوە ڕێژەی گەشەکردن لە نێوان ٧ بۆ ٨٪ جێگیر بووە. حکوومەت بەردەوامە لە وەرگرتنی بەشێک لە داھاتی ھەناردەی نەوت لە عێراق، و حکوومەت بەمزوانە یاسای وەبەرھێنانی بیانی یەکگرتووی جێبەجێ دەکات. ھەروەھا حکوومەتی ھەرێمی کوردستان پلانی ھەیە شارێکی ڕاگەیاندن لە [[ھەولێر|ئەربەل]] و ناوچەی بازرگانی ئازاد لە نزیک سنوورەکانی تورکیا و ئێران لە ساڵی ٢٠١٦دا دروست بکات. ھەرێمی کوردستان بەشێکی تەواوە لە ناوچەی کلتوری و ئابووری گشتی کە ھەروەھا سووریا، تورکیا، لوبنان، ئیسڕائیل، قوبرس، ئەرمینیا، ئازەربایجان، ئێران، جۆرجیا، یۆنان، بولگاریا، ڕۆمانیا، و مۆڵدۆڤیا، واتە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست- دەریای ڕەش-کۆکاسیا. بەمجۆرە، سەرکردایەتی ھەرێمی کوردستان پلانی خۆی دەربڕیوە بۆ یەکخستنێکی قووڵتر و پەیوەندی لەگەڵ ئەم وڵاتانە، بەتایبەتی سێ کۆماری قەوقاسی، تورکیا و مۆڵدۆڤیا. ئەمە ئابووری کوردەکان دەبەخشێت بە سەرکردەیەکی باشتر یان بنکەی سەربازی بۆ ڕووسیا، ئەورووپا و یەکێتی ئەورووپا. بە گوێرەی سەرۆک بارزانی، ئەمە ھەروەھا [[عەرەب|کەسایەتیی]] KRG لە بنەڕەتدا یۆراسیا بەھێز دەکات لەجیاتی کەسایەتییەکی نەویستراوی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست- عەرەبی. بە گوێرەی بارزانی، کەلتووری کورد، تایبەتمەندییە نەتەوەیییەکان، ئەخلاقی کار، کەلتوری بازرگانی، ھتد زیاتر ھاوشێوەی جۆرجیا، مۆڵدۆڤیا، ھتدن لە ھەموو عێراقەکانی تر. ھەروەھا کەشوھەوایەکی ھاوشێوەی ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست و چێشتلێنان و بەم شێوەیە شوێنێکی گەشتیاری گونجاوە. ھەرێمی کوردستان لەئێستادا چوار ناوچەی تایبەتی ھەیە، لە [[دھۆک|دۆحوک،]] [[ناحیەی باتیفا|باتیفە،]] [[شەقڵاوە|شەکلاوا]] و چامچامال. یەکەم SEZ لە ساڵی ١٩٩٩ لە باتێفا دامەزرا، و دوایین SEZ لە ساڵی ٢٠١١ لە شەکلاوا دامەزرا. SEZ بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ بەرھەمھێنانی [[ھایدرۆکاربۆن|ھایدرۆکاربۆن،]] [[دەرمان|دەرمان،]] خۆراکی پاککراو و خۆراکی پرۆسەکراو. ئەمانەش بریتین لە گەورەترین وێستگەی بوتڵکردنی کۆکا-کۆلا لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە دەرەوەی میسر، ئیسڕائیل و GCC؛ و گەورەترین ناوەندی بەرھەمھێنانی [[ئایسکرێم|سەوز]] لە عێراق و سووریا پێکەوە. ناوچەی چامچامال بەتەنھا بۆ کەرتی نەوت و گازی سروشتی تەرخانکراوە. دوو ناوچەی دیکەی تایبەت بە ناوچەکە، لە [[ئامێدی|ئەمدی]] و پاسان، پلانی بۆ دانراوە کە پێش ساڵی ٢٠١٦ تەواو بکرێن. ناوچەکانی ناوچە ھەرێمییەکان پێکەوە نزیکەی ٣٠٪ی ھەموو کارەکانی پیشەسازی و ٤٠٪ی تەواوی داھاتی پیشەسازی. === ٢٠١١ تا ئێستا === سەرەڕای ناڕەزایی بەغدا، حکوومەتی ھەولێر دەڵێت ھەرێمی کوردستان گرێبەستێکی لەگەڵ ٤٢ کۆمپانیای نەوت لە ١٧ وڵاتدا واژوو کردووە کە مەرجەکانیان باشترە لەوانەی لەلایەن [[حکوومەتی ناوەندی]] عێراقەوە پێشکەش کراون.<ref>http://www.hawlergov.org/en/article.php?id=1360563574 {{بەستەری مردوو|date=February 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdistan Oil & Gas: Oil Sector Growing Amid Political Wrangling|ناونیشان=http://www.marcopolis.net/kurdistan-oil-a-gas-oil-sector-growing-amid-political-wrangling.htm}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ بەرپرسانی ھەرێمی کوردستان بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ٢٠٠٠٠٠ بەرمیل لە ڕۆژدا دەفرۆشن و بە گەشبینی پێشبینی ھەناردەکردنی ١ ملیۆن بەرمیلی ساڵانە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/bw/articles/2013-11-14/2014-outlook-kurdistans-oil-ambitions|سەردێڕ=Kurdistan's Oil Ambitions|ئیش=Bloomberg.com|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> [[پەڕگە:Kirkuk–Ceyhan_oil_pipeline.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Kirkuk–Ceyhan_oil_pipeline.svg/220px-Kirkuk–Ceyhan_oil_pipeline.svg.png|وێنۆک|ھێڵی نەوتەکەی کەرکووک - جەیحان ڕێگە بۆ ھەناردەکردنی نەوت خۆش دەکات لە کێڵگە نەوتییەکانی تەقتەق و تاوکی.]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە ھاوینی ٢٠١٢ دەستی کرد بە ھەناردەکردنی نەوت بە بارھەڵگر بۆ تورکیا.<ref name="ekurd0701" /> لە ساڵی ٢٠١٣، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ھێڵێکی بۆریی نەوتی تەواو کرد لە کێڵگەی تەقتەق لەڕێی خورمەڵە و دھۆکەوە بۆ پێشابوور لەسەر سنووری تورکیا و عێراق، کە لەوێ دەگاتەوە بە ھێڵی بۆریی نەوتەکەی کەرکووک-جەیحان. ئەم بۆرییە {{Convert|36|in}} (٩١٠ میلیمەتر) لە درێژی توانای ١٥٠٬٠٠٠ بەرمیل لە ڕۆژێکدا (٢٤٬٠٠٠ مەتر لە ڕۆژێکدا) ھەیە. ڕێگە بۆ ھەناردەکردنی نەوت خۆش دەکات لە کێڵگە نەوتییەکانی تەقتەق و تاوکی.<ref name="genel">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Operations in Kurdistan Region of Iraq|ناونیشان=http://www.genelenergy.com/operations/kurdistan-region-of-iraq.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Genel Energy]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140612192458/http://www.genelenergy.com/operations/kurdistan-region-of-iraq.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٣ی ئایاری ٢٠١٤، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ڕای گەیاند کە یەکەم نەوت کە لەڕێگەی ھێڵێکی نەوتی نوێوە گواستراوەتەوە بارکراوە بۆ تانکەر لە جەیحان. ==== قەیرانی دارایی ==== ھەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠١٥ تووشی قەیرانی ئابووری بوو. سەرەڕای زیادبوونی بەرھەمھێنانی گشتی، داھاتی نەوت لە ساڵی ٢٠١٤ەوە بە شێوەیەکی بەرچاو کەمبووەتەوە بەھۆی دابەزینی نرخی نەوت، ناکۆکی لەگەڵ حکوومەتی ناوەندی و فراوانبوونی خێرای دەوڵەتی ئیسلامی. لە حوزەیرانی ٢٠١٥، ئیکسۆن مۆبیڵ، گەورەترین ھەناردەکار بە قەبارە، کارمەندەکانی دەرکرد و دامەزراوەکانی لەژێر چاودێریی پێشمەرگەدا بەجێھێشت. لە سەرەتای کانوونی یەکەمی ٢٠١٥دا، پێشمەرگاش ھێرشێکی داعش بۆ سەر ئەو دەزگایانەی ڕەتکردەوە، ھەرچەندە ئەگەری ئەو ھێرشانە ڕێگری لە وەبەرھێنانی بیانی دەکات. ١٧٪ی بوودجەی حکوومەتی ناوەندی بۆ دابەشکردنی بۆ ھەرێمی کوردستان تەرخانکراوە، بەڵام لە شوباتی ٢٠١٤ەوە ھیچ پارەیەک نەدراوە.<ref>http://basnews.com/index.php/so/news/125966</ref> ڕێکەوتنێک لە ساڵی ٢٠١٤ کە لەلایەن ئەمریکاوە ئەنجامدرا، ناکۆکی نێوان وەزارەتەکانی نەوت و وەزارەتی نەوت چارەسەر کرد، بەڵام ئەمە بەھۆی تۆمەتەکانی ژێر پارەدانەوە ڕووخا. گرێبەستە سەربەخۆکانی ئێربیل بە کەمتر لە نرخی بازاڕ دەفرۆشرێن بەھۆی خراپی کوالیتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Is the KRG heading for bankruptcy? - Al-Monitor: The Pulse of the Middle East|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2016/01/turkey-iraq-kurds-cash-crisis-derail-battle-against-isis.html}}</ref> سەقامگیری ئابووری و وەبەرھێنانی بیانی لە ھەرێمەکەدا جارجارە دەکەوێتە ژێر کاریگەریی ڕووداوە ئەمنییەکان. شیکارییەکانی بازاڕی ناوخۆیی ئاماژە بەوە دەکەن کە ڕووماڵکردنی میدیایی بێ ڕێکخستن بۆ ڕووداوە ئەمنییەکان، وەک ھێرشی درۆن، دەتوانێت کاتییانە متمانەی بازاڕ تێکبدات و پڕۆژەکانی پەرەپێدانی خانووبەرە و ژێرخان دوابخات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Economic Impact of Media Coverage During Security Incidents|ناونیشان=https://miransafiny.com/en/articles/economic-impact-media-security-incidents|دوایین=Safiny|یەکەم=Miran|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == خانووبەرە و ژێرخان == لە ساڵانی ڕابردوودا، ھەرێمی کوردستان، بەتایبەتی ھەولێری پایتەخت، گەشەسەندنێکی بەرچاوی لە وەبەرھێنانی خانووبەرەدا بەخۆیەوە بینیوە. بازاڕەکە لە نیشتەجێبوونەوە فراوان بووە بۆ لەخۆگرتنی خانووبەرەی بازرگانی و ناوچە پیشەسازییەکان، کە ئەم گۆڕانکارییە ھاوڕایە لەگەڵ سیاسەتەکانی حکوومەت بۆ ھەمەجۆرکردنی ئابووری بە ئامانجی ڕاکێشانی وەبەرھێنانی بیانی لە دەرەوەی کەرتی وزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Why Invest in Erbil's Real Estate|ناونیشان=https://miransafiny.com/en/articles/why-invest-in-erbils-real-estate|دوایین=Safiny|یەکەم=Miran|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Investing in Erbil: The Future Commercial Real Estate Hotspot|ناونیشان=https://miransafiny.com/en/articles/investing-erbil-future-commercial-real-estate-hotspot|دوایین=Safiny|یەکەم=Miran|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دەستپێشخەرییەکانی پلاندانانی شارەکان زیاتر سەرنجیان خستووەتە سەر ژێرخان و پەرەپێدانی بەردەوام. پڕۆژەی پێشنیارکراوی پشتێنەی سەوزی ھەولێر ئامانجیەتی ڕووبەری سەوزایی و ژێرخانی دۆستی ژینگە لە دەوروبەری شارەکە یەکبخات، کە پێشبینی دەکرێت کاریگەری لەسەر بەھای موڵک و دابەشکردنی ناوچەکان ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Erbil Green Ring Project|ناونیشان=https://miransafiny.com/en/articles/erbil-green-ring-project-masrour-barzani-vision|دوایین=Safiny|یەکەم=Miran|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، چاوەڕوان دەکرێت پڕۆژە نیشتمانییەکانی ژێرخان وەک پڕۆژەی ڕێگای گەشەپێدان (Development Road) توانای لۆجستی ھەرێمەکە بەرز بکەنەوە، و خواست لەسەر خانووبەرەی بازرگانی و پیشەسازی لە پاڵ ڕێگا سەرەکییەکانی بازرگانی کە دەبەسترێنەوە بە تورکیا و کەنداوی فارس زیاد بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Development Road Project: Iraq's Logistics and Real Estate|ناونیشان=https://miransafiny.com/en/articles/development-road-project-iraq-logistics-real-estate|دوایین=Safiny|یەکەم=Miran|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سامان == لەئێستادا زۆربەی پێداویستییە پیشەسازییەکانی کوردستان لە دەرەوەی وڵاتەوە دابین دەکرێن، بازرگانیی لەگەڵ ھەرێمی کوردستان بەشێکی گەورەی ئابووری و بازرگانیی سنوورەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdistan Board of Investment &#124; Trade & Industry|ناونیشان=http://www.kurdistaninvestment.org/trade_industry.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211225232947/http://www.kurdistaninvestment.org/trade_industry.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بابەتی ئاسیا|Economy of}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|ئابووری|ڕۆژنامەوانی}} [[پۆل:ئابووری ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] jme2so7ssp1yv2yy0bbo19i20rwb1gy 1 219004 1586558 1452575 2026-05-24T10:33:18Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[وتووێژ:ئابووریی ھەرێمی کوردستان]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئابووری ھەرێمی کوردستان]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1452115 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئابووریی ھەرێمی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998014 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160101112410/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 بۆ http://www.krg.org/articles/detail.asp?smap=03010300&lngnr=12&anr=23911&rnr=140 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140612192458/http://www.genelenergy.com/operations/kurdistan-region-of-iraq.aspx بۆ http://www.genelenergy.com/operations/kurdistan-region-of-iraq.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٠٨، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئابووریی ھەرێمی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1107017 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211225232947/http://www.kurdistaninvestment.org/trade_industry.html بۆ http://www.kurdistaninvestment.org/trade_industry.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٠٥، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ئابووری ھەرێمی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1321336 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160101112410/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 بۆ http://www.krg.org/articles/detail.asp?smap=03010300&lngnr=12&anr=23911&rnr=140 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140612192458/http://www.genelenergy.com/operations/kurdistan-region-of-iraq.aspx بۆ http://www.genelenergy.com/operations/kurdistan-region-of-iraq.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211225232947/http://www.kurdistaninvestment.org/trade_industry.html بۆ http://www.kurdistaninvestment.org/trade_industry.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٤٧، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئابووری ھەرێمی کوردستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1452114 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210205013718/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2013/1/state6775.htm بۆ http://ekurd.net/mismas/articles/misc2013/1/state6775.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٥٢، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) o7p1oy4uj3eoxw0ktks5deorne3f3tb 0 233941 1586295 1351666 2026-05-23T18:17:25Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1586295 wikitext text/x-wiki '''بەرھەمھێنەری فیلم''' ({{بە ئینگلیزی|film producer}}) ئەو کەسەیە کە سەرپەرشتی [[بەرھەمھێنانی فیلم|بەرھەمھێنانی فیلمەکە]] دەکات.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frequently Asked Questions - Producers Guild of America|ناونیشان=http://www.producersguild.org/?page=faq|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100407054558/http://www.producersguild.org/?page=faq|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جا لە کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنان دامەزراو بن یان [[فیلمی سەربەخۆ|بە شێوەیەکی سەربەخۆ]] کار بکەن. بەرھەمھێنەران نەخشە و گونجاندن بۆ لایەنە جیاوازەکانی بەرھەمھێنانی فیلمێک دادەنێن: ھەڵبژاردنی سیناریۆ، گونجاندنی نووسین، ڕێبەری، مۆنتاژ و ڕێکخستنی دارایی.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Producing|ناونیشان=http://lfs.org.uk/full-time-study/ma-filmmaking/areas-study/producing|بڵاوکەرەوە=London Film School|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507223520/https://lfs.org.uk/full-time-study/ma-filmmaking/areas-study/producing|url-status=dead}}</ref> بەرھەمھێنەر بەرپرسیارە لە دۆزینەوە و ھەڵبژاردنی ماددە بەڵێندەرەکان بۆ ئەوەی بکرێتە فیلم.<ref name=":1"/> پاشان (ئەگەر فیلمەکە لەسەر بنەمای سیناریۆیەکی ئامادەکراو نەبێت) دەبێت بەرھەمھێنەر [[سیناریۆنووس|سیناریۆنووسێک]] بەکرێ بگرێت و سەرپەرشتی پەرەپێدانی سیناریۆکە بکات.<ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=27-2012.01 - Producers|ناونیشان=https://www.onetonline.org/link/summary/27-2012.01|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|چاند|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Film producers}} [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم]] [[پۆل:پیشەکانی فیلمسازی]] [[پۆل:پیشەکانی میدیای بەکۆمەڵ]] 41aonh359e3jgl3hwbff3ygr4hechkg 0 238954 1586327 1535788 2026-05-24T02:31:31Z Qan4il 51786 1586327 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کۆپا ئەمریکا''' کە تا ساڵی ١٩٧٥ بە '''پاڵەوانێتی تۆپی پێی ئەمریکای باشوور''' ناسرا بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=X Campeonato Sud Americano de Football|ناونیشان=http://biblioteca.afa.org.ar/libros/libro_84/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180327063631/http://biblioteca.afa.org.ar/libros/libro_84/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=biblioteca.afa.org.ar}}</ref> پاڵەوانێتییەکی تۆپی پێیە لە نێوان ھەڵبژاردەکانی [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشووردا]] کێبڕکێی لەسەر دەکرێت و کۆنترین پاڵەوانێتییە کە تا ئێستا بەڕێوەدەچێت ھەروەھا سێیەم پێشبڕکێیە کە زۆرترین بینەری ھەیە لە جیھاندا.<ref name="CopaAmericaOldestContTournament">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The oldest main continental tournament in the world|ناونیشان=http://www.conmebol.com/en/content/oldest-continental-tournament-world|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140221011523/http://www.conmebol.com/en/content/oldest-continental-tournament-world|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=CONMEBOL.com}}</ref> پێشبڕکێکە پاڵەوانەکانی ئەمریکای باشوور دیاری دەکات.<ref name="CopaAmericaOldestContTournament"/><ref name="CopaAmericaToTheUS">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=CONCACAF and CONMEBOL Announce Agreement to Bring Copa America 2016 to the United States|ناونیشان=http://www.concacaf.com/article/concacaf-and-conmebol-announce-agreement-to-bring-copa-america-2016-to-the-united-states|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190628021211/https://www.concacaf.com/article/concacaf-and-conmebol-announce-agreement-to-bring-copa-america-2016-to-the-united-states|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=CONCACAF.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Copa América: History|ناونیشان=http://www.conmebol.com/en/copa-america-2015-en/history|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180625185844/http://www.conmebol.com/en/copa-america-2015-en/history|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=CONMEBOL}}</ref> ھەروەھا لە ساڵانی نەوەدەکانەوە ھەڵبژاردەکانی ئەمریکای باکوور و ئاسیا بانگھێشت کراون بۆ بەشداریکردن ، لە ئێستادا '''هەڵبژاردەی''' '''ئەرژەنتین''' '''پاڵەوانه''' دوای ئەوەی لە یاری کۆتایی لە پاڵەوانیەتی ساڵی ٢٠٢٤ لە هەڵبژاردەی کۆڵۆمبیا بباتەوە لە ساڵی ١٩٩٣ـەوە پاڵەوانێتییەکە بەگشتی ١٢ ھەڵبژاردە بەشداری دەکەن ھەر ١٠ ھەڵبژاردەی کۆنفیدڕاڵی کۆنمێبۆڵ و دوو ھەڵبژاردەی نیشتمانی لە یەکێک لە کیشوەرەکانی دیکە بانگھێشت دەکرێن وڵاتانی دیکە کە لە دەرەوەی ئەمریکای باشوورەوە بانگھێشت کراون بریتین لە: [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆستاریکا|کۆستاریکا]] (١٩٩٧، ٢٠٠١، ٢٠٠٤ و ٢٠١١)، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆندووراس|ھندۆراس]] (٢٠٠١)، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژاپۆن|ژاپۆن]] (١٩٩٩ و [[کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩|٢٠١٩]])، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکا]] (١٩٩٣، ١٩٩٥، ٢٠٠٧)، و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەر|قەتەر]] ([[کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩|٢٠١٩]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Teams &#124; COPA America Centenario &#124; USA 2016|ناونیشان=http://www.ca2016.com/teams|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160522133418/http://www.ca2016.com/teams|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> پێشبڕکێکە نزیکەی مانگێک دەخایەنێت لە کۆی دە ھەڵبژاردەی کیشوەری ئەمریکای باشوور ھەشت ھەڵبژاردە لە دوای دەستپێکردنی پاڵەوانێتییەکە لە ساڵی ١٩١٦ەوە لانیکەم جارێک نازناوەکەیان بەدەستھێناوە تا ئێستا تەنھا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێکوادۆر|ئێکوادۆر]] و [[ڤێنیزوێلا]] نازناوەکەیان بەدەستنەھێناوە. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|هەڵبژاردەی ئەرژەنتین]] زۆرترین جار نازناوەکەی بەدەستھێناوە لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا بەکۆی ١٦ جار ، ئەرژەنتین لە ساڵی ١٩١٦ تا ئێستا ٩ جار میوانداری پاڵەوانێتییەکەی کردووە ئەمریکا تاکە وڵاتی دەرەوەی کیشوەرەکە کە میوانداری ئەم چالاکییە دەکات، لە ساڵی ٢٠١٦دا بۆ یەکەمجار میوانداری کرد و لە ساڵی [[کۆپا ئەمریکای ٢٠٢٤|٢٠٢٤]]<nowiki/>دا بۆ جاری دووەم میوانداری ئەم چالاکییەی کرد == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Copa América}} {{تووڵی دەروازە|ئەمریکای لاتین|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} eacvu7b3h433gdasffr6ifgm5dzpcy6 1 239917 1586296 1322938 2026-05-23T18:17:36Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1586296 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بەرھەمھێنەری فیلم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1094514 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100407054558/http://www.producersguild.org/?page=faq بۆ http://www.producersguild.org/?page=faq زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٣٨، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بەرھەمھێنەری فیلم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1322937 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100407054558/http://www.producersguild.org/?page=faq بۆ http://www.producersguild.org/?page=faq زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٤٥، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بەرھەمھێنەری فیلم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1586295 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210507223520/https://lfs.org.uk/full-time-study/ma-filmmaking/areas-study/producing بۆ http://lfs.org.uk/full-time-study/ma-filmmaking/areas-study/producing زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:١٧، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) iqx1tr149g66hp7np3eq0ey43osk3os 0 240187 1586330 1484156 2026-05-24T04:55:24Z Aybeg 16959 /* */ 1586330 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television |show_name= ئاتاتورک{{ھن}}Atatürk |image= Mustafa Kemal Ataturk 1919 Sivas Congress (cropped).jpg |genre=مێژوویی–ژیاننامە |country= {{ئاڵا|تورکیا}} |language= [[زمانی تورکی|توركی]] |num_episodes= ٦ ئەڵقە |format= كورتە زنجیرە |director= مەھمەت ئادا ئۆزتەکین |starring= ئاراس بولوت |theme_music_composer= باتو سێنەر |runtime= ٤٨–٦٣ خولەک |released= ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ }} '''ئاتاتورک''' ({{بە تورکی|Atatürk}}) زنجیرەیەکی کورتی مێژووییی تورکییە کە لەلایەن مەھمەت ئادا ئۆزتەکین دروستکراوە و بڕیار بوو لە یادی ١٠٠ ساڵەی دامەزراندنی [[تورکیا]]دا لە پلاتفۆرمی [[دیزنی+]] پەخش بکرێت. زنجیرەکە باس لە بەشێکی ژیانی گەنجێتیی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]] دەکات کە مەھمەت بولوت ڕۆڵی دەگێڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Atatürk dizisinde Aras Bulut İynemli'nin partneri Emma Watson olacak|ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/ataturk-dizisinde-aras-bulut-iynemlinin-partneri-emma-watson-olacak,V_r3ndzG_E2JvSDxqsBQoA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220406161827/https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/ataturk-dizisinde-aras-bulut-iynemlinin-partneri-emma-watson-olacak,V_r3ndzG_E2JvSDxqsBQoA|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.ntv.com.tr|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=sule|یەکەم=sule|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Muhteşem Yüzyıl’ın iki şehzadesi Mehmet Günsür ve Aras Bulut İynemli yeni bir projede bir araya geliyor!|ناونیشان=https://televizyongazetesi.com/muhtesem-yuzyilin-iki-sehzadesi-mehmet-gunsur-ve-aras-bulut-iynemli-yeni-bir-projede-bir-araya-geliyor/1314722|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220421185343/https://televizyongazetesi.com/muhtesem-yuzyilin-iki-sehzadesi-mehmet-gunsur-ve-aras-bulut-iynemli-yeni-bir-projede-bir-araya-geliyor/1314722|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> وەرزی یەکەمی لە ٦ ئەڵقە پێکھاتووە و یەکەم ترەیلەری زنجیرەکە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە. زنجیرەکە دوای لابردنی بەرھەمە تورکییەکان لە پلاتفۆرمی دیزنی+ لە ئەنجامی ڕەخنە و پرۆپاگەندە بووە بابەتی لێدوان، کە دەوترێت کۆمپانیای دیزنی دوای ئەو ڕەخنانە قۆناغی پەخشکردنی زنجیرەکەی ڕاگرت و لە تۆڕەکەی سڕییەوە. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٣، کۆمپانیای ئاڕتورک ڕای گەیاند کە لە بەرامبەر ئەم تۆمەتانەدا لێکۆڵینەوەی لە دژی کۆمپانیای دیزنی بۆ زنجیرەکە دەستپێکردووە. == ئەكتەرەكان == * ئاراس بولوت - [[مستەفا کەمال ئاتاتورک|مستەفا کەمال ئەتاتورک]] * سۆنگول ئۆدەن - خاتوو زوبەیدە * مەهمەت گونسور - عەلی ڕیزا ئەفەندی * سەرپ ئەکایا - ئێنڤەر پاشا * بێرک جانکات - عەلی فوات سێبێسۆی * ئێسرا بیلجیچ - مادام کۆرین * سەحرا ساس - مەکبولێ عەتادان * بێرتان ئەسڵانی - عەلی فەتحی ئۆکیار * بێران کۆتان - ئۆمەر ناچی * حەمدی ئاڵکان * دارکۆ پێریک - ستیلیان کۆڤاچێڤ * پرێدراگ بیلاک - ئۆتۆ لیمان ڤۆن ساندەرز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Predrag Bjelac glumi nemačkog generala u turskoj seriji Ataturk|ناونیشان=https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3999761/predrag-bjelac-glumi-nemackog-generala-u-turskoj-seriji-ataturk|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230629134910/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3999761/predrag-bjelac-glumi-nemackog-generala-u-turskoj-seriji-ataturk|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> * ئێمرێ مێتێ سۆنمێز - تەمەنی منداڵی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک|مستەفا کەمال ئەتاتورک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەكییەکان == [[imdbtitle:15676170|ئاتاتورک]] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] {{تووڵی دەروازە|تورکیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تەلەڤیزیۆن|فیلم|شەڕ|کۆمەڵگا|مێژوو|دیزنی|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:مشتومڕەکانی دیزنی]] e1ikwt50ljoupfbe66e3xeeai95kq0k 1586369 1586330 2026-05-24T09:01:51Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1586369 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television |show_name= ئاتاتورک{{ھن}}Atatürk |image= Mustafa Kemal Ataturk 1919 Sivas Congress (cropped).jpg |genre=مێژوویی–ژیاننامە |country= {{ئاڵا|تورکیا}} |language= [[زمانی تورکی|توركی]] |num_episodes= ٦ ئەڵقە |format= كورتە زنجیرە |director= مەھمەت ئادا ئۆزتەکین |starring= ئاراس بولوت |theme_music_composer= باتو سێنەر |runtime= ٤٨–٦٣ خولەک |released= ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ }} '''ئاتاتورک''' ({{بە تورکی|Atatürk}}) زنجیرەیەکی کورتی مێژووییی تورکییە کە لەلایەن مەھمەت ئادا ئۆزتەکین دروستکراوە و بڕیار بوو لە یادی ١٠٠ ساڵەی دامەزراندنی [[تورکیا]]دا لە پلاتفۆرمی [[دیزنی+]] پەخش بکرێت. زنجیرەکە باس لە بەشێکی ژیانی گەنجێتیی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]] دەکات کە مەھمەت بولوت ڕۆڵی دەگێڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Atatürk dizisinde Aras Bulut İynemli'nin partneri Emma Watson olacak|ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/ataturk-dizisinde-aras-bulut-iynemlinin-partneri-emma-watson-olacak,V_r3ndzG_E2JvSDxqsBQoA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220406161827/https://www.ntv.com.tr/n-life/kultur-ve-sanat/ataturk-dizisinde-aras-bulut-iynemlinin-partneri-emma-watson-olacak,V_r3ndzG_E2JvSDxqsBQoA|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.ntv.com.tr|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=sule|یەکەم=sule|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Muhteşem Yüzyıl’ın iki şehzadesi Mehmet Günsür ve Aras Bulut İynemli yeni bir projede bir araya geliyor!|ناونیشان=https://televizyongazetesi.com/muhtesem-yuzyilin-iki-sehzadesi-mehmet-gunsur-ve-aras-bulut-iynemli-yeni-bir-projede-bir-araya-geliyor/1314722|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220421185343/https://televizyongazetesi.com/muhtesem-yuzyilin-iki-sehzadesi-mehmet-gunsur-ve-aras-bulut-iynemli-yeni-bir-projede-bir-araya-geliyor/1314722|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> وەرزی یەکەمی لە ٦ ئەڵقە پێکھاتووە و یەکەم ترەیلەری زنجیرەکە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە. زنجیرەکە دوای لابردنی بەرھەمە تورکییەکان لە پلاتفۆرمی دیزنی+ لە ئەنجامی ڕەخنە و پرۆپاگەندە بووە بابەتی لێدوان، کە دەوترێت کۆمپانیای دیزنی دوای ئەو ڕەخنانە قۆناغی پەخشکردنی زنجیرەکەی ڕاگرت و لە تۆڕەکەی سڕییەوە. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٣، کۆمپانیای ئاڕتورک ڕای گەیاند کە لە بەرامبەر ئەم تۆمەتانەدا لێکۆڵینەوەی لە دژی کۆمپانیای دیزنی بۆ زنجیرەکە دەستپێکردووە. == ئەكتەرەكان == * ئاراس بولوت - [[مستەفا کەمال ئاتاتورک|مستەفا کەمال ئەتاتورک]] * سۆنگول ئۆدەن - خاتوو زوبەیدە * مەهمەت گونسور - عەلی ڕیزا ئەفەندی * سەرپ ئەکایا - ئێنڤەر پاشا * بێرک جانکات - عەلی فوات سێبێسۆی * ئێسرا بیلجیچ - مادام کۆرین * سەحرا ساس - مەکبولێ عەتادان * بێرتان ئەسڵانی - عەلی فەتحی ئۆکیار * بێران کۆتان - ئۆمەر ناچی * حەمدی ئاڵکان * دارکۆ پێریک - ستیلیان کۆڤاچێڤ * پرێدراگ بیلاک - ئۆتۆ لیمان ڤۆن ساندەرز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Predrag Bjelac glumi nemačkog generala u turskoj seriji Ataturk|ناونیشان=https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3999761/predrag-bjelac-glumi-nemackog-generala-u-turskoj-seriji-ataturk|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230629134910/https://www.kurir.rs/zabava/kultura/3999761/predrag-bjelac-glumi-nemackog-generala-u-turskoj-seriji-ataturk|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> * ئێمرێ مێتێ سۆنمێز - تەمەنی منداڵی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک|مستەفا کەمال ئەتاتورک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەكییەکان == [[imdbtitle:15676170|ئاتاتورک]] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] {{تووڵی دەروازە|تورکیا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|تەلەڤیزیۆن|فیلم|شەڕ|کۆمەڵگا|مێژوو|دیزنی|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:مشتومڕەکانی دیزنی]] [[پۆل:فیلمە تورکی-زمانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] cm767xvz6yepg48w7tnfqjjp70b30ym 4 241625 1586318 1586175 2026-05-23T21:00:42Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1586318 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٦٢٢٠ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٧١٥٩ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٤٠٩ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١٢١٦ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٢١ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٧٨ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] fsgo6ty2ah1lp6iflg5xvazpuqh2gcp 0 243576 1586261 1586142 2026-05-23T16:07:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Simele massacre}} 1586261 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Simele.svg}} [[پەڕگە:TheLethbridgeHeraldAugust181933.JPG|وێنۆک|چەپ|«[[کورد]]ەکان ھێرش دەکەنە سەر [[ئاشوورییەکان]] و ٦٠٠ کەسیان دەکوژن»؛ ڕۆژنامەی لێسبریج ھیرالد، ١٨ی ئابی ١٩٣٣]] '''کۆمەڵکوژیی سێمێل''' (بە [[سوریانی]]: ܣܘܪܝܝܐ) کۆمەڵکوژییەکە کە [[حکوومەتی عێراق]] لە سەردەمی [[فەیسەڵی یەکەم|فەیسەلی یەکەم]] و حکوومەتی [[ڕەشید عالی گەیلانی]] لە ئۆپەراسیۆنێکی پاکتاویکردنی ڕێکخراودا لە دژی کەمینە [[ئاشوورییەکان]]ی باکووری [[عێراق]] ئەنجامدراوە، کە توندییەکەی لە نێوان ٨–١١ی ئابی ١٩٣٣ زیادی کرد. زاراوەی ([[کۆمەڵکوژی]]) بەکاردێت بۆ وەسفکردنی ئەوەی کە لە شارۆچکەی [[سێمێل]] ڕوویدا کۆمەڵکوژیی و [[جینۆساید]]ی نەتەوەیی، لەگەڵ نزیکەی ٦٣ گوندی ئاشووری لە قەزای مووسڵ لەو کاتەدا ([[پارێزگای دھۆک]] و [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]]ی ئێستا)، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی نزیکەی ٦٠٠ کەس، بەپێی سەرچاوە بەریتانییەکان، و زیاتر لە ٣ ھەزار ئاشووری، بەپێی سەرچاوەکانی دیکە. کە گەلی ئاشوور تازە لە یەکێک لە خراپترین قۆناغەکانی مێژووی خۆی دەرچووبوو، بەھۆی ئەو کۆمەڵکوژیانەی کە لەلایەن [[دەوڵەتی عوسمانی]] و ھەندێک لە ھۆزە [[کورد]]ییەکانەوە لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا ڕوویدا کە تێیدا زیاتر لە نیوەیان لەناوچوون.<ref>Zubaida 2000، لاپەڕە 370</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171012052757/https://www.fidh.org/IMG/pdf/iq350a.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171012053411/http://www.aina.org/books/oadoan.pdf</ref> ئەم ڕووداوە کاریگەری گەورەی لەسەر دەوڵەتی عێراق، بەو پێیەی ئەم کۆمەڵکوژییانە وەک یەکەم سەرکەوتنی سەربازی بۆ سوپای عێراق وێنا دەکرا دوای ئەوەی نەیتوانی لە باشووری وڵاتەکەی یاخیبوونی [[شیعە]]کان دامرکێنێت و شکستھێنانی لە دامرکاندنەوەی ڕاپەڕینی بەرزنجی لە [[باشووری کوردستان]]، کە ئەم سەرکەوتنە بووە ھۆی گەشەسەندنی ڕۆحی نیشتمانپەروەری و زیادبوونی پشتیووانی بۆ [[سوپای عێراق]]. دەستەواژەی «جینۆساید» (بە [[کوردی]]: قڕکردن) بۆ وەسفکردنی ئۆپەراسیۆنی قڕکردنی ڕێکخراو بە ئامانجی قڕکردنی گەلێک کە لەلایەن ڕافایێل لێمکینەوە داڕێژراوە دوای لێکۆڵینەوە لەم کۆمەڵکوژییانە لە یەکێک لە پێشنیارەکاندا.<ref>Makiya 1998، لاپەڕە 170</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210113025638/http://www.canli-iddaa-siteleri16.com/betboo.php</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|عێراق|مەسیحییەت|مەرگ|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Simele massacre}} [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق]] [[پۆل:کۆمەڵکوژیەکان لە عێراق]] [[پۆل:کۆمەڵکوژیی گرووپە ڕەگەزییەکان]] ndqx7mi9ba42vg7kvj6jhrewy9jc1h1 0 244084 1586500 1133263 2026-05-24T10:21:41Z Hivja 64112 1586500 wikitext text/x-wiki '''کەتیبەکانی ڕووحوڵڵا عیسا بن مریەم''' یان '''لیوای ڕووحوڵڵا عیسا بن مریەم''' میلیشیایەکە کە لە [[مەسیحییەت|مەسیحییەکانی]] [[عێراق]] پێکھاتووە و لەلایەن میلیشیایەکی [[شیعە]]ی عێراقییەوە وەک گرووپێکی لاوەکی بۆ شەڕی دژی [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامیی]] مەشقی پێکراوە. == پێکھاتن و چالاکییەکان == کەتیبەکانی ڕووحوڵڵا لە مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٤ وەک گرووپێکی لاوەکی مەسیحی لە [[کەتیبەکانی ئیمام عەلی]] پێکھێنراون، کە خۆی باڵێکی چەکداریی بزووتنەوەی ئیسلامیی عێراقە.<ref>https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kataib-al-imam-ali-portrait-iraqi-shiite-militant-group-fighting-isis</ref> کەتیبەکانی ئیمام عەلی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ بە یاوەری کارمەندانی یەکپۆش چوونە ناو شەڕی داعش. لە [[ئامرلی]] و [[دووزخورماتوو|دووز]] و [[دیالە]] شانبەشانی میلیشیا شیعەکانی دیکەی عێراق چالاکییەکی زۆری ھەبوو، کە ھەموویان لەلایەن [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی ئێران]]ەوە پاڵپشتی دەکرێن. لە قایمقامییەتی سەلاحەدین شەڕکەرانی ئەم گرووپە لە گرتە ڤیدیۆییەکانیان سەری بڕاوی دووژمنەکانیان پیشاندا. لە کۆتایی مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤، گرووپەکە مەسیحییەکانی بۆ گرووپێکی لاوەکی بەناوی کەتیبەکانی باڵی ڕووح ڕاھێنا.<ref>https://web.archive.org/web/20190323224834/https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/kataib-al-imam-ali-portrait-of-an-iraqi-shiite-militant-group-fighting-isis</ref> == ڕووداوی سوتاندنی قورئان == لە ساڵی ٢٠٢٣ سەرکردەیەکی دیاری ناو کەتیبەکە بە ناوی [[سەلوان مۆمیکا]] کە [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکی]] خەڵکی [[پارێزگای نەینەوا]]یە، لە [[سوێد]] چاپێکی [[قورئانی پیرۆز]]ی سووتاند و مشتومڕێکی بەرفراوانی نێونەتەوەیی لێکەوتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20230701180811/https://www.eremnews.com/news/world/feabmwde56</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{حەشدی شەعبی}} {{تووڵی دەروازە|مەسیحییەت|عێراق|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:حەشدی شەعبی]] 1tlwbvl6fqe4h8v9eixkq6t8e0guzot 1586506 1586500 2026-05-24T10:22:14Z Hivja 64112 1586506 wikitext text/x-wiki '''کەتیبەکانی ڕووحوڵڵا عیسا بن مریەم''' یان '''لیوای ڕووحوڵڵا عیسا بن مریەم''' میلیشیایەکە کە لە [[مەسیحییەت|مەسیحییەکانی]] [[عێراق]] پێکھاتووە و لەلایەن میلیشیایەکی [[شیعە]]ی عێراقییەوە وەک گرووپێکی لاوەکی بۆ شەڕی دژی [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامیی]] مەشقی پێکراوە. == پێکھاتن و چالاکییەکان == کەتیبەکانی ڕووحوڵڵا لە مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٤ وەک گرووپێکی لاوەکی مەسیحی لە [[کەتیبەکانی ئیمام عەلی]] پێکھێنراون، کە خۆی باڵێکی چەکداریی بزووتنەوەی ئیسلامیی عێراقە.<ref>https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/kataib-al-imam-ali-portrait-iraqi-shiite-militant-group-fighting-isis</ref> کەتیبەکانی ئیمام عەلی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤ بە یاوەری کارمەندانی یەکپۆش چوونە ناو شەڕی داعش. لە [[ئامرلی]] و [[دووزخورماتوو|دووز]] و [[پارێزگای دیالە|دیالە]] شانبەشانی میلیشیا شیعەکانی دیکەی عێراق چالاکییەکی زۆری ھەبوو، کە ھەموویان لەلایەن [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسدارانی ئێران]]ەوە پاڵپشتی دەکرێن. لە قایمقامییەتی سەلاحەدین شەڕکەرانی ئەم گرووپە لە گرتە ڤیدیۆییەکانیان سەری بڕاوی دووژمنەکانیان پیشاندا. لە کۆتایی مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤، گرووپەکە مەسیحییەکانی بۆ گرووپێکی لاوەکی بەناوی کەتیبەکانی باڵی ڕووح ڕاھێنا.<ref>https://web.archive.org/web/20190323224834/https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/kataib-al-imam-ali-portrait-of-an-iraqi-shiite-militant-group-fighting-isis</ref> == ڕووداوی سوتاندنی قورئان == لە ساڵی ٢٠٢٣ سەرکردەیەکی دیاری ناو کەتیبەکە بە ناوی [[سەلوان مۆمیکا]] کە [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکی]] خەڵکی [[پارێزگای نەینەوا]]یە، لە [[سوێد]] چاپێکی [[قورئانی پیرۆز]]ی سووتاند و مشتومڕێکی بەرفراوانی نێونەتەوەیی لێکەوتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20230701180811/https://www.eremnews.com/news/world/feabmwde56</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{حەشدی شەعبی}} {{تووڵی دەروازە|مەسیحییەت|عێراق|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:حەشدی شەعبی]] lz0nrk4qos6mpd11g128lb848x9qalu 0 248037 1586320 1436437 2026-05-23T22:17:41Z ShamallBaqii 76577 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1586320 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ساڵح حەيدەرى.jpg|وێنۆک|ساڵح حەیدەری]] '''ساڵح حەیدەری''' (١٩٢٢–٢٠٠١) چالاکوانێکی سیاسی و [[نووسەر]]ی [[کورد]] بوو. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == ساڵح کوڕی حەیدەر کوڕی عاسم و لە بنەماڵەی بەناوبانگی حەیدەرییە، ٩ی ئایاری ١٩٢٢ لە گەڕەکی عارەبانی شاری ھەولێر لەدایکبووە. بە حەوت ساڵی خراوەتە بەر خوێندن، ١٩٣٥ قۆناغی سەرەتاییی لە قوتابخانەی ھەولێر بڕیوە؛ کە پۆلی چوارەمی سانەویی خوێندووە، ١٩٣٩–١٩٤٠ پۆلی پێنجەمی لە سانەویی مەرکەزیی [[بەغدا]] تەواوکردووە. لە کۆلیجی حقووق وەرگیراوە، بەڵام پاش دەوامی چەند حەفتەیەک وازی لێھێناوە و چووەتە خانەی بەرزی مامۆستایان. ١٩٤١ لەبەر جووڵانەوەکەی [[ڕەشید عالی گەیلانی]] و دەرنەچوونی لە ھەردوو خولی دەرسی ئینگیزیدا، دەستی لێھەڵگرتووە. ١٩٤٣ چووەتەوە بۆ کۆلیجی حقووق.<ref name=":0">گۆڤاری گەلاوێژ، بەرگی یازدەهەم/ بەشی یەكەم- ژیاننامە و پێڕست، ئامادەكردنی سدیق ساڵح، ڕەفیق ساڵح، عەبدوڵڵا زەنگەنە، لە بڵاوكراوەكانی بنكەی ژین، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر، ٢٠١٦، ل8106-8108</ref><ref name=":1">مختارات من مذكرات صالح الحيدري، مطبعة ڕنج، السليمانية، ٢٠٠٤، ص٢–٤؛ بورھان حاتەم گۆمەتاڵی، ساڵح حەیدەری ١٩٢٢–٢٠٠١ ڕۆڵی سیاسیی و ڕووناکبیریی، لە بڵاوکراوەکانی گۆڤاری ¬K24)، ھەولێر، ٢٠١٢، ل٢٩، ٣٢–٤٠</ref> == زیندانی کردنی == ساڵانی ١٩٤٧–١٩٤٨ گیراوە و لە بەندیخانەی کەرخ توندکراوە، بۆیە خوێندنی پێ تەواونەکراوە. پاش لێکۆڵینەوە و حوکمدان، زیندانەکەی لە بەندیخانەی کووت و نوگرەسەلمان و چاودێرییەکەیی لە قەزای سامەڕڕا بەسەربردووە. ١٩٥٩ چووەتەوە حقووق و ١٩٦١ بڕیویە. ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦١ چووەتە کۆلیجی ئەفسەرانی ئیحتیات و بووە بە ئەفسەر، ١٢ی حوزەیرانی ١٩٦٢ لەبەر ھۆی سیاسی دەستبەردار کراوە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == وەزیفەکانی == ١٩٤١ بە نووسەر لە بەڕێوەبەرێتیی گشتیی ھێڵی ئاسنی شەمەندەفەر لە بەغدا دامەزراوە. شوباتی ١٩٤٢ خزمەتەکەیی –بەھۆی داود حەیدەریی وەزیری دادەوە کە ئامۆزای بووە- گواستووەتەوە بۆ دادگای بەراییی ھەولێر. ١٩٤٣–١٩٤٤ کارەکەیی بردووەتەوە بۆ بەغدا، ھەم خوێندوویەتی و ھەم وەزیفەی دیوە. لەبەرئەوەی حوکم دراوە بە زیندان، دەستی پێ لە وەزیفە کێشراوەتەوە و دوورخراوەتەوە. ١٩٥٠ بە ماڵەوە گەڕاوەتەوە بۆ ماڵی بابی لە دێی (بێریات)ی ھەولێر.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * ١٩٥٣ ڕووی کردووەتەوە بەغدا و لە ھێڵی ئاسنی بەغدا کاری کردووە بە مووچەیەکی ڕۆژانە و پێ بەپێ لە کۆمپانیای پێشبڕکێی مەنسوور (ڕایسز) کاری ھەبووە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * پاش ١٤ی تەممووزی ١٩٥٨ ھاتووەتەوە سەر وەزیفە لە داداگای بەراییی بەغدا، ١٩٦٣ دەرکراوە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * شوباتی ١٩٦٦- ئابی ١٩٦٧ لە (کۆمپانیای نیشتمانیی پیشەسازییە کیمیایییەکان) کاری کردووە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٨ ھێنراوەتەوە بۆ وەزیفە لە دادگای بەراییی ئاکرێ.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * ٢٠/١١ ھەمان ساڵ گواستراوەتەوە بۆ دادگای شەرعیی ناوچەی (ڕەسافە)ی بەغدا.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧دا دەستی کێشاوەتەوە بۆ خووەتەرخانکردن بۆ ڕۆژنامەی «العراق». ١١ی ئایاری ١٩٧٨ پلەکەی گەییوەتە یاریدەدەری دادوەری لەپێشتر (مساعد حاکم أقدم) و ١٨ی ئایاری ١٩٨٠ خانەنشینبووە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == چالاکی سیاسی == * ١٩٤٢ ڕێکخەری یەکەم شانەی مارکسی لە ھەولێر،<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * ١٩٤٣ بەرپرسی یەکەم ڕێکخستنی مارکسیی خۆجێییی (کۆمەڵی میللەت) ناو،<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * ١٩٤٤–١٩٤٦ بەرپرسی حیزبی (شۆڕش)،<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * ١٩٤٥–١٩٤٦ ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی حیزبی (ڕزگاریی کورد)،<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * ١٩٤٧ سەرپەرشتی کەرتەکانی ھەردوو حیزبی (تەحەڕڕور) و (شیوعی) لە ناوچەی (ڕەصافە)ی بەغدا و ھەردوو کەرتی ئەعزەمییە و کازمییە،<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * ١٩٥٦–١٩٥٧ ئەندامی یەدەکی حیزبی شیوعیی عیراق و پاشتر لە یەکگرتنەوەی باڵی شیوعییەکانی کورد و پارتی دا، بووە بە ئەندامی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی یەکگرتووی کوردستان.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * بەشداریی نووسینی ڕۆژنامەنووسیی نھێنیی کردووە لە (یەکێتیی تێکۆشین ١٩٤٣–١٩٤٤)، (شۆڕش و ڕزگاری ١٩٤٤–١٩٤٥)، (ئازادی ١٩٤٦–١٩٤٧)، (ئازادیی کوردستان ١٩٥٧)، (ڕایە الشغیلە ١٩٥٣–١٩٥٦)، (خەباتی کوردستان ١٩٥٧–١٩٥٨)، (خەبات ١٩٦٣–١٩٦٤)، (کادر ١٩٦٨–١٩٧١)دا. لە «گەلاوێژ» دا نووسیویە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * ١٩٥٩ ئەندامی لیژنەی ئامادەکاریی نەقابەی ڕۆژنامەنووسانی عیراق، ١٠ی شوباتی ١٩٥٩ خاوەندی ئیمتیازی گۆڤاری «ڕٍزگاری»، ١٩٥٩ نووسەر لە «خەبات»، ١٩٧١ و ١٩٧٦–١٩٨٠ سەرۆکی نووسینی ڕۆژنامەی «العراق» و پاشکۆ کوردییەکەی،<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * ١٩٥٩–١٩٧٠ ئەندامی یەکەم کۆنگرەی یەکێتیی نووسەرانی کورد و ئەندامی یەکێتییەکە تا ١٩٨٠، ١٩٧٤–١٩٨٠ ئەندامی ئەنجومەنی نەقابەی ڕۆژنامەنووسان.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> * ١٩٧٥–١٩٨٠ ئەندامی دەستەی کارگێڕیی کۆمەڵەی ڕۆشنبیریی کوردی بووە لە بەغدا.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == کۆچی دوایی == ١٩٩٠ ماڵەکەیی لە بەغداوە ھێناوەتەوە بۆ ھەولێر. ١٩٩٩ تووشی نەخۆشیی ئەلزەھایمەر بووە، ڕۆژی ٦ی ئابی ٢٠٠١ کۆچی دواییی کردووە و لە گۆڕستانی (حەیدەرییان) نێژراوە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == بەرھەمەکانی == جگە لە بیرەوەرییەکانی کە بەشێکی بە ناوی (مختارات من مذکرات صالح الحیدری)یەوە لێ لە چاپ دراوە، چوار کتێبی دیکەی دەستنووسی ھەن.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == ژیانی ھاوسەرگیری == ساڵح حەیدەری، ١٤ی ئایاری ١٩٤٦ خاتوو «نەزیھەی عارف ئەمین»ی ھێناوە، دوو کوڕ (بەختیار١٩٤٧، کاوە ١٩٥٧) و دوو کچ (سنۆبەر ١٩٥٠، سەرو ١٩٥٥)ی لێ بووە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|سیاسەت|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٠١]] ak76cwh4kfmceommsuqm4r58q1w597a 0 251587 1586564 1562848 2026-05-24T10:34:16Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ھێز]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ھێز]] 1562848 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} {{زس}} '''ئابووریی ھێز''' یەکێکە لە نۆ [[بنەماکانی شەڕ]]، کە لەسەر بنەمای تێڕوانینی کارل ڤۆن کلاوزڤیتز بۆ شەڕ داڕێژراوە. بریتییە لە بنەمای بەکارھێنانی ھەموو ھێزی شەڕکەری بەردەست بە کاریگەرترین شێوەی ممکن، لە ھەوڵێکدا بۆ تەرخانکردنی کەمترین ھێزی شەڕکەری بنەڕەتی بۆ ھەر ھەوڵێکی لاوەکی.