ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 8 1149 1587067 1554368 2026-05-26T14:58:57Z Aram 25981 /* Browsing */ نوێکردنەوەی ReferenceTooltips - بەردەستخستنی بە دیفاڵت بۆ ھەموو پێستەکان 1587067 wikitext text/x-wiki <noinclude><div class="mw-content-ltr small" style="overflow: auto;"></noinclude> == Browsing == * Twinkle[ResourceLoader|dependencies=ext.gadget.morebits,ext.gadget.select2,mediawiki.storage,mediawiki.libs.pluralruleparser,mediawiki.api|type=general|peers=Twinkle-pagestyles|rights=editinterface]|Twinkle.js|Twinkle.css * morebits[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,mediawiki.Title,jquery.ui|hidden]|morebits.js|morebits.css * Twinkle-pagestyles[hidden|skins=vector]|Twinkle-pagestyles.css * select2[ResourceLoader|hidden]|select2.min.js|select2.min.css * modrollback[ResourceLoader|rights=rollback]|modrollback.js * removeAccessKeys[ResourceLoader|dependencies=user,mediawiki.util]|removeAccessKeys.js * searchFocus[ResourceLoader]|searchFocus.js * GoogleTrans[ResourceLoader]|GoogleTrans.js * Navigation_popups[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,user.options,mediawiki.util|type=general]|popups.js|navpop.css * exlinks[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|exlinks.js * ReferenceTooltips [ResourceLoader |default |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |type=general |dependencies=mediawiki.cookie, jquery.client] |ReferenceTooltips.js |ReferenceTooltips.css *FlecheHaut[ResourceLoader]|FlecheHaut.js * CommonsDirect[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|default]|Direct-link-to-Commons.js * responsiveContentBase[ResourceLoader|type=styles|hidden|skins=vector]|responsiveContentBase.css * PrintOptions[ResourceLoader]|PrintOptions.js * responsiveContentBase[ResourceLoader|type=styles|hidden|skins=vector]|responsiveContentBase.css * responsiveContentBaseTimeless[ResourceLoader|type=styles|hidden|skins=timeless]|responsiveContentBaseTimeless.css *HideExLinkIcon[rights=minoredit]|HideExLinkIcon.css *InterwikiOrder[ResourceLoader]|InterwikiOrder.js *cgiircbox[default|ResourceLoader]|cgiircbox.js *lastedited[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|lastedited&quickeditcounter.js *myGadgets[ResourceLoader|default|rights=minoredit|dependencies=mediawiki.util]|myGadgets.js *MuttasilAmLa[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|MuttasilAmLa.js *NewPP-report[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|NewPP-report.js *NoAnimations[ResourceLoader]|NoAnimations.js *Numeral_converter[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.cookie,mediawiki.util,mediawiki.user,mediawiki.util]|Numeral_converter.js *stru-contavisite[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|stru-contavisite.js *WhatLinksHereActionLinks[ResourceLoader]|WhatLinksHereActionLinks.js *WikidataTab[ResourceLoader]|WikidataTab.js * mobile-sidebar[ResourceLoader|type=general]|mobile-sidebar.js|mobile-sidebar.css * markAdmins[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util|targets=desktop,mobile]|markAdmins.js == Watchlist == * WatchlistGreenIndicators[ResourceLoader|default|rights=viewmywatchlist|peers=WatchlistBase|skins=vector]|WatchlistGreenIndicators.css *watchlist[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|watchlist.js == Editing == * Bijar[ResourceLoader|actions=edit|dependencies=mediawiki.language,mediawiki.notification|rights=autopatrol]|Bijar.js|Bijar.css * refToolbar[ResourceLoader|default|dependencies=user.options,mediawiki.util]|refToolbar.js * refToolbarBase[ResourceLoader|hidden]|refToolbarBase.js * HotCat[ResourceLoader]|HotCat.js * ProveIt[ResourceLoader]|ProveIt.js|ProveIt.css * Shortdesc-helper[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util|skins=vector,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|libSettings.js|Shortdesc-helper.js|Shortdesc-helper.css * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css * charinsert[ResourceLoader|default|peers=charinsert-styles]|charinsert.js * charinsert-core[ResourceLoader|hidden|dependencies=jquery.textSelection,user,mediawiki.storage]|charinsert-core.js * charinsert-styles[ResourceLoader|hidden|type=styles]|charinsert-styles.css * Cat-a-lot[ResourceLoader|rights=autoconfirmed|dependencies=mediawiki.util]|Cat-a-lot.css|Cat-a-lot.js * CatMaker[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util,jquery.ui]|CatMaker.js * RedirectMaker[ResourceLoader|dependencies=jquery.ui,mediawiki.util]|RedirectMaker.js * asbox[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|asbox.js * defaultsummaries[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|default]|defaultsummaries.js * TranslationHelper[ResourceLoader]|TranslationHelper.js * DotsSyntaxHighlighter[ResourceLoader]|DotsSyntaxHighlighter.js * BandeauxPortails [ResourceLoader |namespaces=0 |actions=view] |BandeauxPortails.js *BiDiEditing[ResourceLoader]|BiDiEditing.js *hdedit[ResourceLoader]|hdedit.js|hdedit.css *OrphanCheck[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|OrphanCheck.js * quickLinker[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api]|quickLinker.js|quickLinker.css *newsectionbottom[ResourceLoader|skins=vector]|newsectionbottom.js *ReqRev[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|ReqRev.js *autocomplete[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|autocomplete.js *tasks[ResourceLoader|rights=minoredit|dependencies=mediawiki.util]|tasks.js *Talikat[ResourceLoader]|Talikat.css|Talikat.js * TranslationAssistant[ResourceLoader]|TranslationAssistant.js * script-installer[ResourceLoader]|script-installer.js * UploadTemplates[ResourceLoader]|UploadTemplates.js == Appearance == * edittop[ResourceLoader|dependencies=user.options,mediawiki.util|type=general]|edittop.js|edittop.css * UTCLiveClock[ResourceLoader|supportsUrlLoad|type=general|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api|peers=UTCLiveClock-pagestyles]|UTCLiveClock.js|UTCLiveClock.css * UTCLiveClock-pagestyles[hidden|skins=vector,vector-2022,monobook]|UTCLiveClock-pagestyles.css * AdvancedSiteNotices[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.api]|AdvancedSiteNotices.js|AdvancedSiteNotices.css * ExternalSearch[ResourceLoader]|externalsearch.js * CollapsibleNav [ResourceLoader |dependencies=jquery.makeCollapsible, mediawiki.storage |skins=vector, vector-2022] |CollapsibleNav.js |CollapsibleNav.css * MenuTabsToggle[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.cookie|skins=vector|type=general]|MenuTabsToggle.js|MenuTabsToggle.css * dropdown-menus[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,mediawiki.Title,user.options|peers=dropdown-menus-pagestyles]|dropdown-menus.js * dropdown-menus-pagestyles[hidden]|dropdown-menus-pagestyles.css * CategoryAboveAll[ResourceLoader|skins=monobook]|CategoryAboveAll.js * userinfo[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|userinfo.js * XTools-ArticleInfo[ResourceLoader]|XTools-ArticleInfo.js * AutoUserStatus[ResourceLoader]|AutoUserStatus.js * HighlightMyName[ResourceLoader]|HighlightMyName.js * PrettyLog[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|type=general]|PrettyLog.js|PrettyLog.css * editsection-left[ResourceLoader]|editsection-left.css * SubPages[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|SubPages.js * ChangeMonth[ResourceLoader]|ChangeMonth.js * hidebotedits[ResourceLoader]|hidebotedits.js * HideFundraisingNotice[ResourceLoader]|HideFundraisingNotice.css * addsection-plus[ResourceLoader]|addsection-plus.js * OldDiff[ResourceLoader]|OldDiff.css * disablesuggestions[ResourceLoader]|disablesuggestions.js * NoSmallFonts[ResourceLoader]|NoSmallFonts.css * JustifyParagraphs[ResourceLoader]|JustifyParagraphs.css * HideInterwikiSearchResults[ResourceLoader|type=styles]|HideInterwikiSearchResults.css * widensearch[ResourceLoader|skins=vector]|widensearch.css * DisambiguationLinks[ResourceLoader]|DisambiguationLinks.css * GreenRedirects[ResourceLoader]|GreenRedirects.css * markblocked[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.page.ready]|markblocked.js * responsiveContent[ResourceLoader|type=general|skins=vector|peers=responsiveContentBase]|responsiveContent.js * responsiveContentTimeless[ResourceLoader|type=general|skins=timeless|default|peers=responsiveContentBaseTimeless]|responsiveContentTimeless.js * purgetab[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api]|purgetab.js * NotifCountTitle[ResourceLoader|default|hidden=yes]|NotifCountTitle.js *HistoryCount[ResourceLoader]|HistoryCount.js *LinksInfo[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|LinksInfo.js * lastdiff[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|lastdiff.js * AncreTitres[ResourceLoader]|AncreTitres.js * osm[ResourceLoader]|osm.js * ToolsIcon[ResourceLoader|type=general]|ToolsIcon.css * microblog[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|microblog.js * dark-mode-toggle [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util, mediawiki.api, mediawiki.storage |peers=dark-mode-toggle-pagestyles] |dark-mode-toggle.js * dark-mode-toggle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022, minerva, monobook] |dark-mode-toggle-pagestyles.css == Advanced == *trending[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|trending.js *WikidataInfo[ResourceLoader|rights=minoredit]|WikidataInfo.js|WikidataInfo.css *StickyTableHeaders[ResourceLoader|type=general]|StickyTableHeaders.js|StickyTableHeaders.css *GlobalWatchlist[ResourceLoader]|GlobalWatchlist.js == Admin == * CleanDeleteReasons[ResourceLoader|rights=delete]|CleanDeleteReasons.js * DeleteBot[ResourceLoader|rights=delete]|DeleteBot.js * RenommageCategorie[ResourceLoader|rights=delete]|Common.js|RenommageCategorie.js == Discussion == * autosign[ResourceLoader|default]|autosign.js * DiscussionCloser[ResourceLoader]|DiscussionCloser.js|DiscussionCloser.css * signit[ResourceLoader]|signit.js * talkStyle[ResourceLoader|skins=vector]|talkStyle.css|talkStyle.js * close[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|close.js|close.css == Test == * NewImageThumb[ResourceLoader|skins=vector]|NewImageThumb.js|NewImageThumb.css *CommentsInLocalTime[ResourceLoader]|CommentsInLocalTime.js *switcher[ResourceLoader|default|targets=desktop,mobile]|switcher.js *autocompleter[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|default|rights=minoredit]|autocompleter.js *censorship[ResourceLoader]|censorship.js *ShortNSSearch[ResourceLoader]|ShortNSSearch.js *LinkTranslator[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|LinkTranslator.js * PageDescriptions[ResourceLoader|type=general|dependencies=mediawiki.api|skins=vector,monobook,modern]|Page_descriptions.js * Extra-Editbuttons[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|Extra-Editbuttons.js|Extra-Editbuttons-kurdishtools.js|Extra-Editbuttons-kurdishwikitools.js|Extra-Editbuttons-dictionary.js|Extra-Editbuttons-template.js|Extra-Editbuttons-autoed.js|Extra-Editbuttons-botworks.js *VeSuperTool[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util|rights=delete]|VeSuperTool.js|Extra-Editbuttons-kurdishtools.js|Extra-Editbuttons-kurdishwikitools.js|Extra-Editbuttons-dictionary.js *ReqUpl[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|ReqUpl.js == Modules == * dark-mode [ResourceLoader |supportsUrlLoad |skins=vector, vector-2022, monobook, modern, minerva, timeless] |dark-mode.css <noinclude></div></noinclude> jryyq7prbmok7p0cncaxzqdnrev5hei 10 1544 1587203 1585388 2026-05-27T11:57:42Z Hivja 64112 /* */ 1587203 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Ali_Al-zaidi.png <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = عەلی زەیدی لە ٢٠٢٦ | جێگری وێنە = عەلی زەیدی | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[١٤ی ئایار]] – [[عەلی زەیدی]] ''(لە وێنەکەدا)'' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە '''[[حکوومەتی عەلی زەیدی|کابینەکەی]]''' بەخشی. * [[٩ی ئایار]] – '''[[پیتەر ماگیار]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی مەجارستان]] دەستبەکار بوو و جێگای [[ڤیکتۆر ئۆربان]]ی گرتەوە. * [[٦ی ئایار]] – '''[[تێد تەرنەر]]'''، خاوەن میدیا و خێرخوازی ئەمریکی لە تەمەنی ٨٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]'''، بەندکراوی سیاسیی کورد لەسێدارە درا. * [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]]) * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ١٨ی ئایار --> [[تۆم کەین]] * <!-- ١٥ی ئایار --> [[عیزەدین حەداد]] * <!-- ١٢ی ئایار --> [[ڕێکس ڕید]] * <!-- ٩ی ئایار --> [[دێنیس ڕاش]] * <!-- ٣ی ئایار --> [[ژان ئالامبر]] * <!-- ٢٨ی نیسان --> [[فارووق ڕەفیق]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] t2v55lcr9p80e8nq9ie2zzs4rc5y4of 10 2001 1587154 946448 2026-05-27T03:45:34Z 2600 etc 63653 1587154 wikitext text/x-wiki {{ userbox | border-c = Black | info-c = white | id-c = #00CCA | id-s = 14 | id = [[پەڕگە:Google 2025 logo.svg|45px]] | info = ئەم بەکارھێنەرە <span style="font-size: 100%">[[گووگڵ|<span style="color:#3186ff;">G</span><span style="color:#fc413d;">o</span><span style="color:#FBBC05;">o</span><span style="color:#3186ff;">g</span><span style="color:#00af57;">l</span><span style="color:#fc413d;">e</span>]]</span> بەکار دەھێنێت وەک [[مۆتۆری گەڕانی وێب]]ی سەرەکی. }}<includeonly>{{#ifeq:{{{categories}}}|no||[[پۆل:بەکارھێنەرانی گووگڵ|{{PAGENAME}}]][[پۆل:بەکارھێنەرانی گووگڵ|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 8xhn1bakuj68cnonb2mkanv0ai7yub6 1587155 1587154 2026-05-27T03:45:45Z 2600 etc 63653 1587155 wikitext text/x-wiki {{ userbox | border-c = Black | info-c = white | id-c = #00CCA | id-s = 14 | id = [[پەڕگە:Google 2026 logo.svg|45px]] | info = ئەم بەکارھێنەرە <span style="font-size: 100%">[[گووگڵ|<span style="color:#3186ff;">G</span><span style="color:#fc413d;">o</span><span style="color:#FBBC05;">o</span><span style="color:#3186ff;">g</span><span style="color:#00af57;">l</span><span style="color:#fc413d;">e</span>]]</span> بەکار دەھێنێت وەک [[مۆتۆری گەڕانی وێب]]ی سەرەکی. }}<includeonly>{{#ifeq:{{{categories}}}|no||[[پۆل:بەکارھێنەرانی گووگڵ|{{PAGENAME}}]][[پۆل:بەکارھێنەرانی گووگڵ|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 7habin0bjwm4v106in5zxsqqure607i 0 4844 1587128 1585568 2026-05-26T21:24:03Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1587128 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=June 2016}} {{Infobox person | name = ڕیچارد ستۆڵمەن | image = Richard Stallman - Fête de l'Humanité 2014 - 010.jpg | caption = ستۆڵمەن لە ٢٠١٤ | birth_name = ڕیچارد ماتیۆ ستۆڵمەن | birth_date = {{Birth date and age|1953|03|16}} | birth_place = [[نیویۆرک|نیۆیۆرک]] | other_names = RMS | residence = [[کەمبریج]]، [[ماساچۆسێت]]، ئەمریکا | alma_mater = {{unbulleted list | [[زانکۆی ھارڤارد]] | [[ئینستیتۆی تەکنۆلۆژی ماساچۆسێت]]}} | occupation = {{hlist | کردەوەخواز | بەرنامەدارێژ}} | title = [[بونیاتی نەرمەکالای ئازاد]] | known_for = {{hlist | [[بزووتنەوەی نەرمەلکلای ئازاد]] | [[گنوو|گنو]] | [[ئیمەکس]] | [[GNU Compiler Collection|جی سی سی]] | [[جی پی ئێڵ]] | [[کۆپی لێفت]] | [[Free Software Foundation|FSF]]}} | website = {{official URL}} }} '''ڕیچارد ماتیۆ ستۆڵمەن''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Richard Matthew Stallman'') لەدایکبووی ١٦ی ئازاری ١٩٥٣ لە [[نیویۆرک]] - [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، زۆرتر بە کورتکراوەی ناوەکەی واتە '''RMS''' دەیناسن.<ref name="initials"/> کەسایەتییەکی چالاکە لە بانگەوازکردن بۆ پرۆژەکانی [[سەرچاوەکراوە]] و یەکێکە لە دامەزرێنەرانی [[کۆمەڵەی سەرچاوەکراوە]]. ڕیچارد ستۆڵمن [[بەرنامەداڕێژ]]ەرێکی بەناوبانگە و شارەزاییەکانی لە بەرنامەداڕشتندا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی لاوێتی و کاتی [[خوێندنی دواناوەندی]]. شۆڕشی ستۆڵمەن بۆ نەرمەکالای ئازادە کە بەکارھێنەران بتوانن دەستی تێوەردەن، بیخوێنن و ھاوبەشی بکەن. واتە ھەر نەرمەکالایێک کە ئەم وەسفانەی تێدا بێ، پێی دەگوترێت نەرمەکالای ئازاد. ستۆڵمەن پرۆژەی [[لینوکس|گنوی]] درووستکرد، بونیاتی نەرمەکالای سەرچاوەکراوەی ڕێکخست، کۆی وەرگێڕانەکەی گنوی نەرمەکالای ([[GNU Emacs]]) پەرە پێدا و [[مۆڵەتی بڵاوکردنەوەی گشتی|مۆڵەتی بڵاوکردنەوەی گشتی گنوی]] دروستکرد (GNU General Public License). ستۆڵمە لە ساڵی ١٩٨٣ پرۆژەی [[گنوو|گنو]](GNU) دەستپێکرد تا کو سیستەمێکی کارپێکردن وەک [[یوونیکس|یونیکس]] کە بە جۆرێک تەواوی لە نەرمەکالای ئازاد درووستبووە، بڵاو بکاتەوە.<ref name="initialgnu"/> بەم کارە ئەو شۆڕشی نەرمەکالای ئازادی وەگڕ خست. ستۆڵمەن خولقێنەر و ڕێخەری نەرمەکالای ئازاد و پرۆژەی گنو بووە. نەرمەکالاکانی کە زۆر سوودی لێوەرگیراوە بەم جۆرەن وەرگێری کۆی نەرمەکالاکان گنو(GNU Compiler Collection),<ref name="gcc-contribs"/> ھەڵەچینی گنو(GNU Debugger),<ref name="RIT"/> دەستکاریکەری ئیمەکس(GNU Emacs text editor)<ref name="multic"/> لە ساڵێ ١٩٨٥ بونیاتی نەرمەکالای سەرچاوەکراوەی<ref name="fsfbio"/> بونیات نا. ڕیچارد ستۆڵمەن یەکەمین پێشرەوە لە خولقاندنی مانا یان وشەیکۆپی لێفت(copyleft) لە بەرامبەری کۆپی ڕایت بوو. ئەو لەبنەماکانی کۆپی ڕایتیش بۆ دەستکاریکردن و بڵاوکردن و گۆڕانی نەرمەکالا سوود وەردەگرێت. ھەر وەھا یەکەمین نووسەری [[نەرمەکالای ئازاد|مۆڵەتدانەکانی نەرمەکالای ئازاد]] بوو(free <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gadgetssai|ناونیشان=https://www.gadgetssai.in/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.gadgetssai.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107164955/https://www.gadgetssai.in/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>software licenses) و ھەلومەرجەکانی شیدەکاتەوە. ھەر وەھا مۆڵەتدانی بڵاوکردنی گشتی گنو GNU General Public License (GPL)کە بە فەراوانی لە نەرمەکالای ئازاد سوودی لێوەردەگرن.<ref name="wheeler"/> بیرۆکەی فەرھەنگێکی کراوە کە تەواو بەکارھینەران بتوانن ھاوبەشبن تێیدا (وەک ویکیپێدیا) لە ساڵی ١٩٩٩ لە لایەن ستۆڵەن بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html |سەردێڕ=بانگەواز بۆ پرۆژەی فەرھەنگی سەرھێڵ |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181025040155/http://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == ڕیچارد ستۆڵمەن لە ساڵێ ١٩٥٣ لە بنەماڵەیێک جوو لە شاری نیویۆرک لەدایکبوو.<ref name="stallman-jewish-source-1"/> دیک و باوکی Alice Lippman، مامۆستا فێرگەکەی و دانیەل ستۆڵمەن لە کاری چاپەمەنی بوون. ستۆڵمەن لەگەڵ بابی پەیوەندیێکی خراپی بوو ھۆکار دەگەڕاوە بۆ ڕەوشتی خواردنەوەی مەی کە بە زۆر بە زڕدایکی دایدەسەپاند و ناچااری دەکرد لەگەڵێ ھاوڕێ بێ. ھەر ڕیچارد ھەمیشە بە ناوی زاڵم لە باوانی ناو دەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.psychologytoday.com/articles/201611/the-sorcerers-code|سەردێڕ=The Sorcerer's Code|بڵاوکەرەوە=Psychology Today|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٧|نووسەر=Matthew Hutson}}</ref> ستۆڵمەن لە تەمەنی ھەرزەکاری زۆر خوازیاری فێربوونی کۆمپیوتر بوو، کاتێک ئەو لە گەردەشت ھاوینی بوو توانی کتێبی ڕێنمایی IBM 7094 بخوێنێ.<ref name="mgro">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gross|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Richard Stallman: High School Misfit, Symbol of Free Software, MacArthur-Certified Genius|ناونیشان=http://mgross.com/writing/books/the-more-things-change/bonus-chapters/richard-stallman-high-school-misfit-symbol-of-free-software-macarthur-certified-genius/|ئیش=The More Things Change|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠١٤|format=interview transcript|ساڵ=١٩٩٩}}</ref> لە ساڵەکانی ١٩٦٩تا ١٩٦٧ بە چاودێری زانکۆی کۆلۆمبیا لە شەممە لە لێژنەیێکی کۆبوونەوەی کۆمپیوتر ھاوبەشی کرد.<ref name="mgro"/> ھەروەھا ستۆڵمەن بە عینوانی یاریدەدەری خۆبەخش لە دێپارتمانی زیندەزانی زانکۆی ڕاکفلێر بوو. ھەر چەند کە ئەو خوزیاری [[ماتماتیک|بیرکاری]] و [[فیزیک]] بوو.<ref name="freeasinfreedom-chap3"/> ھەرچەند کە مامۆستاکەی گوتی کە تۆ دەبیتە زیندەزا. یەکەمین ئازموونی بۆ کۆمپیوتری ڕاستەقینە کاتی قۆناغەکانی پێش زانکۆ بوو، لە ناوەندی تاقیکردنەوەی IBM لە نیۆیۆرک. ئەو پشووی ھاوین بە ھۆی شیکردنەوەی پرۆگرامێکی ژمێریاری لە ساڵێ ١٩٧٠ لە Fortran دمەزرا.<ref name="mgro"/> ئەو کارەکەی خۆی پاش دوو حەفتە تەواو کرد و باقی کاتەکەی، لە سەر دەستکاریکەرێک بە ناوی APL<ref name="Berättar"/> سەرف کرد.<ref name="emac6"/> ستۆڵمەن ھاوینەکەی داھاتوش لە سەر بەرنامەیێکی ڕێکخەری PL/I لە IBM System/360 گوزەراند.<ref name="emac6"/> == زانکۆی ھارڤارد و MIT == ستۆڵمەن بۆ یەکەم ساڵی لە زانکۆی ھارڤارد لە پاییزی ساڵێ ١٩٧٠ جێگیر دەبێ. ستۆڵمەن دەیزانی بە ھۆی ئیشی زۆر لە بیرکاری ٥٥([[Math 55]].<ref name="freeasinfreedom-chap4"/>) ناسروە بووە. ستۆڵمەن دەڵێ «بۆ یەکەم جار لە ژیانم دا خانوێکم لە ھارڤارد پەیدا کرد».<ref name="mgro"/> لە ساڵێ ١٩٧١ لە کۆتایی وەرزی خوێندنی لە زانکۆی ھارڤارد ستۆڵمە بوو بە پرۆگرامێری تاقیگای ھۆشی زیرەکی MIT. چوو نێو کۆمەڵگای [[ھاکەر]]ەکان بە ناوی RMS کە ھەژمارەکەی لە نێو کۆمپیوتریش بوو.<ref name="initials"/><ref name="The Wikipedia Revolution by Andrew Lih">{{بیرخستنەوەی کتێب| سەردێڕ=The Wikipedia Revolution | ناونیشان=https://archive.org/details/wikipediarevolut00liha | نووسەر=Lih, Andrew | ساڵ=٢٠٠٩| بڵاوکەرەوە=Hyperion |شوێن=New York City | ژپنک=٩٧٨-١-٤٠١٣-٠٣٧١-٦|oclc=٢٣٢٩٧٧٦٨٦}}</ref> ستۆڵمەن شەھادی فیزیکی(''[[magna cum laude]]'') لە ساڵی ١٩٧٤ لە زانکۆی ھارڤارد وەرگرت.<ref name=Bio>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Stallman|یەکەم١=Richard|سەردێڕ=Serious Bio|ناونیشان=https://www.stallman.org/biographies.html#serious|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> ھەرچەند ستۆڵەمەن لە زانکۆی ھارڤارد نیشتەجێ بوو بەڵام پێی خۆش بوو بۆ بەردەوامی لە خوێندن ماستێرەکەی لە زانکۆی ماساچۆسێت (MIT) خۆی تۆمار بکا. ئەو ماوەی یەکساڵ بەردەوام بوو لە دکتۆرا لە فیزیک بەڵام، خوێندنی بەجێھێشت و بۆ بەردەوام بوون لە بەرنامەنووسی چۆ بە تاقیگای ھۆشی دەستکردی MIT.<ref name="mgro"/><ref name="emac6">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Williams|یەکەم=Sam|سەردێڕ=Free as in freedom: Richard Stallman's crusade for free software|ناونیشان=https://archive.org/details/FreeAsInFreedom|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=O'Reilly|شوێن=Beijing|ژپنک=٠-٥٩٦-٠٠٢٨٧-٤|edition=2nd|chapter=Chapter 6 – The Emacs Commune}}</ref> کاتێک لە بەردەستی گێری ساسمەن ([[Gerald Jay Sussman|Gerry Sussman]]) لە ساڵی ١٩٧٥ یاریدەدەری توێژینەوە بوو.<ref name="emac6"/> ستۆڵمەن بابەتێکی زانستی لەگەڵ ساسمەن لە ١٩٧٧ لە سەر (پێچەوانەکردنی پەیوەندییەکان) بڵاو کردەوە.<ref name="russell"/> لەساڵێ ٢٠٠٩ ئەم بابەتە لە لایەن ستۆڵمەن و سسمەنناسرا کە بە شێوەیێکی بەھێز نیشن درا. شێوازی تۆمارکردنی لاواز لە دەر ئەنجام لەم بابەتە شرپڤەی لەسەر کراوە.<ref name="russell"/> کاتێک ستۆڵمەن بە عینوانی [[ھاککەر]]ێک لە تاقیگای MIT's AI کاری دەکرد، لە پرۆژە نەرمەکالاکانی TECO, Emacs بۆ ITS وە سیستەمی کارگێری لینپ Lisp machine چالاک بوو. (ھەرچەند بەشێکی وەکCONS لە ساڵێ ١٩٧٤–١٩٧٦ وە CADR لە ساڵئ ١٩٧٧–١٩٧٩ بوون بە بازرگانی).<ref name="The Wikipedia Revolution by Andrew Lih"/> لەو کاتە ئەو بوو بە ڕخنەگەرێک لە سەر سیستەمی داخراوە کە لە لایەن ئاژانسی توێژینەوەی پێسکەوتوو لە تاقیگا سنووردار کرابوو. کاتێک تاقیگای زانستی کۆمپیوترMITواتە (LCS) لە ساڵی ١٩٧٧ وشەی نھێنی خستە سەر کۆمپیوترەکانی، ستۆڵمان ھاکی کردوو گووتی لە شوێنی وشەی نھێنی ھیچ دامەنێن و بە چۆڵ بیھێڵنەوە. بە جیاتی وشەی نھێنی دەستپێگەیشتنی کەسێکی نەناسراو بۆ سیستەمەکەتان چالاک بکەن. ئەم کارە بوو بەھۆکارێک کە ئەو کات ٢٠٪ شارەزایان پشتیان گرت و ھاوکاری بوون. پاس ماوەیێک ستۆڵمەن سەرسام بوو لە ھۆگرانی بۆ ئەم پێشنیارە.<ref name="Levy"/> == ڕووداوەکانی ھاندانی گنو == لە کۆتایی ساڵەکانی ١٩٧٠ و سەرەتاکانی ١٩٨٠، فەرھەنگی ھاکەرەکان کە ستۆڵمەن لە نێوی پەرەی سەندبوو لە دۆخی دابەشکردن خۆی دەدی. بۆ ئەوە کە زۆر یەک لە نەرمەکالاکان بە ھۆی ڕکابەری ڕەقیبەکانیان کۆدەکانیان دادەخست و ڕێگەیان نەدەدا کە سوود لە کۆدی سەرچاوە لە لایەن ھاکەرەکان و خەڵکی خوازیار بگیرێت. ئینجا خۆیان بە لای ماف پاراستنی بەرھەم(copyright) و سنووردار کردنی دەستپێگەیشتن بە نەرمەکالا گرت. نەرمەکالای سەرچاوە داخراوە پێشتریش بوونی ھەبووە بەڵام ئەم شێوازە خەریک بوو دەبوو بە نەریتێک لە سەر کۆمەڵگا.<ref name="Cringely"/> ئەو کاتە کە برایان ڕەید ([[:en:Brian Reid (computer scientist)|Brian Reid]]) لە ساڵی ١٩٧٩ لە سەر زمانی [[:en:Scribe (markup language)|Scribe]] و نەرمەکالای دەستکاریکردنی وشە سنووری دانا. ستۆڵمەن گوتی: «ئەم ئیشە دژ بە مرۆڤایەتییە».<ref name="emac6"/> لەوتووێژێک لە ساڵی ٢٠٠٨، ستۆڵمەن ڕوونی کردەوە کە سنووردارکردنی نەرمەکلا بە بڕوای ئەو تاوانە نە وەرگرتنی شارژ بۆ نەرمەکالا.<ref name="unplugged"/> نەرمەکالای texinfo یستۆڵمەن جیگیرێکی گونجاوە بە مۆڵەتدانی GPL بۆ Scribe.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gnu.org/software/texinfo |سەردێڕ=Texinfo&nbsp;– GNU Documentation System&nbsp;– GNU Project&nbsp;– Free Software Foundation (FSF) |بڵاوکەرەوە=Gnu.org |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150325024920/http://www.gnu.org/software/texinfo/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وشانی فەرمی لە ساڵێ ١٩٨٦ تەواو کرا.<ref>[https://www.gnu.org/bulletins/bull1.txt Gnu Status] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150623180723/https://www.gnu.org/bulletins/bull1.txt |date=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥ }}, by Richard M. Stallman. 5. Documentation system. I now have a truly compatible pair of programs which can convert a file of texinfo format documentation into either a printed manual or an Info file. Documentation files are needed for many utilities. , February 1986, GNU'S BULLETIN, Volume 1 No.1</ref> لە ساڵی ١٩٨٠ ستۆڵمەن و چەندین ھاورێی [[ھاککەر]]ی، لە تاقیگای ھۆشی زیرەک(AI)، ئامێری چاپکەری لەیزێری(Xerox 9700) کە بە تازەیی دامەزرابوویان ھاک کرد. واتە دەستیان گەیشت بە کۆدەکانی. ئەمەش وا بوو کە ھەرکات بۆ ئیشێ بەکارھێنەر ئەم چاپکەرە شتێکی دەدا لە چاپ و بەکارھێنەر فرە دەبوون، دەبوو بە قەرەباڵغی و پەیامی دەدا بە تەواو بەکارھێنەران، ھەر ئەمەش وای کردبوو کە کۆمپانیای چاپکەر ھیچ ڕێگایێکی دانەنابوو کە بتوانرێت ئەم ھەڵە درووست بکەن، یان تایبەتمەندیێک کە بەکارھێنەران گەرەکیان بوو بە نەرمەکالا زیادی بکەن. ئەمەش ھۆکارێک بۆ ئەوە بوو کە ستۆڵمەن تێبگا کە نەرمەکالای ئازاد دەتوانێ نیازی جیاوازی بەکارھێنەرانی دابین بکا.<ref name="freeasinfreedom-Chap1"/> بیرۆکەی ستۆڵمەن ئازادی بەکارھێنەر لە نەرمەکالای ئازاد بوو، بەو شێوازە کە بەکارھێنەر بتوانێت ئەو نەرمەکالا بخوێنێت ، بیگۆڕێت واتە دەستکاری بکا بەپێی نیازی و ھاوبەشی بکا لە گەڵ ھاوسێکانی[بەکارھێنەرانی دیکە]. بەڵام ھەوڵی فرۆشیارانی نەرمەکالا بۆ بەرگیری لەم کارە کارێکی نامرۆڤانەیە و [[بێ ڕەوشتی]]یە.<ref name=OpenSources/> دەستواژەی «نەرمەکالای گەرەکیەتی ئازاد بێ» زۆر جار بە ھەڵە تێدەگەن، ستۆڵمەن دەڵێ ئەم ھەڵەی تێگەیشتنە لە بیرۆکەی فەلسەفەی منە.<ref name="Salus"/> ستۆڵمەن دەڵێ کە: " بوونی ئازادی ھەم بۆ کۆمەڵگا و ھەم بەکارھێنەران پێویستە زۆر بە نرخە. ئەمەش نە بە ھۆکاری کرداری کە بە چاوی تەکنیکی چاو لە نەرمەکالا بکەین لە ئاستی بەرزەوە. ھەر چەند نەرمەکالای ئازاد دەبێ بە ۆی پێشکەوتنی نەرمەکالا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/pragmatic.html|سەردێڕ=Copyleft: Pragmatic Idealism|بڵاوکەرەوە=Gnu.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200220171042/http://www.gnu.org/philosophy/pragmatic.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئێریک ئێس ڕیمۆند(Eric S. Raymond)، یەکێک لە خولقێنەرانی شۆڕشی [[نەرمامێری سەرچاوە کراوە|سەرچاوەکراوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://opensource.org/history|سەردێڕ=History of the Open Source Initiative|بڵاوکەرەوە=Opensource.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> لە مانگێ دوو ١٩٨٤ ستۆڵمەن لە ئیشەکەی لە MIT دەستی کێشاوە. پرۆژەی گنو(GNU)ی کرد بە ئیشی فەرمی خۆی و بە شێوازی تەواو کات لە سەری ئیشی دەکرد. ئەمەش کارێک بوو کە لە مانگی نۆی ١٩٨٣ دەستیپێکردبوو. تائێستا ئەو پەیوەندی لەگەڵ MIT بە شێوازی خۆبەخشانە،<ref>http://news.mit.edu/2001/stallman-1017</ref> بۆ سەردانی زانستگای کۆمپیوتر و تاقیگای ھۆشی زیرەک بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.csail.mit.edu/user/888 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113215852/http://www.csail.mit.edu/user/888 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نزیک ١٩٩٨، ئەو شوێنە کە ئەو بە نیشتەجێبوونی دەیپارست تا ئێستا دوو بەرامبەر بووە.<ref name="Lifestyle">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stallman |یەکەم=Richard |ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=Lifestyle |ناونیشان=https://stallman.org/rms-lifestyle.html |وێبگە=Richard Stallman's Personal Site |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> == پڕۆژەی گنو == لە ساڵی ١٩٩٣ ستۆڵمەن ئاگاداریێکی دا لە چەند پێرستی پۆستی ئێلێکترۆنیکی لە [[ئارپانێت]](ARPANET)و یوزنێت(USENET) بۆ سیستەمی کارپێکردنی گنو(GNU).<ref name="newunix"/> ئەو پرۆژەکەی خۆی بە تەنیایی دەستپێکردو گوتی: «بە ناونیشانی گەشەپێدەرێکی سیستەمی کارپێکردن من شارەزایی تەواوەم لە بارەوە ھەیە. ھەر چەند سەرکەوتن بۆم ئیمکانی نەبوو بەڵام ھۆشیار بوومەوە کە من بۆ ئەم کارە ھەڵبژێردراوەم. من سیستەمێکم ھاوشێوەی یونیکس دروست دەکرد کە توانایی ھەڵگرتن و بەکارھێنەرانی یونیکس بیانتوانیبا سوودی لێبگرن و بێنەسەری.»<ref name="gnuproject"/> [[File:Richard Stallman 00.jpg|thumb|left|ستۆڵمەن لە ساڵێ ٢٠٠٣ لە کاتی پەردەلادان لە کۆمپانیای NIXAL (a [[GNU/Linux User Group|GLUG]]) لە [[زانکۆی ئەندازیارانی پێشەسازی ناباجی]]، کەلکەتەی، ھیند]] لەساڵێ ١٩٨٥ ستۆڵمەن بنەماکانی ئاگاداری کە بزوێنەر و ھاندانی بۆ سیستەمێکی کارپێکردنی خۆڕایی بەناوی '''گنوی''' کە ھاوشێوەی یونیکس بوو، بڵاو کردەوە.<ref name="The Wikipedia Revolution by Andrew Lih"/> گنو(GNU)کورتە ناوی گەڕاوەی «گنو یونیکس نییە»(GNU's Not Unix)دانراوە.<ref name="The Wikipedia Revolution by Andrew Lih"/> پاش ئەمە بە خێرایی ستۆڵمەن کۆمپانیایێکی بەناوی بونیاتی نەرمەکالای ئازاد بۆ بەرنامەداڕێژەرانی نەرمەکالای خۆڕایی دانا کە ژێرخانێکی یاساییشی بوو بۆ شۆڕسێ نەرمەکالای ئازاد دابین کرد. ستۆڵمەن سەروکۆماری FSFە، کە ڕێکخراوەی خۆبەخشانی 501(c)(٣) لە ماساچۆسێت بونیات ناوە.<ref name="DuBois"/> ستۆڵمەن واتای کۆپی لێفت(copyleft)ی بۆ پاراستنی بڵاوکردنەوەی دوبارەی نەرمەکالای ئازادی بەرچاوخست. ئەم بڕوانامە بۆ یەکەم بار لە سەر مۆڵەتدانی گشتی نەرمەکالای GNU Emacs جێبەجێکرا. یەکەم مۆڵەتدان لە ساڵی ١٩٨٩ بە ناوی مۆڵەتدانی گشتی گنو(General Public License (GPL))بە فەرمی بڵاو بوو. تا ئەو کات بەشێکی زۆری سیستەمی گنو تەواو کرا بوو. == کردارخوازی == ڕیچارد ستۆڵمەن چەندین نووسراوە و بڵاوکراوەی ھەیە، لەوانە ھەندێکی کراون بە کتێب و چەند جارێک لەچاپ دراونەتەوە. == ژیانی کەسی == ستۆڵمەن دەڵێ کە من کەسێکی بێ باوڕم لە باوانێکی جوو،<ref name="stallman-jewish-source-1"/> جاروو بار دوکمەیێکم ھەیە بۆ خوێندنی ڕخنەگرتن لە خودا.<ref name="freeasinfreedom-chap4"/><ref name="Proulx"/> ستۆڵمەن ئاماژە بە تەلەفۆنە دەستییەکان دەکا بە عینوانی چاودێری ھەڵگر و ئامێری شوێن پەیداکردن.<ref name="gpl3-22june"/> لە دارا بوونی تەلەفۆنی دەستی خۆی پارێزاوە ھۆکارەکەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوە کە تەلەفۆنەکان بەرگیری نەرمەکالای ئازاد دەکەن<ref name="infoweek"/> ھەروەھا بۆ کلیل کارتێک بۆ ڕۆیشتن بۆ ئۆفیسەکەی لە ئیدارە دژایەتی دەکاو ھیچکات وەری نەگرتووە.<ref name="shaggygod"/> بۆ ئەوە کە ئەم کارتانە شوێنی کەسەکان دەکەن لە ھەر شوێنێکی ئۆفیس. بە گوێرەی خۆدی ستۆڵمەن کە دەڵێ :"بێجگە لە چەند ماڵپەڕ و ماڵپەڕی گنوی وە FSF خۆی، لە کۆمپیوتری کەسی ھیچ ماڵپەڕێک سەردان ناکا تاکوو شتێک لە مێژووی وێبگەڕەکەی بە یادگار نەمێنێتەوە[لەبەر ئەوە ھۆشی بە پاراستنی خۆی ھەیە لە لایەن پاشکەوتی کووکیەکانی زانیاری بەکارھێنەری ستۆڵمەن]. بە جیاتی ئەمانە لە ئامێری grab-url-from-mail لە GNU Womb سوود دەگرێ کە دەتوانێ لە سیستەمێکی جودا جێ بەجێ بکرێ، شێوا وایە کە ماڵپەرەکان بە مەیل وەردەگرێت و دەتوانی بیانخوێنێتەوە.<ref name="stallman-computing"/><ref name="strawmen"/> لە دوایین وتەی دەڵێ ئێستا لە تۆڕ([[Tor (anonymity network)|Tor]]) بۆ سەردانی ماڵپەڕەکان سوود دەگرم بێجگە لە [[ویکیپیدیا|ویکیپێدیا]] لە کاتی دەستاکری کردنی.<ref name="SchuesslerInterview"/><ref name="SchuesslerNewspaper"/> ستۆڵمەن نیشتەجێی کەمبریجی ماساچۆسیتە.<ref name="Lifestyle"/> == شانازی و خەڵاتەکان == ١٩٨٦: ئەندامی فخری کۆمەڵگای کۆمپیوتری زانکۆی تەکلنۆلۆژی چاڵمێرز(Chalmers University of Technology)<ref name="CUT"/>{{ھن}} ١٩٩٠ :وەرگرتنی یارمەتی بەردەوامی لە خوێندنی مەک ئارتور(MacArthur Fellowship)<ref name="CUT"/>{{ھن}} ١٩٩٠: خەڵاتی گریس مۆری ھاپێر(Grace Murray Hopper) بۆ ئیشکردن لە سەر دەستکاریکەری ئیمەکس.<ref name="acmawards"/>{{ھن}} ١٩٩٦: دکتۆرای فەخری لە ئەنەستیتیۆی ڕۆیاڵی سوید.<ref name="Hedersdoktorer"/>{{ھن}} ١٩٩٨: خەڵاتی بونیاتی پێشرەوی سنووری ئەلەکترۆنیک.<ref name="pioneer"/>{{ھن}} ١٩٩٩: خەڵاتی یادەوری یوری ڕابینسکی (Yuri Rubinsky).<ref name="ahref"/>{{ھن}} ٢٠٠١: خەڵاتی خولقاندنی ئیشی تێکدا(Takeda) بۆ تەندروستی کۆمەڵگا. (武田研究奨励賞)<ref name="takeda"/><ref name="takeda-mit-2001-10-17"/>{{ھن}} ٢٠٠١: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی گلاسکۆ.(University of Glasgow).<ref name="glasgow"/>{{ھن}} ٢٠٠٢: ئەندامبوون لە ئاکادێمی ئەندازیارانی نیشتمانی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.<ref name="NAE"/>{{ھن}} ٢٠٠٣: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی وریج برۆسێڵ.<ref name="VUB"/>{{ھن}} ٢٠٠٤: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Universidad Nacional de Salta.<ref name="UNSA"/>{{ھن}} ٢٠٠٤: پرۆفۆسۆری فەخری لە زانکۆی Universidad Nacional de Ingeniería del Perú.<ref name="UNI"/>{{ھن}} ٢٠٠٥: خەڵاتی بۆنیاتی Pistoletto<ref name="UIGV"/>{{ھن}} ٢٠٠٧: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Universidad de Los Angeles de Chimbote<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Steele|یەکەم١=Guy L.|سەردێڕ=The Hacker's Dictionary: A Guide to the World of Computer Wizards|ساڵ=١٩٩١|ناونیشان=https://archive.org/details/newhackersdictio00raym}}</ref>{{ھن}} ٢٠٠٧: دکتۆرای فەخری لە University of Pavia.<ref name="unipv"/>{{ھن}} ٢٠٠٨: پرۆفسۆری فەخری Universidad Inca Garcilaso de la Vega لە پێرۆ{{Citation needed|date=May 2011}}{{ھن}} ٢٠٠٩: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Lakehead University.<ref name="Lakehead"/><ref name="Agora"/>{{ھن}} ٢٠١١: دکتۆرای فەخری لە National University of Córdoba.