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢١ی شوباتی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٦}} ieuqaackdqxbn15gkmdu2b99rlqz69m 0 269311 1586236 1585852 2026-05-23T12:01:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1586236 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بێھشەھر | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|fa|بهشهر}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = Chehel Sotoun, Behshahr.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری بێھشەھر | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری بێھشەھر''' | دەرزیی_نەخشە = Iran#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی بێھشەھر لە [[ئێران]]دا##جێگەی بێھشەھر لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|36|41|32|N|53|33|09|E|region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای مازەندەران|مازەندەران]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بێھشەھر|بێھشەھر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بێھشەھر''' ({{بە فارسی|بهشهر}}) شارێکە لە [[پارێزگای مازەندەران]]، [[ئێران]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> == دیمۆگرافیا == === دانیشتووان === دانیشتووانی بێھشەھر لە کاتی یەکەمین سەرژمێریی نیشتمانیی ئێران لە ساڵی ١٩٥٦دا، ١٦٬١٧٢ کەس لە ٣٬٣٢٣ خێزاندا بوو. زیاتر لە ٩٩٪ی دانیشتووانی شارەکە [[موسڵمانان|موسڵمان]] بوون، و ئەو ژمارە کەمەی کە مابووەوە [[جووەکانی ئێران|کەلیمی]]، [[مەسیحی]]، [[زەردەشتی]] و ئایینەکانی تر بوون.<ref name="1956 Behshahr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Detailed Report of Behahahr Census Area |ناونیشان=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b2/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4_%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%AD_%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87_%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%D9%87%D8%B4%D9%87%D8%B1.pdf |بڵاوکەرەوە=Statistical Center of Iran |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|پەڕە=٤|زمان=Persian |format=PDF |orig-date=Information gathered on November 1956 |ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٥٩}}</ref> لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ساڵی ٢٠٠٦دا، دانیشتووانی شارەکە ٨٣٬٥٣٧ کەس لە ٢٢٬٠٣٤ خێزاندا بوو.<ref name="2006 Mazandaran Province"> {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 : استان مازندران |trans-title=General Population and Housing Census 2006: Mazandaran Province |زمان=fa |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |ناونیشان=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/02.xls|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110920090640/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/02.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|format=Excel |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا، ٨٩٬٢٥١ کەس لە ٢٦٬٤٠٦ خێزاندا بوو.<ref name="2011 Mazandaran Province"> {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 : استان مازندران |trans-title=General Population and Housing Census 2011: Mazandaran Province |زمان=fa |وێبگە=Iran Data Portal—Syracuse University |ناونیشان=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Mazandaran.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230119182058/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Mazandaran.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |format=Excel |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ٩٤٬٧٠٢ کەس لە ٣١٬٠٢٢ خێزاندا پێوانە کرد.<ref name="2016 Mazandaran Province"> {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=fa:سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 : استان مازندران |trans-title=General Population and Housing Census 2016: Mazandaran Province |زمان=fa |وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_02.xlsx|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211007110909/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_02.xlsx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|format=Excel |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> == تێڕوانینێکی گشتی == ناوی بێھشەھر لە ڕووی وشەسازییەوە بە واتای «شاری چاک» دێت. چەندین شوێنەواری مێژوویی لەخۆ دەگرێت وەک بێھشەھر زێدی [[شا عەباسی یەکەم|عەباسی مەزن]]، کۆشکی چەشمە عیمارەت، باخەکانی باخی شا و کارگەی ڕستن و چنینی چیت سازی. عەباس ئاباد کە بە سەوزایی و جوانییەکەی و ھەروەھا گرنگییە مێژووییەکەی بەناوبانگە، ناوەندێکی گەشتیاریی سەرەکییە. ڕێگەیەک ھەیە کە لە ڕێگەی جەنگەڵەکەوە بەرەو کێوێک دەچێت. لە عەباس ئابادی گەشتیاریدا، جەنگەڵ دەوری دەریاچەیەکی داوە کە قەڵایەکی نیوە وێرانکراو لە ناوەڕاستیدایە. قەڵاکە سەردەمانێک سەر بە شا عەباس بووە. بێھشەھر زێدی زۆرێک لە کەسایەتییە ناودارەکانی ئێرانە، لە [[ڕۆڵگێڕ]]ەکانەوە تا کەسایەتییە [[ڕامیاری|ڕامیارییەکان]]. یەکێک لە کەسایەتییە ڕامیارییە ناودارەکانی بێھشەھر [[ئەحمەد تەوەکولی]]یە کە سەردەمانێک کاندیدی سەرۆکایەتی بووە. ساڵانە ئەندامە ناودارەکانی پیشەسازیی کات بەسەربردنی ئێران لە بێھشەھر لە مەراسیمێکدا بۆ خەڵاتکردنی نواندنکاران کۆدەبنەوە. لەم دواییانەدا، ئەم ئەندامانە [[پەرویز پەرەستوویی]]یان تێدابوو. شاری بێھشەھر شارێکی پیشەسازییە کە «تۆخمی»، ڕۆنی ڕوەکی، و سابوونێکی دەستشۆردن کە بە «ڕیکا» ناسراوە بەرھەم دەھێنێت. ڕیکا دەستەواژەیەکی ناوخۆیییە بۆ «کوڕ». بێھشەھر ماڵی کۆمپانیای پیشەسازیی بێھشەھرە کە گەورەترین بەرھەمھێنەری [[ڕۆنی ڕوەکی]]یە لە [[ئێران]]دا لە ساڵی ١٩٥١ەوە.<ref>[http://www.behshahrind.com/ Web search<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903231211/http://www.behshahrind.com/ |date=September 3, 2005 }}</ref> لەم دواییانەدا، دوای گەڕان و پشکنین لە نزیک دەوروبەری بێھشەھر، شارۆچکەیەکی کۆن دۆزرایەوە کە نزیکەی ھەزار تەرمی لە منداڵەوە تا پیاوی تەمەن ناوەندی تێدابوو. باڵای تەرمەکان لە باڵا باوەکانی ئێستا بەرزتر بوو. لەو ناوچەیەدا زێڕ و گۆزە دۆزرانەوە. == کەشوھەوا == بێھشەھر خاوەنی کەشوھەوایەکی نیمچە خولگەیی شێدارە (Cfa) لە [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|پۆلێنکردنی کەشوھەوای کۆپن]]. {{Weather box | width = auto | collapsed = Y | open = | metric first = yes | single line = yes | trace = | location = بێھشەھر | Jan high C =12.1 | Feb high C =13.2 | Mar high C =16.4 | Apr high C =22.2 | May high C =27.4 | Jun high C =31.4 | Jul high C =33.4 | Aug high C =33.2 | Sep high C =30.7 | Oct high C =25.4 | Nov high C =19.8 | Dec high C =14.5 | year high C = | Jan mean C =7.2 | Feb mean C =8.2 | Mar mean C =11.5 | Apr mean C =17 | May mean C =22.1 | Jun mean C =26.3 | Jul mean C =28.8 | Aug mean C =28.4 | Sep mean C =25.3 | Oct mean C =19.5 | Nov mean C =15.4 | Dec mean C =9.4 | year mean C = | Jan low C =2.3 | Feb low C =3.3 | Mar low C =6.7 | Apr low C =11.8 | May low C =16.8 | Jun low C =21.3 | Jul low C =24.2 | Aug low C =23.7 | Sep low C =20 | Oct low C =13.7 | Nov low C =11.1 | Dec low C =4.4 | year low C = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =62 | Feb precipitation mm =37.6 | Mar precipitation mm =55.2 | Apr precipitation mm =24.3 | May precipitation mm =33.2 | Jun precipitation mm =36.9 | Jul precipitation mm =31.0 | Aug precipitation mm =35.5 | Sep precipitation mm =35.3 | Oct precipitation mm =77.0 | Nov precipitation mm =72.5 | Dec precipitation mm =56.6 | year precipitation mm = | Jan snow cm = 3.33 | Feb snow cm = 3.00 | Mar snow cm = 0.50 | Apr snow cm = 0.0 | May snow cm = 0.0 | Jun snow cm = 0.0 | Jul snow cm = 0.0 | Aug snow cm = 0.0 | Sep snow cm = 0.0 | Oct snow cm = 0.0 | Nov snow cm = 0.81 | Dec snow cm = 0.94 | year snow cm = | Jan humidity =79.6 | Feb humidity =76 | Mar humidity =73.6 | Apr humidity =69.4 | May humidity =66.3 | Jun humidity =63.5 | Jul humidity =66.1 | Aug humidity =67.7 | Sep humidity =67.3 | Oct humidity =68.7 | Nov humidity =74.2 | Dec humidity =80.1 | year humidity = | Jan dew point C =3.9 | Feb dew point C =4.2 | Mar dew point C =6.9 | Apr dew point C =11.4 | May dew point C =15.5 | Jun dew point C =18.8 | Jul dew point C =21.8 | Aug dew point C =21.9 | Sep dew point C =18.8 | Oct dew point C =13.6 | Nov dew point C =10.8 | Dec dew point C =6.1 | Jan light = 10.5 | Feb light = 11.3 | Mar light = 12.4 | Apr light = 12.4 | May light = 14.6 | Jun light = 15.1 | Jul light = 14.9 | Aug light = 14 | Sep light = 12.8 | Oct light = 11.7 | Nov light = 10.7 | Dec light = 10.2 | year light= |source= وێزەربەیس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Behshahr: MONTHLY - ALL WEATHER AVERAGES |ناونیشان=https://www.weatherbase.com/weather/weatherall.php3?s=602608&cityname=Behshahr%2C+Mazandaran%2C+Iran&units= |وێبگە=Weatherbase |بڵاوکەرەوە=CantyMedia |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> [https://www.weather2visit.com/ وێزەر توو ڤیزیت]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Behshahr monthly weather averages |ناونیشان=https://www.weather2visit.com/middle-east/iran/behshahr.htm |وێبگە=weather 2 visit |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> |source 2 = دەزگای کەشناسیی ئێران (بارانبارین ١٩٧٠–١٩٧٨).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Monthly Total of precipitation in Behshahr (18350) |وتەگێڕانەوە=Lat: 36.7167 Lon:53.55 |ناونیشان=https://data.irimo.ir/withlogin/payment_complete.aspx |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |وێبگە=data.irimo.ir |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Iran Meteorological Organization}}</ref> ئۆپن-میتۆ (بەفر ٢٠٠٠–٢٠٢٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Historical Weather API - Coordinates:36.69 N 53.55 E - Period 2000-2009 |ناونیشان=https://archive-api.open-meteo.com/v1/archive?latitude=36.69&longitude=53.55&start_date=2000-01-01&end_date=2009-12-31&daily=snowfall_sum&timezone=auto |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Open-Meteo.com |no-pp=y}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Historical Weather API - Coordinates:36.69 N 53.55 E - Period 2010-2024 |ناونیشان=https://archive-api.open-meteo.com/v1/archive?latitude=36.69&longitude=53.55&start_date=2010-01-01&end_date=2024-12-31&daily=snowfall_sum&timezone=auto |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Open-Meteo.com |no-pp=y}}</ref> }} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای مازەندەران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای مازەندەران}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Behshahr}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای مازەندەران]] e7c9jxvd4epcfn1q3gkcnknf3yoogbb 0 275141 1586272 1508031 2026-05-23T16:59:53Z Tessla 41338 1586272 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆک کۆماری ھیندستان''' [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی [[ھیندستان|کۆماری ھیندستانە]]. سەرۆک، سەرۆکی ناوەکی دەسەڵاتی جێبەجێکردنە، یەکەم ھاووڵاتی وڵاتەکەیە، ھەروەھا [[فەرماندەی گشتی|فەرماندەی باڵای]] ھێزە چەکدارەکانی ھیندستانە. [[دراوپادی مورمو]] پازدەھەمین سەرۆکە لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ەوە دەستبەکار بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of India}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|سیاسەت}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ھیندستان]] [[en:President of India]] 2z0f8bw8xgov20ijky72trxjoh0yh7n 0 276363 1586542 1484119 2026-05-24T10:30:28Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی گوندی]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری گوندی]] 1484119 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی گوندی''' ({{بە ئینگلیزی|Rural economics}}) لقێکی زانستی ئابوورییە کە لێکۆڵینەوە لە چالاکییە ئابوورییەکانی ناوچە گوندنشینەکان دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} le2awsom07h0eli6mnkyf7et0jxlm4j 0 276837 1586520 1484118 2026-05-24T10:28:23Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی عێراق]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری عێراق]] 1484118 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} قەبارەی '''ئابووریی عێراق''' لە ساڵی ٢٠١٥دا ٢٢٣ ملیار دۆلارە، ئابووری عێراق بە تەواوی وابەستەی کەرتی نەوتە و ٩٥٪ی کۆی داھاتی [[عێراق]] لە دراوی ڕەقەوە دێت. [[شەڕی ئێران و عێراق|شەڕی یەکەمی کەنداو]] بە مەزەندەکردنی ١٠٠ ملیار دۆلار زیانی لێکەوتەوە، [[عێراق|عێراقیش]] لە دوای کۆتایی ھاتنی شەڕەکە بارگرانیی لەسەر بوو، ھۆکارە ئابوورییەکان زۆرترین ڕۆڵیان ھەبوو لە [[شەڕی کەنداو|شەڕی دووەمی کەنداو، ئەمەش]] دوای دوو ساڵ لە کۆتایی ھاتنی [[شەڕی ئێران و عێراق|جەنگی یەکەمی کەنداو.]] شەڕی دووەم کێشە ئابوورییەکانی عێراقی زیاتر کرد، بەو پێیەی لە ٦ی [[ئاب]]ی ١٩٩٠ تا ٢١ی [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ٢٠٠٣ گەمارۆی ئابووری بەسەر عێراقدا سەپێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Iraq}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] 2shs17db9qn3v4245rg9um8dq14e2k7 0 287083 1586307 1586220 2026-05-23T20:01:20Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1586307 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''ئەدۆلف ئایشمان''' (١٩ی ئازاری ١٩٠٦ – ١ی حوزەیرانی ١٩٦٢) بەرپرسێکی باڵا بووە لە [[ئەڵمانیای نازی|ڕایشی سێیەم]] و ئەفسەر بووە لە ھێزە تایبەتەکانی ئەڵمانیا، سەربازانی زریان. وەک سەرۆکی [[گێستاپۆ]] بەرپرسیار بوو لە ڕێکخستنە لۆجستییەکانی ئامادەکردنی پێداویستییەکان بۆ [[مەدەنی| ھاووڵاتیانی مەدەنی]] لە [[کەمپی بەندکردن|ئۆردوگاکانی کۆکردنەوە]] و لەناوبردنیان کە ئەوکات بە [[کۆتا چارەسەر|چارەسەری کۆتایی]] ناسرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Neal Bascomb|ناونیشان=https://archive.org/details/huntingeichmannh00basc_0|سەردێڕ=Hunting Eichmann|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin Harcourt|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٠-٦١٨-٨٥٨٦٧-٩|پەڕەکان=٤٠٠|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220407180507/https://archive.org/details/huntingeichmannh00basc_0|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Alain|یەکەم=Gresh|سەردێڕ=De quoi la Palestine est-elle le nom|بڵاوکەرەوە=Les liens qui libèrent|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٢٩١٨٥٩٧١٤٨|شوێن=Brignon|زمان=fr|وتەگێڕانەوە=121|بەستەری نووسەر=Alain Gresh}}</ref> == گرنگترین کارەکان == * ڕێکخستنی دیپۆرتکردنەوەی جوولەکەکان: ئایشمان سەرکردایەتی ڕاگواستنی زیاتر لە یەک ملیۆن و ٥٠٠ ھەزار [[جوولەکە]] لە وڵاتانی جۆربەجۆری [[ئەورووپا]]وە بۆ کەمپەکانی لەناوبردن، وەک ئاوشڤیتز، لەوێ کوژران. * بەرپرسی بەشی کاروباری جوولەکەکان لە فەرمانگەی سەرەکی ئاسایشی ڕایش: بەرپرسیار بوو لە چاودێریکردنی چالاکییەکانی جوولەکەکان و ڕێکخستنی کۆچی زۆرەملێ و [[ڕاگواستن]]. * بەشداریکردن لە کۆنفرانسی وانسی (١٩٤٢): کۆنووسی ئەم کۆنفرانسەی نووسیوە، کە تێدا سەرکردەکانی نازییەکان بڕیاریاندا کۆمەڵکوژیی جوولەکەکان ئەنجام بدەن. * ھەماھەنگی ڕاگواستن لە چەند وڵاتێک: لەوانەش [[سلۆڤاکیا]]، [[ھۆڵەندا]]، [[فەڕەنسا]]، [[بەلجیکا]]، [[یۆنان]] و باکووری [[ھەنگاریا]]، کە بە شێوەیەکی کەسیی سەرپەرشتی ڕاگواستنی نزیکەی ٤٤٠ ھەزار جوولەکەی ھەنگاری بۆ [[کەمپی ئاوشڤیتز|ئاوشڤیتز]] کردووە لە ساڵی ١٩٤٤. * ھاوکاری لەگەڵ ڕێکخراوە تاوانبارەکانی نازی: وەکو ھێزەکانی ڕەشەبا (SA) و ئامێری ئەمن (SD) و [[گێستاپۆ]]. == دوای جەنگ == ئایشمان بە نھێنی بەرەو چەند وڵاتێک ھەڵات تا لە [[ئەرژەنتین]] نیشتەجێ بوو، لەوێ خۆی لەژێر ناو و ناسنامەیەکی نوێدا خۆی شاردەوە، خۆی لە ھەر دەرکەوتنێک بەدوور دەگرت کە ڕەنگە ئاشکرای بکات یان ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆی ئاشکرا بکات. ئەمەش تا ساڵی ١٩٦٠ بەردەوام بوو، کاتێک بریکارەکانی [[مۆساد]] دەستگیریان کرد و گواسترایەوە بۆ [[ئیسرائیل]]، لەوێ دادگایی کرا و سزادرا و لە ساڵی ١٩٦٢دا لەسێدارە درا، دواتر تەرمەکەی سووتێنرا و خۆڵەمێشەکەی فڕێدرایە [[دەریای ناوەڕاست]]. == دادگاییکردنی لە ئیسرائیل == لە ١١ی ئایاری ١٩٦٠، بریکارەکانی مۆسادی ئیسرائیل سەرکەوتوو بوون لە ڕفاندنی ئەدۆلف ئایشمانی نازی لە ئەرژەنتین. لە ئیسرائیل دادگایی کرا و لە ساڵی ١٩٦٢ لە سێدارە درا.<ref>https://web.archive.org/web/20190820072740/http://www.bbc.com/arabic/middleeast-48238124</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Adolf Eichmann}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|ئیسرائیل|ئەرژەنتین|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئاڵمانی لە نەمسا]] dk6geemhf6gxqw48ygrcdqs1l9leriu 0 287978 1586230 1586190 2026-05-23T12:00:38Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1586230 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی دەسەڵاتدار |name=ئەمیر حاتەمی |native_name= امیر حاتمی |native_name_lang= فارسی |image= Amir Hatami 2019.jpg |caption= ئەمیر حاتەمی لە ساڵی ٢٠١٩ |birth_date= {{Birth year and age|١٩٦٦}} |birth_place= [[شارستانی زەنگان]]، [[ئێرانی پەھلەوی]] |office= [[فەرماندەی گشتی]]ی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]] |1blankname= [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەر]] |1namedata= [[عەلی خامنەیی]] |predecessor= [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]] |successor= |term_start= ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |term_end= |allegiance= {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] |branch= [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]]{{ھن}}[[بەسیج]]<ref name="aa">{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2017/08/11/A-look-at-the-dark-past-of-those-proposed-for-Rouhani-s-Cabinet.html|سەردێڕ=Iran: A look at the 'dark past' of those in the running for Rouhani's cabinet|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ئیش=Al Arabiya}}</ref> |serviceyears= ١٩٨٨–ئێستا |rank= [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]] |unit= [[ھێزی وشکانیی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی وشکانیی سوپای ئێران]] |commands= [[فەرمانگەی دووەمی سوپای شاھانەی ئێران|ھەواڵگریی سەربازی]] |battles= {{tree list}} * [[شەڕی ئێران و عێراق]] ** [[ئۆپەراسیۆنی مێرساد]]<ref name="aa"/> * [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل]] {{tree list/end}} |alma_mater= [[زانکۆی ئەفسەریی ئیمام عەلی]]{{ھن}}[[زانکۆی فەرماندەیی و بارەگای ئاجا]]{{ھن}}[[زانکۆ و پەیمانگای توێژینەوەی باڵای بەرگریی نیشتمانی و لێکۆڵینەوەی ستراتیژیک]] |office1= [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] |successor1= [[محەممەدڕەزا قەرایی ئاشتیانی]] |predecessor1= [[حوسێن دێھقان]] |president1= [[حەسەن ڕۆحانی]] |term_start1= ٢٠ی ئابی ٢٠١٧ |term_end1= ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ }} '''ئەمیر حاتەمی''' ({{بە فارسی|امیر حاتمی}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٦) ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانییە کە لە ئێستادا وەک [[فەرماندەی گشتی]]ی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]] کار دەکات.<ref>https://en.irna.ir/news/85862208/General-Hatami-appointed-new-Army-Chief</ref> حاتەمی بە پلەی [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]]ەوە، دوای پلە بەرزکردنەوەی [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]] بۆ سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] دوای تیرۆرکردنی سەرۆکی پێشوو، [[محەممەد باقری]] لە سەرەتای [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|ھێرشی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] وەک فەرماندەی گشتیی سوپا دەستنیشان کرا. حاتەمی ھەروەھا پێشتر ڕاوێژکاری [[فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] و [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری]] بووە.<ref name="T">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Hassan Rouhani's cabinet is complete. Here's the full list |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٧|ئیش=Tehran Times |ناونیشان=http://www.tehrantimes.com/news/415767/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> لە ٨ی ئابی ٢٠١٧<ref name="T"/> ئەو لەلایەن [[حەسەن ڕۆحانی]]، سەرۆک کۆماری ئێرانەوە وەک وەزیری بەرگری دەستنیشان کرا و لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٧ دەنگی متمانەی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]]ی بە ٢٦١ دەنگی بەڵێ، ١٠ نەخێر، ١٣ بێلایەن و ٤ پووچەڵ بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Almost All Ministers Proposed by Rouhani Receive Vote of Confidence |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٧ |ئیش=Iran Front Page |ناونیشان=http://ifpnews.com/exclusive/almost-ministers-proposed-rouhani-receive-vote-confidence/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190425172754/https://ifpnews.com/exclusive/almost-ministers-proposed-rouhani-receive-vote-confidence/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیاننامە == ئەمیر حاتەمی لە ساڵی ١٩٦٦ لە [[تاران]]، [[ئێران]] لەدایک بووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/keyword/1747/سرتیپ-امیر-حاتمی|سەردێڕ=سرتیپ امیر حاتمی {{!}} خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.tasnimnews.com |زمان=fa}}</ref> حاتەمی لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا وەک خۆبەخشێک پەیوەندیی بە [[بەسیج]]ەوە کرد و لە ساڵی ١٩٨٤دا چووە ناو [[ھێزی وشکانیی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ھێزی وشکانیی سوپای ئێران]].<ref name=":0"/> دوای [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە ساڵی ١٩٨٩دا چووە [[زانکۆی ئەفسەریی ئیمام عەلی]] و لەوێ بەڕێوەبردنی زانستی بەرگریی خوێند.<ref name=":0"/> لە کاتێکدا زۆربەی وەزیرانی بەرگریی ئێران لە ئەندامانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] ھەڵبژێردراون، ئەو وەک وەزیری بەرگری لە ئەندامانی سوپای ئێرانەوە بووە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Raz Zimmt |سەردێڕ=The Second Rouhani Government: Public Demands and Presidential Constraints |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٧|ئیش=INSS Insight |issue=963 |ناونیشان=http://www.inss.org.il/publication/second-rouhani-government-public-demands-presidential-constraints/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|شوێن=Tel Aviv |بڵاوکەرەوە=The Institute for National Security Studies}}</ref> حاتەمی پێشتر وەک سەرۆکی فەرمانگەی پەیوەندییە نێونەتەوەییییەکانی سوپای ئێران کاری کردووە، ھەروەھا جێگری [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Rouhani proposes Hatami for Defense Ministry |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ئیش=IRNA |ناونیشان=https://www3.irna.ir/en/News/82631570/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170814233446/http://www.irna.ir/en/News/82631570 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Amir Hatami}} {{s-start}} {{s-mil}} {{s-break}} {{s-bef|before= نادیار{{ھن}}{{بچووک|دیاترینی پێشوو:}}{{ھن}}[[محەممەدحەسەن نامی]]}} {{s-ttl|title=جێگری ھەواڵگریی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]]|years=١٩٩٨–٢٠٠٥}} {{s-aft|after=نادیار}} {{s-bef|before=مەجید بۆکایی}} {{s-ttl|title=[[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|جێگری وەزیری بەرگری]]|years=٢٠١٣–٢٠١٧}} {{s-aft|after=قاسم تەقیزادە}} {{s-bef|before=[[حوسێن دێھقان]]}} {{s-ttl|title=[[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری]]|years=٢٠١٧–٢٠٢١}} {{s-aft|after=[[محەممەدڕەزا قەرایی ئاشتیانی]]}} {{s-end}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|ئێران|سیاسەت}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی زەنگان]] pvssh1m4mmwnqaokbqro1perj3ccna4 0 294586 1586422 1576136 2026-05-24T09:54:09Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کالیفۆرنیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کالیفۆرنیا]] 1576136 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی ویلایەتی کالیفۆڕنیا''' گەورەترینە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، بە بەرھەمی ناوخۆییی ویلایەت (GSP) کە ٤٫٠٤٨ تریلیۆن دۆلارە ھەتا ساڵی ٢٠٢٤. ئەمە گەورەترین ئابووریی ژێر-نیشتمانییە لە جیھاندا. ئەگەر [[کالیفۆڕنیا]] نەتەوەیەکی سەربەخۆ بوایە، وەک [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|چوارەم گەورەترین ئابووریی جیھان بەپێی نرخە ڕواڵەتییەکان]] ڕیزبەند دەکرا، لە دوای ئەڵمانیا و لە پێش ژاپۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of California}} {{شریتی دەروازە|کالیفۆڕنیا|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 80pxgnbjvn0spqxssxlwzgr4uhie6nw 0 294597 1586532 1582032 2026-05-24T10:29:47Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەڵمانیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەڵمانیا]] 1582032 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئەڵمانیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].{{Sfn|Spicka|2007}} وەک گەورەترین ئابووری لە ئەورووپا، ئەڵمانیا [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|سێیەم گەورەترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی (GDP) ڕواڵەتی]] لە جیھاندا، ھەروەھا شەشەم گەورەترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین (PPP) دەپارێزێت. بەھۆی ناجێگیریی نرخی ئاڵوگۆڕی دراوەوە، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ئەڵمانیا وەک ئەوەی بە دۆلار دەپێورێت بە توندی ھەڵبەز و دابەز دەکات، بەڵام لە ساڵی ١٩٦٠وە لە ڕیزبەندی چوار باشترینەکانی جیھاندا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.madisontrust.com/information-center/visualizations/the-10-biggest-economies-in-the-world-over-time-1960-2024/|سەردێڕ=The 10 Biggest Economies in the World Over Time (1960-2024)}}</ref> ئەڵمانیا ٢٣٫٧٪ی ئابووریی [[ناوچەی یۆرۆ]]ی لە ساڵی ٢٠٢٥دا پێکھێناوە،<ref name="IMF Data">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April|سەردێڕ=World Economic Outlook Database, April 2025 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.imf.org}}</ref> کە لەگەڵیدا گەیشتووەتە ئاستێکی بەرزی یەکگرتنی ئابووری. بە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٨٣٬٠٠٠٬٠٠٠ کەس، ئەڵمانیا گەورەترین بازاڕی بەکاربەر لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپادا]] نیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Droin |یەکەم=Mathieu |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Rebooting the Franco-German Engine |ناونیشان=https://www.csis.org/analysis/rebooting-franco-german-engine |زمان=en}}</ref> ئەوە ئەندامێکی دامەزرێنەری ھەم یەکێتیی ئەورووپا و ھەم ناوچەی یۆرۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674789951 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141120021430/http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674789951 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Germany}} {{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری ئەڵمانیا]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 00ycwb5m8t8k41d9nx1cptpg9khlzl2 0 294598 1586485 1576128 2026-05-24T10:19:48Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ژاپۆن]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ژاپۆن]] 1576128 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ژاپۆن]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]، کە زۆربەی کات وەک مۆدێلێکی ڕۆژھەڵاتی ئاسیا ئاماژەی پێ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lechevalier|یەکەم=Sébastien|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=s3vMAgAAQBAJ&q=japan+economy+and+capitalism|سەردێڕ=The Great Transformation of Japanese Capitalism|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩٧٤٩٦-٣|پەڕە=٢٠٤}}</ref> بەپێی پێشبینییەکانی [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە|ئای ئێم ئێف]] بۆ ساڵی ٢٠٢٦، ژاپۆن چوارەم گەورەترین ئابووریی جیھانە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی]] و پێنجەم گەورەترینە بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/select-country-group|سەردێڕ=Select Country or Country Groups |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=IMF |زمان=en}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٣٫٧٪ی ئابووریی جیھانی لەسەر بنەمایەکی ڕواڵەتی پێکھێناوە. بەپێی ھەمان پێشبینی، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی (پی پی پی) بۆ ھەر تاکێکی وڵاتەکە ٥٩٬٢٠٧ دۆلار دەبێت (٢٠٢٦).<ref name="IMFWEOJP">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April/weo-report?c=111,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |وێبگە=imf.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Japan: 2017 Article IV Consultation: Press Release ; Staff Report ; and Statement by the Executive Director for Japan.|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund. Asia and Pacific Department|ژپنک=٩٧٨-١-٤٨٤٣-١٣٤٩-٧|شوێن=Washington, D.C.|oclc=١٠٠٩٦٠١١٨١}}</ref> بەھۆی ناجێگیریی نرخی ئاڵوگۆڕی دراوەوە، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتیی ژاپۆن وەک ئەوەی بە دۆلاری ئەمریکی دەپێورێت بە توندی ھەڵبەز و دابەز دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Japan}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|ژاپۆن}} [[پۆل:ئابووری ژاپۆن]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] r2z18cclsumo48dz2v74iwswuurgexk 0 294600 1586449 1582031 2026-05-24T10:14:08Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی چین]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری چین]] 1582031 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[چین|کۆماری گەلی چین]] (پی ئاڕ سی) خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی سۆشیالیستیی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]، کە سیاسەتە پیشەسازییەکان و پلانە پێنج ساڵەییە ستراتیژییەکان لەخۆدەگرێت. چین خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|دووەم گەورەترین ئابووریی جیھانە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی]] و لە ساڵی ٢٠١٦وە گەورەترین ئابووریی جیھان بووە کاتێک بە یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی) دەپێورێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|سەردێڕ=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPGDP@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.imf.org}}</ref>{{Refn|ئامارەکانی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی [[Taiwan|تایوان]]، و [[Special administrative regions of China|ناوچە کارگێڕییە تایبەتەکانی]] [[Hong Kong|ھۆنگ کۆنگ]] و [[Macau|ماکاو]] ناگرێتەوە}} چین ١٩٪ی [[ئابووری جیھان|ئابووریی جیھانی]] لە ساڵی ٢٠٢٥دا لەسەر بنەمای پی پی پی پێکھێناوە،<ref name="PWC"/> و نزیکەی ١٧٪ لەسەر بنەمای ڕواڵەتی لە ساڵی ٢٠٢٥دا.<ref name="PWC">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pwc.com/gx/en/issues/economy/global-economy-watch/projections.html|سەردێڕ=Global Economy Watch - Projections |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019092523/http://www.pwc.com/gx/en/issues/economy/global-economy-watch/projections.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=PWC}}</ref> ئابوورییەکە لە کۆمپانیاکانی خاوەندارێتیی دەوڵەت (ئێس ئۆ ئێکان) و کۆمپانیاکانی خاوەندارێتیی تێکەڵ، ھەروەھا کەرتێکی تایبەتی ناوخۆییی گەورە پێکدێت کە نزیکەی ٦٠٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی، ٨٠٪ی دامەزراندنی شارنشینی و ٩٠٪ی ھەلی کارە نوێیەکان دابین دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of China}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|سیاسەت|چین}} [[پۆل:ئابووری چین]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qofpj9wloq88rjfch1mp5dpmae5dh84 0 294601 1586497 1577488 2026-05-24T10:21:27Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ھیندستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ھیندستان]] 1577488 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ھیندستان]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] لەگەڵ کەرتێکی گشتیی بەرچاو لە کەرتە ستراتیژییەکاندا. ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|شەشەم گەورەترین ئابووریی جیھانە]] بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی]] و سێیەم گەورەترینە بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی) ھەتا نیسانی ٢٠٢٦.<ref name="ID">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/IND|سەردێڕ=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/IND |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[International Monetary Fund]]}}</ref> لەسەر بنەمای داھاتی ھەر تاکێک، نەتەوەکە لە پلەی ١٤٩ەم دێت بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی و ١١٩ەم بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕێکخراو بە پی پی پی ھەتا ٢٠٢٦. لە سەربەخۆیییەوە لە ١٩٤٧ تاوەکو ١٩٩١، گەشەپێدانی ئابووری بە سیاسەتە ئابوورییە پارێزگارییەکان ناسرابوو، لەگەڵ دەستێوەردانی بەرفراوانی دەوڵەت، ئابووریی لایەنی خواست، گونجاوترین بەکارھێنانی سەرچاوە سروشتییەکان، و ڕێکخستن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sharma|یەکەم=Anju|سەردێڕ=Economic Reform and Development|دوایین٢=Dhindsa|یەکەم٢=K. S.|بڵاوکەرەوە=Concept Publishing Company|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٨-١٨٠-٦٩٢٧٣-٤}}</ref><ref name="PE">{{بیرخستنەوە|دوایین=Chandrasekhar |یەکەم=C. P. |سەردێڕ=From Dirigisme to Neoliberalism: Aspects of the Political Economy of the Transition in India |ئیش=Developmental Politics in Transition: The Neoliberal Era and Beyond |پەڕەکان=١٤٠–١٦٥|ساڵ=٢٠١٢|editor-last=Kyung-Sup |editor-first=Chang |editor-last2=Fine |editor-first2=Ben |editor-last3=Weiss |editor-first3=Linda |ناونیشان=https://eprints.soas.ac.uk/29360/1/10731455.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210715134718/https://eprints.soas.ac.uk/29360/1/10731455.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |زنجیرە=International Political Economy Series |شوێن=London |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK |زمان=en |doi=10.1057/9781137028303_8 |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٠٢٨٣٠-٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of India}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|ھیندستان|تەکنۆلۆژیا|وزە}} [[پۆل:ئابووری ھیندستان]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i289diooogagytfoi1fokkj8bvt8d7f 0 294602 1586550 1576504 2026-05-24T10:31:31Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی سویسرا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری سویسرا]] 1576504 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[سویسڕا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]. ئابووریی سویسڕا لە ساڵی ٢٠١٥وە لە پلەی یەکەمی جیھاندا بووە لە پێوەری داھێنانی جیھانیدا<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=WIPO|ناونیشان=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html|سەردێڕ=Global Innovation Index 2022, 15th Edition|بڵاوکەرەوە=World Intellectual Property Organization|ساڵ=٢٠٢٢|ژپنک=٩٧٨٩٢٨٠٥٣٤٣٢٠|زمان=en|doi=10.34667/tind.46596|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.globalinnovationindex.org/userfiles/file/reportpdf/gii-full-report-2015-v6.pdf|سەردێڕ=Global Innovation Index (GII) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=Globalinnovationindex.org}}</ref> و لە پلەی سێیەم بووە لە ڕاپۆرتی کێبڕکێی جیھانیی ٢٠٢٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.swissinfo.ch/eng/switzerland-ranked-third-in-global-competitiveness-ranking/45831026|سەردێڕ=Switzerland ranked third in global competitiveness ranking |وێبگە=SWI swissinfo.ch}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.weforum.org/agenda/2017/09/global-competitiveness-2017-top-economies|سەردێڕ=These are the world's 10 most competitive economies |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=World Economic Forum}}</ref> بەپێی داتاکانی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بۆ ساڵی ٢٠١٦، [[سویسڕا]] سێیەم دەوڵەمەندترین [[دەوڵەتی دەورەدراو|دەوڵەتی دەورەدراوە]] لە جیھاندا لە دوای [[لیختنشتاین]] و [[لۆکسمبۆرگ]]. پێکەوە لەگەڵ ئەمەی دوایی و [[نەرویژ]]، ئەوان تەنھا ئەو سێ وڵاتەی جیھانن کە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی بۆ ھەر تاکێکیان لە سەرووی ٩٠٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکییە و نە [[وڵاتی دوورگەیی|وڵاتی دوورگەیین]] و نە مینی-دەوڵەتن. لەنێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دی، سویسڕا خاوەنی ٣یەم گەورەترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیییە بۆ ھەر تاکێک. سویسڕا خاوەنی سیستمێکی دڵنیاییی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان لە ئاستی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٤٫١٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییدا بووە]].<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Switzerland}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|سویس}} [[پۆل:ئابووری سویس]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] h6de1fvi7dqqh17ybz73fxeqgeeta1b 1 294661 1586325 1576157 2026-05-24T00:04:23Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1586325 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جانگ-گیوم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1576156 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20251207184702/https://sillok.history.go.kr/id/kka_11003021_001 بۆ http://sillok.history.go.kr/id/kka_11003021_001 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٥١، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جانگ-گیوم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1586324 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190120201446/http://sillok.history.go.kr/id/kka_11709005_001 بۆ http://sillok.history.go.kr/id/kka_11709005_001 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٠٤، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) nzccfua28t24r17febsx4waaqxrzwji 0 294769 1586412 1577116 2026-05-24T09:53:04Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مەجارستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مەجارستان]] 1577116 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی مەجارستان''' ئابوورییەکی تێکەڵی داھات-بەرز و [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]،<ref name="devgroup">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/groups-and-aggregates|سەردێڕ=World Economic Outlook Database - Groups and Aggregates Information |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=IMF.org}}</ref> کە ٥٣یەمین گەورەترین ئابووریی جیھانە (لە نێوان ١٨٨ وڵات کە لەلایەن [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە|ئای ئێم ئێف]]ەوە پێوراون) بە ٢٦٥٫٠٣٧ ملیار دۆلار بەرھەمی ساڵانە،<ref name="imf2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=25&pr.y=10&sy=2016&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=944&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|سەردێڕ=404 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> و لە پلەی ٤١ەمی جیھاندایە بۆ تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین. [[مەجارستان]] خاوەنی پێوەرێکی زۆر بەرزی گەشەپێدانی مرۆیی و [[ھێزی کار|ھێزێکی کاری]] لێھاتووە، لەگەڵ ٢٢یەمین نزمترین نایەکسانیی داھاتی بەپێی پێوەری جینی لە جیھاندا. مەجارستان ئابوورییەکی بازاڕی ناردن-تەوەرەی ھەیە کە جەختێکی زۆری لەسەر [[بازرگانی نێونەتەوەیی|بازرگانیی دەرەکی]] ھەیە؛ ھەر بۆیە وڵاتەکە ٣٥یەمین گەورەترین ئابووریی ناردنە لە جیھاندا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Hungary}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|تەکنۆلۆژیا|وزە}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} aovw5ej7ojl51zcsrchpddf6on0h0bf 0 294770 1586513 1578577 2026-05-24T10:27:38Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی پۆڵەندا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری پۆڵەندا]] 1578577 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی [[پۆڵەندا]]''' ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی پیشەسازیی داھات-بەرز و [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێن و گەشەسەندووە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/products/wdi-maps|سەردێڕ=WDI - The World by Income and Region |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180623005015/https://data.worldbank.org/products/wdi-maps |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=data.worldbank.org}}</ref> کە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|شەشەم گەورەترینە]] لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتیی ئەورووپادا]] بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی]] و پێنجەم گەورەترینە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕێکخراو بە پی پی پی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?sy=2016&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=47&pr1.y=8&c=946,914,137,962,181,913,921,943,963,918,138,142,964,182,960,423,968,935,942,939,936,961,172,132,915,184,134,174,144,146,944,176,136,186,926,112,967,941&s=NGDPD&grp=0&a=|سەردێڕ=404 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180708173238/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?sy=2016&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=47&pr1.y=8&c=946,914,137,962,181,913,921,943,963,918,138,142,964,182,960,423,968,935,942,939,936,961,172,132,915,184,134,174,144,146,944,176,136,186,926,112,967,941&s=NGDPD&grp=0&a= |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=www.imf.org}}</ref> پۆڵەندا خاوەنی خزمەتگوزارییە گشتییە بەرفراوانەکانە کە تایبەتمەندیی زۆربەی ئابوورییە پێشکەوتووەکانە، و یەکێکە لەو کەمە وڵاتانەی لە [[ئەورووپا|ئەورووپادا]] کە بۆ خوێندنی بەکالۆریۆس و خوێندنی باڵا پێویستی بە پارەی خوێندن نییە و خاوەنی چاودێریی تەندروستیی گشتیی گشتگیرە کە لە کاتی بەکارھێناندا بێبەرامبەرە. لە ساڵی ١٩٨٨ەوە، پۆڵەندا سیاسەتێکی لیبڕاڵیزەکردنی ئابووریی پەیڕەو کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Slay |یەکەم=Ben |ڕێکەوت=١٩٩٣|سەردێڕ=The Dilemmas of Economic Liberalism in Poland |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/152860 |journal=Europe-Asia Studies |بەرگ=٤٥|issue=2 |پەڕەکان=٢٣٧–٢٥٧|doi=10.1080/09668139308412088 |issn=0966-8136 |jstor=152860 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> بەڵام سیستمێکی پێشکەوتووی خۆشبژیویی گشتیی پاراستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gov.pl/web/family/family-800|سەردێڕ=Family 800 plus - Ministry of Family, Labour and Social Policy - Gov.pl website |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Ministry of Family, Labour and Social Policy |زمان=en-GB}}</ref> لە ئاستی جیھانیدا لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕێکخراو بە پی پی پی لە پلەی ٢٠ەمدایە، [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی لە پلەی ٢٠ەمدایە]]، و لە پلەی ٢١ەمدایە لە پێوەری ئاڵۆزیی ئابووریی ٢٠٢٣دا.<ref name="ECIranks">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://atlas.cid.harvard.edu/rankings|سەردێڕ=The Atlas of Economic Complexity by @HarvardGrwthLab |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Harvard' Growth Lab Viz Hub}}</ref> لەنێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، پۆڵەندا خاوەنی سیستمێکی دڵنیاییی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان لە ئاستی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٢٫٧٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییدا بووە]].<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Poland}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|پۆڵەندا}} [[پۆل:ئابووری پۆڵەندا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ehcylf76m5xf3k14ffozg2gjnqi9kx4 0 294782 1586443 1581597 2026-05-24T10:13:09Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ڤیێتنام]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ڤیێتنام]] 1581597 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی ڤیێتنام''' ئابوورییەکی بازاڕی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] سۆشیالیست-ئاڕاستەکراوی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]].<ref name="World Bank Socialist-Oriented Market Economy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cling |یەکەم=Jean-Pierre |دوایین٢=Razafindrakoto |یەکەم٢=Mireille |دوایین٣=Roubaud |یەکەم٣=Francois |ڕێکەوت=بەھاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Is the World Bank compatible with the "Socialist-oriented market economy"? |journal=Revue de la régulation: Capitalisme, institutions, pouvoirs |بەرگ=١٣|issue=13 |doi=10.4000/regulation.10081 |doi-access=free}}</ref> ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٣٣ەمین گەورەترین ئابوورییە]] لە جیھاندا بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی]] (GDP) و ٢٣ەمین گەورەترین ئابوورییە لە جیھاندا بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین (PPP). ئەوە وڵاتێکی خاوەن داھاتی سەروو-ناوەندە و تێچووی ژیانی نزمە. [[ڤیێتنام]] ئەندامی [[ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن|ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن]]، [[لێژنەی نەتەوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] و [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی]]یە. لە ناوەڕاستی ھەشتاکانەوە، لە ڕێگەی سەردەمی چاکسازیی دۆی مۆی (Đổi Mới)، ڤیێتنام گۆڕانکاریی لە ئابوورییەکی پلاندانراوی [[مەرکەزی|مەرکەزییەوە]] بۆ [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵ]] کردووە. پێشتر، [[ڤێتنامی باشووری|ڤیێتنامی باشووری]] پشتی بە یارمەتییەکانی ئەمریکا دەبەست، لەکاتێکدا [[ڤێتنامی باکووری|ڤیێتنامی باکووری]] و ڤیێتنامی یەکگرتووەوە تا کاتی [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]] پشتیان بە یارمەتییە [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستییەکان]] دەبەست.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Prybyla |یەکەم=Jan S. |ڕێکەوت=١٩٦٦|سەردێڕ=Soviet and Chinese Economic Aid to North Vietnam |journal=The China Quarterly |زمان=en |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |بەرگ=٢٧|پەڕەکان=٨٤–١٠٠|doi=10.1017/S0305741000021706}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Vietnam}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] noa2y167dtcrcdzsc4r7u885kmd8hhc 0 294784 1586441 1581738 2026-05-24T10:12:58Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ڕووسیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ڕووسیا]] 1581738 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئابوور|ئابووریی]] [[ڕووسیا]] ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنی]] داھات-بەرز،<ref name="auto8">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups|سەردێڕ=World Bank Country and Lending Groups – World Bank Data Help Desk |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=datahelpdesk.worldbank.org}}</ref> پیشەسازی کراو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100002206|سەردێڕ=industrial countries |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Oxford Reference |وتەگێڕانەوە="...and the countries of the former Soviet Union and Central and Eastern Europe, of which several, including Russia and the Czech Republic, are heavily industrialized."}}</ref> [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]] و بازاڕ-ئاڕاستەکراوە. خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|نۆیەم گەورەترین ئابووریی]] جیھانە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی (GDP) ڕواڵەتی و چوارەم گەورەترین ئابوورییە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (پی پی پی). بەھۆی ناجێگیریی نرخی ئاڵوگۆڕی دراوەوە، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیییەکەی وەک ئەوەی بە نرخە ڕواڵەتییەکان دەپێورێت بە توندی ھەڵبەز و دابەز دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Turak |یەکەم=Batasha |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2022/06/23/russias-ruble-is-at-strongest-level-in-7-years-despite-sanctions.html|سەردێڕ=Russia's ruble hit its strongest level in 7 years despite massive sanctions. Here's why |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230214005448/https://www.cnbc.com/2022/06/23/russias-ruble-is-at-strongest-level-in-7-years-despite-sanctions.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=CNBC}}</ref> ڕووسیا دوایین ئابووریی گەورە بوو کە پەیوەندی بە [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی]] (دەبلیوو تی ئۆ)و کرد، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا بووە ئەندام. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|مێژوو|سیاسەت|ڕووسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Russia}} [[پۆل:ئابووری ڕووسیا]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:CS1 uses Russian-language script (ru)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0rck0dyme56xs6bwhvtvpsck4tnnf21 0 294866 1586477 1577460 2026-05-24T10:18:18Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی قەتەر]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری قەتەر]] 1577460 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی [[قەتەر]]''' یەکێکە لە بەرزترینەکان لە جیھاندا لەسەر بنەمای جی دی پی بۆ ھەر تاکێک، کە بە شێوەیەکی گشتی لەنێوان دە دەوڵەمەندترین وڵاتانی ڕیزبەندیی جیھانی بۆ داتاکانی ساڵی ٢٠١٥ و ٢٠١٦دا جێگەی گرتووە کە لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی]]، [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، و [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە]] (ئای ئێم ئێف) کۆکراونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?year_high_desc=true|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=data.worldbank.org |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?sy=2016&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512,672,914,946,612,137,614,546,311,962,213,674,911,676,193,548,122,556,912,678,313,181,419,867,513,682,316,684,913,273,124,868,339,921,638,948,514,943,218,686,963,688,616,518,223,728,516,836,918,558,748,138,618,196,624,278,522,692,622,694,156,142,626,449,628,564,228,565,924,283,233,853,632,288,636,293,634,566,238,964,662,182,960,359,423,453,935,968,128,922,611,714,321,862,243,135,248,716,469,456,253,722,642,942,643,718,939,724,644,576,819,936,172,961,132,813,646,199,648,733,915,184,134,524,652,361,174,362,328,364,258,732,656,366,654,734,336,144,263,146,268,463,532,528,944,923,176,738,534,578,536,537,429,742,433,866,178,369,436,744,136,186,343,925,158,869,439,746,916,926,664,466,826,112,542,111,967,298,443,927,917,846,544,299,941,582,446,474,666,754,668,698&s=NGDPDPC&grp=0&a=&pr.x=50&pr.y=13|سەردێڕ=404 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=www.imf.org |زمان=en-US}}</ref> ھەندێک جار [[قەتەر]] بەوە دادەنرێت کە خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|سیستەمێکی ئابووریی تێکەڵە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.economicactivity.org/an-analysis-of-the-economic-system-of-qatar/|سەردێڕ=An Analysis of the Economic System of Qatar - Economic Activity |وێبگە=Economic Activity}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Qatar}} {{شریتی دەروازە|قەتەر|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} fy7s7o53jiv7mvuuigoyi64pfxoztqo 0 294867 1586495 1582030 2026-05-24T10:21:03Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی فەرەنسا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری فەرەنسا]] 1582030 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[فەڕەنسا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]] لەگەڵ بەشدارییەکی بەھێزی دەوڵەت لە کەرتە ستراتیژییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Prasad|یەکەم=Monica|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7OzkOJURFJIC&q=France+is+a+market+economy|سەردێڕ=The Politics of Free Markets: The Rise of Neoliberal Economic Policies in Britain, France, Germany, and the United States|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=[[University of Chicago Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٦٧٩٠٢-٠|پەڕە=٣٢٨|بەستەری نووسەر=Monica Prasad|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230114115709/https://books.google.com/books?id=7OzkOJURFJIC&q=France+is+a+market+economy|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|حەوتەم گەورەترین]] ئابووریی جیھانە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی و نۆیەم گەورەترین ئابوورییە بەپێی پی پی پی (PPP),<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October|سەردێڕ=World Economic Outlook Database, October 2022 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221024195215/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=IMF.org}}</ref> کە نزیکەی ٣٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی جیھان پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Pricewaterhousecoopers |ناونیشان=http://www.pwc.com/gx/en/issues/economy/global-economy-watch/projections.html|سەردێڕ=Global Economy Watch - Projections |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151019092523/http://www.pwc.com/gx/en/issues/economy/global-economy-watch/projections.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=PWC}}</ref> فەڕەنسا خاوەنی ئابوورییەکی جۆراوجۆرە، کە کەرتی خزمەتگوزاری بەسەریدا زاڵە (کە لە ساڵی ٢٠١٧دا ٧٨٫٨٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیییەکەی پێکدەھێنا)، لەکاتێکدا [[دووەم کەرتی ئابووری|کەرتی پیشەسازی]] ١٩٫٥٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی پێکدەھێنا و کەرتی یەکەم ١٫٧٪ی ماوەی پێکدەھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of France}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|فەڕەنسا}} [[پۆل:ئابووری فەڕەنسا]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] e1uyqbaz7xuttoah7ll4fsrcdsoht99 0 294868 1586473 1582180 2026-05-24T10:17:26Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی پاکستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری پاکستان]] 1582180 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پاکستان]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی تێکەڵی پەرەئەستێنە]] کە کەرتێکی کشتوکاڵیی بەرچاوی ھەیە. ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٤٢ەمین گەورەترینە]] لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی ڕواڵەتی و ٢٧ەمین گەورەترین ئابوورییە بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی) ھەتا ساڵی ٢٠٢٦. لە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|ڕووی پشکی ھەر تاکێکەوە]]، بەرھەمی ئابووریی پاکستان لە پلەی ١٦٢ەمدایە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی و ١٤٥ەم بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی پی پی پی.<ref name="WE">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=564,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGGDPRPPPPC,NGDPDPC,PPPPC,PCPIPCH,LUR,GGXWDG_NGDP,&sy=1980&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=imf.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/PAK|سەردێڕ=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/PAK |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}</ref> گەشەپێدانی ئابووری لە پاکستان جۆراوجۆرە و ناوەندەکانی گەشەکردن لە درێژاییی [[ڕووباری سیند]] ھەڵکەوتوون.<ref name="WB">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://siteresources.worldbank.org/PAKISTANEXTN/Resources/293051-1241610364594/6097548-1257441952102/balochistaneconomicreportvol2.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|پەڕە=١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://gecon.yale.edu/Pakistan.htm|سەردێڕ=Pakistan |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://arquivo.pt/wayback/20090720074224/http://gecon.yale.edu/Pakistan.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=arquivo.pt}}</ref> ناوەندە شارنشینە سەرەکییەکان کە ئابووریی جۆراوجۆریان ھەیە بریتین لە کراچی و ناوچە بەرفراوانەکەی [[پەنجاب، پاکستان|پەنجاب]]، لەوانەش فەیسەڵ ئاباد، [[لاھۆر]]، سیالکۆت، ڕاواڵپیندی، و گوجرانوالا. بە ژمارەیەکی زۆری دانیشتووان کە لە ٢٥٠ ملیۆن کەس تێدەپەڕێت، وڵاتەکە بەرامبەر بە کۆچبەری، کارەساتە سروشتییەکان، و ململانێ چەکدارییە ھەرێمییەکان ھەستیار بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Pakistan}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|پاکستان}} [[پۆل:ئابووری پاکستان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مەردوووەکان]] g1qhn3giykxd8bq63laxzc74u3t12t8 0 294869 1586562 1577458 2026-05-24T10:33:54Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بەنگلادیش]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بەنگلادیش]] 1577458 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[بەنگلادێش]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]].<ref name="Eco_info">—{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Riaz|یەکەم=Ali|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4y5-CwAAQBAJ&q=bangladesh+market+economy|سەردێڕ=Routledge Handbook of Contemporary Bangladesh|دوایین٢=Rahman|یەکەم٢=Mohammad Sajjadur|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٣٠٨٧٦-٨|پەڕە=١٦٥|بەستەری نووسەر=Ali Riaz}}</ref> وەک دووەم گەورەترین ئابووری لە باشووری ئاسیا، ئابوورییەکەی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٣٤ەمین گەورەترینە]] لە جیھاندا بەپێی نرخە ڕواڵەتییەکان، و ٢٥ەمین گەورەترینە بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین. بەنگلادێش لەلایەن دامەزراوە دارایییە جیاوازەکانەوە وەک یەکێک لە یازدە نەتەوەکەی دواتر دەبینرێت. لە بازاڕێکی سنوورییەوە بەرەو بازاڕێکی پەرەئەستێن دەگۆڕێت. بەنگلادێش ئەندامی ناوچەی بازرگانیی ئازادی باشووری ئاسیا و [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی]]یە. لە ساڵی داراییی ٢٠٢٤–٢٠٢٥دا، بەنگلادێش ڕێژەی گەشەی جی دی پی ٣٫٤٩٪ی تۆمار کرد، کە خاوترین ڕێژەیە لە ساڵانی دواییدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.thedailystar.net/business/news/bangladesh-economy-grew-349-fy25-4115516|سەردێڕ=Bangladesh GDP Growth FY25 {{!}} Bangladesh economy grew 3.49% in FY25 {{!}} The Daily Star |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Daily Star |زمان=en}}</ref> بەنگلادێش بڕیارە لە گرووپی وڵاتانی کەمتر گەشەسەندوو دەربچێت و لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٦دا دەچێتە پاڵ گرووپی [[وڵاتی پەرەئەستێن|وڵاتە پەرەئەستێنەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Sarwar |یەکەم=Md Rubaiyath |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/398284/why-is-dhaka-debating-bangladesh’s-ldc-graduation|سەردێڕ=Why is Dhaka debating Bangladesh’s LDC graduation? |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Dhaka Tribune]] |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Bangladesh}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} oj2t0ok3xx9l3rzuq96bl28vs4v9ryv 0 294870 1586491 1577677 2026-05-24T10:20:33Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بەڕازیل]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بەڕازیل]] 1577677 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[بەڕازیل]] خاوەنی ئابوورییەکی جۆراوجۆری [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. ئەوە گەورەترینە لە [[ئەمریکای لاتینی]] و [[نیوەگۆی باشوور]] بەپێی نرخە ڕواڵەتییەکان. ھەتا ساڵی ٢٠٢٦، ئەوە ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنی]] داھات سەروو-ناوەندە کە دووەم گەورەترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) لە [[ئەمریکاکان]] ھەیە بەپێی نرخە ڕواڵەتییەکان و یەکسانیی ھێزی کڕین. لە پلەی دەیەمین گەورەترین ئابووریی جیھاندایە بەپێی نرخە ڕواڵەتییەکان، و ٨ەمین گەورەترینە بەپێی پی پی پی (PPP).<ref name="IMFWEODE">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,980,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=NGDPD,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=IMF.org}}</ref><ref name="IMFWEODE2">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?a=1&c=001,998,&s=NGDPD,PPPGDP,PPPPC,PPPSH,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=IMF.org}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، بەپێی «فۆربز»، بەڕازیل ٧ەمین گەورەترین وڵاتی جیھان بوو بۆ ژمارەی ملیاردێرەکان. بەڕازیل یەکێکە لە دە دەوڵەتە پیشەسازییە سەرەکییەکانی جیھان بەپێی [[ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی کار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/%40ed_norm/%40relconf/documents/meetingdocument/wcms_867123.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> بەپێی [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە]] (ئای ئێم ئێف)، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتیی بەڕازیل ٢٫٦٤٢ تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی بووە؛ وڵاتەکە مێژوویەکی درێژی ھەیە لەوەی لەنێوان گەورەترین ئابوورییەکانی جیھاندا بێت و تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک ١٢٬٣١٣ دۆلاری ئەمریکی بووە.<ref name="IMFWEODE"/><ref name="IMFWEODE2"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Brazil}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|بەڕازیل}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 3092f6qpii760hp51227ipdxx48tids 0 294871 1586570 1577462 2026-05-24T10:35:03Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی تایوان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری تایوان]] 1577462 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[تایوان]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]. ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٢٢ەمین]] گەورەترینە لە جیھاندا بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی و ٢٠ەمین گەورەترینە بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین. تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک (پی پی پی) لە پلەیەکی بەرزدایە و ٨ەمینە لە جیھاندا، لەکاتێکدا تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی بۆ ھەر تاکێک ٣٠ەمینە لە جیھاندا. ئەم ڕێکخستنە گەورەیەی یەکسانیی ھێزی کڕین گەڕێنراوەتەوە بۆ زنجیرەکانی دابینکردنی خۆماڵیی تایوان، تێچووی ژیانی تا ڕادەیەک نزم، و بە تایبەتی بۆ ئەو تۆمەتانەی کە دەڵێن دۆلاری نوێی تایوان لە ڕێگەی دەستێوەردانی دراوەوە بە شێوەیەکی سیستماتیک بە کەمتر لە نرخی خۆی خەمڵێنراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.economist.com/leaders/2025/11/13/the-hidden-risks-in-taiwans-boom|سەردێڕ=The hidden risks in Taiwan’s boom |وێبگە=The Economist}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Setser |یەکەم=Brad W. |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.cfr.org/articles/taiwans-backdoor-currency-manipulation|سەردێڕ=Taiwan’s Backdoor Currency Manipulation {{!}} Council on Foreign Relations |وێبگە=Council on Foreign Relations}}</ref> ھەرچەندە بانکی ناوەندیی تایوان ئەم بانگەشانەی ڕەت کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cbc.gov.tw/en/cp-448-187368-a7876-2.html|سەردێڕ=Central Bank of the Republic of China-Press Releases-Statement Regarding The Economist's Recent Piece ''The Hidden Risks in Taiwan’s boom'' |وێبگە=Central Bank of the Republic of China (Taiwan)}}</ref> تایوان لەلایەن [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە]] لە گرووپی ئابوورییە پێشکەوتووەکاندا جێگیر کراوە، و لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] لە گرووپی ئابوورییە داھات-بەرزەکاندا دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weoselagr.aspx|سەردێڕ=404 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190314061223/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weoselagr.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Imf.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519#High_income/|سەردێڕ=World Bank Country and Lending Groups – World Bank Data Help Desk |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180111190936/https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519#High_income/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=datahelpdesk.worldbank.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Taiwan}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|چین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} jx2t5kv7fhuh9o6ufqd5d6xgh7eyie8 0 294872 1586525 1577463 2026-05-24T10:29:00Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی یۆنان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری یۆنان]] 1577463 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[یۆنان]] خاوەنی ئابوورییەکی [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووی]] داھات-بەرزە.<ref name="WEO groups">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Datasets/WEO/Groups-and-Aggregates-October-2025|سەردێڕ=Groups and Aggregates |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="World Bank">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups|سەردێڕ=World Bank Country and Lending Groups – World Bank Data Help Desk |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٥٠ەمین گەورەترینە]] لە جیھاندا، بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی (جی دی پی) ڕواڵەتیی ساڵانەی ٣٠٨ ملیار دۆلار.<ref name="WEO database">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0)|سەردێڕ=Data Explorer |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> لە ڕووی یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی)، یۆنان ٥٤ەمین گەورەترین ئابووریی جیھانە، بە بەرھەمی ساڵانەی ٤٨٩ ملیار دۆلار.<ref name="WEO database"/> ئەوە ١٦ەمین گەورەترین ئابوورییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] و یازدەیەم گەورەترینە لە [[ناوچەی یۆرۆ]].<ref name="Eurostat GDP">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/nama_10_gdp/default/table?lang=en |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٤}}</ref> بەپێی ئامارەکانی [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە]] بۆ ساڵی ٢٠٢٦، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی یۆنان بۆ ھەر تاکێک ٢٩٬٦٩٦ دۆلارە بە نرخی ڕواڵەتی و ٤٧٬١٧٥ دۆلارە بە یەکسانیی ھێزی کڕین.<ref name="WEO database"/> یۆنان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|دەوڵەتێکی خۆشبژیوی]]یە و لە ڕیزبەندییەکی تا ڕادەیەک بەرزدایە لەنێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دی لە ڕووی خەرجییە کۆمەڵایەتییەکانەوە، کە لە ساڵی ٢٠٢٤دا لە ئاستی ٢٣٫٧٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییدا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/en/topics/sub-issues/social-spending.html|سەردێڕ=Social spending |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Greece}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|یۆنان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} tsv717q1xo25ff7aob0uaj5h6h9z8jr 0 294874 1586459 1577464 2026-05-24T10:15:45Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کووبا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کووبا]] 1577464 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[کووبا]] خاوەنی ئابوورییەکی فەرمانیی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] کە کۆمپانیاکانی بەڕێوەبراو لەلایەن دەوڵەتەوە بەسەریدا زاڵن. پارتی کۆمۆنیستی کووبا ئاستێکی بەرزی کۆنترۆڵی کەرتی گشتی دەپارێزێت و کاریگەرییەکی بەرچاو بەسەر ئابووریی کووبادا دەسەپێنێت. دوورگەکە تێچووی ژیانی نزمە، گواستنەوەی گشتیی ھەرزانە، ھەروەھا پەروەردە، چاودێریی تەندروستی، و خۆراکی پاڵپشتیکراوی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Upside Down World |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://upsidedownworld.org/main/content/view/42/43/|سەردێڕ=Talking with Cubans about the State of the Nation (3/5/04) – Upside Down World |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|وێبگە=Upsidedownworld.org}}</ref> گەشەی ئابووریی کووبا لە ڕووی مێژووییەوە لاواز بووە بەھۆی کۆچی زۆری ھێزی کار، پشتبەستن بە ھاوردەکردن، قەیرانی بەردەوامی وزە، سزای بازرگانیی دەرەکی، و گەشتیاریی سنووردار لە کووبادا. ئابووریی دووانەیی کووبا بووەتە ھۆی زنجیرەیەک قەیرانی دارایی.<ref name=":14">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frank |یەکەم=Marc |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/cuba-us-relations-sour-island-needs-dollars-more-than-ever-2025-01-24/ |وێبگە=Reuters}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Cuba}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ehku88gvymsy4ctgszgcwt87hivotad 0 294875 1586489 1584009 2026-05-24T10:20:19Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی سینگاپوور]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری سینگاپوور]] 1584009 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی سینگاپوور''' ئابوورییەکی بازاڕی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]] لەگەڵ تایبەتمەندییە دیریژیستەکان.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Central Intelligence Agency |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109141540/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ministry of Trade and Industry Singapore |ناونیشان=http://www.mti.gov.sg/MTIInsights/Pages/Free%20Market%20System.aspx|سەردێڕ=Page Not Found |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151007040335/https://www.mti.gov.sg/MTIInsights/Pages/Free%20Market%20System.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Huff |یەکەم=W.G. |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥|سەردێڕ=What is the Singapore model of economic development? |journal=Cambridge Journal of Economics |doi=10.1093/oxfordjournals.cje.a035339 |issn=1464-3545}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nolan |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=١٩٩٠|سەردێڕ=Assessing economic growth in the Asian NICs |ناونیشان=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00472339080000031 |journal=Journal of Contemporary Asia |زمان=en |بەرگ=٢٠|issue=1 |پەڕەکان=٤١–٦٣|doi=10.1080/00472339080000031 |issn=0047-2336 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ئابووریی [[سینگاپوور]] بە بەردەوامی وەک کراوەترین، ڕکابەرترین و لایەنگرترین بازرگانی لە جیھاندا ڕیزبەند کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Economic Forum |ناونیشان=https://members.weforum.org/pdf/GETR10/GETR10-Overall-Rankings.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729221945/https://members.weforum.org/pdf/GETR10/GETR10-Overall-Rankings.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> ھەروەھا وەک ٣یەم کەمترین گەندەڵ لە جیھاندا دەبینرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190421141719/https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=transparency.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2012|سەردێڕ=Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130524040825/http://doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2012 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> سینگاپوور خاوەنی ڕێژەی کەمی باجە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٣|ناونیشان=http://www.heritage.org/index/Ranking.aspx|سەردێڕ=Index of Economic Freedom {{!}} The Heritage Foundation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090720010300/http://www.heritage.org/index/ranking.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٣|وێبگە=2013 Index of Economic Freedom}}</ref> و بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێکە لە جیھاندا لە ڕووی یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی). [[ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن]] (ئەی پێک) بارەگا سەرەکییەکەی لە سینگاپووردایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Singapore}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} necxiuz4bbcasx03l9xfzow4akwouga 0 294876 1586511 1577466 2026-05-24T10:27:22Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئیندۆنیزیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئیندۆنیزیا]] 1577466 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئیندۆنیزیا]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵە]] کە تایبەتمەندیی دیریژیستی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kim |یەکەم=Kyunghoon |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Indonesia's Restrained State Capitalism: Development and Policy Challenges |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00472336.2019.1675084 |journal=Journal of Contemporary Asia |بەرگ=٥١|issue=3 |پەڕەکان=٤١٩–٤٤٦|doi=10.1080/00472336.2019.1675084 |s2cid=211395480 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kim |یەکەم=Kyunghoon |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=Key Features of Indonesia's State Capitalism Under Jokowi |ناونیشان=https://journal.binus.ac.id/index.php/jas/article/view/9075 |journal=Jas (Journal of Asean Studies) |بەرگ=١٠|issue=2 |doi=10.21512/jas.v10i2.9075 |doi-access=free}}</ref> ئەوە یەکێکە لە ئابوورییە بازاڕە پەرەئەستێنەکان لە جیھاندا و گەورەترینە لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]. وەک وڵاتێکی خاوەن داھاتی سەروو-ناوەند و ئەندامێکی [[گرووپی ٢٠|جی ٢٠]]، [[ئیندۆنیزیا]] وەک وڵاتێکی تازە پیشەسازی کراو پۆلێن دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://g20.org/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> ئیندۆنیزیا خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٧ەمین گەورەترین ئابوورییە لە جیھاندا بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی]] و ٧ەمین گەورەترینە لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (پی پی پی). ئابووریی ئینتەرنێتی ئیندۆنیزیا لە ساڵی ٢٠٢٢دا گەیشتە ٧٧ ملیار دۆلاری ئەمریکی، و چاوەڕوان دەکرێت تا ساڵی ٢٠٢٥ لە سنووری ١٣٠ ملیار دۆلار تێپەڕێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Indonesia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} pgl0ex5yhivjo23595efdisey1tcb7j 0 294878 1586471 1584028 2026-05-24T10:17:15Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مالیزیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مالیزیا]] 1584028 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی [[مالیزیا]]''' ئابوورییەکی داھات سەروو-ناوەند، تازە پیشەسازی کراو، و [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]، کە تا ڕادەیەک کراوەیە و ئاڕاستەی دەوڵەتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Boulton |یەکەم=WilliaM |دوایین٢=Pecht |یەکەم٢=Michael |دوایین٣=Tucker |یەکەم٣=William |دوایین٤=Wennberg |یەکەم٤=Sam |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٩٧|ناونیشان=http://www.wtec.org/loyola/em/04_07.htm|سەردێڕ=ANGKA PETIR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181015231249/http://www.wtec.org/loyola/em/04_07.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.infernalramblings.com/articles/Malaysian_Economy/436/|سەردێڕ=Malaysia, A Statist Economy |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101007104445/http://www.infernalramblings.com/articles/Malaysian_Economy/436/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> لە پلەی ٣٤ەمین گەورەترین ئابووریی جیھاندایە لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پیی ڕواڵەتی]] و ٢٨ەمین گەورەترینە بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی). ھێزێکی کاری ١٧٫٥١ ملیۆن کەسی ھەیە کە بەرھەمداریی کاری کرێکارانی مالیزی لە پلەی ٦٢ەمین بەرزتریندایە لە جیھاندا و بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزترە لە [[چین]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[ڤیێتنام]]، و [[فلیپین]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ilostat.ilo.org/topics/labour-productivity/|سەردێڕ=Statistics on labour productivity - ILOSTAT}}</ref> ئابووریی مالیزی یەکگرتنی ستوونی و ئاسۆیی لە چەندین پیشەسازیی پەیوەست بە ھەناردەکردن پەرەپێداوە لەکاتێکدا پشکێکی بەرچاوی بازاڕی جیھانی بۆ بەرھەمە دروستکراوەکان و کاڵاکان لە [[سووڕی یەکگرتوو]]، [[نیمچەگەیەنەر]]، و ڕۆنی پاڵمەوە تاوەکو گازی سروشتیی شلکراوە بەدەستھێناوە. مالیزیا ٣٥ەمین ئابووریی چڕی بازرگانییە لە ئاستی جیھاندا؛ بەرزترە لە وڵاتانی وەک [[دانمارک]]، [[نەرویژ]]، [[ئەڵمانیا]]، و [[سوێد]] بە کۆی گشتیی چالاکییە بازرگانییەکان کە ١٣٢٪ی جی دی پییەکەیەتی، لەکاتێکدا لەوەتەی ساڵی ١٩٩٨ەوە زیادەی بازرگانیی بەردەوامی تۆمار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NE.TRD.GNFS.ZS?locations=MY|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=data.worldbank.org |زمان=en}}</ref> ئابوورییەکەی کە زۆر بەھێز و جۆراوجۆرە، بەھای ھەناردەکردنی باشترکراوی بەدەستھێناوە بەتایبەت بۆ بەرھەمە [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو|تەکنۆلۆژیا-بەرزەکان]] کە نزیکەی ٦٦ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ھەناردەکردنی وڵاتەکە پێکدەھێنن، کە سێیەم بەرزترینە لە ئاسیان. وڵاتەکە ھەروەھا [[ھەناردەکردن|ھەناردەی]] دووەم گەورەترین قەبارە و بەھای بەرھەمەکانی ڕۆنی پاڵم لە ئاستی جیھاندا دەکات، لە دوای [[ئیندۆنیزیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://atlas.media.mit.edu/en/profile/hs92/1511/|سەردێڕ=The Observatory of Economic Complexity |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170830002423/http://atlas.media.mit.edu/en/profile/hs92/1511/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> جگە لەوەش، مالیزیا پەیوەندییەکی گرنگە لە بازاڕی جیھانیی نیمچەگەیەنەردا و سێیەم گەورەترین ھەناردەکاری ئامێرە نیمچەگەیەنەرەکانە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://oec.world/en/profile/hs/semiconductor-devices/|سەردێڕ=The Observatory of Economic Complexity |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Observatory for Economics Complexity |زمان=en}}</ref> بۆ ئەم مەبەستە، مالیزیا پلانێکی تەماحکارانەی ئاشکرا کردووە بۆ بەئامانجگرتنی زیاتر لە ١٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە وەبەرھێنان بۆ پیشەسازیی نیمچەگەیەنەرەکەی کاتێک خۆی وەک ناوەندێکی بەرھەمھێنانی جیھانی جێگیر دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Malaysia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} o1pq8xqchs62nx4wdmiu191lfg07t75 0 294879 1586409 1576956 2026-05-24T09:52:51Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی نێجیریا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری نێجیریا]] 1576955 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووریی نێجیریا''' ئابوورییەکی داھات نزم-ناوەند، [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵ]] و بازاڕێکی پەرەئەستێنە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Duntoye |first=Sunday Joseph |ڕێکەوت=2020-10-08 |ناونیشان=https://www.africaportal.org/publications/lived-poverty-rise-nigerians-rate-government-performance-poor/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221111062417/https://www.africaportal.org/publications/lived-poverty-rise-nigerians-rate-government-performance-poor/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-11 |وێبگە=Africa Portal}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Healthcare |first=Expatriate |ڕێکەوت=2017-12-09 |ناونیشان=https://www.expatriatehealthcare.com/much-cost-live-nigeria/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221111062500/https://www.expatriatehealthcare.com/much-cost-live-nigeria/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 November 2022 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-11 |وێبگە=Expatriate Group |زمان=en-US}}</ref> لەگەڵ کەرتە گەشەسەندووەکانی بەرھەمھێنان، دارایی، خزمەتگوزاری، پەیوەندییەکان، تەکنەلۆژیا، و کات بەسەربردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nigeria-consulate-frankfurt.de/English/Business/Economy/economy.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730223531/http://www.nigeria-consulate-frankfurt.de/English/Business/Economy/economy.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 July 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-28 |وێبگە=nigeria-consulate-frankfurt.de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-04-19 |ناونیشان=https://www.usaid.gov/nigeria/economic-growth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210319144934/https://www.usaid.gov/nigeria/economic-growth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 March 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=[[USAID]] |زمان=en}}</ref> ئەوە وەک [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٥٢ەمین گەورەترین ئابووری لە جیھاندا لە ڕووی جی دی پیی ڕواڵەتی]]، دووەم گەورەترین لە ئەفریقا لە ڕووی یەکسانیی ھێزی کڕین، و ١٩ەمین گەورەترین لە ڕووی یەکسانیی ھێزی کڕین ڕیزبەند کراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] 5gcrjao6vz1prlda81rkzkso3n0a9u8 0 294882 1586416 1577468 2026-05-24T09:53:27Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی جەزائیر]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری جەزائیر]] 1577468 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی [[جەزائیر]] ئابوورییەکی بازاڕی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/algeria|سەردێڕ=Algeria: Introduction}}</ref> لەوەتەی سەربەخۆیی لە ساڵی ١٩٦٢ەوە، جەزائیر پڕۆژە ئابوورییە سەرەکییەکانی دەستپێکردووە بۆ بنیاتنانی بنکەیەکی پیشەسازیی چڕ. لەگەڵ ئەوەشدا، سەرەڕای ئەم دەستکەوتە سەرەکییانە (پەروەردەی گشتگیر و پڕۆژەکانی ژێرخان)، ئابووریی جەزائیر بە چەندین قۆناغی ناجێگیریدا تێپەڕیوە. لە ساڵانی ١٩٨٠دا، ئابووریی جەزائیر ڕووبەڕووی سەختیی گەورە بووەوە. زۆربوونی نەوت لە ساڵانی ١٩٨٠دا لێدانێکی توندی لە ئابوورییەکی بە کردەوە کرێخۆر دا، لە ماوەی پلانی دژە-کەمی و جێگیرکردندا. لە سەرەتای ساڵانی ١٩٩٠دا، جەزائیر دەستی بە زنجیرەیەک چاکسازیی پێکھاتەیی کرد، کە گۆڕانکاری بۆ ئابووریی بازاڕی کردە واقیع. ئابووریی جەزائیر بە شێوەیەکی بەرز بە پشتبەستن بە داھاتەکانی [[ھایدرۆکاربۆن]] دەمێنێتەوە، کە نوێنەرایەتیی ٦٠٪ی داھاتی حکوومەت و ٩٠٪ی داھاتی ھەناردەکردن دەکات، بەڵام وڵاتەکە بە چڕی کار دەکات بۆ ھەمەجۆرکردن و دامەزراندنی پیشەسازییەکی کێبڕکێکاری نێونەتەوەیی. ڕاپۆرتی ٢٠١٧ لەسەر جەزائیر لەلایەن کۆمپانیای ھەواڵگریی بازرگانی و ڕاوێژکاری ئۆکسفۆرد بزنێس گرووپ (ئۆ جی بی)، تیشک دەخاتە سەر ئەو ھەوڵانەی کە وڵاتەکە تەرخانی کردووە بۆ بەھێزکردن و ھەمەجۆرکردنی ئابوورییەکەی لە بەرامبەر دابەزینی نرخی نەوتدا. ڕاپۆرتەکە تیشک دەخاتە سەر بەشدارییە گەشەسەندووەکەی کەرتی تایبەت لە جی دی پی، بەتایبەتی ڕۆڵی کۆمپانیا بچووک و ناوەندەکان (ئێس ئێم ئییەکان) کە لەلایەن ڕێوشوێنە نوێیەکانەوە پشتگیری دەکرێن؛ ھەروەھا کەرتی خزمەتگوزارییە دارایییەکان، کە پێشکەوتنی ئەرێنی وەک ناساندنی پارەدانە ئۆنلاینەکانی بەخۆوە بینیوە. سەرەڕای ھەوڵە دراوەکان، وڵاتەکە ھێشتا ڕووبەڕووی ژمارەیەک کێشەی کورتخایەن دەبێتەوە، لەوانە پێویستی بە ھەمەجۆرکردنی ئابووری، بەھێزکردنی چاکسازییە سیاسی، ئابووری و دارایییەکان، باشترکردنی کەش و ھەوای بازرگانی و کەمکردنەوەی نایەکسانیی کۆمەڵایەتی لە نێوان ناوچەکاندا، بە مەبەستی گەیشتن بە گەشەیەکی ئابووریی باشتر. جەزائیر خاوەنی سێ لایەنی بەھێزی وزە، کانزا و کشتوکاڵە بۆ ئەوەی لە مەودای درێژدا بەشدار بێت لە کۆنترۆڵکردنی قەیرانەکانی دابینکردن لە وزە، خاکە دەگمەنەکان (کانزاکانی بەسوود بۆ تەکنەلۆژیا) و خۆراکدا. ڕاپۆرتی [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]] لەسەر ئابووریی جەزائیر کە لە ساڵی ٢٠٢٣دا بڵاوکراوەتەوە، داوای خێراکردنی چاکسازییە دامەزراوەیی و ماکرۆ-ئابوورییەکان دەکات، و وێنەیەکی ئەرێنی بۆ ئابووریی وڵاتەکە دەکێشێت. بانکی جیھانی ئاماژە بەوە دەکات کە دەرچوونی «یاسای وەبەرھێنان»ی نوێ لە ساڵی ٢٠٢٢ و بڵاوکردنەوەی ڕێسا جێبەجێکارییەکانی، ھەڵوەشاندنەوەی یاسای ٥١/٤٩ بۆ کەرتە نا-ستراتیژییەکان لە ساڵی ٢٠٢٠، و بڵاوکردنەوەی «یاسای ھایدرۆکاربۆنەکان»ی نوێ لە ساڵی ٢٠١٩دا ھەنگاوی ئەرێنین، بەڵام دەبێت ڕووبەڕووی سیستەمەکە ببنەوە، لەوانە بیرۆکراسییە پەکخەرەکە، بە ڕوونییەکی زیاتر لە سیاسەتی کۆمەڵایەتی-ئابووریدا. بەردەوامبوون لە جێبەجێکردنی بەرنامەکانی چاکسازیی پێکھاتەیی حکوومەت، دروستکردنی کرانەوەیەکی زیاتر بۆ کەرتی تایبەت، باشترکردنی کێبڕکێی ئابووری، و بەھێزکردنی وەبەرھێنان لە سەرمایەی مرۆییدا ھەموویان پێویستن بۆ گەشەکردن و خۆڕاگریی ئابووریی جەزائیر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2023/01/04/algerian-economy-staying-the-course-for-transition|سەردێڕ=Algerian Economy: Staying the Course for Transition |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=World Bank |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Algeria}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|وزە}} [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ictpxdwywptyawb6mbxvu9984gb1fd4 0 294884 1586483 1577472 2026-05-24T10:19:34Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کازاخستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کازاخستان]] 1577472 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ئابووریی کازاخستان''' گەورەترینە لە [[ئاسیای ناوەندی]] چ لەسەر بنەمای ڕەھا و چ لەسەر بنەمای پشکی ھەر تاکێک. ھەتا ساڵی ٢٠٢٣، [[کازاخستان]] زیاتر لە ٣٧٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی وەبەرھێنانی دەرەکی ڕاکێشاوە لەوەتەی بووەتە کۆمارێکی سەربەخۆ دوای ھەڵوەشاندنەوەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ی پێشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Kazakhstan}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری کازاخستان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fs3ti90x0y8g2612n0a900e8rjc3kgk 0 294885 1586573 1576969 2026-05-24T10:35:30Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کیرالا]] گواستەوە بۆ [[ئابووری کیرالا]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1576968 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووریی [[کێرالا]]''' ١١ەمین گەورەترینە لە ھیندستان، بە بەرھەمی ناوخۆییی گشتیی ویلایەت (جی ئێس پی)ی ساڵانەی ١٣٫١١ لاک کرۆر (١٥٧٫٤٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی) لە ٢٠٢٤–٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://prsindia.org/budgets/states/kerala-budget-analysis-2024-25 |ڕێکەوتی سەردان=2024-12-16 |وێبگە=PRS Legislative Research |زمان=en-US}}</ref> جی ئێس پی بۆ ھەر تاکێکی [[کێرالا]] لە ھەمان ماوەدا {{INRConvert|372783}}یە، کە شەشەم گەورەترینە لە ھیندستان.<ref name="PRSIndia-KeralaBudget2023-24">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 February 2023 |ناونیشان=https://prsindia.org/files/budget/budget_state/kerala/2023/KL_State_Budget_Analysis_2023-24.pdf |ڕێکەوتی سەردان=7 February 2023 |وێبگە=[[PRS Legislative Research]]}}</ref> لە ٢٠١٩–٢٠دا، کەرتی سێیەم نزیکەی ٦٣٪ی جی ئێس ڤی ئەیی (GSVA) ویلایەتەکەی دابین کردووە، بە بەراورد بە ٢٨٪ لەلایەن [[دووەم کەرتی ئابووری|کەرتی دووەم]]، و ٨٪ لەلایەن کەرتی یەکەمەوە.