<ref name="UNC"/>{{ھن}} ٢٠١٢: پرۆفسۆری فەخری لە Universidad César Vallejo de Trujillo{{Citation needed|date=July 2014}}{{ھن}} ٢٠١٢: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Universidad Latinoamericana Cima de Tacna لە پێرۆ.{{Citation needed|date=July 2014}}{{ھن}} ٢٠١٢: دکتۆرای فەخری لە Universidad José Faustino Sanchez Carrió.{{Citation needed|date=July 2014}}{{ھن}} ٢٠١٤: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Concordia لە مۆنتێراڵ<ref name="CONCORDIA"/>{{ھن}} ٢٠١٥: خەڵاتی ACM Software System بۆ ڕێبەری و پەرەپێدانیGCC<ref name="acmawards"/>{{ھن}} ٢٠١٦: دکتۆرای فەخری لە زانکۆی Pierre and Marie Curie<ref name="UPMC"/>{{ھن}} ٢٠١٦: خەڵاتی پزیشکی کۆمەڵاگا بۆ GNU Solidario<ref name="gnuhealthcon2016"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em|refs= <ref name="initials">{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=Richard Stallman's 1983 biography | وتەگێڕانەوە= 'Richard Stallman' is just my mundane name; you can call me 'rms' | دوایین= Stallman | یەکەم= Richard | ڕێکەوت= n.d. | سەردێڕ = Humorous Bio | بڵاوکەرەوە= First edition of "The Hacker's Dictionary" | ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref><ref name="initialgnu">{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=https://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html | سەردێڕ=Initial GNU announcement | ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ١٩٨٣ | ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ | دوایین=Stallman | یەکەم=Richard | ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٠٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090305002259/http://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="gcc-contribs">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://gcc.gnu.org/onlinedocs/gcc/Contributors.html | سەردێڕ = GCC Contributors}}</ref><ref name="RIT">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Richard Stallman lecture at the Royal Institute of Technology, Sweden (October 30, 1986) | ناونیشان = https://www.gnu.org/philosophy/stallman-kth.html | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}</ref><ref name="multic">{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان = http://www.multicians.org/mepap.html#secii | سەردێڕ = Multics Emacs: The History, Design and Implementation | نووسەر = Bernard S. Greenberg }}; {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gnu.org/software/emacs/emacs-faq.html#Origin-of-the-term-Emacs |سەردێڕ=GNU Emacs FAQ |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130606223922/https://www.gnu.org/software/emacs/emacs-faq.html#Origin-of-the-term-Emacs |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}; {{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان = http://www.jwz.org/doc/emacs-timeline.html | سەردێڕ = Emacs Timeline | نووسەر = Jamie Zawinski }}</ref><ref name="fsfbio">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.fsf.org/about/leadership/ | سەردێڕ=The Free Software Foundation Management | یەکەم=Richard | دوایین=Stallman | ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١١|ئیش=Free Software Foundation | لە=Richard M. Stallman, President | ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref><ref name="wheeler">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html | سەردێڕ=Make Your Open Source Software GPL-Compatible. Or Else. | ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| دوایین=Wheeler | یەکەم=David A. | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٠٢ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20020423030644/http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=freeasinfreedom-chap3>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Williams, Sam|سەردێڕ=[[Free as in Freedom: Richard Stallman's Crusade for Free Software]]|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٥٩٦-٠٠٢٨٧-٤}} Chapter 3. Available under the [[GFDL]] in both the initial [http://www.oreilly.com/openbook/freedom/ch03.html O'Reilly edition] (accessed on October 27, 2006) and the updated [http://www.faifzilla.org/ch03.html FAIFzilla edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116000104/http://www.faifzilla.org/ch03.html |date=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}. Retrieved October 27, 2006.</ref><ref name="Berättar">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stallman |یەکەم=Richard M |ناونیشان=http://www.lysator.liu.se/history/garb/txt/87-2-rms.txt |سەردێڕ=RMS Berättar |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181126072301/http://www.lysator.liu.se/history/garb/txt/87-2-rms.txt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="freeasinfreedom-chap4">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Williams, Sam|سەردێڕ=Free as in Freedom: Richard Stallman's Crusade for Free Software|ناونیشان=http://oreilly.com/openbook/freedom/ch04.html|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٥٩٦-٠٠٢٨٧-٤}}</ref><ref name=russell>{{بیرخستنەوەی کتێب| سەردێڕ = [[Artificial Intelligence: A Modern Approach]] | edition = 3rd | ساڵ = ٢٠٠٩|دوایین١= Russell |یەکەم١= Stuart |دوایین٢= Norvig |یەکەم٢= Peter | authorlink1 = Stuart J. Russell | authorlink2 = Peter Norvig | پەڕە = [https://archive.org/details/artificialintell٠٠russ/page/n٢٢٩ ٢٢٩]}}</ref><ref name="Levy">Levy, S: ''Hackers''. Penguin, 1984</ref><ref name="Cringely">Robert X. [https://www.pbs.org/cringely/nerdtv/shows/#4 Cringely's interview with Brewster Kahle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017014035/http://www.pbs.org/cringely/nerdtv/shows/#4 |date=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ }}, around the 46th minute</ref><ref name="unplugged">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.datamation.com/osrc/article.php/12068_3737586_3/Richard-Stallman-Live-and-Unplugged.htm|سەردێڕ=Richard Stallman, Live and Unplugged|وتەگێڕانەوە=Q: You once said "the prospect of charging money for software was a crime against humanity." Do you still believe this? A: Well, I was not distinguishing the two meanings of free.|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170629211002/http://www.datamation.com/osrc/article.php/12068_3737586_3/Richard-Stallman-Live-and-Unplugged.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=freeasinfreedom-Chap1>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Williams, Sam|سەردێڕ=Free as in Freedom: Richard Stallman's Crusade for Free Software|ناونیشان=https://archive.org/details/FreeAsInFreedom|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٥٩٦-٠٠٢٨٧-٤}} Chapter 1. Available under the [[GFDL]] in both the initial [http://www.oreilly.com/openbook/freedom/ch01.html O'Reilly edition] (accessed on October 27, 2006) and the updated [http://www.faifzilla.org/ch01.html FAIFzilla edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181009092801/http://www.faifzilla.org/ch01.html |date= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}. Retrieved October 27, 2006.</ref><ref name=OpenSources>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Various|سەردێڕ=Open Sources: Voices from the Open Source Revolution|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=١-٥٦٥٩٢-٥٨٢-٣|chapter=Stallman chapter|chapterurl=http://www.oreilly.com/catalog/opensources/book/stallman.html}}</ref><ref name="Salus">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.groklaw.net/article.php?story=20050513135545766 |سەردێڕ=The Daemon, the GNU and the Penguin- by Peter H. Salus |بڵاوکەرەوە=Groklaw.net |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٠٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100505072505/http://www.groklaw.net/article.php?story=20050513135545766 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="newunix">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source |سەردێڕ=new UNIX implementation |بڵاوکەرەوە=Groups.google.co.uk |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100125115446/http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="gnuproject">{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=https://www.gnu.org/gnu/thegnuproject.html | سەردێڕ=The GNU Project | یەکەم=Richard | دوایین=Stallman | ساڵ=١٩٩٨ | ئیش=Free Software Foundation | ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110424064815/https://www.gnu.org/gnu/thegnuproject.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="DuBois">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.fsf.org/working-together/profiles/free-software-foundation/ | سەردێڕ=Free Software Foundation | یەکەم=Steven | دوایین=DuBois | ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ئیش=Free Software Foundation | ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref><ref name="AI9">{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Stallman | یەکەم = Richard M |نووسەر٢= Sussman, Gerald J | ساڵ = ١٩٧٧| سەردێڕ = Forward Reasoning and Dependency-Directed Backtracking in a System for Computer-Aided Circuit analysis | بڵاوکەرەوە = Artificial Intelligence 9 | پەڕەکان = ١٣٥–١٩٦| ناونیشان = http://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/6255/AIM-380.pdf?sequence=4}}</ref><ref name="esr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://esr.ibiblio.org/?p=4386 |سەردێڕ=Why I think RMS is a fanatic, and why that matters |ئیش=Esr.ibiblio.org |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180324053917/http://esr.ibiblio.org/?p=4386 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="PE">{{بیرخستنەوەی وێب| ڕێکەوت = ٢ی شوباتی ٢٠٠٦| سەردێڕ = POSIX 1003.1 FAQ Version 1.12 | ناونیشان = http://www.opengroup.org/austin/papers/posix_faq.html| ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٦}}</ref><ref name="Takver">[https://web.archive.org/web/20090601054752/http://melbourne.indymedia.org/news/2004/10/80957.php "Richard Stallman: GNU/Linux and a free society" article by Takver Sunday October 10, 2004 on ''Melbourne Indymedia'' site.] Hosted on the [[Wayback machine]].</ref><ref name=Church>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.stallman.org/saint.html |سەردێڕ=St IGNUcius web page at www.stallman.org |بڵاوکەرەوە=Stallman.org |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref><ref name="faif">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Williams|یەکەم=Sam|سەردێڕ=Free as in Freedom: Richard Stallman's Crusade for Free Software|بڵاوکەرەوە=O'Reilly Media|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٢|ژپنک=٠-٥٩٦-٠٠٢٨٧-٤|ناونیشان=http://www.oreilly.com/openbook/freedom/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦}}</ref><ref name="lemacs">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.jwz.org/doc/lemacs.html | سەردێڕ = The Lemacs/FSFmacs Schism | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://www.webcitation.org/5lyRUxhVp?url=http://www.jwz.org/doc/lemacs.html}}</ref><ref name=leonard>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.salon.com/2002/04/02/stallman/ |دوایین=Leonard |یەکەم=Andrew |سەردێڕ=Code free or die|ئیش=[[Salon.com]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref><ref name="zagreb">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fsfeurope.org/documents/rms-fs-2006-03-09.en.html |سەردێڕ=Transcript of Richard Stallman on the Free Software movement, Zagreb; 2006-03-09 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ئیش=[[FSFE]]}}</ref><ref name="IFSO">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html |سەردێڕ=IFSO: Richard Stallman: The Dangers of Software Patents; 2004-05-24 (transcript) |بڵاوکەرەوە=Ifso.ie |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130115221652/http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="copyright-and-globalization">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/copyright-and-globalization.html |سەردێڕ=Copyright and Globalization in the Age of Computer Networks&nbsp;– GNU Project&nbsp;– Free Software Foundation (FSF) |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190427203541/https://www.gnu.org/philosophy/copyright-and-globalization.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="gpl3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/#transcripts |سەردێڕ=GPLv3 – GNU General Public License, version 3 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ئیش=[[FSFE]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080111043428/http://fsfeurope.org/projects/gplv3/#transcripts |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="vrms">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://vrms.alioth.debian.org/ |سەردێڕ=The Virtual Richard M. Stallman package |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ئیش=[[Debian]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160823192755/http://vrms.alioth.debian.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="debbug">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://bugs.debian.org/cgi-bin/bugreport.cgi?bug=221807 |سەردێڕ=#221807 - "vrms and RMS disagree sometimes... AND depends on non-free section presence..." - Debian Bug report logs |بڵاوکەرەوە=Bugs.debian.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="free-encyclopedia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html|ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ = The Free Universal Encyclopedia and Learning Resource|نووسەر = Richard Stallman|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20181025040155/http://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="encyclopedia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html|ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ = The Free Encyclopedia Project|نووسەر = Richard Stallman|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="chavez">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fsf.org/blogs/rms/entry-20041206 |سەردێڕ=Encounter with President Chavez (2004-12-01 to 2004-12-06) — Free Software Foundation — working together for free software |بڵاوکەرەوە=Fsf.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="chavezthreat">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.stallman.org/archives/2007-may-aug.html#27%20July%202007%20(Chavez%20threatens%20dignitaries)|سەردێڕ=Chavez threatens dignitaries|بڵاوکەرەوە=Stallman.org}}</ref><ref name="chaveztv">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/international/story/0,3604,1535981,00.html|سەردێڕ=Chavez TV beams into South America |ئیش=The Guardian |شوێن=London | ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٥| ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٠| یەکەم=Alfonso | دوایین=Daniels}}</ref><ref name="politics-feb">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.stallman.org/archives/2010-nov-feb.html#26%20February%202011%20(Telesur%20Propaganda) | سەردێڕ = 26 February 2011 (Telesur Propaganda) |ئیش= Political notes from 2010: November–February | یەکەم = Richard | دوایین = Stallman |بڵاوکەرەوە=Stallman.org |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref><ref name="kerala">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.financialexpress.com/fe_full_story.php?content_id=138464 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061208075556/http://www.financialexpress.com/fe_full_story.php?content_id=138464 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Kerala logs Microsoft out |بڵاوکەرەوە=The Financial Express |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref><ref name="president-india">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gnu.org.in/node/25 |سەردێڕ=Richard Stallman Meets the President of India |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071016191823/http://gnu.org.in/node/25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016191823/http://gnu.org.in/node/25 |date=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ }}</ref><ref name="stallman-royal">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fsf.org/news/stallman-royal.html |سەردێڕ=Meeting between Ségolène Royal and Richard Stallman |بڵاوکەرەوە=Fsf.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="latin-america">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rudd-o.com/linux-and-free-software/c2a1success-for-free-software-in-latin-america <!-- Updated on July 25, 2016 from original: http://rudd-o.com/archives/2006/12/13/success-for-free-software-in-latin-america --> |سەردێڕ=Success for free software in Latin America! |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171226104358/https://rudd-o.com/linux-and-free-software/c2a1success-for-free-software-in-latin-america |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="kpoe">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703|سەردێڕ=Protest in Brussels against software patents|بڵاوکەرەوە=Wien.kpoe.at|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171226104412/http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="mpaa">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mccullagh.org/image/d30-23/richard-stallman-and-flag.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20020803023102/http://www.mccullagh.org/image/d30-23/richard-stallman-and-flag.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٠٢ |سەردێڕ=Protest outside and inside MPAA meeting on DRM |بڵاوکەرەوە=Mccullagh.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="protest-france">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://stopdrm.info/index.php?2006/06/11/89-on-remet-ca-paris |سەردێڕ=Protest in France against DRM |بڵاوکەرەوە=Stopdrm.info |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702062335/http://stopdrm.info/index.php?2006%2F06%2F11%2F89-on-remet-ca-paris |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="protest-ati">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fsf.org/blogs/community/rms-ati-protest.html |سەردێڕ=Protest against ATI nearly led to the arrest of RMS| بڵاوکەرەوە=Free Software Foundation page}}</ref><ref name="amd-open">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ |سەردێڕ=AMD will deliver open graphics drivers |بڵاوکەرەوە=Itknowledgeexchange.techtarget.com |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181205060711/https://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="stallman-jewish-source-1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Basement Interviews-Freeing the Code|بڵاوکەرەوە= IA|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=https://archive.org/download/The_Basement_Interviews/Richard_Stallman_Interview.pdf|ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref><ref name="IMSLP">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://imslp.wikidot.com/ |سەردێڕ=Main page of the IMSLP |بڵاوکەرەوە=wikidot.com |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20080415201349/http://imslp.wikidot.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی نیسانی ٢٠٠٨}}</ref><ref name="Proulx">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=François Proulx|ناونیشان=https://www.flickr.com/photos/francois/23625436/ |سەردێڕ=Richard Stallman |بڵاوکەرەوە=Flickr |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref><ref name="Jobs">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://stallman.org/archives/2011-jul-oct.html#06_October_2011_(Steve_Jobs) |سەردێڕ=06 October 2011 (Steve Jobs) | یەکەم = Richard | دوایین = Stallman |ئیش= Political notes from 2011: July–October |بڵاوکەرەوە=Stallman.org |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name="gpl3-22june">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/barcelona-rms-transcript.ca.html#draft2-preview |سەردێڕ=GPLv3 - Transcript of Richard Stallman from the third international GPLv3 conference, Barcelona; 2006-06-22 |زمان=ca |بڵاوکەرەوە=Fsfeurope.org |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110830142131/http://fsfe.org/projects/gplv3/barcelona-rms-transcript.ca.html#draft2-preview |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Clarke">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Clarke |یەکەم=Gavin |ناونیشان=https://www.theregister.co.uk/2011/10/10/stallman_glad_jobs_gone |سەردێڕ=Stallman: Jobs exerted 'malign influence' on computing |بڵاوکەرەوە=Theregister.co.uk |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180918021314/https://www.theregister.co.uk/2011/10/10/stallman_glad_jobs_gone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="infoweek">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 |سەردێڕ=A Rare Glimpse into Richard Stallman's World |بڵاوکەرەوە=Informationweek.com |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120403073315/http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="usesthis">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://richard.stallman.usesthis.com/ |سەردێڕ=the setup is a bunch of nerdy interviews: What do people use to get the job done? |بڵاوکەرەوە=Richard.stallman.usesthis.com |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717175618/http://richard.stallman.usesthis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="shaggygod">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bostonmagazine.com/articles/the_shaggy_god/ |سەردێڕ=The Shaggy God |بڵاوکەرەوە=Bostonmagazine.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120105024409/http://www.bostonmagazine.com/articles/the_shaggy_god/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105024409/http://www.bostonmagazine.com/articles/the_shaggy_god/ |date= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ }}</ref><ref name="argentina">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Guillermo Rauch|ناونیشان=http://www.devthought.com/2012/06/09/richard-stallman-robbed-in-argentina/|سەردێڕ=Richard Stallman has his bag stolen in Argentina|بڵاوکەرەوە=Devthought.com|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120718014725/http://www.devthought.com/2012/06/09/richard-stallman-robbed-in-argentina/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٢|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718014725/http://www.devthought.com/2012/06/09/richard-stallman-robbed-in-argentina/ |date=١٨ی تەممووزی ٢٠١٢ }}</ref><ref name="stallman-computing">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160410035339/https://stallman.org/stallman-computing.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://stallman.org/stallman-computing.html |سەردێڕ=How I do my computing |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="chromeos">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Arthur |یەکەم=Charles |ناونیشان=https://www.theguardian.com/technology/blog/2010/dec/14/chrome-os-richard-stallman-warning|سەردێڕ=Google's ChromeOS means losing control of data, warns GNU founder Richard Stallman|ئیش=guardian.co.uk |بڵاوکەرەوە=Guardian |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name="strawmen">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 |سەردێڕ=Real men don't attack straw men |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٠٩|نووسەر=Stallman, Richard |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=OpenBSD 'misc' Mailing List |وتەگێڕانەوە=For personal reasons, I do not browse the web from my computer |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181116045202/http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="nochrome">Adhikari, Richard. [http://www.technewsworld.com/story/Why-Richard-Stallman-Takes-No-Shine-to-Chrome-71469.html "Why Richard Stallman Takes No Shine to Chrome"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123151909/http://www.technewsworld.com/story/Why-Richard-Stallman-Takes-No-Shine-to-Chrome-71469.html |date=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} ''LinuxInsider'', December 15, 2010.</ref><ref name=CUT>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Event details: Talk by Richard rms Stallman|ناونیشان=http://www.ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748|بڵاوکەرەوە=Chalmers University of Technology|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181106195703/https://ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="boston-review">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stallman|یەکەم=Richard|سەردێڕ=Who does that server really serve?|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html|بڵاوکەرەوە=[[GNU]], [[Boston Review]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191227033625/https://www.gnu.org/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="acmawards">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://awards.acm.org/award_winners/stallman_9380313.cfm |سەردێڕ=Richard Stallman - Award Winner | وێبگە=ACM Awards | بڵاوکەرەوە=[[Association for Computing Machinery]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="examples">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hill|یەکەم=Benjamin Mako|سەردێڕ=Show Me the Code|ناونیشان=http://revealingerrors.com/show_me_the_code|ئیش=Revealing Errors|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|authorlink=Benjamin Mako Hill|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٩}} {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Assange|یەکەم=Julian|سەردێڕ=Interview Assange and RMS|ناونیشان=http://rt.com/news/wikileaks-revelations-assange-interview/|شوێن=London|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= RT |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|وتەگێڕانەوە=Facebook, Google, Yahoo– all these major U.S. organizations have built-in interfaces for US intelligence. It's not a matter of serving a subpoena. They have an interface that they have developed for U.S. intelligence to use.}}</ref><ref name="Hedersdoktorer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 |سەردێڕ=KTH &#124; Honorary doctors at KTH |بڵاوکەرەوە=Kth.se |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150417073005/http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="wired">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wired.com/wired/archive/11.11/linus_pr.html |سەردێڕ=Leader of the Free World, ''Wired'' Magazine, Issue 11.11, November 2003 |بڵاوکەرەوە=Wired.com |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="pioneer">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php |سەردێڕ=EFF: Torvalds, Stallman, Simons Win 1998 Pioneer Awards |بڵاوکەرەوە=W2.eff.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171108234837/https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="linux gnu">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/linux-gnu-freedom.html |سەردێڕ=Linux, GNU, Freedom by Richard M. Stallman |بڵاوکەرەوە=Gnu.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="free-open">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/free-software-for-freedom.html |سەردێڕ=Why "Free Software" is better than "Open Source" |بڵاوکەرەوە=Gnu.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="why-open">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/shouldbefree.html|سەردێڕ=Why Software Should Be Free|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=gnu.org|نووسەر=Richard Stallman|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181015000749/http://www.gnu.org/philosophy/shouldbefree.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="in-a-name">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gnu.org/gnu/why-gnu-linux.html |سەردێڕ=What's in a name? by Richard Stallman |بڵاوکەرەوە=Gnu.org |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="torino">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/torino-rms-transcript.en.html#note-on-ip|سەردێڕ=Transcript of Richard Stallman speaking on GPLv3 in Torino|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٠٦|وتەگێڕانەوە=Everyone who uses the term intellectual property is either confused himself or trying to confuse you.|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070127230927/http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/torino-rms-transcript.en.html#note-on-ip|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="mirage">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.gnu.org/philosophy/not-ipr.xhtml |سەردێڕ=Did You Say "Intellectual Property"? It's a Seductive Mirage by Richard M. Stallman |بڵاوکەرەوە=Gnu.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120626074258/http://www.gnu.org/philosophy/not-ipr.xhtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="athens">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mail.fsfeurope.org/pipermail/wsis-pct/2006-April/001115.html |سەردێڕ=Email "IP Justice Comment on Top Policy Issues for Athens" |بڵاوکەرەوە=Mail.fsfeurope.org |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171108235001/http://mail.fsfeurope.org/pipermail/wsis-pct/2006-April/001115.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="fsfindia">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FSF India: A Q & A session with Richard M. Stallman |بڵاوکەرەوە=Free Software Foundation of India |ناونیشان=http://www.gnu.org.in/node/68 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061015205039/http://www.gnu.org.in/node/68 <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061015205039/http://www.gnu.org.in/node/68 |date=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ }}</ref><ref name="Stallman, Why It Is (2012)">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stallman |یەکەم=Richard |سەردێڕ=Why It Is Important Not to Have Children |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٢|وێبگە=Stallman.org |ناونیشان=https://stallman.org/articles/children.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121102070833/https://stallman.org/articles/children.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="black-and-white">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://torvalds-family.blogspot.com/2008/11/black-and-white.html | سەردێڕ = Black and white | بڵاوکەرەوە = Linus' blog | ڕێکەوت = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref name="macfound">[http://www.macfound.org/site/c.lkLXJ8MQKrH/b.1142703/k.787E/Fellows_List__August_1990.htm] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120307004157/http://www.macfound.org/site/c.lkLXJ8MQKrH/b.1142703/k.787E/Fellows_List__August_1990.htm |date=March 7, 2012}}</ref><ref name="ahref">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20000816100041/http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٠٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |سەردێڕ=ahref.com > Guides > Industry > WWW8 Notes: Open-Source Software and Software Patents |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٥|df=mdy-all}}</ref><ref name="takeda">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.takeda-foundation.jp/en/aboutus/topics/p20010911.html |سەردێڕ=The Takeda Foundation |بڵاوکەرەوە=Takeda-foundation.jp |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="takeda-mit-2001-10-17">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ = Stallman shares Takeda award of nearly $1M | بڵاوکەرەوە = MIT | ڕێکەوت = ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١| ناونیشان = http://web.mit.edu/newsoffice/2001/stallman-1017.html | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦}}</ref><ref name="glasgow">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gla.ac.uk/news/archive/2001/february/headline_29920_en.html |سەردێڕ=University of Glasgow :: University news :: Archive of news :: 2001 :: February :: University announces honorary degrees to celebrate 550th anniversary |بڵاوکەرەوە=Gla.ac.uk |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="NAE">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nae.edu/MembersSection/Directory20412/30606.aspx |سەردێڕ=NAE Website - Dr. Richard M. Stallman |بڵاوکەرەوە=Nae.edu |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="VUB">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html |سەردێڕ=Vrije Universiteit Brussel |بڵاوکەرەوە=Vub.ac.be |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402140640/http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="UNSA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://bo.unsa.edu.ar/cs/R2004/R-CS-2004-0204.html |سەردێڕ=RESOLUCIÓN CS N° 204/04 |بڵاوکەرەوە=Bo.unsa.edu.ar |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110531174108/http://bo.unsa.edu.ar/cs/R2004/R-CS-2004-0204.