<ref name="eco">{{Cite book|url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2021-01/English-Vol-1_0.pdf|title=Economic Review 2020 - Volume I|publisher=Kerala State Planning Board|year=2021|location=Thiruvananthapuram}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} plalgv9j2yida6lv4b9ji0r1dxrnsyo 0 294888 1586552 1582875 2026-05-24T10:31:53Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئوسترالیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئوسترالیا]] 1582875 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئوسترالیا]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Griggs|یەکەم=Lynden|سەردێڕ=Commercial and economic law in Australia|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Kluwer Law International|ئەوانی تر=John McLaren, James Scheibner, George Cho, E. Eugene Clark|ژپنک=٩٧٨-٩٤-٠٣٥-٠٧٠١-٩|edition=3rd|شوێن=Alphen aan den Rijn, the Netherlands|پەڕە=٣٣٧|oclc=١١٠١١٧٧٣٢٩|وتەگێڕانەوە=Australia is a mixed market economy}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nieuwenhuysen|یەکەم=John|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bAyB2IQWGREC&q=australian+market+economy|سەردێڕ=Reshaping Australia's Economy: Growth with Equity and Sustainability|دوایین٢=Lloyd|یەکەم٢=Peter|دوایین٣=Mead|یەکەم٣=Margaret|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠١١٢٠-٤|پەڕە=١٧٩}}</ref> ھەتا ساڵی ٢٠٢٥، ئوسترالیا [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٥ەمین گەورەترین ئابووریی نیشتمانی]] بوو بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پیی ڕواڵەتی]] ([[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]])،<ref name="gdp-rank">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-ranking-table|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=World Bank Open Data|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180209055842/https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-ranking-table|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ٢٢ەمین گەورەترین بەپێی جی دی پیی ڕێکخراو بە پی پی پی،<ref name="gdpPPP-rank">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-PPP-based-table|سەردێڕ=GDP ranking, PPP based {{!}} Data|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=World Bank Open Data|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180110194932/https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-PPP-based-table|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ٢١ەمین گەورەترین ھەناردەکاری کاڵا و ٢٤ەمین گەورەترین ھاوردەکاری کاڵا بوو.<ref name="ciafactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/australia/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109090604/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/australia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=[[The World Factbook]]}}</ref> ئوسترالیا ڕیکۆردی درێژترین ماوەی [[گەشەی ئابووری|گەشەی جی دی پیی]] بێپچڕانی لە [[وڵاتی پێشکەوتوو|جیھانی پێشکەوتوودا]] بەدەستھێنا لە وەرزی داراییی ئازاری ٢٠١٧دا. ئەمە ١٠٣ەمین وەرز و ٢٦ەمین ساڵ بوو لەوەتەی وڵاتەکە ڕووبەڕووی پاشەکشەیەکی تەکنیکی ببووەوە.<ref name="smh-Bagshaw-201706">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bagshaw |یەکەم=Eryk |دوایین٢=Massola |یەکەم٢=James |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.smh.com.au/business/the-economy/gdp-australia-grabs-record-for-longest-time-without-a-recession-20170606-gwm0o2.html|سەردێڕ=GDP: Australia grabs record for longest time without a recession |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=[[The Sydney Morning Herald]]}}</ref> ھەتا حوزەیرانی ٢٠٢١، جی دی پیی وڵاتەکە بە ١٫٩٨ تریلیۆن دۆلار خەمڵێنرابوو.<ref name="abs-ecoIndicators">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.abs.gov.au/statistics/economy/key-indicators|سەردێڕ=Key economic indicators {{!}} Australian Bureau of Statistics |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Australia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} tezppl6b4y2g203iys4x093rvo9bmq1 0 294889 1586403 1576977 2026-05-24T09:51:00Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئوکرانیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئوکرانیا]] 1576976 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی [[ئوکراینا]] ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. زۆرێک لە پێکھاتەکانی ئابوورییەکی گەورەی ئەورووپای تێدایە، وەک زەوییە کشتوکاڵییە دەوڵەمەندەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.wto.org/english/res_e/publications_e/wtr13_e.htm |ڕێکەوتی سەردان=26 January 2014}}</ref> بنکەیەکی پیشەسازیی باش پەرەپێدراو، ھێزی کاری زۆر ڕاھێنراو، و سیستمێکی پەروەردەیی باش.<ref name="UE The Underachiever">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=9 March 2012 |ناونیشان=http://carnegieendowment.org/2012/03/09/underachiever-ukraine-s-economy-since-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121004084742/http://carnegieendowment.org/2012/03/09/underachiever-ukraine-s-economy-since-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 October 2012}}</ref> ئوکراینا خاوەنی نیشتەنییە [[کانزایی|کانزایییە]] گەورەکانە لە سەرانسەری خاکەکەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Liventseva |first=Hanna |ڕێکەوت=2022-05-17 |ناونیشان=https://www.icog.es/TyT/index.php/2022/05/the-mineral-resources-of-ukraine/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-03-17 |وێبگە=Tierra y Tecnología |زمان=es}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] e3e5t25bx6ajb4mk4ljm1i7fisr27mh 0 294891 1586467 1577470 2026-05-24T10:16:49Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی گویانا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری گویانا]] 1577470 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی [[گویانا]] یەکێکە لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکانی جیھان، بە گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) کە ١٠٫٣٪ بووە لە ساڵی ٢٠٢٥دا. لە ساڵی ٢٠٢٥دا، [[گویانا]] خاوەنی تێکڕای [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|بەرھەمی ناوخۆیی]] بۆ ھەر کەسێک (ھاوتاکانی ھێزی کڕین) ٩٤٬٢٦٠ دۆلاری نێودەوڵەتی بوو. ئابووریی گویانا لە ساڵی ٢٠١٥دا گۆڕانکاریی بەسەردا ھات بە دۆزینەوەی کێڵگەیەکی نەوتی دەریایی لە ئاوەکانی وڵاتەکەدا کە نزیکەی {{Cvt|190|km}} لە جۆرج تاونەوە دوورە، و یەکەمین ڕاکێشانی [[نەوت|نەوتی خاوی]] ئاستی بازرگانی لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩دا ئەنجام درا و بۆ پاڵاوتن ڕەوانەی دەرەوە کرا.<ref name="Nasdaq">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasdaq.com/articles/the-five-fastest-growing-economies-in-the-world-2020-10-16 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Nasdaq.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Guyana}} {{شریتی دەروازە|ئەمریکای لاتین|ئابووری}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} mpm22s4v3ea8nixoz6u3ewhjjr33fom 0 294892 1586575 1581215 2026-05-24T10:36:19Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کرواتیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کرواتیا]] 1581215 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[کرواتیا]] خاوەنی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی تێکەڵی زۆر پێشکەوتووە]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dpad/wp-content/uploads/sites/45/WESP2019_BOOK-web.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190224232544/https://www.un.org/development/desa/dpad/wp-content/uploads/sites/45/WESP2019_BOOK-web.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.oecd.org/en/countries/croatia.html|سەردێڕ=Croatia |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=OECD |زمان=en |وتەگێڕانەوە=Since its independence in 1991 and its transformation into a market economy, Croatia has led the way for regional peers with a reform agenda that paved the way for its EU accession in 2013. Croatia also plays a central role in the OECD’s South East Europe Regional Programme, engaging in project collaboration and sharing policies and good practices in the regional policy dialogue and peer learning activities. Croatia co-organises the OECD Dubrovnik Talks as part of its annual Dubrovnik Forum, playing a leading role advancing social, economic and environmental reforms in South East Europe.}}</ref> یەکێکە لە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|گەورەترین ئابوورییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]] بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی.<ref name="GDP IMF">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=NGDPD,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=IMF.org}}</ref><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=960,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=IMF.org}}</ref> ئاستێکی بەرزی ھاوشێوەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک لە ناوچەکەدا دەپارێزێت.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://atlas.hks.harvard.edu/countries/191/None|سەردێڕ=The Atlas of Economic Complexity by @HarvardGrwthLab |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Atlas of Economic Complexity by Harvard University |زمان=en |وتەگێڕانەوە=Croatia⁩ is ⁨a high-income⁩ country, ranking as the ⁨⁨42nd⁩ richest economy⁩ per capita out of 145 studied. Its ⁨3.84 million⁩ inhabitants have a GDP per capita of ⁨$21,520⁩⁨ (⁨$46,005⁩ PPP; ⁨2023⁩)⁩. GDP per capita growth has averaged ⁨4.8%⁩ over the past five years, ⁨above⁩ regional averages.}}</ref> ئابوورییەکی کراوەیە لەگەڵ سیاسەتی دەرەوەی گونجاو، کە زۆر پشت بە بازرگانیی نێونەتەوەیی لە ئەورووپادا دەبەستێت. لەناو کرواتیادا، گەشەپێدانی ئابووری لە نێوان شارستانەکانیدا دەگۆڕێت، کە بەھێزترین گەشە لە ناوەڕاستی کرواتیا و ناوەندە دارایییەکەی واتە [[زاگرێب]] دایە. خاوەنی ئاستێکی زۆر بەرزی گەشەپێدانی مرۆیی، ئاستی نزمی ناھاوسەنگی لە داھات، و [[جۆرێتی ژیان|جۆرێتییەکی بەرزی ژیانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Subnational HDI - Subnational HDI - Table - Global Data Lab |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=hdi.globaldatalab.org |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/croatia-market-overview|سەردێڕ=Croatia - Market Overview |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[International Trade Administration|بەڕێوەبەرایەتیی بازرگانیی نێونەتەوەیی]] |زمان=en}}</ref> بازاڕی کاری کرواتیا بەردەوام ناچالاک بووە، لەگەڵ کەشێکی وەبەرھێنانی پەرەنەسەندوو و سیستمێکی باجی کۆمپانیا و داھاتی نەکاریگەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.doingbusiness.org/content/dam/doingBusiness/country/c/croatia/HRV.pdf|سەردێڕ=404 Error - Page Not Found |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=World Bank Group}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/News/Articles/2017/09/18/na091917-croatian-economy-be-dynamic-not-only-in-tourism|سەردێڕ=Croatian Economy: Be Dynamic, Not Only in Tourism |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=IMF |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Croatia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} q0hb9k6ouh9k66lvqfzrs40h4nkosdn 0 294925 1586322 1580987 2026-05-23T23:21:01Z Pirehelokan 5097 پێویست بە دانانی گشت پەیامەکە ناکات. دەقی پەیامەکە لە ناوەرۆکی وتارەکە زۆرتر بوو! 1586322 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:غەزال مەولان.png|وێنۆک|200px|وێنەیەکی غەزال مەولان لە کاتی پێشمەرگایەتیدا]] '''غەزال مەولان''' پێشمەرگەیەکی کوردی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]] بوو کە بەسەرھاتی کوژرانی بەدەستی ئێران سەرنجێکی زۆری ڕاکێشا و کاردانەوەیەکی زۆری لێکەوتەوە. ڕوژی سێشەممە ١٤ی نیسانی ٢٠٢٦، لە ئەنجامی ھێرشێکی درۆنیی ئێران بۆ سەر کەمپی سوورداش، غەزال مەولان بریندار بوو و دواتر گەیێندرایە [[سلێمانی]]، بەڵام لەوێ گیانی لەدەست دا. == ژیاننامە == غەزال مەولان چەپەرئاباد لەدایکبووی [[مەھاباد]] و لە کاتی کوژرانیدا تەمەنی ١٩ ساڵ بوو. ئەو پێشمەرگەی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Hengaw: Wounded Peshmerga dies after IRGC drone strike on Komala camp |ناونیشان=https://hengaw.net/en/news/2026/04/article-44}}</ref> == برینداربوون و کوژران == [[پەڕگە:ڕێوڕەسمی بەخاکسپاردنی غەزال مەولان.jpg|وێنۆک|ڕێوڕەسمی بەخاکسپاردنی غەزال مەولان لە نیسانی ٢٠٢٦]] سەرەڕای ڕاگەیاندنی ئاگربەستێکی دوو حەفتەیی لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕاپۆرتی هەنگاو لەسەر بەردەوامیی هێرشە هاژەکی و درۆنییەکانی سوپای پاسداران بۆ سەر کەمپەکانی حیزبە کوردستانییەکان؛ ١٨ هێرش دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەست |ناونیشان=https://hengaw.net/ku/news/2026/04/article-33}}</ref> لە ١٤ی نیسانی ٢٠٢٦دا، ئێران ھێرشێکی درۆنی دەکاتە سەر کەمپی سوورداش کە تێیدا سێ پێشمەرگەی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵە]] لەوانە غەزال مەولان بریندار دەبن. دوای برینداربوونی غەزال لەگەڵ دوو پێشمەرگەی تر، گشتیان دەبرێنە سلێمانی بۆ چارەسەری پزیشکی. سەرەتا دەبرێنە نەخۆشخانەیەکی حکوومی کە دوانیان وەردەگرێت، بەڵام لەبەر نەبوونی کەلوپەلی پێویست غەزال مەولان لەوێ وەرناگیرێ. دواتر غەزال دەبرێتە بەر [[نەخۆشخانەی بەخشین]]. لەوێ ستافی نەخۆشخانەکە ڕێگری دەکەن لەوەی غەزال ببرێتە ژوورەوە و دەگوترێ ئەمە بوو بە ھۆکاری گیان لەدەستدانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Who was Ghazal Molan? NDTV |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/who-was-ghazal-molan-youngest-woman-in-kurdish-peshmerga-ranks-dies-after-irgc-strike-11379309}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}</ref> ئەم بابەتە ھەرایەکی زۆری لە میدیا و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان نایەوە و ڕەخنەی زۆری لێ کەوتەوە. حکوومەتی ھەرێمی کوردستان بڕیاری دا بەدواداچوونی بۆ بکا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=وەزیری تەندروستی: دۆسیەی غەزال مەولان بەبێ سزادانی کەمتەرخەمان تێناپەڕێت |ناونیشان=https://sorani.anf-news.com/کوردستان/wzyry-tndrwsty-dsyy-ghzal-mwlan-bb-szadany-kmtrkhman-tnapt-86304}}</ref> == کاردانەوەکان == لەدوای کاردانەوەیەکی زۆر لە فەزای گشتی و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، وەزیری تەندروستیی ھەرێمی کوردستان بڕیاری بەدواداچوونی بۆ کەیسەکە دا.<ref name=":0"/> [[شاناز ئیبراھیم ئەحمەد]]، سیاسەتوانی کورد و [[خانمی یەکەمی عێراق|خانمی یەکەمی پێشووی عێراق]] لە پەیامێکی ھاوخەمی بۆ کوژرانی غەزال مەولان ڕایگەیاند خوێنی غەزال بە ناحەق ڕژاوە و ئەو شەھیدی کوردستانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.kurdsat.tv/ckb/news/24/58198|سەردێڕ=شاناز ئیبراهیم ئەحمەد: خوێنی بە ناحەق رژاوی غەزاڵ مەولان نیشتمانی رەنگین کرد|بڵاوکەرەوە=[[کوردسات]]|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|مافەکانی مرۆڤ|کوردستان}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] 86dcuodpoonnlzbchg5n09i5ipua6vb 0 294935 1586469 1577834 2026-05-24T10:17:03Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئۆزبەکستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئۆزبەکستان]] 1577834 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی [[ئۆزبەکستان]]، کە پێشتر ئابوورییەکی فەرمانیی شێوازی سۆڤیەتی بوو، گۆڕانکاریی بەسەردا ھاتووە کە زیاتر لەگەڵ ئابوورییەکی بازاڕدا دەگونجێت.<ref name="ciaworldfactbook2019">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uzbekistan/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210203042919/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uzbekistan/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=The World Facebook}}</ref> لەژێر ئیدارەی [[ئیسلام کەریمۆڤ]]دا، توانای گۆڕینەوەی دراو سنووردار کرابوو، ھاوردەکردن کۆنترۆڵ کرابوو و سنوورەکانی ئۆزبەکستان لەگەڵ دراوسێکانی [[کازاخستان]]، [[قرغیزستان]]، و [[تاجیکستان]] بە شێوەیەکی پچڕپچڕ داخرابوون. لە کاتی ھەڵبژاردنی [[شەوکەت میرزیایێڤ|سەرۆک شەوکەت میرزیایێڤ]]ەوە، چاکسازیی ئابووری و کۆمەڵایەتی بۆ ھاندانی گەشەپێدان و مۆدێرنکردنی وڵاتەکە جێبەجێ کراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://fpc.org.uk/economic-reforms-in-uzbekistan-achievements-problems-perspectives/|سەردێڕ=Economic reforms in Uzbekistan: Achievements, problems, perspectives}}</ref> دامەزراوە دارایییە نێونەتەوەیییەکان، لەوانە ئی بی ئاڕ دی، بانکی گەشەپێدانی ئاسیایی و [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]]، پشتیوانی لە پڕۆسەی چاکسازی دەکەن و ئامادەیی خۆیان لە وڵاتەکەدا زیاد کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://moderndiplomacy.eu/2022/11/03/uzbekistan-welcomes-global-investors-and-ifis-to-economic-forum/|سەردێڕ=Uzbekistan welcomes global investors and IFIs to Economic Forum}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Uzbekistan}} [[پۆل:ئابووری ئۆزبەکستان]] 9mvfzs4q7qcdaugobwlpyleyfdkvsb2 0 294937 1586455 1577843 2026-05-24T10:14:32Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەرژەنتین]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەرژەنتین]] 1577843 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووریی ئەرژەنتین دووەم گەورەترین ئابووریی ئەمریکای باشوورە، لە دوای [[بەڕازیل]] دێت. [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ڕێگەی [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی]] ئەرژەنتین بە «زۆر بەرز» پۆلێن دەکات، کە ئەمەش ڕەنگدانەوەی دانیشتووانێکی خوێندەوار، کشتوکاڵی ھەناردەکار، و پیشەسازییەکی جۆراوجۆرە. [[سەرچاوەی سروشتی|سەرچاوە سروشتییە]] دەوڵەمەندەکان پاڵپشتی ئابوورییەکە دەکەن، ھەرچەندە کارکردنی ئابوورییەکە ناجێگیر بووە - گەشەی خێرا و سستبوون لەدوای یەک دێن - بەتایبەتی لە کۆتایییەکانی سەدەی بیستەمەوە - کە بووەتە ھۆی ناھاوسەنگی لە داھات و ھەژاری.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەمریکای لاتین|ئەرژەنتین|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Argentina}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشان پێویستە]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] c0f7qfpw747466gc6kx6rtc4fnhd5xb 0 294938 1586487 1577835 2026-05-24T10:20:05Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئایسلەند]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئایسلەند]] 1577835 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووریی ئایسلەند ئابوورییەکی بازاڕی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]. لە ساڵی ٢٠١١دا، [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ١٢ ملیار [[دۆلاری ئەمریکی]] بوو. تا ساڵی ٢٠١٨، بەرزبووەوە بۆ تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی ٢٧ ملیار [[دۆلاری ئەمریکی]]، و تا ساڵی ٢٠٢٥، گەیشتە ٣٥ ملیار [[دۆلاری ئەمریکی]]. تا ساڵی ٢٠٢٥، پێنجەم بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی بۆ ھەر کەسێک (٩١٬٠٠٠ دۆلار) و چواردەیەم بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (٨١٬٠٠٠ دۆلار)ی ھەیە. لە ساڵی ٢٠٢٥دا ئایسلەند لە سەرووی [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی]] بوو. [[ئایسلەند]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵە]] لەگەڵ ئاستێکی بەرزی بازرگانیی ئازاد و دەستوەردانی حکوومەت؛ بەڵام، بەکاربردنی حکوومەت لە بەراورد لەگەڵ [[وڵاتانی باکوور|وڵاتانی تری باکوور]] کەمترە. ١٠٠٪ی تۆڕی کارەبای ئایسلەند لە سەرچاوە نوێبووەوەکان بەرھەم دەھێنرێت. گەرمیی زەوی و [[وزەی ئاو]] سەرچاوە سەرەکییەکانی وزەن لە ئایسلەند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Christopher Mims |ناونیشان=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=iceland-geothermal-power|سەردێڕ=One Hot Island: Iceland's Renewable Geothermal Power |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٥|وێبگە=[[Scientific American]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|ئایسلەند}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Iceland}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4mb9zigj8wjxtu7mupynkjlwn2bjmt3 0 294939 1586399 1577836 2026-05-24T09:50:31Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ڤێنیزوێلا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ڤێنیزوێلا]] 1577836 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[ڤێنیزوێلا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]] کە بە توندی بەستراوەتەوە بە سەرچاوە سروشتییەکانییەوە. گەشەی ئابوورییەکەی لە نزیکەوە بەستراوەتەوە بە [[نەوت|نەوتەوە]]، چونکە وڵاتەکە گەورەترین بڕی نەوتی خاوی لە جیھاندا ھەیە. ڤێنیزوێلا لە مێژوودا لە نێوان دەوڵەمەندترین ئابوورییەکانی ئەمریکای باشووردا بوو، بەتایبەتی لە ساڵانی ١٩٥٠ تا ١٩٨٠. لەگەڵ دەستپێکی سەدەی ٢١دا، ئابووریی ڤێنیزوێلا لە ساڵی ٢٠١٣وە لە دۆخی داڕمانی تەواودایە. بەدوای مردنی سۆسیالیستی پۆپۆلیست [[ھوگۆ چاڤێز]] و شوێنگرتنەوەی لەلایەن [[نیکۆلاس مادورۆ]]، ملیۆنان ھاووڵاتی وەک کۆچبەری ئابووری لە ڤێنیزوێلا ڕایان کردووە. تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی لە کەمتر لە دە ساڵدا بە ڕێژەی ٨٠٪ دابەزیوە. ئابوورییەکە بە گەندەڵی، کەمیی خۆراک، بێکاری و خراپ بەڕێوەبردنی کەرتی نەوت دەناسرێتەوە. ڤێنیزوێلا لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠٢٤ تووشی ھەڵئاوسانی زۆر بوو، کە ڕێژەی ھەڵئاوسانەکە لەسەر ٥٩٫٦١٪ جێگیر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/371895/inflation-rate-in-venezuela/|سەردێڕ=Average inflation rate Venezuela |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Statista |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Venezuela}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6fwi13hx0bh1deb0ewt9e86h8ff5wxz 0 294941 1586481 1577837 2026-05-24T10:19:19Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کووەیت]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کووەیت]] 1577837 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[کووەیت]] خاوەنی ئابوورییەکی لەسەر بنەمای نەوتە کە وەک [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێن]] و خاوەن داھاتی بەرز پۆلێن دەکرێت.<ref name="cia">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kuwait/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210204143932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kuwait/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[The World Factbook]]}}</ref> بەپێی پێوەرە جۆراوجۆرەکانی بەرھەمی ئابووری بۆ ھەر کەسێک، [[کووەیت]] یەکێکە لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیھان.<ref name="usatoday">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Grant Suneson |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/money/2019/07/07/richest-countries-in-the-world/39630693/|سەردێڕ=These are the 25 richest countries in the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230911054415/https://www.usatoday.com/story/money/2019/07/07/richest-countries-in-the-world/39630693/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=[[USA Today]]}}</ref> [[کووەیت]] لە کاتی سەربەخۆیییەوە داکۆکی لە سیستمێکی ئابووریی سەرمایەداری بە ڕێبەرایەتیی دەوڵەت دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|ئابووری|کووەیت}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Kuwait}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cgq1g2x12eje1w1tn9wcxbwgliayiol 0 294942 1586509 1582876 2026-05-24T10:27:09Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی سوێد]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری سوێد]] 1582876 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[سوێد]] خاوەنی ئابوورییەکی ھەناردەخوازی زۆر پێشکەوتووە، کە بەھۆی دار، [[وزەی ئاو]] و بەردەئاسنەوە یارمەتی دراوە. ئەمانە بنکەی سەرچاوەی ئابوورییەکن کە ڕووی لە بازرگانیی دەرەوەیە. پیشەسازییە سەرەکییەکان بریتین لە [[پێڕاگوێزی مۆتۆردار|پێڕاگوێزە مۆتۆردارەکان]]، [[دوورپەیوەندی]]، [[دەرمان]]، ئامێرە پیشەسازییەکان، کەرەستە وردەکان، کاڵا کیمیایییەکان، کاڵا و ئامێرە ناوخۆیییەکان، [[دارستانناسی]]، ئاسن و پۆڵا. لە مێژوودا، [[سوێد]] پشتی بە ئابوورییەکی کشتوکاڵیی مۆدێرن بەستبوو کە زیاتر لە نیوەی ھێزی کاری ناوخۆیی تێدا دامەزرابوو. ئەمڕۆ، سوێد زیاتر پیشەسازییەکانی ئەندازیاری، کانزا، پۆڵا و ھەویرەی دار پەرەپێدەدات، کە لە ئاستی نێونەتەوەییدا ڕکابەرن، وەک لە کۆمپانیاکانی وەک ئێریکسۆن، ئەی ئێس ئی ئەی/ئەی بی بی، ئێس کەی ئێف، ئەلفا لاڤال، ئەی جی ئەی و داینۆ نۆبڵدا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Sweden}} [[پۆل:ئابووری سوید]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] e82623zt4wdojzl34tdarpc9c6lt0lz 0 294945 1586418 1577838 2026-05-24T09:53:41Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی میسر]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری میسر]] 1577838 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووریی میسر ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]، کە کاری تایبەت لەگەڵ پلاندانانی ئابووریی ناوەندی و ڕێکخستنی حکوومەتدا تێکەڵ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/egypt/memo |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=globalEDGE}}</ref> دووەم گەورەترین ئابوورییە لە [[ئەفریقا]]، و تا ساڵی ٢٠٢٦ [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٤١ەمینە لە ڕیزبەندی جیھانیدا]]. [[میسر]] ئابوورییەکی بازاڕی پەرەئەستێنی سەرەکییە و ئەندامی [[یەکێتیی ئەفریقا]]، [[بریکس]]، و واژووکەری ناوچەی بازرگانیی ئازادی کیشوەری ئەفریقایە (ئەی ئێف سی ئێف تی ئەی). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Egypt}} [[پۆل:ئابووری میسر]] qdw4spu92o4eijwudh2wb4prbpdh5bo 0 294946 1586566 1582342 2026-05-24T10:34:31Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی سکۆتلەند]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری سکۆتلەند]] 1582342 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سکۆتلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کراوەی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵە]]، کە بە پلەی یەکەم لەسەر بنەمای خزمەتگوزارییە، و تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) ناوەکی خەمڵێنراوی ٢٢٣٫٤ ملیار پاوەند بووە لە ساڵی ٢٠٢٤دا، بە ھەژمارکردنی دەرھێنانی نەوت و گاز لە ناوچەی ڕەفەی کیشوەری وڵاتەکەدا. پیشەسازییە سەرەکییەکانی وڵاتەکە بریتین لە کشتوکاڵ، دارستانناسی، ماسیگری، پیشەسازیی بەرھەمھێنان، دەرھێنانی نەوت و گاز، زانست، تەکنەلۆژیا و وزە، خۆراک و خواردنەوە و گەشتیاری. پیشەسازییە پەرەئەستێنە سەرەکییەکان لە سکۆتلاند بریتین لە پیشەسازیی بۆشایی، وزەی نوێبووەوە و کەرتەکانی تەکنەلۆژیای دارایی. وڵاتەکە یەکێکە لە ناوەندە دارایییە پێشەنگەکانی ئەورووپا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sfe.org.uk/news-database/research-recognises-scotland-as-one-of-europes-leading-financial-centresnbsp|سەردێڕ=Research recognises Scotland as one of Europe’s leading financial centres |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Scottish Financial Enterprise (SFE)}}</ref> و گەورەترین چەقی دارایییە لە شانشینی یەکگرتوو لە دەرەوەی لەندەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://scottishbusinessnews.net/scotland-retains-status-as-the-uks-second-largest-international-financial-hub/|سەردێڕ=Scotland retains status as the UK's second largest international financial hub - Scottish Business News |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Scottish Business News}}</ref> گەورەترین بازاڕی ھەناردەکردنی سکۆتلاند لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو یەکێتیی ئەورووپایە، و لە دوای ئەویش ویلایەتە یەکگرتووەکان دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.scottish-enterprise.com/media/o0nbozgp/scotland-s-trade-position-and-performance.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Scottish Enterprise}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Scotland}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] rvcvqw4qlb45dkhs7y1uc1ksuhjvmqx 0 294947 1586534 1577840 2026-05-24T10:30:06Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ڕۆمانیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ڕۆمانیا]] 1577840 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[ڕۆمانیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی خاوەن داھاتی بەرزە کە لە کاتی پەیوەندیکردنی لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە گەیشتووەتە نزیکبوونەوەیەکی خێرا لەگەڵ ستانداردەکانی [[یەکێتیی ئەورووپا]]، بەجۆرێک کە داھاتی ھەر کەسێک لە ٢٦٪ی تێکڕای یەکێتیی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە بۆ ٧٨٪ تا ساڵی ٢٠٢٤ بەرزبووەتەوە، کە ئەمەش بەھۆی [[وەبەرهێنانی ڕاستەوخۆی بیانی]] لە پیشەسازیی بەرھەمھێنان و خزمەتگوزارییەکان لە ناو چاکسازییەکانی دوای کۆمۆنیزمدا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2024/09/19/romania-and-world-bank-group-renew-partnership-to-reduce-inequality-boost-competitiveness-accelerate-green-transition|سەردێڕ=Romania and World Bank Group Renew Partnership to Reduce Inequality, Boost Competitiveness, and Accelerate the Green Transition |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=worldbank.org |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Romania}} 8e2qreghv2dju35guyg4267ul66zdg3 0 295150 1586445 1578737 2026-05-24T10:13:21Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەلبانیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەلبانیا]] 1578737 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووریی [[ئەلبانیا]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، ئابوورییەکە لە سیستمێکی ناوەندییەوە بۆ سیستمێکی ئابووریی بازاڕی ئازادی تێکەڵ گۆڕدرا. گەورەترین کەرتەکانی بریتین لە خزمەتگوزاری (٥٤٫١٪)، کشتوکاڵ (٢١٫٧٪)، و پیشەسازی (٢٤٫٢٪). وڵاتەکە خاوەنی سەرچاوە سروشتییەکانە، و ئابوورییەکە بە شێوەیەکی سەرەکی بەھۆی کشتوکاڵ، کارپێکردنی خۆراک، تەختە، نەوت، چیمەنتۆ، ماددە کیمیایییەکان، کانزا، کانزا بنەڕەتییەکان، وزەی ئاو، گەشتیاری، پیشەسازیی دەق و دەرھێنانی نەوت بەھێز دەکرێت. بەھێزترین پیشەسازییەکان بریتین لە وزە، کانزا، کانزاگەری، کشتوکاڵ و گەشتیاری. ھەناردە پیشەسازییە سەرەکییەکان بریتین لە جلوبەرگ و کرۆمیۆم.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Albania}} {{شریتی دەروازە|ئەلبانیا|ئابووری}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} a7weokdjxwm1q65lvnnqakr7v190s92 0 295151 1586426 1579506 2026-05-24T09:54:35Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بروونای]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بروونای]] 1579506 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی بروونای، کە وڵاتێکی بچووک و دەوڵەمەندە، تێکەڵەیەکە لە کارسازیی بیانی و ناوخۆیی، ڕێکخستنی حکوومی و ڕێکارەکانی خۆشبژیوی، و نەریتەکانی گوند. [[بروونای]] خاوەنی سیستمێکی ئابووریی تێکەڵە کە جۆرەھا ئازادیی تایبەت لەخۆدەگرێت، کە تێکەڵ کراوە لەگەڵ پلاندانانی ئابووریی ناوەندی و ڕێکخستنی حکوومەت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/brunei|سەردێڕ=Brunei: Introduction}}</ref> سیستمە ئابوورییە تێکەڵەکە لەسەر بنەمای سیاسەتەکانی ئەمین لیو عەبدوڵڵا (کە بە داتۆ دکتۆر ئەمینیش ناسراوە) دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٥|ناونیشان=http://www.csps.org.bn/wp-content/uploads/2025/05/BEO2025.pdf|سەردێڕ=Account Suspended |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=csps.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mofe.gov.bn/Shared%20Documents/OTHERS/banner/Brunei_report_2025.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=mofe.gov.bn}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://amro-asia.org/brunei-darussalam-maintains-strong-growth-and-stability-amid-global-uncertainty|سەردێڕ=Brunei Darussalam Maintains Strong Growth and Stability Amid Global Uncertainty}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Brunei}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} mrp14u01gqxc3n2fobz6r5i6asuc8di 0 295152 1586516 1583749 2026-05-24T10:27:56Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مۆنتسێرات]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مۆنتسێرات]] 1583749 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی مۆنتسێرات سیستمێکی ئابوورییە کە بەھۆی چالاکییە گڕکانییەکان کە لە تەممووزی ١٩٩٥ دەستی پێکرد بە توندی تێکچوو. پێش ئەم ڕێکەوتە، وڵاتە بچووکە دوورگەیییە ١٢٬٠٠٠ کەسییەکە خاوەنی ئابوورییەکی ھەناردەکردن بوو لەسەر بنەمای کشتوکاڵ، جلوبەرگ، پارچە ئەلیکترۆنییەکان و ڕوەکەکان، لەگەڵ تێکڕای بەرھەمی نەتەوەیی بۆ ھەر کەسێک لە نێوان ٣٬٠٠٠ بۆ ٨٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکیدا.<ref>Sue Grabham, editor, ''Circling the Globe: A young people's guide to countries and cultures of the world'', New York: Larousse Kingfisher Chambers, 1995, p. 591. {{ISBN|978-1856975612}}</ref> [[مۆنتسێرات]] ناوبانگێکی نێونەتەوەیی ھەبوو وەک شوێنێکی گەشتیاری، و بەرھەمھێنەری تۆمارەکان جۆرج مارتن ستۆدیۆیەکی تۆمارکردنی گرنگی لەوێ دامەزراند بە ناوی ئەسۆسیەیتد ئیندیپێندێنت ڕیکۆردینگ. ستۆدیۆکە کە بەھۆی گەردەلوولی ھوگۆوە لە ساڵی ١٩٨٩ وێران بوو، ھەرگیز دووبارە دانەندرایەوە؛ بەڵام مارتن لە دوای ئەوە یارمەتیی دامەزراندنی سەنتەری ڕۆشنبیریی مۆنتسێراتی دا، کە لە ساڵی ٢٠٠٧دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.yamaha.com/2/proaudio/?lang=en&case_id=91|سەردێڕ=Professional Audio - Yamaha Corporation |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=Yamaha.com}}</ref> بەشێک لە پارەکان لە کۆنسێرتێکی لەندەندا کۆکرانەوە بە ناوی «میوزیک بۆ مۆنتسێرات» (١٥ی ئەیلوولی ١٩٩٧). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Montserrat}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ln61mqvumbwvyey08s1pl9sjbd2duuq 1 295251 1586554 1578863 2026-05-24T10:31:53Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[وتووێژ:ئابووریی ئوسترالیا]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئابووری ئوسترالیا]] 1578863 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئابووریی ئوسترالیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1578862 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180209055842/https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-ranking-table بۆ https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-ranking-table زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180110194932/https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-PPP-based-table بۆ https://data.worldbank.org/data-catalog/GDP-PPP-based-table زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٥٢، ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ag6jcgvw61hzv7bdjvwo8avq902decw 0 295288 1586270 1583824 2026-05-23T16:46:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Ali al-Zaidi}} 1586270 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = عەلی ئەلزەیدی | native_name = علي الزیدي | native_name_lang = ar | image = Ali Al-zaidi.png | image_size = | caption = زەیدی لە ٢٠٢٦ | office = [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] | status = [[سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو|ڕاسپێردراو]] | term_start = ١٤ی ئایاری ٢٠٢٦ | term_end = | deputy = | president = [[نزار ئامێدی]] | succeeding = [[محەممەد شیاع سوودانی]] | successor = | birth_date = {{birth year and age|١٩٨٦}} | birth_place = [[بەغدا]]، [[عێراق]]<ref name="Aljazeera">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/amp/news/2026/4/28/who-is-ali-al-zaidi-the-businessman-named-as-iraqs-pm-designate|سەردێڕ=Who is Ali al-Zaidi, the businessman named as Iraq’s PM-designate?|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> | party = [[سیاسەتوانی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] | other_party = [[چوارچێوەی ھەماھەنگی|چوارچێوەی ھەماھەنگی]] | alma_mater = | occupation = {{hlist|[[بانکەوان]]|[[بازرگان]]|[[سیاسەتوان]]}} }} '''عەلی فالح کازم ئەلزەیدی''' ({{بە عەرەبی|علي فالح كاظم الزيدي}}؛ لەدایکبووی ١٩٨٦) بانکەوان، [[بازرگان]] و [[سیاسەتوان]]ێکی عێراقییە کە لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ەوە [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراوی عێراق]]ە.<ref name="Aljazeera"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.france24.com/en/middle-east/20260427-iraq-s-president-ask-pm-designate-ali-al-zaidi-to-form-government|سەردێڕ= Iraq’s president asks PM-designate Ali al-Zaidi to form government|وێبگە=France 24}}</ref> == ژیان == ئەلزەیدی لە ساڵی ١٩٨٦ لە [[بەغدا]] لە خێزانێکی دیار لەدایکبووە کە بنەچەیان بۆ پارێزگای [[پارێزگای زیقار|زیقار]]ی باشووری [[عێراق]] دەگەڕێتەوە.<ref name="Aljazeera"/><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=الشرق |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ |سەردێڕ=من ھو علی الزیدی المرشح لرئاسة الوزراء فی العراق؟ |ناونیشان=https://asharq.com/politics/180977/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%B4%D8%AD-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B5%D8%A8-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8I/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ |وێبگە=Asharq News |زمان=ar }}{{بەستەری مردوو|url=https://asharq.com/politics/180977/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%B4%D8%AD-%D9%84%D9%85%D9%86%D8%B5%D8%A8-%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8I/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=الإطار التنسیقی فی العراق یرشح علی الزیدی لرئاسة الحکومة |ناونیشان=https://www.amad.com.ps/ar/post/575100 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[ئەمەد میدیا]] |زمان=ar}}</ref> ئەو خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسە لە یاسا و دارایی و ھەروەھا بڕوانامەی ماستەری لە دارایی و بانکەوانیدا ھەیە. ئەو ئەندامی [[سەندیکای پارێزەرانی عێراق]]ە.<ref name=":3"/> == ژیانی بازرگانی == ئەو وەک سەرۆکی گرووپی وەتەنییە پۆڵدینگ دەستنیشانکرا، کە کۆمەڵەیەکی [[کەرتی تایبەت]]ی فرەبوارە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://shafaq.com/en/Report/Who-is-Ali-al-Zaidi-The-businessman-tapped-for-Iraq-s-premiership|سەردێڕ=Who is Ali Al-Zaidi? The businessman tapped for Iraq's premiership|وێبگە=Alshafaq}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٧دا دامەزراوە.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=تقی |یەکەم=غسان |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=علی الزیدی.. رجل أعمال یقود سباق تشکیل الحکومة فی العراق |ناونیشان=https://alhurra.com/19152 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al-Hurra |زمان=ar}}</ref> ئەلزەیدی ھەروەھا سەرۆکایەتی ئەنجومەنی کارگێڕی لە [[زانکۆی شەعب]]، [[پەیمانگای پزیشکیی عەشتار]] دەکات، جگە لەوەی بەڕێوەبەری جێبەجێکار و خاوەنی [[کەناڵی دیجلە|دیجلە تیڤی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=العراق: الرئیس العراقی کلفە بتشکیل الحکومة.. من ھو علی الزیدی؟|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2026/04/27/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8I-%D8%B3%D9%8A%D9%83%D9%84%D9%81%D9%87-%D8%A8%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D9%8A-|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Arabiya|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2026/04/27/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8I-%D8%B3%D9%8A%D9%83%D9%84%D9%81%D9%87-%D8%A8%D8%AA%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%83%D9%88%D9%85%D8%A9-%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%B9%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%8A%D8%AF%D9%8A- |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref name=":0" /> و زنجیرە ھایپەرمارکێتەکانی تەعاوونە لە [[بەغدا]].<ref name=":0" /> ھەروەھا خاوەنی گرووپی ئەلعووەیسە، کە کۆمەڵەیەکە ١٥ کۆمپانیا لەخۆدەگرێت کە لە پیشەسازییە جیاوازەکانی وەک بازرگانی خۆراک، بەرھەمھێنانی کشتوکاڵی و ئاژەڵداری، بەڵێندەرایەتی، چاپکردن، خزمەتگوزارییە ئەمنییەکان، ئەلیکترۆنیات و نەوتدا کاردەکەن. ھەروەھا گرێبەستی لەگەڵ [[وەزارەتی بازرگانی (عێراق)|وەزارەتی بازرگانی]] ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://english.aawsat.com/arab-world/5267628-who-iraq%E2%80%99s-pm-designate-al-zaidi|سەردێڕ=Who Is Iraq’s PM-Designate Al-Zaidi? |وێبگە=Asharq al-Awsat English}}</ref> ئەو پێشتر وەک سەرۆکی ئەنجومەنی کارگێڕی [[بانکی ئیسلامیی باشوور]] کاری کردووە تا دەستلەکارکێشانەوەی لە ساڵی ٢٠١٩،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=حیاة رئیس الوزراء الجدید قبل السلطة.. ماذا یعرف العراق عن علی الزیدی؟ |ناونیشان=https://964media.com/676383/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=964 Media |زمان=ar}}</ref> کە ئەزموونی لە بەڕێوەبردنی بانک و حوکمڕانی دارایی بەدەستھێناوە. بانکەکە لە ساڵی ٢٠٢٤ لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە سزای بەسەردا سەپێندرا بەھۆی گومانی سپیکردنەوەی پارە، فێڵ و بەکارھێنانی نایاسایی دراوی ئەمریکی، ھەروەھا لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق]]یشەوە قەدەغە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iraq's Shiite alliance nominates Ali al-Zaidi as PM candidate: What to know |ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2026/04/iraqs-shiite-alliance-nominates-ali-al-zaidi-pm-candidate-what-know |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al-Monitor |زمان=en}}</ref> == ژیانی سیاسی == ئەلزەیدی پێش پاڵاوتنی وەک سەرۆک وەزیرانی ڕاسپێردراو، لە ناوەندی سیاسی عێراقدا زۆر ناسراو نەبوو،<ref name=":4" /> و سەرچاوەکان بە «نوێھاتووێکی سیاسی» وەسفی دەکەن.<ref name=":5" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Livni |یەکەم=Ephrat |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iraq's President Names Political Newcomer to Form Government |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/04/27/world/middleeast/iraq-prime-minister.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> لە کەرتی گشتیدا، ئەلزەیدی پێشتر لەگەڵ [[وەزارەتی بازرگانی (عێراق)|وەزارەتی بازرگانی]] کاری کردووە، کە تێیدا بەڕێوەبردنی سیستەمی کارتی بەشەخۆراکی نیشتمانی لە ئەستۆ بووە.<ref name=":0" /> ===سەرۆکایەتی وەزیران=== لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦، [[چوارچێوەی ھەماھەنگی|چوارچێوەی ھەماھەنگی]] ئەلزەیدی وەک کاندیدی تەوافوقی بۆ جێگرتنەوەی [[محەممەد شیاع ئەلسوودانی]] دەستنیشان کرد.<ref name=":5" /> ئەو بە فەرمی لەلایەن سەرۆک کۆمار [[نزار ئامیدی]] ڕاسپێردرا بۆ پێکھێنانی حکوومەت ڕاستەوخۆ دوای پاڵاوتنی لەلایەن چوارچێوەی ھەماھەنگییەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq nominates businessman Ali al-Zaidi for prime minister |ناونیشان=https://thenewregion.com/posts/5218 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The New Region |زمان=en}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi president names Shia bloc candidate Ali al-Zaidi as PM-designate |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/27/iraqi-president-names-shia-bloc-candidate-ali-al-zaidi-as-pm-designate |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> بەپێی [[دەستووری عێراق]]، ئەلزەیدی ٣٠ ڕۆژی لەبەردەمدایە بۆ ھەڵبژاردنی ئەندامانی کابینەکەی و ناساندنیان بە ئەنجومەنی نوێنەران بۆ وەرگرتنی متمانە.<ref name=":2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi president names Ali al-Zaidi as PM-designate to form new cabinet |ناونیشان=https://english.news.cn/20260428/674fe74bcc8e45468ce9d3779be16b5b/c.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=english.news.cn |زمان=en}}</ref> ئەم بڕیارە دوای چەند ھەفتەیەک لە چەقبەستوویی لەناو ھاوپەیمانییەکەدا ھات، کە پێشتر پشتگیری لە [[نووری ئەلمالیکی]] سەرۆک وەزیرانی پێشوو کردبوو بەڵام دواتر کاندیدبوونی کێشایەوە دوای ئەوەی [[دۆناڵد ترامپ]] سەرۆکی ئەمریکا ھەڕەشەی بڕینی دەستڕاگەیشتنی عێراقی بە [[پێترۆدۆلار]] کرد بەھۆی ھەڵوێستی لایەنگری ئێرانی ئەلمالیکی.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iraq's dominant bloc taps newcomer Ali al-Zaidi for prime minister after weeks of wrangling |ناونیشان=https://apnews.com/article/iraq-prime-minister-parliament-alzaidi-bb629c0f14c6710cbb66500fe376218e |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=AP News |زمان=en}}</ref> پاڵاوتنی ئەلزەیدی دوای کۆبوونەوەیەک لە ماڵی سەرۆکی [[حەشدی شەعبی]] [[فالح فەیاز|فالح ئەلفەیاز]] لە بەغدا ھات، و لەلایەن ھەردوو ئەلمالیکی و سەرۆک وەزیرانی ئێستا ئەلسوودانی ڕێککەوتنی لەسەر کرا. بە وتەی ئەلسوودانی، «نەبوونی تەوافوق» لەسەر ناونانی کاندیدێک لە کاتی کۆبوونەوەکەدا ھەبووە، و ئەلزەیدی بۆ شکاندنی چەقبەستوویی سیاسی ھەڵبژێردراوە.<ref name=":0" /> [[فایەق زێدان]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عێراق|ئەنجومەنی باڵای دادوەری]]، وەک کاندیدی چارەسەر بەشداری لە پاڵاوتنی ئەلزەیدی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali al-Zaidi named Iraq's prime minister: Easy nomination, harder road ahead |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Report/Ali-al-Zaidi-named-Iraq-s-prime-minister-Easy-nomination-harder-road-ahead |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}</ref> ئەلزەیدی لە یەکەم لێدوانی گشتی خۆیدا لە دوای پاڵاوتنی، ڕایگەیاند کە حکوومەتەکەی پەرە بە ھەوڵەکانی پێشوو دەدات بۆ باشترکردنی خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان و بارودۆخەکان، لە ھەمان کاتدا ھەڵسەنگاندن بۆ مەترسییەکان و سوودوەرگرتن لە دەرفەتەکان دەکات. ئەو ھەروەھا ھانی ھاوکاری نێوان «ھێزە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکانی» عێراقی دا لە کاتی دەستنیشانکردنیدا، و نیەتی خۆی بۆ پاراستنی پەیوەندییە دیپلۆماسییە ھاوسەنگەکان چ لەسەر ئاستی ناوچەیی و چ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دووپاتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ali Al-Zaidi: Tackling challenges will be a priority for new Iraqi government |ناونیشان=https://shafaq.com/en/Iraq/Ali-Al-Zaidi-Tackling-challenges-will-be-a-priority-for-new-Iraqi-government |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Shafaq News |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Ali al-Zaidi}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] 0oktr4ec91jk1zih617gijls7g76tvi 0 295416 1586544 1584012 2026-05-24T10:30:40Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئیسپانیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئیسپانیا]] 1584012 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} شانشینی [[ئیسپانیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Official report on Spanish recent Macroeconomics, including tables and graphics |ناونیشان=http://www.la-moncloa.es/NR/rdonlyres/2E85E75E-E2D9-4148-B1DF-950B06696A6C/74823/Chapter_2.PDF |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080726044742/http://www.la-moncloa.es/NR/rdonlyres/2E85E75E-E2D9-4148-B1DF-950B06696A6C/74823/Chapter_2.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=La Moncloa}}</ref> ١٢ەمین [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|گەورەترین ئابووریی جیھانە]] بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی و شەشەم گەورەترینە لە [[ئەورووپا]] (پێنجەم بەبێ ڕووسیا). ئیسپانیا ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] و [[ناوچەی یۆرۆ]]یە، ھەروەھا ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری و [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|ڕێکخراوی بازرگانیی جیھانی]]یە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ئیسپانیا وەک ١٧ەمین گەورەترین [[ھەناردەکردن|ھەناردەکار]] و ١٧ەمین گەورەترین [[ھاوردەکردن|ھاوردەکار]] لە جیھاندا ڕیزبەندی کرا. جگە لەوەش، ئیسپانیا لە ڕیزبەندی ٢٨ەمینی [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی]] [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ٣٠ەمین لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک لەلایەن [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]]دایە. ھەندێک لە بوارە سەرەکییەکانی چالاکیی ئابووری بریتین لە پیشەسازیی ئۆتۆمبێل، تەکنەلۆژیای پزیشکی، [[ماددەی کیمیایی|ماددە کیمیایییەکان]]، کەشتیسازی، [[گەشتیاری]] و پیشەسازیی [[جلوبەرگ]]. لە نێوان ئەندامانی ئۆ ئی سی دیدا، ئیسپانیا خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە، کە [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٣٪ی جی دی پی]] پێکدەھێنێت.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref name="Spain_welfare">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SOCX_AGG|سەردێڕ=Social Expenditure - Aggregated data |وێبگە=[[OECD]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Spain}} {{شریتی دەروازە|ئیسپانیا|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری ئیسپانیا]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] dg5j249r7lcarb9skf7eokliufw88ep 0 295417 1586461 1583984 2026-05-24T10:15:59Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی نەرویژ]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری نەرویژ]] 1583984 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی [[نەرویژ]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]] کە خاوەندارێتیی دەوڵەتی لە بوارە ستراتیژییەکاندا تێدایە. ئەگەرچی ھەستیارە بەرامبەر بە خولە بازرگانییە جیھانییەکان، بەڵام ئابووریی [[نەرویژ]] گەشەیەکی بەھێزی نیشان داوە لە سەرەتای [[شۆڕشی پیشەسازانە|سەردەمی پیشەسازییەوە]]. وڵاتەکە خاوەنی ئاستێکی زۆر بەرزی ستانداردی بژێوییە لە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی تری ئەورووپادا. سیستمی بەرھەمھێنان و خۆشبژیویی مۆدێرنی نەرویژ پشت بە یەدەگێکی دارایی دەبەستێت کە لە ڕێگەی بەکارھێنانی سەرچاوە سروشتییەکانەوە بەرھەم ھێنراوە، بەتایبەتی نەوتی دەریای باکوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sv.uio.no/tik/forskning/publikasjoner/tik-artikkelserie/Ryggvik.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130620044025/http://www.sv.uio.no/tik/forskning/publikasjoner/tik-artikkelserie/Ryggvik.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، نەرویژ خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی تا ڕادەیەک کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان لە ساڵی ٢٠٢٢دا لە خوار تێکڕای ئۆ ئی سی دی بووە و [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٠٫٧٪ی جی دی پی]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Norway}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری نەرویژ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] m1z991ykcb0v14kncwq8wn08te9i1re 0 295418 1586527 1585606 2026-05-24T10:29:12Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی پاریس]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری پاریس]] 1585606 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی پاریس تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر خزمەتگوزارییەکان و بازرگانی دامەزراوە: لە کۆی ٣٩٠٬٤٨٠ کۆمپانیاکەی، ٨٠٫٦ لەسەدیان خەریکی بازرگانی، گواستنەوە و خزمەتگوزارییە جۆراوجۆرەکانن، ٦٫٥ لەسەد لە بیناسازیدا، و تەنیا ٣٫٨ لەسەد لە پیشەسازیدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.insee.fr/fr/themes/dossier_complet.asp?codgeo=COM-75056|سەردێڕ=Maintenance - INSEE |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|زمان=fr}}</ref> [[پاریس]]، کە ھەم شاری پاریس و ھەم ناوچەی ئیل-دە-فرانس (ناوچەی پاریس) دەگرێتەوە، گرنگترین ناوەندی چالاکیی ئابوورییە لە فەڕەنسا، کە نزیکەی سی لەسەدی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] فەڕەنسا پێکدەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/ius2/gpci2/|سەردێڕ=Global Power City Index 2025 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٦|زمان=en}}</ref> بەپێی دامەزراوەی بروکینگز، پاریس لە ساڵی ٢٠١١دا پێنجەم گەورەترین ئابووریی میترۆپۆلیتانی لە جیھاندا ھەبووە و لە ئەورووپاشدا دووەم بووە.<ref name="Brookings">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3|سەردێڕ=Global MetroMonitor |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130605135349/http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> ناوچەی پاریس دووەم دەوڵەمەندترین ناوچەی ئەورووپایە کە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (ھاوتاکانی ھێزی کڕین) زیاتر لە ١ تریلیۆن دۆلارە، کە یەکسانە بەوەی [[ھۆڵەندا]] یان [[ئیندۆنیزیا]] و بەرزترە لە وڵاتانی وەک [[سویسڕا]]، [[سوێد]] یان [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] بە یەکەوە، لە پێش [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا]] لە [[ئەڵمانیا]]یە بەڵام کەمێک لە دوای لەندەنی گەورە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.prefectures-regions.gouv.fr/ile-de-france/Region-et-institutions/Portrait-de-la-region/Chiffres-cles/Les-chiffres-de-la-region-Ile-de-France/Territoire-et-population/#titre|سەردێڕ=Territoire et population {{!}} La préfecture et les services de l'État en région Île-de-France |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="Eurostat">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/web/regions/data/database|سەردێڕ=Overview - Regions and cities - Eurostat}}</ref> خاوەنی بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێکە لە ھەر ناوچەیەکی فەڕەنسا و سێیەم بەرزترینە لە ھەر ناوچەیەکی [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Paris}} {{شریتی دەروازە|فەڕەنسا|ئابووری|پاریس}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} hsfk1qib9o265mkux6get8jcqcdj9mp 0 295419 1586493 1580870 2026-05-24T10:20:46Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئیتالیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئیتالیا]] 1580870 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئیتاڵیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hall|یەکەم=Peter A.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=EU02HzYJeFsC&q=canada+a+market+economy|سەردێڕ=Varieties of Capitalism: The Institutional Foundations of Comparative Advantage|دوایین٢=Soskice|یەکەم٢=David|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-١٦٤٧٧٠-٣|پەڕە=١٣١|بەستەری نووسەر=Peter A. Hall|بەستەری نووسەر٢=David Soskice|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723222356/https://books.google.com/books?id=EU02HzYJeFsC&q=canada+a+market+economy|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێیەم گەورەترین ئابووریی نەتەوەیییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٨ەمین گەورەترین ئابووریی جیھانە بەپێی جی دی پی ناوەکی]]، و ١٢ەمین گەورەترینە بەپێی جی دی پی ڕێکخراو بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (PPP). وڵاتەکە خاوەنی دووەم گەورەترین پیشەسازیی بەرھەمھێنانە لە [[ئەورووپا]] و ٧ەمین گەورەترینە لە جیھاندا. ئیتاڵیا خاوەنی ئابوورییەکی جۆراوجۆرە کە کەرتی خزمەتگوزاریی سێیەمی بەسەردا زاڵە. وڵاتەکە [[زلھێز|زلھێزێکی]] گەورەیە، و ئەندامێکی دامەزرێنەری یەکێتیی ئەورووپا، [[ناوچەی یۆرۆ]]، ناوچەی شینگن، ئۆ ئی سی دی، [[گرووپی حەوت|جی ٧]] و [[گرووپی ٢٠|جی ٢٠]]ە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=37&pr.y=12&sy=2015&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=136&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|سەردێڕ=404 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180425183840/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=37&pr.y=12&sy=2015&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=136&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a= |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=www.imf.org}}</ref> ٨ەمین گەورەترین ھەناردەکارە لە جیھاندا، کە لە ساڵی ٢٠٢١دا کاڵا و خزمەتگوزاری بە بڕی ٦١١ ملیار دۆلار ھەناردە کراوە. ھاوبەشە بازرگانییە سەرەکییەکانی بریتین لە وڵاتانی تری یەکێتیی ئەورووپا، کە نزیکەی ٥٩٪ی کۆی بازرگانییەکانی لەگەڵ ئەواندا ئەنجام دەدات. گەورەترین ھاوبەشە بازرگانییەکانی بریتین لە [[ئەڵمانیا]] (١٢٫٥٪) و [[فەڕەنسا]] (١٠٫٣٪)، بەدوای ئەوانیشدا [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (٩٪)، [[ئیسپانیا]] (٥٫٢٪)، [[شانشینی یەکگرتوو]] (٥٫٢٪) و [[سویسڕا]] (٤٫٦٪) دێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210701235642/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/italy/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Italy}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری ئیتالیا]] efozpm214eyjcf8udplpkcgpxeh50di 0 295420 1586568 1581210 2026-05-24T10:34:43Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کۆڵۆمبیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کۆڵۆمبیا]] 1581210 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[کۆڵۆمبیا]] خاوەنی چوارەم گەورەترین ئابوورییە لە [[ئەمریکای لاتینی]] وەک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] دەپێورێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=21&pr.y=12&sy=2017&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=311%2C336%2C213%2C263%2C314%2C268%2C313%2C343%2C316%2C273%2C339%2C278%2C218%2C283%2C223%2C288%2C228%2C293%2C233%2C361%2C238%2C362%2C321%2C364%2C243%2C366%2C248%2C369%2C253%2C298%2C328%2C299%2C258&s=NGDPD&grp=0&a= |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=IMF.org}}</ref> و سێیەم گەورەترین ئابوورییە لە [[ئەمریکای باشوور]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.moec.gov.ae/en/-/uae-and-colombia-complete-phase-one-of-comprehensive-economic-partnership-agreement|سەردێڕ=UAE and Colombia complete phase one of Comprehensive Economic Partnership Agreement - Ministry of Economy UAE |وێبگە=moec.gov.ae}}</ref> لە زۆربەی سەدەی بیستەمدا، کۆڵۆمبیا چوارەم و سێیەم گەورەترین ئابووریی ئەمریکای لاتینی بوو کاتێک بە جی دی پی ناوەکی، جی دی پی ڕاستەقینە، جی دی پی (PPP) و جی دی پی ڕاستەقینە بە زنجیرەی PPP دەپێورێت. لە نێوان ٢٠١٢ و ٢٠١٤دا، بووە سێیەم گەورەترین ئابووری لە ئەمریکای لاتینی بەپێی جی دی پی ناوەکی. تا ساڵی ٢٠٢٤، جی دی پی (PPP) بۆ ھەر کەسێک زیادی کردووە بۆ زیاتر لە ١٩٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects}}</ref> و تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ڕاستەقینە بە زنجیرەی PPP لە ٢٥٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ساڵی ١٩٩٠وە بۆ زیاتر لە ١ تریلیۆن دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٤دا زیادی کردووە.<ref name="IMFWEOCO">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=111,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |وێبگە=imf.org}}</ref> ئاستی ھەژاری لە ساڵی ١٩٩٠دا بە ڕێژەی ٦٥٪ بەرز بوو، بەڵام تا ساڵی ٢٠١٤ بۆ خوار ٣٠٪ و تا ٢٠١٨ بۆ ٢٧٪ دابەزی. لە ساڵی ١٩٩٠وە بە تێکڕای ١٫٣٥٪ لە ساڵێکدا دابەزیون.<ref name="worldb">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.NAHC?locations=CO|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=data.worldbank.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Colombia}} {{شریتی دەروازە|ئەمریکای لاتین|ئابووری|فڕین}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} twebftav9uur62iwj6ln3z8bpqaukg0 0 295485 1586405 1581584 2026-05-24T09:52:26Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بیلاڕووس]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بیلاڕووس]] 1581583 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[بیلاڕووس]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]]ی داھات مامناوەندی بەرزە. وەک ئابوورییەکی ڕاگوزەری [[دەوڵەتانی دوای سۆڤیەت|دوای سۆڤیەت]]، نەتەوەکە زۆربەی ھەوڵەکانی تایبەتمەندکردنی ڕەتکردەوە لە پێناو ھێشتنەوەی کۆنترۆڵە سیاسی و ئابوورییە ناوەندییەکان لەلایەن دەوڵەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viachaslau Yarashevich |year=2014 |title=Political Economy of Modern Belarus: Going Against Mainstream? |journal=Europe-Asia Studies |volume=66 |issue=10 |pages=1703–1734 |doi=10.1080/09668136.2014.967571 |s2cid=153993706}}</ref> ئابوورییە زۆر ناوەندییەکەی بیلاڕووس جەخت لەسەر دامەزراندنی تەواو و کەرتی گشتیی باڵادەست دەکاتەوە. وەک [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|دەوڵەتێکی خۆشبژیوی]] وەسف کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=E.Sh. Veselova |year=2016 |title=The Market-Socialist Country |journal=Problems of Economic Transition |volume=58 |issue=6 |pages=546–555 |doi=10.1080/10611991.2016.1222209 |s2cid=157129993}}</ref> کە سۆسیالیزمی بازاڕ پەیڕەو دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Yan |last2=Cheng |first2=Enfu |date=2020-12-01 |title=Market Socialism in Belarus: An Alternative to China's Socialist Market Economy |journal=World Review of Political Economy |volume=11 |issue=4 |pages=428–454 |doi=10.13169/worlrevipoliecon.11.4.0428 |issn=2042-8928 |s2cid=236786906 |doi-access=free}}</ref> بیلاڕووس ٧٤ەمین گەورەترین ئابووریی جیھانە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9wquk3iobqji0en7o9csu9mscn0ven3 0 295486 1586529 1582537 2026-05-24T10:29:29Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەفریقا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەفریقا]] 1582537 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی ئەفریقا لە [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی]]، پیشەسازی، [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] و سەرچاوە مرۆیییەکان پێکدێت. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٢؛ نزیکەی ١٫٠٧ ملیار کەس لە کیشوەری ئەفریقادا نیشتەجێن کە لە ٥٤ دەوڵەتی جیاوازدا دەژین. [[ئەفریقا]] کیشوەرێکی زۆر دەوڵەمەندە بە [[سەرچاوە|سەرچاوەکان]]، بە پێچەوانەی دانیشتووانەکەی کە بە یەکێک لە ھەژارترین دانیشتووانەکان لە پاڵ [[کیشوەر|کیشوەرەکانی تری جیھاندا]] دادەنرێن. گەشەی ئەم دوایییەی کە ژمارەیەکی زۆر لە وڵاتانی کیشوەرەکە بەخۆیانەوە بینیویانە، بۆ گەشەی فرۆشتنی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان و بەرھەمھێنان دەگەڕێتەوە. دانیشتووانی کیشوەری [[ئەفریقا]] ھەژارترینن لە [[جیھان|جیھاندا]]، لە بەراورد لەگەڵ [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] بۆ ھەر تاکێک. لەگەڵ ئەوەشدا، بەشەکانی کیشوەرەکە لە چەند ساڵی ڕابردوودا دەستکەوتی گەورەیان بەدەستھێناوە. لە ساڵانی ڕابردوودا، زۆرێک لە وڵاتانی ئەفریقا بوونەتە یەکێک لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Africa}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئابووری ئافریقا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] b2ti6bccrbigrhlgebgai4yfsrz1215 0 295487 1586439 1582525 2026-05-24T10:12:26Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەریزۆنا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەریزۆنا]] 1582525 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Barringer_Crater_aerial_photo_by_USGS.jpg|وێنۆک|چاڵی نەیزەکی ئەریزۆنا شوێنێکی گەشتیارییە.]] ئابووریی ئەریزۆنا کۆی تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی ٥٠٨ ملیار دۆلار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣دا.<ref name="GDPByState">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state|سەردێڕ=GDP by State {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=GDP by State &#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}</ref> پێکھاتەی ئابووریی ویلایەتەکە تا ڕادەیەک جۆراوجۆرە؛ ئەگەرچی چاودێریی تەندروستی، گواستنەوە و حکوومەت وەک گەورەترین کەرتەکان دەمێننەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Arizona}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] d1ek7v8zua9ly5sk11zob6gmvmkdbfv 0 295488 1586465 1582526 2026-05-24T10:16:37Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی فلۆریدا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری فلۆریدا]] 1582526 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Florida_counties_by_GDP_2021.png|وێنۆک|شارستانەکانی فلۆریدا بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی لە ساڵی ٢٠٢١ (بەستراوە بە دۆلاری ئەمریکیی ٢٠١٢)]] ئابووریی ویلایەتی فلۆریدا چوارەم گەورەترین ئابوورییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، لەگەڵ تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی (GSP) ١٫٧٢٦ تریلیۆن دۆلار تا ساڵی ٢٠٢٤.<ref name="GDPByState"/> ئەگەر [[فلۆریدا]] نەتەوەیەکی سەروەر بووایە (٢٠٢٤)، وەک [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٥ەمین گەورەترین ئابووریی جیھان]] بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] ڕیزبەندی دەکرا، لە پێش [[ئیسپانیا]] و لە دوای [[کۆریای باشوور]].<ref name="GDPByState">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state|سەردێڕ=GDP by State {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=GDP by State &#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}https://www.bea.gov/sites/default/files/2022-12/lagdp1222.pdf Bureau of Economic Analysis – Full release and tables – Gross Domestic Product by State, 3rd Quarter 2022. Retrieved July 4, 2021.</ref><ref name="GDP IMF">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=NGDPD,&sy=2021&ey=2021&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=IMF.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=US&most_recent_value_desc=true|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=The World Bank}}</ref> کشتوکاڵ، گەشتیاری، پیشەسازی، بیناسازی، بانکی نێونەتەوەیی، زانستە بایۆپزیشکی و ژیانییەکان، توێژینەوەی چاودێریی تەندروستی، ڕاھێنانی ھاوشێوەسازی، فڕۆکەوانی و بۆشایی و بەرگری، و گەشتی بۆشاییی بازرگانی بەشداری لە ئابووریی ویلایەتەکەدا دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Florida}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 90a1m1upena3c84blb83m508hp19lqj 0 295489 1586475 1582531 2026-05-24T10:17:56Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کینیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کینیا]] 1582531 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[کینیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] لەگەڵ چەند کۆمپانیایەکی دەوڵەتی. کینیا خاوەنی بازاڕێکی پەرەئەستێنە و نەتەوەیەکی پیشەسازیی مامناوەندە کە لە پێش ھاوتاکانی خۆیەتی لە [[کۆمەڵگای ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا]]. لە ئێستادا نەتەوەیەکی خاوەن داھاتی مامناوەندی نزمە، کینیا پلانی ھەیە تا ساڵی ٢٠٣٠ ببێتە نەتەوەیەکی تازە پیشەسازیبوو. پیشەسازییە سەرەکییەکان کە ئابووریی کینیا بەڕێوە دەبەن بریتین لە خزمەتگوزارییە دارایییەکان، کشتوکاڵ، خانووبەرە، بەرھەمھێنان، لۆجستی، گەشتیاری، تاکفرۆشی و وزە. تا ساڵی ٢٠٢٠، [[کینیا]] سێیەم گەورەترین ئابووریی لە ئەفریقای ژێر بیابان ھەبوو، لە دوای [[ئابووریی نێجیریا|نێجیریا]] و ئەفریقای باشوور دێت. لەسەر ئاستی ناوچەیی، کینیا خاوەنی ئابوورییەکی بەھێزتر و سەقامگیرتر بووە لە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دراوسێی لە ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا.<ref name="World Bank Open Data">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/|سەردێڕ=World Bank Open Data |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230526025607/https://data.worldbank.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=World Bank Open Data}}</ref> تا ساڵی ٢٠٢٣، وڵاتەکە ببووە گەورەترین چەقی پڕۆژە نوێیەکان (ستارت ئەپ) لە ئەفریقا، ھەم لە ڕووی پارەی وەبەرھێنراو و ھەم لە ڕووی ژمارەی پڕۆژەکانەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Kenya}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5c2q2jz3oq7hqfm0iv4b80tt5apzki8 0 295490 1586420 1582530 2026-05-24T09:53:53Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی سڕبیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری سڕبیا]] 1582530 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی [[سڕبیا]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]].<ref name="IMFWEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April/weo-report?c=942,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects}}</ref> سڕبیا خاوەنی بنکەیەکی بەرھەمھێنانی بەرچاوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی جەخت لەسەر ئامێر، ئۆتۆمبێل، وزە، و کانزاکاری دەکاتەوە.<ref name="wf">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111023244/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=[[The World Factbook]]}}</ref> ھەناردە سەرەکییەکانی ئابووریی سڕبیا بریتین لە کانزا بنەڕەتییەکان، کەلوپەلی ناوماڵ، ماددە کیمیایییەکان، تایە، و دەرمان. بە توندی بەستراوەتەوە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی لە ئەورووپادا، ھاوبەشە بازرگانییە سەرەکییەکان بریتین لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]، دراوسێکانی، ھەروەھا [[چین]]، [[تورکیا]] و [[ڕووسیا]]. پایتەخت و ناوەندی دارایی وڵاتەکە [[بێلگراد]]ە، و نۆڤی ساد و نیش تێیدا ناوەندی ئابووریی گرنگن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Serbia}} [[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]] hhhns3sn4u2ovf1s2gkhhaar3cby5el 0 295491 1586463 1582538 2026-05-24T10:16:13Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی لیختنشتاین]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری لیختنشتاین]] 1582538 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووریی [[لیختنشتاین]] لەسەر پیشەسازی دامەزراوە، لەگەڵ کەرتێکی کشتوکاڵیی بچووک بەڵام گرنگ، و خزمەتگوزارییەکان (بەتایبەتی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، لەوانەش گەشتیاری و تەکنەلۆژیای زانیاری). وڵاتەکە بەشدارە لە یەکێتییەکی گومرگی لەگەڵ [[سویسڕا]] و [[فڕانکی سویسری]] وەک دراوی نەتەوەیی خۆی بەکاردەھێنێت. زیاتر لە ٨٥٪ی پێداویستییەکانی وزەی خۆی ھاوردە دەکات. لیختنشتاین لە ساڵی ١٩٩١ەوە ئەندامی کۆمەڵەی بازرگانیی ئازادی ئەورووپایە (ئێفتا) (پێشتر بەرژەوەندییەکانی لەلایەن سویسڕاوە نوێنەرایەتی دەکران). ھەروەھا لە ئایاری ١٩٩٥ەوە ئەندامی [[ناوچەی ئابووری ئەورووپی|ناوچەی ئابووریی ئەورووپی]] (ئی ئی ئەی) بووە و بەشدارە لە [[ڕێککەوتننامەی شنگن|ڕێککەوتننامەی شینگن]] بۆ گەشتکردنی ناوخۆیی ئەورووپا بەبێ پاسپۆرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Liechtenstein}} e6ddf3y04ke1ry7jw4rx6fyp6d1x4ay 0 295492 1586414 1582539 2026-05-24T09:53:16Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مەغریب]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مەغریب]] 1582539 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووریی مەغریب کۆمەڵە سیاسەت و فاکتەرە ناوخۆیی و دەرەکی، کاتی و پێکھاتەیییەکانە کە واقیعی ئابووریی [[مەغریب]] لە سەردەمی ھاوچەرخدا دیاری دەکەن. [[مەغریب]] بە [[وڵاتی پەرەئەستێن|وڵاتێکی پەرەئەستێن]] دادەنرێت کە ئابوورییەکەی مەیلی بەرەو ئابووریی بازاڕ ھەیە لەگەڵ ئامادەیییەکی بەھێزی دەسەڵاتە گشتییەکان لە وەبەرھێنان و ئاراستەکردنی سیاسەتە ئابوورییەکاندا. ئابووریی مەغریب پێنجەمە لە [[ئەفریقا]] (لە دوای [[میسر]]، [[نێجیریا]]، [[جەزائیر]] و [[ئەفریقای باشوور]] بە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی کە بە ١٠٤ ملیار دۆلار (٢٣٥٫١٤ ملیار بە ڕەچاوکردنی ھاوتاکانی ھێزی کڕین) دەخەمڵێندرێت، واتە بە تێکڕای ٣٬١٠٨ دۆلار بۆ ھەر کەسێک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|مەغریب}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Morocco}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9uo0zp57y82spoqo765m663dm3mf4g5 0 295493 1586429 1585874 2026-05-24T09:54:48Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بولگاریا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بولگاریا]] 1585874 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی بولگاریا لەسەر بنەماکانی [[بازاڕی ئازاد]] کار دەکات، کە خاوەنی کەرتێکی تایبەتی گەورە و کەرتێکی گشتیی بچووکترە. [[بولگاریا]] ئابوورییەکی پێشکەوتووی خاوەن داھاتی بەرزە بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] و [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]].<ref name="IMF classification">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|پەڕەکان=٩٢, ٩٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/en/opendata/world-bank-country-classifications-by-income-level-for-2024-2025|سەردێڕ=World Bank country classifications by income level for 2024-2025 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=datahelpdesk.worldbank.org}}</ref> ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (ئی یوو)، [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|ڕێکخراوەی بازرگانیی نێونەتەوەیی]] (دەبلیوو تی ئۆ) و ڕێکخراوی ھاوکاریی ئابووریی دەریای ڕەشە (بی ئێس ئی سی). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Bulgaria}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 78of0fp3biqtbg7n3lbtjvt3kph4801 0 295495 1586546 1582532 2026-05-24T10:31:04Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئاسیا]] گواستەوە بۆ [[ئابووری ئاسیا]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1582532 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} کیشوەری [[ئاسیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنی]] جۆراوجۆرە لە سەرانسەری [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|گەورەترین وشکانیی کیشوەری]] لە جیھاندا. لە نزیکەی ٤٫٧ ملیار کەس (٦٠٪ی [[دانیشتووانی جیھان]]) پێکدێت کە لە ٥٠ نەتەوەی جیاوازدا دەژین.{{UN Population|ref}} ئاسیا خێراترین ناوچەی ئابوورییە لە گەشەکردندا، ھەروەھا گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە بەپێی ھەم [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی]] و ھەم جی دی پی ڕێکخراو بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|سەردێڕ=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}</ref> وەک ھەموو ناوچەکانی جیھان، سامانی ئاسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێوان دەوڵەتان و لە ناو خودی دەوڵەتەکانیشدا جیاوازە. ئەمەش بەھۆی قەبارە گەورەکەیەوەیە، کە واتای مەودایەکی فراوان لە کولتوور، ژینگە، پەیوەندییە مێژوویییەکان و سیستمەکانی حکوومەتی جیاوازە. گەورەترین ئابوورییەکانی ئاسیا لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین بریتین لە [[چین]]، [[ھیندستان]]، [[ژاپۆن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[تورکیا]]، [[کۆریای باشوور]]، [[میسر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[تایوان]]. لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی، ئەوان بریتین لە چین، ھیندستان، ژاپۆن، کۆریای باشوور، تورکیا، ئیندۆنیزیا، عەرەبستانی سعوودی، تایوان، [[ئیسرائیل]] و [[سینگاپوور]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|ئابووری|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Asia}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئابووری ئاسیا]] ofnwqod1sv3sjma8z1wyznvcnx9awul 0 295499 1586447 1582533 2026-05-24T10:13:50Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەوروپا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەورووپا]] 1582533 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} کیشوەری [[ئەورووپا]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵ]]ی [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]، کە ٤٤ وڵات لەخۆدەگرێت لەگەڵ زیاتر لە ٧٤٥ ملیۆن ھاووڵاتی. سێیەم گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە لە جیھاندا وەک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی دەپێورێت و دووەم گەورەترینە بەپێی جی دی پیی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (PPP). زۆربەی ناوچەکە لە ڕووی ئابوورییەوە لە ڕێگەی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU) و یەکێتیی دراوەکەی، [[ناوچەی یۆرۆ]]، یەکخراوە. بە شێوەیەکی فراوانتر لە ڕێگەی بازاڕی تاکی ئەورووپاوە بەیەکەوە بەستراوەتەوە. گەورەترین ئابوورییە نیشتمانییەکانی ئەورووپا بەپێی جی دی پی ناوەکی بریتین لە [[ئەڵمانیا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[فەڕەنسا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[ھۆڵەندا]]، [[پۆڵەندا]] و [[سویسڕا]].<ref name="auto4">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0)|سەردێڕ=Data Explorer |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=IMF.org}}</ref> وەک بە جی دی پیی PPP دەپێورێت، [[ئابووریی ڕووسیا]] گەورەترینە، بەدوای ئەویشدا ئەڵمانیا، فەڕەنسا و شانشینی یەکگرتوو دێن؛ کە دووەمیان و یەکەمیان دراوی غەیری یۆرۆ بەکاردەھێنن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Europe}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئابووری ئەورووپا]] 3yxqbr2fkakgq7eiu6ol66us26esk5l 0 295500 1586499 1582536 2026-05-24T10:21:41Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەمریکای باکوور]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەمریکای باکوور]] 1582536 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} کیشوەری [[ئەمریکای باکوور]] خاوەنی کۆمەڵێک ئابووریی جۆراوجۆرە لە قۆناغە جیاوازەکانی گەشەپێداندایە. لە زیاتر لە ٥٩٦ ملیۆن کەس (٨٪ی [[دانیشتووانی جیھان]]) لە ٢٤ دەوڵەتی سەروەر و ١٥ ھەرێمی پاشکۆ پێکھاتووە.{{UN Population|ref}} بە دابەشبوونێکی توند لە نێوان وڵاتانی زۆربەی ئینگلیزی-ئاخێوی [[کەنەدا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، کە لە نێوان دەوڵەمەندترین و پێشکەوتووترین نەتەوەکانی جیھاندان، و وڵاتانی [[ئەمریکای ناوەندی]] و [[کاری بی]] لە [[ئەمریکای لاتینی]]ی پێشوو کە کەمتر گەشەسەندوون، دەناسرێتەوە. [[مەکسیک]] و نەتەوە کاریبییەکانی [[گەلانی کۆمۆنوێلت|کۆمۆنوێڵسی نەتەوەکان]] لە نێوان جەمسەرە ئابوورییەکانی گەشەپێدانی ئەمریکای باکووردان. [[مەکسیک]] لە نێوان ئەم دوو جەمسەرەدا وەک وڵاتێکی تازە پیشەسازیبوو (ئێن ئای سی) ھەڵکەوتووە، و بەشێکە لە [[ڕێککەوتنی بازرگانی ئازادی ئەمریکای باکوور|ڕێککەوتنی بازرگانیی ئازادی ئەمریکای باکوور]] (نافتا) و ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆ ئی سی دی)یە، کە یەکێکە لە تەنیا دوو ئەندامە ئەمریکییە لاتینییەکەی ئەم ڕێکخراوە (لەگەڵ چیلی). ویلایەتە یەکگرتووەکان تا ئێستا گەورەترین ئابووریی ئەمریکای باکوور و گەورەترین ئابووریی نیشتمانییە لە جیھاندا. ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا و مەکسیک خاوەنی سیستمێکی ئابووریی گرنگ و فرە ڕەھەندن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of North America}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئابووری ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q2hgyem52wj2rq99u5uva7eotn9ofjv 0 295501 1586560 1585318 2026-05-24T10:33:32Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەمریکای باشوور]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەمریکای باشوور]] 1585318 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئەمریکای باشوور]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێن]]ی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|چوارەم گەورەترین وشکانیی کیشوەری]] لە جیھاندا. لە نزیکەی ٤٣٤ ملیۆن کەس پێکھاتووە کە لە ١٢ دەوڵەتی سەروەر و سێ ھەرێمی پاشکۆی [[ئەمریکای باشوور]]دا دەژین، کە ٦ لەسەدی دانیشتووانی جیھان دەگرێتەوە. لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ئەمریکای باشوور لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکییەوە لە ڕیزبەندی چوارەمدایە لە نێوان کیشوەرەکاندا، لە دوای ئەورووپا و دوای ئەفریقا و ئۆقیانووسیا. ئەمریکای باشوور خاوەنی دوو بلۆکی بازرگانیی سەرەکییە: مێرکۆسۆر و کۆمەڵگەی ئەندیان. بەڕازیل گەورەترین ئابوورییە لە ئەمریکای باشووردا لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of South America}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] i3kqvryvujxdi0buy9s3sze1kdrq5j1 0 295502 1586518 1582534 2026-05-24T10:28:08Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئۆقیانووسیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئۆقیانووسیا]] 1582534 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی ئۆقیانووسیا لە زیاتر لە ١٤ وڵاتی جیاواز و ئابوورییە پەیوەندیدارەکانیان پێکدێت. لەسەر ئاستێکی گشتی، [[ئۆقیانووسیا]] نزیکەی ٣٤٬٧٠٠٬٢٠١ دانیشتووی ھەیە کە بەسەر ٣٠٬٠٠٠ دوورگەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ramirez |یەکەم=Rachel |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://grist.org/fix/oceans/pacific-islands-climate-change-innovations/|سەردێڕ=Pacific Islanders have been fighting environmental crises for centuries, if only the world would notice |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Fix |زمان=en-us}}</ref> لە باشووری ئۆقیانووسی ئارامدا بڵاوبوونەتەوە و لە نێوان [[ئاسیا]] و [[ئەمریکاکان]]دا ھەڵکەوتوون. ئەم ناوچەیە خاوەنی تێکەڵەیەکی جۆراوجۆرە لە ئابوورییەکان، لە بازاڕە دارایییە زۆر پێشکەوتووەکان و لە ئاستی جیھانیدا ڕکابەرەکانی [[ئوسترالیا]] و نیووزیلاندەوە تا ئابوورییە زۆر کەمتر گەشەسەندووەکان کە سەر بە زۆرێک لە دوورگە دراوسێکانین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|ئۆقیانووسیا|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Oceania}} [[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3xlrckc9qbleg5z0boxrvj6dewmiwcp 0 295517 1586577 1582249 2026-05-24T10:37:33Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی یووتا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری یووتا]] 1582249 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی [[یووتا]] ئابوورییەکی جۆراوجۆرە کە پیشەسازییەکانی وەک [[گەشتیاری]]، کانزاکاری، [[وەرزێری|کشتوکاڵ]]، بەرھەمھێنان، [[تەکنۆلۆژیای زانیاری]]، [[زانیاری ماڵی|دارایی]]، و [[پاڵاوگەی نەوت|بەرھەمھێنانی نەوت]] دەگرێتەوە. زۆربەی تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی یووتا لە درێژایی واساچ فرۆنت بەرھەم دەھێنرێت، کە [[سەڵت لەیک ستی]]ی پایتەختی ویلایەتەکەی تێدایە. بەپێی نووسینگەی شیکردنەوەی ئابووری، تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی یووتا لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٣٠٠٫٩ ملیار [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] بووە، کە ٢٨ەمین گەورەترینە لە وڵاتەکەدا؛<ref name="beaGDP">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://apps.bea.gov/itable/index.html?appid=70&stepnum=40&Major_Area=3&State=0&Area=XX&TableId=531&Statistic=3&Year=2024&YearBegin=-1&Year_End=-1&Unit_Of_Measure=Levels&Rank=1&Drill=1&nRange=5|سەردێڕ=BEA Interactive Data Application |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> داھاتی کەسی بۆ ھەر تاکێک ٦٦٬٤٤٣ دۆلار بووە.<ref name="stlFed">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/series/UTPCPI|سەردێڕ=Per Capita Personal Income in Utah |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Utah}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kllv4s79f5asl85irbfwg2ny62fviyq 0 295518 1586523 1582231 2026-05-24T10:28:37Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مارتینیک]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مارتینیک]] 1582231 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Martinique_-_Fort-de-France_Centre-Ville.jpg|alt=Fort-de-France|وێنۆک|فۆرت-دی-فرانس، مارتینیک]] ئابووریی [[مارتینیک]] زۆربەی لەسەر کەرتی خزمەتگوزارییەکان دامەزراوە. کشتوکاڵ نزیکەی ٦٪ی جی دی پیی [[مارتینیک]] و کەرتی پیشەسازیی بچووکیش ١١٪ پێکدەھێنن. بەرھەمھێنانی [[شەکر]] کەمی کردووە، و ئێستا زۆربەی قامیشی شەکر بۆ بەرھەمھێنانی ڕوم بەکاردێت. ھەناردەکردنی مۆز لە زیادبووندایە، کە زۆربەی بۆ فەڕەنسا دەچێت. بەشێکی زۆری پێداویستییەکانی گۆشت، سەوزە، و دانەوێڵە دەبێت ھاوردە بکرێن، کە ئەمەش بەشدارە لە کورتیھێنانێکی درێژخایەنی بازرگانی کە پێویستی بە گواستنەوەی ساڵانەی بڕێکی زۆر لە یارمەتی لە فەڕەنساوە ھەیە. گەشتیاری وەک سەرچاوەیەکی دراوی بیانی گرنگتر بووە لە ھەناردە کشتوکاڵییەکان. زۆرینەی ھێزی کار لە کەرتی خزمەتگوزاری و کارگێڕیدا دامەزراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Martinique}} eh2m1d0cnb4fe030exdr6tqrlzo3j2s 0 295519 1586401 1581822 2026-05-24T09:50:47Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی نیپال]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری نیپال]] 1581821 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[نیپال]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] کە تا ڕادەیەکی زۆر بەھۆی [[وەرزێری|کشتوکاڵ]]، [[ڕاژە (ئابوورناسی)|خزمەتگوزارییەکان]]، پیشەسازی و [[گەشتیاری|گەشتیارییەوە]] بەڕێوە دەچێت. کشتوکاڵ وەک سەرچاوەی سەرەکیی بژێوی بۆ زۆربەی دانیشتووان دەمێنێتەوە، لەکاتێکدا کەرتی خزمەتگوزاری بە بازرگانی، گواستنەوە و پەیوەندییەکانەوە گرنگییەکی زیاتری پەیدا کردووە. لە ساڵانی ڕابردوودا، [[وزەی ئاو]]، بەرھەمھێنان و تەکنەلۆژیای زانیاری توانای گەشەکردنیان نیشان داوە، کە بەھۆی ھەوڵەکانی حکوومەت بۆ ڕاکێشانی وەبەرھێنان و باشترکردنی ژێرخان پاڵپشتی دەکرێن. وڵاتەکە بەردەوامە لە پەیڕەوکردنی ئەو سیاسەتانەی کە ئامانجیان گەشەپێدانی بەردەوام و یەکگرتنی ئابووریی ناوچەیییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} srhu7h6allyuhozxlrqeq17fem3mola 0 295521 1586502 1582275 2026-05-24T10:21:53Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ماکاو]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ماکاو]] 1582275 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[ماکاو]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی زۆر پێشکەوتووە، کە لە دوای ڕادەستکردنەوەی بە چین لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک یەکێک لە کراوەترین ئابوورییەکانی جیھان ماوەتەوە. ھەناردەی جلوبەرگ و گەشتیاریی پەیوەندیدار بە قومار کۆڵەکەکانی ئابوورییەکەن. لەبەر ئەوەی ماکاو زەوییەکی کشتوکاڵیی کەم و سەرچاوە سروشتییەکی کەمیشی ھەیە، بۆ زۆربەی ھاوردەکانی خۆراک، ئاوی شیرین و وزە پشت بە خاکی سەرەکیی چین دەبەستێت. ژاپۆن و ھۆنگ کۆنگ دابینکەرە سەرەکییەکانی کەرەستە خاوەکان و کاڵا سەرمایەیییەکانن. ئەگەرچی ماکاو بە توندی بەھۆی قەیرانی داراییی ئاسیا لە ١٩٩٧–٩٨ و پاشەکشەی ئابووریی سەرەتای ٢٠٠٠ەکان زیانی بەرکەوت، بەڵام ئابوورییەکەی لە نێوان ٢٠٠١ و ٢٠٠٦دا ساڵانە بە تێکڕا نزیکەی ١٣٫١٪ گەشەی کرد.<ref name="AMCMstat">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.amcm.gov.mo/economic_statistics/economic.htm|سەردێڕ=AMCM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121219210637/http://www.amcm.gov.mo/economic_statistics/economic.