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=UNI>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Richard Matthew Stallman ofrecerá conferencia orientada al uso del software libre|ناونیشان=http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm|ئیش=Nota de Prensa|بڵاوکەرەوە=Universidad Nacional de Ingeniería del Perú|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120707171139/http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707171139/http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm |date= ٧ی تەممووزی ٢٠١٢ }}</ref><ref name=UIGV>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Universidad Garcilaso realizó Conferencia Magistral a cargo del Dr. Richard Stallman |ناونیشان=http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php |ئیش=Noticias Garcilasinas |بڵاوکەرەوە=Universidad Inca Garcilaso de la Vega |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120623143602/http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623143602/http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php |date=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢ }}</ref><ref name="unipv">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html | سەردێڕ = Laurea in Ingegneria Informatica a Richard Stallman. | نووسەر = University of Pavia | ڕێکەوتی سەردان = ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20111004234138/http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="20minutos">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.20minutos.es/noticia/197555/0/richard/stallman/linux/ |سەردێڕ=El padre del software libre, Premio Internacional Extremadura |بڵاوکەرەوە=20minutos.es |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="Lakehead">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=TRVzZogu3qU |سەردێڕ=RMS Given Honorary Degree at Lakehead |بڵاوکەرەوە=YouTube.com |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="Agora">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327 |سەردێڕ=Honorary Degree Recipients |بڵاوکەرەوە=Agora.lakeheadu.ca |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130821115904/http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٣|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821115904/http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327 |date=٢١ی ئابی ٢٠١٣ }}</ref><ref name="UNC">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20111024041223/http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre | ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ | trans-title = Honoris Causa for Richard Stallman, Free Software guru | سەردێڕ = ''Honoris Causa para Richard Stallman, el gurú del software libre'' | نووسەر = National University of Córdoba | زمان = Spanish | ڕێکەوت = ١٦ی ئابی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="CONCORDIA">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.concordia.ca/cunews/main/stories/2014/10/01/concordia-awardshonorarydoctoratestoaquebecbusinessleaderaninter.html |سەردێڕ=Concordia awards 3 new honorary doctorates}}</ref><ref name="SchuesslerInterview">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=fkkDvKGcNSo&t=38m01s |سەردێڕ=Richard Stallman: Apple fanboys are foolish people}}</ref><ref name="UPMC">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upmc.fr/en/university/history_and_famous_people/doctors_honoris_causa/the_dhc_ceremony_at_the_sorbonne/the_2016_dhc.html|سەردێڕ=Cérémonie des docteurs honoris causa 2016|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171226104603/http://www.upmc.fr/en/university/history_and_famous_people/doctors_honoris_causa/the_dhc_ceremony_at_the_sorbonne/the_2016_dhc.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="SchuesslerNewspaper">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tagesanzeiger.ch/digital/internet/freiheitskaempfer-rebell-und-papst/story/25800176|سەردێڕ=Freiheitskämpfer, Rebell und Papst}}</ref><ref name="gnuhealthcon2016">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gnuhealthcon.org/2016-las_palmas/awards.html|سەردێڕ=GNU Health Social Medicine Awards 2016|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181208001924/http://www.gnuhealthcon.org/2016-las_palmas/awards.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> }} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی}} {{Bibliowiki|Richard Stallman}} * {{Dmoz|Computers/History/Pioneers/Stallman%2C_Richard/}} * [https://www.gnu.org/philosophy/ Essays on the ''Philosophy of the GNU Project''], almost all written by Stallman * {{Gutenberg author | id=Stallman, Richard}} * {{Internet Archive author |sname=Richard Matthew Stallman}} * {{IMDb name}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جاڤا|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Richard Stallman}} [[پۆل:لینوکس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:جووە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو]] [[پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا]] [[پۆل:مولحیدانی ئەمریکا]] [[پۆل:نەرمامێرە خۆڕایییەکان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] ivzpub49cyntfdrstohr4ze0lopw9e4 1 4845 1587129 1584258 2026-05-26T21:24:16Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1587129 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == دەیگوازمەوە بۆ «ڕیچارد ستۆڵمەن». دژایەتی ھەیە؟--<code style="background:yellow">:)</code>[[بەکارھێنەر: Calak|چالاک]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:Calak|لێدوان]]} ١٤:١٣, ٢٥ ئازار ٢٠١٠ (UTC) :دروستە من بە خوێندنەوە ئەڵمانییەکەی نووسیومە، بیکە بە ستۆڵمەن. سوپاس. ئاراس. ::گوێزراوە بەقوربان.--<code style="background:yellow">:)</code>[[بەکارھێنەر: Calak|چالاک]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:Calak|لێدوان]]} ١٣:٠٥, ٢٨ ئازار ٢٠١٠ (UTC) == سەرچاوەکان == ئیتر دەستکاری ناکەم کاکە {{وب|Qezwan}} بەڵام هێشتا تێک چوە سەرچاوەکان. من هەمیشە سەرچاوەم داناوە و دوایی دووبارە ئاماژەم پێکردۆتەوە کە دڵنیام ئەزانی. مانوو نەبیت.--[[بەکارھێنەر:هیوا|هیوا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:هیوا|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٤، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) : کاک هیوای ئازیز هەقتە بەڵام سەرچاوەکان بە سیوەی بەستراوە دانراوە بۆ ئەوە کە لە خۆدی بەشی سەرچاوە دەبێ بوونی هەبێ. ئەمە لینک لە نێو بابەت نییە تەنها ئاماژە بە بەستەرەکانی سەرچاوە دەکرێ.ئیتر ئەمەش جۆرێکە.من دەیانگەرێنمەوە.بۆ ئەوە بابەتەکە تەواو دەکەم.جا دەرەنجامی کارەکە باشتر دەر دەکەوێ.سپاس [[بەکارھێنەر:Qezwan|قەزوان]] | [[لێدوانی بەکارھێنەر:Qezwan|لێدوان]] ‏٠٩:١٠، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) :: دەستخۆش و ماندوو نەبیت. وتوێژ بەس کات کوشتنە ئەزانم. دووبارە ببورە.--[[بەکارھێنەر:هیوا|هیوا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:هیوا|لێدوان]]) ‏١٠:٤١، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=589298 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160823192755/http://vrms.alioth.debian.org/ بۆ http://vrms.alioth.debian.org/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110717175618/http://richard.stallman.usesthis.com/ بۆ http://richard.stallman.usesthis.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:١٦، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=589881 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171108234837/https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php بۆ https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٤، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=590380 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170629211002/http://www.datamation.com/osrc/article.php/12068_3737586_3/Richard-Stallman-Live-and-Unplugged.htm بۆ http://www.datamation.com/osrc/article.php/12068_3737586_3/Richard-Stallman-Live-and-Unplugged.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171108235001/http://mail.fsfeurope.org/pipermail/wsis-pct/2006-April/001115.html بۆ http://mail.fsfeurope.org/pipermail/wsis-pct/2006-April/001115.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٥٠، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=614970 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181116045202/http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 بۆ http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:١٤، ٩ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=623079 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170702062335/http://stopdrm.info/index.php?2006%2F06%2F11%2F89-on-remet-ca-paris بۆ http://stopdrm.info/index.php?2006%2F06%2F11%2F89-on-remet-ca-paris زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٠٩، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=636543 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181009092801/http://www.faifzilla.org/ch01.html بۆ http://www.faifzilla.org/ch01.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٢٠، ١٦ی ئابی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=637422 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181116000104/http://www.faifzilla.org/ch03.html بۆ http://www.faifzilla.org/ch03.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:١٨، ٢١ی ئابی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=643709 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171113215852/http://www.csail.mit.edu/user/888 بۆ https://www.csail.mit.edu/user/888 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٢٣، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=644545 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180324053917/http://esr.ibiblio.org/?p=4386 بۆ http://esr.ibiblio.org/?p=4386 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180918021314/https://www.theregister.co.uk/2011/10/10/stallman_glad_jobs_gone بۆ https://www.theregister.co.uk/2011/10/10/stallman_glad_jobs_gone زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181208001924/http://www.gnuhealthcon.org/2016-las_palmas/awards.html بۆ http://www.gnuhealthcon.org/2016-las_palmas/awards.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٣٩، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=644639 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181126072301/http://www.lysator.liu.se/history/garb/txt/87-2-rms.txt بۆ http://www.lysator.liu.se/history/garb/txt/87-2-rms.txt زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٣٩، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=644919 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171226104358/https://rudd-o.com/linux-and-free-software/c2a1success-for-free-software-in-latin-america بۆ https://rudd-o.com/linux-and-free-software/c2a1success-for-free-software-in-latin-america زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٢٦، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=656078 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110531174108/http://bo.unsa.edu.ar/cs/R2004/R-CS-2004-0204.html بۆ http://bo.unsa.edu.ar/cs/R2004/R-CS-2004-0204.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:١١، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ریچارد ستۆڵمن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=665274 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181205060711/https://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ بۆ http://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111004234138/http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html بۆ http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٣٠، ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844634 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171113215852/http://www.csail.mit.edu/user/888 بۆ https://www.csail.mit.edu/user/888 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160823192755/http://vrms.alioth.debian.org/ بۆ http://vrms.alioth.debian.org/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181205060711/https://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ بۆ http://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181116045202/http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 بۆ http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181106195703/https://ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748 بۆ http://www.ait.gu.se/aktuellt/kalendarium/Aktuellt_detalj/?eventId=1775246748 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20000816100041/http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html بۆ http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120707171139/http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm بۆ http://www.uni.edu.pe/sitio/novedades/2008/np_081114_stallman.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120623143602/http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php بۆ http://www.uigv.edu.pe/relaciones-publicas/3108_conferenciastallman.php زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111004234138/http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html بۆ http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130821115904/http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327 بۆ http://agora.lakeheadu.ca/agora.php?st=327 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111024041223/http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre بۆ http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٢١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=846874 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20071016191823/http://gnu.org.in/node/25 بۆ http://www.gnu.org.in/node/25 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20020803023102/http://www.mccullagh.org/image/d30-23/richard-stallman-and-flag.html بۆ http://www.mccullagh.org/image/d30-23/richard-stallman-and-flag.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120105024409/http://www.bostonmagazine.com/articles/the_shaggy_god/ بۆ http://www.bostonmagazine.com/articles/the_shaggy_god/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171108234837/https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php بۆ https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20061015205039/http://www.gnu.org.in/node/68 بۆ http://www.gnu.org.in/node/68 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171226104603/http://www.upmc.fr/en/university/history_and_famous_people/doctors_honoris_causa/the_dhc_ceremony_at_the_sorbonne/the_2016_dhc.html بۆ http://www.upmc.fr/en/university/history_and_famous_people/doctors_honoris_causa/the_dhc_ceremony_at_the_sorbonne/the_2016_dhc.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٣٩، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=848940 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120403073315/http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 بۆ http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120718014725/http://www.devthought.com/2012/06/09/richard-stallman-robbed-in-argentina/ بۆ http://www.devthought.com/2012/06/09/richard-stallman-robbed-in-argentina/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٣٦، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=867671 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20020423030644/http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html بۆ http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٢٥، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=875336 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171226104412/http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703 بۆ http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٥٤، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=892093 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211107164955/https://www.gadgetssai.in/ بۆ https://www.gadgetssai.in/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٠٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=997102 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160823192755/http://vrms.alioth.debian.org/ بۆ http://vrms.alioth.debian.org/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٢٧، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1019301 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150402140640/http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html بۆ http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٢٨، ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1030261 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150417073005/http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 بۆ http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٤٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1079914 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130115221652/http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html بۆ http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:١٨، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1094679 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110717175618/http://richard.stallman.usesthis.com/ بۆ http://richard.stallman.usesthis.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٥٥، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1107871 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210123151909/http://www.technewsworld.com/story/Why-Richard-Stallman-Takes-No-Shine-to-Chrome-71469.html بۆ http://www.technewsworld.com/story/Why-Richard-Stallman-Takes-No-Shine-to-Chrome-71469.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:١٥، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1110112 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100125115446/http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source بۆ http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:١٢، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٨ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1330098 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211107164955/https://www.gadgetssai.in/ بۆ https://www.gadgetssai.in/ زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.csail.mit.edu/user/888 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20020423030644/http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html بۆ http://www.dwheeler.com/essays/gpl-compatible.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100125115446/http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source بۆ http://groups.google.co.uk/group/net.unix-wizards/msg/4dadd63a976019d7?dmode=source زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130115221652/http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html بۆ http://www.ifso.ie/documents/rms-2004-05-24.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://vrms.alioth.debian.org/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171226104412/http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703 بۆ http://wien.kpoe.at/news/article.php/20050803081612703 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.mccullagh.org/image/d30-23/richard-stallman-and-flag.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://itknowledgeexchange.techtarget.com/enterprise-linux/amd-will-deliver-open-graphics-drivers/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120403073315/http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 بۆ http://www.informationweek.com/news/175802222?pgno=4 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://richard.stallman.usesthis.com/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://thread.gmane.org/gmane.os.openbsd.misc/134336/focus=134979 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150417073005/http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 بۆ http://www.kth.se/en/om/fakta/fame/hedersdoktorer/hedersdoktorer-vid-kth-1.3974 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://w2.eff.org/awards/pioneer/1998.php *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.ahref.com/guides/industry/199907/0727piou2.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150402140640/http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html بۆ http://www.vub.ac.be/english/home/DHC/overview.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.unipv.eu/on-line/Home/Ateneo/Organidigoverno/Rettore/articolo1229.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.unc.edu.ar/seccion/novedades/2011/agosto/honoris-causa-para-richard-stallman-el-guru-del-software-libre تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٠٢، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1411372 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100505072505/http://www.groklaw.net/article.php?story=20050513135545766 بۆ http://www.groklaw.net/article.php?story=20050513135545766 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٠٢، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1454861 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111017014035/http://www.pbs.org/cringely/nerdtv/shows/ بۆ https://www.pbs.org/cringely/nerdtv/shows/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٣٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1466066 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070127230927/http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/torino-rms-transcript.en.html بۆ http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/torino-rms-transcript.en.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٠٥، ١٥ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1483461 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110830142131/http://fsfe.org/projects/gplv3/barcelona-rms-transcript.ca.html بۆ http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/barcelona-rms-transcript.ca.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:١٣، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1559048 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080111043428/http://fsfeurope.org/projects/gplv3/ بۆ http://www.fsfeurope.org/projects/gplv3/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٣٨، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582962 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250916022442/https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html بۆ https://www.gnu.org/encyclopedia/encyclopedia.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٣٠، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584257 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181025040155/http://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html بۆ https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150325024920/http://www.gnu.org/software/texinfo/ بۆ https://www.gnu.org/software/texinfo زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200220171042/http://www.gnu.org/philosophy/pragmatic.html بۆ https://www.gnu.org/philosophy/pragmatic.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090305002259/http://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html بۆ https://www.gnu.org/gnu/initial-announcement.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130606223922/https://www.gnu.org/software/emacs/emacs-faq.html بۆ https://www.gnu.org/software/emacs/emacs-faq.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110424064815/https://www.gnu.org/gnu/thegnuproject.html بۆ https://www.gnu.org/gnu/thegnuproject.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190427203541/https://www.gnu.org/philosophy/copyright-and-globalization.html بۆ https://www.gnu.org/philosophy/copyright-and-globalization.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181025040155/http://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html بۆ https://www.gnu.org/encyclopedia/free-encyclopedia.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191227033625/https://www.gnu.org/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html بۆ https://www.gnu.org/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181015000749/http://www.gnu.org/philosophy/shouldbefree.html بۆ https://www.gnu.org/philosophy/shouldbefree.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120626074258/http://www.gnu.org/philosophy/not-ipr.xhtml بۆ https://www.gnu.org/philosophy/not-ipr.xhtml زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٣٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕیچارد ستۆڵمەن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1587128 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150623180723/https://www.gnu.org/bulletins/bull1.txt بۆ https://www.gnu.org/bulletins/bull1.txt زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٢٤، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) lx7k9fch1b7xjg3z9z9q2ybw89ai8be 0 5874 1587191 1467362 2026-05-27T11:48:05Z مامۆستا 39489 1587191 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە|caption=کیسینجەر ساڵی ٢٠٠٩}} [[پەڕگە:Henry A. Kissinger, U.S. Secretary of State, 1973-1977.jpg|وێنۆک|کیسینجەر لە ساڵی ١٩٧٣]] '''ھێنری کیسینجەر''' ({{ئینگ|Henry Alfred Kissinger}}؛ ٢٧ی ئایاری ١٩٢٣ لە [[فورت]]، [[ئەڵمانیا]] - ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لە [[کۆنێتیکت]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]) لە ساڵی [[١٩٣٨]] لە ترسی ھەڕەشەی [[حیزبی نازی|نازییەکان]] لەگەڵ تەواوی ئەندامانی خێزانیدا بەرەو [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ھەڵھاتوون و لە ویلایەتی [[نیویۆرک]] گیرساونەتەوە، لە ١٩ی مانگی ژونی ١٩٤٣دا ناسنامەی ئەمریکی وەرگرتووە و بووە بە ھاووڵاتی ئەمریکا و پاشان وەک سەربازێکی ئەمریکی لە کۆتایی جەنگدا گەڕاوەتەوە بۆ ئەڵمانیا، و وەک ئەفسەرێکی ئەمریکی سەرەتا لە [[کریدفێڵد]] و پاشان لە [[ھایدلبێرگ]] خزمەتی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Peace Prize 1973|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1973/kissinger/biographical/|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Henry A.|دوایین١=Kissinger|سەردێڕ=Opinion {{!}} The Coronavirus Pandemic Will Forever Alter the World Order|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/the-coronavirus-pandemic-will-forever-alter-the-world-order-11585953005|وێبگە=Wall Street Journal}}</ref> خوێندنە باڵاکانی خۆی لە ئەمریکا تەواو کردووە و بووەتە مامۆستا لە [[زانکۆی ھارڤارد]] و چەندین کتێبی لەو زانکۆیەدا سەبارەت بە ھێزی پەرچەبەرگری بۆمبای ئەتۆم بڵاوکردووە کە بەھۆیەوە لەگەڵ ژیانی سیاسیدا تێکەڵاو بوو. سەرەتا ئەندامی [[پارتی دیموکراتەکان]] بوو، پاشان لەم پارتە کشایەوەو بوو بە ئەندامی [[پارتی کۆمارییەکان]]، لە ڕاستیدا کیسینجەر خەونی ئەوەی ھەبوو کە ڕۆژێک لە ڕۆژان خۆی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی ئەمریکا ئامادە بکات بەڵام لەبەر ئەوەی لە دایک بووی ئەمریکا نەبوو ئەو ئاواتەی نەھاتە دی. لە چەندین بەڕێوەبەرایەتی جیاوازی ئەمریکادا پۆستی دیپلۆماسی جیاوازی وەرگرتووە، سەرەتا ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی بوو پاشان لە ساڵی [[١٩٧٣]]ەوە لەگەڵ ھەردوو بەڕێوەبەرایەتی [[نکیسۆن]] و [[فۆرد]] پۆستی [[وەزیری دەرەوە]]ی ھەبووە. ڕۆلی ئەم کەسایەتییە لە پرسە گرنگەکانی وەک [[شەڕی سارد]] و [[شەڕی ڤیێتنام|جەنگی ڤیێتنام]] و [[پرۆسەی ئاشتی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] زۆر دیار و ئاشکران، و بە ئەندازیاری [[ڕێکەوتن نامەی کامپ دەیڤد]] دەناسرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry Kissinger: Realpolitik and Kurdish Genocide|ناونیشان=https://kurdistantribune.com/henry-kissinger-realpolitik-genocide/|وێبگە=The Kurdistan Tribune}}</ref> کیسینجەر وەک کەسایەتییەکی ناسراو، بەوە تاوانبار دەکرێت کە لە سیاسەتی خۆیدا نەک زۆر دڵڕەق بەڵکوو لە ھەندێک کارەساتی گرنگیشدا بە پێشێل کاری [[مافەکانی مرۆڤ|مافی مرۆڤ]] و [[کۆم کوژی]] ناوی دەرکردووە. لەوانەش: * ئۆپراسیۆنی کۆندۆر * کودەتای دژ بە سەلڤادۆرئالیندی لە چیلی * جینۆسایدی تەیموری ڕۆژھەڵات * ئۆپراسیۆنی گلادیۆ * ھاندان و پشت تێکردنی کورد ١٩٧٢ بۆ ١٩٧٥<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Telling It Like It Is: Kissinger and the Kurds|ناونیشان=https://www.csmonitor.com/1996/1018/101896.opin.column.1.html|newspaper=Christian Science Monitor|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|issn=0882-7729}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئەڵمانیا|مێژوو|شەڕی سارد|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Henry Kissinger}} [[پۆل:جووە ئەمریکییەکان لە سەربازی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]] [[پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی ئەکادیمیایی ڕووسی بۆ زانست]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١]] [[پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:نووسەرانی مانھاتن]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خەڵکی بێ ڕەگەزنامە]] [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] 6sdgqft20i8nrevglrsbbx6q3kv48u6 0 7795 1587040 1587014 2026-05-26T12:00:42Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587040 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پارێزگای ئیلام | ناوی_فەرمی = استان ایلام - Ilam province | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پارێزگا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = IMG20170913234443271پاریزگای ئیلام.jpg | photo2a = IranIlam-SVG.svg | photo3a = | photo2b= | photo3b = | photo4a = | spacing = 2 | size = 266 | foot_montage = | position = center }} | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}[[شارستان]]ەکانی پارێزگای ئیلام{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}پارێزگای ئیلام لە [[ئێران]]دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=6 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''پارێزگای ئیلام''' | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{هن}}[[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = ژمارەی [[شارستان]]کان | ناوی_دابەشکراو٣ = <span style="color:#090;">١٢</span> | جۆری_دابەشکراو٤ = ژمارەی [[ناوچە]]کان | ناوی_دابەشکراو٤ = <span style="color:#090;">٢٩</span> | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوندەوار]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color: #090;">٥٥</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[پارێزگا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[پارێزگار]] | ناوی_سەرۆک = حەسەن بەھرام نیا<ref>https://www.isna.ir/news/1400083023853/اولین-استاندار-ایلام-در-دولت-سیزدھم-انتخاب-شد-ھمھ-ی-استانداران</ref> <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٠١٦٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = ٣٠ | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٧٧٥ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٣٦ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨٠٬١٥٨<ref>https://web.archive.org/web/20190327172500/https://azgharbi.mporg.ir/FileSystem/View/File.aspx?FileId=5667c51a-59d4-482f-a804-bfe650b98de0</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢٩ | مەزندەی_دانیشتووان = ٦٠٢٬٠٠٠<ref>https://www.amar.org.ir/Portals/0/Files/baravord/Baravord_Jamiat_1396-1415_v2.xlsx?ver=1397-03-07-124406-297</ref> | مەزندەی_دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٠]] | دانیشتووانی_شاری = ٣٩٥٬٢٦٣ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ١٨٤٬٤٤٤ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|کەڵھوڕی و ئیلامی]]، [[کوردیی ناوەندی]]، [[لەکی]] و [[لوڕی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]])، [[یارسان]] و [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٨١٥<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br />{{color|#0c0|بەرز}} · ٨مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = پۆستاڵکۆد | کۆدی_پۆستە = ٦٩٣١١–٦٩٩٩١ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = پلانی ژمارەدان بە تەلەفۆن | کۆدی_پۆستە٢ = ٩٨٨٤+ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤١ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.portal-il.ir/fa-ir/}}{{dead link|date=کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes | پەراوێزەکان = }} '''پارێزگای ئیلام''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''استان ایلام'') یەکێک لە پارێزگاکانی ئێران و بەشێک لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە.<ref>https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/010120193</ref> ڕووبەری ٢٠٬١٦٤٫١١ کم٢ (٧٬٧٨٥٫٤١ میل چوارگۆشە) دەگرێتەوە، لە ھەمان کاتدا ٤٢٥ کم (٢٦٤ میل) سنووری لەگەڵ [[عێراق]]دا ھاوبەشە، ھەروەھا ھاوسنوورە لەگەڵ [[پارێزگای کرماشان]]، [[پارێزگای لوڕستان]] و [[پارێزگای خووزستان]]. گەورەترین شار و ھەروەھا پایتەختی پارێزگاکە شاری [[ئیلام]]ە کە ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٩٤ ھەزار و ٣٠ کەسە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦، ٥٨٠ ھەزار و ١٥٨ کەس بووە و کەمترین پارێزگایە لە [[ئێران]]دا لە ڕووی دانیشتوانەوە.<ref>https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-بھ-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395</ref> == ناو == ئیلام بە ناوی شارستانیەتی پێش مێژوویی "[[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]]" ناونراوە کە لە ناوچەکانی ئێستای باشووری ڕۆژئاوای [[ئێران]] بۆ ھەزاران ساڵ ژیاوە، لە نێوان ساڵانی ٢٧٠٠ بۆ ٥٣٩ پێش زایین. بۆ ماوەیەکی زۆر ناوچەی پارێزگای ئیلامی ئێستا ناوی 'پشتکۆ' بووە و لەگەڵ 'پێشکۆ'، لوڕستانی پێکھێناوە. کاتێک حوسێن قولی خان فەرمانڕەوای پشتکۆ بوو، بە 'حوسێن-ئاباد'یش ناسرابوو. لە سەردە می [[ڕەزا شا|ڕەزاشا]] لە ئەیلوولی ١٩٢٩ و دوای پەسەندکردنی کابینەی ئەو، گوندی 'حسێن-ئاباد' ناوی گۆڕدرا بۆ 'ئیلام' "بۆ یادکردنەوەی ھەیبەت و شکۆی شارستانێتی کۆنی ئێلام".<ref>https://www.ilamtoday.com/ilam/page/?ihwfshfsx-معرفی-استان-ایلام-Ilam-{{بەستەری مردوو|url=https://www.ilamtoday.com/ilam/page/?ihwfshfsx-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-Ilam- |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> دواتر لە ساڵی ١٩٣٧ بە شارۆچکە ناسێندرا.<ref>https://sarzamin.srbiau.ac.ir/article_5829_28eea54b44c47c57e7e1f9d2638fc3d2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516073046/https://sarzamin.srbiau.ac.ir/article_5829_28eea54b44c47c57e7e1f9d2638fc3d2.pdf |date=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ }}</ref> == دیمۆگرافی == پارێزگای ئیلام زمانەوانی ھەمەچەشنی ھەیە، ئەگەرچی کەمترین ژمارەی دانیشتوانی لە [[ئێران]]دا ھەیە. ئەم فرەچەشنییە لە ھەڵکەوتەی جوگرافیایی پارێزگاکە سەرچاوە دەگرێت، کە لە ناوچەی ئینتقالی نێوان بلۆکی [[زمانی کوردی]] و [[کوردیی باشووری]] و [[لوڕی]]دا ھەڵکەوتووە. زمانی باڵادەستی کوردییە، بە تایبەتیتر زاراوەی [[کوردیی باشووری]]، [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]]، [[ئیلامی]]، [[لەکی]] و زاراوەی [[خێزەلی]] پەیوەندییەکی نزیکیان بە [[لەکی]]یەوە ھەیە. زمانی کوردی بە ھەموو زاراوەکان لەتەواوی پارێزگاکە قسەی پێدەکرێت. [[زمانی عەرەبی]] لە شارۆچکە بچووکەکان لە نزیک سنووری [[پارێزگای خووزستان]] قسەی پێدەکرێت لەوانە لە شەھراک زول فەقاری.