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Macau}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|چین}} e5xlacl4a36j34sdtaydzu0kf0bmnit 0 295522 1586548 1582276 2026-05-24T10:31:20Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەفغانستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەفغانستان]] 1582276 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[ئەفغانستان]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]] کە بە [[ھەژاری|داھات نزم]] و لە نێوان [[وڵاتانی دواکەوتوو|دواکەوتووترینەکانی جیھاندا]] دادەنرێت. بە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٤٣ ملیۆن کەس، نەتەوەکە ١٩٫٦٦ ملیار دۆلار لە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی و ١٠١ ملیار دۆلار بەپێی جی دی پیی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (PPP) بەرھەم دەھێنێت، تا ساڵی ٢٠٢٦. [[دراو]]ی فەرمیی ئەفغانستان [[ئەفغانی (دراو)|ئەفغانی]] (AFN)یە. [[بانکی ناوەندی|بانکی ناوەندییەکەی]] – کە بە دێ ئەفغانستان بانک ناسراوە – چاودێریی سیاسەتی دراو دەکات. سیستمێکی بانکیی لە گەشەکردندا لەناو وڵاتەکەدا کار دەکات، لەوانە بانکی نێونەتەوەییی ئەفغانستان، بانکی عەزیزی، بانکی نوێی کابول، و بانکی پەشتانی. نەتەوەکە نزیکەی ٢ ملیار دۆلار ھەناردە دەکات، کە بەرھەمە [[وەرزێری|کشتوکاڵییەکان]]، [[کانزایی|کانزایییەکان]] و دەقەکان ٩٤٪ی کۆی ھەناردەکان پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/afghanistan/publication/afghanistan-economic-monitors|سەردێڕ=Afghanistan Economic Monitor |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=World Bank}}</ref> قەرزی دەرەکییەکەی لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٢٠ەوە نزیکەی ١٫٤ ملیار دۆلار بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Afghanistan}} {{شریتی دەروازە|ئەفغانستان|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری ئەفغانستان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fxlwhhmgasuppios702de67qsoa4grw 0 295523 1586579 1585601 2026-05-24T10:37:52Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی فینلاند]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری فینلاند]] 1585601 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[فینلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]. خاوەنی بەرھەمێکی بۆ ھەر تاکێکە کە ھاوشێوەی ئابوورییەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپایە]] وەک [[ئابووریی فەرەنسا|فەڕەنسا]]، [[ئابووریی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، و شانشینی یەکگرتوو. گەورەترین کەرتی ئابووریی فینلاند [[ڕاژە (ئابوورناسی)|کەرتی خزمەتگوزارییە]]، کە ٧٢٫٧٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) وڵاتەکە پێکدەھێنێت؛ بەدوای ئەویشدا بەرھەمھێنان و پاڵاوتن بە ٣١٫٤٪؛ و کەرتی سەرەتایی بە ٢٫٩٪ دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html|سەردێڕ=Statistics Finland|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190822190524/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.statista.com/statistics/328329/employment-by-economic-sector-in-finland/|سەردێڕ=Finland - employment by economic sector 2013-2023 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Statista}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> کەرتی ئابووریی سەرەکیی فینلاند بەرھەمھێنانە. گەورەترین پیشەسازییەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html|سەردێڕ=Manufacturing |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland}}</ref> بریتین لە [[ئەلەکترۆنیک]] (٢١٫٦٪ - داتای زۆر کۆن)، ئامێر، پێڕاگوێزەکان و بەرھەمە کانزایییە ئەندازیارییەکانی تر (٢١٫١٪)، پیشەسازیی دارستان (١٣٫١٪)، و ماددە کیمیایییەکان (١٠٫٩٪). فینلاند خاوەنی دار و چەندین سەرچاوەی کانزایی و ئاوی شیرینە. [[دارستانناسی]]، کارگەکانی کاغەز، و [[وەرزێری|کەرتی کشتوکاڵ]] (کە باجدەران ساڵانە نزیکەی ٢ ملیار یۆرۆی تێدا خەرج دەکەن) لە ڕووی سیاسییەوە بۆ نیشتەجێیانی گوندەکان ھەستیارن. ناوچەی میترۆپۆلیتانی ھێلسینکی نزیکەی سێیەکی جی دی پی بەرھەم دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/|سەردێڕ=Statistics Finland|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=Statistics Finland|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200611010801/https://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Finland}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری فینلاند]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tn21gss1dh1uo4vsovyszps4l74qn0j 0 295524 1586457 1582232 2026-05-24T10:14:44Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بیھار]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بیھار]] 1582232 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[بیھار]] یەکێکە لە خێراترین ویلایەتە گەشەسەندووەکان لە [[ھیندستان]]. بۆ ساڵی ٢٠٢٥–٢٠٢٦، بیھار خەمڵێندراوە کە ڕێژەی گەشەی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] ٢٢٪ بێت. بیھار تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر بنەمای خزمەتگوزارییە، ھەرچەندە کشتوکاڵ و پیشەسازیش بە شێوەیەکی بەرچاو بەشدارن. بەپێی نرخەکانی پێشوو، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ویلایەتەکە بە {{INRConvert|1309155|c}} بۆ ٢٠٢٤–٢٥ خەمڵێندراوە. دوای پێکھێنانی حکوومەتی نوێ لە ویلایەتەکەدا، کابینەی حکوومەتی نیتیش (٢٠٢٥) دەسپێشخەرییەکی پڕ لە تەماحیان بە ناوی "ئابووریی سەردەمی نوێ" بۆ گەشەپێدانی ئابووریی گشتی لە ویلایەتی بیھاردا پێشنیار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Bihar}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2n0452co4qvmvyyzv8v8wtwr6n04i7m 0 295525 1586479 1581848 2026-05-24T10:19:04Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کۆماری ئیرلەندا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کۆماری ئیرلەندا]] 1581845 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]] خاوەنی ئابوورییەکی زانیاریی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]، کە جەخت لەسەر خزمەتگوزارییەکانی [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو]]، زانستەکانی ژیان، خزمەتگوزارییە دارایییەکان و بازرگانیی کشتوکاڵی دەکاتەوە، لەوانەش [[پیشەسازیی خۆراک]]. [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]] ئابوورییەکی کراوەیە (پلەی ٣یەم لە پێوەرەکانی ئازادیی ئابووری)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/ranking |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200521231822/https://www.heritage.org/index/ranking |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 May 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-12 |وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}</ref> و پلەی یەکەمی ھەیە بۆ لێشاوی [[وەبەرهێنانی ڕاستەوخۆی بیانی]] (ئەف دی ئای) بەھای بەرز. لە خشتەکانی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک لە ئاستی جیھاندا، ئیرلەندا پلەی ٢یەمی لە کۆی ١٩٢ لە خشتەی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|ئای ئێم ئێف]] و پلەی ٤ەمی لە کۆی ١٨٧ لە ڕیزبەندی [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]]دا ھەیە.<ref name="IMF">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 2020 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201101015039/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-12 |وێبگە=International Monetary Fund}}</ref><ref name="data.worldbank.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?most_recent_value_desc=true |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812191422/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2020 |ڕێکەوتی سەردان=7 July 2020 |وێبگە=data.worldbank.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] io8tomf86sdtykm53lok2qlvm3mxog1 0 295526 1586540 1585605 2026-05-24T10:30:17Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئیرلەندای باکوور]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئیرلەندای باکوور]] 1585605 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی ئیرلەندای باکوور بچووکترینی چوار [[وڵاتەکانی شانشینی یەکگرتوو|پێکھێنەرەکەی شانشینی یەکگرتوو]]ە و بچووکترینی دوو دەسەڵاتە دادوەرییەکەی سەر دوورگەی ئیرلەندایە. لە کاتی [[دابەشکردنی ئیرلەندا]] لە ساڵی ١٩٢٢دا، و بۆ ماوەیەک لە دوای ئەوە، [[ئیرلەندای باکوور]] خاوەنی ئابوورییەکی پیشەسازیی باڵادەست بوو، بەتایبەتی لە کەشتیسازی، [[پەت|بەرھەمھێنانی پەت]] و دەق، بەڵام زۆربەی پیشەسازییە قورسەکان لەو کاتەوە بە [[ڕاژە (ئابوورناسی)|خزمەتگوزارییەکان]] شوێنیان گراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.export.org.uk/news/571147/Trade-increases-between-Irish-Republic-and-Northern-Ireland-figures-show-as-firms-avoid-GB-checks.htm|سەردێڕ=Trade increases between Irish Republic and Northern Ireland, figures show, as firms avoid GB checks |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/BESES-Purchases-and-imports-Publication-2018_0.PDF|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231116120225/https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/BESES-Purchases-and-imports-Publication-2018_0.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/statistics/business-statistics/broad-economy-sales-and-exports-statistics|سەردێڕ=NI Economic Trade {{!}} Northern Ireland Statistics and Research Agency |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/384096/gdp-of-northern-ireland/|سەردێڕ=Northern Ireland GDP 2023 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8173/CBP-8173.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8173/CBP-8173.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.economy-ni.gov.uk/news/northern-ireland-broad-economy-sales-and-exports-statistics-goods-and-services-results-2019|سەردێڕ=Northern Ireland Broad Economy Sales and Exports Statistics: Goods and Services Results 2019 {{!}} Department for the Economy |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> ئابووریی ئیرلەندای باکوور پەیوەندیی بەھێزی لەگەڵ ئابوورییەکانی [[کۆماری ئیرلەندا]] و بەریتانیای مەزندا ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Northern Ireland}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|شانشینی یەکگرتوو}} d9at1lbnmh03mc8aefbohckw8p9wa84 0 295530 1586451 1585604 2026-05-24T10:14:21Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئازەربایجان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئازەربایجان]] 1585604 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی [[ئازەربایجان]] بە توندی بەستراوەتەوە بە ھەناردەی نەوت و گازەوە، بەتایبەتی لە دوای تەواوبوونی بۆریی باکو-تبلیس-جەیھان. گواستنەوە بەرەو بەرھەمھێنانی نەوت لە کۆتایییەکانی نۆوەتەکاندا بووە ھۆی گەشەیەکی ئابووریی خێرا لە ماوەی نێوان ١٩٩٥–٢٠١٤دا.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099100009222236784/pdf/P17532606988e2056084e603c9c48ddc618.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |وێبگە=World Bank}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) بە شێوەیەکی بەرچاو خاو بووەتەوە.<ref name=":3"/> یەدەگە گەورەکانی [[نەوت]] بەشداربوویەکی سەرەکین لە ئابووریی [[ئازەربایجان]]دا. گاز و نەوت دوو لەسەر سێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ئازەربایجان پێکدەھێنن، کە وای لێدەکات ببێتە یەکێک لە دە پڕپشتبەستووترین ئابوورییەکان بە سووتەمەنیی فۆسیلی لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lo |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.climatechangenews.com/2023/12/09/oil-reliant-azerbaijan-chosen-to-host-cop29-climate-talks/|سەردێڕ=Oil-reliant Azerbaijan chosen to host Cop29 climate talks |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Climate Home News |زمان=en}}</ref> گاز و نەوت ٩٠٪ی داھاتی ھەناردەکردنی ئازەربایجان و ٦٠٪ی دارایییەکانی پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.ft.com/content/c1e13d08-9917-44d3-bd63-5916a320e451|سەردێڕ=Oil-rich nations ‘pushback’ against fossil fuel phaseout |وێبگە=www.ft.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Azerbaijan}} {{شریتی دەروازە|ئازەربایجان|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری ئازەربایجان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hvgblix5q2hxbjohhv91h706osvcckx 0 295531 1586507 1582286 2026-05-24T10:22:17Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مۆلدۆڤا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مۆلدۆڤا]] 1582286 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[مۆلدۆڤا]] خاوەنی ئابوورییەکی پەرەئەستێن و داھات مامناوەندی بەرزە. وڵاتێکی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]ی دەورەدراو بە وشکانییە، کە لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوکراینا]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ڕۆمانیا]] ھاوسنوورە. کۆمارێکی پێشووی سۆڤیەتە و کاندیدی ئەندامێتییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Moldova}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n8w7n6llp3i2gmllxwfsv72phmw6m2x 0 295532 1586424 1583257 2026-05-24T09:54:22Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی تۆرۆنتۆ]] گواستەوە بۆ [[ئابووری تۆرۆنتۆ]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1583257 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی تۆرۆنتۆ گەورەترین بەشداربووی [[ئابووری کەنەدا|ئابووریی کەنەدا]]یە، بە ٢٠٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پی]] نیشتمانی، و چەقێکی ئابووریی گرنگە لە [[ئابووری جیھان|ئابووریی جیھاندا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Invest Toronto|ناونیشان=http://investtoronto.ca/InvestAssets/PDF/Reports/2014-annual-report.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=Invest Toronto}}{{بەستەری مردوو|url=http://investtoronto.ca/InvestAssets/PDF/Reports/2014-annual-report.pdf |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> [[تۆرۆنتۆ]] ناوەندێکی [[بازرگانی]]، دابەشکردن، [[زانیاری ماڵی|دارایی]] و پیشەسازییە. ئەوە ناوەندی بانکی و ئاڵوگۆڕی پشکی کەنەدایە و خاڵی سەرەکیی کۆفرۆشی و دابەشکردنی وڵاتەکەیە. دەوڵەمەندیی ئۆنتاریۆ لە کەرەستە خاوەکان و وزەی کارەبای ئاوی، تۆرۆنتۆی کردووەتە ناوەندێکی سەرەکیی پیشەسازی. ناوچەی میترۆپۆلیتانی تۆرۆنتۆی گەورە زیاتر لە نیوەی کاڵا بەرھەمھێنراوەکانی کەنەدا بەرھەم دەھێنێت. ئابووریی تۆرۆنتۆ لە ساڵی ٢٠٠٩وە خاوەنی ڕێژەی گەشەی جی دی پی ٢٫٤ لەسەد بووە ساڵانە، کە پێش تێکڕای نیشتمانی کەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=3610046801|سەردێڕ=Gross domestic product (GDP) at basic prices, by census metropolitan area (CMA) |وێبگە=Statistics Canada}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی تۆرۆنتۆ ٣٫٠٢٥ ملیۆن کەس بووە تا ساڵی ٢٠٢٢، لەکاتێکدا ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی میترۆپۆلیتانی سەرژمێریی تۆرۆنتۆ ٦٫٤٧ ملیۆن بووە لە ھەمان ساڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.toronto.ca/city-government/data-research-maps/toronto-at-a-glance/|سەردێڕ=Toronto at a Glance |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=City of Toronto |زمان=en-CA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Toronto}} c7d4wfw14c7778h4avlcjzv98gjkp1l 0 295534 1586407 1582341 2026-05-24T09:52:39Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئیرلەندا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئیرلەندا]] 1582341 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} ئابووریی ئیرلەندا دەکرێت ئاماژە بێت بۆ: * [[ئابووریی کۆماری ئیرلەندا]]، ئابووریی دەوڵەتێکی سەروەر لە ئەورووپا * [[ئابووریی ئیرلەندای باکوور]]، ئابووریی بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو [[پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە]] kh3po6om4hhinofzlcvr4xch1mj3h9v 1 295535 1586453 1581888 2026-05-24T10:14:21Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[وتووێژ:ئابووریی ئازەربایجان]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئابووری ئازەربایجان]] 1581888 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵات @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سپاس بۆ سازکردنی ئەو جۆرە وتارانە، بەڵام سەیری [[وتووێژ:ئابووری کەنەدا#ناو|ئێرە]] بکە، وابزانم یەکدەنگی لەسەر «ئابووری فڵان» دراوە نەک «ئابووریی فڵان»؛ واتا اقتصاد=ئابوور/اقتصادی=ئابووری. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٣٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەڵێ ڕاست دەکەیت، چاکیان دەکەم خۆم، سپاس. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ofgsj92zfu1c624e4r5fm9ttpe0ggcp 0 295536 1586504 1584006 2026-05-24T10:22:05Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بۆتسوانا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بۆتسوانا]] 1584006 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[بۆتسوانا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]] کە بە داھات مامناوەندی بەرز دادەنرێت. گەشەی دامەزراندن لە کەرتی تایبەتدا لە ماوەی ٣٠ ساڵی یەکەمی سەربەخۆیی وڵاتەکەدا ساڵانە بە تێکڕا نزیکەی ١٠٪ بووە. دوای ماوەیەک لە سستی لە سەرەتای سەدەی ٢١دا، ئابووریی [[بۆتسوانا]] ئاستێکی بەرزی گەشەی تۆمار کرد، کە گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی لە ئامانجەکانی ٦–٧٪ زیاتر بوو. گەشەی ئابووری لە کۆتایییەکانی شەستەکانەوە ھاوتا بووە لەگەڵ ھەندێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی [[ئابووریی ئاسیا|ئاسیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leith|یەکەم=J. Clark|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/j.ctt80xfp|سەردێڕ=Why Botswana Prospered|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=McGill-Queen's University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٧٣٥-٢٨٢٠-٨|پەڕەکان=ix-٢|jstor=j.ctt80xfp}}</ref> حکوومەت بە بەردەوامی زیادەی بوودجەی پاراستووە و خاوەنی یەدەگێکی زۆری دراوی بیانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤٦ی 31ی ٤٨٩٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Botswana}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} 4gxdc65bhbov4occvyzf53du0gbh19b 0 295598 1586234 1586165 2026-05-23T12:01:18Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1586234 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری مۆناکۆ''' پشت بە گەشتیاری و بانکی دەبەستێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210106062442/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=cia.gov}}</ref> [[مۆناکۆ]]، کە لە کەناراوەکانی فەڕەنسای [[دەریای ناوین|دەریای ناویندا]] ھەڵکەوتووە، ھاوینەھەوارێکی بەناوبانگە، و گەشتیاران بۆ گازینۆ و کەشوھەوا خۆشەکەی ڕادەکێشێت. میرنشینەکە بە سەرکەوتوویی ھەوڵی داوە ھەمەچەشنی بکات لە خزمەتگوزارییەکان و پیشەسازییە بچووکەکان، خاوەن بەھای زیادکراوی بەرز و بێ پیسکەر. دەوڵەتەکە ھیچ باجێکی داھات و باجی بازرگانی کەمی نییە و وەک پەناگەیەکی باج گەشە دەکات چ بۆ ئەو کەسانەی نیشتەجێ بوون و چ بۆ ئەو کۆمپانیا بیانیانەی کە بازرگانی و نووسینگەیان دامەزراندووە. دەوڵەت قۆرخکاری لە چەندین کەرتدا ھێشتووەتەوە، لەوانە قومار، توتن، تۆڕی تەلەفۆن و خزمەتگوزاری پۆستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.gouv.mc/Portail-du-Gouvernement/Government-Institutions/The-Government/Ministry-of-Finance-and-Economy/Tobacco-and-Matches-Board|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230425120848/https://en.gouv.mc/Portail-du-Gouvernement/Government-Institutions/The-Government/Ministry-of-Finance-and-Economy/Tobacco-and-Matches-Board|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/fsrb-mer/MONEYVAL-Monaco-Mutual-Evaluation-Report-2022.pdf.coredownload.inline.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.fatf-gafi.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Monaco}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} b26df5q7ujt9k43cgqejzk26786tv95 102 295659 1586323 1586017 2026-05-23T23:53:51Z Hivja 64112 1586323 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|ar|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{7}}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری {{{1}}} | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری {{{1}}}''' | دەرزیی_نەخشە = Israel#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی {{{1}}} لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]دا##جێگەی {{{1}}} لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{{12}}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[میرنشینەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشین]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[میرنشینی {{{3}}}|{{{3}}}]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = {{{6}}} | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[پاشایەتیی ڕەھا]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = {{{7}}} | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = {{{8}}} | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{{9}}} | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = {{{10}}} | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٤:٠٠|+٤:٠٠]] ([[کاتی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{<noinclude />subst:#if:{{{11}}}|{{ناونیشان|{{{11}}}}}|}} | پەراوێزەکان = }} '''{{{1}}}''' ({{بە عەرەبی|{{{2}}}}}) شارێکە لە [[میرنشینی {{{3}}}]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]. بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە {{{9}}} کەس بووە. ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری {{{7}}} کیلۆمەتری چوارگۆشە و چڕیی دانیشتووانی {{{10}}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} {{میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] [[پۆل:شارەکانی میرنشینی {{{3}}}]] [[پۆل:میرنشینی {{{3}}}] [[en:{{{13}}}]] 05i27j7y5nsttiu3ubm4g4q9uxt4o40 1 295714 1586581 1583261 2026-05-24T10:37:52Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[وتووێژ:ئابووریی فینلاند]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئابووری فینلاند]] 1583261 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئابووریی فینلاند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1583260 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190822190524/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html بۆ http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200611010801/https://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html بۆ http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:١٤، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 0esddxa3dposktivktn4554f2u7ofqj 0 296027 1586233 1586170 2026-05-23T12:01:08Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1586233 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بۆزانێ''' ({{Langx|ar|عين عيسى}}، «چاوی [[عیسا]]»؛ بە [[کوردیی باکووری]]: Bozanê) شارۆچکەیەکە لە [[قەزای گرێ سپی]] لە [[پارێزگای ڕەققە]] لە ڕۆژاوای کوردستان. دەکەوێتە نیوەی ڕێگای نێوان شارۆچکەی [[سنووری سووریا و تورکیا]] لە [[گرێ سپی]] و [[ڕەققە|ڕەققەی]] پایتەختی ناوچەکە. لە ڕێگەی شارەکەوە ڕێگای خێرای M4 دەڕوات کە [[پارێزگای حەلەب|حەلەب]] بە [[پارێزگای حەسیچە]] دەبەستێتەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2019/12/ain-issa-from-an-obscure-town-to-sdf-headquarters/|سەردێڕ=Ain Issa: from an obscure town to SDF headquarters |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Enab Baladi |زمان=en-US}}</ref> ==مێژوو== لە ماوەی قۆناغە سەرەتایییەکانی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]دا، دەستبەسەرداگرتنی بۆزانێ لەلایەن [[داعش]]ەوە بووە ھۆی ئاوارەبوونی زۆرێک لە دانیشتووانە [[کورد]]ەکان. لە حوزەیرانی ٢٠١٥دا، بۆزانێ لە دەستی داعش لەلایەن [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە)، [[یەکینەکانی پاراستنی ژنان]] (یەپەژە)، و [[لیوای شۆڕشگێڕانی ڕەققە]] لە میانی ھێرشی [[گرێ سپی]]دا کۆنترۆڵ کرا. لە کاتێکدا بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن چەکدارانی [[داعش]]ەوە دەستی بەسەردا گیرایەوە، لە سەرەتای تەممووزی ھەمان ساڵدا لەلایەن یەپەگەوە وەرگیرایەوە.<ref>https://deeply.thenewhumanitarian.org/syria/articles/2015/07/13/ain-issa-a-community-besieged.html</ref><ref>https://www.bbc.com/news/world-middle-east-33413049</ref><ref>https://www.bbc.com/news/world-middle-east-33450511</ref> ===پێکدادانەکانی بۆزانێ ٢٠٢٠–٢١=== {{سەرەکی|پێکدادانەکانی بۆزانێ ٢٠٢٠–٢١}} لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا، پێکدادان لە نێوان [[سوپای نیشتمانیی سووریا]]ی (SNA) بە پاڵپشتیی [[تورکیا]] و [[ھەسەدە]] لە نزیک بۆزانێ ڕووی دا. لە ١ی کانوونی یەکەمدا، ڕۆژنامەی ئەلئەخباری لوبنانی ڕای گەیاند کە ھەسەدە توانیویەتی بۆسە بۆ ھێزەکانی بە پاڵپشتیی تورکیا دابنێتەوە، و ٣٠ شەڕکەری کوشت.<ref>https://www.syriahr.com/en/193211/</ref><ref>https://tass.com/world/1230279</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|جوگرافیا|کوردستان|سووریا}} [[پۆل:شارەکانی سووریا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 1zc9xz25rjyj1735bwo9bs9sj8wqzt8 0 296028 1586232 1586171 2026-05-23T12:00:58Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1586232 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''قەزای گرێ سپی''' ناوچەیەکی کارگێڕییە لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] سەر بە پارێزگای [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققەیە]] و ناوەندەکەی شاری [[گرێ سپی|گرێ سیپییە.]] ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە بە پێی سەرژمێری دانیشتووانی ساڵی ٢٠٠٤ ١٢٩،٧١٤ کەس بوو.<ref>https://npasyria.com/en/67488/</ref> == دانیشتووان == لە سەرژمێریی ٢٠٠٤دا، قەزاکە دانیشتووانێکی ١٢٩،٧١٤ کەسیی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://carnegieendowment.org/syriaincrisis/?fa=55607|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140703224231/http://carnegieendowment.org/syriaincrisis/?fa=55607|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ= Arab Tribes Split Between Kurds And Jihadists|بڵاوکەرەوە=Carnegie Endowment for International Peace|ڕێکەوت=٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> [[کورد]]<ref name="kurds eye">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurds eye new corridor to Mediterranean|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/06/turkey-syria-kurdish-corridor-in-the-making-kobane.html|وێبگە=Al-Monitor}}</ref><ref name="expresses">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=US Expresses Concerns About PYD Human Rights|ناونیشان=http://www.basnews.com/en/news/2015/06/13/us-expresses-concerns-about-pyd-human-rights-violations-in-syrian-kurdistan/|وێبگە=BasNews|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> و کەمینەی [[تورکمانەکانی سووریا|تورکمان]]. بە زۆری [[ئیسلامی سوننە|سوننە]]ن. بەشی ڕۆژاوای قەزاکە بە شێوەیەکی سەرەکی [[کوردانی سووریا|کورد]]یان تێدایە، تورکمانەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[سلووک، سووریا|سلووک]] و باشووری ڕۆژاوای شارۆچکەکە چڕ بوونەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://umap.openstreetmap.fr/nl/map/pre-civil-war-ethno-religious-map-of-ar-raqqah-gov_139086#11/36.5557/39.1608|سەردێڕ=Pre civil war ethno-religious map of Ar Raqqah goverornate - uMap|وێبگە=umap.openstreetmap.fr|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|سووریا|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} qpm0lswimqredtz1uum0yd33w4cj93u 1586259 1586232 2026-05-23T16:02:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Tell Abyad District}} 1586259 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''قەزای گرێ سپی''' ناوچەیەکی کارگێڕییە لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] سەر بە پارێزگای [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققەیە]] و ناوەندەکەی شاری [[گرێ سپی|گرێ سیپییە.]] ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە بە پێی سەرژمێری دانیشتووانی ساڵی ٢٠٠٤ ١٢٩،٧١٤ کەس بوو.<ref>https://npasyria.com/en/67488/</ref> == دانیشتووان == لە سەرژمێریی ٢٠٠٤دا، قەزاکە دانیشتووانێکی ١٢٩،٧١٤ کەسیی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://carnegieendowment.org/syriaincrisis/?fa=55607|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140703224231/http://carnegieendowment.org/syriaincrisis/?fa=55607|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ= Arab Tribes Split Between Kurds And Jihadists|بڵاوکەرەوە=Carnegie Endowment for International Peace|ڕێکەوت=٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> [[کورد]]<ref name="kurds eye">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurds eye new corridor to Mediterranean|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2015/06/turkey-syria-kurdish-corridor-in-the-making-kobane.html|وێبگە=Al-Monitor}}</ref><ref name="expresses">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=US Expresses Concerns About PYD Human Rights|ناونیشان=http://www.basnews.com/en/news/2015/06/13/us-expresses-concerns-about-pyd-human-rights-violations-in-syrian-kurdistan/|وێبگە=BasNews|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> و کەمینەی [[تورکمانەکانی سووریا|تورکمان]]. بە زۆری [[ئیسلامی سوننە|سوننە]]ن. بەشی ڕۆژاوای قەزاکە بە شێوەیەکی سەرەکی [[کوردانی سووریا|کورد]]یان تێدایە، تورکمانەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[سلووک، سووریا|سلووک]] و باشووری ڕۆژاوای شارۆچکەکە چڕ بوونەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://umap.openstreetmap.fr/nl/map/pre-civil-war-ethno-religious-map-of-ar-raqqah-gov_139086#11/36.5557/39.1608|سەردێڕ=Pre civil war ethno-religious map of Ar Raqqah goverornate - uMap|وێبگە=umap.openstreetmap.fr|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|سووریا|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Tell Abyad District}} kpc8wy7f9ase3puu2nvkboi3svtr02e 0 296034 1586247 2026-05-23T13:31:48Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1354932414|Hat]]» 1586247 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Chapeaux_en_peau_de_castor.jpg|وێنۆک|A collection of 18th and 19th centuries men's beaver felt hats]] A '''hat''' is a head covering which is worn for various reasons, including protection against weather conditions, ceremonial reasons such as university graduation, religious reasons, comedy, safety, or as a fashion accessory.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pauline Thomas |ڕێکەوت=2007-09-08 |ناونیشان=http://www.fashion-era.com/hats-hair/hats_hair_1_wearing_hats_fashion_history.htm |ڕێکەوتی سەردان=2011-07-02}}</ref> Hats which incorporate mechanical features, such as visors, spikes, flaps, braces or beer holders shade into the broader category of headgear. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە b716iunr6om97nhu2ah50v1w76crg2y 1586248 1586247 2026-05-23T13:34:31Z Tessla 41338 شائەمراز 1586248 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Chapeaux_en_peau_de_castor.jpg|وێنۆک|کۆمەڵێک شەبقەی پەڕووی سەگی ئاوی پیاوان لە سەدەکانی ١٨ و ١٩]] '''شەبقە''' پۆشەرێکی سەرە کە بە ھۆکاری جۆراوجۆر لەبەر دەکرێت، لەوانە پاراستن لە بارودۆخی کەشوھەوا، ھۆکاری ڕێوڕەسمی وەک دەرچوونی زانکۆ، ھۆکاری ئایینی، کۆمیدی، سەلامەتی، یان وەک پێداویستییەکی مۆدە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pauline Thomas |ڕێکەوت=2007-09-08 |ناونیشان=http://www.fashion-era.com/hats-hair/hats_hair_1_wearing_hats_fashion_history.htm |ڕێکەوتی سەردان=2011-07-02}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 2js15ixi7q1w75cibm3nod6jpm5s5ch 1586258 1586248 2026-05-23T16:01:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Hats}} 1586258 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Chapeaux_en_peau_de_castor.jpg|وێنۆک|کۆمەڵێک شەبقەی پەڕووی سەگی ئاوی پیاوان لە سەدەکانی ١٨ و ١٩]] '''شەبقە''' پۆشەرێکی سەرە کە بە ھۆکاری جۆراوجۆر لەبەر دەکرێت، لەوانە پاراستن لە بارودۆخی کەشوھەوا، ھۆکاری ڕێوڕەسمی وەک دەرچوونی زانکۆ، ھۆکاری ئایینی، کۆمیدی، سەلامەتی، یان وەک پێداویستییەکی مۆدە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pauline Thomas |ڕێکەوت=2007-09-08 |ناونیشان=http://www.fashion-era.com/hats-hair/hats_hair_1_wearing_hats_fashion_history.htm |ڕێکەوتی سەردان=2011-07-02}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hats}} 9nyr1yr3j7l1zrjdeclsczses12yrv7 1586273 1586258 2026-05-23T17:00:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:چاند|چاند]] 1586273 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Chapeaux_en_peau_de_castor.jpg|وێنۆک|کۆمەڵێک شەبقەی پەڕووی سەگی ئاوی پیاوان لە سەدەکانی ١٨ و ١٩]] '''شەبقە''' پۆشەرێکی سەرە کە بە ھۆکاری جۆراوجۆر لەبەر دەکرێت، لەوانە پاراستن لە بارودۆخی کەشوھەوا، ھۆکاری ڕێوڕەسمی وەک دەرچوونی زانکۆ، ھۆکاری ئایینی، کۆمیدی، سەلامەتی، یان وەک پێداویستییەکی مۆدە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pauline Thomas |ڕێکەوت=2007-09-08 |ناونیشان=http://www.fashion-era.com/hats-hair/hats_hair_1_wearing_hats_fashion_history.htm |ڕێکەوتی سەردان=2011-07-02}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hats}} {{تووڵی دەروازە|چاند}} 0r5zx0v6ahoi38tihe475lrd7jp0b47 1586305 1586273 2026-05-23T20:01:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1586305 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Chapeaux_en_peau_de_castor.jpg|وێنۆک|کۆمەڵێک شەبقەی پەڕووی سەگی ئاوی پیاوان لە سەدەکانی ١٨ و ١٩]] '''شەبقە''' پۆشەرێکی سەرە کە بە ھۆکاری جۆراوجۆر لەبەر دەکرێت، لەوانە پاراستن لە بارودۆخی کەشوھەوا، ھۆکاری ڕێوڕەسمی وەک دەرچوونی زانکۆ، ھۆکاری ئایینی، کۆمیدی، سەلامەتی، یان وەک پێداویستییەکی مۆدە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pauline Thomas |ڕێکەوت=2007-09-08 |ناونیشان=http://www.fashion-era.com/hats-hair/hats_hair_1_wearing_hats_fashion_history.htm |ڕێکەوتی سەردان=2011-07-02}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hats}} {{تووڵی دەروازە|چاند}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} rxwk5m311wjtx2zvqha5n7ps8zuymz5 1 296035 1586249 2026-05-23T13:35:17Z Tessla 41338 /* ناو */ بەشی نوێ 1586249 wikitext text/x-wiki == ناو == من شەبقەم هەڵبژاردووە، بەرامبەر cap کڵاوم داناوە، چۆنتان پێ باش بوو دەستکاری ناو بکەن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٣:٣٥، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) cxugmj996tm0vawkynu3hr6x3v75xmf 0 296036 1586250 2026-05-23T13:36:02Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349508338|Cap]]» 1586250 wikitext text/x-wiki A '''cap''' is a flat headgear. They made their first appearance as early as 3200&nbsp;BC.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=28 March 2017 |ناونیشان=https://fashionablehats.com/blogs/hat-articles/invented-hat |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=Fashionable Hats |زمان=en}}</ref> The origin of the word "cap" comes from the Old French word "chapeau" which means "head covering". Over time, the word has evolved and changed its meaning, but it still retains its association with headwear.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2019-07-26 |ناونیشان=https://www.typingadventure.com/cap-vs-hat/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201124195940/https://www.typingadventure.com/cap-vs-hat/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-11-24 |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=Typing Adventure |زمان=en-US}}</ref> They are popular in casual and informal settings, and are seen in sports and fashion.<ref name=":0" /> They are typically designed for warmth, and often incorporate a visor to block sunlight from the eyes. They come in many shapes and sizes and are of different brands. Baseball caps are one of the most common types of cap.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://baseball.epicsports.com/baseball-hats.html#:~:text=They%20were%20first%20worn%20by,that%20time%20and%20still%20today. |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=baseball.epicsports.com}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە or3qtofyd6ksrpkg7gcoqqqddiavf0b 1586251 1586250 2026-05-23T13:38:12Z Tessla 41338 شائەمراز 1586251 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کڵاو''' سەرپۆشێکی تەختە. ئەوان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٣٢٠٠ی پێش زایین دەرکەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=28 March 2017 |ناونیشان=https://fashionablehats.com/blogs/hat-articles/invented-hat |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=Fashionable Hats |زمان=en}}</ref> بنەچەی وشەی "cap" لە وشەی فەڕەنسیی کۆنی "chapeau"و ھاتووە کە بە واتای "سەرپۆش" دێت. بە تێپەڕبوونی کات، وشەکە گەشەی کردووە و واتاکەی گۆڕاوە، بەڵام ھێشتا پەیوەندییەکەی بە پۆشاکی سەرەوە پاراستووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2019-07-26 |ناونیشان=https://www.typingadventure.com/cap-vs-hat/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201124195940/https://www.typingadventure.com/cap-vs-hat/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-11-24 |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=Typing Adventure |زمان=en-US}}</ref> ئەوان لە شوێنە ئاسایی و ناڕەسمییەکاندا باون، و لە وەرزش و مۆدەدا دەبینرێن.<ref name=":0"/> ئەوان بە شێوەیەکی ئاسایی بۆ گەرمی دیزاین کراون، و زۆرجار سێبەرێک لەخۆ دەگرن بۆ ڕێگریکردن لە تیشکی خۆر لە چاوەکان. ئەوان بە چەندین شێوە و قەبارەی جیاواز دێن و لە براندە جیاوازەکانن. کڵاوەکانی بەیسبۆڵ یەکێکن لە باوترین جۆرەکانی کڵاو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://baseball.epicsports.com/baseball-hats.html#:~:text=They%20were%20first%20worn%20by,that%20time%20and%20still%20today. |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=baseball.epicsports.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} qfhvw2ucveuke0bwpn5icq0otr4k51c 1586257 1586251 2026-05-23T16:01:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Caps}} 1586257 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کڵاو''' سەرپۆشێکی تەختە. ئەوان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٣٢٠٠ی پێش زایین دەرکەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=28 March 2017 |ناونیشان=https://fashionablehats.com/blogs/hat-articles/invented-hat |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=Fashionable Hats |زمان=en}}</ref> بنەچەی وشەی "cap" لە وشەی فەڕەنسیی کۆنی "chapeau"و ھاتووە کە بە واتای "سەرپۆش" دێت. بە تێپەڕبوونی کات، وشەکە گەشەی کردووە و واتاکەی گۆڕاوە، بەڵام ھێشتا پەیوەندییەکەی بە پۆشاکی سەرەوە پاراستووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2019-07-26 |ناونیشان=https://www.typingadventure.com/cap-vs-hat/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201124195940/https://www.typingadventure.com/cap-vs-hat/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-11-24 |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=Typing Adventure |زمان=en-US}}</ref> ئەوان لە شوێنە ئاسایی و ناڕەسمییەکاندا باون، و لە وەرزش و مۆدەدا دەبینرێن.<ref name=":0"/> ئەوان بە شێوەیەکی ئاسایی بۆ گەرمی دیزاین کراون، و زۆرجار سێبەرێک لەخۆ دەگرن بۆ ڕێگریکردن لە تیشکی خۆر لە چاوەکان. ئەوان بە چەندین شێوە و قەبارەی جیاواز دێن و لە براندە جیاوازەکانن. کڵاوەکانی بەیسبۆڵ یەکێکن لە باوترین جۆرەکانی کڵاو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://baseball.epicsports.com/baseball-hats.html#:~:text=They%20were%20first%20worn%20by,that%20time%20and%20still%20today. |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=baseball.epicsports.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Caps}} d9udrmh6egtyko5uvkto4g6zwj72fqr 1586306 1586257 2026-05-23T20:01:10Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1586306 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کڵاو''' سەرپۆشێکی تەختە. ئەوان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٣٢٠٠ی پێش زایین دەرکەوتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=28 March 2017 |ناونیشان=https://fashionablehats.com/blogs/hat-articles/invented-hat |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=Fashionable Hats |زمان=en}}</ref> بنەچەی وشەی "cap" لە وشەی فەڕەنسیی کۆنی "chapeau"و ھاتووە کە بە واتای "سەرپۆش" دێت. بە تێپەڕبوونی کات، وشەکە گەشەی کردووە و واتاکەی گۆڕاوە، بەڵام ھێشتا پەیوەندییەکەی بە پۆشاکی سەرەوە پاراستووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2019-07-26 |ناونیشان=https://www.typingadventure.com/cap-vs-hat/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201124195940/https://www.typingadventure.com/cap-vs-hat/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-11-24 |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=Typing Adventure |زمان=en-US}}</ref> ئەوان لە شوێنە ئاسایی و ناڕەسمییەکاندا باون، و لە وەرزش و مۆدەدا دەبینرێن.<ref name=":0"/> ئەوان بە شێوەیەکی ئاسایی بۆ گەرمی دیزاین کراون، و زۆرجار سێبەرێک لەخۆ دەگرن بۆ ڕێگریکردن لە تیشکی خۆر لە چاوەکان. ئەوان بە چەندین شێوە و قەبارەی جیاواز دێن و لە براندە جیاوازەکانن. کڵاوەکانی بەیسبۆڵ یەکێکن لە باوترین جۆرەکانی کڵاو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://baseball.epicsports.com/baseball-hats.html#:~:text=They%20were%20first%20worn%20by,that%20time%20and%20still%20today. |ڕێکەوتی سەردان=2020-11-17 |وێبگە=baseball.epicsports.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Caps}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} mwaiplsg4g1vuw6qi0p1p2x8fgaojtj 0 296037 1586252 2026-05-23T13:39:05Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337595345|Cowboy hat]]» 1586252 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Felthat.jpg|چەپ|وێنۆک|A felt cowboy hat]] The '''cowboy hat''' is a high-crowned, wide-brimmed [[شەبقە|hat]] best known as the defining piece of attire for the [[ئەمریکای باکوور|North American]] [[مانگاوان|cowboy]]. Today it is worn by many people, and is particularly associated with ranch workers in the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]], [[کەنەدا|Canada]], [[مەکسیک|Mexico]], [[ئەمریکای ناوەندی|Central America]] and [[بەڕازیل|Brazil]], station workers in [[ئوسترالیا|Australia]] and [[نیوزیلاند|New Zealand]], with many [[مۆسیقای کەنتری|country]], regional Mexican and sertanejo music{{تێبینی|Sertanejo is a Brazilian musical rhythm associated with rural areas in the [[Centro-Sul|Centre-South of Brazil]] that originated from [[caipira]] music. Due to [[Americanization|American cultural influence]], musicians of this musical rhythm sought to adopt and imitate the fashion used by [[North America]]n singers and actors in western films, although the rhythm developed independently, with no connection to Mexican Regional music or to American and Canadian Country music. Sertanejo, in a metaphorical sense, emerged through convergent evolution.{{cn|date=August 2024}}}} performers, and with participants in the North American rodeo circuit. It is recognized around the world as part of traditional [[ڕۆژاوای ئەمریکای کۆن|Old West]] apparel. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە لە ئابی ٢٠٢٤]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] 1ws74905t508ef658bxzjim406eua67 1586253 1586252 2026-05-23T13:43:05Z Tessla 41338 شائەمراز 1586253 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Felthat.jpg|وێنۆک|شەبقەیەکی مانگاوانی لە پەڕوو دروستکراو]] '''شەبقەی مانگاوان''' شەبقەیەکی تاج-بەرز و لێوار-پانە کە وەک پارچەیەکی دیاریکەری پۆشاک بۆ [[مانگاوان]]ی [[ئەمریکای باکوور]] ناسراوە. ئەمڕۆ لەلایەن زۆر کەسەوە لەبەر دەکرێت، و بە تایبەتی کرێکارانی کێڵگە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[مەکسیک]]، [[ئەمریکای ناوەندی]] و [[بەڕازیل]]، کرێکارانی وێستگە لە [[ئوسترالیا]] و [[نیووزیلاند]]. لە سەرانسەری جیھاندا وەک بەشێک لە جلوبەرگی نەریتیی [[ڕۆژاوای ئەمریکای کۆن|ڕۆژاوای کۆن]] دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە لە ئابی ٢٠٢٤]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] oxlw7nwvn0qsj56mlw2k5iydplik8oq 1586256 1586253 2026-05-23T16:00:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Cowboy hats}} 1586256 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Felthat.jpg|وێنۆک|شەبقەیەکی مانگاوانی لە پەڕوو دروستکراو]] '''شەبقەی مانگاوان''' شەبقەیەکی تاج-بەرز و لێوار-پانە کە وەک پارچەیەکی دیاریکەری پۆشاک بۆ [[مانگاوان]]ی [[ئەمریکای باکوور]] ناسراوە. ئەمڕۆ لەلایەن زۆر کەسەوە لەبەر دەکرێت، و بە تایبەتی کرێکارانی کێڵگە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[مەکسیک]]، [[ئەمریکای ناوەندی]] و [[بەڕازیل]]، کرێکارانی وێستگە لە [[ئوسترالیا]] و [[نیووزیلاند]]. لە سەرانسەری جیھاندا وەک بەشێک لە جلوبەرگی نەریتیی [[ڕۆژاوای ئەمریکای کۆن|ڕۆژاوای کۆن]] دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cowboy hats}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە لە ئابی ٢٠٢٤]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] 0ih3230hiczbrjxbcyzx6jkceq252m1 1586274 1586256 2026-05-23T17:00:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1586274 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Felthat.jpg|وێنۆک|شەبقەیەکی مانگاوانی لە پەڕوو دروستکراو]] '''شەبقەی مانگاوان''' شەبقەیەکی تاج-بەرز و لێوار-پانە کە وەک پارچەیەکی دیاریکەری پۆشاک بۆ [[مانگاوان]]ی [[ئەمریکای باکوور]] ناسراوە. ئەمڕۆ لەلایەن زۆر کەسەوە لەبەر دەکرێت، و بە تایبەتی کرێکارانی کێڵگە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[مەکسیک]]، [[ئەمریکای ناوەندی]] و [[بەڕازیل]]، کرێکارانی وێستگە لە [[ئوسترالیا]] و [[نیووزیلاند]]. لە سەرانسەری جیھاندا وەک بەشێک لە جلوبەرگی نەریتیی [[ڕۆژاوای ئەمریکای کۆن|ڕۆژاوای کۆن]] دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cowboy hats}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە لە ئابی ٢٠٢٤]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] aq4tn1p557mwbr42cvalj2l34c4g07g 1586304 1586274 2026-05-23T20:00:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1586304 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Felthat.jpg|وێنۆک|شەبقەیەکی مانگاوانی لە پەڕوو دروستکراو]] '''شەبقەی مانگاوان''' شەبقەیەکی تاج-بەرز و لێوار-پانە کە وەک پارچەیەکی دیاریکەری پۆشاک بۆ [[مانگاوان]]ی [[ئەمریکای باکوور]] ناسراوە. ئەمڕۆ لەلایەن زۆر کەسەوە لەبەر دەکرێت، و بە تایبەتی کرێکارانی کێڵگە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[کەنەدا]]، [[مەکسیک]]، [[ئەمریکای ناوەندی]] و [[بەڕازیل]]، کرێکارانی وێستگە لە [[ئوسترالیا]] و [[نیووزیلاند]]. لە سەرانسەری جیھاندا وەک بەشێک لە جلوبەرگی نەریتیی [[ڕۆژاوای ئەمریکای کۆن|ڕۆژاوای کۆن]] دەناسرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cowboy hats}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە لە ئابی ٢٠٢٤]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} io65v17x4szjjrdoc48de9vyiovekzm 0 296038 1586275 2026-05-23T17:00:55Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1350061952|President of Indonesia]]» 1586275 wikitext text/x-wiki The '''president of the Republic of Indonesia''' ({{Langx|id|Presiden Republik Indonesia}}) is the [[سەرۆکی دەوڵەت|head of state]] and [[سەرۆکی حکوومەت|head of government]] of the [[ئیندۆنیزیا|Republic of Indonesia]]. The president is the leader of the [[دەسەڵاتی جێبەجێکار|executive branch]] of the Indonesian government and the [[فەرماندەی گشتی|commander-in-chief]] of the Indonesian National Armed Forces and the Indonesian National Police. Since 2004, the president and vice president have been directly elected to a five-year term, once renewable, allowing for a maximum of ten years in office. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئیندۆنیزیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیندۆنیزی]] clgn834pwk1n3j4hnr8oyaoe4863mnm 1586278 1586275 2026-05-23T17:05:21Z Tessla 41338 شائەمراز 1586278 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی ئیندۆنیزیا''' [[سەرۆکی دەوڵەت]] و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی [[ئیندۆنیزیا|کۆماری ئیندۆنیزیایە]]. سەرۆک ڕێبەری [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]]ی حکوومەتی ئیندۆنیزیا و [[فەرماندەی گشتی]]ی ھێزە چەکدارە نیشتمانییەکانی ئیندۆنیزیا و پۆلیسی نیشتمانیی ئیندۆنیزیایە. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، سەرۆک و جێگری سەرۆک ڕاستەوخۆ بۆ ماوەی پێنج ساڵ ھەڵدەبژێردرێن، کە یەک جار دەتوانرێت نوێ بکرێتەوە، ئەمەش ڕێگە دەدات بۆ زۆرترین ماوەی دە ساڵ لە پۆستەکەدا بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئیندۆنیزیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیندۆنیزی]] l4sfoeqjj393bd7twozjtopj5k6p083 1586303 1586278 2026-05-23T20:00:40Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1586303 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی ئیندۆنیزیا''' [[سەرۆکی دەوڵەت]] و [[سەرۆکی حکوومەت]]ی [[ئیندۆنیزیا|کۆماری ئیندۆنیزیایە]]. سەرۆک ڕێبەری [[دەسەڵاتی جێبەجێکار]]ی حکوومەتی ئیندۆنیزیا و [[فەرماندەی گشتی]]ی ھێزە چەکدارە نیشتمانییەکانی ئیندۆنیزیا و پۆلیسی نیشتمانیی ئیندۆنیزیایە. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، سەرۆک و جێگری سەرۆک ڕاستەوخۆ بۆ ماوەی پێنج ساڵ ھەڵدەبژێردرێن، کە یەک جار دەتوانرێت نوێ بکرێتەوە، ئەمەش ڕێگە دەدات بۆ زۆرترین ماوەی دە ساڵ لە پۆستەکەدا بمێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئیندۆنیزیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیندۆنیزی]] k8f6ir8xhwl7xfwsx163qrnnbhjfkc1 0 296039 1586283 2026-05-23T17:34:08Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/72856615|خانكندي]]» 1586283 wikitext text/x-wiki '''خانکەندی''' ( [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] : Xankendi) ( [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] : Ստեփանակերտ) و بێژەکردنی ( '''Stepanakert''' )، شارێکە لە ئازەربایجان، و پایتەخت و گەورەترین شاری [[کۆماری ئارتساخ|کۆماری پێشووی ناگۆرنۆ-کارباخ (ئارتساخ)]] بووە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢٥دا بە نزیکەی ٢٢ هەزار کەس مەزەندە کراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.apa.az/social/azerbaijan-reveals-population-figures-for-khankendi-aghdara-and-khojaly-480427 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-19 |وێبگە=Apa.az |زمان=en}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٧٥ هەزار کەسە و زۆربەیان [[ئەرمەنستان|ئەرمەنیین]] و کەمینەی ئازەری ھەیە. لە قۆناغە سەرەتاییەکانی [[یەکەمین شەڕی ناگۆرنۆ-قەرەباغ|شەڕی ناگۆرنۆ و قەرەباغدا]] لە شارەکە هەڵهاتن. خانکەندی لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی [[١٩٩١]] لەلایەن ئەرمەنستانەوە داگیرکرا. لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠٢٣ لە نێوان هێرشێکدا کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئازەربایجانەوە دەستیپێکرد، شارەکە گیرا و زۆربەی دانیشتووانی ئەرمەنی هەڵاتن لە هێزەکانی ئازەربایجانی پێشڕەو بەرەو [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-09-30 |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-refugees-b2421023.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20251006033352/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-refugees-b2421023.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-10-06 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-19 |وێبگە=The Independent |زمان=en}}</ref> پاشان ئازەربایجان لە ئەیلوولی 2024 بە کردنەوەی زانکۆی قەرەباخ دەستی کرد بە نیشتەجێکردنی دانیشتووانی هەمیشەیی نوێ لەوێ. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-09-24 |ناونیشان=https://www.aktualinfo.az/news/qarabag-universiteti-acilisi-azerbaycanin-tehsil-ve-inkisafinin-yeni-simvoludur/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250521083536/https://www.aktualinfo.az/news/qarabag-universiteti-acilisi-azerbaycanin-tehsil-ve-inkisafinin-yeni-simvoludur/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-05-21 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-19 |زمان=az}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:قەزاکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوکراینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بیلاڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئۆزبەکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکمانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئازەربایجانی]] rkil6jko0r0lhbzpbp6ek84dh0tpja9 1586284 1586283 2026-05-23T17:36:11Z 1silent scientist 51740 1586284 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''خانکەندی''' (بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]]: Xankendi) ([[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]: Ստեփանակերտ) و بێژەکردنی ''Stepanakert''، شارێکە لە [[ئازەربایجان]]، و پایتەخت و گەورەترین شاری [[کۆماری ئارتساخ|کۆماری پێشووی ناگۆرنۆ-کارباخ (ئارتساخ)]] بووە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢٥دا بە نزیکەی ٢٢ ھەزار کەس مەزەندە کراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.apa.az/social/azerbaijan-reveals-population-figures-for-khankendi-aghdara-and-khojaly-480427 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-19 |وێبگە=Apa.az |زمان=en}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٧٥ ھەزار کەسە و زۆربەیان [[ئەرمەنستان|ئەرمەنیین]] و کەمینەی ئازەری ھەیە. لە قۆناغە سەرەتاییەکانی [[یەکەمین شەڕی ناگۆرنۆ-قەرەباغ|شەڕی ناگۆرنۆ و قەرەباغدا]] لە شارەکە ھەڵھاتن. خانکەندی لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی [[١٩٩١]] لەلایەن ئەرمەنستانەوە داگیرکرا. لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠٢٣ لە نێوان ھێرشێکدا کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئازەربایجانەوە دەستیپێکرد، شارەکە گیرا و زۆربەی دانیشتووانی ئەرمەنی ھەڵھاتن لە ھێزەکانی ئازەربایجانی پێشڕەو بەرەو [[ئەرمەنستان]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-09-30 |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-refugees-b2421023.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20251006033352/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-refugees-b2421023.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-10-06 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-19 |وێبگە=The Independent |زمان=en}}</ref> پاشان ئازەربایجان لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ بە کردنەوەی زانکۆی قەرەباخ دەستی کرد بە نیشتەجێکردنی دانیشتووانی ھەمیشەیی نوێ لەوێ. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-09-24 |ناونیشان=https://www.aktualinfo.az/news/qarabag-universiteti-acilisi-azerbaycanin-tehsil-ve-inkisafinin-yeni-simvoludur/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250521083536/https://www.aktualinfo.az/news/qarabag-universiteti-acilisi-azerbaycanin-tehsil-ve-inkisafinin-yeni-simvoludur/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2025-05-21 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-19 |زمان=az}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:قەزاکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوکراینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بیلاڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئۆزبەکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکمانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئازەربایجانی]] drxfljakykbnru5yuqg57t5koudzfuo 1586331 1586284 2026-05-24T05:17:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1586331 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''خانکەندی''' (بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]]: Xankendi) ([[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]: Ստեփանակերտ) و بێژەکردنی ''Stepanakert''، شارێکە لە [[ئازەربایجان]]، و پایتەخت و گەورەترین شاری [[کۆماری ئارتساخ|کۆماری پێشووی ناگۆرنۆ-کارباخ (ئارتساخ)]] بووە. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢٥دا بە نزیکەی ٢٢ ھەزار کەس مەزەندە کراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.apa.az/social/azerbaijan-reveals-population-figures-for-khankendi-aghdara-and-khojaly-480427 |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-19 |وێبگە=Apa.az |زمان=en}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٧٥ ھەزار کەسە و زۆربەیان [[ئەرمەنستان|ئەرمەنیین]] و کەمینەی ئازەری ھەیە. لە قۆناغە سەرەتاییەکانی [[یەکەمین شەڕی ناگۆرنۆ-قەرەباغ|شەڕی ناگۆرنۆ و قەرەباغدا]] لە شارەکە ھەڵھاتن. خانکەندی لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی [[١٩٩١]] لەلایەن ئەرمەنستانەوە داگیرکرا. لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠٢٣ لە نێوان ھێرشێکدا کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئازەربایجانەوە دەستیپێکرد، شارەکە گیرا و زۆربەی دانیشتووانی ئەرمەنی ھەڵھاتن لە ھێزەکانی ئازەربایجانی پێشڕەو بەرەو [[ئەرمەنستان]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2023-09-30 |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-refugees-b2421023.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251006033352/https://www.independent.co.uk/news/world/europe/nagorno-karabakh-armenia-azerbaijan-refugees-b2421023.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-19 |وێبگە=The Independent |زمان=en |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |url-status=live }}</ref> پاشان ئازەربایجان لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ بە کردنەوەی زانکۆی قەرەباخ دەستی کرد بە نیشتەجێکردنی دانیشتووانی ھەمیشەیی نوێ لەوێ. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-09-24 |ناونیشان=https://www.aktualinfo.az/news/qarabag-universiteti-acilisi-azerbaycanin-tehsil-ve-inkisafinin-yeni-simvoludur/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250521083536/https://www.aktualinfo.az/news/qarabag-universiteti-acilisi-azerbaycanin-tehsil-ve-inkisafinin-yeni-simvoludur/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=2025-12-19 |زمان=az |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |url-status=live }}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:قەزاکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوکراینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بیلاڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئۆزبەکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکمانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تورکی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئازەربایجانی]] kcp26ud9epzo2fzoj3fs3jqy2h8ase8 0 296040 1586285 2026-05-23T17:39:58Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343807167|Shusha District]]» 1586285 wikitext text/x-wiki '''قەزای شووشا''' ( {{Langx|az|Şuşa rayonu}} ) یەکێکە لە ٦٦ قەزای [[ئازەربایجان]]. دەکەوێتە ڕۆژاوای وڵات و سەر بە هەرێمی ئابووری قەرەباخە. قەزاکە هاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی خۆجالی و [[قەزای لاچین|لاچین]] و خوجاڤەند . پایتەخت و گەورەترین شارەکەی [[شووشە (شار)|شوشایە]]. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەکی قەزاکە ٣٤ هەزار و ٧٠٠ کەس بووە. لە کۆتاییدا گوندەکانی مالیبەیلی، ئاشاغی قوشچولەر و یوخاری قوشچولەر بەپێی دەرکردنی یاسا لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ گواسترانەوە بۆ قەزای خۆجەلی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |ڕێکەوت=2019 |ناونیشان=https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Inzibati_tes.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200416203250/https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Inzibati_tes.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-04-16 |ڕێکەوتی سەردان=2021-08-18 |زمان=az}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 December 2023 |ناونیشان=https://e-qanun.az/framework/55912 |وێبگە=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |زمان=az}}</ref> == سەرچاوکان == [[پۆل:قەزاکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی سندووقی زانیاریدانی نیشتنگە بەبێ ھیچ پۆتانێک بەکاردێنن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 5ilm4yeybm9q1zo9uugb2vus3pv9zk8 1586286 1586285 2026-05-23T17:40:51Z 1silent scientist 51740 1586286 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''قەزای شووشا''' ({{Langx|az|Şuşa rayonu}}) یەکێکە لە ٦٦ قەزای [[ئازەربایجان]]. دەکەوێتە ڕۆژاوای وڵات و سەر بە ھەرێمی ئابووری [[قەرەباغ]]ە. قەزاکە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی خۆجالی و [[قەزای لاچین|لاچین]] و خوجاڤەند. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی [[شووشا|شووشایە]]. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەکی قەزاکە ٣٤ ھەزار و ٧٠٠ کەس بووە. لە کۆتاییدا گوندەکانی مالیبەیلی، ئاشاغی قوشچولەر و یوخاری قوشچولەر بەپێی دەرکردنی یاسا لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ گواسترانەوە بۆ قەزای خۆجەلی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |ڕێکەوت=2019 |ناونیشان=https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Inzibati_tes.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200416203250/https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Inzibati_tes.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-04-16 |ڕێکەوتی سەردان=2021-08-18 |زمان=az}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 December 2023 |ناونیشان=https://e-qanun.az/framework/55912 |وێبگە=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |زمان=az}}</ref> == سەرچاوکان == [[پۆل:قەزاکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی سندووقی زانیاریدانی نیشتنگە بەبێ ھیچ پۆتانێک بەکاردێنن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 431lylxawtay7zexigmr9b9wn3u07r7 1586287 1586286 2026-05-23T17:53:05Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[قەزای شووشا]]ی گواستەوە بۆ [[قەزای شووشە]]: ناوی شیاوتر 1586286 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''قەزای شووشا''' ({{Langx|az|Şuşa rayonu}}) یەکێکە لە ٦٦ قەزای [[ئازەربایجان]]. دەکەوێتە ڕۆژاوای وڵات و سەر بە ھەرێمی ئابووری [[قەرەباغ]]ە. قەزاکە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزاکانی خۆجالی و [[قەزای لاچین|لاچین]] و خوجاڤەند. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی [[شووشا|شووشایە]]. تا ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی ناوەکی قەزاکە ٣٤ ھەزار و ٧٠٠ کەس بووە. لە کۆتاییدا گوندەکانی مالیبەیلی، ئاشاغی قوشچولەر و یوخاری قوشچولەر بەپێی دەرکردنی یاسا لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ گواسترانەوە بۆ قەزای خۆجەلی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi |ڕێکەوت=2019 |ناونیشان=https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Inzibati_tes.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200416203250/https://www.stat.gov.az/menu/5/source/Inzibati_tes.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-04-16 |ڕێکەوتی سەردان=2021-08-18 |زمان=az}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 December 2023 |ناونیشان=https://e-qanun.az/framework/55912 |وێبگە=Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyi Hüquqi aktların vahid elektron bazası |زمان=az}}</ref> == سەرچاوکان == [[پۆل:قەزاکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی سندووقی زانیاریدانی نیشتنگە بەبێ ھیچ پۆتانێک بەکاردێنن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 431lylxawtay7zexigmr9b9wn3u07r7 0 296041 1586288 2026-05-23T17:53:05Z 1silent scientist 51740 1silent scientist پەڕەی [[قەزای شووشا]]ی گواستەوە بۆ [[قەزای شووشە]]: ناوی شیاوتر 1586288 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[قەزای شووشە]] t6czb2wfcnhhrxwhczoey4hfk83l2sk 0 296042 1586293 2026-05-23T18:16:04Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1338314168|2020–2021 Ayn Issa clashes]]» 1586293 wikitext text/x-wiki '''شەڕ و پێکدادانی بۆزانێ لە ساڵی ٢٠٢٠–٢٠٢١''' زنجیرەیەک پێکدادان بوو لە نێوان [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات|هێزەکانی سوریای دیموکراتی]] سەر بە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|ئیدارەی خۆسەری باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا]] و [[سوپای نیشتمانیی سووریا]] کە لەلایەن تورکیاوە پشتیوانی دەکرێت لە [[بۆزانێ]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆییی سووریادا]]. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] 6ds62moirdxi3hqrs2chx1nk2b4w0ey 1586294 1586293 2026-05-23T18:16:49Z 1silent scientist 51740 1586294 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''شەڕ و پێکدادانی بۆزانێ لە ساڵی ٢٠٢٠–٢٠٢١''' زنجیرەیەک پێکدادان بوو لە نێوان [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] سەر بە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] و [[سوپای نیشتمانیی سووریا]] کە لەلایەن تورکیاوە پشتیوانی دەکرێت لە [[بۆزانێ]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆییی سووریادا]]. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] nc0xqvlsll6ychx0snwx1jhienj649m 1586302 1586294 2026-05-23T20:00:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1586302 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{Databox}} '''شەڕ و پێکدادانی بۆزانێ لە ساڵی ٢٠٢٠–٢٠٢١''' زنجیرەیەک پێکدادان بوو لە نێوان [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] سەر بە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] و [[سوپای نیشتمانیی سووریا]] کە لەلایەن تورکیاوە پشتیوانی دەکرێت لە [[بۆزانێ]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆییی سووریادا]]. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 93alrnoozjiwufehxrrqanfmp1ifls7 1586310 1586302 2026-05-23T20:28:10Z 1silent scientist 51740 1586310 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''شەڕ و پێکدادانی بۆزانێ لە ساڵی ٢٠٢٠–٢٠٢١''' زنجیرەیەک پێکدادان بوو لە نێوان [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] سەر بە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] و [[سوپای نیشتمانیی سووریا]] کە لەلایەن [[تورکیا]]وە پشتیوانی دەکرێت لە [[بۆزانێ]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆییی سووریادا]]. == پێکدادانەکان == === تۆپبارانی سەرەتایی === گرژییەکان زیادیان کرد کاتێک ھێزە تورکییەکان و ھێزە ھاوپەیمانەکانیان تۆپبارانیان بۆ سەر بۆزانێ و دەوروبەری لە گوندەواری باکووری [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققە]] لە ٢٣ی تشرینی دووەمدا چڕکردەوە، بەمەش [[ناوچەی ئارامی باکووری سووریا|ڕێککەوتنەکانی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩]]یان پێشێل کرد.<ref>{{Cite web|date=2020-11-24|title=SDF official: Russian grantor keeps watching Turkish attacks on Syria's Ain Issa|url=https://npasyria.com/en/50314/|access-date=2020-12-19|website=North press agency|language=en-US}}</ref> بەرپرسان ڕایان گەیاند کە پێشێلکارییەکان لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا خراپتر بوون.<ref>{{Cite web|date=2020-11-24|title=SDF official: Russian grantor keeps watching Turkish attacks on Syria's Ain Issa|url=https://npasyria.com/en/50314/|access-date=2020-12-19|website=North press agency|language=en-US}}</ref> ڕاپۆرت کرا کە ١١ شەڕکەری [[سوپای نیشتمانیی سووریا]] و چەند شەڕکەرێکی [[ھەسەدە]] لە کاتی پێکدادانەکاندا کوژراون.<ref>{{Cite web|date=2020-11-24|title=Infiltration attempt {{!}} 11 Turkish-backed militiamen killed in clashes with SDF nearby Ain Issa|website=The Syrian Observatory For Human Rights|url=https://www.syriahr.com/en/193211/|access-date=2020-12-19|language=en-US}}</ref> ڕۆژی دواتر، ڕاپۆرت کرا کە زیاتر لە ٣٠ شەڕکەری سوپای نیشتمانیی سووریا لە کاتی ھەوڵێکی شکستخواردووی دزەکردن لە دەوروبەری بۆزانێ کوژراون.<ref>{{Cite web|date=2020-11-24|title=Dozens among opposition groups killed and injured in Syria's Raqqa countryside|url=https://npasyria.com/en/50327/|access-date=2020-12-19|website=North press agency|language=en-US}}</ref> دوای چەند ڕۆژێک ھێرشێکی مووشەکیی تورکیا لە نزیک شارۆچکەکە بەپێی ڕاپۆرتەکان دوو منداڵی بریندار کرد و ھەندێک خانوویشی وێران کرد. بەھۆی ئەمە و چەند ڕووداوێکی تر، خەڵکی مەدەنی دەستیان کرد بە ڕاکردن لە ناوچەکە.<ref>{{Cite web|url=https://www.syriahr.com/en/193779/|title=In full sight of Russian troops &#124; Residents of Ain Issa in northern Raqqa flee their area, as Turkish shelling on the region continues|website=The Syrian Observatory For Human Rights|date=November 28, 2020}}</ref> لە ١ی کانوونی یەکەمدا، تۆپبارانە تورکییەکان لە گوندی سەیدا و دەوروبەری [[بۆزانێ]] نوێ بوونەوە.<ref>{{Cite web|date=2020-12-01|title=North of Raqqa {{!}} Turkish forces and proxy factions shell villages near M4 road|url=https://www.syriahr.com/en/194257/|access-date=2020-12-19|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> دەزگاکانی ھەواڵی ناوخۆیی لە ٦ی کانوونی یەکەمدا ڕایان گەیاند کە شەڕکەرانی سوپای نیشتمانیی سووریا کە لەلایەن توخمە تورکییەکانەوە پشتگیری دەکران، ھێرشەکانیان بۆ سەر بۆزانێ چڕکردەوە لە نێو ترس و دڵەڕاوکێ لە ھێرشێکی نوێی تورکیا بۆ سەر ناوچەکە.<ref>{{Cite web|title=Turkish-Backed Rebels Intensify Attacks on Syrian Town|url=https://www.voanews.com/a/extremism-watch_turkish-backed-rebels-intensify-attacks-syrian-town/6199248.html|access-date=2020-12-19|website=Voice of America|language=en}}</ref> لە ١٠ی کانوونی یەکەمدا، [[ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ]] (SOHR) ڕای گەیاند کە ٧،٠٠٠ کەس لە ماڵەکانیان لە بۆزانێ لە ماوەی مانگی ڕابردوودا ھەڵاتوون، لە ترسی ھەڵمەتێکی سەربازیی تورکیا. تۆپبارانی ڕۆژانە چڕ ببووەوە لەسەر بۆزانێ و دەوروبەری و ڕێگای «M4». لە وەڵامی بێدەنگیی [[ڕووسیا]] بەرامبەر بە پەرەسەندنەکان، دانیشتووانی شارۆچکەکە دوو خۆپیشاندانیان ئەنجام دا.<ref>{{Cite web|date=2020-12-10|title=Turkish military escalation in a month {{!}} Nearly 7,000 people flee from Ain Issa and countryside, amid fears of imminent military operation|url=https://www.syriahr.com/en/195410/|access-date=2020-12-19|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> === ھەوڵی پێشڕەویی سوپای نیشتمانیی سووریا === دوای ھەفتەیەک لە ئارامیی ڕێژەیی، ھێزەکانی سوپای نیشتمانیی سووریا کە لەلایەن تۆپخانەی تورکیاوە پشتگیری دەکران، لە ١٨ی کانوونی یەکەمدا ھێرشێکیان بۆ سەر گوندەکانی جەھبەل و مشێرفە لە گوندەواری ڕۆژھەڵاتی بۆزانێ ئەنجام دا. گرووپەکان نەیانتوانی ھیچ پێگەیەکی نوێ بگرن.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2020-12-18|title=Turkey-backed fighters clash with Kurdish forces in north Syria town|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-ainissa-idUSKBN28S298|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218164041/https://www.reuters.com/article/us-syria-security-ainissa-idUSKBN28S298 |archive-date=2020-12-18 |access-date=2021-02-20|website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-12-18|title=Backed by intensive Turkish artillery fire {{!}} Turkish-backed factions launch violent attacks on east Ain Issa frontlines|url=https://www.syriahr.com/en/196453/|access-date=2020-12-19|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> نۆ شەڕکەری سوپای نیشتمانیی سووریا و دوو شەڕکەری ھەسەدە لە کاتی ھێرشەکەدا کوژران.<ref>{{Cite web|date=2020-12-18|title=Ain Issa countryside {{!}} Two SDF members killed in shelling and clashes with Turkish-backed factions, as shelling continues on frontlines|url=https://www.syriahr.com/en/196473/|access-date=2020-12-19|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> لە ١٩ی کانوونی یەکەمدا، جارێکی تر پێکدادان لە ھەمان بەرەی شەڕدا ڕاپۆرت کرا بەبێ ئەوەی ھیچ گۆڕانکارییەکی زەوینی ڕوو بدات. ھەفتەی دواتر بە تۆپبارانی ڕۆژانە و پێکدادان لە گوندەکانی جەھبەل و مشێرفە لە دەوروبەری باکووری ڕۆژھەڵاتی بۆزانێ تایبەتمەند بوو.<ref>{{Cite web|date=2020-12-26|title=Turkish-backed opposition renew shelling on Syria's northeast Ain Issa|url=https://npasyria.com/en/51898/|access-date=|website=North press agency|language=en-US}}</ref> پێکدادانەکان چەندین ھەوڵی سوپای نیشتمانیی سووریایان لەخۆگرتبوو بۆ دەستبەسەرداگرتنی گوندی مشێرفە. ئەم گوندە وەک گوندێکی ستراتیژی دەبینرێت، چونکە دەکەوێتە سەر ڕێگای نێونەتەوەیی [[ڕێگای ئێم ٤ (سووریا)|M4]]، کە ھێزەکانی ژێر پشتگیریی تورکیا ھەوڵیان دەدا بیبڕن.<ref>{{Cite web|date=2020-12-25|title=Infiltration attempt {{!}} Turkish forces and their proxies sneak to key village in rural Ain Issa, amid intensive shelling and clashes|url=https://www.syriahr.com/en/197553/|access-date=2020-12-26|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> لەم نێوەندەدا، فەرماندەیەکی [[ھەسەدە]] ڕەخنەی لە ھەڵوێستی [[تورکیا]] و [[ڕووسیا]] لە ململانێکاندا گرت. لە وتووێژەکانی ئەم دواییانەدا ئەو ھاوتا ڕووسییەکەی تۆمەتبار کرد بەوەی گوشار دەخاتە سەر ھەسەدە بۆ ڕادەستکردنی زەوییەکانی [[بۆزانێ]] بە [[حکوومەتی سووریا]] لە بەرامبەر پاراستنی ڕووسیا دژی ھێرشەکانی تورکیا. شەڕەکە لە ھەفتەی یەکەمی کانوونی دووەمی ٢٠٢١دا بەرەو گوندەواری باکووری ڕۆژاوای بۆزانێ گۆڕا. پێکدادانەکان کاتێک سەریان ھەڵدا کە سوپای نیشتمانیی سووریا، بە پاڵپشتی تۆپخانەی تورکیا، ھەوڵیان دا بەرەو گوندەکانی خالدییە و موعەلەق پێشڕەوی بکەن.<ref>{{Cite web|date=2021-01-03|title=Turkish-backed factions try to advance on western frontlines of Ain Issa|url=https://www.syriahr.com/en/198749/|access-date=2021-01-06|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> گوندەکان لە ٦ی کانوونی دووەمدا دیسانەوە شاھیدی پێکدادان بوون، کە تێیدا ھەسەدە توانی تەکنیکاڵێکی سەر بە سوپای نیشتمانیی سووریا لە بەرەی موعەلەق تێکبشکێنێت.<ref>{{Cite web|date=2021-01-06|title=Renewed clashes in villages in Syria's Ain Issa|url=https://npasyria.com/en/52524/ |access-date=|website=North press agency|language=en-US}}</ref> بەرپرسانی [[کورد]] بانگەشەیان کرد کە تورکیا ھەوڵەکانی خێراتر دەکات بۆ دەستبەسەرداگرتنی خاکی زیاتر لە باکووری سووریا لە ماوەی [[ڕاگوزەری سەرۆکایەتیی جۆ بایدن|ماوەی ڕاگوزەری سەرۆکایەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]. بەرپرسێک ڕای گەیاند کە ئەنقەرە دەزانێت ئیدارەی داھاتووی [[ئەمریکا]] [[ڕامیاری]]یەکی جیاوازی بەرامبەر ناوچەکە دەبێت، و ئەمەش ھۆکاری ئەوە بووە کە گوشارێکی زۆر بخرێتە سەر [[ھەسەدە]] لە دەوروبەری بۆزانێ.<ref>{{Cite web|title=Fighting Continues Over Flashpoint Town in Northern Syria|url=https://www.voanews.com/a/extremism-watch_fighting-continues-over-flashpoint-town-northern-syria/6200367.html|access-date=2021-01-06|website=Voice of America|language=en}}</ref> === پێکدادانەکانی دواتر === دوای شەش ڕۆژ لە ئارامییەکی پڕ لە گرژی، لە ١٢ی کانوونی دووەمدا پێکدادانەکان لە گوندەکانی جەھبەل و مشێرفە نوێ بوونەوە، ئەمەش دوای ھەوڵێکی ھێزەکانی ژێر پشتگیریی [[تورکیا]] ھات.<ref>{{Cite web|date=2021-01-12|title=After nearly six days of tense calm {{!}} Clashes resume in Ain Issa countryside between SDF and Turkish-backed factions|url=https://www.syriahr.com/en/200233/|access-date=2021-01-13|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> لە ٢٣ی کانوونی دووەمدا، بەپێی ڕاپۆرتەکان ھەسەدە ھەوڵێکی دزەکردنی سوپای نیشتمانیی سووریای لە ھەمان بەرەدا پووچەڵ کردەوە.<ref>{{Cite web|date=2021-01-23|title=SDF foils infiltration attempt by Turkish-backed groups in Syria's Ain Issa|url=https://npasyria.com/en/53401/|access-date=2020-01-28|website=North press agency|language=en-US}}</ref> سێ ڕۆژ دواتر، ھێزە تورکییەکان پێگەکانی ھەسەدەیان لە گوندی سەیدا و ڕێگای «M4» تۆپباران کرد.<ref>{{Cite web|date=2021-01-26|title=North of Raqqa {{!}} Turkish forces shell Ain Issa frontlines and "M4" road|url=https://www.syriahr.com/en/202284/|access-date=2020-01-30|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> لەکاتێکدا ھێزە تورکییەکان گوندەکانی خالدییە، موعەلەق و ئیستیراحەت سەقریان لە باکووری ڕەققە تۆپباران کرد، [[ھێزە چەکدارەکانی سووریا]] دەیان سەربازیان ھێنایە ناو لیوای ٩٣ لە باشووری بۆزانێ.<ref>{{Cite web|date=2021-01-31|title=Ain Issa {{!}} Turkish forces and proxies shell several positions, while tens of regime soldiers brought in to the 93rd Brigade|url=https://www.syriahr.com/en/203139/ |access-date=2020-02-13|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> گرژییەکانی نێوان ھەسەدە و سوپای سووریاش دوای [[گەمارۆدانی قامیشلۆ و حەسیچە]] زیادی کرد. ھەسەدە دەترسا کە حکوومەتی سووریا، لەگەڵ ڕووسیا، ڕێککەوتنێک لەگەڵ تورکیا بکەن و لە بۆزانێ بکشێنەوە وەک ناپاکی. لە بەرامبەردا، دیمەشق بەدوای پلانێکدا دەگەڕا بۆ دەرکردنی ھێزە یاخیبووەکان و کۆتاییھێنان بە ئامادەیی سەربازیی تورکیا لە [[پارێزگای ئیدلیب]].<ref>{{Cite web|date=2021-01-31|title=Fresh Clashes Erupt Between Kurdish, Government Forces in Northeast Syria|url=https://www.voanews.com/a/extremism-watch_fresh-clashes-erupt-between-kurdish-government-forces-northeast-syria/6201448.html|access-date=2020-02-13|website=Voice of America|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=2021-02-04|title=How Turkey fits in regime-Kurdish showdown in Syria|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2021/02/turkey-syria-damascus-kurds-escalation-where-ankara-stands.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204190201/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2021/02/turkey-syria-damascus-kurds-escalation-where-ankara-stands.html |archive-date=2021-02-04 |access-date=2021-02-20|website=Al-Monitor}}</ref> ڕووسیا لە ٢١ی شوباتدا لە بۆزانێ و [[حەسیچە]] کشایەوە بە مەبەستی گوشارخستنە سەر ھەسەدە دوای ئەوەی ڕەتی کردەوە گوندە نزیکەکان و سایلۆکانی خۆراک ڕادەستی ھێزەکانی ڕژێم بکات.<ref>{{Cite web|date=2021-02-21|title=To exert pressure on SDF and force it to agree to their demands {{!}} Russian forces withdraw from military bases in al-Hasakeh and Raqqa provinces|url=https://www.syriahr.com/en/206112/|access-date=2021-02-22|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> دوای چەند کاتژمێرێک، ھێزەکانی ڕووسیا گەڕانەوە دوای ناڕەزایەتی دانیشتووانی ناوچەکە.<ref>{{Cite web|date=2021-02-22|title=Hours after withdrawal {{!}} The Russians return to Ain Issa base, amid popular anger over "Russia's extortion against SDF"|url=https://www.syriahr.com/en/206128/|access-date=2021-02-22|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> لە مانگی دواتردا ئەفسەرێکی تورک، ٣ چەکداری ژێر پشتگیریی تورکیا، و ٢ شەڕکەری ھەسەدە لە ١٩ی ئازاردا بەپێی ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ کوژران دوای چەندین پێکدادان و ئاڵوگۆڕی تۆپباران لە نێوان ھەردوولادا.<ref name="violent" /> تۆپبارانی تورکیا بۆ سەر گوندی حەدریات لە ڕۆژھەڵاتی [[بۆزانێ]] بووە ھۆی گیانلەدەستدانی منداڵێک، ھەروەھا ڕایان گەیاند کە چوار کەسی دیکەش بریندار بوون. لە ڕۆژی دواتردا ھێزە تورکییەکان دەستیان کرد بە بەکارھێنانی فڕۆکە بۆ بەئامانجگرتنی پێگەکانی [[ھەسەدە]] لە دەوروبەری بۆزانێ.<ref>{{Cite web|date=2021-03-20|title=Military escalation {{!}} Turkish aircraft join Ain Issa battles, as ground troops failing to advance into its villages|url=https://www.syriahr.com/en/210203/|url-status=live|access-date=2021-03-25|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210321073742/https://www.syriahr.com/en/210203/ |archive-date=2021-03-21 }}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-20|title=First aerial operation in 17 months {{!}} Turkish jet strikes positions near contested areas between SDF and Turkish-backed factions in northern Al-Raqqah|url=https://www.syriahr.com/en/210202/|url-status=live|access-date=2021-03-25|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320230554/https://www.syriahr.com/en/210202/ |archive-date=2021-03-20 }}</ref> [[ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ]] گیانلەدەستدانی ٥ شەڕکەری ھەسەدەی تۆمارکرد کە لە کاتی تۆپبارانەکانی تورکیا و پێکدادانەکانی زیاتری شارۆچکەکە لە ٢١ی ئازاردا کوژرابوون. دوای چەند ڕۆژێک، ھێزەکانی ژێر پشتگیریی تورکیا ٧ ئەندامی دیکەی [[ئەنجومەنی سەربازیی ڕەققە]]ی سەر بە ھەسەدەیان کوشت.<ref>{{Cite web|date=2021-03-24|title=With the help of agents {{!}} Turkish-backed faction kills seven members of "Tahrir Al-Raqqah Forces" in infiltration operation near Ain Issa|url=https://www.syriahr.com/en/211091/|url-status=live|access-date=2021-03-25|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324130133/https://www.syriahr.com/en/211091/ |archive-date=2021-03-24 }}</ref> لەگەڵ پێشڕەویی وەرزی بەھاردا، بارودۆخەکە ئارام بووەوە، دوایین پێکدادانەکان لە ١٩ی نیساندا ڕاپۆرت کران کاتێک ھێزەکانی ژێر پشتگیریی تورکیا پێگەکانیان لە بۆزانێ تۆپباران کرد و سێ کەسیان لە وێستگەیەکی بەنزیندا بریندار کرد.<ref>{{Cite web|date=2021-04-18|title=Renewed bombardment {{!}} Turkish forces and their proxies shell positions in Ain Issa countryside and M4 highway|url=https://www.syriahr.com/en/214165/|url-status=live|access-date=2021-04-19|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418200725/https://www.syriahr.com/en/214165/ |archive-date=2021-04-18 }}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} sna38q0dld1kzh6edqg6s78jqcnjd98 1586311 1586310 2026-05-23T20:29:10Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1586311 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''شەڕ و پێکدادانی بۆزانێ لە ساڵی ٢٠٢٠–٢٠٢١''' زنجیرەیەک پێکدادان بوو لە نێوان [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] سەر بە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] و [[سوپای نیشتمانیی سووریا]] کە لەلایەن [[تورکیا]]وە پشتیوانی دەکرێت لە [[بۆزانێ]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆییی سووریادا]]. == پێکدادانەکان == === تۆپبارانی سەرەتایی === گرژییەکان زیادیان کرد کاتێک ھێزە تورکییەکان و ھێزە ھاوپەیمانەکانیان تۆپبارانیان بۆ سەر بۆزانێ و دەوروبەری لە گوندەواری باکووری [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققە]] لە ٢٣ی تشرینی دووەمدا چڕکردەوە، بەمەش [[ناوچەی ئارامی باکووری سووریا|ڕێککەوتنەکانی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩]]یان پێشێل کرد.<ref>{{Cite web|date=2020-11-24|title=SDF official: Russian grantor keeps watching Turkish attacks on Syria's Ain Issa|url=https://npasyria.com/en/50314/|access-date=2020-12-19|website=North press agency|language=en-US}}</ref> بەرپرسان ڕایان گەیاند کە پێشێلکارییەکان لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا خراپتر بوون.<ref>{{Cite web|date=2020-11-24|title=SDF official: Russian grantor keeps watching Turkish attacks on Syria's Ain Issa|url=https://npasyria.com/en/50314/|access-date=2020-12-19|website=North press agency|language=en-US}}</ref> ڕاپۆرت کرا کە ١١ شەڕکەری [[سوپای نیشتمانیی سووریا]] و چەند شەڕکەرێکی [[ھەسەدە]] لە کاتی پێکدادانەکاندا کوژراون.<ref>{{Cite web|date=2020-11-24|title=Infiltration attempt {{!}} 11 Turkish-backed militiamen killed in clashes with SDF nearby Ain Issa|website=The Syrian Observatory For Human Rights|url=https://www.syriahr.com/en/193211/|access-date=2020-12-19|language=en-US}}</ref> ڕۆژی دواتر، ڕاپۆرت کرا کە زیاتر لە ٣٠ شەڕکەری سوپای نیشتمانیی سووریا لە کاتی ھەوڵێکی شکستخواردووی دزەکردن لە دەوروبەری بۆزانێ کوژراون.<ref>{{Cite web|date=2020-11-24|title=Dozens among opposition groups killed and injured in Syria's Raqqa countryside|url=https://npasyria.com/en/50327/|access-date=2020-12-19|website=North press agency|language=en-US}}</ref> دوای چەند ڕۆژێک ھێرشێکی مووشەکیی تورکیا لە نزیک شارۆچکەکە بەپێی ڕاپۆرتەکان دوو منداڵی بریندار کرد و ھەندێک خانوویشی وێران کرد. بەھۆی ئەمە و چەند ڕووداوێکی تر، خەڵکی مەدەنی دەستیان کرد بە ڕاکردن لە ناوچەکە.<ref>{{Cite web|url=https://www.syriahr.com/en/193779/|title=In full sight of Russian troops &#124; Residents of Ain Issa in northern Raqqa flee their area, as Turkish shelling on the region continues|website=The Syrian Observatory For Human Rights|date=November 28, 2020}}</ref> لە ١ی کانوونی یەکەمدا، تۆپبارانە تورکییەکان لە گوندی سەیدا و دەوروبەری [[بۆزانێ]] نوێ بوونەوە.<ref>{{Cite web|date=2020-12-01|title=North of Raqqa {{!}} Turkish forces and proxy factions shell villages near M4 road|url=https://www.syriahr.com/en/194257/|access-date=2020-12-19|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> دەزگاکانی ھەواڵی ناوخۆیی لە ٦ی کانوونی یەکەمدا ڕایان گەیاند کە شەڕکەرانی سوپای نیشتمانیی سووریا کە لەلایەن توخمە تورکییەکانەوە پشتگیری دەکران، ھێرشەکانیان بۆ سەر بۆزانێ چڕکردەوە لە نێو ترس و دڵەڕاوکێ لە ھێرشێکی نوێی تورکیا بۆ سەر ناوچەکە.<ref>{{Cite web|title=Turkish-Backed Rebels Intensify Attacks on Syrian Town|url=https://www.voanews.com/a/extremism-watch_turkish-backed-rebels-intensify-attacks-syrian-town/6199248.html|access-date=2020-12-19|website=Voice of America|language=en}}</ref> لە ١٠ی کانوونی یەکەمدا، [[ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ]] (SOHR) ڕای گەیاند کە ٧،٠٠٠ کەس لە ماڵەکانیان لە بۆزانێ لە ماوەی مانگی ڕابردوودا ھەڵاتوون، لە ترسی ھەڵمەتێکی سەربازیی تورکیا. تۆپبارانی ڕۆژانە چڕ ببووەوە لەسەر بۆزانێ و دەوروبەری و ڕێگای «M4». لە وەڵامی بێدەنگیی [[ڕووسیا]] بەرامبەر بە پەرەسەندنەکان، دانیشتووانی شارۆچکەکە دوو خۆپیشاندانیان ئەنجام دا.<ref>{{Cite web|date=2020-12-10|title=Turkish military escalation in a month {{!}} Nearly 7,000 people flee from Ain Issa and countryside, amid fears of imminent military operation|url=https://www.syriahr.com/en/195410/|access-date=2020-12-19|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> === ھەوڵی پێشڕەویی سوپای نیشتمانیی سووریا === دوای ھەفتەیەک لە ئارامیی ڕێژەیی، ھێزەکانی سوپای نیشتمانیی سووریا کە لەلایەن تۆپخانەی تورکیاوە پشتگیری دەکران، لە ١٨ی کانوونی یەکەمدا ھێرشێکیان بۆ سەر گوندەکانی جەھبەل و مشێرفە لە گوندەواری ڕۆژھەڵاتی بۆزانێ ئەنجام دا. گرووپەکان نەیانتوانی ھیچ پێگەیەکی نوێ بگرن.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2020-12-18|title=Turkey-backed fighters clash with Kurdish forces in north Syria town|url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-ainissa-idUSKBN28S298|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218164041/https://www.reuters.com/article/us-syria-security-ainissa-idUSKBN28S298 |archive-date=2020-12-18 |access-date=2021-02-20|website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-12-18|title=Backed by intensive Turkish artillery fire {{!}} Turkish-backed factions launch violent attacks on east Ain Issa frontlines|url=https://www.syriahr.com/en/196453/|access-date=2020-12-19|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> نۆ شەڕکەری سوپای نیشتمانیی سووریا و دوو شەڕکەری ھەسەدە لە کاتی ھێرشەکەدا کوژران.<ref>{{Cite web|date=2020-12-18|title=Ain Issa countryside {{!}} Two SDF members killed in shelling and clashes with Turkish-backed factions, as shelling continues on frontlines|url=https://www.syriahr.com/en/196473/|access-date=2020-12-19|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> لە ١٩ی کانوونی یەکەمدا، جارێکی تر پێکدادان لە ھەمان بەرەی شەڕدا ڕاپۆرت کرا بەبێ ئەوەی ھیچ گۆڕانکارییەکی زەوینی ڕوو بدات. ھەفتەی دواتر بە تۆپبارانی ڕۆژانە و پێکدادان لە گوندەکانی جەھبەل و مشێرفە لە دەوروبەری باکووری ڕۆژھەڵاتی بۆزانێ تایبەتمەند بوو.<ref>{{Cite web|date=2020-12-26|title=Turkish-backed opposition renew shelling on Syria's northeast Ain Issa|url=https://npasyria.com/en/51898/|access-date=|website=North press agency|language=en-US}}</ref> پێکدادانەکان چەندین ھەوڵی سوپای نیشتمانیی سووریایان لەخۆگرتبوو بۆ دەستبەسەرداگرتنی گوندی مشێرفە. ئەم گوندە وەک گوندێکی ستراتیژی دەبینرێت، چونکە دەکەوێتە سەر ڕێگای نێونەتەوەیی [[ڕێگای ئێم ٤ (سووریا)|M4]]، کە ھێزەکانی ژێر پشتگیریی تورکیا ھەوڵیان دەدا بیبڕن.<ref>{{Cite web|date=2020-12-25|title=Infiltration attempt {{!}} Turkish forces and their proxies sneak to key village in rural Ain Issa, amid intensive shelling and clashes|url=https://www.syriahr.com/en/197553/|access-date=2020-12-26|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> لەم نێوەندەدا، فەرماندەیەکی [[ھەسەدە]] ڕەخنەی لە ھەڵوێستی [[تورکیا]] و [[ڕووسیا]] لە ململانێکاندا گرت. لە وتووێژەکانی ئەم دواییانەدا ئەو ھاوتا ڕووسییەکەی تۆمەتبار کرد بەوەی گوشار دەخاتە سەر ھەسەدە بۆ ڕادەستکردنی زەوییەکانی [[بۆزانێ]] بە [[حکوومەتی سووریا]] لە بەرامبەر پاراستنی ڕووسیا دژی ھێرشەکانی تورکیا. شەڕەکە لە ھەفتەی یەکەمی کانوونی دووەمی ٢٠٢١دا بەرەو گوندەواری باکووری ڕۆژاوای بۆزانێ گۆڕا. پێکدادانەکان کاتێک سەریان ھەڵدا کە سوپای نیشتمانیی سووریا، بە پاڵپشتی تۆپخانەی تورکیا، ھەوڵیان دا بەرەو گوندەکانی خالدییە و موعەلەق پێشڕەوی بکەن.<ref>{{Cite web|date=2021-01-03|title=Turkish-backed factions try to advance on western frontlines of Ain Issa|url=https://www.syriahr.com/en/198749/|access-date=2021-01-06|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> گوندەکان لە ٦ی کانوونی دووەمدا دیسانەوە شاھیدی پێکدادان بوون، کە تێیدا ھەسەدە توانی تەکنیکاڵێکی سەر بە سوپای نیشتمانیی سووریا لە بەرەی موعەلەق تێکبشکێنێت.<ref>{{Cite web|date=2021-01-06|title=Renewed clashes in villages in Syria's Ain Issa|url=https://npasyria.com/en/52524/ |access-date=|website=North press agency|language=en-US}}</ref> بەرپرسانی [[کورد]] بانگەشەیان کرد کە تورکیا ھەوڵەکانی خێراتر دەکات بۆ دەستبەسەرداگرتنی خاکی زیاتر لە باکووری سووریا لە ماوەی [[ڕاگوزەری سەرۆکایەتیی جۆ بایدن|ماوەی ڕاگوزەری سەرۆکایەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]. بەرپرسێک ڕای گەیاند کە ئەنقەرە دەزانێت ئیدارەی داھاتووی [[ئەمریکا]] [[ڕامیاری]]یەکی جیاوازی بەرامبەر ناوچەکە دەبێت، و ئەمەش ھۆکاری ئەوە بووە کە گوشارێکی زۆر بخرێتە سەر [[ھەسەدە]] لە دەوروبەری بۆزانێ.