<ref>http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam</ref> {{bar box | title=گرووپە ڕەگەزییەکان لە پارێزگای ئیلام (٢٠١٦) <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نەسیری|یەکەم=موژگان|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ئەنجامی کتێب|ساڵ=١٣٩٥ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٤١٥-٢٠٦-١|شوێن=تاران}}</ref> | titlebar=#ddd | left1='''گرووپە ڕەگەزییەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=right | bars= {{bar percent|کورد|yellow|۸۶٫۰}} {{bar percent|لۆر|green|۱۴٫۰}} }} === ئایین === زۆربەی دانیشتوانی پارێزگای ئیلام پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]] [[شیعە]]ن.<ref>https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/06/08/844258/ایلام-برای-خدمت-رسانی-مناسب-بھ-زائران-اربعین-نیازمند-کمک-است</ref> کەمینەیەک لە شوێنکەوتووانی [[یارسان|سوننه]] لە پارێزگای ئیلامیش دەژین. === ئێڵەکان و ھۆزەکان === لە ئیلامدا ئێڵی [[کورد]] ھێندە تێکەڵاون کە ناسینەوەیان ئاسان نییە. [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] لە کتێبی [[خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان]]دا دەنووسێت:<ref>https://www.iranicaonline.org/articles/asayer-tribes</ref><ref>زکیبیگ، محمد امین؛ روشن اردلان، یداللە (۱۳۸۱). زبدھٔ تاریخ کرد و کردستان. تھران: انتشارات توس. صص. ۲۳۱.</ref> <blockquote> "بێ گومان زاراوەی کوردی ئیلامی لە کرمانجی ڕۆژھەڵات نزیکترە و ئەوان خۆیان ئاگاداری ئەوەن و ھیچ گومانێکیان لە کوردبوونیان نییە"</blockquote> <blockquote>«ساڵی ١٩١٦ بە ئەرکی فەرمی سەفەرم کرد بۆ لوڕستان و ماوەیەک لەلای پارێزگاری (پشتکۆە) (پارێزگای ئیلام) مامەوە و چەند لێکۆڵینەوەیەکی نەتەوەیی و کۆمەڵایەتیم کرد، زۆرجاریش بە زمانی کوردی لەگەڵ پارێزگار و ھاوەڵەکانی قسەم دەکرد، وە من بە ئاسانی ناوەڕۆکەکەم بۆیان ڕوون کردەوە و لە ناوەڕۆکەکەیان تێگەیشتم و بۆم ڕوون بووەوە کە جیاوازی نێوان زمانی کرمانجی ڕۆژھەڵات و زمانی کوردی ئیلامی لە جیاوازی زمانی کرمانجی ڕۆژئاوا گەورەتر نییە»</blockquote><ref>زکیبیگ، محمد امین؛ روشن اردلان، یداللە (۱۳۸۱). زبدھٔ تاریخ کرد و کردستان. تھران: انتشارات توس. صص. ۲۳۱.</ref> ئێڵ و ھۆزە کوردەکان بە تەواوی پارێزگاکەدا بڵاوبوونەتەوە وەک [[کەڵھوڕ]] و [[لوڕ]] و [[فەیلییەکان|فەیلی]] و [[لەک]]….ھتد. خەڵکی [[عەرەب]]ی پارێزگای ئیلام زیاتر لە [[شارستانی دێلوڕان]] و بە تایبەت لە [[موسیان]] دەژین.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3746586/</ref> == جوگرافیا == [[پەڕگە:Topographic Map of Ilam Province.png|وێنۆک|نەخشەی تۆپۆگرافی پارێزگای ئیلام کە ئاماژە بە شاخ و ڕووبارەکان دەکات.]] پارێزگای ئیلام بە ڕووبەری ٢٠ ھەزار و ١٥٠ کیلۆمەتر دووجا (٧ ھەزار و ٧٨٠ میل چوارگۆشە) ٢٢ھەمین پارێزگای گەورەی [[ئێران]]ە. دەکەوێتە باشووری رۆژئاوای ئەو وڵاتە، لە ناوەڕاستی [[زاگرۆس]]، لە رۆژئاوا لەگەڵ [[عێراق]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای خووزستان]] و لە رۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[پارێزگای لوڕستان]] و لە باکوورەوە لەگەڵ [[پارێزگای کرماشان]] ھاوسنوورە. پارێزگای ئیلام لە لێواری باشووری ڕۆژئاوای چیای [[زاگرۆس]] و ڕاست لە شوێنی ڕاگوزەری نێوان فەلاتەکانی [[عەرەب]]ی و [[فەلاتی ئێران|ئێران]] ھەڵکەوتووە. بەھۆی ئەمەوە دابەش دەبێت بەسەر دوو ناوچەی سروشتی جیاوازدا؛ بەشی باکوور و رۆژھەڵاتی [[کێو|چیاییە]]، لە کاتێکدا باشووری رۆژئاوا بە [[دەشت]]ی نزم داپۆشراوە کە تا سنوورەکانی [[عێراق]] و [[پارێزگای خووزستان|خوزستان]] درێژ دەبێتەوە. چیاکانی باکوور و ڕۆژھەڵات زۆربەیان ھاوتەریبن، بە ئاراستەی باکووری ڕۆژئاوا-باشووری ڕۆژھەڵات دەڕۆن. ئەم شاخانە بە دەشت و گردە چرچ و لۆچەکان جیا دەکرێنەوە کە زیاتر لەلایەن دانیشتووانەوە بۆ چاندنی بەرھەم و باخەکان بەکاردەھێنرێت. دیارترین شاخی پارێزگای ئیلام، [[چیای کەبیر]]ە. کە دەکەوێتە بەشی ڕۆژھەڵاتی ئەو پارێزگایە و ١٦٠ کیلۆمەتر لە نزیک پۆلی زەل لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە تا گوندی میشخاس لە نزیک شاری [[ئیلام]] لە باکووری ڕۆژئاوا درێژ دەبێتەوە. بەرزترین خاڵ لە پارێزگاکەدا، لوتکەی کان سێفییە کە ٢٧٧٥ م (٩١٠٤ پێ) لە [[ئاستی دەریا]]وە بەرزە، بەشێکە لە زنجیرە [[چیای کەبیر]].<ref>http://ilam.irib.ir/-/ارتفاعات-کبیر-کوھ{{بەستەری مردوو|url=http://ilam.irib.ir/-/%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D9%88%DA%BE |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>https://www.doe.ir/portal/home/?112827/منطقھ-کبیرکوھ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220831102252/https://www.doe.ir/portal/home/?112827%2F%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%DA%BE-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D9%88%DA%BE |date=٣١ی ئابی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>http://www.nezare.com/با-کوھ-ھای-زیبای-ایلام-آشنا-شوید-قسمت-ا/{{بەستەری مردوو|url=http://www.nezare.com/%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D9%88%DA%BE-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%A7/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> چیا سەرەکییەکانی تر بریتین لە: * مانێشت و قولاڕەنگ لە نزیک [[ئیلام]]؛ * شەرەح-زول و بانکۆڵ لە [[شارستانی ئەیوان]]؛ * قەڵاجە و ئاھوران لە [[شارستانی چەرداوڕ]]. * دینار، لە [[شارستانی ئاودانان]]؛ * ئاناران و سیاە کۆ لە ناوەڕاستی [[شارستانی دێلوڕان]]؛ * لانێ و چارمین لە نزیک [[لوومار]]؛ * چەمەن گیر و سیڤان لە نزیک میشخاس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ilam.iau.ir/?pid=959 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241208233223/https://ilam.iau.ir/?pid=959 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ لیستی بەرزترین لوتکەکان لە پارێزگای ئیلام !لوتکە !بەرزی بە (م) !بەرزی بە (فووت) |- |کان سێفی |٢٧٧٥ |٩١٠٤ |- |مانێشت |٢٦٢٩ |٨٦٢٥ |- |چەمەن گیر |٢٥٧٨ |٨٤٥٨ |- |قولەڕەنگ |٢٤٧٣ |٨١١٤ |- |چەچان |٢٤٦٤ |٨٠٨٤ |- |بانکۆڵ |٢٣٠٤ |٧٥٥٩ |- |مەلینجە |٢١٩٣ |٧١٩٥ |- |شەلەم |٢١٧٤ |٧١٣٣ |- |سەمیلە |٢١٥٠ |٧٠٥٤ |- |} بە پێچەوانەی باکوور، بەشی باشوور و باشووری ڕۆژئاوای پارێزگاکە بە دەشتی نزم داپۆشراوە کە بەرزییەکەی لە نێوان ٥٠ بۆ ٣٠٠ م (١٦٠ بۆ ٩٨٠ پێ) لە [[ئاستی دەریا]]وە دەگۆڕێت. سەرەڕای ئەوەی کە بارانبارینێکی کەمیان لێدەکرێت، بەڵام ڕووبەرێکی بەرفراوانی ئەم زەوییە نزمانە، بە تایبەتی دێلوڕان، موسیان و دەشت عەباس، بەھۆی تێکەڵەیەک لە ھۆکارەکانی وەک ڕووبارەکان کە لە شاخەکانەوە بەرەو ڕۆژھەڵات دەڕژێن، بەنداو و تۆڕەکانی ئاودێری، دەچێنرێن. [[پەڕگە:Siah-Ghav Twin Lakes 01.jpg|وێنۆک|دەریاچەی دوانە سیاگ ئاو، نزیک [[ئاودانان]]]] ڕووباری غاماسیاب دوای ئەوەی بە [[پارێزگای کرماشان]]دا تێدەپەڕێت، بەرەو ئیلام دەڕوات. لەگەڵ گەیشتن بەو خاڵەی کە سنووری پارێزگاکانی ئیلام و لوڕستان و کرماشان لێی یەکدەگرنەوە، ناوی "سەیمارە"ی لێنراوە. پاشان بەرەو ڕۆژئاوا و باشوور دەڕوات و لە شوێنێک لە نزیک گوندی کال سێفید، [[شارستانی دەڕەشار]]، لەگەڵ ڕووباری کاشکان یەکدەگرن و پێکەوە ڕووباری کەرخێ دروست دەکەن، کە سێیەم درێژترین ڕووباری [[ئێران]]ە و درێژییەکەی نزیکەی ٧٥٥ کم. سەیمارە و کەرخە سنووری ڕۆژھەڵاتی ئیلام لەگەڵ [[پارێزگای لوڕستان]] پێکدەھێنن. بەھۆی زەوی و زارەوە، ئەو ڕووبار و چەمە ھەمیشەیی و وەرزییەی کە لە بەرزاییەکانی ئیلامەوە سەرچاوە دەگرن، یان دەکەونە ناو سەیمارەوە، وەک ڕووبارەکانی چەرداڕۆ، گەرەب، سیکان، دەررێ شەھر و مەجین؛ یان، بەرەو ڕۆژئاوا بەرەو زەوییە نزمەکان دەڕژێن و دەچنە ناو [[عێراق]] و [[پارێزگای خووزستان]]، وەک ڕووبارەکانی غەنگھیر، غودار-خۆش، کەنجان-چەم، ڕوود غاوی، چنگولە مێیمە، مورموری، دۆیرەج و سیاە غەڤ.<ref>https://www.ilamtoday.com/ilam/page/?ihwfshfsx-معرفی-استان-ایلام-Ilam-{{بەستەری مردوو|url=https://www.ilamtoday.com/ilam/page/?ihwfshfsx-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-Ilam- |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> جگە لە چەند [[کانی]]یەکی کەم لێرە و لەوێ، وەک دەریاچەی دوانە سیاھ-غاڤ لە نزیک ئاودانان، ھیچ ئاوێکی سروشتی سەرەکی لە پارێزگاکەدا نییە. بەڵام چوار بەنداوی ھەن کە ئاوی خواردنەوەی گرنگ دابین دەکەن، لەوانە بەنداوی ئیلام، سەیمار، ئەیوان و دۆیرەج.<ref>https://www.ilam.ac.ir/page/?ihwfsyyyq-ایلام-گردی{{بەستەری مردوو|url=https://www.ilam.ac.ir/page/?ihwfsyyyq-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> === ژینگەناسی === ==== ڕووەکناسی ==== [[پەڕگە:Oak Jungles in Ilam.jpg|وێنۆک|دارستانی دار بەڕوو لە پارێزگای ئیلام]] ئیلام کە نزیکەی ٣١٪ی خاکەکەی بە دارستانی پەرش و بڵاو تا چڕ لە دار [[بەڕوو]] داپۆشراوە، لە دوای پارێزگاکانی کۆھگیلویە و لوڕستان لە پلەی سێیەمدایە، بەبێ پارێزگاکانی باکووری مازەندەرن و گیلان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.tabiatbakhtiari.com/archives/895 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220831130534/http://www.tabiatbakhtiari.com/archives/895 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>https://golvani.ir/1396/08/پرجنگل%E2%80%8Cترین-استان%E2%80%8Cھای-ایران-کدامند/{{بەستەری مردوو|url=https://golvani.ir/1396/08/%D9%BE%D8%B1%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84%E2%80%8C%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%AF/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> بەرزاییەکان و دارستانەکانی پارێزگاکە شوێنی نیشتەجێبوونی زۆرێک لە ئاژەڵەکانن لەوانە ورچی ڕەشی ئاسیایی، پشیلەی کێوی، کۆترە قەوقازییەکان، ھەڵۆی ئیمپراتۆری ڕۆژھەڵات، ھەڵۆی زێڕین، قەلە ڕەش، کۆترە ڕەشەکان، مارە لووت کوێرەکان، و پلنگی فارسی کە لە مەترسی لەناوچووندایە.<ref>https://www.khabaronline.ir/news/791771/آخرین-پناھگاھ-حیات-وحش-استان-ایلام-را-دریابیم</ref> ئیلام شوێنی مارە قۆچدارەکەی کلکی جاڵجاڵۆکەیە کە لە مەترسی لەناوچووندایە، جۆرێکی ناوازەیە کە تەنھا لە پارێزگای ئیلام لە جیھاندا دەبینرێت.<ref>https://www.tehrantimes.com/news/439673/Illegal-trade-of-unique-Persian-horned-viper-banned</ref> زیاتر لە ٦٤٠٠ کیلۆمەتر دووجا (٢٥٠٠ میل چوارگۆشە) لە پارێزگاکە کە نزیکەی ٣١%ی خاکەکەیە، بە دارستانی پەرش و بڵاو تا چڕ داپۆشراوە. ئەمەش نزیکەی یەک لەسەر سێی کۆی دارستانەکانی چیای [[زاگرۆس]]ە. جۆرە باڵادەستەکانی ئەم دارستانانە بریتین لە دار بەڕوو، ھەرچەندە دەتوانرێت درەختی دیکەی وەک بادەمی کێوی، تێرپێنتینی فارسی، ئەسپێی مۆنتپێلیە و یەھودا بدۆزرێتەوە. کانیۆنی ئەرغەڤان لە نزیک ئیلام بە گوڵی پەمەیی دارەکانی یەھودا ناسراوە کە لە بەھاردا گوڵ دەکەن. ==== ئاژەڵناسی ==== [[پەڕگە:Pseudocerastes urarachnoides.jpeg|وێنۆک|ماری قۆچداری کلک جاڵجالۆکەیی]] پارێزگای ئیلام بە ھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافی و ھەلومەرجی سروشتی و ھەمەجۆریی شوێنی نیشتەجێبوونی، ٣٢ شیردەر و ١٨٣ باڵندەی تێدایە. ناوچە شاخاوییەکان بە تایبەتی شوێنی شیردەرەکانی وەک: * [[بزنەکێوی|بزنی کێوی]]، مەڕە کێوی، ئاسک و ئاسکی کێوی. * پلنگ و چیتای ئاسیایی کە لە مەترسی لەناوچووندایە؛ * ھەروەھا کاراکال، لینکسی ئۆراسیا، ورچی ڕەشی ئاسیایی، ورچی قاوەیی، گورگ، جاکاڵی زێڕین، ڕێوی سوور و بەرازی کێوی؛ * جۆرە بچووکەکانی وەکو کۆترە قەوقازییەکان، دوپشک، کۆترە گوێ درێژەکان، کۆترە ئەوروپیەکان، کۆترە چەقۆدارەکانی ھیندی.<ref>https://www.mehrnews.com/news/2306511/تنوع-زندگی-جانوری-در-زیستگاھ-ھای-طبیعی-ایلام-80-زیستگاھ-طبیعی</ref> پارێزگای ئیلام تەنیا ناوچەیەکی جیھانە کە تێیدا ماری قۆچداری کلک جاڵجاڵۆکەیی دەدۆزرێتەوە. === سروشتی پارێزراو === [[پەڕگە:Kabir Kouh.jpg|وێنۆک|ناوچەی پارێزراوی [[چیای کەبیر]]، نزیک [[دەڕەشار]]]] نزیکەی ١٣٪ی کۆی خاکی پارێزگای ئیلام لە ژێر پاراستن و چاودێری ڕێکخراوەکانی یەدەگی سروشتی خۆجێی و نیشتمانیدایە. چوار ناوچەی پارێزراو ھەیە، کە بە گشتی، ١٣٧٧ کم٢ (٥٣٢ میل چوارگۆشە) دەگرێتەوە: {| class="wikitable" |+ لیستی ناوچە پارێزراوەکانی پارێزگای ئیلام<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نقشە و اطلاعات مناطق چھارگانە محیط زیست ایران|trans-title=Map and information of Iran's four environmental regions|ناونیشان=http://www.iew.ir/اطلاعات-مناطق-چھارگانھ%E2%80%8Cی-محیط-زیست-ای|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Iran Environment and Wildlife Watch|زمان=fa-IR|type=Map}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.iew.ir/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82-%DA%86%DA%BE%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DA%BE%E2%80%8C%DB%8C-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سازمان حفاظت محیط زیست - زیر پورتال استان ایلام|trans-title=Department of Environment – Ilam Province Subportal|ناونیشان=https://ilam.doe.ir/portal/home/?193469%2F%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=DOE Ilam|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220831164327/https://ilam.doe.ir/portal/home/?193469%2F%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> !ناو ! پێناسەکردن ! نزیکترین کۆمەڵگە !ڕووبەر |- |[[چیای کەبیر]] | ناوچەی پارێزراو |[[دەڕەشار]] |١٧٩کم^٢ |- |چیای دینار | ناوچەی پارێزراو |[[ئاودانان]] |٤٠٦ کم^٢ |- |مانیشت و قولەڕەنگ | ناوچەی پارێزراو |[[ئیلام]] |٢٩٢ کم^٢ |- |کۆلاک | ناوچەی پارێزراو |[[مێھران]] |٥٠٠ کم^٢ |} [[پەڕگە:Arghavan Valley 2020-03-01 14.jpg|وێنۆک|دۆڵی ئەرخەوان نزیک [[ئیلام]]]] جگە لەو ناوچە پارێزراوانەی کە لە سەرەوە باسمان کرد، ئەمانەش ھەن: «تانگی بینا و بیجار» ڕووبەری قەدەغەکراوی ڕاوکردن: نزیکەی ٥٠٠ کم٢ (١٩٠ میل چوارگۆشە) لە ڕووبەردا، نزیک چاڤار؛ «دارستانی پارێزراوی دۆڵی ئەرخەوان» لە نزیک شاری [[ئیلام]]: بە گوڵی بەھاری پەمەیی درەختی یەھودا(ئەرخەوان) ناسراوە؛ «دارستانی پارێزراوی لارک»: بە دارەکانی لارک ناسراوە. ئەم دارانە بەزۆری لە دارستانە باراناوییەکانی باکووری ئێراندا دەبینرێن، بەڵام بە شێوەیەکی سەرسوڕھێنەر لەم پارچە زەوییە بچووکەدا لە "دۆڵی لارت" لە نزیک [[بەدرە، ئیلام|بەدرە]] گەشە دەکەن. وە دوو شوێنی میراتی سروشتی تۆمارکراوی نیشتمانی:<ref>http://www.iew.ir/اطلاعات-مناطق-چھارگانھ%E2%80%8Cی-محیط-زیست-ای{{بەستەری مردوو|url=http://www.iew.ir/%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B7%D9%82-%DA%86%DA%BE%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%DA%BE%E2%80%8C%DB%8C-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%DB%8C |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> * دەربەندی رازیانێ: [[کانی]]یەکی قووڵ و تەسک کە لەلایەن چەمەکانەوە لە جێگەی بەردەکانی نزیک چنار باشی ھەڵکەندراوە، قووڵیەکەی ١٠ بۆ ٣٠ م (٣٣ بۆ ٩٨ پێ)، پانییەکەی ٢ بۆ ١٠ م (٦.٦ بۆ ٣٢.٨ پێ)، ١.٥ کم (٠.٩٣ میل) درێژ; * دێلوڕان: ڕووبەرێکی ١٤٠٠ ھێکتار (٣٥٠٠ دۆنم) لە نزیک [[دێلوڕان]] کە ئاوی گەرم و کانیاوی قیر لەخۆدەگرێت، ھەروەھا 'ئەشکەوتی شەمشەمەکوێرە'. [[پەڕگە:Seymareh Landslide 01.png|وێنۆک|[[بوومەلەرزە]] لە [[شارستانی دەڕەشار]]]] === بوومەلەرزە === یەکێک لە گەورەترین زەوی لەرزینەکانی نیوەگۆی ڕۆژھەڵات و جیھان، پێدەچێت لە پارێزگای ئیلام، ڕوویدابێت. بە تایبەتیتر، لە دژە ھێڵی [[چیای کەبیر]] لە گۆرز-ی لانگار لە [[شارستانی دەڕەشار]]. بەپێی (ھاریسۆن و فالکۆن) لە وتارەکەیاندا لەسەر کۆمەڵەی جوگرافی شاھانە کە لە ساڵی ١٩٣٧ بڵاوکراوەتەوە، زەوی لەرزینەکەی سەیمارە ٣٠ کم٣ (٧.٢ میل سێجا) بەردی جووڵاندووە تا ١٤ کم (٨.٧ میل). گومان دەکرێت بوومەلەرزەیەک بتوانێت زەوی لەرزینێکی وا گەورە دروست بکات.<ref>https://www.jstor.org/stable/30081302</ref><ref>https://blogs.agu.org/landslideblog/2009/07/03/the-biggest-landslide-of-them-all-saidmareh-iran/</ref><ref>https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-43953-8_13</ref> == کەشوھەوا == [[پەڕگە:Köppen Map of Ilam Province, Iran.svg|وێنۆک|[[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]] لە پارێزگای ئیلام]] بەھۆی کاریگەری ھۆکاری جۆراوجۆری وەک بەرزی، نزیکی لە بیابانی عەرەبی، دەشتەکانی خوزستان و عێراق، کەشوھەوای پارێزگاکە زۆر ھەمەچەشنە. سیستەمی بەرگەھەوای جیاواز کاریگەری لەسەر پارێزگاکە ھەیە و دەبێتە ھۆی [[باران]]بارینی [[پاییز|پایز]] و [[زستان]] و [[بەھار]] و ناوبەناو [[ھاوین]]. بارستە ھەوای [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]] و [[دەریای ڕەش]] لە ڕۆژئاواوە، بارانبارینی پاییز و زستان لە پارێزگاکەدا دەست پێ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ilammet.ir/assets/files/words/file-1533456151296.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220406042122/https://www.ilammet.ir/assets/files/words/file-1533456151296.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[دەریای سوور]] و ڕەوتی بیابانی سعودیەش، بارانبارینی زستان و بەھار دەھێنێت. ھەر ھەمان ڕەوتەکان و دەشتی فراوانی [[عێراق]] بەرەو ڕۆژئاوا ھۆکاری سەرەکی گەرمبوونی کەشوھەوای ھاوینەکانن. لە لایەکی دیکەوە ئەو بارستە ھەوایانەی باکوور کە لە زستاندا لە سیبیریاوە دەچنە ناو وڵاتەکەوە، پلەکانی گەرما دادەبەزێنن و دەبێتە ھۆی بەستنی ناوچەکانی باکووری پارێزگاکە. پارێزگای ئیلام بە یەکێک لە ناوچە گەرمەکانی ئەو وڵاتە دادەنرێت، بەڵام بە ھۆی جیاوازی بەرزی و پلەی گەرمی و بارانبارینەوە دەتوانرێت سێ جۆری جیاوازی کەشوھەوا بەدی بکرێت:<ref>https://www.ilamtoday.com/ilam/page/?ihwfshfsx-معرفی-استان-ایلام-Ilam-{{بەستەری مردوو|url=https://www.ilamtoday.com/ilam/page/?ihwfshfsx-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-Ilam- |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ilammet.ir/assets/files/words/file-1533456151296.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220406042122/https://www.ilammet.ir/assets/files/words/file-1533456151296.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ناوچە شاخاوییەکانی باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات، کە کەشوھەوای سارد و زستانی درێژیان ھەیە. کەمترین پلەی گەرمی لە زستاندا دەگاتە -١٥ بۆ -٢٠ پلەی سەدی (٥ بۆ -٤ پلەی فەھرەنگی) و بڕی بارانبارین لە ٦٠٠ ملم (٢٤ ئینچ) لە ساڵێکدا تێدەپەڕێت. * دەشتەکانی ڕۆژئاوا و باشووری ڕۆژئاوای پارێزگاکە کەشوھەوای وشک و گەرمیان ھەیە. زۆرترین پلەی گەرمی لەم ناوچانەدا دەتوانێت لە ٥٢ پلەی سەدی (١٢٦ پلەی فەھرەنگی) زیاتر بێت. بارانبارین لەم ناوچانە نزیکەی ٢٠٠ ملم (٧٫٩ ئینچ) لە ساڵێکدا. * ناوچەکانی تر پلەی گەرمییان ھەیە بۆ گەرمبوونی کەشوھەوا لەگەڵ ھاوینەکانی گەرم و زستانی سووک. پلەی گەرمی دەتوانێت لە بەرزاییە بەرزەکاندا بگاتە -١٥ پلەی سەدی (٥ پلەی فەھرەنگی) و لە ھاوینەکاندا لە بەرزاییە نزمەکاندا دەتوانێت سەرووی ٤٥ پلەی سەدی (١١٣ پلەی فەھرەنگی) بڕوات. بارانبارینی ساڵانە لەم ناوچانەدا لە نێوان ٢٠٠ ملم (٧٫٩ ئینچ) بۆ ٤٥٠ ملم (١٨ ئینچ) دەگۆڕێت. {| class="wikitable sortable mw-collapsible" style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |+ تێکڕای کەشوھەوا بۆ شارۆچکەکانی پارێزگای ئیلام !شارۆچکە ! زۆرترین ڕۆژانەی مانگی تەمموز ! زۆرترین ڕۆژانەی مانگی یەک ! بارانبارینی ساڵانە |- |[[ئیلام]] |{{Convert|38.2|C|F|abbr=on}} |{{Convert|10.5|C|F|abbr=on}} |{{Convert|585.4|mm|in|abbr=on}} |- |[[مێھران]] |{{Convert|45.6|C|F|abbr=on}} |{{Convert|16.3|C|F|abbr=on}} |{{Convert|230.4|mm|in|abbr=on}} |- |[[دێلوڕان]] |{{Convert|48.1|C|F|abbr=on}} |{{Convert|16.5|C|F|abbr=on}} |{{Convert|280.4|mm|in|abbr=on}} |- |[[دەڕەشار]] |{{Convert|46.4|C|F|abbr=on}} |{{Convert|15|C|F|abbr=on}} |{{Convert|482.1|mm|in|abbr=on}} |- |[[ئەیوان]] |{{Convert|38.8|C|F|abbr=on}} |{{Convert|11|C|F|abbr=on}} |{{Convert|704.1|mm|in|abbr=on}} |- |[[سەراوڵە]] |{{Convert|41.4|C|F|abbr=on}} |{{Convert|11.2|C|F|abbr=on}} |{{Convert|510.7|mm|in|abbr=on}} |- |[[ئاودانان]] |{{Convert|42.5|C|F|abbr=on}} |{{Convert|12.9|C|F|abbr=on}} |{{Convert|613.7|mm|in|abbr=on}} |- |[[لوومار]] |{{Convert|45.2|C|F|abbr=on}} |{{Convert|13.2|C|F|abbr=on}} |{{Convert|460.3|mm|in|abbr=on}} |} === لافاو === [[پەڕگە:Ilam Flood Nov 2015.jpg|right|thumb|لافاوی نۆڤەمبەری ٢٠١٥ شاری [[ئیلام]].]] [[پەڕگە:Majeen Flood Mar 31, 2019.jpg|thumb| لافاوی ٣١ی ئازاری ٢٠١٩ گوندی مەژین، [[شارستانی دەڕەشار]]]] ناوبەناو بارانبارینی بەخوڕ لە [[بەھار]] و [[پاییز|پایزدا]]، ھەندێک جار، لافاوێکی گەورە دەھێنێت. لێوارە بەرزەکانی چیای [[زاگرۆس]]، جۆری خاک، کەمی ڕووەک لە ھەندێک لە ھۆکارەکانن کە پارێزگای ئیلام تووشی [[لافاو]] دەبێت. جگە لەوەش زۆربەی [[کۆمەڵگا]]کانی پارێزگای ئیلام لە دەشتە لافاوییەکان، لە دامێنی چیاکان، لە کەناری ڕووبارەکان و لە نزیک سەرچاوە ئاوییەکان ھەڵکەوتوون، بۆیە ھەمیشە مەترسی لافاو لەگەڵ ئەگەری تێچووی مرۆیی و داراییدا ھەیە. بەپێی ئەو ئامارانەی کە لەبەردەستدان، [[شارستانی مێھران]] و [[شارستانی دێلوڕان]] بەھۆی کەمبوونەوەی بەرزییان بە بەراورد لەگەڵ باقی پارێزگاکە و دواتر چڕبوونەوە و یەکگرتنی ڕووبار و چەمەکان، زۆرترین مەترسیی لافاویان لەسەرە. دوایین لافاو لە مانگەکانی ئازار و پووشپەڕی ٢٠١٩ ڕوویدا کە زۆربەی وڵات لەوان پارێزگای ئیلامیش ئاستی لافاویان بەخۆوە بینی. لە ١ی نیسانی ٢٠١٩، لافاوەکە چەندین پردی وێران کرد لەوانە پردی گەڤمیشان لە [[دەڕەشار]] کە پردێکی گرنگە بەسەر ڕووباری کەرخە کە باشووری پارێزگاکە بە لوڕستان و باقی وڵاتەوە دەبەستێتەوە. پردەکە دوای چەند مانگێک لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ کرایەوە.<ref>https://www.mehrnews.com/news/4738761/پل-گاومیشان-در-استان-ایلام-بازگشایی-شد</ref> === تۆز === ئیلام ناوبەناو تووشی تۆز و خۆڵ دەبێت، بەتایبەتی لە وەرزی [[ھاوین]]دا. لە دە ساڵی ڕابردوودا زیاتر بووە. شارەکانی [[مێھران]] و [[دێلوڕان]] زۆرترین مەترسییان لەسەرە لە پارێزگاکەدا، ئەوەش بەھۆی کەمبوونەوەی بەرزایی و نزیکی لە بیابانەکانی [[عێراق]] و [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]]. بەڵام لە ئەگەری ڕوودانی زریانی تۆزاوی گەورەدا، دەکرێت کاریگەری لەسەر بەشی ڕۆژئاوای وڵاتەکە ھەبێت. ھەروەھا وشکەساڵییە یەک لە دوای یەکەکانی ئەم دەیەی دوایی لە ئێران و [[شەڕ]]ە درێژخایەنەکانی [[عێراق]] و [[سووریا]]، ئەو پرسەی خراپتر کردووە.<ref>http://www.jess.ir/article_99778_1d533dbd7d3040204bbcc5db4cf3dceb.pdf</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:Elam Map-en.svg|وێنۆک|[[شارستانیەتی ئیلام]]]] [[پەڕگە:Madaktu 05.jpg|وێنۆک|ڕاست|پاشماوەی شاری سەیمارە کە بە مەدەکتوو و مێھرجەقەزاق ناسراوە]] === پێش مێژوو === ناوی "ئیلام" لە "[[شارستانیەتی ئیلام]]"ەوە ھاتووە، ئەو شارستانیەتی پێش مێژووییە کە لە ساڵی ٢٧٠٠ پێش زایین تا ٥٣٩ پێش زایین لە باشووری ڕۆژئاوای ئێرانی مۆدێرن فەرمانڕەوایی ناوچەکەی کردووە. دۆزینەوە شوێنەوارییەکان مێژووی نیشتەجێبوونی مرۆڤەکان لە ناوچەکە دەگەڕێتەوە بۆ دەوروبەری ٥٠٠٠ پێش زایین. ئاشوربانیپاڵ، پاشای ئەوکاتی ئاشوور، لە ساڵی ٦٣٩ پێش زایین ھێرشی کردە سەر ئێلام و بە تەواوی لەناوی برد. ھەرچەندە وەک جاران یەکگرتوو نەبوون، بەڵام ئیلامییەکان لە دوای لەشکرکێشییەکە لە ژیاندا مانەوە و بەردەوام بوون لە ژیان. لە نێوان ساڵانی ٦١٢ بۆ ٥٤٦ پێش زایین ئیلام خرایە ناو ئیمپراتۆریەتی [[ماد]]ەوە و دواتر لە ساڵی ٥٣٩ پێش زایین خرایە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]. لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ھەخامەنیشدا، ئیلام بۆ ھەمیشە سەربەخۆیی خۆی لەدەستدا و دوای فارس و میدیا بووە سێیەم پارێزگای ئیمپراتۆریەت.<ref>https://iranicaonline.org/articles/elam-i</ref> لە سەردەمی ماد و ھەخامەنی و سێلوسی و پارتەکاندا بە ھۆی نزیکی لە قەزاکانی ھەمەدان و کوردستان و کرماشان و لوڕستان و لە ھەمووی دیارتر شوش ئەو ناوچەیە و شوێنەوارەکانی گرنگییان گرت. لە سەردەمی ساسانییە کاندا ئیلامی ئێستا لە دوو دەوڵەتی پێکھاتبوو: مێھرجانقەزاق لە ڕۆژھەڵاتدا کە [[دەڕەشار]] مۆدێرن بوو و لە ڕۆژاوادا مەسباسان.<ref>Provincial Transportation and Terminal Department of Ilam. Retrieved 2020-05-23.</ref> === دەسەڵاتی عەرەبی === دوای ئەوەی موسڵمانان لە ساڵی ٦٤٠ی زایینیدا [[مێزۆپۆتامیا]]یان داگیرکرد، [[عەرەب]]ەکان ئەو ناوچەیەیان ناونا "خاکی شاخەکان"، یان "جیبال". لە سەردەمی دەسەڵاتی [[عەرەب]]ەکاندا، شانشینی جیبال کە پایتەختەکەی سەیمار بوو، یەکێک بوو لەو خاکانەی لەژێر کۆنترۆڵی [[بەغدا]] و [[بەسرە]]دا بوو، تا ساڵی ٩٦١ی زایینی بەردەوام بوو. [[خەلافەتی ڕاشدین]] تا ساڵی ٦٤٠ی زایینی [[مێزۆپۆتامیا]]ی داگیرکرد و دواتر تا ساڵی ٦٤٣ی زایینی ھەموو [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] داگیرکرد و کۆنترۆڵی ھێشتەوە تا لە ساڵی ٦٦١ی زایینیدا ڕووخانیان. پێش ڕووخانیان، شەڕی ناوخۆ دەستی بەسەر خەلافەتدا گرتبوو، دوای ئەوە فراکسیۆنی موعاویە سەرکەوتنی بەدەستھێنا و بەم شێوەیە [[دەوڵەتی ئەمەوی]] دامەزراند. ئومەویەکان کۆنترۆڵی ناوچەکەیان کرد تا ئەو کاتەی خۆیان لە ساڵی ٧٥٠ی زایینیدا ڕووخان، دوای ئەوە [[خەلافەتی عەباسی]] دەستی بەسەردا گرت و بۆ ماوەی نزیکەی دوو سەد ساڵ تا ساڵی ٩٤٥ی زایینی حوکمڕانی کرد. پاش داگیرکردنی رۆژئاوای ئێران لە ساڵی ٩٤٥ی زایینیدا، [[دەوڵەتی بوەیھی]] تا ساڵی ١٠٥٥ حوکمی ئەم ناوچەیەیان کرد. === دەسەڵاتی کورد === [[پەڕگە:Buyids 970.png|وێنۆک|حکومڕانی [[دەوڵەتی بوەیھی]] لە ڕۆژاوای ئێراندا]] بۆ ماوەی ٢٧٠ ساڵ، لە نێوان ساڵانی ١١٥٥ بۆ ١٤٢٤، چیای [[زاگرۆس]] بە تایبەت ناوچەکانی دەوروبەری [[پارێزگای لوڕستان]] حوکمڕانی کرد. [[ھەزارئەسپیان]] کە بە [[ئەتابەگ]]ەکانی لوڕستانیش ناسراون لە دوو گروپ پێکھاتبوون، لۆری بچووک کە زۆربەیان بە ڕەچەڵەک لۆر بوون و ئەتابەگەکانی گەورە لۆر کە بە ڕەچەڵەک کورد بوون. پێشتر بەشێک لە پارێزگاکانی ئێستای [[پارێزگای مەرکەزی]]، [[پارێزگای ھەمەدان]]، [[پارێزگای کرماشان]]، [[پارێزگای لوڕستان]]، [[پارێزگای خووزستان]] و ئیلامیان کۆنترۆڵ کردبوو.<ref>https://www.iranicaonline.org/articles/hazaraspids</ref> لە ساڵی ٩٦١ تا ١٠١٥ [[دەوڵەتی حەسنەویان|بنەماڵەی حەسەن وەحید]] لە ژێر کاریگەریی [[دەوڵەتی بوەیھی]] حوکمڕانی بەسەر ڕۆژئاوای [[ئێران]]دا کرد. حەسەن وەحیدەکان کە لە دیناوەر لە نزیک شاری [[کرماشان]]ی ئێستا ناوەند بوون، موسڵمانانی [[کورد]] کە پەیوەندییان بە عەشیرەتی کوردانی بارزکانیەوە ھەبوو، ناوچەکانی ناوەندی چیای [[زاگرۆس]]یان کۆنترۆڵ کردبوو. ئەو بنەماڵەیە لە گەورەترین ئاستی خۆیدا ناوچە مۆدێرنەکانی دەوروبەری [[خوڕەماوە]]، [[ورووگڕ]]، [[نیاوەن]]، [[ئەسەداوا]]، [[ئەھواز]]، [[ئیلام]]، [[کرماشان]]، ھولوان و [[کەرکووک]]ی لەخۆ گرتبوو. شانشینی [[دەوڵەتی حەسنەویان|بنەماڵەی حەسەن وەحید]] لەلایەن [[عەننازی]]ەکانەوە ڕووخێندرا، کە بە یارمەتی [[دەوڵەتی بوەیھی]]، ناوچەکەیان کۆنترۆڵ کرد تا ڕووخانیان لە ساڵی ١١١٦ی زایینی.<ref>https://www.britannica.com/topic/Hasanwayhid-dynasty</ref> === بنەماڵەی خورشیدی === [[پەڕگە:Atabegên Lurê Biçûk.png|وێنۆک| لوڕستانی بچووک و گەورە]] پایتەختی لۆری بچووک شاپوورخواست یان [[خوڕەماوە]]ی سەردەمی مۆدێرن بوو، بە تایبەت قەڵای فەلەک-ئەفلاک. لوڕ ئەتابەگەکانی بچووک یان بنەماڵەی خورشیدی زیاتر لە ٤١٢ ساڵ فەرمانڕەوایی ناوچەکەیان کردووە، لە ساڵی ١١٨٤ تا ١٥٩٧ی زایینی، دوای ئەوە شا عەباسی گەورە دوا فەرمانڕەوای شاھوێردی خانی لە سێدارە دا و لە شوێنی خوشکەزای شاھوێردی گرتەوە، حوسێن بەیگ/خان، بەم شێوەیە کۆتایی بە دەسەڵاتی لوڕی بچووک ھات و سەرەتای بنەماڵەی ڤالی/والی کە بە [[فەیلییەکان|فەیلی]] وەلی ناسراوە.<ref>http://ensani.ir/fa/article/155935/تاریخ-سیاسی-و-اجتماعی-پشتکوھ-در-دوران-والیان-فیلی{{بەستەری مردوو|url=http://ensani.ir/fa/article/155935/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%A9%D9%88%DA%BE-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%DB%8C |date=ئایاری ٢٠٢٣ }}</ref> === سەردەمی قاجار (١٧٨٩-١٩٢٥) === لە سەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا لوڕستان بەسەر دوو ناوچەدا دابەش بوو: پشتکۆ (پارێزگای ئیلامی ئێستا) کە ناوەندی شاری [[ئیلام]]ی ئێستایە و پێشکۆ (لوڕستانی ئێستا) بە ناوەندی [[خوڕەماوە]]. پشتکۆ بە واتای وشەیی “پشت شاخ” دەگەیەنێت و بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە [[ئیلام]] لە ڕۆژئاواترین بەشەکانی چیای [[زاگرۆس]] ھەڵکەوتووە و بۆ باقی وڵات بە ڕوونی لە پشتی چیاکان لەبەرچاو گیراوە.<ref>https://www.abfa-ilam.ir/{{بەستەری مردوو|url=https://www.abfa-ilam.ir/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> لەو کاتەوە ئیلام بە سەربەخۆیی لە لوڕستان حوکم دەکرا و پارێزگار راستەوخۆ راپۆرتی بۆ حکومەتی ناوەندی دەدا، بەمەش کۆتایی بە کۆنترۆڵی لوڕستان بەسەر ئیلام و پشتکۆ ھێنا. دواتر ناوی ئەو دوو شارستانە گۆڕدرا بۆ "دێ باڵا" و "دێ پاین" کە لە بنەڕەتدا بە واتای گوندەکانی سەرەوە و خوار دێت.<ref>https://kurdpress.com/fa/{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/fa/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> لە سەردەمی فەرمانڕەوایی حوسێن قولی خاندا بەسەر "دێ باڵا" (١٨٦٣-١٩٠٠ی زایینی)، ناوەکەی گۆڕدرا بۆ "حوسێن ئابادی پشتکۆ". قەڵای والی ئیلام دواتر بە ناوی غولامڕەزا خان فەیلی لە ساڵی ١٩٠٨ دروستکراوە. ئەم قەڵایە ئێستا میراتێکی تۆمارکراوی نەتەوەییە و ھەروەھا مۆزەخانەی ئەنترۆپۆلۆژیای ئیلامە. === سەدەی بیستەم === دوای دامەزراندنی [[شانشینی پەھلەوی]] لە ساڵی ١٩٢٥دا، [[ڕەزا شا|ڕەزاشا]] بۆ چەسپاندنی ھەژموونی خۆی، حکومەتە خۆجێییەکانی سەرکوت کرد. لە ساڵی ١٩٢٨ ھێزەکانی حکومەت دەستیان بەسەر پشتکۆدا گرت و (غوڵامڕەزا خان فەیلی)، دوایین پارێزگاری [[فەیلییەکان|فەیلی]] بە ھەر خۆڕاگرییەکەوە پشتکۆی بەجێ ھێشت و رۆیشت بۆ [[عێراق]]، بەمەش دوای ٣٣٢ ساڵ دەسەڵاتی فەیلیەکان لە [[ئیلام]] ھەڵوەشایەوە.<ref>https://kurdpress.com/fa/{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/fa/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> دوای ساڵێک و لە ساڵی ١٩٢٩ بە پێشنیاری ئەکادیمیای زمان و ئەدەبی فارسی ناوی "حسێن-ئاباد" گۆڕدرا بۆ "[[ئیلام]]".<ref>https://www.ilam.ac.ir/page/?ihwfsyyys-دربارھ-ایلام{{بەستەری مردوو|url=https://www.ilam.ac.ir/page/?ihwfsyyys-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DA%BE-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> لە ٧ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٣٧، پەرلەمان یاسایەکی تایبەت بە دابەشکردنی سیاسی وڵات لەژێر ناونیشانی "یاسای دابەشکردنی نیشتمان و ئەرکەکانی پارێزگاران" دەرکرد، بەمەش وڵاتەکە بەسەر ٦ [[پارێزگا]] و ٥٠ [[شارستان]]دا دابەشکرا. پشتکۆ، بەھۆی ئەوەی کە شارستانێک بوو، بەشێک بوو لە "پارێزگای ڕۆژئاوا".<ref>قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران" [Law on the division of the country and the duties of governors and district governors.]. Act No. 2666 of November 7, 1937 (in</ref> یاسای دابەشکردنی سیاسی ساڵی ١٩٣٧ زۆری نەخایاند و ماوەیەک دواتر لە ٩ی ژانویەی ١٩٣٨ ھەموارکردنێک پەسەندکرا کە وڵاتەکەی بەسەر ١٠ [[پارێزگا]] و ٤٩ [[شارستان]]دا دابەشکرد. بە پشتبەستن بە دابەشکردنی نوێ، "ئیلام" یەکێک بوو لە شارستانەکانی "پارێزگای پێنجەم". لە ساڵی ١٩٦٤ [[دەڕەشار]]، [[ئاودانان]] و [[دێلوڕان]] لە [[پارێزگای لوڕستان]] و [[مووسیان]] لە [[پارێزگای خووزستان]]ەوە لکێنران بە [[ئیلام]]ەوە، بەمەش پێگەی ئیلام بەرزکرایەوە بۆ "پارێزگاری گشتی" وەک بەشێک لە [[پارێزگای کرماشان]]. دواتر ئیلام لە مانگی ئازاری ١٩٧٤ بوو بە [[پارێزگا]]. [[ئیلام]] دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] ساڵانێک لە گۆڕەپانی سەرەکی [[شەڕی ئێران و عێراق]] بوو. شەڕەکە بە لەشکرکێشی [[عێراق]] بۆ سەر ناوچەکانی رۆژئاوا و باشووری رۆژئاوای [[ئێران]] لە 22ی ئەیلولی 1980 دەستی پێکرد. ئیلام وەک پارێزگایەکی سنووری، ئامانجێکی بەردەوامی ھەڵمەتی بۆردومانی عێراق بوو و لە ڕووی ژێرخانی [[ئابووری]]یەوە زیانێکی زۆری بەرکەوت. ئەو شەڕە چەندین ساڵ پارێزگای ئیلامی بە وێران ھێشتەوە و بووە یەکێک لە پارێزگاکانی کەم گەشەسەندنی [[ئێران]]. == کەلتوور == === شار و شارۆچکەکان === پارێزگای ئیلام کەمترین پارێزگای [[ئێران]]ە. [[ئیلام]]، پایتەختی پارێزگاکە، تاکە شاری ئەو پارێزگایەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٩٤ ھەزار و ٣٠ کەسە؛ ھەموو شارۆچکەکانی دیکە ژمارەی دانیشتووانیان کەمترە لە ٣٥ ھەزار کەس. {| class="wikitable sortable" |+ لیستی شارەکانی سەرووی دە ھەزاری دانیشتووان <ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Statistical Yearbook 2017–2018 (1396 AP)|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/english/Iran-Statistical-Yearbook/Statistical-Yearbook-2017-2018|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Statistical Center of Iran}}</ref> ! پلە !شارۆچکە !ژ.دانیشتوان |- |١ |[[ئیلام]] |١٩٤٬٠٣٠ |- |٢ |[[دێلوڕان]] |٣٢٬٩٤١ |- |٣ |[[ئەیوان]] |٣١٬٢٩٩ |- |٤ |[[ئاودانان]] |٢٣٬٩٤٦ |- |٥ |[[دەڕەشار]] |٢١٬٩٠٠ |- |٦ |[[مێھران]] |١٧٬٤٣٥ |- |٧ |[[سەراوڵە]] |١٢٬٣٩٣ |- |٨ |[[ئەرکەواز]] |١١٬٩٧٧ |- |۹ |[[چەوار]] |۱۰٬۵۵۱ |} === کەلتوور === دانیشتوانی ڕەسەنی [[ئیلام]]، [[گۆتی]] و [[کاسییەکان|کاسیەکان]] بوون و لەگەڵ ھاتنی ئارییەکان بۆ ئێران، [[ماد]]ەکان لە ناوچەی [[زاگرۆس]] نیشتەجێ بوون. بەدرێژایی مێژوو خەڵکێکی زۆر لەو ناوچەیە نیشتەجێ بوون و حوکمڕانییان کردووە و لە ئەنجامدا ئەمڕۆ ئیلام بە [[کورد]]([[فەیلییەکان|فه‌یلی]] و [[لوڕ]] و [[لەک]]) و [[عەرەب]] نیشتەجێیە. ھەر لەبەر ھەمان ھۆکار، فەرھەنگی ئیلامییەکان ھەمەچەشنن، زۆربەیان تێکەڵەیەک لە چەندین کولتوورە. === کاری دەستی === [[پەڕگە:Iranian carpet process (18).JPG|وێنۆک|کلیم، پیشەیەکی دەستی کە لە ئیلام بەناوبانگە]] کلیمی چەسپاو(بەڕە یان سیپاڵ) تێکەڵەیەک لە کلیمی سادە و گرێی فەرش لە دەقەکەیدا کە بە گرنگترین و ڕەسەنترین کاری دەستی لە پارێزگای ئیلام دادەنرێت. کلیمی چەسپاوی ئیلام جیاوازە لە ناوچەکانی دیکەی وڵات. کلیمی چەسپاوی ئیلام لەگەڵ دروستکردنی لەلایەن سەحەر چاڵەنگار، دانیشتووی گوندی زەنجیرەی سەر بە [[ناوچەی سەراوڵە]]، ھەم لە ئێران و ھەم لە جیھاندا بووە جێی بایەخ. ئێستا، زیاتر لە ٤٥٠٠ جۆڵا ئەم جۆرە تایبەتەی کلیمە لە پارێزگای ئیلام ھەن کە ساڵانە نزیکەی ٣٠٠٠م٢ بەرھەم دەھێنن. بەپێی خەمڵاندنەکان نزیکەی ٥٠٪ی ئەو کەسانەی لە ھەموو کاری پیشە دەستییەکان لە پارێزگای ئیلام بەشدارن لە بواری بەرھەمھێنانی کلیمدان. "کلیمی چەسپاوی ئیلام" جیاوازە لە ناوچەکانی دیکەی وڵات چونکە جۆڵایەک بە ناوی "سەحەر چلەنگەر"، دانیشتووی گوندی زەنجیرە (یەکێک لە گوندەکانی شارستانی سەراوڵە لە پارێزگای ئیلام)، سەرکەوتوو دەبێت لە ئەنجامدانی ڕۆڵێکی دیار لە بەشێک لە کیلیمە تواوەکەیدا بە بەکارھێنانی گرێی فەرش. لەمەوە پاشخانێک بۆ گەشەکردن و بەرەوپێشبردنی کلیمە چەسپاوەکان دابین دەکرێت. کلیمی چەسپاوی ئیلام ھۆلۆگرامی نیشتمانیی وەرگرتووە و وەک یادگاری و براندی پارێزگای ئیلام تۆمار کراوە. دواتر ئیلام وەک پایتەختی نیشتمانی کلیمی چەسپاو دەستنیشان کرا.<ref>https://www.beytoote.com/art/farsh/prominent-role-noblest-ilam.html</ref><ref>https://www.irna.ir/news/83013088/گلیم-نقش-برجستھ-ایلام-در-یک-قدمی-جھانی-شدن</ref><ref>https://www.isna.ir/news/98050803786/شھر-ملی-گلیم-نقش-برجستھ-ایران-کجاست</ref> === خواردن === [[پەڕگە:Tarkhineh.JPG|thumb| ترخێنە، خواردنێکی نەریتییە لە ئیلام]] خواردنی ئیلام، وەک کولتوورەکەی، تێکەڵەیەک لە خواردنی [[کورد]]ی و [[لوڕ]]ی. ھەندێک لە خواردنە نەریتییە ناوخۆییەکان بریتین لە:<ref>https://seeiran.ir/غذاھای-محلی-ایلام/{{بەستەری مردوو|url=https://seeiran.ir/%D8%BA%D8%B0%D8%A7%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> {{Columns-list|*بیرساق *کەلەکونجی *ترخێنە *جیزینیک ریقۆ *شلکێنە *لیک سیتوو *کنگر *جگەرواز *نانی ساج *قەڵاماسەوا *قاورمە *مەکاش|colwidth=15em}} == دەسەڵات == باڵاترین دەسەڵاتی حکومی پارێزگاکە پارێزگارە، کە لەلایەن وەزیری ناوخۆوە بە ڕەزامەندی کابینەی حکومەت دیاری دەکرێت. پارێزگار، دواتر قایمقامی شارستانەکان دیاری دەکات. قاسم سولەیمانی دەشتەکی، پارێزگاری گشتیی ئێستای ئیلامە و لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ەوە لە پۆستەکەیدایە. === دابەشی کارگێڕی === پارێزگای ئیلام بەسەر ١٢ [[شارستان]] و ٢٨ [[ناوچە]] و ٥٢ [[گوندەوار]]دا دابەش بووە.<ref>https://www.moi.ir/Files/MOI/Files/33/331156fc-9964-462f-981b-718af570e746.