<ref>{{Cite web|title=Fighting Continues Over Flashpoint Town in Northern Syria|url=https://www.voanews.com/a/extremism-watch_fighting-continues-over-flashpoint-town-northern-syria/6200367.html|access-date=2021-01-06|website=Voice of America|language=en}}</ref> === پێکدادانەکانی دواتر === دوای شەش ڕۆژ لە ئارامییەکی پڕ لە گرژی، لە ١٢ی کانوونی دووەمدا پێکدادانەکان لە گوندەکانی جەھبەل و مشێرفە نوێ بوونەوە، ئەمەش دوای ھەوڵێکی ھێزەکانی ژێر پشتگیریی [[تورکیا]] ھات.<ref>{{Cite web|date=2021-01-12|title=After nearly six days of tense calm {{!}} Clashes resume in Ain Issa countryside between SDF and Turkish-backed factions|url=https://www.syriahr.com/en/200233/|access-date=2021-01-13|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> لە ٢٣ی کانوونی دووەمدا، بەپێی ڕاپۆرتەکان ھەسەدە ھەوڵێکی دزەکردنی سوپای نیشتمانیی سووریای لە ھەمان بەرەدا پووچەڵ کردەوە.<ref>{{Cite web|date=2021-01-23|title=SDF foils infiltration attempt by Turkish-backed groups in Syria's Ain Issa|url=https://npasyria.com/en/53401/|access-date=2020-01-28|website=North press agency|language=en-US}}</ref> سێ ڕۆژ دواتر، ھێزە تورکییەکان پێگەکانی ھەسەدەیان لە گوندی سەیدا و ڕێگای «M4» تۆپباران کرد.<ref>{{Cite web|date=2021-01-26|title=North of Raqqa {{!}} Turkish forces shell Ain Issa frontlines and "M4" road|url=https://www.syriahr.com/en/202284/|access-date=2020-01-30|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> لەکاتێکدا ھێزە تورکییەکان گوندەکانی خالدییە، موعەلەق و ئیستیراحەت سەقریان لە باکووری ڕەققە تۆپباران کرد، [[ھێزە چەکدارەکانی سووریا]] دەیان سەربازیان ھێنایە ناو لیوای ٩٣ لە باشووری بۆزانێ.<ref>{{Cite web|date=2021-01-31|title=Ain Issa {{!}} Turkish forces and proxies shell several positions, while tens of regime soldiers brought in to the 93rd Brigade|url=https://www.syriahr.com/en/203139/ |access-date=2020-02-13|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> گرژییەکانی نێوان ھەسەدە و سوپای سووریاش دوای [[گەمارۆدانی قامیشلۆ و حەسیچە]] زیادی کرد. ھەسەدە دەترسا کە حکوومەتی سووریا، لەگەڵ ڕووسیا، ڕێککەوتنێک لەگەڵ تورکیا بکەن و لە بۆزانێ بکشێنەوە وەک ناپاکی. لە بەرامبەردا، دیمەشق بەدوای پلانێکدا دەگەڕا بۆ دەرکردنی ھێزە یاخیبووەکان و کۆتاییھێنان بە ئامادەیی سەربازیی تورکیا لە [[پارێزگای ئیدلیب]].<ref>{{Cite web|date=2021-01-31|title=Fresh Clashes Erupt Between Kurdish, Government Forces in Northeast Syria|url=https://www.voanews.com/a/extremism-watch_fresh-clashes-erupt-between-kurdish-government-forces-northeast-syria/6201448.html|access-date=2020-02-13|website=Voice of America|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=2021-02-04|title=How Turkey fits in regime-Kurdish showdown in Syria|url=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2021/02/turkey-syria-damascus-kurds-escalation-where-ankara-stands.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204190201/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2021/02/turkey-syria-damascus-kurds-escalation-where-ankara-stands.html |archive-date=2021-02-04 |access-date=2021-02-20|website=Al-Monitor}}</ref> ڕووسیا لە ٢١ی شوباتدا لە بۆزانێ و [[حەسیچە]] کشایەوە بە مەبەستی گوشارخستنە سەر ھەسەدە دوای ئەوەی ڕەتی کردەوە گوندە نزیکەکان و سایلۆکانی خۆراک ڕادەستی ھێزەکانی ڕژێم بکات.<ref>{{Cite web|date=2021-02-21|title=To exert pressure on SDF and force it to agree to their demands {{!}} Russian forces withdraw from military bases in al-Hasakeh and Raqqa provinces|url=https://www.syriahr.com/en/206112/|access-date=2021-02-22|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> دوای چەند کاتژمێرێک، ھێزەکانی ڕووسیا گەڕانەوە دوای ناڕەزایەتی دانیشتووانی ناوچەکە.<ref>{{Cite web|date=2021-02-22|title=Hours after withdrawal {{!}} The Russians return to Ain Issa base, amid popular anger over "Russia's extortion against SDF"|url=https://www.syriahr.com/en/206128/|access-date=2021-02-22|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US}}</ref> لە مانگی دواتردا ئەفسەرێکی تورک، ٣ چەکداری ژێر پشتگیریی تورکیا، و ٢ شەڕکەری ھەسەدە لە ١٩ی ئازاردا بەپێی ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ کوژران دوای چەندین پێکدادان و ئاڵوگۆڕی تۆپباران لە نێوان ھەردوولادا.<ref name="violent" /> تۆپبارانی تورکیا بۆ سەر گوندی حەدریات لە ڕۆژھەڵاتی [[بۆزانێ]] بووە ھۆی گیانلەدەستدانی منداڵێک، ھەروەھا ڕایان گەیاند کە چوار کەسی دیکەش بریندار بوون. لە ڕۆژی دواتردا ھێزە تورکییەکان دەستیان کرد بە بەکارھێنانی فڕۆکە بۆ بەئامانجگرتنی پێگەکانی [[ھەسەدە]] لە دەوروبەری بۆزانێ.<ref>{{Cite web|date=2021-03-20|title=Military escalation {{!}} Turkish aircraft join Ain Issa battles, as ground troops failing to advance into its villages|url=https://www.syriahr.com/en/210203/|url-status=live|access-date=2021-03-25|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210321073742/https://www.syriahr.com/en/210203/ |archive-date=2021-03-21 }}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-20|title=First aerial operation in 17 months {{!}} Turkish jet strikes positions near contested areas between SDF and Turkish-backed factions in northern Al-Raqqah|url=https://www.syriahr.com/en/210202/|url-status=live|access-date=2021-03-25|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320230554/https://www.syriahr.com/en/210202/ |archive-date=2021-03-20 }}</ref> [[ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ]] گیانلەدەستدانی ٥ شەڕکەری ھەسەدەی تۆمارکرد کە لە کاتی تۆپبارانەکانی تورکیا و پێکدادانەکانی زیاتری شارۆچکەکە لە ٢١ی ئازاردا کوژرابوون. دوای چەند ڕۆژێک، ھێزەکانی ژێر پشتگیریی تورکیا ٧ ئەندامی دیکەی [[ئەنجومەنی سەربازیی ڕەققە]]ی سەر بە ھەسەدەیان کوشت.<ref>{{Cite web|date=2021-03-24|title=With the help of agents {{!}} Turkish-backed faction kills seven members of "Tahrir Al-Raqqah Forces" in infiltration operation near Ain Issa|url=https://www.syriahr.com/en/211091/|url-status=live|access-date=2021-03-25|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324130133/https://www.syriahr.com/en/211091/ |archive-date=2021-03-24 }}</ref> لەگەڵ پێشڕەویی وەرزی بەھاردا، بارودۆخەکە ئارام بووەوە، دوایین پێکدادانەکان لە ١٩ی نیساندا ڕاپۆرت کران کاتێک ھێزەکانی ژێر پشتگیریی تورکیا پێگەکانیان لە بۆزانێ تۆپباران کرد و سێ کەسیان لە وێستگەیەکی بەنزیندا بریندار کرد.<ref>{{Cite web|date=2021-04-18|title=Renewed bombardment {{!}} Turkish forces and their proxies shell positions in Ain Issa countryside and M4 highway|url=https://www.syriahr.com/en/214165/|url-status=live|access-date=2021-04-19|website=The Syrian Observatory For Human Rights|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418200725/https://www.syriahr.com/en/214165/ |archive-date=2021-04-18 }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|سووریا|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} bx4w8w6rd18y6rc6bxcrzrkrtmx9atg 1 296043 1586299 2026-05-23T18:27:18Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1586299 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بەسیج]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1586298 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230924221626/https://time.com/6238623/iran-basij-militia-meaning-mahsa-amini/ بۆ https://time.com/6238623/iran-basij-militia-meaning-mahsa-amini/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٢٧، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 37bdniy4mrp0pfp1y06wwod3a9atajq 0 296044 1586312 2026-05-23T20:36:57Z Serchia 5238 نوێ 1586312 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = ڤیان فایەق | نەتەوە = [[کورد]] | پیشە = [[گۆرانیبێژ]]، [[گیتار|ژەنیاری گیتار]] | ساڵانی چالاکی = ١٩٨٠–١٩٨٤ | ڕێکەوتی مەرگ = ٢٠١١ | شوێنی مەرگ = [[بەغدا]]، [[عێراق]] | کارە دیارەکان = ھەی مینە، خانە میری، ھۆپ زیندان }} '''ڤیان فایەق''' ھونەرمەند، گۆرانیبێژ و ژەنیاری گیتاری کورد بوو، کە لە سەرەتای ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی بیستەمدا وەک یەکێک لە دیارترین دەنگەکانی [[تیپی مۆسیقای خانزاد]] دەرکەوت. == ژیانی ھونەری == ڤیان فایەق لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە تیپی مۆسیقای خانزادەوە کرد، کە لەسەر داوای یەکێتیی ئافرەتان لەلایەن ھونەرمەند و مۆسیقازانی کورد [[وریا ئەحمەد]] لە شاری [[ھەولێر]] دامەزرابوو <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQFuyL0Fxfw6-rR1ieudLiwA7HsRo5mRs1FKPp8_GR5P3kzUPWIq9YD0mW5Jp4eWKOrrUnezoR9lVG8WrH7mD8n7raG7Y0PC0puUptO1GBk3dOO7VWpTM4sfIEE= |سەردێڕ=تیپی موزیكی (خانزاد)ی كچان تەمەنێكی كورت‌ و خزمەتێكی زۆر |ناوی بنەماڵەیی=حاجی ئەلیاس |ناو=کامەران |ڕێکەوت= |وێبگە=CHRA.TV |بڵاوکەرەوە= |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref>. ڤیان لەو تیپەدا نەک تەنیا وەک گۆرانیبێژی سەرەکی ڕۆڵی دەگێڕا، بەڵکوو ژەنیاری ئامێری گیتاریش بوو و لە زۆربەی چالاکییەکانی تیپەکەدا ئامادەیی ھەبوو. لە ساڵی ١٩٨٢، ڤیان بەشداری لە «فیستیڤاڵی ھونەریی گۆرانی» کرد لە ئاستی عێراق و ئاستی تیپەکەیان بووە جێگەی سەرنجی ئامادەبووان و سەرپەرشتیارانی فیستیڤاڵەکە. دواتر لە ساڵی ١٩٨٣، کۆمەڵێک گۆرانییان بۆ تەلەڤیزیۆنی کەرکووک تۆمار کرد. ھەروەھا بەشدارییان لە بەرنامەی (سهرە ئەربیلییە - شەوانی ھەولێر) لە تەلەڤیزیۆنی عێراق کرد، کە بەشێکی لە ھاوینەھەواری سەری ڕەش وێنە گیرابوو <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vertexaisearch.cloud.google.com/grounding-api-redirect/AUZIYQGSjNxn17iIU1uPI_0h0YYE5b6uWen2-u37VisSkeK8ne9Oyh0riDGX46LbrWKcTAvFNinkm8z4KZJwj-D3SDmORh756f2R3LGFoxbOn48_bxfhDJISH_1bvipo7gnNsDZ2 |سەردێڕ=( ھــــەی مینا عـــەمرم مینا ) ڤیان فایەق تیی ۆسقا خانزاد - ١٩٨٣ * تیپی خانزاد |نووسەر=<!--نەوتراوە--> |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |وێبگە=YouTube |بڵاوکەرەوە= |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref>. لە بەناوبانگترین ئەو گۆرانییانەی کە ڤیان فایەق وتوویەتی یان بەشداری تێدا کردووە بریتین لە: «ھەی مینە عەمرم مینە»، «خانە میری»، «ھۆپ زیندان»، «دەک نەمینێم ئەلەززە»، «ئایشۆکی دەلالی»، «وەز تازەممە»، لەگەڵ گۆرانیی «پەشیمانی» کە ھۆنراوەی [[گۆران (شاعیر)|گۆران]] و ئاوازی وریا ئەحمەدە. == وازھێنان و مردن == لە ناوەڕاستی ھەشتاکاندا بەھۆی ھەڵگیرسانی [[شەڕی عێراق و ئێران]] و ئەو گوشارە زۆرەی لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ەوە خرایە سەر ھونەرمەندان بۆ ئەوەی خزمەت بە بانگەشەی جەنگ بکەن، تیپەکەیان لە چالاکی کەوت و ھەڵوەشایەوە. بەمەش کۆتایی بە کاری ھونەریی ڤیان فایەق ھات و بە یەکجاری لە کارکردن لەو بوارەدا دوورکەوتەوە. ڤیان فایەق پاش چەندین ساڵ دوورکەوتنەوە لە ھونەر، لە ساڵی ٢٠١١ لە شاری [[بەغدا]] کۆچی دوایی کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]] [[پۆل:ژەنیارانی گیتار]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١١]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] arwgc9nfamgi52n6fzmayiybs8ixfh1 3 296045 1586319 2026-05-23T22:05:43Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1586319 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٢٢:٠٥، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) gcpibcnvffmr1ziqwm8vpsj3srq1we7 3 296046 1586332 2026-05-24T06:17:39Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1586332 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٦:١٧، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) kccdewo4c952txr16u2414l7qgrrm89 0 296047 1586343 2026-05-24T06:53:16Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چۆمانی مستەفائاغا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| جومان مصطفی آغا}}<br>{{lang-en| Choman Mstafa Agha}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێن...»ەوە 1586343 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چۆمانی مستەفائاغا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| جومان مصطفی آغا}}<br>{{lang-en| Choman Mstafa Agha}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.58307| 44.80993}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی چۆمانی مستەفائاغا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.58307| 44.80993 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرێ|قەسرێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٣٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} ''' چۆمانی مستەفائاغا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرێ]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] 20zyvks1i3y01dl6o2pve3qrohdmwnt 0 296048 1586350 2026-05-24T07:20:16Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێکانیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیکانیان}}<br>{{lang-en| Sekanyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قە...»ەوە 1586350 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێکانیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیکانیان}}<br>{{lang-en| Sekanyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.59015| 44.99783}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بوران''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.59015| 44.99783 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٠٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سێکانیان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] l7qt5cwytay0p9y61663p3eb38lkkm0 1586354 1586350 2026-05-24T08:00:37Z MFTG 21816 /* top */ 1586354 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سێکانیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سیکانیان}}<br>{{lang-en| Sekanyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.60830| 44.98369}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بوران''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.60830| 44.98369 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سێکانیان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] k3wezofb16jboz5dyamrb8k0h8my0s4 0 296049 1586357 2026-05-24T08:06:52Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاولان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاولان}}<br>{{lang-en| Kawlan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_...»ەوە 1586357 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاولان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاولان}}<br>{{lang-en| Kawlan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.59956| 44.97775}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاولان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.59956| 44.97775 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٨٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاولان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] 5u6joaak3quiund2n5k07h7e6n1szzj 0 296050 1586391 2026-05-24T09:38:37Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349835255|President of Ukraine]]» 1586391 wikitext text/x-wiki The '''president of Ukraine''' ({{Langx|uk|Президент України|Prezydent Ukrainy}}, {{IPA|uk|prezɪˈdɛnt ʊkrɐˈjinɪ|pron}}{{IPA|uk|prezɪˈdɛnt ʊkrɐˈjinɪ|pron}}{{IPA|uk|prezɪˈdɛnt ʊkrɐˈjinɪ|pron}}) is the [[سەرۆکی دەوڵەت|head of state]] of [[ئوکراینا|Ukraine]]. The president represents the nation in [[پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|international relations]], administers the foreign political activity of the state, conducts negotiations and concludes international treaties. The president is directly elected by the citizens of Ukraine for a five-year term of office (whether the presidential election is early or scheduled), limited to two terms consecutively. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئوکراینا]] [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:CS1 uses Russian-language script (ru)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوکراینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qyaw9b12r8pjhwcy7d5yl0ee41fjosl 1586392 1586391 2026-05-24T09:40:05Z Tessla 41338 شائەمراز 1586392 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی ئوکراینا''' [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی [[ئوکراینا|ئوکراینایە]]. سەرۆک نوێنەرایەتیی نەتەوەکە دەکات لە [[پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکاندا]]، چالاکیی سیاسیی دەرەوەی دەوڵەت بەڕێوە دەبات، دانوستان دەکات و پەیماننامە نێونەتەوەیییەکان دەبەستێت. سەرۆک ڕاستەوخۆ لەلایەن ھاووڵاتییانی ئوکرایناوە بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە پۆستەکەیدا ھەڵدەبژێردرێت (چی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی پێشوەختە بێت یان لە کاتی خۆیدا)، کە تەنھا بۆ دوو خولی یەک لە دوای یەک سنووردارە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ئوکراینا]] [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:CS1 uses Russian-language script (ru)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئوکراینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q0w51owiss1qiuga2ztwcfba2nb5uxt 0 296051 1586394 2026-05-24T09:43:33Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1355218669|President of Ireland]]» 1586394 wikitext text/x-wiki The '''president of Ireland''' ({{Langx|ga|Uachtarán na hÉireann}}) is the [[سەرۆکی دەوڵەت|head of state]] of [[کۆماری ئیرلەندا|Ireland]] and the supreme commander of the Irish Defence Forces.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=John Coakley |title=An Ambiguous Office? The Position of Head of State in the Irish Constitution |url=https://www.jstor.org/stable/44027497 |journal=Irish Jurist |publication-date=2012 |volume=48 |pages=43–70 |jstor=44027497 |access-date=20 February 2025}}</ref> The presidency was established by the Constitution of Ireland in 1937. The first president assumed office in 1938, and became recognised internationally as head of state in 1949 after the coming into effect of the Republic of Ireland Act. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیری]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6r25qwntxzuc726orvfn7rwphgulki5 1586395 1586394 2026-05-24T09:44:23Z Tessla 41338 شائەمراز 1586395 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی ئیرلەندا''' [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]] و فەرماندەی باڵای ھێزە بەرگرییەکانی ئیرلەندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=John Coakley |title=An Ambiguous Office? The Position of Head of State in the Irish Constitution |url=https://www.jstor.org/stable/44027497 |journal=Irish Jurist |publication-date=2012 |volume=48 |pages=43–70 |jstor=44027497 |access-date=20 February 2025}}</ref> سەرۆکایەتییەکە لەلایەن دەستووری ئیرلەندا لە ساڵی ١٩٣٧ دامەزرا. یەکەم سەرۆک لە ساڵی ١٩٣٨ دەستبەکاربوو، و لە ساڵی ١٩٤٩ دوای چوونە واری جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیرلەندا، بە شێوەیەکی نێونەتەوەیی وەک سەرۆکی دەوڵەت ناسێندرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیری]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1k4ncph3eqn0i55v3zdtina7qk6myrj 0 296052 1586400 2026-05-24T09:50:32Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ڤێنیزوێلا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ڤێنیزوێلا]] 1586400 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ڤێنیزوێلا]] dhm1i0d9z414eylf75gegnm9ut0i51e 0 296053 1586402 2026-05-24T09:50:48Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی نیپال]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری نیپال]] 1586402 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری نیپال]] nzl6cdxjrqqsslv0sat6ksd9m3rm02d 0 296054 1586404 2026-05-24T09:51:00Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئوکرانیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئوکرانیا]] 1586404 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئوکرانیا]] p89tze9dw5l83ouba20rxzccu07ued9 0 296055 1586406 2026-05-24T09:52:26Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بیلاڕووس]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بیلاڕووس]] 1586406 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری بیلاڕووس]] ja2o21qgw1e8j0x6mh81qkf9g01rdo8 0 296056 1586408 2026-05-24T09:52:39Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئیرلەندا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئیرلەندا]] 1586408 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئیرلەندا]] n5iqecx2ajs0mbakew0et77bhtmp49p 0 296057 1586410 2026-05-24T09:52:51Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی نێجیریا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری نێجیریا]] 1586410 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری نێجیریا]] eg535dthqqmohw7wd9ja4e984jk0k2v 0 296058 1586413 2026-05-24T09:53:05Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مەجارستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مەجارستان]] 1586413 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری مەجارستان]] 156uilyaz6f2b75j665najolbql1prq 0 296059 1586415 2026-05-24T09:53:17Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مەغریب]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مەغریب]] 1586415 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری مەغریب]] 1qohs09qm124ix25x4hk3c5a1z0xn3v 0 296060 1586417 2026-05-24T09:53:28Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی جەزائیر]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری جەزائیر]] 1586417 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری جەزائیر]] 83gpy0f6ejavquxhp1pdkaqoy46vwck 0 296061 1586419 2026-05-24T09:53:41Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی میسر]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری میسر]] 1586419 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری میسر]] caf6wdq7wrtn04frgp81qd8vtqewkr0 0 296062 1586421 2026-05-24T09:53:53Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی سڕبیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری سڕبیا]] 1586421 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری سڕبیا]] 3uefcuwqfu253o61fygy5gdwkbp75d9 0 296063 1586423 2026-05-24T09:54:09Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کالیفۆرنیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کالیفۆرنیا]] 1586423 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری کالیفۆرنیا]] 3kvmiskuc7db36pin373t6rfxo36ywi 0 296064 1586425 2026-05-24T09:54:22Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی تۆرۆنتۆ]] گواستەوە بۆ [[ئابووری تۆرۆنتۆ]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1586425 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری تۆرۆنتۆ]] ngr73ysf8jxoghj0dmtmsb1n7y8975h 0 296065 1586427 2026-05-24T09:54:36Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بروونای]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بروونای]] 1586427 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری بروونای]] i8mjhn6w4ij4fcx9mwslfuv5z7e92h1 0 296066 1586430 2026-05-24T09:54:49Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بولگاریا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بولگاریا]] 1586430 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری بولگاریا]] biyk2u30rwr4447bnydwf9sopj8qzgr 0 296067 1586440 2026-05-24T10:12:26Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەریزۆنا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەریزۆنا]] 1586440 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئەریزۆنا]] avg2589jxjf8mmfaovoh05q227v61bw 0 296068 1586442 2026-05-24T10:12:58Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ڕووسیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ڕووسیا]] 1586442 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ڕووسیا]] m4tkklan5m7xwoim18jw6tcwf3a75z1 0 296069 1586444 2026-05-24T10:13:09Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ڤیێتنام]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ڤیێتنام]] 1586444 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ڤیێتنام]] c9ojwp8bac4dma0roi8ns5jcheoakj7 0 296070 1586446 2026-05-24T10:13:22Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەلبانیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەلبانیا]] 1586446 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئەلبانیا]] qd3xjmh4150v4e3r2o9li6504tmq7x1 0 296071 1586448 2026-05-24T10:13:50Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەوروپا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەورووپا]] 1586448 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئەورووپا]] 5ymtan3jtzqwt8gwv40460v7huyvehz 0 296072 1586450 2026-05-24T10:14:08Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی چین]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری چین]] 1586450 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری چین]] eafmmxgaxm5qiguej216cqy6gutil9e 0 296073 1586452 2026-05-24T10:14:21Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئازەربایجان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئازەربایجان]] 1586452 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئازەربایجان]] 9rtd8ilnhk5fq6nh7bxrp7yh6v5wedt 1 296074 1586454 2026-05-24T10:14:21Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[وتووێژ:ئابووریی ئازەربایجان]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئابووری ئازەربایجان]] 1586454 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:ئابووری ئازەربایجان]] lk93k13pcwxhfws5ev0dlall3d2ryh2 0 296075 1586456 2026-05-24T10:14:32Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەرژەنتین]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەرژەنتین]] 1586456 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئەرژەنتین]] s0cetqfrfmawixzdtrl7zy3st7icd1j 0 296076 1586458 2026-05-24T10:14:44Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بیھار]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بیھار]] 1586458 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری بیھار]] dbts2347u0iclm4xozvsiaxeniz32g3 0 296077 1586460 2026-05-24T10:15:46Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کووبا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کووبا]] 1586460 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری کووبا]] dsx59or9n235ul09qbae7jvz9cpz2x6 0 296078 1586462 2026-05-24T10:15:59Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی نەرویژ]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری نەرویژ]] 1586462 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری نەرویژ]] m5y3v3tlezjp4f48ehx7b0ju21zwgsd 0 296079 1586464 2026-05-24T10:16:13Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی لیختنشتاین]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری لیختنشتاین]] 1586464 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری لیختنشتاین]] rqi058bmie59oq0akyc4hjb4futzobw 0 296080 1586466 2026-05-24T10:16:37Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی فلۆریدا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری فلۆریدا]] 1586466 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری فلۆریدا]] 5batlw0hvo1s3h9dipvum99gxtvhznr 0 296081 1586468 2026-05-24T10:16:50Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی گویانا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری گویانا]] 1586468 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری گویانا]] jipsfeghaoa65oghdymzyitxp0ntp2m 0 296082 1586470 2026-05-24T10:17:03Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئۆزبەکستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئۆزبەکستان]] 1586470 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئۆزبەکستان]] 9imxbfasj7ubttshlpzdpqupwwl3jmy 0 296083 1586472 2026-05-24T10:17:15Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مالیزیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مالیزیا]] 1586472 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری مالیزیا]] fxg3kfhpy56kje6w6nco94i68g746ib 0 296084 1586474 2026-05-24T10:17:27Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی پاکستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری پاکستان]] 1586474 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری پاکستان]] a6oczxje3fg7j7yp6hnb4s54noq12gm 0 296085 1586476 2026-05-24T10:17:57Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کینیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کینیا]] 1586476 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری کینیا]] fvebvzjwev32qcb5z4wsjhlpkyo12f5 0 296086 1586478 2026-05-24T10:18:18Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی قەتەر]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری قەتەر]] 1586478 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری قەتەر]] avf40fp74q696h14vyb0wia3pc5auyf 0 296087 1586480 2026-05-24T10:19:04Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کۆماری ئیرلەندا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کۆماری ئیرلەندا]] 1586480 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری کۆماری ئیرلەندا]] n8cjx0xcd2izykg6ykap5dtjinq90su 0 296088 1586482 2026-05-24T10:19:19Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کووەیت]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کووەیت]] 1586482 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری کووەیت]] 5lkwvvle7yufvx0twfxj1by4pnbkzv7 0 296089 1586484 2026-05-24T10:19:34Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کازاخستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کازاخستان]] 1586484 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری کازاخستان]] 0r0lzwgbxx0hz37b5489ms1e5jkujeh 0 296090 1586486 2026-05-24T10:19:48Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ژاپۆن]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ژاپۆن]] 1586486 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ژاپۆن]] hymgx7wjigpjjha4u7oqizsu7y35nkz 0 296091 1586488 2026-05-24T10:20:06Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئایسلەند]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئایسلەند]] 1586488 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئایسلەند]] r61x55t97jzibj2spdup2a7s9hrmdh4 0 296092 1586490 2026-05-24T10:20:20Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی سینگاپوور]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری سینگاپوور]] 1586490 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری سینگاپوور]] e6o315o89lp0i5z84jqb5uxl2muj9pz 0 296093 1586492 2026-05-24T10:20:34Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بەڕازیل]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بەڕازیل]] 1586492 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری بەڕازیل]] 2pnz7y7x8j8avkzz991s8fyoaktr9po 0 296094 1586494 2026-05-24T10:20:46Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئیتالیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئیتالیا]] 1586494 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئیتالیا]] mvih0t34vab1qdpbzr1qmfu8pvs7cwd 0 296095 1586496 2026-05-24T10:21:03Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی فەرەنسا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری فەرەنسا]] 1586496 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری فەرەنسا]] 2tuzzdrg8gs0c88g6hk2nm5caz97fg4 0 296096 1586498 2026-05-24T10:21:27Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ھیندستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ھیندستان]] 1586498 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ھیندستان]] 7h0n1ug6oaurf8msz3aa0qmv4y69xyw 0 296097 1586501 2026-05-24T10:21:41Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەمریکای باکوور]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەمریکای باکوور]] 1586501 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئەمریکای باکوور]] es80jmqe7v2kyie42w9osys3ja0a3sh 0 296098 1586503 2026-05-24T10:21:54Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ماکاو]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ماکاو]] 1586503 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ماکاو]] jpsylya0fiwso6ov7komccklbmfpenh 0 296099 1586505 2026-05-24T10:22:06Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بۆتسوانا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بۆتسوانا]] 1586505 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری بۆتسوانا]] mj17jrgzhnvlr6touf4jrvzhk80pnt1 0 296100 1586508 2026-05-24T10:22:18Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مۆلدۆڤا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مۆلدۆڤا]] 1586508 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری مۆلدۆڤا]] tp313b8bbbgwnp04kef19c61s4rud5m 0 296101 1586510 2026-05-24T10:27:09Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی سوێد]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری سوێد]] 1586510 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری سوێد]] fx320bxeg3a8memnmispi92bjj9tp6u 0 296102 1586512 2026-05-24T10:27:22Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئیندۆنیزیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئیندۆنیزیا]] 1586512 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئیندۆنیزیا]] 2q4argk55k9l51t4ao5bcieed8uhrwg 0 296103 1586514 2026-05-24T10:27:38Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی پۆڵەندا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری پۆڵەندا]] 1586514 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری پۆڵەندا]] rbcnp9vq6j1xd86wp9eq3egh5l8yhlk 0 296104 1586517 2026-05-24T10:27:56Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مۆنتسێرات]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مۆنتسێرات]] 1586517 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری مۆنتسێرات]] 06mw7u9nvfdn1n1hbo2n229pxryyilp 0 296105 1586519 2026-05-24T10:28:08Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئۆقیانووسیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئۆقیانووسیا]] 1586519 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئۆقیانووسیا]] b0eor3a21bzhv2ajc7yd74wk11ro10i 0 296106 1586521 2026-05-24T10:28:24Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی عێراق]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری عێراق]] 1586521 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری عێراق]] a14hod6nywe1uviq521o3379uq5jcmy 0 296107 1586524 2026-05-24T10:28:37Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی مارتینیک]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری مارتینیک]] 1586524 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری مارتینیک]] qyxhy4tpx75j5eo9qkii8rjcajs51ke 0 296108 1586526 2026-05-24T10:29:00Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی یۆنان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری یۆنان]] 1586526 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری یۆنان]] 8v3nb35nytu5h9sp14xi0lsb6wkdldt 0 296109 1586528 2026-05-24T10:29:13Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی پاریس]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری پاریس]] 1586528 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری پاریس]] dii0or3qvwrfp6cww1fjikfur6vcn7u 0 296110 1586530 2026-05-24T10:29:29Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەفریقا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەفریقا]] 1586530 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئەفریقا]] k7pqmpsb4zd1hv4btolww6tff2ricju 0 296111 1586533 2026-05-24T10:29:47Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەڵمانیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەڵمانیا]] 1586533 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئەڵمانیا]] 6qod4uxiciqtxm5jfx9ibdzdm6ifr2b 0 296112 1586535 2026-05-24T10:30:06Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ڕۆمانیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ڕۆمانیا]] 1586535 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ڕۆمانیا]] fdhppz5bt8on1z1n2el672xnffo1u0u 0 296113 1586537 2026-05-24T10:30:11Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[ڕوسلانا]]ی گواستەوە بۆ [[ڕووسلانا]]: وەک [[ڕووس]] 1586537 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ڕووسلانا]] ncsc0k0gq4f15u541zbhh6zm8i1xppk 1 296114 1586539 2026-05-24T10:30:12Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[وتووێژ:ڕوسلانا]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ڕووسلانا]]: وەک [[ڕووس]] 1586539 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:ڕووسلانا]] nijbokam9jbpyabnr6mricz6qrijlg7 0 296115 1586541 2026-05-24T10:30:18Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئیرلەندای باکوور]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئیرلەندای باکوور]] 1586541 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئیرلەندای باکوور]] tj9bmkkmhcjiyx2h72tkgo648475xtw 0 296116 1586543 2026-05-24T10:30:29Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی گوندی]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری گوندی]] 1586543 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری گوندی]] qrbvci6lq76v53lmaltifw43y7ztnc1 0 296117 1586545 2026-05-24T10:30:41Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئیسپانیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئیسپانیا]] 1586545 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئیسپانیا]] g9wn3g58ezzxv7zszimpleuekmjw5e6 0 296118 1586547 2026-05-24T10:31:04Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئاسیا]] گواستەوە بۆ [[ئابووری ئاسیا]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1586547 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئاسیا]] aphkjed5s47oicjj1hx2dgdf7jlllhr 0 296119 1586549 2026-05-24T10:31:20Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەفغانستان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەفغانستان]] 1586549 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئەفغانستان]] ejzq1n42zn3eei39611bh23jcqzumgv 0 296120 1586551 2026-05-24T10:31:31Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی سویسرا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری سویسرا]] 1586551 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری سویسرا]] 88k9gq6di3mcdqc4a1gw0gmmttrzi8a 0 296121 1586553 2026-05-24T10:31:53Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئوسترالیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئوسترالیا]] 1586553 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئوسترالیا]] pqyq2n1grq9841qn0nrht7q7qdd7hbp 1 296122 1586555 2026-05-24T10:31:53Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[وتووێژ:ئابووریی ئوسترالیا]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئابووری ئوسترالیا]] 1586555 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:ئابووری ئوسترالیا]] 2ol3re7yebyn2dni2diwcsemb1elraf 0 296123 1586557 2026-05-24T10:33:18Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ھەرێمی کوردستان]] گواستەوە بۆ [[ئابووری ھەرێمی کوردستان]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1586557 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ھەرێمی کوردستان]] 74uycocecxjwkazhgrnjyqvs8i566c6 1 296124 1586559 2026-05-24T10:33:18Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[وتووێژ:ئابووریی ھەرێمی کوردستان]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئابووری ھەرێمی کوردستان]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1586559 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:ئابووری ھەرێمی کوردستان]] hiq2wfhussscxs0rs5kmziqz1ru2f6i 0 296125 1586561 2026-05-24T10:33:32Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ئەمریکای باشوور]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ئەمریکای باشوور]] 1586561 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ئەمریکای باشوور]] fjq4olhyhar94tp8a8efyfgknrks127 0 296126 1586563 2026-05-24T10:33:55Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی بەنگلادیش]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری بەنگلادیش]] 1586563 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری بەنگلادیش]] kwwra62nyeo6eejs2j3tqsx9t5oxnh4 0 296127 1586565 2026-05-24T10:34:16Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی ھێز]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری ھێز]] 1586565 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری ھێز]] fiu9tm81ee05rzr8bcpik4pseenfw73 0 296128 1586567 2026-05-24T10:34:31Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی سکۆتلەند]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری سکۆتلەند]] 1586567 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری سکۆتلەند]] 1bi3jopi9rq3jaew53sr75wrt6i67bd 0 296129 1586569 2026-05-24T10:34:44Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کۆڵۆمبیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کۆڵۆمبیا]] 1586569 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری کۆڵۆمبیا]] dd4ina0osx1b7i00lr5w46nfegufa82 0 296130 1586571 2026-05-24T10:35:04Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی تایوان]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری تایوان]] 1586571 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری تایوان]] n4yos0i4nq9i4ywi6tp06axa0r4cue3 2 296131 1586572 2026-05-24T10:35:26Z Hivja 64112 /* */ 1586572 wikitext text/x-wiki {{بۆت|Hivja}} {{Emergency-bot-shutoff}} qkgpsj1hsie5gco7xj9qs5kjtqz1wyq 0 296132 1586574 2026-05-24T10:35:30Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کیرالا]] گواستەوە بۆ [[ئابووری کیرالا]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1586574 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری کیرالا]] eam9gca97c1hr9y2wcbe89ywnyqnj5p 0 296133 1586576 2026-05-24T10:36:19Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی کرواتیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری کرواتیا]] 1586576 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری کرواتیا]] 84sivnb9civnp5fuwzn4xsdx37ccu88 0 296134 1586578 2026-05-24T10:37:34Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی یووتا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری یووتا]] 1586578 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری یووتا]] gmjardfymtcqcag39u8k3crhvfavm2h 0 296135 1586580 2026-05-24T10:37:52Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووریی فینلاند]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووری فینلاند]] 1586580 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئابووری فینلاند]] fs8y2u4sdgsf6y656f5oebedvatel4o 1 296136 1586582 2026-05-24T10:37:52Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[وتووێژ:ئابووریی فینلاند]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئابووری فینلاند]] 1586582 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:ئابووری فینلاند]] 0uykcc4ic415tyyqnco1vddtdv1ou4u