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200710121001/https://www.moi.ir/Files/MOI/Files/33/331156fc-9964-462f-981b-718af570e746.pdf |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ }}</ref> دوای پەسەندکردنی کابینەی حکومەت، [[شارستانی ھلێران|شارستانی ھولەیلان]] لە ٤ی یانواری ٢٠٢٠ دامەزرا، کە پێش ئەوە ناوچەیەکە [[شارستانی چەرداوڕ]] بووە. ھۆلێلان بوو بە یازدەھەمین شارستانی، پارێزگای ئیلام. {{Div col|cols=٣}} # [[شارستانی ئاودانان]] # [[شارستانی ئیلام]] # [[شارستانی ئەیوان]] # [[شارستانی بەدرە]] # [[شارستانی چەرداوڕ]] # [[شارستانی دەڕەشار]] # [[شارستانی دێلوڕان]] # [[شارستان سیروان|شارستانی سیروان]] # [[شارستان مەڵگشای|شارستانی مەڵگشای]] # [[شارستانی مێھران]] # [[شارستانی ھلێران|شارستانی ھولەیلان]] # [[شارستانی چەوار]] {{Div col end}} ئەم شار، شارۆچکە و شارەدێیانە لە ساڵی ١٩٣٧دا بوونە بەشێک لە پێنجەمین [[پارێزگای کرماشان]] لە دابەشکردنی وڵاتدا. لە ساڵی ١٩٦٤دا، ناوچەی ئێستای پارێزگای ئیلام لەلایەن دەستەی وەزیرانەوە وەک شارستانێک پەسەند کرا کە [[شارستانی ئیلام]]، [[شارستانی بەدرە]]، [[شارستانی دێلوڕان]] و [[شارستانی مێھران]] کە بەشێکن لە پارێزگای کرماشان لەخۆدەگرێت. لە مانگی پووشپەڕی ساڵی ١٩٧٤دا دوای ڕەزامەندی دەستەی وەزیران، پارێزگاری ئیلام بە شارستانەکانی ئیلام، دەڕەشار، مێھران و دێلوران، بوو بە پارێزگای ئیلام. لە ساڵانی دواتردا شارستانەکانی چەرداوڕ، ئاودانان، ئەیوان، مەڵگشای و سیروان لە ئۆرگانی خاکی پارێزگای ئیلام دامەزران. ناوچە شارییەکانی پارێزگای ئیلام بریتین لە: {{Div col|cols=٣}} # [[ئاودانان]] # [[ئاسماوە]] # [[ئەرکەواز]] # [[ئیلام]] # [[ئەیوان]] # [[بەدرە، ئیلام|بەدرە]] # [[پەھڵە]] # [[تۆحید]] # [[چەوار]] # [[دەڕەشار]] # [[دێلوڕان]] # [[سەراوڵە]] # [[ساڵحاباد]] # [[لوومار]] # [[مورموری]] # [[مووسیان]] # [[مێھران]] # [[مەیمە]] # [[ماژین]] # [[شەباب]] {{Div col end}} لە تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٢ شیروان و چەرداوڕ دابەش کران بەسەر دوو شارستاندا، شیروان و چەرداوڕ کە ناوەندیان لەسەر [[سەراوڵە]] بوو، ھەروەھا [[شارستان سیروان|شارستانی سیروان]] سەنتەری [[لوومار]] بوو، ھەروەھا لە تەمموزی ٢٠١٣ بە ڕەزامەندی دەستەی حکومەت، شیروان و چەرداوڕ بە فەرمی ناوی گۆڕدرا بۆ [[شارستانی چەرداوڕ]]، و ناوچەی بەدرە لە [[شارستانی دەڕەشار]] جیاکرایەوە و پلەی بەرزکرایەوە بۆ [[شارستانی بەدرە]]. ھەروەھا لە ژانویەی ٢٠١٨دا [[شارستانی ھلێران|شارستانی ھولەیلان]] لە [[شارستانی چەرداوڕ]] جیابووەوە و سەربەخۆ بوو.<ref>https://www.irna.ir/news/83613003/استاندار-ایلام-بخش-ھلیلان-بھ-شھرستان-ارتقا-یافت</ref> == ئابووری == ئیلام بە نزیکەی ٠٫٩٩٪ بەشداری لە بەرھەمی ناوخۆیی نیشتمانی تا ساڵی ٢٠١٦ یەکێکە لە کەمترین گەشەسەندنی پارێزگاکانی ئێران کە لە کۆی ٣١ پارێزگا لە پلەی ٢٦ دایە. زۆربەی چالاکییە ئابوورییەکانی پارێزگاکە لەسەر کشتوکاڵ و ئاژەڵداری لە کۆمەڵگا گوندنشینەکاندا چڕکراوەتەوە؛ و، پیشە لێھاتووەکان، خزمەتگوزارییە گشتی و تایبەتەکان لە ناوچە شارییەکان. پیشەسازییەکە پشکێکی کەمی لە ئابووری پارێزگاکەدا ھەیە و کارگەی کەم ھەیە. === کشتوکاڵ === [[پەڕگە:Ilam Agri Prods 2018.png|thumb| بەرھەمھێنانی بەروبووم و میوە لە پارێزگای ئیلام تا ساڵی ٢٠١٨.{{Legend|YellowGreen| بەروبووم: ٧٠٠٬٧٣٢ تەن (٩٧٫٨٪)}}{{Legend|HotPink|میوە: ١٥٬٤٠٩ تەن (٢٫٢٪)}}]] گەورەترین کەرتی ئابووری ئیلام کشتوکاڵە، ھەرچەندە بە بەراورد لەگەڵ پارێزگاکانی دیکەی ئێران زۆر کەمترە. لە پارێزگای ئیلام زیاتر لە ٥٥ ھەزار جوتیار ھەن. بەپێی خەمڵاندنەکان، نزیکەی ٥٠٪ی ھەموو ماڵەکانی پارێزگاکە یان ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ بەشدارن لە چالاکییە کشتوکاڵییەکان.<ref>https://www.irna.ir/news/83753305/کشاورزی-ایلام-در-سالی-پربارش-از-آسیب-تا-رونق</ref> لە ساڵی دروێنەی ٢٠١٨دا ٢٢٣ ھەزار و ٢٢٨ ھێکتار (٥٥١ ھەزار و ٦١٠ دۆنم) زەوی (١١٫١٪ی خاکی پارێزگای ئیلام) بۆ بەروبوومی جۆراوجۆری وەک [[گەنم]]، [[جۆ]]، [[گەنمەشامی]]، [[شووتی]]، [[کاڵەک]] و [[خەیار]] چێندرا و ٧٠٠ ھەزار و ٧٣٢ تۆن بەرھەمی لێکەوتەوە بە گشتی، ١٤٪ لە ڕێگەی کشتوکاڵی وشکەوە. پارێزگای ئیلام لە ڕووی بەرھەمی بەروبووم لە ھەر ھێکتارێکدا ٣٫١٤ تۆن لە پلەی سێھەمی خوارەوەی ئەو وڵاتەیە و تەنیا لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] و [[پارێزگای کوردستان]] تێدەپەڕێنێت. بۆ بەراوردکردن، تێکڕای بەرھەمھێنان ٩٫٨٨ تۆن بۆ ھەر ھێکتارێک و بەرزترینیان ٢٥٫٦٤ تۆن بۆ ھەر ھێکتارێک لە پارێزگای ئەلبۆرز.<ref>https://maj.ir/Dorsapax/userfiles/Sub65/Amarnamehj1-96-97-site.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121161858/https://www.maj.ir/Dorsapax/userfiles/Sub65/Amarnamehj1-96-97-site.pdf |date=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> زەوییە کشتوکاڵییەکانی ئیلام وەک جوگرافیاکەی، دابەش بوون؛ بەشی باکور و رۆژھەڵاتی پارێزگاکە شاخاوین و سەرەڕای بوونی سەرچاوەی [[ئاو]]، زەوییە کشتوکاڵییەکان تەنیا لە دەشتەکانی نێوان شاخەکان و دامێنی گردەکان و کەنارەکانی ڕووبارەکاندا سنووردار دەبن؛ بەپێچەوانەوە دەشتە گەرمەکانی کەشوھەوای باشوور و باشووری ڕۆژئاوای وەک دەشتی ھۆژەندان، [[ئەمیر]]ئاباد، مێھران، مووسیان، دێلوڕان و دەشت عەباس، لە قەبارەدا گەورەن بەڵام لە سامانی ئاودا سنووردارە.<ref>https://ilam.frw.ir/00/Fa/StaticPages/Page.aspx?tid=1689 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220407155351/https://ilam.frw.ir/00/Fa/StaticPages/Page.aspx?tid=1689 |date= ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ }}</ref> تا ساڵی ٢٠١٩، کۆی ڕووبەری سەرجەم باخەکانی پارێزگای ئیلام ٣٩٥٠ ھێکتار (٩٨٠٠ دۆنم) بووە. بەگشتی ئەم باخچانە ١٥ ھەزار و ٤٠٩ تۆن میوەیان بەرھەم ھێناوە کە دەکاتە ٠٫١٪ی بەرھەمی وڵاتەکە. زۆرترین بەرھەمی باخداری بریتین لە: [[ترێ]]، [[گوێز]]، [[ھەنار]]، [[ھەنجیر]]، [[زەیتوون]] و [[قۆخ]].<ref>https://maj.ir/Dorsapax/userfiles/Sub65/Amarnamehj3-1397-site.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121162008/https://www.maj.ir/Dorsapax/userfiles/Sub65/Amarnamehj3-1397-site.pdf |date=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ }}</ref> === پیشەسازی === کەرتی پیشەسازی ئابووری ئیلام بە شێوەیەکی خراپ گەشەسەندووە تەنانەت بوونی نییە؛ تا ساڵی ٢٠١٧ کۆی گشتی وۆرک شۆپی پیشەسازی (دە کارمەند یان زیاتر) لە پارێزگاکەدا تەنھا ٥٢ کەسە کە ٨٥٪یان کەمتر لە ٥٠ کارمەندیان ھەیە. ئەم وۆرک شۆپانە بە گشتی ٣٣٥٠ کارمەندیان ھەیە، کە نزیکەی تەواو (٩٦٪) لە ڕەگەزی نێرن، کە تەنیا ٠٫٦٪ی دانیشتوانی ئیلام پێکدەھێنن. وەک بەراوردێک، ژمارەی ھەمان جۆری وۆرک شۆپ بۆ [[تاران]] ٦٨٠٦ و بۆ پارێزگاکانی [[ئەسفەھان]] ٣٨٩٢ وۆرکشۆپە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کەرتی پیشەسازی ئیلام چەندە پێشکەوتووە. بەپێی دوایین ئامار، ئیلام کەمترین پارێزگای پیشەسازیی [[ئێران]]ە. لە ساڵانی ڕابردوودا ھەندێک ھەوڵ چوو بۆ ھاندانی پیشەسازی ئیلام بە بنیاتنانی شارۆچکە و ناوچەی پیشەسازی، دەرفەتی ھاندەرانە بۆ کاروبارەکانی وەک ھەرزانتر زەوی، خزمەتگوزاری و باج ڕەخساند. لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە تا ئێستا ٨ شارۆچکەی لەو جۆرە و ٥ ناوچە دروستکراون.<ref>https://ilm.mimt.gov.ir/file_manager/946705-لیست-واحدھای-مھم-شاخص-تحت-پوشش-سازمان-صنعت-معدن-تجارت-استان-ایلام.html?t=مدیریت-فایل-ھا{{بەستەری مردوو|url=https://ilm.mimt.gov.ir/file_manager/946705-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88%D8%A7%D8%AD%D8%AF%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%85%DA%BE%D9%85-%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D8%B5-%D8%AA%D8%AD%D8%AA-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85.html?t=%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D9%81%D8%A7%DB%8C%D9%84-%DA%BE%D8%A7 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> گەورەترین کۆمپانیاکانی پارێزگای ئیلام بریتین لە: * کۆمپانیای چیمەنتۆی ئیلام * کۆمپانیای ئیلامی پترۆکیمیایی * کۆمپانیای چارەسەرکردنی غازی ئیلام * کۆردی پۆڵا ماداکتۆ * کوشتارگەی پیشەسازی سێپید مۆرگ مانێشت * کۆمپانیای بەرھەمھێنانی پۆڵا ئاتینا * کۆمپانیای بەرھەمھێنانی سرنجی ئیلام * کۆمپانیای بەرھەمھێنانی تارەکانی پویاناخ *کۆمپانیای ئاوی کانزایی کووڵاک * چەند کۆمپانیایەکی ئارد === وزە === ئیلام بە مەزەندەکردنی ١٤ ترلیۆن م٣ یەدەگی [[گاز]] و ١٧ ملیار بەرمیل یەدەگی [[نەوت]] کە یەکسانە بە ٦٪ و ١١٪ یەدەگی [[ئێران]]، لە ڕووی گاز و نەوتەوە لە پلەی دووەم و سێیەمدایە. پارێزگای ئیلام رۆژانە زیاتر لە ٢٣٠ ھەزار بەرمیل نەوت بەرھەم دەھێنێت و ساڵانە یەک ملیار و ٥٠٠ ملیۆن مەتر سێجا [[گاز]] بەرھەم دەھێنێت، کە نزیکەی ٩٠٪ی نەوت و گازی رۆژئاوای ئێران پێکدەھێنێت، بەمەش ئیلام دەکاتە ناوەندی وزەی رۆژئاوای [[ئێران]]. گرنگترین کێڵگە نەوت و گازییەکانی ئیلام بریتین لە:(دێلوڕان، تەنگ بیجار، چشمە خۆش، پەیدەر غەرب، ئازەر و دانان). سەرەڕای یەدەگی گەورەی نەوت و گاز لە پارێزگاکەدا، کەمترین وێستگەی پرۆسێسکردنی خوارەوە ھەیە لەوانە: <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=ظرفیتھای نفت و گاز ایلام در حال شکوفایی|trans-title=Oil and gas capacities of Ilam flourishing|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1286191/ظرفیت-ھای-نفت-و-گاز-ایلام-در-حال-شکوفایی|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=KhabarOnline|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٢|سەردێڕ=ایلام تولیدکنندە اصلی نفت و گاز غرب کشور/ بە اسم ایلام بە کام دیگران!|trans-title=Ilam, the main producer of oil and gas in the west of the country / In Ilam's name, for others' benefit!|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/1651850/ایلام-تولیدکنندھ-اصلی-نفت-و-گاز-غرب-کشور-بھ-اسم-ایلام-بھ-کام|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Mehr News Agency|زمان=fa}}</ref> {| class="wikitable" |+ لیستی وێستگەکانی پرۆسێسکردنی نەوت و گازی خوارەوە لە پارێزگای ئیلام ! کارپێکردن ! لە دروستکردنەوەدایە ! پلانی بۆ دانراوە |- | * کۆمپانیای ئیلام پترۆکیمیایی، قۆناغی یەکەم * کۆمپانیای چارەسەرکردنی غازی ئیلام * یەکەی بەرھەمھێنانی چشمە خۆش * یەکەی بەرھەمھێنانی تانگی بیجار | * کۆمپانیای دێلوڕانی پترۆکیمیایی * کۆمپانیای ئیلام پترۆکیمیایی، قۆناغی دووەم | * کۆمپانیای پترۆکیمیای مێھران * کۆمپانیای دەڕەشاری پترۆکیمیایی * کۆمپانیای ھۆلەیلانی پترۆکیمیایی |} === کانەکان === پارێزگای ئیلام بەشێکە لە پێکھاتەی نیشتووی [[زاگرۆس]] و بە تەواوی بە بەردی نیشتووی تەمەنی جیاواز داپۆشراوە. بە واتایەکی تر دیاردەیەکی ماگماتیزم و میتامۆرفیزم لە پارێزگاکەدا نییە. بۆیە یەدەگی کانزای کانزاکانی پارێزگاکە کەم وێنەیە. بەڵام یەدەگی بەرچاوی ناکانزایی لە جپس، بەردی لیمۆ، بەردی شنی، دۆلۆمیت، شیل، قیر، سێلێستین، بەردی بیناسازی و بەردی ڕووبەر ھەیە.<ref>https://www.roshdmag.ir/Roshdmag_content/media/article/2964.pdf{{بەستەری مردوو|url=https://www.roshdmag.ir/Roshdmag_content/media/article/2964.pdf |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> جپسی پارێزگاکە زیاتر لە ٩٩٪ پاکە و دەتوانرێت بە ڕێژەیەکی زۆر لە دێلوڕان، مێھران و بولی ئاودانان بدۆزرێتەوە. کارگەی جپسی دێلوڕان بەرھەمێکی کوالێتی بەرز لە وڵاتدا بەرھەم دەھێنێت. ھەروەھا یەدەگی بەردی لیمۆ لە قەبارەدا زۆر گرنگە و لە پاکیدا زۆر بەرزە (٩٣-٩٩٫٩٪). کارگەی چیمەنتۆی ئیلام کە ساڵی ١٩٨٩ بۆ بەکارھێنانی ئەم کانانە دامەزراوە، یەکێک لە باشترین چیمەنتۆکانی ئێران بەرھەم دەھێنێت و چەندین خەڵاتی نیشتمانی و نێودەوڵەتیی بەدەستھێناوە. ھەروەھا بڕێکی زۆر لە سێلێستین لە باکووری ڕۆژئاوای دێلوڕان دۆزراوەتەوە. سێلێستین لە پیشەسازی کونکردنی بیرە نەوتەکاندا بەکاردێت.<ref>https://www.ilamcement.com/معرفی-شرکت/{{بەستەری مردوو|url=https://www.ilamcement.com/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%DA%A9%D8%AA/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> بەنرخترین کانزای پارێزگاکە بریتییە لە [[قیر]]. وەک جیلسۆنیت دەدۆزرێتەوە و پاکییەکەی زیاتر لە ٧٠٪. قیر لە ناوچەکانی [[ئەیوان]]، [[دێلوڕان]] و [[شارستان مەڵگشای|مەڵگشای]] دەبینرێت. پارێزگای ئیلام لە ڕووی بەرھەمھێنان و یەدەگی قیرەوە لە دووھەمین پارێزگای ئەو وڵاتەیە. [[ئەیوان]] خاوەنی زۆرترین یەدەگی قیر لە پارێزگاکەدا ھەیە و بە گەورەترین کانگای قیر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست دادەنرێت. یەدەگی [[قیر]]ی ئیلام بە ٤٦٥ ھەزار تۆن سەلمێنراوە و ئەگەری زۆرە تا ٩٠٠ ھەزار تۆن مەزەندە دەکرێت. لە ھەندێک شوێنی پارێزگاکەدا قیری شل دەڕژێتە سەر زەوی و کانی دروست دەکات. "بەھاری قیری دێلوڕان" شوێنەوارێکی سروشتی تۆمارکراوی نیشتمانییە لە [[ئێران]].<ref>https://www.iribnews.ir/fa/news/2300302/بزرگترین-معدن-قیر-طبیعی-خاورمیانھ-در-ایلام{{بەستەری مردوو|url=https://www.iribnews.ir/fa/news/2300302/%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86-%D9%82%DB%8C%D8%B1-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%88%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%BE-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>https://lastsecond.ir/blog/2146-tar-spiring-iran</ref> لە ناوچەی بەلووتستانی سەر بە زەرین ئاباد بەردی خوێ دۆزرایەوە. ھەروەھا دەمارەکانی خوێی شین لە نزیک دەشتەڵەک (میماک) و ماژین (دەڕەشار) ھەڵکەندراوە. بە لەبەرچاوگرتنی جیۆلۆجیای پارێزگاکە، دەتوانرێت بەردی بیناسازیش بە ڕێژەیەکی زۆر بدۆزرێتەوە؛ لە نزیک شاری [[ئیلام]] بەردی مەڕمەڕی سپی و ڕەش دۆزرایەوە. لە ساڵی ٢٠١٩دا نزیکەی ٢ ملیۆن و ٢٠٠ ھەزار تۆن کانزا ھەڵکەندراوە و یەدەگی ئیلام بە نزیکەی یەک ملیار تۆن مەزەندە دەکرێت.<ref>https://www.yjc.news/fa/news/7206797/استخراج-بیش-از-۲-میلیون-تن-مادھ-معدنی-در-استان-ایلام{{بەستەری مردوو|url=https://www.yjc.news/fa/news/7206797/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%DB%B2-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%AA%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%DA%BE-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == خوێندن == بەشی پەروەردەی پارێزگا، ھاوتەریب لەگەڵ وەزارەتی پەروەردە، سەرپەرشتی خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی لە پارێزگاکە دەکات. خوێندنی باڵا لەلایەن وەزارەتی زانست، توێژینەوە و تەکنەلۆجیا ([[ئێران]]) سەرپەرشتی دەکرێت. تا ساڵی ٢٠١٩، ١٧٧٨ قوتابخانە و ١١٢ ھەزار و ٥٠٣ خوێندکار و ٢٦ ھەزار و ٨٠٤ خوێندکاری خوێندنی باڵا ھەبووە. تا ساڵی ٢٠١٦ ڕێژەی خوێندەواری لە پارێزگای ئیلام بۆ پیاوان ٨٩٫١٪ و بۆ ژنان ٨٠٫٦٪ بووە.<ref>http://www.amarilam.ir/SalnamehAmari97.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608113009/http://www.amarilam.ir/SalnamehAmari97.aspx |date= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}</ref> پەیمانگاکانی خوێندنی باڵا لە پارێزگای ئیلام: * [[زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی ئیلام]]. *[[زانکۆی ئیلام]] * زانکۆی ئازادی ئیسلامی ئیلام * زانکۆی پەیام نووری ئیلام *زانکۆی فەرھەنگیانی ئیلام: **کەمپی شەھید مودەڕیس **کەمپی ئیمام جەعفەر سادق *زانکۆی تەکنیکی و پیشەیی ئیلام *زانکۆی زانست و تەکنەلۆجیای کارپێکراو - لقی پارێزگای ئیلام *دامەزراوەی باڵای پەروەردەی بەختار == تەندروستی == تا ساڵی ٢٠١٨، ئیلام یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەکانی ژمارەی پزیشکانی گشتی بە ژمارەی دانیشتووان لە وڵاتدا و لە پلەی دووەمدایە. لە پارێزگای ئیلام لە ھەر ١٠ ھەزار دانیشتووان ٣.٤٨ پزیشکی گشتی ھەیە کە تێکڕای ئەو وڵاتە ٢.٣٧ کەسە. ھەروەھا ئیلام زۆرترین ڕێژەی پزیشکی ددان لە وڵاتدا ھەیە.<ref>https://www.amar.org.ir/english/Iran-Statistical-Yearbook/Statistical-Yearbook-2017-2018</ref> [[پەڕگە:MDs Dist, Ilam.svg|thumb| دابەشکردنی پزیشکانی پزیشکی لە پارێزگای ئیلام]] سەرەڕای ئەوەی کە ئامارەکان بە شێوەیەکی ئەرێنی دەڕوانن کاتێک بەراورد دەکرێن لەگەڵ پارێزگاکانی دیکە، ئیمکاناتی پزیشکی و شارەزایی لە پارێزگای ئیلامدا بە شێوەیەکی نایەکسان دابەشکراون؛ ئیلامی پایتەخت وەک ناوەندی پزیشکی لە پارێزگاکەدا کاردەکات و زۆرینەی نەخۆشخانەکان و تاقیگەی پزیشکی و پسپۆڕانی: لە کۆی ١٢ نەخۆشخانەی پارێزگاکە، شەش نەخۆشخانە؛ لە کۆی ٦٠ تاقیگەی پزیشکی ٢٣ تاقیگە؛ ١٨ لە کۆی ١٩ دامەزراوەی ئەتۆمی پزیشکی؛ لە کۆی ١٨٩ پزیشکی پسپۆڕ ١٢٣ کەس؛ ھەموو دکتۆرای پۆست پسپۆڕ و پیشەیی؛ ١٣ لە کۆی ١٤ دەرمانناس؛ و، تاکە زانکۆی پزیشکی لە پارێزگاکە لە ئیلامن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Alsadat Haeri|یەکەم=Zohreh|ناونیشان=http://www.amarilam.ir/SalnamehAmari97.aspx|سەردێڕ=سالنامە آماری استان ایلام ۱۳۹۷|بڵاوکەرەوە=سازمان مدیریت و برنامەریزی استان ایلام|ساڵ=٢٠١٩|شوێن=Ilam, Iran|trans-title=Statistical Yearbook of Ilam Province, 1397|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200608113009/http://www.amarilam.ir/SalnamehAmari97.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دیارترین نەخۆشخانەکانی پارێزگاکە بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیمارستانھای استان ایلام|trans-title=Hospitals of Ilam province|ناونیشان=http://www.hospital-ir.com/OpenPage/59|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=hospital-ir.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220901082731/http://www.hospital-ir.com/OpenPage/59|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * نەخۆشخانەی ئیمام خومەینی * نەخۆشخانەی مستەفا خومەینی * نەخۆشخانەی ئایەتوڵڵا تاڵەغانی * نەخۆشخانەی ئەھلی کۆسار و بەشی منداڵبوون * نەخۆشخانەی ئەھلی غەیم و بەشی منداڵبوون == گواستنەوە == === فڕۆکەخانە === ئیلام بە بەراورد لەگەڵ باقی وڵات لە ڕووی گواستنەوەوە کەم گەشەسەندووە. [[فڕۆکەخانەی ئیلام]] تاکە فڕۆکەخانەی ئەو پارێزگایەیە. فڕۆکەخانەی ئیلام بە ٢٨٥٠ گەشت و ٢١٥ ھەزار و ٧٩٩ سەرنشین و نزیکەی ١٤١٦ تۆن (١٥٦١ تۆن کورت) لە پلەی ٢١ی وڵات و دووھەمین بۆ [[فڕۆکەخانەی کرماشان]] لە ناوچەی رۆژئاوا بووە. فڕۆکەخانەی ئیلام لە ساڵی ١٩٩٦ دروستکراوە و بەردەوام گەشتەکانی بۆ [[تاران]] و [[مەشھەد]] ھەیە. لە ساڵی ٢٠١٦ فڕۆکەخانەکە بەرزکرایەوە بۆ پلەی نێودەوڵەتی (فەزای ئاسمانی کۆنترۆڵکراو) و ھەفتانە خزمەتگوزاری بۆ [[نەجەف]] دەستی پێکرد.<ref>https://statistics.airport.ir/documents/25932413/55752286/Total.2019/16fa5304-0eb2-40b1-b8fc-942384c76098?version=1.0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016080658/https://statistics.airport.ir/documents/25932413/55752286/Total.2019/16fa5304-0eb2-40b1-b8fc-942384c76098?version=1.0 |date=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref><ref>https://ilam.airport.ir/5 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211207204329/https://ilam.airport.ir/5 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> === ڕێگا === تا ساڵی ٢٠١٩، تەنیا ١٧٩ کم (١١١ میل) ڕێگای خێرا لە پارێزگای ئیلام ھەیە: * [[پەڕگە:Iran First Level Road 17.png|33x33px]]ڕێگای ١٧: بەستنەوەی [[ئارووناوا]] بە [[مێھران]] لە ڕێگەی [[ئەیوان]] و [[ئیلام]]ەوە. * [[پەڕگە:Iran First Level Road 19.png|33x33px]] ڕێگای ١٩: بەستنەوەی [[ئارووناوا]] بە ڕێگای ٣٧ لە نزیک [[پاپێڵ]] لە لوڕستان کە بەشێکی بچووکی بە گەورەبوونی باکووری ڕۆژھەڵاتی پارێزگای ئیلامدا تێدەپەڕێت، کە [[شارستانی چەرداوڕ]]ە. * [[پەڕگە:Iran First Level Road 21.png|33x33px]] ڕێگای ٢١: بەستنەوەی [[ئیلام]] بە ڕێگای ١٩ لە پردی سیمارە و پاشان بە [[کرماشان]]. * [[پەڕگە:Iran First Level Road 64.png|33x33px]] ڕێگای ٦٤: بەستنەوەی شاری سنووری [[مێھران]] بە [[شارستانی دێلوڕان]] و بە ڕێگای ٣٧ لە نزیک [[ئەندیمشک]] لە [[پارێزگای خووزستان]]. تا ساڵی ٢٠١٩، دە تونێلی رێگاوبان لە پارێزگای ئیلام ھەبووە کە گرنگترینیان بریتین لە: * [[تونێلی قەڵاجە]]: {{Convert|2583|m|ft|abbr=on}} درێژ، بە ژێر چیای قەڵاجە و سنووری [[ئیلام]]–[[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] تێدەپەڕێت، بەشێک لە ڕێگای ١٧. کراوەتەوە لە ساڵی ٢٠١٩ * [[تونێلی ئازادی]]: {{Convert|1178|m|ft|abbr=on}} درێژ، نزیک شاری [[ئیلام]]، بەشێک لە ڕێگای ٢١؛ * [[تونێلی ڕەحی کەربەلا]]: لە قۆناغی دروستکردندایە، بەشێک لە ڕێگای ١٧. * [[تونێلی چیای کەبیر]]: {{Convert|6250|m|ft|abbr=on}} درێژە، بەمەش درێژترین تونێلی لەژێر دروستکردندایە لە ئێراندا. لە ژێر شاخی [[چیای کەبیر]] لە نزیک شارەکانی [[ئاودانان]] و [[دەڕەشار]] دەپەڕێتەوە.<ref>https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/07/07/2107606/تونل-قلاجھ-ایلام-15-مھر-زیر-بار-ترافیک-می-رود</ref> == وەرزش == === تۆپی پێ === تیمی تۆپی پێی ژنانی پالایەش گاس ئیلام تاکە ھەڵبژاردەیە لە پارێزگای ئیلام کە لە ئاستی پیشەگەردا کێبڕکێی دەکات، کە بریتییە لە خولی نایابی تۆپی پێی ژنانی ئێران کە بە خولی تۆپی پێی ژنانی کەوسەر ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Najafi|یەکەم=Reza|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=فوتبال ایلام با دستەجات آزاد تا کی؟/ مرگ فوتبال ایلام در دھەی 80|trans-title=Ilam's football with free divisions until when? / Death of Ilam's football in the 80's [Persian Calendar]|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/ilam-16187/فوتبال-ایلام-با-دستھ-جات-آزاد-تا-کی-مرگ-فوتبال-ایلام-در-دھھ-ی|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=ISNA|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=تیم فوتبال بانوان پالایش گاز ایلام تنھا نمایندە استان در لیگ برتر فوتبال است|trans-title=Palayesh Gas Ilam Women's Football Team is the only representative of the province in the Premier Football League|ناونیشان=https://www.jezman.ir/تیم-فوتبال-بانوان-پالایش-گاز-ایلام-تنھ/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Jezman News|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.jezman.ir/%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%86%DA%BE/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پالایش گاز ایلام|trans-title=Palayesh Gaz Ilam|ناونیشان=https://footballdokht.ir/team/6-PALAYESH-GAZ-ILAM-پالایش-گاز-ایلام.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Footballdokht|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://footballdokht.ir/team/6-PALAYESH-GAZ-ILAM-%D9%BE%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DA%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%85.html |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> === بەرزکردنەوەی قورسایی === یەکێک لە ناسراوترین کەسایەتییە وەرزشییەکانی پارێزگای ئیلام (موجتەبا مەلەکییە) کە دوو جار خاوەنی میدالیای زێڕ لە پاڵەوانێتی جیھانی بەرزکردنەوەی قورسایی لە ساڵانی ٢٠١٧ و ٢٠١٨ بووە، ھەروەھا خاوەنی زیاتر لە دە میدالیای زێڕی [[ئاسیا]] بووە. مەلەکی دووەم کەسە لە جیھاندا کە ٥٠٠ کیلۆگرام بە خاوی بە پێچەوە ھەڵتروشکانەوە لێداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://barbend.com/mojtaba-maleki-500kg-squat/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220901090134/https://barbend.com/mojtaba-maleki-500kg-squat/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>https://en.allpowerlifting.com/lifters/IRN/maleki-mojtaba-4197/</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[ئیلام]] * [[شارستانیەتی ئیلام]] * [[خوارین]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|جوگرافیا}} {{پارێزگای ئیلام}} {{پارێزگاکانی کوردستان}} {{پارێزگاکانی لوڕستان}} {{پارێزگاکانی ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Ilam Province}} [[پۆل:پارێزگای ئیلام]] [[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان|ئیلام]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئێران|ئیلام]] [[پۆل:پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 8zhi6bl6ul12t11eu1epx5srvgydwee 0 8570 1587170 1478640 2026-05-27T08:55:34Z 1silent scientist 51740 /* ناوی وڵات */ 1587170 wikitext text/x-wiki {{Coord|53|20|39|N|6|16|3|W|display=title}} {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = ئێرلەندا |ناو_فەرمی = Ireland |ناوی_باو = Ireland |ئاڵا_وێنە = Flag of Ireland.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Coat of arms of Ireland.svg |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی = [[پەڕگە:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]] |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە = EU-Ireland.svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[دلبن]] |latd=٥٣ |latm=٢٠٫٦٥ |latNS=N |longd=٦ |longm=١٦٫٠٥ |longEW=W |شار_گەورەترین = [[دبلن]] |زمانەکان_فەرمی = [[ئیرلەندی]]، [[ئینگلیزی]] |زمانەکان_ناوچەیی = |جۆری_زمانەکان = |زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان = |جۆری_دەسەڵات = [[کۆماری دەستووری]]، سیستەمی [[پەرلەمان]] |پلەی_سەرۆک١ = سەرۆک وڵات |ناوی_سەرۆک١ = مایکڵ ھیگنز |پلەی_سەرۆک٢ = |ناوی_سەرۆک٢ = |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = دانانی دەستووری ئیرلەندا |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ = ١٩٣٧ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |پلە_ڕووبەر = ١٢٠ |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ٧٠٢٧٣ |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = |سەرژمێریی_دانێشتوان = ٤٬٥٨١٬٢٦٩ |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = ٢٠١١ |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش = ٦٥٫٢ |پلە_چڕیی_دانیشتووان = ١٤٢ |دراو = € [[یۆرۆ]] |کۆدی_دراو = EUR |کاتی_ناوچەیی = کاتی ڕۆژاوای ئەورووپا (WET) |قەرەبووی_کات = +٠ |لای_لێخوڕین = چەپ |پاشگر_دۆمەین = .ie |کۆدی_تەلەفوون = لە ناوخۆی ئیرلەندا ٣٥٣ }} '''ئیرلەند''' یان '''ئیرلەندا''' یان '''ئایرلەند''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Ireland، ئایرلەند'' بە [[زمانی ئیری|ئیری]]: ''Éire، ئێرە'')، وڵاتێکە لە باکووری [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپا]] کە ٢٦ پارێزگا لە کۆی ٣٢ پارێزگای دوورگەی [[ئێرلەندا]] پێکدێت. [[دبلن]] پایتەخت و گەورەترین شارە، دەکەوێتە لای ڕۆژھەڵاتی دوورگەکە. نزیکەی ٤٠٪ لە پێنج ملیۆن دانیشتووانی وڵاتەکە لە ناوچەی دبلنی گەورە دەژین. ئەم وڵاتە خاوەن سەروەرە تاکە سنووری وشکانی خۆی لەگەڵ [[ئیرلەندی باکوور]] ھاوبەشە کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]، و بە پێچەوانەوە بە زەریای ئەتڵەسی و لە باشوورەوە دەریای سێلتیک و لە باشووری ڕۆژھەڵات کەناڵی سانت جۆرج و لە ڕۆژھەڵاتەوە دەریای ئێرلەندا دەورە دراوە. کۆمارێکی پەرلەمانی مەرکەزییە. دەستەی یاسادانان، ئۆیراتاس، پێکدێت لە ئەنجومەنی خوارەوە، دوویل ئێرن، [[ئەنجومەنی باڵا]]، سێیاناد ئێرن و سەرۆکێکی ھەڵبژێردراو و ئۆیاشتاران کە وەک سەرۆکێکی دەوڵەتیی تاڕادەیەکی زۆر شەرەفییانە خزمەت دەکات، بەڵام ھەندێک دەسەڵات و ئەرکی گرنگی ھەیە. [[سەرۆکی حکوومەت]] بریتییە لە تی چاک ([[سەرۆک وەزیران]]، بە واتای وشەیی 'سەرکردە'، نازناوێک کە بە زمانی [[ئینگلیزی]] بەکارناھێنرێت)، کە لەلایەن دێڵ ھەڵدەبژێردرێت و لەلایەن سەرۆکەوە دیاری دەکرێت؛ تیشیخیش لە بەرامبەردا باقی وەزیرەکانی حکوومەت دیاری دەکات.<ref>https://web.archive.org/web/20210126090913/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/pme/populationandmigrationestimatesapril2018/</ref><ref>L. Prakke؛ C. A. J. M. Kortmann؛ J. C. E. van den Brandhof (2004)، Constitutional Law of 15 EU Member States, Deventer: Kluwer، ص. 429، ISBN 9013012558، Since 1937 Ireland has been a parliamentary republic, in which ministers appointed by the president depend on the confidence of parliament</ref> دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا کە پلەی دۆمینیۆنی ھەبووە، لە ساڵی ١٩٢٢ دوای پەیمانی ئینگلیز و ئێرلەندا دامەزراوە. لە ساڵی ١٩٣٧ دەستوورێکی نوێ پەسەند کرا، کە تێیدا وڵاتەکە ناوی «ئیرلەندا» بوو و بە شێوەیەکی کاریگەر بوو بە کۆمارێک کە سەرۆکێکی ھەڵبژێردراو و ناجێبەجێکاری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٤٩ بە فەرمی وەک کۆماری ناسێندرا، ئەمەش دوای یاسای کۆماری ئێرلەندا ساڵی ١٩٤٨، ئێرلەندا لە کانوونی یەکەمی ١٩٥٥ بوو بە ئەندامی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، لە ساڵی ١٩٧٣ پەیوەندی بە کۆمەڵگە ئەورووپییەکانەوە کرد، کە پێش یەکێتیی ئەورووپا بوو، وڵاتەکە بۆ زۆربەی سەدەی بیستەم ھیچ پەیوەندییەکی فەرمی لەگەڵ ئێرلەندای باکوور نەبوو، بەڵام لە ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٩٠، حکوومەتی بەریتانیا و ئێرلەندا لەگەڵ لایەنەکانی ئێرلەندای باکوور کاریان کرد بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان. لە دوای واژووکردنی ڕێککەوتنی ھەینی مەزن لە ساڵی ١٩٩٨، حکوومەتی ئێرلەندا و کارگێڕی ئێرلەندای باکوور لە چوارچێوەی ئەنجومەنی وەزیرانی باکوور و باشوور کە بە ڕێککەوتننامەکە دامەزراوە، لە کۆمەڵێک بواردا ھاوکارییان کردووە.<ref>https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-07-13/-leprechaun-economics-earn-ireland-ridicule-443-million-bill</ref><ref>https://gabriel-zucman.eu/missingprofits/</ref><ref>https://www.irishtimes.com/business/economy/ireland-is-the-world-s-biggest-corporate-tax-haven-say-academics-1.3528401</ref><ref>https://www.independent.ie/business/irish/irish-shadow-banking-dwarfs-more-traditional-sectors/36673706.html</ref> یەکێک لە ناوەندە دارایییە گەورەکانی ئەورووپا لە دەوروبەری دبلندایە. ئێرلەندا لە ڕووی بەرھەمی ناوخۆیی سەرتاسەرییەوە لە ڕیزبەندی دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیھاندایە، ھەرچەندە ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو شێواندنانەی کە بەھۆی شێوازەکانی پێچەوانەکردنەوەی باج لەلایەن کۆمپانیا فرەنەتەوەیییە جیاوازەکانەوە کە لە ئێرلەندا کاردەکەن. لە ساڵی ٢٠١٧ەوە، بانکی ناوەندی ئێرلەندا داھاتی گشتی نیشتمانی ڕێکخراو (جی ئێن ئای)ی خستەڕوو، چونکە لادانە ستانداردەکە بە زۆر شێواوی ماددی دادەنرا بۆ پێوانەکردن یان نوێنەرایەتیکردنی ئابووری ئێرلەندا. دوای پەیوەست بوون بە [[یەکێتیی ئەورووپا]]، حکوومەتی وڵاتەکە کۆمەڵێک سیاسەتی ئابووری لیبڕاڵی دەرکرد کە لە ئەنجامدا گەشەی ئابووری لە نێوان ساڵانی ١٩٩٥ بۆ ٢٠٠٧ کە ئێستا بە قۆناغی پڵنگی سێلتیک ناسراوە، پێش ئەوەی دواتر لە کاتی پاشەکشەی گەورەدا پێچەوانە بێتەوە.<ref>https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm</ref> وەک وڵاتێکی پێشکەوتوو، ئێرلەندا لە زۆرێک لە پێوەرەکانی دەدای نیشتمانیدا ئاستێکی باشی ھەیە لەوانە چاودێری تەندروستی، ئازادی ئابووری و ئازادی قسەکردن. ئێرلەندا ئەندامی یەکێتیی ئەورووپایە، ئەندامی دامەزرێنەری ئەنجومەنی ئەورووپا و و ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابوورییە. حکوومەتی ئێرلەندا لە کەمێک پێش [[جەنگی جیھانیی دووەم]]ەوە سیاسەتی بێلایەنی سەربازی لە ڕێگەی نەبوونی یەکگرتوویییەوە پەیڕەو کردووە و ھەر بۆیەش وڵاتەکە ئەندامی [[ناتۆ]] نییە، ھەرچەندە ئەندامی توخمەکانی ھاوبەشی بۆ ئاشتی و پێسکۆیە.<ref>Oliver (2004), p. 178; Daly (2007), p. 80</ref> == ناوی وڵات == ئەم حکوومەتە لە ١٩٢١ تا ١٩٣٧ بە «حکوومەتی ئازادی ئیرلەند» (Irish free state) ناسراوە و لە ١٩٣٧ەوە تا ١٩٤٩ «ئێرە» (Éire) ناوی فەرمی بووە. لە [[١٩٤٩]]ەوە «کۆماری ئیرلەند» ناوی ڕەسمییە و بە ھێنانی وشەی کۆمار، لە [[باکووری ئیرلەند]] کە بەشێک لە خاکی [[شانشینی یەکگرتوو]]ە جیادەکرێتەوە. ھەندێ جار بە شێوەی نافەرمی «باشووری ئیرلەند» (Southern Ireland) ئەوترێت. لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] «ئیرلەند» و لە [[باشووری کوردستان]] «ئێرلەندا»ی پێ دەوترێت. == جوگرافیا == دەشتایییەکان لە ناوەڕاستی وڵاتدا زۆر دەبن، کە بە بەرزایییەکان دەورە دراون ھەرکاتێک بەرەو دەریا بڕۆین و ژمارەیەکی زۆر دەریاچە لە نێوانیاندایە. ڕووباری [[شانۆن]]، کە لە باکوورەوە بۆ باشوور بە وڵاتەکەدا تێپەڕ دەبێت، درێژترین ڕووباری وڵاتەکەیە، ھەروەھا دەریاچەی «لۆک نەی» (Lough Neagh) گەورەترین دەریاچەیە. زۆرێک لە پارێزراوە سروشتییەکان لە ئێرلەندا ھەن، و نیشانە جوگرافییە نایابەکان ھەن وەک [[کەنارە ھەڵدێرەکانی مۆھێر]] لەسەر زەریای ئەتڵەسی لە [[پارێزگای کلێر]]. ئێرلەندا لە بەشی باکووری ڕۆژاوای کیشوەری [[ئەورووپا]]دایە، لە باکووری [[زەریای ئەتڵەسی]]، و [[دەریای ئێرلەندا]] لە نێوان ئەو و بەریتانیادا جیای دەکاتەوە. === کەشوھەوا === [[پەڕگە:Éire_Köppen.png|وێنۆک|نەخشەی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|پۆلێنکردنی کوپێن]] بۆ کەشوھەوا لە کۆماری ئێرلەندا]] کەشوھەوای ئێرلەندا لە [[زستان]]دا ساردە و پلەکانی گەرما لە زۆر شوێنی وڵاتدا دەگەنە ئاستی بەستن، و لە ھاویندا مامناوەندە و نیمچە ڕۆژانە باران دەبارێت کە لە زۆربەی مانگەکانی ساڵدا دەبارێت. و کەشوھەوای ئێرلەندا تا ڕادەیەکی زۆر لەژێر کاریگەریی با ڕۆژاوایییەکانی زەریای ئەتڵەسیدایە، و باری کەشوھەوای ڕۆژانە لە ئێرلەندا یەکێکە لە گۆڕاوترین کەشوھەواکانی جیھان و لە ماوە جیاجیاکانی ساڵدا پێشبینیکردنی بارودۆخی قورسە. [[پەڕگە:Ireland.A2003004.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی مانگی دەستکرد]] [[پەڕگە:Topography Ireland.jpg|وێنۆک|نەخشەیەکی بەرز و نزمی]] === زەوی === خاکی کۆماری ئێرلەندا ٣/٤ی خاکی دوورگەی [[ئیرلەندا]] داگیر دەکات، و دیمەنە تەختەکەی زاڵە بەسەریدا، و بەرزایییەکان لە بەشی ڕۆژھەڵات و باشووری ئیرلەندا بڵاوبوونەتەوە، و زەوییەکان لە ھەردوو بەشی ناوەڕاست و ڕۆژاوا تەخت دەبن، و لە ناوچەی ناوەڕاستدا دەگاتە نزمترین ئاستی خۆی کە ھەندێک دەریاچەی لێ بڵاوبووەتەوە. == مێژوو == * ھەزاران ساڵ پێش ئێستا لە وڵاتی ئیرلەند چەندین میر و پاشا ھەبوون کە ھەمیشە ناکۆکی شەڕ لە نێوانیاندا ھەبووە. لە ساڵی (١١٧٠ز) پاشایەکی ئیرلەندی کە ناوی (دێرمۆت ماکموروە)ە، ژنی پاشایەکی تری ئەو وڵاتەی برد بە ناوی (ڕۆری ئۆکۆنەر)، پاشان (ڕۆری ئۆکۆنەر) داوای یارمەتی لە مەلیکی [[ئینگلتەرا]] (ھێنری ٢) کرد کە بێت بۆ ئیرلەند و یارمەتی بدات لە شەڕکردن دژی (دێرمۆت ماکموروە). پاشان پیاوانی مەلیکی [[ئینگلتەرا]] ھاتن بۆ ئیرلەند و دەستیان کرد بە شەڕکردن لەگەڵیدا بەڵام شکستیان ھێنا. (ھێنری ٢) کە مەلیکی [[ئینگلتەرا]] بوو خۆی بە مەلیکی ([[ئینگلتەرا]] و ئیرلەند) دەزانی؛ بەڵام ئیرلەندییەکان ئەمەیان پێخۆش نەبوو. * لە ساڵی (١٥٣٦ز) [[ئینگلتەرا]] وڵاتێکی گاور بوون بەڵام ئیرلەندییەکان [[کاسۆلیک]]ی بوون. بەلای ئینگلیزە گاورەکانەوە گرنترین کەس لە کەنیسەدا پاشا بووە لەلایان، بەڵام بە لای [[کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان]]ەوە گرنگترین کەسایەتی پاپا بووە لە ڕۆم. شەڕ و ناکۆکی لەسەر ئەمە زۆر بووە لە ئیرلەند و بە زۆریش ئینگلیزەکان دەیانبردەوە. پاشاکانی [[ئینگلتەرا]] خاکی زیاتریان لە [[کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان]] داگیر کرد و دایان بە [[ئینگلیز]]ە گاورەکان و سکۆتلەندییەکان. [[کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان]] زۆر توڕەبوون بەمە. چەندین جار ھەڵیان دەدا کە خاکەکانیان بگەڕێننەوە بەڵام شکستیان دەھێنا. لە ساڵی (١٦٩٠ز) پاشای [[ئینگلیز]] (ویلیام ئۆف ئۆرەنج ''William Of Orange'') دوو جەنگی گەورەی بردەوە ئەوانیش (جەنگی بۆین) و (جەنگی ئاوگریم). پاشان کاسۆلیکە ئیرلەندییەکان بۆ ماوەی (١٠٠) ساڵ جەنگی گەورەیان نەکردەوە. کێشەی ئێرلەندە ویستی خەڵکی ئێرلەندەیە لە جیابونەوەی بەریتانیا و بەرھەڵستی کردنی بەریتانیا بەو پێیەی کە ئێرلەندە بەشێکە لە دەوڵەتەکەی ھەر لەبەر ئەمە بوو کە ئێرلەندییەکان داوای سەربەخۆ بوونیان دەکرد. == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئیرلەند ٤٬٦٧٧٬٣٤٠ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٦ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٥٫٦ ساڵە. ھەروەھا ٦٣ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref>ە وڵاتی ئێرلەندا دانیشتووانێکی چڕی لە خۆ گرتوە کە زۆرینەیان (کاسۆلیک) مەزھەبن == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * http://en.wikipedia.org * FactFiles: IRELAND {{کۆلکە}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|یەکێتیی ئەورووپا|ئیرلەند|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Republic of Ireland}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] [[پۆل:کۆماری ئیرلەند]] 6crv8tyv6guh9o58as58mnkpog3ekaf 1587171 1587170 2026-05-27T09:00:15Z 1silent scientist 51740 /* دانیشتووان */ 1587171 wikitext text/x-wiki {{Coord|53|20|39|N|6|16|3|W|display=title}} {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = ئێرلەندا |ناو_فەرمی = Ireland |ناوی_باو = Ireland |ئاڵا_وێنە = Flag of Ireland.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Coat of arms of Ireland.svg |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی = [[پەڕگە:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]] |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە = EU-Ireland.svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[دلبن]] |latd=٥٣ |latm=٢٠٫٦٥ |latNS=N |longd=٦ |longm=١٦٫٠٥ |longEW=W |شار_گەورەترین = [[دبلن]] |زمانەکان_فەرمی = [[ئیرلەندی]]، [[ئینگلیزی]] |زمانەکان_ناوچەیی = |جۆری_زمانەکان = |زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان = |جۆری_دەسەڵات = [[کۆماری دەستووری]]، سیستەمی [[پەرلەمان]] |پلەی_سەرۆک١ = سەرۆک وڵات |ناوی_سەرۆک١ = مایکڵ ھیگنز |پلەی_سەرۆک٢ = |ناوی_سەرۆک٢ = |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = دانانی دەستووری ئیرلەندا |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ = ١٩٣٧ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |پلە_ڕووبەر = ١٢٠ |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ٧٠٢٧٣ |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = |سەرژمێریی_دانێشتوان = ٤٬٥٨١٬٢٦٩ |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = ٢٠١١ |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش = ٦٥٫٢ |پلە_چڕیی_دانیشتووان = ١٤٢ |دراو = € [[یۆرۆ]] |کۆدی_دراو = EUR |کاتی_ناوچەیی = کاتی ڕۆژاوای ئەورووپا (WET) |قەرەبووی_کات = +٠ |لای_لێخوڕین = چەپ |پاشگر_دۆمەین = .ie |کۆدی_تەلەفوون = لە ناوخۆی ئیرلەندا ٣٥٣ }} '''ئیرلەند''' یان '''ئیرلەندا''' یان '''ئایرلەند''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Ireland، ئایرلەند'' بە [[زمانی ئیری|ئیری]]: ''Éire، ئێرە'')، وڵاتێکە لە باکووری [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپا]] کە ٢٦ پارێزگا لە کۆی ٣٢ پارێزگای دوورگەی [[ئێرلەندا]] پێکدێت. [[دبلن]] پایتەخت و گەورەترین شارە، دەکەوێتە لای ڕۆژھەڵاتی دوورگەکە. نزیکەی ٤٠٪ لە پێنج ملیۆن دانیشتووانی وڵاتەکە لە ناوچەی دبلنی گەورە دەژین. ئەم وڵاتە خاوەن سەروەرە تاکە سنووری وشکانی خۆی لەگەڵ [[ئیرلەندی باکوور]] ھاوبەشە کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]، و بە پێچەوانەوە بە زەریای ئەتڵەسی و لە باشوورەوە دەریای سێلتیک و لە باشووری ڕۆژھەڵات کەناڵی سانت جۆرج و لە ڕۆژھەڵاتەوە دەریای ئێرلەندا دەورە دراوە. کۆمارێکی پەرلەمانی مەرکەزییە. دەستەی یاسادانان، ئۆیراتاس، پێکدێت لە ئەنجومەنی خوارەوە، دوویل ئێرن، [[ئەنجومەنی باڵا]]، سێیاناد ئێرن و سەرۆکێکی ھەڵبژێردراو و ئۆیاشتاران کە وەک سەرۆکێکی دەوڵەتیی تاڕادەیەکی زۆر شەرەفییانە خزمەت دەکات، بەڵام ھەندێک دەسەڵات و ئەرکی گرنگی ھەیە. [[سەرۆکی حکوومەت]] بریتییە لە تی چاک ([[سەرۆک وەزیران]]، بە واتای وشەیی 'سەرکردە'، نازناوێک کە بە زمانی [[ئینگلیزی]] بەکارناھێنرێت)، کە لەلایەن دێڵ ھەڵدەبژێردرێت و لەلایەن سەرۆکەوە دیاری دەکرێت؛ تیشیخیش لە بەرامبەردا باقی وەزیرەکانی حکوومەت دیاری دەکات.<ref>https://web.archive.org/web/20210126090913/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/pme/populationandmigrationestimatesapril2018/</ref><ref>L. Prakke؛ C. A. J. M. Kortmann؛ J. C. E. van den Brandhof (2004)، Constitutional Law of 15 EU Member States, Deventer: Kluwer، ص. 429، ISBN 9013012558، Since 1937 Ireland has been a parliamentary republic, in which ministers appointed by the president depend on the confidence of parliament</ref> دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا کە پلەی دۆمینیۆنی ھەبووە، لە ساڵی ١٩٢٢ دوای پەیمانی ئینگلیز و ئێرلەندا دامەزراوە. لە ساڵی ١٩٣٧ دەستوورێکی نوێ پەسەند کرا، کە تێیدا وڵاتەکە ناوی «ئیرلەندا» بوو و بە شێوەیەکی کاریگەر بوو بە کۆمارێک کە سەرۆکێکی ھەڵبژێردراو و ناجێبەجێکاری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٤٩ بە فەرمی وەک کۆماری ناسێندرا، ئەمەش دوای یاسای کۆماری ئێرلەندا ساڵی ١٩٤٨، ئێرلەندا لە کانوونی یەکەمی ١٩٥٥ بوو بە ئەندامی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، لە ساڵی ١٩٧٣ پەیوەندی بە کۆمەڵگە ئەورووپییەکانەوە کرد، کە پێش یەکێتیی ئەورووپا بوو، وڵاتەکە بۆ زۆربەی سەدەی بیستەم ھیچ پەیوەندییەکی فەرمی لەگەڵ ئێرلەندای باکوور نەبوو، بەڵام لە ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٩٠، حکوومەتی بەریتانیا و ئێرلەندا لەگەڵ لایەنەکانی ئێرلەندای باکوور کاریان کرد بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان. لە دوای واژووکردنی ڕێککەوتنی ھەینی مەزن لە ساڵی ١٩٩٨، حکوومەتی ئێرلەندا و کارگێڕی ئێرلەندای باکوور لە چوارچێوەی ئەنجومەنی وەزیرانی باکوور و باشوور کە بە ڕێککەوتننامەکە دامەزراوە، لە کۆمەڵێک بواردا ھاوکارییان کردووە.<ref>https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-07-13/-leprechaun-economics-earn-ireland-ridicule-443-million-bill</ref><ref>https://gabriel-zucman.eu/missingprofits/</ref><ref>https://www.irishtimes.com/business/economy/ireland-is-the-world-s-biggest-corporate-tax-haven-say-academics-1.3528401</ref><ref>https://www.independent.ie/business/irish/irish-shadow-banking-dwarfs-more-traditional-sectors/36673706.html</ref> یەکێک لە ناوەندە دارایییە گەورەکانی ئەورووپا لە دەوروبەری دبلندایە. ئێرلەندا لە ڕووی بەرھەمی ناوخۆیی سەرتاسەرییەوە لە ڕیزبەندی دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیھاندایە، ھەرچەندە ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو شێواندنانەی کە بەھۆی شێوازەکانی پێچەوانەکردنەوەی باج لەلایەن کۆمپانیا فرەنەتەوەیییە جیاوازەکانەوە کە لە ئێرلەندا کاردەکەن. لە ساڵی ٢٠١٧ەوە، بانکی ناوەندی ئێرلەندا داھاتی گشتی نیشتمانی ڕێکخراو (جی ئێن ئای)ی خستەڕوو، چونکە لادانە ستانداردەکە بە زۆر شێواوی ماددی دادەنرا بۆ پێوانەکردن یان نوێنەرایەتیکردنی ئابووری ئێرلەندا. دوای پەیوەست بوون بە [[یەکێتیی ئەورووپا]]، حکوومەتی وڵاتەکە کۆمەڵێک سیاسەتی ئابووری لیبڕاڵی دەرکرد کە لە ئەنجامدا گەشەی ئابووری لە نێوان ساڵانی ١٩٩٥ بۆ ٢٠٠٧ کە ئێستا بە قۆناغی پڵنگی سێلتیک ناسراوە، پێش ئەوەی دواتر لە کاتی پاشەکشەی گەورەدا پێچەوانە بێتەوە.<ref>https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm</ref> وەک وڵاتێکی پێشکەوتوو، ئێرلەندا لە زۆرێک لە پێوەرەکانی دەدای نیشتمانیدا ئاستێکی باشی ھەیە لەوانە چاودێری تەندروستی، ئازادی ئابووری و ئازادی قسەکردن. ئێرلەندا ئەندامی یەکێتیی ئەورووپایە، ئەندامی دامەزرێنەری ئەنجومەنی ئەورووپا و و ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابوورییە. حکوومەتی ئێرلەندا لە کەمێک پێش [[جەنگی جیھانیی دووەم]]ەوە سیاسەتی بێلایەنی سەربازی لە ڕێگەی نەبوونی یەکگرتوویییەوە پەیڕەو کردووە و ھەر بۆیەش وڵاتەکە ئەندامی [[ناتۆ]] نییە، ھەرچەندە ئەندامی توخمەکانی ھاوبەشی بۆ ئاشتی و پێسکۆیە.<ref>Oliver (2004), p. 178; Daly (2007), p. 80</ref> == ناوی وڵات == ئەم حکوومەتە لە ١٩٢١ تا ١٩٣٧ بە «حکوومەتی ئازادی ئیرلەند» (Irish free state) ناسراوە و لە ١٩٣٧ەوە تا ١٩٤٩ «ئێرە» (Éire) ناوی فەرمی بووە. لە [[١٩٤٩]]ەوە «کۆماری ئیرلەند» ناوی ڕەسمییە و بە ھێنانی وشەی کۆمار، لە [[باکووری ئیرلەند]] کە بەشێک لە خاکی [[شانشینی یەکگرتوو]]ە جیادەکرێتەوە. ھەندێ جار بە شێوەی نافەرمی «باشووری ئیرلەند» (Southern Ireland) ئەوترێت. لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] «ئیرلەند» و لە [[باشووری کوردستان]] «ئێرلەندا»ی پێ دەوترێت. == جوگرافیا == دەشتایییەکان لە ناوەڕاستی وڵاتدا زۆر دەبن، کە بە بەرزایییەکان دەورە دراون ھەرکاتێک بەرەو دەریا بڕۆین و ژمارەیەکی زۆر دەریاچە لە نێوانیاندایە. ڕووباری [[شانۆن]]، کە لە باکوورەوە بۆ باشوور بە وڵاتەکەدا تێپەڕ دەبێت، درێژترین ڕووباری وڵاتەکەیە، ھەروەھا دەریاچەی «لۆک نەی» (Lough Neagh) گەورەترین دەریاچەیە. زۆرێک لە پارێزراوە سروشتییەکان لە ئێرلەندا ھەن، و نیشانە جوگرافییە نایابەکان ھەن وەک [[کەنارە ھەڵدێرەکانی مۆھێر]] لەسەر زەریای ئەتڵەسی لە [[پارێزگای کلێر]]. ئێرلەندا لە بەشی باکووری ڕۆژاوای کیشوەری [[ئەورووپا]]دایە، لە باکووری [[زەریای ئەتڵەسی]]، و [[دەریای ئێرلەندا]] لە نێوان ئەو و بەریتانیادا جیای دەکاتەوە. === کەشوھەوا === [[پەڕگە:Éire_Köppen.png|وێنۆک|نەخشەی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|پۆلێنکردنی کوپێن]] بۆ کەشوھەوا لە کۆماری ئێرلەندا]] کەشوھەوای ئێرلەندا لە [[زستان]]دا ساردە و پلەکانی گەرما لە زۆر شوێنی وڵاتدا دەگەنە ئاستی بەستن، و لە ھاویندا مامناوەندە و نیمچە ڕۆژانە باران دەبارێت کە لە زۆربەی مانگەکانی ساڵدا دەبارێت. و کەشوھەوای ئێرلەندا تا ڕادەیەکی زۆر لەژێر کاریگەریی با ڕۆژاوایییەکانی زەریای ئەتڵەسیدایە، و باری کەشوھەوای ڕۆژانە لە ئێرلەندا یەکێکە لە گۆڕاوترین کەشوھەواکانی جیھان و لە ماوە جیاجیاکانی ساڵدا پێشبینیکردنی بارودۆخی قورسە. [[پەڕگە:Ireland.A2003004.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی مانگی دەستکرد]] [[پەڕگە:Topography Ireland.jpg|وێنۆک|نەخشەیەکی بەرز و نزمی]] === زەوی === خاکی کۆماری ئێرلەندا ٣/٤ی خاکی دوورگەی [[ئیرلەندا]] داگیر دەکات، و دیمەنە تەختەکەی زاڵە بەسەریدا، و بەرزایییەکان لە بەشی ڕۆژھەڵات و باشووری ئیرلەندا بڵاوبوونەتەوە، و زەوییەکان لە ھەردوو بەشی ناوەڕاست و ڕۆژاوا تەخت دەبن، و لە ناوچەی ناوەڕاستدا دەگاتە نزمترین ئاستی خۆی کە ھەندێک دەریاچەی لێ بڵاوبووەتەوە. == مێژوو == * ھەزاران ساڵ پێش ئێستا لە وڵاتی ئیرلەند چەندین میر و پاشا ھەبوون کە ھەمیشە ناکۆکی شەڕ لە نێوانیاندا ھەبووە. لە ساڵی (١١٧٠ز) پاشایەکی ئیرلەندی کە ناوی (دێرمۆت ماکموروە)ە، ژنی پاشایەکی تری ئەو وڵاتەی برد بە ناوی (ڕۆری ئۆکۆنەر)، پاشان (ڕۆری ئۆکۆنەر) داوای یارمەتی لە مەلیکی [[ئینگلتەرا]] (ھێنری ٢) کرد کە بێت بۆ ئیرلەند و یارمەتی بدات لە شەڕکردن دژی (دێرمۆت ماکموروە). پاشان پیاوانی مەلیکی [[ئینگلتەرا]] ھاتن بۆ ئیرلەند و دەستیان کرد بە شەڕکردن لەگەڵیدا بەڵام شکستیان ھێنا. (ھێنری ٢) کە مەلیکی [[ئینگلتەرا]] بوو خۆی بە مەلیکی ([[ئینگلتەرا]] و ئیرلەند) دەزانی؛ بەڵام ئیرلەندییەکان ئەمەیان پێخۆش نەبوو. * لە ساڵی (١٥٣٦ز) [[ئینگلتەرا]] وڵاتێکی گاور بوون بەڵام ئیرلەندییەکان [[کاسۆلیک]]ی بوون. بەلای ئینگلیزە گاورەکانەوە گرنترین کەس لە کەنیسەدا پاشا بووە لەلایان، بەڵام بە لای [[کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان]]ەوە گرنگترین کەسایەتی پاپا بووە لە ڕۆم. شەڕ و ناکۆکی لەسەر ئەمە زۆر بووە لە ئیرلەند و بە زۆریش ئینگلیزەکان دەیانبردەوە. پاشاکانی [[ئینگلتەرا]] خاکی زیاتریان لە [[کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان]] داگیر کرد و دایان بە [[ئینگلیز]]ە گاورەکان و سکۆتلەندییەکان. [[کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان]] زۆر توڕەبوون بەمە. چەندین جار ھەڵیان دەدا کە خاکەکانیان بگەڕێننەوە بەڵام شکستیان دەھێنا. لە ساڵی (١٦٩٠ز) پاشای [[ئینگلیز]] (ویلیام ئۆف ئۆرەنج ''William Of Orange'') دوو جەنگی گەورەی بردەوە ئەوانیش (جەنگی بۆین) و (جەنگی ئاوگریم). پاشان کاسۆلیکە ئیرلەندییەکان بۆ ماوەی (١٠٠) ساڵ جەنگی گەورەیان نەکردەوە. کێشەی ئێرلەندە ویستی خەڵکی ئێرلەندەیە لە جیابونەوەی بەریتانیا و بەرھەڵستی کردنی بەریتانیا بەو پێیەی کە ئێرلەندە بەشێکە لە دەوڵەتەکەی ھەر لەبەر ئەمە بوو کە ئێرلەندییەکان داوای سەربەخۆ بوونیان دەکرد. == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠٢٥]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئیرلەندا ٥،٣٠٨،٠٣٩ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٦٥ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٩ ساڵە. ھەروەھا ٦٢.٢٪ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>https://www.worldometers.info/world-population/ireland-population/</ref> وڵاتی ئێرلەندا دانیشتووانێکی لەخۆ گرتووە کە زۆرینەیان [[کاسۆلیک]] مەزھەبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * http://en.wikipedia.org * FactFiles: IRELAND {{کۆلکە}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|یەکێتیی ئەورووپا|ئیرلەند|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Republic of Ireland}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] [[پۆل:کۆماری ئیرلەند]] svycmqgwwx7ntqh2zswagye1cwd3u4x 1587172 1587171 2026-05-27T09:00:38Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1587172 wikitext text/x-wiki {{Coord|53|20|39|N|6|16|3|W|display=title}} {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = ئێرلەندا |ناو_فەرمی = Ireland |ناوی_باو = Ireland |ئاڵا_وێنە = Flag of Ireland.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Coat of arms of Ireland.svg |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی = [[پەڕگە:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]] |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە = EU-Ireland.svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[دلبن]] |latd=٥٣ |latm=٢٠٫٦٥ |latNS=N |longd=٦ |longm=١٦٫٠٥ |longEW=W |شار_گەورەترین = [[دبلن]] |زمانەکان_فەرمی = [[ئیرلەندی]]، [[ئینگلیزی]] |زمانەکان_ناوچەیی = |جۆری_زمانەکان = |زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان = |جۆری_دەسەڵات = [[کۆماری دەستووری]]، سیستەمی [[پەرلەمان]] |پلەی_سەرۆک١ = سەرۆک وڵات |ناوی_سەرۆک١ = مایکڵ ھیگنز |پلەی_سەرۆک٢ = |ناوی_سەرۆک٢ = |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = دانانی دەستووری ئیرلەندا |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ = ١٩٣٧ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |پلە_ڕووبەر = ١٢٠ |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ٧٠٢٧٣ |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان = |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان = |سەرژمێریی_دانێشتوان = ٤٬٥٨١٬٢٦٩ |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = ٢٠١١ |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش = ٦٥٫٢ |پلە_چڕیی_دانیشتووان = ١٤٢ |دراو = € [[یۆرۆ]] |کۆدی_دراو = EUR |کاتی_ناوچەیی = کاتی ڕۆژاوای ئەورووپا (WET) |قەرەبووی_کات = +٠ |لای_لێخوڕین = چەپ |پاشگر_دۆمەین = .ie |کۆدی_تەلەفوون = لە ناوخۆی ئیرلەندا ٣٥٣ }} '''ئیرلەند''' یان '''ئیرلەندا''' یان '''ئایرلەند''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Ireland، ئایرلەند'' بە [[زمانی ئیری|ئیری]]: ''Éire، ئێرە'')، وڵاتێکە لە باکووری [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپا]] کە ٢٦ پارێزگا لە کۆی ٣٢ پارێزگای دوورگەی [[ئێرلەندا]] پێکدێت. [[دبلن]] پایتەخت و گەورەترین شارە، دەکەوێتە لای ڕۆژھەڵاتی دوورگەکە. نزیکەی ٤٠٪ لە پێنج ملیۆن دانیشتووانی وڵاتەکە لە ناوچەی دبلنی گەورە دەژین. ئەم وڵاتە خاوەن سەروەرە تاکە سنووری وشکانی خۆی لەگەڵ [[ئیرلەندی باکوور]] ھاوبەشە کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]، و بە پێچەوانەوە بە زەریای ئەتڵەسی و لە باشوورەوە دەریای سێلتیک و لە باشووری ڕۆژھەڵات کەناڵی سانت جۆرج و لە ڕۆژھەڵاتەوە دەریای ئێرلەندا دەورە دراوە. کۆمارێکی پەرلەمانی مەرکەزییە. دەستەی یاسادانان، ئۆیراتاس، پێکدێت لە ئەنجومەنی خوارەوە، دوویل ئێرن، [[ئەنجومەنی باڵا]]، سێیاناد ئێرن و سەرۆکێکی ھەڵبژێردراو و ئۆیاشتاران کە وەک سەرۆکێکی دەوڵەتیی تاڕادەیەکی زۆر شەرەفییانە خزمەت دەکات، بەڵام ھەندێک دەسەڵات و ئەرکی گرنگی ھەیە. [[سەرۆکی حکوومەت]] بریتییە لە تی چاک ([[سەرۆک وەزیران]]، بە واتای وشەیی 'سەرکردە'، نازناوێک کە بە زمانی [[ئینگلیزی]] بەکارناھێنرێت)، کە لەلایەن دێڵ ھەڵدەبژێردرێت و لەلایەن سەرۆکەوە دیاری دەکرێت؛ تیشیخیش لە بەرامبەردا باقی وەزیرەکانی حکوومەت دیاری دەکات.<ref>https://web.archive.org/web/20210126090913/https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/pme/populationandmigrationestimatesapril2018/</ref><ref>L. Prakke؛ C. A. J. M. Kortmann؛ J. C. E. van den Brandhof (2004)، Constitutional Law of 15 EU Member States, Deventer: Kluwer، ص. 429، ISBN 9013012558، Since 1937 Ireland has been a parliamentary republic, in which ministers appointed by the president depend on the confidence of parliament</ref> دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا کە پلەی دۆمینیۆنی ھەبووە، لە ساڵی ١٩٢٢ دوای پەیمانی ئینگلیز و ئێرلەندا دامەزراوە. لە ساڵی ١٩٣٧ دەستوورێکی نوێ پەسەند کرا، کە تێیدا وڵاتەکە ناوی «ئیرلەندا» بوو و بە شێوەیەکی کاریگەر بوو بە کۆمارێک کە سەرۆکێکی ھەڵبژێردراو و ناجێبەجێکاری ھەبوو. لە ساڵی ١٩٤٩ بە فەرمی وەک کۆماری ناسێندرا، ئەمەش دوای یاسای کۆماری ئێرلەندا ساڵی ١٩٤٨، ئێرلەندا لە کانوونی یەکەمی ١٩٥٥ بوو بە ئەندامی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، لە ساڵی ١٩٧٣ پەیوەندی بە کۆمەڵگە ئەورووپییەکانەوە کرد، کە پێش یەکێتیی ئەورووپا بوو، وڵاتەکە بۆ زۆربەی سەدەی بیستەم ھیچ پەیوەندییەکی فەرمی لەگەڵ ئێرلەندای باکوور نەبوو، بەڵام لە ساڵانی ١٩٨٠ و ١٩٩٠، حکوومەتی بەریتانیا و ئێرلەندا لەگەڵ لایەنەکانی ئێرلەندای باکوور کاریان کرد بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان. لە دوای واژووکردنی ڕێککەوتنی ھەینی مەزن لە ساڵی ١٩٩٨، حکوومەتی ئێرلەندا و کارگێڕی ئێرلەندای باکوور لە چوارچێوەی ئەنجومەنی وەزیرانی باکوور و باشوور کە بە ڕێککەوتننامەکە دامەزراوە، لە کۆمەڵێک بواردا ھاوکارییان کردووە.<ref>https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-07-13/-leprechaun-economics-earn-ireland-ridicule-443-million-bill</ref><ref>https://gabriel-zucman.eu/missingprofits/</ref><ref>https://www.irishtimes.com/business/economy/ireland-is-the-world-s-biggest-corporate-tax-haven-say-academics-1.3528401</ref><ref>https://www.independent.ie/business/irish/irish-shadow-banking-dwarfs-more-traditional-sectors/36673706.html</ref> یەکێک لە ناوەندە دارایییە گەورەکانی ئەورووپا لە دەوروبەری دبلندایە. ئێرلەندا لە ڕووی بەرھەمی ناوخۆیی سەرتاسەرییەوە لە ڕیزبەندی دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیھاندایە، ھەرچەندە ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو شێواندنانەی کە بەھۆی شێوازەکانی پێچەوانەکردنەوەی باج لەلایەن کۆمپانیا فرەنەتەوەیییە جیاوازەکانەوە کە لە ئێرلەندا کاردەکەن. لە ساڵی ٢٠١٧ەوە، بانکی ناوەندی ئێرلەندا داھاتی گشتی نیشتمانی ڕێکخراو (جی ئێن ئای)ی خستەڕوو، چونکە لادانە ستانداردەکە بە زۆر شێواوی ماددی دادەنرا بۆ پێوانەکردن یان نوێنەرایەتیکردنی ئابووری ئێرلەندا. دوای پەیوەست بوون بە [[یەکێتیی ئەورووپا]]، حکوومەتی وڵاتەکە کۆمەڵێک سیاسەتی ئابووری لیبڕاڵی دەرکرد کە لە ئەنجامدا گەشەی ئابووری لە نێوان ساڵانی ١٩٩٥ بۆ ٢٠٠٧ کە ئێستا بە قۆناغی پڵنگی سێلتیک ناسراوە، پێش ئەوەی دواتر لە کاتی پاشەکشەی گەورەدا پێچەوانە بێتەوە.<ref>https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm</ref> وەک وڵاتێکی پێشکەوتوو، ئێرلەندا لە زۆرێک لە پێوەرەکانی دەدای نیشتمانیدا ئاستێکی باشی ھەیە لەوانە چاودێری تەندروستی، ئازادی ئابووری و ئازادی قسەکردن. ئێرلەندا ئەندامی یەکێتیی ئەورووپایە، ئەندامی دامەزرێنەری ئەنجومەنی ئەورووپا و و ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابوورییە. حکوومەتی ئێرلەندا لە کەمێک پێش [[جەنگی جیھانیی دووەم]]ەوە سیاسەتی بێلایەنی سەربازی لە ڕێگەی نەبوونی یەکگرتوویییەوە پەیڕەو کردووە و ھەر بۆیەش وڵاتەکە ئەندامی [[ناتۆ]] نییە، ھەرچەندە ئەندامی توخمەکانی ھاوبەشی بۆ ئاشتی و پێسکۆیە.<ref>Oliver (2004), p. 178; Daly (2007), p. 80</ref> == ناوی وڵات == ئەم حکوومەتە لە ١٩٢١ تا ١٩٣٧ بە «حکوومەتی ئازادی ئیرلەند» (Irish free state) ناسراوە و لە ١٩٣٧ەوە تا ١٩٤٩ «ئێرە» (Éire) ناوی فەرمی بووە. لە [[١٩٤٩]]ەوە «کۆماری ئیرلەند» ناوی ڕەسمییە و بە ھێنانی وشەی کۆمار، لە [[باکووری ئیرلەند]] کە بەشێک لە خاکی [[شانشینی یەکگرتوو]]ە جیادەکرێتەوە. ھەندێ جار بە شێوەی نافەرمی «باشووری ئیرلەند» (Southern Ireland) ئەوترێت. لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] «ئیرلەند» و لە [[باشووری کوردستان]] «ئێرلەندا»ی پێ دەوترێت. == جوگرافیا == دەشتایییەکان لە ناوەڕاستی وڵاتدا زۆر دەبن، کە بە بەرزایییەکان دەورە دراون ھەرکاتێک بەرەو دەریا بڕۆین و ژمارەیەکی زۆر دەریاچە لە نێوانیاندایە. ڕووباری [[شانۆن]]، کە لە باکوورەوە بۆ باشوور بە وڵاتەکەدا تێپەڕ دەبێت، درێژترین ڕووباری وڵاتەکەیە، ھەروەھا دەریاچەی «لۆک نەی» (Lough Neagh) گەورەترین دەریاچەیە. زۆرێک لە پارێزراوە سروشتییەکان لە ئێرلەندا ھەن، و نیشانە جوگرافییە نایابەکان ھەن وەک [[کەنارە ھەڵدێرەکانی مۆھێر]] لەسەر زەریای ئەتڵەسی لە [[پارێزگای کلێر]]. ئێرلەندا لە بەشی باکووری ڕۆژاوای کیشوەری [[ئەورووپا]]دایە، لە باکووری [[زەریای ئەتڵەسی]]، و [[دەریای ئێرلەندا]] لە نێوان ئەو و بەریتانیادا جیای دەکاتەوە. === کەشوھەوا === [[پەڕگە:Éire_Köppen.png|وێنۆک|نەخشەی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|پۆلێنکردنی کوپێن]] بۆ کەشوھەوا لە کۆماری ئێرلەندا]] کەشوھەوای ئێرلەندا لە [[زستان]]دا ساردە و پلەکانی گەرما لە زۆر شوێنی وڵاتدا دەگەنە ئاستی بەستن، و لە ھاویندا مامناوەندە و نیمچە ڕۆژانە باران دەبارێت کە لە زۆربەی مانگەکانی ساڵدا دەبارێت. و کەشوھەوای ئێرلەندا تا ڕادەیەکی زۆر لەژێر کاریگەریی با ڕۆژاوایییەکانی زەریای ئەتڵەسیدایە، و باری کەشوھەوای ڕۆژانە لە ئێرلەندا یەکێکە لە گۆڕاوترین کەشوھەواکانی جیھان و لە ماوە جیاجیاکانی ساڵدا پێشبینیکردنی بارودۆخی قورسە. [[پەڕگە:Ireland.A2003004.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی مانگی دەستکرد]] [[پەڕگە:Topography Ireland.jpg|وێنۆک|نەخشەیەکی بەرز و نزمی]] === زەوی === خاکی کۆماری ئێرلەندا ٣/٤ی خاکی دوورگەی [[ئیرلەندا]] داگیر دەکات، و دیمەنە تەختەکەی زاڵە بەسەریدا، و بەرزایییەکان لە بەشی ڕۆژھەڵات و باشووری ئیرلەندا بڵاوبوونەتەوە، و زەوییەکان لە ھەردوو بەشی ناوەڕاست و ڕۆژاوا تەخت دەبن، و لە ناوچەی ناوەڕاستدا دەگاتە نزمترین ئاستی خۆی کە ھەندێک دەریاچەی لێ بڵاوبووەتەوە. == مێژوو == * ھەزاران ساڵ پێش ئێستا لە وڵاتی ئیرلەند چەندین میر و پاشا ھەبوون کە ھەمیشە ناکۆکی شەڕ لە نێوانیاندا ھەبووە. لە ساڵی (١١٧٠ز) پاشایەکی ئیرلەندی کە ناوی (دێرمۆت ماکموروە)ە، ژنی پاشایەکی تری ئەو وڵاتەی برد بە ناوی (ڕۆری ئۆکۆنەر)، پاشان (ڕۆری ئۆکۆنەر) داوای یارمەتی لە مەلیکی [[ئینگلتەرا]] (ھێنری ٢) کرد کە بێت بۆ ئیرلەند و یارمەتی بدات لە شەڕکردن دژی (دێرمۆت ماکموروە). پاشان پیاوانی مەلیکی [[ئینگلتەرا]] ھاتن بۆ ئیرلەند و دەستیان کرد بە شەڕکردن لەگەڵیدا بەڵام شکستیان ھێنا. (ھێنری ٢) کە مەلیکی [[ئینگلتەرا]] بوو خۆی بە مەلیکی ([[ئینگلتەرا]] و ئیرلەند) دەزانی؛ بەڵام ئیرلەندییەکان ئەمەیان پێخۆش نەبوو. * لە ساڵی (١٥٣٦ز) [[ئینگلتەرا]] وڵاتێکی گاور بوون بەڵام ئیرلەندییەکان [[کاسۆلیک]]ی بوون. بەلای ئینگلیزە گاورەکانەوە گرنترین کەس لە کەنیسەدا پاشا بووە لەلایان، بەڵام بە لای [[کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان]]ەوە گرنگترین کەسایەتی پاپا بووە لە ڕۆم. شەڕ و ناکۆکی لەسەر ئەمە زۆر بووە لە ئیرلەند و بە زۆریش ئینگلیزەکان دەیانبردەوە. پاشاکانی [[ئینگلتەرا]] خاکی زیاتریان لە [[کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان]] داگیر کرد و دایان بە [[ئینگلیز]]ە گاورەکان و سکۆتلەندییەکان. [[کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان]] زۆر توڕەبوون بەمە. چەندین جار ھەڵیان دەدا کە خاکەکانیان بگەڕێننەوە بەڵام شکستیان دەھێنا. لە ساڵی (١٦٩٠ز) پاشای [[ئینگلیز]] (ویلیام ئۆف ئۆرەنج ''William Of Orange'') دوو جەنگی گەورەی بردەوە ئەوانیش (جەنگی بۆین) و (جەنگی ئاوگریم). پاشان کاسۆلیکە ئیرلەندییەکان بۆ ماوەی (١٠٠) ساڵ جەنگی گەورەیان نەکردەوە. کێشەی ئێرلەندە ویستی خەڵکی ئێرلەندەیە لە جیابونەوەی بەریتانیا و بەرھەڵستی کردنی بەریتانیا بەو پێیەی کە ئێرلەندە بەشێکە لە دەوڵەتەکەی ھەر لەبەر ئەمە بوو کە ئێرلەندییەکان داوای سەربەخۆ بوونیان دەکرد. == دانیشتووان == بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠٢٥]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئیرلەندا ٥،٣٠٨،٠٣٩ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٦٥ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٩ ساڵە. ھەروەھا ٦٢.٢٪ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.<ref>https://www.worldometers.info/world-population/ireland-population/</ref> وڵاتی ئێرلەندا دانیشتووانێکی لەخۆ گرتووە کە زۆرینەیان [[کاسۆلیک]] مەزھەبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{دەوڵەتانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|یەکێتیی ئەورووپا|ئیرلەند|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Republic of Ireland}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژاوا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٢]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٩]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] [[پۆل:کۆماری ئیرلەند]] t6u38lrsq2aprtr7q61rpyiswc9ypa8 0 10183 1587165 1166829 2026-05-27T07:29:19Z 1silent scientist 51740 1587165 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دبلن''' یان '''دوبلن''' یان '''دەبلن''' (بە [[زمانی ئیرلەندی|ئێرلەندی]]: Baile Átha Cliath)<ref>https://web.archive.org/web/20190107002646/https://www.logainm.ie/en/1375542</ref> پایتەخت و پڕ دانیشتووترین شاری [[ئێرلەندا]]یە. دبلن دەکەوێتە نزیک خاڵی ناوەڕاستی کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئێرلەندا، لە دەمی ڕووباری لیفی. ناوی [[ئینگلیزی]] شارەکە لە وشەی ئێرلەندی «Dubhlinn»ەوە وەرگیراوە کە بە واتای «دەریاچەی ڕەش» دێت.<ref>https://web.archive.org/web/20120331122723/http://www.geography.ie/geography/social/docs/dublin.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190503071705/https://everything2.com/title/primate+city</ref> لە بنەڕەتدا وەک شارۆچکەیەکی [[ڤایکینگەکان]] دامەزراوە، دواتر شارەکە گەشەی کردووە و بووەتە «شانشینی دبلن». دوای داگیرکردنی ئێرلەندا لەلایەن نۆرمانەکان بوو بە شارۆچکەی سەرەکی دوورگەکە. شارەکە لە [[سەدەی ١٧یەم|سەدەی حەڤدەھەم]]ەوە بە خێرایی فراوان بوو. بۆ ماوەیەکی کورت دووەم گەورەترین شاری [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]] بوو، ھەروەھا پێنجەم گەورەترین شاری ئەورووپا بوو. دبلن دوای یاساکانی یەکێتیی لە ساڵی ١٨٠٠دا چووە قۆناغێکی وەستانەوە، بەڵام سەرەڕای ئەوەش وەک پێشەنگی ناوەندی ئابووری [[دوورگەی ئیرلەند|دوورگەی ئێرلەندا]] مایەوە. دوای دابەشبوونی ئێرلەندا لە ساڵی ١٩٢٢، دبلن بوو بە پایتەختی کۆماری ئازادی ئێرلەندا، کە دواتر گۆڕدرا بۆ کۆماری ئێرلەندا. ==ڕەگناسی== ناوەکە «دەبڵن» لە [[ئیرلەندیی ناوەڕاست]]ی {{lang|mga|Du(i)blind}} (بە واتای «گۆمی ڕەش» دێت) وەرگیراوە،<ref name=":2">{{Cite web |title=Baile Átha Cliath/Dublin |url=https://www.logainm.ie/en/1375542/ |access-date=2024-06-15 |website=logainm.ie |language=en |archive-date=19 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119183101/https://www.logainm.ie/en/1375542/ |url-status=live }}</ref> لە {{lang|ghc|dubh}} {{IPA|mga|d̪ˠuβˠ|}} «ڕەش، تاریک» و {{lang|ghc|linn}} {{IPA|mga|l̠ʲin̠ʲ(dʲ)|}} «گۆم». ئەمە گۆڕدرا بۆ شێوەی [[ئیرلەندیی نوێی پێشوو]] {{lang|ghc|Du(i)bhlinn}}،<ref name=":2" /> کە بە «دویلین» {{IPA|ga|ˈd̪ˠiːlʲin̠ʲ|}} لە زاراوەی ناوخۆییدا گۆ دەکرا. ناوەکە ئاماژەیە بۆ گۆمێکی تاریکی ھەڵکشان و داکشان لە شوێنی باخچەکانی قەڵا لە پشتەوەی [[قەڵای دەبڵن]]، کە تێیدا [[ڕووباری پۆدڵ]] دەچووە ناو [[ڕووباری لیفی|لیفی]]. گۆکردنی ئیرلەندیی ناوەڕاست لە ناوەکانی شارەکە لە زمانەکانی تری وەک [[ئینگلیزیی کۆن]] «{{lang|ang|Difelin}}»، [[نۆرسیی کۆن]] «{{lang|non|Dyflin}}»، [[زمانی ئایسلەندی|ئایسلەندی]]ی نوێ «{{lang|is|Dyflinn}}» و [[زمانی مانکس|مانکس]]ی نوێ «{{lang|gv|Divlyn}}» و ھەروەھا [[زمانی وێڵزی|وێڵزی]] «{{lang|cy|Dulyn}}» و [[زمانی بریتۆنی|بریتۆنی]] «{{lang|br|Dulenn}}» پارێزراوە. شوێنەکانی تری ئیرلەندا ھەمان ناوی «Duibhlinn» ھەڵدەگرن، کە بە شێوەی جیاواز کراون بە ئینگلیزی وەک دیڤلین،<ref>{{cite web |url=http://www.logainm.ie/en/14364 |title=Placenames Database of Ireland: Duibhlinn/Devlin |access-date=13 September 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107003050/http://www.logainm.ie/en/14364%20 |url-status=live }}</ref> دیڤلین<ref>{{cite web |url=http://www.logainm.ie/en/13534 |title=Placenames Database of Ireland: Béal Duibhlinne/Ballydivlin |access-date=13 September 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107002937/http://www.logainm.ie/en/13534%20 |url-status=live }}</ref> و دیفلین.<ref>{{cite web |url=http://www.logainm.ie/en/16486 |title=Placenames Database of Ireland: Duibhlinn/Difflin |access-date=13 September 2013 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107003031/http://www.logainm.ie/en/16486%20 |url-status=live }}</ref> گۆڕانکارییەکانی سەر ناوەکە لە ناوچە گایلیک-ئاخێوەرە نەریتییەکانی [[ئیسکۆتلەندا]]شدا دەبینرێن، وەک {{lang|gd|An Linne Dhubh}} («گۆمی ڕەش»)، کە بەشێکە لە [[لۆک لینی]]. پێش نیشتەجێبوونی ڤایکینگەکان نیشتەجێبوونێکی کڵێسایی مەسیحی ھەبوو کە بە «Duibhlinn» دەناسرا، کە «Dyflin» ناوەکەی لێ وەرگرتووە.<ref name="Clarke44">{{Cite book|title=Medieval Dublin, the making of a metropolis|last=Clarke|first=Howard|publisher=Irish Academic Press|year=1995|isbn=978-0716524595|page=44}}</ref> لە سەرەتای سەدەکانی نۆیەم و دەیەمدا، دوو نیشتەجێبوون لەو شوێنەدا ھەبوون کە شاری مۆدێرنی لێیە. نیشتەجێبوونی ڤایکینگەکان لە دەوروبەری ٨٤١، «Dyflin»، و نیشتەجێبوونێکی گایلیکی، «Áth Cliath» («پەڵەی بەربەستەکان»)<ref>{{Cite book|title=The Palgrave Handbook of Literature and the City|last=Tambling|first=Jeremy|publisher=Palgrave Macmillan|year=2017|isbn=978-1137549105|page=98}}</ref> لە سەرەوەی ڕووبارەکە، لە [[پردی باوک ماتیۆ]]ی ئێستا، کە بە پردی دەبڵنیش ناسراوە، لە خوارەوەی [[شەقامی کڵێسا، دەبڵن|شەقامی کڵێسا]]. {{lang|ga|Baile Átha Cliath}}، بە واتای «شارۆچکەی پەڵەی بەربەستکراو» دێت، ناوی باوی شارەکەیە لە ئیرلەندیی نوێدا، کە زۆرجار لە کاتی قسەکردندا بۆ {{lang|ga|Bleá Cliath}} یان {{lang|ga|Blea Cliath}} کورت دەکرێتەوە.<ref>{{cite web| url=https://www.logainm.ie/ga/1375542| title=Dublin/Baile Átha Cliath – Placenames Database of Ireland| access-date=4 August 2022| quote=Baile Átha: almost invariably throughout Ireland is pronounced as if written Blah as B.A Claith - Blaclia; Blá Cliath; Baile Átha Cliath...a name shortened into Blea Cliath| archive-date=12 August 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20220812230317/https://www.logainm.ie/ga/1375542| url-status=live}}</ref> {{lang|ga|Áth Cliath}} ناوێکی شوێنە کە ئاماژەیە بۆ خاڵێکی پەڕینەوە لە ڕووباری لیفی لە نزیک پردی باوک ماتیۆ. «{{lang|ga|Baile Átha Cliath}}» دێرێکی مەسیحیی سەرەتایی بوو، پێدەچێت لە ناوچەی شەقامی ئۆنجێر بووبێت، کە ئێستا لەلایەن [[کڵێسای کارمێلایتی شەقامی وایتفرایر]]ەوە داگیر کراوە. ==مێژوو== مرۆڤەکان لە ناوچەی [[کەنداوی دەبڵن]]ەوە لە سەردەمانی پێش مێژووەوە نیشتەجێ بوون. داوی ماسی کە لە ھەڵکۆڵینەکاندا لە کاتی دروستکردنی [[ناوەندی کۆنفرانسەکانی دەبڵن]] دۆزراونەتەوە، ئاماژە بە نیشتەجێبوونی مرۆڤ دەکەن کە مێژووەکەی بۆ ٦,٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە. داوی زیاتر لە نزیک نیشتەجێبوونی کۆنی شاری دەبڵن لەسەر [[کەنارەکانی دەبڵن|کەنارەکانی باشوور]] لە نزیک [[دەروازەی سانت جەیمس]] دۆزرانەوە، کە ئاماژە بە چالاکیی مرۆیی [[مەسۆلیتیک]] دەکەن.<ref>{{cite web |last1=Ryan |first1=Danielle |title=Archaeologists find ancient fish trap at Dublin quays site |url=https://www.thejournal.ie/fish-basket-victoria-quay-diageo-site-997693-Jul2013/ |website=[[TheJournal.ie]] |date=19 July 2013 |access-date=9 December 2021 |language=en |archive-date=9 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209144402/https://www.thejournal.ie/fish-basket-victoria-quay-diageo-site-997693-Jul2013/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=2007:494 - Spencer Dock, North Wall Quay, Dublin, Dublin |url=https://excavations.ie/report/2007/Dublin/0017470/ |website=excavations.ie |date=16 July 2014 |access-date=9 December 2021 |archive-date=9 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209143857/https://excavations.ie/report/2007/Dublin/0017470/ |url-status=live }}</ref> [[نەخشەی ئیرلەندا لای پتۆلیمێوس]]، کە مێژووەکەی بۆ دەوروبەری ساڵی ١٤٠ی زایینی دەگەڕێتەوە، ڕەنگە زووترین ئاماژە بێت بۆ نیشتەجێبوونێک لە نزیک دەبڵن. [[پتۆلیمێوس]]، ئەستێرەناس و [[نەخشەکێش]]ی یۆنانی-ڕۆمانی، بە «ئیبلانا پۆلیس» (یۆنانیی کۆن: Ἔβλανα πόλις) ناوی بردووە.<ref name=Holder>{{cite book |last=Holder |first=Alfred |date=1896 |title=Alt-celtischer sprachschatz |url=https://books.google.com/books?id=QWg9AAAAYAAJ&pg=PA1393 |language=de |location=Leipzig |publisher=B. G. Teubner |at=col.1393 |access-date=7 November 2014 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107003125/https://books.google.com/books?id=QWg9AAAAYAAJ&pg=PA1393%20 |url-status=live }}</ref> [[پەڕگە:Dublin - Dublinia - 20190809102938.jpg|وێنۆک|پەیکەری [[ڤایکینگ]]ێک لەسەر [[کەشتیی درێژ]] لە دەبڵن]] [[پەڕگە:Dublin - Father Mathew Bridge - 110508 182542.jpg|وێنۆک|[[پردی باوک ماتیۆ]]، کە بە پردی دەبڵنیش دەناسرێت]] پێش نیشتەجێبوونی ڤایکینگەکان لە دەوروبەری ساڵی ٨٤١، نیشتەجێبوونێکی کڵێسایی مەسیحی ھەبوو کە بە «Duibhlinn» دەناسرا، کە «Dyflin» ناوەکەی لێ وەرگرتووە.<ref name="Clarke44"/> بەڵگەیەک کە ئاماژە بەوە دەکات ئەنگلۆ-ساکسۆنەکان پێش گەیشتنی ڤایکینگەکان لە ساڵی ٨٤١دا دەبڵنیان داگیر کردووە، لە ھەڵکۆڵینێکی شوێنەوارناسی لە [[تێمپڵ بار، دەبڵن|تێمپڵ بار]] دۆزراوەتەوە.<ref>{{Cite web |title=Pre-Viking dwelling found in Temple Bar |url=https://www.independent.ie/irish-news/pre-viking-dwelling-found-in-temp-bar-26161153.html |access-date=10 October 2022 |website=Irish Independent |date=26 February 1999 |language=en |archive-date=10 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221010142549/https://www.independent.ie/irish-news/pre-viking-dwelling-found-in-temple-bar-26161153.html |url-status=live }}</ref> حکوومەتی ئیرلەندا ساڵی ٩٨٨ی وەک ئەو ساڵە ناساند کە شارەکەی تێدا ئاوەدان کراوەتەوە و ئەم نیشتەجێبوونە یەکەمە دواتر دەبێتە شاری دەبڵن؛ دەبڵن لە ساڵی ١٩٨٨دا ئاھەنگی «فەرمی» ھەزارەیی خۆی گێڕا.<ref name="it1986">{{cite news |url=https://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2010/0108/1224261895496.html |title=From the Archives: 8 January 1986: 'Bogus' selection of the date to mark Dublin's millennium |last=McDonald |first=Frank |date=8 January 2010 |newspaper=[[The Irish Times]] |access-date=21 August 2019 |archive-date=20 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020142454/http://www.irishtimes.com/newspaper/opinion/2010/0108/1224261895496.html |url-status=live }}</ref> لە سەرەتای سەدەکانی نۆیەم و دەیەمدا، دوو نیشتەجێبوون دواتر بوونە دەبڵنی مۆدێرن. نیشتەجێبوونی سکاندیناڤی دواتر لە دەوری [[ڕووباری پۆدڵ]] چڕ بووەوە، کە لقێکی ڕووباری لیفییە لە ناوچەیەکدا کە ئێستا بە [[وود کەی]] ناسراوە. دەبڵن (The Dubhlinn) گۆمێک بوو لە نزمترین بەشی پۆدڵ، کە کەشتییەکان لێی لەنگەریان دەگرت. ئەم گۆمە لە کۆتاییدا لە سەرەتای سەدەی ھەژدەیەمدا بە تەواوی پڕکرایەوە، کاتێک شارەکە گەشەی کرد. دەبڵن لەو شوێنەدا بوو کە باخچەی قەڵاکە ئێستا لێی ھەڵکەوتووە، بەرامبەر [[پەرتووکخانەی چێستەر بیتی]] لە ناو [[قەڵای دەبڵن]]. «[[تایین بۆ کوایڵن|Táin Bó Cuailgne]]» («ھەڵکوتانە سەر مەڕوماڵاتی کوولی») ئاماژە بە «Dublind rissa ratter Áth Cliath» دەکات، کە واتای «دەبڵن، کە پێی دەوترێت ئات کڵیات» دێت. ===سەدەکانی ناوەڕاست=== لە ساڵی ٨٤١دا، [[ڤایکینگ]]ەکان بنکەیەکی قایمکراویان لە دەبڵن دامەزراند.<ref>{{cite book |last1=Roesdahl |first1=Else |title=The Vikings |date=2016 |publisher=Penguin Books |isbn=978-0-141-98476-6 |page=234 |edition=Third}}</ref> شارۆچکەکە گۆڕا بۆ ناوەندێکی بازرگانی گەورە لە سەردەمی [[ئۆلاف گوێتفریتسۆن]] لە ناوەڕاست تا کۆتایی سەدەی دەیەمدا<ref>{{Cite book |last=Winroth |first=Anders |url=https://books.google.com/books?id=E26YDwAAQBAJ |title=The Age of the Vikings |publisher=Princeton University Press |year=2016 |isbn=978-0-691-16929-3 |pages=54 |language=en |access-date=3 October 2022 |archive-date=26 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926092900/https://books.google.com/books?id=E26YDwAAQBAJ |url-status=live }}</ref> و سەرەڕای ھەندێک ھێرشی ئیرلەندییە ڕەسەنەکان، تا ڕادەیەکی زۆر لە ژێر کۆنترۆڵی ڤایکینگەکاندا مایەوە تا ئەو کاتەی [[داگیرکاریی نۆرمانەکان بۆ ئیرلەندا]] لە وێڵزەوە لە ساڵی ١١٦٩دا دەستی پێ کرد.<ref name="Davies">{{cite book |last=Davies |first=Norman |url=https://archive.org/details/isleshistory0000davi/page/1222/mode/2up |title=The Isles: a history |publisher=Macmillan |year=1999 |isbn=978-0-333-76370-4 |location=London |page=1222 |author-link=Norman Davies |url-access=registration}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.dublincity.ie/sites/default/files/2020-11/dublin-city-parks-strategy-2019-2022-part-1.pdf | publisher = Dublin City Council | work = Dublin City Parks Strategy 2019–2022 | title = Viking and Norman Dublin | accessdate = 12 May 2022 | archive-date = 27 June 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220627194343/https://www.dublincity.ie/sites/default/files/2020-11/dublin-city-parks-strategy-2019-2022-part-1.pdf | url-status = live }}</ref> ناوچەی دەوروبەری دەبڵن لە سەردەمی نۆرسەکاندا (بە نۆرسیی کۆن: Dyflinnar skíði) ناودەبرا.<ref>{{Cite journal |last=Church |first=Peter J. |date=2021 |title=Why Are There Very Few Scandinavian Place-names in Ireland? |url=https://www.ssns.org.uk/wp-content/uploads/2023/01/02_Church_2021_Vol_52_pp_22_37.pdf |journal=[[Scottish Society for Northern Studies|Northern Studies]] |volume=52 |pages=22–37 |archive-date=2 August 2024 |access-date=15 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240802090845/https://www.ssns.org.uk/wp-content/uploads/2023/01/02_Church_2021_Vol_52_pp_22_37.pdf |url-status=live }}</ref>{{Rp|page=24}} دوای مردنی [[مویرکێرتاچ ماک لۆکلان]] لە سەرەتای ساڵی ١١٦٦ بوو کە [[ڕوایدری ئوا کۆنکۆبایەر]]، [[پاشای کۆناخت]]، بەرەو دەبڵن بەڕێکەوت و بەبێ بەرھەڵستی وەک «پاشای ئیرلەندا» تاجی لەسەر نرا. بەپێی وتەی ھەندێک لە مێژوونووسان، بەشێک لە گەشەی ئابووری سەرەتای شارەکە لە ڕێگەی بازرگانی کۆیلەوە بووە.{{sfn|Dickson|2014|p=10}} [[کۆیلایەتی لە ئیرلەندا]] و دەبڵن لە سەدەکانی نۆیەم و دەیەمدا گەیشتە لووتکە.{{sfn|Holm|1989|p=x}} بەندکراوەکانی ھێرشەکانی کۆیلایەتی و ڕفاندنەکان، کە پیاوان و ژنان و منداڵانیان دەگرت، داھاتیان بۆ ھێرشبەرە گایلیکییەکانی دەریای ئیرلەندا و بۆ ڤایکینگەکان دەھێنا کە ئەم کارەیان دەستپێکردبوو.{{sfn|Holm|1989|loc=p. 335: "the very idea of the taking of prisoners of war spread to the Irish [from the Vikings] in the tenth century"}} قوربانییەکان لە [[وێڵز]]، ئینگلتەرا، نۆرماندی و شوێنەکانی ترەوە دەھاتن.{{sfn|Dickson|2014|p=10}} پاشای لینستەر، [[دیارمایت ماک مۆرچادا]]، دوای دەربەدەری لەلایەن ڕوایدری، داوای یارمەتی لە [[ڕیچارد دی کلێر، دووەم ئێرلی پێمبرۆک|سترۆنگبۆ]]، ئێرلی پێمبرۆک، کرد بۆ داگیرکردنی دەبڵن. دوای مردنی ماک مۆرچادا، سترۆنگبۆ دوای بەدەستھێنانی کۆنترۆڵی شارەکە، خۆی وەک پاشای لینستەر ڕای گەیاند. وەک وەڵامێک بۆ داگیرکارییە سەرکەوتووەکەی سترۆنگبۆ، [[ھێنریی دووەمی ئینگلتەرا]] سەروەریی کۆتایی خۆی دوپاتکردەوە بە ئەنجامدانی داگیرکارییەکی گەورەتر لە ساڵی ١١٧١ و خۆی وەک [[لۆردی ئیرلەندا]] ناساند.<ref name="Dublin.info">{{cite web|url=http://www.dublin.info/history|title=A Brief History of Dublin, Ireland|publisher=Dublin.info|access-date=19 August 2011|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107002945/http://www.dublin.info/history/|url-status=live}}</ref> لە دەوروبەری ئەم کاتەدا، «پارێزگای شاری دەبڵن» لەگەڵ ھەندێک ئازادیی تەنیشت شارەکە دامەزرا. ئەمە تا ساڵی ١٨٤٠ بەردەوام بوو کاتێک [[بارۆنی (ئیرلەندا)|بارۆنی]] شاری دەبڵن لە [[دەبڵن (بارۆنی)|بارۆنی دەبڵن]] جیاکرایەوە. لە ساڵی ٢٠٠١ەوە، ھەردوو بارۆنییەکە وەک «شاری دەبڵن» سەرلەنوێ ناونراونەتەوە. [[پەڕگە:The Dubhlinn Gardens Dublin Castle 01.JPG|وێنۆک|[[قەڵای دەبڵن]]، لەگەڵ تاوەرەکەی سەدەی سێزدەھەم، بنکەی قایمکراوی [[حوکمی بەریتانیا لە ئیرلەندا]] بوو تا ساڵی ١٩٢٢.]] [[قەڵای دەبڵن]]، کە بوو بە ناوەندی دەسەڵاتی ئەنگلۆ-نۆرمان لە ئیرلەندا، لە ساڵی ١٢٠٤دا وەک کارێکی بەرگری گەورە لەسەر فەرمانی پاشا [[جۆنی ئینگلتەرا]] دامەزرا.<ref>{{cite DNB|wstitle=Fitzhenry, Meiler}}</ref> دوای دەستنیشانکردنی یەکەم [[لۆرد شارەوانی دەبڵن]] لە ساڵی ١٢٢٩، شارەکە فراوانتر بوو و تا کۆتایی سەدەی سێزدەھەم ژمارەی دانیشتووانەکەی گەیشتە ٨,٠٠٠ کەس. دەبڵن وەک ناوەندێکی بازرگانی گەشەی کرد، سەرەڕای ھەوڵێکی پاشا [[ڕۆبەرت زە بروس]] لە ئیسکۆتلەندا بۆ دەستبەسەرداگرتنی شارەکە لە ساڵی ١٣١٧.<ref name="Dublin.info"/> لە ماوەی سەدەی چواردەھەمدا وەک شارۆچکەیەکی بچووکی شوورەداری سەدەکانی ناوەڕاست مایەوە و لە ژێر ھەڕەشەی بەردەوامی ھۆزە ڕەسەنەکانی دەوروبەریدا بوو. لە ساڵی ١٣٤٨دا، [[مردنی ڕەش]]، کە پەتاکە ئەورووپای وێران کردبوو، لە دەبڵن بڵاوبووەوە و لە ماوەی دەیەی دواتردا ھەزاران کەسی کوشت.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=R688at3KskQC&pg=PA49 The Story of Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801034214/https://books.google.com/books?id=R688at3KskQC&pg=PA49 |date=1 August 2020 }}''". Brian Igoe (2009). p.49.</ref><ref>"''[https://books.google.com/books?id=yw3HmjRvVQMC&pg=PA58 Black Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200730033404/https://books.google.com/books?id=yw3HmjRvVQMC&pg=PA58 |date=30 July 2020 }}''". Joseph Patrick Byrne (2004). p.58. {{ISBN|0-313-32492-1}}</ref> [[پەڕگە:Dublin in 1610 - reprint of 1896.jpg|وێنۆک|دەبڵن، ١٦١٠؛ نەخشەیەکی ئەو کاتە لەلایەن جۆن سپید (ساغکردنەوەی ١٨٩٦)]] دەبڵن دڵی ئەو ناوچەیە بوو کە بە [[زە پەیڵ (ئیرلەندا)|زە پەیڵ]] دەناسرێت، کە قاشێکی تەسک لە نیشتەجێبوونی ئینگلیزی بوو بەدرێژایی کەناراوەکانی ڕۆژھەڵات، لە ژێر کۆنترۆڵی [[تاجی ئینگلتەرا]]دا. [[داگیرکاریی تیۆدۆر بۆ ئیرلەندا]] لە سەدەی شانزدەھەمدا قۆناغێکی نوێی بۆ دەبڵن دەستپێکرد، کە تێیدا شارەکە وەک ناوەندی فەرمانڕەوایی کارگێڕی لە ئیرلەندا ناوبانگێکی نوێی بەدەستھێنا، کە کۆنترۆڵ و نیشتەجێبوونی ئینگلیزی زۆر فراوانتر ببوو. شاژن [[ئێلیزابێتی یەکەم]] بە مەبەستی کردنی دەبڵن بە شارێکی پرۆتێستانت، [[ترینیتی کۆلێجی دەبڵن|ترینیتی کۆلێج]]ی لە ساڵی ١٥٩٢ وەک زانکۆیەکی تەنیا پرۆتێستانت دامەزراند و فەرمانی دا کە کڵێسا گەورە کاتۆلیکەکانی [[کڵێسای جامعەی سانت پاتریک، دەبڵن|سانت پاتریک]] و [[کڵێسای جامعەی کریست چێرچ، دەبڵن|کریست چێرچ]] بگۆڕدرێن بۆ کڵێسای پرۆتێستانت. زووترین نەخشەی شاری دەبڵن بریتییە لە [[نەخشەی جۆن سپید بۆ دەبڵن (١٦١٠)]].{{sfn|Maxwell|1997|p=56-57}} شارەکە لە ساڵی ١٦٤٠دا ٢١,٠٠٠ کەس دانیشتووانەکەی بووە پێش ئەوەی پەتایەک لە ساڵی ١٦٤٩ تا ١٦٥١ نزیکەی نیوەی دانیشتووانەکەی لەناو ببات. بەڵام دوای ماوەیەکی کەم شارەکە دووبارە گەشەی کردەوە، بەھۆی بازرگانی خوری و کەتان لەگەڵ ئینگلتەرا، و تا ساڵی ١٧٠٠ ژمارەی دانیشتووانەکەی گەیشتە زیاتر لە ٥٠,٠٠٠ کەس.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=gI8MYY6ASdcC&pg=PA34 Dublin: a cultural history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200801035433/https://books.google.com/books?id=gI8MYY6ASdcC&pg=PA34 |date=1 August 2020 }}''". Siobhán Marie Kilfeather (2005). [[Oxford University Press US]]. pp. 34–35. {{ISBN|0-19-518201-4}}</ref> تا ساڵی ١٦٩٨ بەرھەمھێنانی خوری ١٢,٠٠٠ کەسی دامەزراندبوو.{{sfn|Maxwell|1997|p=252}} ===سەرەتای مۆدێرن=== [[پەڕگە:Henrietta Street, Dublin D1.jpg|وێنۆک|[[شەقامی ھێنریێتا، دەبڵن|شەقامی ھێنریێتا]]، کە لە دەیەی ١٧٢٠دا پەرەی پێدرا، زووترین [[دەبڵنی جۆرجی|شەقامی جۆرجییە]] لە دەبڵن.]] لەکاتێکدا شارەکە لە ماوەی سەدەی ھەژدەیەمدا بەردەوام بوو لە گەشەکردن، [[دەبڵنی جۆرجی]] بۆ ماوەیەکی کورت بوو بە دووەم گەورەترین شاری [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]] و پێنجەم گەورەترین شار لە ئەورووپادا، کە ژمارەی دانیشتووانەکەی لە ١٣٠,٠٠٠ کەس تێپەڕی. لە بەرامبەردا، ھەندێک شەقام و نەخشەی سەدەکانی ناوەڕاست (لەوانەش ناوچەکانی دەوروبەری [[تێمپڵ بار، دەبڵن|تێمپڵ بار]]، شەقامی ئۆنجێر، شەقامی کاپێڵ، و شەقامی تۆماس) کەمتر کەوتنە ژێر کاریگەری شەپۆلی بازسازیی جۆرجی، و زۆربەی نژیاروانی و نەخشەی دەبڵن مێژووەکەی بۆ ئەم قۆناغە دەگەڕێتەوە.<ref>{{Cite web |title=Dublin's Buildings |website=Dublin Civic Trust |url=http://www.dublincivictrust.ie/dublins-buildings |access-date=29 December 2021 |archive-date=29 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229213823/http://www.dublincivictrust.ie/dublins-buildings |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.architectural-review.com/buildings/dublin-renaissance | publisher = The Architectural Review | website = architectural-review.com | title = Dublin Renaissance | date = 1993 | quote = [while] the impossibly bureaucratic sounding Wide Streets Commissioners [..] cut broad, ersatz boulevard swathes through the dense urban grain to create Parliament Street, Dame Street and Westmoreland Street [..] The minor streets of Temple Bar, originally little more than mean alleyways, have evolved over time | access-date = 29 December 2021 | archive-date = 29 December 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211229223345/https://www.architectural-review.com/buildings/dublin-renaissance | url-status = live }}</ref>{{sfn|Maxwell|1997|p=220}} دەبڵن لە ماوەی سەدەی ھەژدەیەمدا بە شێوەیەکی دراماتیکتر گەشەی کرد، بە دروستکردنی زۆرێک لە ناوچە و باڵەخانە نوێیەکان، وەک [[مەیدانی مێریۆن]]، [[پەرلەمانی ئیرلەندا|باڵەخانەی پەرلەمان]]، و [[شارەوانی دەبڵن|بۆرسەی شاھانە]]. [[لێژنەی شەقامە پانەکان]] لە ساڵی ١٧٥٧ لەسەر داوای [[کۆمپانیای دەبڵن]] دامەزرا بۆ بەڕێوەبردنی ستانداردە نژیاروانییەکان لەسەر نەخشەی شەقامەکان، پردەکان، و باڵەخانەکان.{{sfn|Maxwell|1997|p=58-59}} لە ساڵی ١٧٥٩دا، [[کارگەی بیرەی گینس]] دامەزرا، و لە کۆتاییدا گەشەی کرد و بوو بە گەورەترین کارگەی بیرە لە جیھاندا و گەورەترین خاوەنکار لە دەبڵن.<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=b-tFDwAAQBAJ&q=guinness+%22largest+employer%22&pg=PT12 | publisher = Collins Press | title = Stones of Dublin | first = Lisa Marie |last = Griffith | date = 2014 | quote = ''[Guinness] was Dublin's largest brewery in 1810, Ireland's largest in 1833, and the largest in the world by 1914. Guinness was also the city's largest employer'' | isbn = 9781848898721 | access-date = 10 November 2020 | archive-date = 26 September 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230926092901/https://books.google.com/books?id=b-tFDwAAQBAJ&q=guinness+%22largest+employer%22&pg=PT12 | url-status = live }}</ref><ref>{{cite news | url = https://www.irishtimes.com/business/st-james-s-gate-a-brief-history-1.1308346 | newspaper = [[The Irish Times]] | title = St James's Gate: a brief history | date = 16 April 2004 | access-date = 17 June 2018 | quote = ''[in] 1886 Guinness [was] officially the biggest brewery in the world with an annual production of 1.2&nbsp;million barrels. [And, by] 1906 the workforce exceeds 3,200; some 10,000 are directly dependent on the brewery for their livelihood – one in thirty of Dublin's population'' | archive-date = 7 January 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190107002606/https://www.irishtimes.com/business/st-james-s-gate-a-brief-history-1.1308346%20 | url-status = live }}</ref> لە ماوەی ١٧٠٠ەکاندا، کەتان وەک خوری نەکەوتە ژێر ھەمان سنووردارکردنی بازرگانی لەگەڵ ئینگلتەرا، و بوو بە گرنگترین ھەناردەی ئیرلەندا. زیاتر لە ١.٥ ملیۆن یارد کەتان لە ساڵی ١٧١٠ لە ئیرلەندا ھەناردە کرا، کە لە ساڵی ١٧٧٩دا بۆ نزیکەی ١٩ ملیۆن یارد بەرزبووەوە.{{sfn|Maxwell|1997|p=256}} ===سەردەمی مۆدێرن و ھاوچەرخ=== [[پەڕگە:Island of Ireland location map City of Dublin.svg|وێنۆک|دوورگەی [[ئیرلەندا]]، کە شوێنی شاری دەبڵن نیشان دەدات]][[پەڕگە:01 General Post Office, Dublin.png|وێنۆک|نووسینگەی گشتی پۆست لە [[شەقامی ئۆکۆنێڵ]].]] دەبڵن لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا دوای [[یاساکانی یەکێتیی ١٨٠٠]] تووشی ماوەیەک لە دابەزینی ڕامیاری و ئابووری بوو، کە بەپێی ئەوە بنکەی حکوومەت گوازرایەوە بۆ [[پەرلەمانی شانشینی یەکگرتوو|پەرلەمانی وێستمینستەر]] لە لەندەن. شارەکە ھیچ ڕۆڵێکی سەرەکی لە [[شۆڕشی پیشەسازی]]دا نەگێڕا، بەڵام وەک ناوەندی کارگێڕی و ناوەندێکی گواستنەوە بۆ زۆربەی دوورگەکە مایەوە. ئیرلەندا ھیچ یەدەگێکی گرنگی خەڵووزی نەبوو، کە سووتەمەنی ئەو کاتە بوو، و دەبڵن ناوەندی کەشتیسازی نەبوو، کە بزوێنەری سەرەکی تری گەشەسەندنی پیشەسازی بوو لە بەریتانیا و ئیرلەندا.<ref name="Davies"/> [[بێڵفێست]] لەم ماوەیەدا خێراتر لە دەبڵن گەشەی کرد لەسەر تێکەڵەیەک لە بازرگانی نێونەتەوەیی، بەرھەمھێنانی قوماشی کەتان لەسەر بنەمای کارگە و کەشتیسازی.<ref name="Lyons">{{cite book | last = Lyons | first = F.S.L. | author-link = F. S. L. Lyons | title = Ireland since the famine | publisher = Collins / Fontana | year = 1973 | location = Suffolk | isbn = 978-0-00-633200-8 | page = [https://archive.org/details/irelandsincefami00lyon/page/880 880] | url-access = registration | url = https://archive.org/details/irelandsincefami00lyon/page/880 }}</ref> تا ساڵی ١٨١٤، ژمارەی دانیشتووانی دەبڵن ١٧٥,٣١٩ کەس بووە بەپێی یاسای دانیشتووان، ئەمەش ژمارەی دانیشتووانی دەبڵنی لە ھەر شارۆچکەیەکی ئینگلتەرا جگە لە لەندەن زیاتر کرد.{{sfn|Maxwell|1997|p=139}} ژمارەی دانیشتووان تا کاتی [[سەرژمێریی ١٨٤١ی ئیرلەندا]] گەیشتبووە ٢٣٣,١٥٩ کەس.<ref>{{cite book |title=The National Cyclopaedia of Useful Knowledge |date=1848 |publisher=Charles Knight |location=London |page=596|volume=V |edition=First}}</ref> [[پەڕگە:The shell of the G.P.O. on Sackville Street after the Easter Rising (6937669789).jpg|وێنۆک|زیانەکانی ناوەندی شاری دەبڵن دوای [[ڕاپەڕینی ئیستەر]]ی ١٩١٦ لەگەڵ وێرانەکانی نووسینگەی گشتی پۆست لە لای چەپ]] [[ڕاپەڕینی ئیستەر]]ی ١٩١٦، [[جەنگی سەربەخۆییی ئیرلەندا]]، و [[جەنگی ناوخۆییی ئیرلەندا]]ی دواتر بوونە ھۆی وێرانکارییەکی فیزیایی بەرچاو لە ناوەڕاستی دەبڵن. [[حکوومەتی دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندا]] ناوەندی شارەکەی دووبارە بونیاد نایەوە و پەرلەمانە نوێیەکەی، [[ئۆراکتاس]]، لە [[باڵەخانەی لینستەر]] جێگیر کرد. لە سەرەتای حوکمڕانی [[نۆرمانەکان]] لە سەدەی دوازدەھەمەوە، شارەکە وەک پایتەخت لە قەوارە جیاوازە زەویناسییەکاندا کاری کردووە: [[لۆردایەتی ئیرلەندا]] (١١٧١–١٥٤١)، [[شانشینی ئیرلەندا]] (١٥٤١–١٨٠٠)، وەک بەشێک لە [[شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندا]] (١٨٠١–١٩٢٢)، و [[کۆماری ئیرلەندا]] (١٩١٩–١٩٢٢). دوای [[دابەشکردنی ئیرلەندا]] لە ساڵی ١٩٢٢، بوو بە پایتەختی [[دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندا]] (١٩٢٢–١٩٣٧) و ئێستا پایتەختی ئیرلەندایە. یەکێک لە مۆنۆمێنتەکان بۆ یادکردنەوەی ئەو کاتە بریتییە لە [[باخچەی یادکردنەوە (دەبڵن)|باخچەی یادکردنەوە]]. دەبڵن ھەروەھا قوربانیی «[[کێشەکان (ئیرلەندای باکوور)|کێشەکان]]»ی ئیرلەندای باکوور بوو، ئەگەرچی لە ماوەی ئەم ململانێ ٣٠ ساڵەیەدا، توندوتیژی بە شێوەیەکی سەرەکی لە ناو ئیرلەندای باکووردا ڕوویدەدا. گرووپێکی نیمچە سەربازی لۆیاڵست، [[ھێزی خۆبەخشی ئۆڵستەر]]، لەو ماوەیەدا شارەکەی بۆردومان کرد – بە تایبەت لە کارەساتێکدا کە بە [[بۆردومانەکانی دەبڵن و مۆناخان]] ناسراوە و تێیدا ٣٤ کەس گیانیان لەدەستدا، بە شێوەیەکی سەرەکی لە ناوەندی دەبڵن. بەشێکی زۆری دەبڵنی جۆرجی لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا لە کاتی گەشەسەندنی باڵەخانەکانی نووسینگەدا ڕووخێنران یان بە شێوەیەکی بەرچاو سەرلەنوێ گەشەیان پێدرایەوە. دوای ئەم گەشەسەندنە، سستبوونی ئابووری ساڵانی ١٩٧٠ و ١٩٨٠ دروستکردنی باڵەخانەکانی خاو کردەوە. بە کۆی گشتی، ئەمە بووە ھۆی دابەزینێکی بەرچاو لە ژمارەی ئەو کەسانەی لە ناوەندی شاردا دەژین، و تا ساڵی ١٩٨٥ شارۆچکەکە نزیکەی ١٥٠ ئەکەر زەویی وێرانی ھەبوو کە بۆ گەشەپێدان دیاریکرابوون و ١٠ ملیۆن پێ چوارگۆشە شوێنی نووسینگە ھەبوو.<ref>{{Cite book|last=McDonald|first=Frank|title=The destruction of Dublin|date=1985|publisher=Gill and Macmillan|isbn=0-7171-1386-8|location=Dublin|pages=332|oclc=60079186}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٧ەوە، دیمەنی دەبڵن گۆڕانی بەسەردا ھاتووە. شارەکە لە پێشەنگی فراوانبوونی ئابووری ئیرلەندا بوو لە ماوەی [[پڵنگی سێلتیک]]دا، لەگەڵ گەشەپێدانی کەرتی تایبەت و دەوڵەت بۆ نیشتەجێبوون، گواستنەوە، و کار. دوای دابەزینی ئابووری لە کاتی سستبوونی گەورەدا، دەبڵن بوژاوەتەوە و تا ساڵی ٢٠١٧ نزیکەی دامەزراندنی تەواوەتی ھەیە،<ref name=":0">{{Cite news|url=https://issuu.com/256media/docs/dublineconomicmonitor_oct2017?e=16581915/54602478|title=Dublin Economic Monitor – October 2017|work=issuu|access-date=14 December 2017|archive-date=6 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206233041/http://issuu.com/256media/docs/dublineconomicmonitor_oct2017?e=16581915%2F54602478|url-status=live}}</ref> بەڵام کێشەیەکی بەرچاوی ھەیە لە دابینکردنی نیشتەجێبوون لەناو شارەکە و دەوروبەریدا.<ref>{{cite news | url = https://www.irishtimes.com/news/environment/construction-of-homes-in-dublin-city-halves-1.3737361 | title = Construction of homes in Dublin city halves | first = Olivia | last = Kelly | date = 19 December 2018 | newspaper = [[The Irish Times]] | quote = ''The number of homes under construction in Dublin city is down almost 50 per cent on last year, with a 20 per cent drop across the region as a whole, according to a new report from the Government's Dublin Housing Supply Task Force'' | access-date = 20 December 2018 | archive-date = 20 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181220035238/https://www.irishtimes.com/news/environment/construction-of-homes-in-dublin-city-halves-1.3737361 | url-status = live }}</ref> == بابەتی پەیوەندیدار == [[پایتەختی دەوڵەتانی جیھان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیرلەند|جوگرافیا}} {{پایتەختەکانی ئەورووپا‏}} {{پۆلی کۆمنز|Dublin}} [[پۆل:شارەکانی کۆماری ئیرلەند]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٩یەم]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ٨٤١]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] krvj7n3qh8ke1xrnae01mberq5edjtk 0 10541 1587068 1584456 2026-05-26T15:00:36Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1587068 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[قەزا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Arbil Districs.png | photo2a = Hawler Governorate.png | photo2b = Hewler governorate 2012.png | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا. | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٧٣٫٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣١٥،٢٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٠٧٫٥٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٢٧٣،١٨٦ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٤٢،٠٨٠ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەزای بنەسڵاوە''' یان '''قەزای دەشتی ھەولێر''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Bnaslawa District) یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * لە سەرەتای دروست بوونی ئەم قەزایەدا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر بوو تاوەکو ساڵی ٢٠٢٣ ناوەکەی گۆڕا بۆ قەزای بنەسڵاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی قەزای بنەسڵاوە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە. * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == '''قەزای بنەسڵاوە''' ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای پیرمام]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووبز]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بەحرکە]]، [[قەزای ھەولێر]] و [[قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077984#map=10/36.0920/44.1562 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی بنەسڵاوە بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە قەزای بنەسڵاوە، شارۆچکەی بنەسڵاوە ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٧٥،٢٩٨ْ [[خێزان]] و ٣١٥،٢٦٦ کەس، کە ١٥٨،٧٧٨ [[نێر]] و ١٥٦،٤٨٨ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتوکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == ئابووری == باری ئابووری لە ڕووی (مرۆیی سامانی ئاژەڵی - ڕووەکی بەروبوومی کشتوکاڵی سامانە سروشتیەکان):<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە| ناونیشان = https://www.erbil.gov.krd/app/node/390 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە ڕووی مرۆیی: لە ناوچەی دەشتی ھەولێر بەشی زۆری خەریکی کاری کشتوکاڵی و ئاژەڵدارین بەشێکی دیکەی کاری بازرگانی و بەشێکیش فەرمانبەرو موچە خۆرن. * سامانی ئاژەڵی : ** ژمارەی [[مەڕ]]: ٤٣،٧٤٣ ** ژمارەی [[بزن]]: ١٨،٧٨٨ ** ژمارەی [[مانگا|چێل]]: ٩٠٠ ** ژمارەی [[گۆلک]]: ١،٣٢٤ * بەرووبومی کشتوکاڵی: ** [[گەنم]] ** [[جۆ]] ** [[گەنمەشامی]] ** بەروبوومی سامانی ئاژەڵی. ** بەروبوومی میوە و سەوزەی جوتیاران. ** بەروبوومی [[ھەنگ]] * سامانە سروشتیەکان : ** کانگای چەوولم. == کارگێڕی == ئەم قەزایە لە چوار [[ناحیە]] و (٦١) [[گوند]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی دارەتوو]] * [[ناحیەی بێستانە]] === گوندەکان === ==== ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە ==== * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==== ناحیەی کەسنەزان ==== {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==== ناحیەی دارەتوو ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] {{Div col end}} ==== ناحیەی بێستانە ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[ئەزیانە]] * [[ئۆمەرەسۆر]] * [[بێستانەی بچووک]] * [[پەلکانە، بێستانە]] * [[پونگینە، بێستانە]] * [[چاڵەگردەڵە]] * [[حەسەن موتریب]] * [[خوڕخوڕ]] * [[دووشیوان، بێستانە]] * [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]] * [[ڕولکە]] * [[سەرمەزرا]] * [[سۆفی برایم]] * [[شاقازی]] * [[شیوەپیران]] * [[قەشقە]] * [[کانی بزرە]] * [[میرەکانی خدر]] * [[ھەیتە کوژە]] {{Div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پۆلی کۆمنز|Tel Keppe District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] g817pjxgtvk92gz804y4a0hnqwx381f 0 10544 1587069 1586975 2026-05-26T15:01:12Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1587069 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای کۆیە | ناوی_فەرمی = ''{{lang-ar| قضاء کویسنجق }}<br>{{lang-en| Koy Sinjaq District }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[قەزا]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی قەزای کۆیە{{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی قەزای کۆیە و قەزای تەقتەق | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=8 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای کۆیە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 36.08314| 44.63329 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩١٨]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = تارق حەیدەری | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٤٩٤٫٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٧١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٠،٤١٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = کۆیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) و [[زمانی سوریانی|سوریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) و [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} [[پەڕگە:Koye.JPG|thumb|وێنەی شاری کۆیە]] '''قەزای کۆیە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: قضاء کویسنجق، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Koya District) یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[کۆیە]]یە. لە دوو نەتەوەی [[کورد]] و [[ئاشوورییەکان|کلدان]] پێکھاتووە. قەزایەی کۆیە خاوەن پێگەیەکی جیۆگرافی گرنگە لەسەر ئاستی [[عیراق]] و [[کوردستان]]دا. بە دوو چیای خنجیلانە دەورەدراوە. ئەوانیش چیای «[[باواجی]]» کە بەرزیەکەی ١٢٦٠م و چیای «[[ھەیبەت سوڵتان]]» کە بەرزیەکەی ١٠٩٢م لە ڕووی [[ئاستی دەریا]]وە دەبێت. دەگوترێت کە مێژووی دروستبوونی شاری کۆیە، دەگەڕێتەوە بۆ گوندی [[ئاسکی کۆیە]] و پێی گوتراوە ئەسکی کۆ (بە [[تورکی]] بە واتای کۆنەگوند دێت)، بەڵام دواتر خەڵکەکە ڕوویان لە [[حەمامۆک]] کردووە کە خاوەنی سەرچاوەی ئاوی زۆرە و بەو ناوچەیش گوتراوە کاولە کۆ. دواتریش لە شوێنی ئێستای کۆیە جێگیربوون ودەوڵەتی عوسمانی لێ پاش نەمانی میرنشینی [[میرنشینی بابان|بابان]] و [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ئیدارەیەکی فەرمی لێ دامەزراندووە و ناوی ناوە (کۆی سنجاق) [[سنجاق]]یش یەکەیەکی ئیداری بوو لە [[دەوڵەتی عوسمانی]]. کۆیە زیاتر لە ٨٠ شوێنەواری ھەیە لەوانە: خرابە، کلێسە، قەڵای شیلە، ئەسکی کۆیە، گوبتەپە، سکتای قەیسەری، باواجی، سماقۆڵی میرسەید، چنارۆک و حەمامۆک. بۆیەکەمین جاریش بە فەرمی لە ساڵی ١٨٨٥ قوتابخانە لەو شارەدا دامەزراوە. لەساڵی ١٩١٨ کۆیە کراوە بە [[قەزا]]. لەساڵی ١٩٨٨ لەژێر وەک کاردانەوەیەک دژی بزاڤی بڵاوی [[پێشمەرگە]]، [[حکوومەتی عێراق]] کۆیەی لە قەزا بچوککردووەتەوە و کردی بە [[ناحیە]]، بەڵام دوای ساڵی ١٩٩١ جارێکی تر [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆیەی کردەوە بە قەزا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی قەزای کۆیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە، کە شاری [[کۆیە]]یە، خەڵکی [[کوردستان]] و شارەکە پێی دەڵێن [[کۆیە]]، بەڵام ھەر لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سەردەمی عوسمانییەوە]] لە یەکە کارگێڕییەکاندا و لە حکومەتی عێراقیشدا بە (کویسنجق) ناوی ھاتووە. ئەم بۆچوونانەی خوارەوە سەبارەت بە ناوی کۆیە ھاتووە: * سەبارەت بە بنەچەی ناوی کۆیە لێکدانەوە و دەرەنجامی زۆر ھەیە. پرۆفیسۆر تاھر ئەحمەد حەوێزی چەندین بۆچوونی سەبارەت بە وەرگرتنی ئەو ناوە خستوەتەڕوو، گرنگترینیان بریتین لە: ** ناو لە سەردەمی فەتحەکانی ئیسلامیدا (کۆھسار) بووە، واتە (ناوچەی شاخاوی). ** دەوترێت ناوەکە لە بنەڕەتدا کۆسار(کوثار) بووە، بەڵام دوای فەتحە ئیسلامییەکان بووە بە (کۆیسەنجاک)، وەک چۆن موسڵمانان و عوسمانییەکان (ئالا تەلە واتە سەنجاک)یان بەرزکردۆتەوە، واتە ئاڵای بەرزی پێغەمبەر، لەسەر ئەو قەڵا کۆنەی کە بە قەڵای (قۆچ پاشا) بە ناوبانگ بووە. ** دەوترێت کۆی سەنجاک ناوی (کۆی سان) و (کۆی سان لەگەڵ کۆسرەت) بووە، کە شاخێکە لە دەڤەری [[ناحیەی خەلەکان|خەلەکان]] و [[ناحیەی خدران|خدران]]، برا بوون. (سان) کورتکراوەی ناوی (سوڵتان)ە، بەو پێیەی تا ئێستا نازناوی (سان) لە ناوچەی ([[ھەورامان]])دا باوە کە دەدرێت بە سەرۆک ھۆزەکان. مانای گشتی شاخی تایبەت سوڵتانە. ** ھەندێک خێڵ ھەبوون بە ناوی (مامەکویە) و (کۆی) کە لە (جەبەل سەماق) لەلای ڕۆژاوای [[حەلەب]] نیشتەجێ بوون و لە دوای ساڵی (٥٥٠)کۆچی، کۆچیان کردووە بۆ ناوچەی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] لە سەردەمی حاکمەکەیدا (ھەزار ئەسپ). پاشان، پرۆفیسۆر حەویزی دەپرسێت: ئایا ناکرێت پەیوەندییەک ھەبێت لەنێوان ئەو دوو ناوەی باسکراوە و (کۆی) و (ئاکۆ) کە دەکەونە [[قەزای ڕانیە|دەڤەری ڕانیە]]؟ ** پرۆفیسۆر حەویزی بۆچوونی مێژوونووسی گەورەی کورد، خوالێخۆشبوو [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] ھێنایەوە، کە لە دوای حوکمڕانی (مەئمون بەگ) کە یەکێک بوو لە شازادەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]]، مامی (سەرخات بەگ)، ناوچەکانی ڕێکخستەوە وەک (لۆی، مەسیلە، مەھرەدان، تانورا، کولوس و نەشکاس) تا خوسلە دەگرێتەوە. خوالێخۆشبوو ئەمین زەکی دەڵێت کە (لۆی) بریتییە لە (نوێ)، و ئەمە ناوچەی ئێستای کۆیسانجاکە. بۆیە دوور نییە کە (لۆی) (کۆی)بێت. ** سەنجاق وشەیەکی تورکییە بە واتای ([[ئاڵا]])دێت، وەک لە کتێبی چوار سەدەی مێژووی مۆدێرندا ئاماژەی پێکراوە، ناوچەیەکە کە (سەنجاک بەکی) لە پێگەی یەکەیەکی فیۆداڵیدا حوکمڕانی دەکات، دواتر بە مانای یەکەیەکی ئیداریی سەر بە [[ئەیالەت]]ەکان دێت و لەلایەن [[موتەسەڕیف]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرێت. ** ھەندێک دەڵێن (کۆی) بە تورکی بە واتای ([[گوند]]) و کویسانجاق بە واتای (گوندی مەعریفە). پڕۆفیسۆر حەوێزی دەفەرموێت: ئەگەر وابێت، ئەوا دەبێ کویسەنجاق پێشتر ناوێکی تری ھەبووبێت، بەڵگەکانیشی بۆ ئەوە ئەوەیە کە دەوترێت (کۆی تۆپزاوا)، واتە گوندی (تۆپزاوا)، و (کوی شیلە- گوندی شیلام)، و نەگوتراوە (کۆی کوڵە). ** ھەندێک لە نووسەرانی عەرەب ناوەکەیان بە (القی) لە جیاتی (کۆی) تۆمار کردووە. ** (کۆ) وشەیەکە بە واتای (کۆکردنەوە یا سەرجەم) لە [[پارێزگای سلێمانی|دەڤەری سلێمانی]] کۆبوونەوە و (کۆ) لە دەڤەری سلێمانیشدا بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە ئەستێرەی سورەیا، کە ئەو ئەستێرەیە کە بە دەرکەوتنی کاتەکەی دەناسرێت، بەتایبەتی لە [[لادێ]]کاندا. لەم پەیوەندییەدا [[مەسعوود محەممەد|پرۆفیسۆر مەسعوود محەممەد]] باس لەوە دەکات کە لێکدانەوە کۆنەکەی وشەی (کۆ)، وەک باوەڕی باو، ئەوەیە کە ئەو کەسەی لە یەکێک لە لوتکەکانی چیای ھەیبەت سوڵتانەوە دەڕوانێت بەرەو بەشەکانی شارەکە لە ڕابردوودا بە شێوەیەکی گرووپی لە دوورەوە دەیبینی، واتە لە شێوەی گرووپی (سورەیا)، کە بە زمانی کوردی بە واتای (کۆ) دێت. * [[مەسعوود محەممەد|پرۆفیسۆر مەسعوود محەممەد]] لێرەدا دەشڵێت، وشەی (سەنجاق) پێش سەردەمی عوسمانییە، وەک بەڵگە کتێبی (الآزکار)ی ئیمامی نەوەوی دەھێنێتەوە کە ٦١٦ ساڵ لەمەوبەر لەلایەن پیاوێکەوە کۆپی کراوە بە ناوی (خدری کوڕی عومەر الکویسەنجاکلی)، کە لە کۆتایی کتێبەکەدا ناوی ھاتووە. پرۆفیسۆر مەسعوود ئەگەری ئەوە بەدوور ناگرێتەوە کە ناوی کویسانجاق دوای ھێرشەکانی ھولاگو یان تەیمور بەو شارە درابێت، بەو پێیەی ئەو زاراوەیەی لەو کاتەدا بەکاردەھێنرا تورکی بووە. دەشڵێت کویسنجەق دەکەوێتە سەر ڕێگای کاروانەکان کە لە [[حەلەب]] و باکووری [[سووریا]]وە دێت و بەرەو باکووری [[ئێران]] دەڕوات. ئەو پێی وایە، لە ھەر حاڵەتێکدا، مێژووی دامەزراندنی شاری کویسنجەق دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ١٣٠٠ساڵ بۆ ١٤٠٠ ساڵ لەمەوبەر. * پرۆفیسۆر غالب تاڵەبانی دەفەرموێت: بنەچەی کویسنجەق (کۆی - سان - جا) واتە چیای کورسی سوڵتان. لێکدانەوەکەی ئەوەیە کە (کۆی-کۆ-کێو) بە واتای شاخ دێت، و بە تایبەتی شاخی شکۆمەندی سوڵتان کە دەکەوێتە نزیک کۆیەوە، کە [[قەزای ڕانیە]] لە [[قەزای کۆیە]] جیادەکاتەوە. * سەبارەت بە (سان)، کورتکراوەی وشەی (سوڵتان)ە، ئەمەش بەڵگەی ئەوەیە کە تا ئەمڕۆ لە شێوەزاری ھەورامیدا دەبینرێت، کە لە جیاتی جەعفەر سوڵتان دەڵێن جەعفەرسان، کە یەکێکە لە سەرکردەی ھۆزەکانی ھەورامی. ھەروەھا وشەی (جا یان جێگا) بە مانای شوێن یان بارەگا ڕوون دەکاتەوە، بۆیە ڕەتیدەکاتەوە کە بنەچەی کۆیسنجق (کۆی-سنجق) بێت. * لە کۆتاییدا [[شاکر فەتاح|پرۆفیسۆر شاکر فەتاح]] دەڵێت: خەڵکی شاری کۆیسنجق و دەوروبەری شارەکە ناودەبەن بە (کۆیە)، شاعیری ناودار [[حاجی قادری کۆیی]] لە یەکێک لە بەیتەکانیدا ناوی دەبات (شارەکەی کۆ). دوای دروستبوونی موتەسەرریفەت لە سەردەمی عوسمانییەکان، ناویان لێنا کۆی سنجاق واتە موتەسەرریفەتی (کۆ). دەڵێت: ڕەنگە ئەو بەروبوومە کشتوکاڵییەکان لە سەردەمێکدا لەوێ لە کۆگاکانی حکومەتدا کۆکرابێتەوە. کەواتە شوێنی ئەو کۆگایانە ناویان لێنرا (کۆ، واتە کۆکردنەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 | نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == '''قەزای کۆیە''' ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای پیرمام]]. * لە باشوورەوە [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[قەزای تەقتەق]] و [[قەزای کەرکووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای دووکان]]، [[قەزای حاجیاوا]] و [[قەزای ڕانیە]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بنەسڵاوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/3829921 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == ناودارانی کۆیە == ===کەسایەتیی شۆڕشگێڕ=== * [[عەلی مەولود داربەسەری]] ساڵی ١٩٢٣–١٩٧٤ لەناوپردان ناوچەی [[حاجی ئۆمەران]] بە ھێرشی ئاسمانی فڕۆکەکانی [[بەعس]] شەھید بوو، تا ئێستاش گۆڕەکەی نادیارە.<ref>https://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/28342-2020-07-05-14-28-16 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211217125959/https://www.regaykurdistan.com/index.php/wtar/28342-2020-07-05-14-28-16 |date=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> ===ھونەرمەندان=== مام سێوە (مەقام بێژ)، [[تایەر تۆفیق]] (گۆانیبێژ)، رۆستەم ئاغالە (شێوەکار)، باکووری. پوتە (برای سێوە بووە). حەنیل. مەتیعەبدوڵای قادرۆکێ. ئۆمەری حەمەدی خاڵی. عەبدوڵای خاڵی، حەمەدی لیلەی، مستەفای ئۆمەری قالەی کەمەندی، قادری ئۆ مەری قالەی کەمەندی، دەروێش حەمیدی قالەی، مام تەھای خەلیلی، حەمەدی گار فێنی قادری حەمەدی، مەلا ئەسعەد. حەمەدەمین عەباس. ===شاعیران=== [[حاجی قادری کۆیی]] (١٨١٧-١٨٩٧) , [[مەلای گەورە]] (١٨٧٦-١٩٤٣), [[دڵدار]] (نوسەری ھۆنراوەی [[ئەی رەقیب]] ,١٩١٨-١٩٤٨)، [[قوبادی جەلیزادە]]. [[دڵزار]]. [[عەونی]]. [[دلێر]]. ئەختەر. عاسی. وەردی. سامی عەوداڵ. [[خادیم]]. ڕۆستەم. تایەر حەوێزی. حاجی مەلا عەبدوڵای جەلیزادە. مەلا محەمەدی کۆیی جەلیزادە. مەنفی ونیھانی. لامیع. جەلال جۆبار. مە جید ئاسینگەر. کەمال غەمبار، وەستا حمد امین نەجار. == زانکۆی کۆیە == کۆیە ئێستا زانکۆیەکی لێیە بە ناوی [[زانکۆی کۆیە]]، کە لە ڕێکەوتی ١١ \١٠\٢٠٠٣ دامەزراوە لەوکاتەوە بەشێوەیەکی بەرچاو گەشەیکردووە. ژمارەی بەشەکانی زیادیکردووە بۆ ٣٤ بەش. لەساڵی ٢٠١٠ زانکۆی کۆیە پێکھاتەی خۆی گۆری لەسیستەمی کۆلیجەوە بۆ فاکەڵتی بەمەبەستی پێشکەوتنی زانکۆو ھاوشێوەبونی لەگەل سیستەمی نوێی زانکۆ پێشکەوتوەکانی جیھان. یەکێک لەتایبەتمەندیەکانی زانکۆی کۆیە بریتیە لە کەمپی زانکۆ کەبەشە ئەکادیمیەکانی زانکۆ و بەرێوەبەرایەتیەکان وخوێندکاران و ستافی دابینکردنی پێداویستیەکان لەخۆدەگرێ. لەھەرە تایبەتمەندیە گرنگەکانی زانکۆی کۆیە بریتیە لەو گەشە خێراو بەرچاوەی کە بەخۆیەوە دەبینێ بە بەراورد لەگەڵ زانکۆکانی تری کوردستان. زانکۆی کۆیە خاوەنی ھەندێ بەشی زانستی وئەندازیارییە کە دەگمەنن لەزانکۆکانی تری کوردستان وعێراق و ئەو بەشانە تەنھا لە زانکۆی کۆیە ھەن کە بریتین لەبەشەکانی ئەندازیاری نەوت وئەندازیاری جیۆتەکنیک و ئەندازیاری کیمیایی و دەرونزانی پزیشکی مایکرۆ بایەلۆجی). لەگەڵ چەندین بەشی تر کە پیک دیت لە زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتیەکان کە پیک دیت لە بەشەکانی قانون _ گارگێری و ئابوری_ شریعە ھەروەھا زمانی ئینگلیزی وە پەروەردە پیک دیت لە بەشەکانی مێژوو _ جوگرافیە _ کوردی _ عربی _ وەرزش _ زانستەکان پیک دیت لە بایۆلۆژی _ کیمیا_ فیزیاء _ماتکاتیک لەگەڵ چەند بەشێکی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەبارەت بە زانکۆی کۆیە | ناونیشان = https://web.archive.org/web/20120201212114/http://www.koyauni.ac/kurdish/ | نووسەر = [[زانکۆی کۆیە]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == قشلەی کۆیە == ئەم قشلەیە دەکەوێتە ناو سەنتەری شارۆچکەی کۆیە بەلای رۆژئاوای دا، لەسەر بەرزایەک (گردێکی پان) کە رووبەری لە ٢٤٠٠ م چوار گۆشە زیاترە. رووی دەرەوەی لە شێوەی قەڵا دروستکراوە و لە ھەر چوار لادا قوڵەی [[شەڕ]] و بەرگری بۆ دانراوە. لە ھەندێک شوێن بینایەکە دوو نھۆمە. لە بەشێکی مۆزەخانەی کۆیە دانراوە. لە لایەکی تر گەلەری ھونەری ھەیە، لەسەردەمی عوسمانیەکان دروست کراوە. == ناحیەکان و گوندەکان == کۆیە لە سەرەتای پێکھاتە ئیداریەکانی دەوڵەتی عوسمانی قەزایەک بوو سەر بە سنجاقی '''شارەزوور''' (کە ناوەندەکەی [[کەرکووک]] بوو) و لە ساڵی ١٨٩٣ و ١٨٩٥ز شەقڵاوە ناحیەیەکی سەر بەو قەزایە بوو. لە پاش [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]] و درووستبوونی دەوڵەتی نوێی عیڕاق ھەولێر لە کەرکووک جیاکراوەو کرا بە لیوایەکی تایبەت و کۆیە بوو بە قەزایەکی سەر ھەولێر.<ref>سالنامە دولت علیە عثمانیة سنة ١٣٣٠ ھ، استانبول، ص ٨٠٣.</ref> قەزای کۆیە لە پێنج ناحیە و ١٩٠ گوند پێکھاتووە.<ref>[www.hawlergov.org/ku/region.php?id=١٣٣٠٧٥٨٧٥٤ قەزای کۆی - ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر]</ref> * [[ناحیەی ئاشتی]]؛ ٢٢ گوند، گرینگترینیان گوندی خەرابە و کاولان و بۆگد و کورداوا. * [[ناحیەی سکتان]]؛ ١٢ گوند، گرینگترینیان سکتان و نازەنین. * [[ناحیەی سێگردکان]]؛ ١١ گوند * [[ناحیەی شۆڕش]]؛ ٥١ گوند، گرینگتریتیان [[دێگەڵە|گوندی دێگەڵە]] و [[بانی ماران]] == بەستەری تایبەت == * سایتی '''چنارۆک''' [https://web.archive.org/web/20141021111314/http://chnarok.se/darbaray%20koya.htm] * سایتی '''زانکۆی کۆیە'''[https://web.archive.org/web/20120201212114/http://www.koyauni.ac/kurdish/] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Koy Sinjaq District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|کوردستان|پارێزگای ھەولێر}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 0m8522z3m1scmsfjthc8dm7yfc59qbf 0 12922 1587045 1586980 2026-05-26T12:01:32Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587045 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = مەلەتی | ناوی_خۆماڵی = مەلەدی | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = 44 malatya panorama.JPG | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[تورکیا]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای مەلەتی|مەلەتی]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٥٦٫٨١٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٩]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٤٢٢(٩٠+) | وێبگە = [http://www.malatya.bel.tr/ www.malatya.bel.tr] }} '''مەلەتی''' یان '''مەلەدی''' (بە [[تورکی]]: Malatya) یەکێک لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]]ە کە لە [[پارێزگای مەلەتی]] ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ٤٥٦،٨١٣ کەس بووە. == کەشووھەوا == مەلەتی خاوەنی [[کەشووھەوای نیمچەوشکی سارد]] (پۆلێنکردنی کەشووھەوای [[پۆلێنکردنی کەشووھەوای کووپن|کووپن]]: ''BSk'') یان کەشووھەوایەکی وشکانیی مامناوەند (پۆلێنکردنی کەشووھەوای [[پۆلێنکردنی کەشووھەوای تریوارتا|تریوارتا]]: ''Dca'')، لەگەڵ ھاوینانی گەرم و وشک و زستانی سارد و بەفراوی. بەرزترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: {{Convert|٤٢٫٧|C|F|abbr=on}} لە ١٤ی ئابی ٢٠١٩<br>نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراو: {{Convert|-٢٢٫٢|C|F|abbr=on}} لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=A&m=MALATYA |سەردێڕ=İllerimize Ait Genel İstatistik Verileri |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=mgm.gov.tr |بڵاوکەرەوە=Meteoroloji Genel Müdürlüğü |no-pp=y |زمان=Turkish |type=aspx}}</ref> {{Weather box | metric first = Yes | single line = Yes | location = مەلەتی (١٩٩١–٢٠٢٠، تووندەکان ١٩٢٩–٢٠٢٣) | Jan record high C = ١٥٫٤ | Feb record high C = ٢٠٫٣ | Mar record high C = ٢٧٫٢ | Apr record high C = ٣٣٫٧ | May record high C = ٣٦٫٣ | Jun record high C = ٤٠٫٠ | Jul record high C = ٤٢٫٥ | Aug record high C = ٤٢٫٧ | Sep record high C = ٣٩٫٦ | Oct record high C = ٣٤٫٤ | Nov record high C = ٢٥٫٠ | Dec record high C = ١٨٫٠ | year record high C = ٤٢٫٧ | Jan high C = ٤٫٥ | Feb high C = ٦٫٩ | Mar high C = ١٣٫٠ | Apr high C = ١٩٫٠ | May high C = ٢٤٫٦ | Jun high C = ٣٠٫٦ | Jul high C = ٣٤٫٩ | Aug high C = ٣٤٫٨ | Sep high C = ٢٩٫٨ | Oct high C = ٢٢٫٣ | Nov high C = ١٢٫٩ | Dec high C = ٦٫٠ | year high C = ١٩٫٩ | Jan mean C = ٠٫٨ | Feb mean C = ٢٫٤ | Mar mean C = ٧٫٧ | Apr mean C = ١٣٫٢ | May mean C = ١٨٫٢ | Jun mean C = ٢٣٫٧ | Jul mean C = ٢٧٫٨ | Aug mean C = ٢٧٫٨ | Sep mean C = ٢٣٫٠ | Oct mean C = ١٦٫٢ | Nov mean C = ٨٫٠ | Dec mean C = ٢٫٥ | year mean C = ١٤٫٣ | Jan low C = -٢٫١ | Feb low C = -١٫٣ | Mar low C = ٣٫٠ | Apr low C = ٧٫٧ | May low C = ١٢٫٢ | Jun low C = ١٦٫٩ | Jul low C = ٢٠٫٧ | Aug low C = ٢٠٫٩ | Sep low C = ١٦٫٤ | Oct low C = ١٠٫٨ | Nov low C = ٤٫٠ | Dec low C = -٠٫٢ | year low C = ٩٫١ | Jan record low C = -١٩٫٥ | Feb record low C = -٢١٫٢ | Mar record low C = -١٣٫٩ | Apr record low C = -٦٫٦ | May record low C = ٠٫١ | Jun record low C = ٤٫٩ | Jul record low C = ١٠٫٠ | Aug record low C = ٩٫٣ | Sep record low C = ٣٫٢ | Oct record low C = -١٫٢ | Nov record low C = -١٢٫٠ | Dec record low C = -٢٢٫٢ | year record low C = -٢٢٫٢ | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = ٤٠٫٦ | Feb precipitation mm = ٤١٫٥ | Mar precipitation mm = ٤٣٫٣ | Apr precipitation mm = ٤٩٫٥ | May precipitation mm = ٤٥٫٠ | Jun precipitation mm = ١٣٫٦ | Jul precipitation mm = ٤٫٦ | Aug precipitation mm = ٣٫٣ | Sep precipitation mm = ١٠٫٨ | Oct precipitation mm = ٣٥٫١ | Nov precipitation mm = ٣٧٫٤ | Dec precipitation mm = ٤١٫١ | year precipitation mm = ٣٦٥٫٨ | Jan precipitation days = ١٠٫١٠ | Feb precipitation days = ١٠٫٣٠ | Mar precipitation days = ١٠٫٦٧ | Apr precipitation days = ١٠٫٥٧ | May precipitation days = ١٠٫٣٣ | Jun precipitation days = ٤٫٨٠ | Jul precipitation days = ١٫١٧ | Aug precipitation days = ١٫١٣ | Sep precipitation days = ٢٫٤٠ | Oct precipitation days = ٧٫٠٠ | Nov precipitation days = ٧٫٦٣ | Dec precipitation days = ١٠٫٢٠ | year precipitation days = ٨٦٫٣ | Jan snow days =٧٫٣ | Feb snow days =٧٫٣ | Mar snow days =٢٫٦ | Apr snow days =٠٫١ | May snow days =٠٫١ | Jun snow days =٠ | Jul snow days =٠ | Aug snow days =٠ | Sep snow days =٠ | Oct snow days =٠٫٣ | Nov snow days =٠٫٨ | Dec snow days =٣٫٥ | year snow days = | Jan humidity =٧٢ | Feb humidity =٦٧٫٣ | Mar humidity =٥٨٫٥ | Apr humidity =٥٣٫٤ | May humidity =٥٠ | Jun humidity =٣٨ | Jul humidity =٣٠٫٨ | Aug humidity =٣١ | Sep humidity =٣٦ | Oct humidity =٥١٫٨ | Nov humidity =٦٤٫٥ | Dec humidity =٧٤٫٨ | year humidity = | Jan sun = ١١٠٫٥ | Feb sun = ١٢٨٫٤ | Mar sun = ١٨٤٫٩ | Apr sun = ٢٠٧٫٣ | May sun = ٢٧١٫٢ | Jun sun = ٣٢٢٫٧ | Jul sun = ٣٦٦٫٠ | Aug sun = ٣٤٤٫٧ | Sep sun = ٣٠٢٫٥ | Oct sun = ٢٣١٫٤ | Nov sun = ١٥٦٫٦ | Dec sun = ٩١٫٢ | year sun = ٢٧١٥٫٥ | Jand sun = ٣٫٦ | Febd sun = ٤٫٦ | Mard sun = ٦٫٠ | Aprd sun = ٧٫٠ | Mayd sun = ٨٫٩ | Jund sun = ١٠٫٩ | Juld sun = ١١٫٨ | Augd sun = ١١٫٣ | Sepd sun = ١٠٫١ | Octd sun = ٧٫٥ | Novd sun = ٥٫٤ | Decd sun = ٣٫٣ | yeard sun = ٧٫٥ |source 1 = [[دەزگای کەشناسیی دەوڵەتی تورکی]]<ref name ="TSMS">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?k=H&m=MALATYA |سەردێڕ= Resmi İstatistikler: İllerimize Ait Mevism Normalleri (1991–2020) |بڵاوکەرەوە= Turkish State Meteorological Service |زمان= tr |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> | source 2 = [[NCEI|NOAA NCEI]](شێ، خۆر ١٩٩١–٢٠٢٠)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Turkiye/CSV/Malatya_17199.csv |سەردێڕ=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991–2020: Malatya |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=ncei.noaa.gov |بڵاوکەرەوە=[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] |no-pp=y |format=CSV |وتەگێڕانەوە=WMO number: 17199}}</ref> Meteomanz(ڕۆژانی بەفربارین ٢٠٠٢–٢٠١٢)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.meteomanz.com/sy3?l=1&cou=6290&ind=17199&m1=01&y1=2000&m2=12&y2=2023 |سەردێڕ=Malatya/Bolge – Weather data by months |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=meteomanz}}</ref> }} == ئابووری == [[پەڕگە:MalatyaMuseum.jpg|وێنۆک|[[مۆزەخانەی مەلەتی]].]] ئابووریی شاری مەلەتی لەژێر دەسەڵاتی کشتوکاڵ، [[بەرھەمھێنانی دەق|بەرھەمھێنانی ڕستن و چنین]] و بیناسازیدایە. وەک تەواوی پارێزگاکە، بەرھەمھێنانی [[قەیسی]] بۆ بژێویی ژیان لە ناوچەی ناوەندیدا گرنگە. مەلەتی لە ئاستی جیھاندا پێشەنگە لە بەرھەمھێنانی قەیسیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Karakaş|یەکەم=Güngör|ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Apricot_Production_and_Marketing_Problems_The_Case_of_Malatya_Province|ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/320980188|journal=İç Anadolu Bölgesi 3. Tarım ve Gıda Kongresi (26–28 Ekim 2017)|via=ResearchGate}}</ref> شارەکە خاوەنی دوو ناوچەی پیشەسازیی ڕێکخراوە، کە پیشەسازیی سەرەکی تێیاندا ڕستن و چنینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Malatya Ticaret ve Sanayi Odası Stratejik Planı (2014–17)|ناونیشان=http://www.malatyatso.org.tr/assets/images/oda/sp2.pdf|بڵاوکەرەوە=Malatya Chamber of Commerce and Industry|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> لە ڕووی مێژووییەوە، مەلەتی تریاکی بەرھەم دەھێنا. بەریتانییەکان، لە ساڵی ١٩٢٠دا، تریاکی مەڵاتیایان وەک خاوەن «بەرزترین ڕێژەی [[مۆرفین]]» وەسف کردووە.<ref name=Prothero62>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Prothero|یەکەم=W.G.|سەردێڕ=Armenia and Kurdistan|ساڵ=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=H.M. Stationery Office|شوێن=London|پەڕە=٦٢|ناونیشان=http://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/62/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201221060748/https://www.wdl.org/en/item/11768/view/1/62/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پەروەردە == [[پەڕگە:44_malatya_panorama.JPG|وێنۆک|ناوەندی شاری مەلەتی]] [[زانکۆی ئینۆنوو]]، کە یەکێکە لە گەورەترین زانکۆکان لە ڕۆژھەڵاتی تورکیا، لە مەڵاتیایە. لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٥ دامەزراوە و خاوەنی سێ دامەزراوە و نۆ کۆلێژە، کە زیاتر لە ٢،٥٠٠ مامۆستا و ٢٠،٠٠٠ خوێندکاری ھەیە. کەمپە گەورەکەی لە بەشی ڕۆژھەڵاتی مەڵاتیادایە. مەلەتی ١٦٢ خوێندنگەی ئامادەییی ھەیە، و ھەندێک لە خوێندنگە ئامادەیییە ناودارەکان کە لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەی نیشتمانیی چوونە ژوورەوەن بریتین لە: خوێندنگەی زانستیی [[فەتحی گەمووھڵوئۆغڵوو]]، خوێندنگەی ئامادەییی ئانادۆڵووی تایبەتی [[تورگوت ئۆزال]]، [[خوێندنگەی زانستیی مەلەتی]] و خوێندنگەی ئانادۆڵووی مەلەتی. == گواستنەوە == [[پەڕگە:Malatya trolleybus 4403 at Bugday Pazari in 2017.jpg|وێنۆک|سیستمی ترۆلیباسی «ترامبەس» لە ساڵی ٢٠١٥ کرایەوە.]] بەھۆی پێشکەوتنی ڕێژەیی لە گەشەی پیشەسازیدا، مەلەتی ناوەندێکی ڕاکێشەرە بۆ ناوچەکانی دەوروبەری، لە ڕووی بازرگانی و کۆچی ناوخۆیییەوە. شارەکە لە یەکتربڕێکی سەرەکیی تۆڕی ڕێگاوبان و ھێڵی ئاسنی تورکیادایە. لە ڕێگەی ھێڵی ئاسنەوە، وەک یەکتربڕێک بۆ [[حەلەب]] لە ڕێگەی ھێڵی سووریا–سامسون کار دەکات. وێستگەی پاسەکان ٥ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ناوەندی شارەکەوە دوورە؛ خزمەتگوزاریی دەوریی نێوان شارەکان بۆ [[ئەنقەرە]]، [[ئەستەمبوڵ]] و [[گازی عەنتاب]] ھەیە. وێستگەی ھێڵی ئاسن ٣ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ناوەندی شارەوە دوورە، و شەمەندەفەرە خێراکان ڕۆژانە بۆ [[خارپێت|ئەلعەزیز]]، [[ئامەد|دیاربەکر]]، ئەستەمبوڵ و ئەنقەرە کار دەکەن. گەیشتن بەم وێستگانە بە تەکسی و خزمەتگوزاریی دۆڵموش ئاسانە. دروستکردنی ھێڵێکی ترۆلیباس لە ساڵی ٢٠١٣دا لە کاردا بوو،<ref name="trolleybusmag314">''Trolleybus Magazine'' No. 314 (March–April 2014), p. 54. National Trolleybus Association (UK). ISSN 0266-7452.</ref> و ھێڵەکە لە ئازاری ٢٠١٥دا کرایەوە،<ref name="tm321p90">''Trolleybus Magazine'' No. 321 (May–June 2015), p. 90.</ref> کە لەژێر ناوی «ترامبەس» کار دەکات. خزمەت بە ڕێڕەوێک دەکات کە درێژییەکەی نزیکەی {{convert|٢١٫٥|km|mi|abbr=on}} دەبێت و وێستگەی پاسی ماشتی (Maşti Otogar) لە ڕۆژاواوە، بە [[زانکۆی ئینۆنوو]] (İnönü Üniversitesi) لە ڕۆژھەڵاتەوە دەبەستێتەوە.<ref name="tm328p124">''Trolleybus Magazine'' No. 328 (July–August 2016), p. 124.</ref> فڕۆکەخانەی مەلەتی، [[فڕۆکەخانەی ئەرھەچ]]، ٢٦ کیلۆمەتر لە ڕۆژاوای ناوەندی شارەوە دوورە. گەشتی ناوخۆییی ڕۆژانە لە [[ئەستەمبوڵ]]، [[ئەنقەرە]] و [[ئیزمیر]]ەوە ھەیە. لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە گەشتی نێونەتەوەیی لە مانگەکانی ھاویندا ھەیە. ئەم گەشتانە بەتایبەتی لە شارەکانی [[ئەڵمانیا]]وە بۆ مەلەتی ئەنجام دەدرێن، و زۆربەی سەرنشینەکان ئەو ھاووڵاتییە تورکانە یان نەوەکانیانن کە لە ئەڵمانیا دەژین و کار دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Malatya|مەلەتی}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|ئەرمەنستان|تورکیا}} [[پۆل:مەلەدی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٣٨]] n96150b0qb7en1qhgjdtgpajm5gyt69 10 18628 1587138 1416585 2026-05-26T23:43:58Z 2600 etc 63653 1587138 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = کۆمپانیا سەرەکییەکانی تەکنۆلۆژیای زانیاری |title = کۆمپانیا سەرەکییەکانی [[تەکنۆلۆژیای زانیاری]] |bodyclass = hlist |state = {{{state|<includeonly>collapsed</includeonly><noinclude>uncollapsed</noinclude>}}} | image = [[پەڕگە:Google 2026 logo.svg|60px|right]] [[پەڕگە:Microsoft_logo_and_wordmark.svg|60px|right]] [[پەڕگە:HTC.svg|60px|right]] [[پەڕگە:Apple logo black.svg|50px|right|alt=Apple Inc.'s logo]] [[پەڕگە:HP logo 2025.svg|60px|right]] [[پەڕگە:IBM logo.svg|60px|right]] [[پەڕگە:Amazon 2024.svg|60px|right]] [[پەڕگە:Sony logo.svg|60px|right]] [[پەڕگە:Adobe Corporate wordmark.svg|60px|right]] | basestyle = background:#eee; | abovestyle = font-weight:bold; | belowstyle = font-weight:bold; |above = | group1 = Consulting and<br>outsourcing | list1 = * [[ئەکسێنتور]] * [[ئەتۆس]] * [[بووز ئالەن ھەمیلتۆن]] * [[خزمەتگوزاری بی تی|بی تی]] * [[سی ئەی سی ئای]] * [[کاپگێمینی]] * [[گرووپی سی جی ئای]] * [[کۆگنیزانت]] * [[کۆمەڵەی زانستە کۆمپیوتەرییەکان]] * [[دیلۆیت]] * [[کۆمپانیای دێڵ|دێڵ]] * [[فوجیتسوو]] * [[گێترۆنیکس]] * [[ئێچ سی ئێڵ]] * [[هیتاشی]] * [[خزمەتگوزاری ئابووری ئێچ پی]] * [[خزمەتگوزاری جیھانی ئای بی ئێم]] * [[ئیندرا]] * [[ئینفۆسیس]] * [[لۆجیکا]] * [[ئێن ئی سی]] * [[داتای ئێن تی تی]] * [[خزمەتگوزاری بازرگانی ئۆرەنج]] * [[تی سی ئێس]] * [[کۆمپانیای تیتۆ|تیتۆ]] * [[تی سیستەمس]] * [[یونیسیس]] * [[ڤۆدافۆنی ئابووری جیهانی]] * [[ویپرۆ]] | group2 = بواری وێنە | list2 = * [[کۆمپانیای کانۆن|کانۆن]] * [[ئێچ پی]] * [[کۆمپانیای کۆداک|کۆداک]] * [[کیۆسێرا]] * [[لێکسمارک]] * [[ڕیکۆ]] * [[سیکۆ ئیپسۆن]] * [[کۆمپانیای شارپ|شارپ]] * [[کۆمپانیای تۆشیبا|تۆشیبا]] * [[زیرۆکس]] | group3 = پاشەکەوتی زانیاری | list3 = * [[کۆمپانیای دێڵ|دێڵ]] * [[ئی ئێم سی]] * [[فوژیتسو]] * [[هیتاچی]] * [[ئێچ پی]] * [[ئای بی ئێم (کۆمپانیا)]] * [[نێت ئەپ]] * [[ئۆراکڵ]] * [[سامسۆنگ]] * [[سیگەیت]] * [[وێستێرن دیجیتاڵ]] | group4 = ئینتەرنێت | list4 = * [[ماڵپەڕی ئەمازۆن]] * [[ئەی ئۆ ئێڵ]] * [[بایدو]] * [[ماڵپەڕی ئی بەی]] * [[فەیسبووک]] * [[گووگڵ]] * [[گروپۆن]] * [[ئای ئەی سی (کۆمپانیا)|ئای ئەی سی]] * [[نێت ئیز]] * [[ڕاکوتێن]] * [[تەنسێنت هۆڵدینز|تەنسێنت]] * [[یاهوو!]] * [[یاندێکس]] * [[ئای ئێم دی بی]] | group5 = Mainframes | list5 = * [[فوژیتسو]] * [[ئای بی ئێم (کۆمپانیا)]] | group6 = ئامێرەکانی مۆبایل | list6 = * [[کۆمپانیای ئەپڵ|ئەپڵ]] * [[ئێچ تی سی]] * [[هواوی]] * [[ئێڵ جی]] * [[مۆتۆرۆلا]] * [[نێک کاسیۆ]] * [[نۆکیا]] * [[ئاڕ ئای ئێم]] * [[سامسۆنگ]] * [[کۆمپانیای سۆنی|سۆنی]] * [[زێد تی ئی]] | group7 = ئامێری نێتوۆرک | list7 = * [[Alcatel-Lucent]] * [[Avaya]] * [[سیسکۆ سیستەمز|سیسکۆ]] * [[داتانگ تیلیکۆم|داتانگ]] * [[ئەریکسۆن]] * [[فوژیتسو]] * [[ئێچ پی]] * [[هواوی]] * [[جونیپەر نێتوۆرکس|جونیپەر]] * [[میتسوبیشی ئێلەکتریک]] * [[مۆتۆرۆلا]] * [[ئێن ئی سی]] * [[تۆڕەکانی سیمینس نۆکیا|سیمیمنس نۆکیا]] * [[زێت تی ئی]] | group8 = OEMs | list8 = * [[Celestica]] * [[Compal Electronics]] * [[Flextronics]] * [[Foxconn]] * [[Jabil Circuit|Jabil]] * [[Quanta Computer|Quanta]] * [[Sanmina-SCI Corporation|Sanmina-SCI]] * [[TPV Technology]] * [[Wistron Corporation|Wistron]] | group9 = کۆمپیوتەری کەسی<br>و ڕاژە | list9 = * [[ئەیسەر]] * [[کۆمپانیای ئەپڵ|ئەپڵ]] * [[ئاسوس]] * [[کۆمپانیای دێڵ|دێڵ]] * [[فوژیتسو]] * [[ئێچ پی]] * [[لینۆڤۆ]] * [[ئێن ئی سی]] * [[کۆمپانیای تۆشیبا|تۆشیبا]] {{Navbox|child|evenodd = swap | groupstyle = background-color: #eee; |group1 = تەنها ڕاژەکان |list1 = * [[ئای بی ئێم (کۆمپانیا)|ئای بی ئێم]] * [[ئۆراکڵ|Oracle]] * [[یونیسیس]] }} <!-- Group 10 deliberately left blank.--> | group11 = خاڵی فرۆشتن و بازاڕ | list11 = * [[ئای بی ئێم (کۆمپانیا)]] * [[ئێن سی ئاڕ]] | group12 = گەیاندن | list12 = * [[Advanced Micro Devices]] * [[برۆدکۆم]] * [[Elpida Memory]] * [[Freescale Semiconductor]] * [[فوژیتسو]] * [[Infineon Technologies]] * [[ئینتێل]] * [[Marvell Technology Group]] * [[مێدیا تێک]] * [[میکرۆن]] * [[نڤیدا]] * [[NXP Semiconductors|NXP]] * [[پاناسۆنیک]] * [[Qualcomm]] * [[Renesas Electronics]] * [[سامسۆنگ]] * [[SK Hynix]] * [[کۆمپانیای سۆنی|سۆنی]] * [[STMicroelectronics]] * [[ئامێرەکانی تەکساس]] * [[کۆمپانیای تۆشیبا|تۆشیبا]] * [[VIA Technologies]] {{Navbox|child| | groupstyle = background-color: #eee; |group1 = کارخانەکان |list1 = * [[GlobalFoundries]] * [[Semiconductor Manufacturing International Corporation|SMIC]] * [[TSMC]] * [[United Microelectronics Corporation]] }} <!-- Group 13 deliberately left blank.--> | group14 = [[نەرمەکاڵا]] | list14 = * [[سیستەمی ئەدۆبی|ئەدۆبی]] * [[کۆمپانیای ئەپڵ|ئەپڵ]] * [[CA Technologies|CA]] * [[گووگڵ]] * [[نەرمەکاڵای ئێچ پی|ئێچ پی]] * [[ئای بی ئێم (کۆمپانیا)|ئای بی ئێم]] * [[Intuit]] * [[مایکرۆسۆفت]] * [[ئۆراکڵ]] * [[ماڵپەڕی سەیڵز فۆرس|سەیلز فۆرس]] * [[SAP AG|SAP]] * [[Symantec]] * [[VMware]] | group15 = خزمەتگوزاری<br>گەیاندن | list15 = * [[América Móvil]] * [[ئەی تی ئەند تی]] * [[بێڵ کەنەدا]] * [[BT Group|BT]] * [[Bharti Airtel]] * [[CenturyLink]] * [[چاینا مۆبایل]] * [[چاینا تیلیکۆم]] * [[چاینا یونیکۆم]] * [[کۆمپانیای کۆمکاست]] * [[Deutsche Telekom]] * [[فرانس تیلیکۆم]] * [[Hutchison Telecommunications International Limited|Hutchison]] * [[KDDI]] * [[کەی پی ئێن]] * [[کەی پی]] * [[MTS (network provider)|MTS]] * [[Nippon Telegraph and Telephone|NTT]] * [[NTT DoCoMo]] * [[Reliance Communications]] * [[Rogers Communications|Rogers]] * [[سینگ تێل]] * [[ئێس کەی تیلیکۆم]] * [[سۆفت بانک]] * [[Sprint Nextel]] * [[سویسکۆم]] * [[تیلینۆر]] * [[تیلیکۆم ئیتالیا]] * [[تیلیفۆنیکا]] * [[TeliaSonera]] * [[Verizon Communications|Verizon]] * [[Vivendi]] * [[ڤۆدافۆن]] |below = <small> '''داھات''' : گرووپ ١-٣ , ٦-١٢ (٣ ملیار $) ; گرووپ ٤ (١.٥ ملیار $) ; گرووپ ٥ (١ ملیار $) ; گرووپ ١٣ (١٠ ملیار $)</small> }}<noinclude> </noinclude> tg97ywrm9sodguqw5ycbbqgk8yp2ncd 0 42497 1587136 1222667 2026-05-26T23:36:05Z ShamallBaqii 76577 تەنیا یەک دوو هەڵەی تایپم ڕاست کردەوە. چاککردنەوەی ھەڵەی ڕێنووس/ڕێزمان 1587136 wikitext text/x-wiki '''زاری کرمانجی''' [[گۆڤار]]ێکی [[زمانی کوردی|کوردی]] بوو کە لە [[١٩٢٦]] تاکوو [[١٩٣٢]] بە سەرپەرشیتی [[حوسێن حوزنیی موکریانی]] بڵاو دەکرایەوە. ژمارەی یەکەمی کۆڤارەکە [[٢٥ی ئایار]]ی ١٩٢٦ لە [[ڕەواندز]] دەرچوو و بە دوای ئەوە ٢٤ ژمارەی لێ چاپ کرا.<ref>پێشەکیی فەرھەنگی نۆبەرە</ref> ئێستا دەزگایەک و ھەروەھا ڕادیۆیەک بە ھەمان ناو لە شاری [[سۆران]] لە [[باشووری کوردستان]] ھەیە.<ref>یاد سرێشمەیی، [http://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=پەیامی-حوزنی-لە-زاری-کرمانجی-بەردەوامە&id=1906 پەیامی حوزنی لە زاری کرمانجی بەردەوامە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210526223456/http://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=پەیامی-حوزنی-لە-زاری-کرمانجی-بەردەوامە&id=1906 |date=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی]] 1vhmxzb346yrs8iq1pp29tu18fjnwe6 1587137 1587136 2026-05-26T23:37:03Z ShamallBaqii 76577 چاککردنەوەی یەک هەڵەی تایپ. 1587137 wikitext text/x-wiki '''زاری کرمانجی''' [[گۆڤار]]ێکی [[زمانی کوردی|کوردی]] بوو کە لە [[١٩٢٦]] تاکوو [[١٩٣٢]] بە سەرپەرشتیی [[حوسێن حوزنیی موکریانی]] بڵاو دەکرایەوە. ژمارەی یەکەمی کۆڤارەکە [[٢٥ی ئایار]]ی ١٩٢٦ لە [[ڕەواندز]] دەرچوو و بە دوای ئەوە ٢٤ ژمارەی لێ چاپ کرا.<ref>پێشەکیی فەرھەنگی نۆبەرە</ref> ئێستا دەزگایەک و ھەروەھا ڕادیۆیەک بە ھەمان ناو لە شاری [[سۆران]] لە [[باشووری کوردستان]] ھەیە.<ref>یاد سرێشمەیی، [http://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=پەیامی-حوزنی-لە-زاری-کرمانجی-بەردەوامە&id=1906 پەیامی حوزنی لە زاری کرمانجی بەردەوامە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210526223456/http://www.zarikrmanji.com/Home/Details?t=پەیامی-حوزنی-لە-زاری-کرمانجی-بەردەوامە&id=1906 |date=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی کوردی]] lcleqd4eunzt7ikpf0qbu950hdoiyq1 0 73077 1587192 1499731 2026-05-27T11:48:59Z مامۆستا 39489 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1587192 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}'''جەواھرلەعل نەھرۆ''' (١٤ی تشرینی دووەمی ١٨٨٩ تاکوو ٢٧ی ئایاری ١٩٦٤) لە پێشەوایانی شۆڕشی گەلانی [[ھیندستان]] بوو لە دژی [[داگیرکاری]]ی [[ئینگلستان]]، نەھرۆ یەکەمین سەرۆک وەزیرانی ھیندستان بوو لە دوای شۆڕش. نەھرۆ نە تەنھا کەسایەتیێکی سیاسی بوو، زۆر لە بوارەکانی ئەدەبی و ھونەریشدا چالاک بوو. ئەو خاوەنی کتێبێکە بە ناوی «مێژووی جیھان» کە تێیدا وەکوو نامە باسی مێژووی ھەموو جیھانی کردووە بۆ کچەکەی.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/LEADER-ARTICLEBRInter-faith-Harmony-Where-Nehru-and-Gandhi-Meet/articleshow/196028.cms {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151103173236/http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/LEADER-ARTICLEBRInter-faith-Harmony-Where-Nehru-and-Gandhi-Meet/articleshow/196028.cms |date= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|سۆشیالیزم|سیاسەت|ھیندستان|فەلسەفە|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Jawaharlal Nehru}} [[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ھیندیی ھاوچەرخ]] [[پۆل:مردووان بەھۆی جەڵدەی دڵ]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٤]] [[پۆل:نووسەرانی ھیندی]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ھیندستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩]] 61bi0teyt4wanq1n50c0v8p8q3lc4qs 0 75783 1587093 1586922 2026-05-26T17:01:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] و [[دەروازە:ڕوەک|ڕوەک]] 1587093 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Primary and secondary cotton roots.jpg|وێنۆک|ڕەگی سەرەکی و لاوەکی لە ڕووەکی [[لۆکە]]دا]] لە [[ڕووەکی لوولەیی|ڕووەکە لوولەییەکان]]دا، '''ڕەگ''' ئەو [[ئەندامی ڕووەک|ئەندامەی ڕووەکە]] کە گۆڕانکاریی بەسەردا هاتووە بۆ ئەوەی ڕووەکەکە جێگیر بکات و ئاو و ماددە خۆراکییەکان بمژێت بۆ ناو جەستەی ڕووەکەکە، ئەمەش یارمەتیی ڕووەکەکان دەدات بەرزتر و خێراتر گەشە بکەن.<ref name="Stevens2019">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Harley Macdonald & Donovan Stevens|سەردێڕ=Biotechnology and Plant Biology|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y-fEDwAAQBAJ&pg=PA141|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=EDTECH|ژپنک=٩٧٨-١-٨٣٩٤٧-١٨٠-٣|پەڕەکان=١٤١–}}</ref> زۆربەی کات ڕەگەکان لەژێر ڕووی [[خاک]]دان، بەڵام دەکرێت ڕەگەکان [[ڕەگی هەوایی|هەوایی]] یان هەواگۆڕیش بن، واتە لە سەرووی زەوی یان بەتایبەتی لە سەرووی ئاوەوە گەشە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Nguyen |یەکەم١=Linh Thuy My |دوایین٢=Hoang |یەکەم٢=Hanh Thi |دوایین٣=Choi |یەکەم٣=Eunho |دوایین٤=Park |یەکەم٤=Pil Sun |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Distribution of mangroves with different aerial root morphologies at accretion and erosion sites in Ca Mau Province, Vietnam |journal=Estuarine, Coastal and Shelf Science |بەرگ=٢٨٧|article-number=108324 |doi=10.1016/j.ecss.2023.108324 |doi-access=free |bibcode=2023ECSS..28708324N}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Roots}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|ڕوەک}} [[پۆل:ڕەگی ڕووەک]] jnqeznkwq6n4l28zhd72z98ajltbutp 14 80956 1587175 1152158 2026-05-27T09:01:38Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1587175 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|History of Ireland|مێژووی ئیرلەند}} [[پۆل:مێژوو بەپێی وڵات]] [[پۆل:ئیرلەند]] 6mac849xq5lzc6pqp7uzgsmib0k777i 0 103919 1587151 1585848 2026-05-27T03:17:53Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1587151 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = کلارا پێتاچی |image = DeadMussolini.jpg | alt = | caption = وێنەی [[بینیتۆ موسۆلینی|موسۆلینی]] و کلارا پێتاچی و یارەکەی [[بینیتۆ موسۆلینی]] دوای ھەڵواسران و [[گوللە]] باران کردنیان و بڕینی ئەندامەکانی جەستەیان و نیشان دانی بە خەڵک لە ساردخانەی [[میلان]]ی [[ئیتاڵیا]] (١٩٤٥) | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date|1912|02|28}} | birth_place = [[ڕۆما]], {{ئاڵا|ئیتالیا}} | death_date ={{Death date and age|1945|04|28|1912|02|28}} |death_place = گیوولینۆ دی مێزێگرا, {{ئاڵا|ئیتالیا}} | nationality = [[ئیتاڵی]] | other_names = Claretta Petacci، کلارێتا پێتاچی | occupation = | known_for = بوو بە یار و خۆشەویستی [[بینیتۆ موسۆلینی]] | relatives = [[میریام دی سان سێرڤۆلۆ]], (خووشکی) {{-}} '''مارسێلۆ پێتاچی، (برای) }} '''کلارا پێتاچی''' یان '''کلارێتا پێتاچی''' ( بە [[ئیتاڵی]] :(klaˈretta peˈtattʃi) (٢٨ی شوباتی ١٩١٢ – ٢٨ی نیسانی ١٩٤٥) خۆشەویستی [[بینیتۆ موسۆلینی|دیکتاتۆری ئیتاڵی بینیتۆ موسۆلینی]] بوو کە ٢٨ ساڵ لە کلارا گەورەتر بوو. لە ٢٧ی [[نیسان]]ی ١٩٤٥ [[بینیتۆ موسۆلینی|موسۆلینی]] و پێتاچی لەلایەن پارتیزانە کۆمۆنیستەکان و لە کاتێکدا لەگەڵ کاروانێکی ئەندامانی کۆماری کۆمەڵایەتی ئیتاڵی خەریکی ڕاکردن بوون، دەستگیر کران. لە ٢٨ی [[نیسان]]، پێتاچی و [[بینیتۆ موسۆلینی|موسۆلینی]] بردرانە ''مێزاگێرا'' و تیرباران کران. لە ڕۆژی دواتر دا، ٢٩ی [[نیسان]]، تەرمی پێتاچی و [[بینیتۆ موسۆلینی|موسۆلینی]] بردرا بۆ [[پیزالێ لۆرێتۆ]]ی [[میلان|شاری میلان]] و بەرانبەر بە وێستگەیەکی پێترۆل بە سەراوبنی ھەڵواسران. تەرمەکان وێنەیان گیراو خەڵک ڕقی خۆیانیان لەسەر دەرکردن و تەرمەکانیان زۆر شێواندن. [[File:Mussolini e Petacci a Piazzale Loreto, 1945.jpg|thumb|وێنەی [[بینیتۆ موسۆلینی|موسۆلینی]] و یارەکەی کلارا پێتاچی لە تەنیشتی، کاتی لە ھەڵواسرانیان دوای گووللە باران کردنیان.:جەستەکان لە چەپ بۆ ڕاستەوە نیکۆلا بامباچی، [[بینیتۆ موسۆلینی|موسۆلینی]]، کلارا پێتاچی، ئالێساندرۆ پاڤۆلینی، ئاکیلی ستاراچی|400px|center]] ھەندێک کەسی تریش لەگەڵیان تیرباران کران و ھەڵواسران کە بەو دوو کەسەوە لە چەپ بۆ ڕاستەوە بریتی بوون لە: * '''نیکۆلا بامباچی''' * [[بینیتۆ موسۆلینی]] * کلارا پێتاچی * '''ئالێساندرۆ پاڤۆلینی''' * '''ئاکیلی ستاراچی''' ==سەرەتای ژیان== کچی پێرسیچێتی (١٨٨٨–١٩٦٢) و [[پزیشک]] فرانچێسکۆ ساڤێریۆ پێتاچی (١٨٨٣–١٩٧٠)، کلارا پێتاچی لە خێزانێکی دەوڵەمەند و ئایینی لە [[ڕۆما]] لە ساڵی ١٩١٢ لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barber |یەکەم=Tony |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Claretta by RJB Bosworth — Mussolini's last lover |ناونیشان=https://www.ft.com/content/7b012a32-f2d3-11e6-95ee-f14e55513608 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170218133059/https://www.ft.com/content/7b012a32-f2d3-11e6-95ee-f14e55513608 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.ft.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Downing |یەکەم=Ben |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=In Bed With Il Duce |زمان=en-US |ئیش=Wall Street Journal |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/in-bed-with-il-duce-1490382122 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢١|issn=0099-9660}}</ref> باوکی (پزیشکێکی [[کۆشکی نێردراو|کۆشکە پیرۆزەکانی نێردراو]]<ref>De Felice (1981) p. 278</ref> کە بۆ چەندین ساڵ نۆژینگەی تایبەتی خۆی ھەبوو بە ناوی «لا کلینیکا دێل سۆلێ») بوو بە لایەنگری [[فاشیزم]]. منداڵ بوو کاتێک مۆسۆلینی لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا گەیشتە دەسەڵات، کلارا پێتاچی لە تەمەنێکی بچووکەوە ئەوی پەرستووە. دوای ئەوەی [[ڤایۆلێت گیبسن]] لە نیسانی ١٩٢٦دا ھەوڵی کوشتنی دیکتاتۆرەکەی دا، پێتاچیی تەمەن ١٤ ساڵ بۆی نووسی و گوتی: «ئەی دووچێ، بۆچی من لەگەڵت نەبووم؟ ... ئایا نەدەبوو ئەو ژنە بکوژەم بخنکاندایە؟»<ref> {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thomson|یەکەم=Ian|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=The Ben and Clara affair|ناونیشان= https://www.spectator.co.uk/article/the-ben-and-clara-affair|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە= www.spectator.co.uk|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200825021748/https://www.spectator.co.uk/article/the-ben-and-clara-affair |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٢٠}} </ref> کلارا موزیکی خوێند و خوێندکاری کەمانچەژەن [[کۆرادۆ ئارکیبوگی]] بوو، کە ھاوڕێی دایک و باوکی بوو.<ref>As recalled by the son, Franco, of Maestro Archibugi in Francesco Bucimann, ''Il violino Storioni'', Rome, private printing, 1985.</ref> ==پەیوەندی لەگەڵ مۆسۆلینی== پێتاچی پەیوەندییەکی لەمێژینەی لەگەڵ مۆسۆلینی ھەبوو لەو کاتەی کە ھاوسەرگیری لەگەڵ [[ڕاکێل مۆسۆلینی]] کردبوو. پێتاچی ٢٨ ساڵ لە مۆسۆلینی گەنجتر بوو.<ref>{{in lang|es}} Giuseppina Persichetti, ''La enamorada de Mussolini'', Madrid, Ediciones Caballero Audaz, 1947.</ref> بۆ یەکەمجار لە نیسانی ١٩٣٢دا یەکتریان بینی کاتێک مۆسۆلینی لەگەڵ یاریدەدەرێکدا بەرەو ئۆستیا دەڕۆیشت، پێشی ئۆتۆمبێلێکی کەوت کە پێتاچیی بیست ساڵان و ئەندامانی خێزانەکەی تێیدا بوون. ئەو ھاواری کرد: «دووچێ! دووچێ!» و کاتێک وەستا، پێی گوت کە لە سەرەتای مێردمنداڵییەوە نامەی بۆ دەنووسێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Max|دوایین=Gallo|پەڕە=٢١٦|سەردێڕ=Mussolini's Italy|ڕێکەوت=١٩٧٤|بڵاوکەرەوە=Abelard-Schuman |ژپنک=٠-٢٠٠-٧٢١٤٠-٢}}</ref> لە ساڵی ١٩٣٤دا، پێتاچی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەفسەری ھێزی ئاسمانی ئیتاڵی ڕیکاردۆ فێدێریچی کرد، بەڵام کاتێک ھاوسەرەکەی لە ساڵی ١٩٣٦دا وەک پاشکۆی ئاسمانی ڕەوانەی [[تۆکیۆ]] کرا، لە یەکتر جیا بوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bosworth|یەکەم=R. J. B.|سەردێڕ=Mussolini|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury]]}}</ref> پاشان پێتاچی بوو بە دڵبەندەکەی مۆسۆلینیی تەمەن پەنجا و سێ ساڵ، و سەردانی بارەگا گەورەکەی دەکرد لە [[پالازۆ ڤێنێزیا]]، کە شوقەیەکی تایبەتی بۆ تەرخان کرابوو. شەیدابوونی ئەو بۆ مۆسۆلینی وا دەردەکەوێت کە ڕاستەقینە و ھەمیشەیی بووبێت. پەیوەندییەکە بە شێوەیەکی بەرفراوان ناسرا و ئەندامانی خێزانی پێتاچی، بە تایبەتی براکەی، [[مارچێلۆ پێتاچی|مارچێلۆ]]، توانییان لە ڕووی دارایی و پیشەییەوە لە ڕێگەی فرۆشتنی دەسەڵاتەوە سوودمەند بن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Max|دوایین=Gallo|پەڕەکان=٢٧٠–٢٧١|سەردێڕ=Mussolini's Italy|ڕێکەوت=١٩٧٤|بڵاوکەرەوە=Abelard-Schuman |ژپنک=٠-٢٠٠-٧٢١٤٠-٢}}</ref> کلارا خولیای وێنەکێشانی ھەبوو. ئەو ڕۆڵی ھاوەڵی نھێنی مۆسۆلینی گرتە ئەستۆ، بەشداری تاریکترین ساتەکانی و چارەنووسی کۆتاییی کرد، بەبێ ئەوەی دیار بێت کە ھەرگیز داوای لێ کردبێت واز لە ڕاکێلی ھاوسەری بھێنێت لەپێناو ئەودا.<ref>Roberto Festorazzi, ''Claretta Petacci: la donna che morì per amore di Mussolini'', Bologna, Minerva, 2012, ISBN 978-88-7381-405-4.</ref> بەشێک لە نامەگۆڕینەوەکانی پێتاچی و مۆسۆلینی لەسەر بنەمای تایبەتێتی بڵاو نەکراونەتەوە.<ref>{{in lang|it}} Giampiero Buonomo, [https://www.academia.edu/11435982/Ricerca_storiografica_e_diritto_alla_riservatezza {{lang|it|Quel carteggio tra Mussolini e la Petacci. Storici sacrificati sull’altare della privacy}}, in Diritto e giustizia, 16 luglio 2005].</ref> === گەشەی کۆمەڵایەتیی خێزانی پێتاچی === بەرەو کۆتاییی ساڵی ١٩٣٩، خێزانی پێتاچی لە شوێنی نیشتەجێبوونی چینی ناوەندی خۆیان لە ڤیا لازارۆ سپالانزانی (تەنیشت [[ڤێلا تۆرڵۆنیا، ڕۆما|ڤێلا تۆرڵۆنیا]]) گواستیانەوە بۆ «ڤێلا کامیلوچیا»ی شکۆدار (کە لەسەر لێوارەکانی [[مۆنتی ماریۆ]] ھەڵکەوتووە، کە ئەو کات لە جێوارەکانی شارەکە بوو)، کە لەلایەن تەلارسازان [[ڤینچێنزۆ مۆناکۆ]] و [[ئەمێدیۆ لوچیچێنتی]] دیزاین کرابوو. ئەمە نموونەیەکی [[تەلارسازیی فاشیستی|ھونەری فاشیستی]] بوو، کە وەک [[ڕاسیۆنالیزم]]ی ئیتاڵی پێناسە دەکرێت.<ref>Paolo Melis, 2011; Amedeo Luccichenti e Vincenzo Monaco, ''Villa Petacci alla Camilluccia'', Rome, 1937-1939; ''Un limpido volume di travertino e di cristallo con scale audaci e pronunciate cavità'', Milan, Casabella, 2011.</ref> لە باڵی ڕاستی نھۆمی زەمینیدا (پێدەچێت لەبەر ھۆکاری تەناھی بێت، بەھۆی نزیکیی پێویست لە پەناگەکە) [[گۆشەی نیشتەجێبوون (تەلارسازی)|گۆشەی نیشتەجێبوون]]ی کلارێتا و بێنیتۆ ھەڵکەوتبوو. پێکھاتبوو لە [[ژووری نووستن|ژوورێکی نووستن]] کە دیوار و بانەکەی بە ئاوێنە داپۆشرابوو و بە مۆبیلیاتی پەمەیی ڕازاوەتەوە، لەگەڵ [[ژووری خۆشۆردن]]ێک کە بە [[مەڕمەڕ]]ی ڕەش ڕووپۆش کرابوو.<ref>[[Renzo De Felice]], Mussolini l'alleato, I, vol. 2, L'Italia in guerra (1940-43). Crisi e agonia del Regime, Einaudi, Turin 1996, [https://web.uniroma1.it/qart/una-visita-alla-villa-petacci-del-generale-giacomo-carboni-15-luglio-1943/una-visita-alla-villa Appendix, pp. 1536-37. ''Rapporto sulle ultime vicende della relazione tra Mussolini e la Petacci trasmesso, dopo la liberazione di Roma, dal generale Giacomo Carboni all'OSS''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250522173022/https://web.uniroma1.it/qart/una-visita-alla-villa-petacci-del-generale-giacomo-carboni-15-luglio-1943/una-visita-alla-villa |date=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ }}.</ref> ==بنەماڵە== * خوشکی کلارا [[ئەکتەر|ڕۆڵگێڕ]]ی [[سینەما]] بوو، ئەو ناوی [[میریام دی سان سێرڤۆلۆ]] بوو (٣١ی [[ئایار]]ی ١٩٢٣ &ndash; ٢٤ی [[ئایار]]ی ١٩٩١) کە بە '''میریام پێتاچی'''ش ناسرا بوو. *برای کلارا '''مارسێلۆ پێتاچی''' لەگەڵ [[بینیتۆ موسۆلینی|موسۆلینی]] و کلارادا دەستگیرکرا بەڵام کاتێک ویستی ڕا بکات بە فیشەک پێکایان. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [https://en.wikipedia.org/wiki/Clara_Petacci Clara Petacci] {{پۆلی کۆمنز|Clara Petacci|کلارا پێتاچی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|ئیتالیا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٥]] jjsgs4d29ivlt98zjdj41qoiyo0ejdz 4 117839 1587180 1587001 2026-05-27T09:42:43Z Tessla 41338 /* زۆر گرنگ: داوای پشتگیری لە ویکیداتا بۆ جێگیرکردنی زاراوەی «باکووری کوردستان» */ 1587180 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == سیاسەت و کاری ویکیپیدیا و نیشانەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٨:٥٨، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٤٣٩٤٧٣٤}}{{Pin message|}} ئێمە هەر هەموومان ئەگەر بۆ یەک جاریش بێت یاریمان کردووە ئیتر هەر یارییەک بێت، لە یارییەکەدا وشەیەک نوسراوە بەناوی (mission) کەبریتییە (کارەکان) کە دەیکەینەوە نوسراوە ئەو کارە بکە و خەڵاتێکی لە بەرامبەردا وەرگرین، بۆیە منیش داوا دەکەم کە پڕۆژەیەک بۆ ویکیپیدیا دروستکەن و بە چەند کاریکی زۆر و نیشانەی زۆر ئێمە دەتوانیین هەم نیشانەکان بە شێوەیەکی دیموکراسیانە بەکارهێنەرەکان بەکاری بهێنین، هەم باشترکردنی وتارەکان کارەکان دەتوانیین بە باشترین کار دایبنێن و بەشێوەیەک کە دڵنیام هەمووتان [[ھەی دەی]] تان کردووە، کە ئەویش کاری هەیە کە دانەیەک تەواو دەکەیت ئەوە دەچێتە کاریکی زەحمەتر کە هەر هەمان یاسایە وەک: تەواوکردنی ١٠ سندوقی زانیاری. کە ئەم کارە تەواو کرا ببێت بە تەواو کردنی ١٠٠ سندوقی زانیاری. ئەمەش لەسەر دەنگی بەڕێوبەران بۆ خراپکاریش ئەو بەکارهێنەرانەی خراپکاریان پێکرد ئەوا دەتوانن ئێوەی بەڕێوبەران سەربەستیان بکەن، زۆر سوپاس[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ ڕوونکردنەوەیەکی زیاتریش ئەم وتانەی کە لەسەرەوە باسمان کرد بەم شێوەیە بەڕیوە دەچێت *دەبێت بەکارهێنەر نیشانەی سەرەکی هەبێت *دەبێت هەر بەکارهێنەرێک پەڕیەکی تایبەت بە (mission)ی بۆ دابنرێت ئەمەش لەسەر شێوەی ڕۆبۆتی *دەبێت بە سێ بەشەوە ئەنجام بدرێت کە بریتییە لە بۆ هەر (mission)نێک بریتی بێت لە سەرەتای ناوەندی زەحمەت، کە ئەمانە بەدوای یەکدا دێن لەدوای جێبەجێکردنی ئاسان دوای ناوەندی دوای زەحمەت. *دەبێت ئەو (mission)نەی کە بۆی نوسراوە بە چاکی بیکات، نەوەک بە تێکچووی *دەبێت لەسەر هەر (mission)ێک ئەو کارانەی بەکارهێنەری تێدابێت، وەک ئەوەی یەکسەر لەپەڕەکەی بەشێوەیەکی ڕۆبۆتی بۆی بنوسرێت. هەرچەندە ئەم کارانە لە سەروو پلەی خۆمەوەیە بەڵام دەبێت ئێوەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون یارمەتیم بدەن بەهۆی تواناو لێهاتوویتانەوە، بەڵام من دەموێت لەسەرەتادا ١٠ بەکارهێنەری شارەزا بانگێشت بکەم بۆ ئەم پڕۆژەیە {{وب|Sako Nanakli}} {{وب|Sakura emad}} {{وب|Aram}} {{وب|Épine}} {{وب|Calak}} {{وب|Gyan333}} {{وب|Kushared}} {{وب|Serchia}} {{وب|Pirehelokan}} {{وب|Aza}} دەموێت بڵێم لە هەرکاتێکدا دەنگدان لەسەر ئەم پڕۆژەیە ئەنجام بدرێت ئەوە بە تێکڕای دەنگ دەکرێت و هەرکەسێک بیەوێت دەنگ بدات ئەوا دەبێت بەژداربێت لەم پڕۆژەیەدا. سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : بەرێز {{وب|ئارۆ سالار محمود}} بیرۆکەکەت جوانە ئەوەندەی لە مەبەستەکەت تێگەیشتم "دەتەوێت وەک پێشبڕکێیەک کارەکان بکرێت و پلەبەندی بۆ ھەر کارێک دابنرێت و ھەر بەکارھێنەرێک بەپێی ئاستی خۆی کارێک یان چەن کارێکی پێبدرێت و ئیتر بەپێی کارەکانی ئاستی بەرز بێتەوە و ئەرکەکانی زیاتر و زەحمەت تر بن، بۆ ھەر کارێکیش کە ئەنجامی دەدات خەڵاتی لە بەرامبەردا پێ بدرێت بەڵام خەڵاتەکە کێ دەیدات وە چییە؟" و ھەندێک لەوانەی تاگت کردوون ھیچ بەشداریان نەماوە یان ناتوانن بەچالاکی بەشداری بکەن لە ویکیپیدیا بۆ نموونە {{وب|Gyan333}}، [[بەکارھێنەر:Épine]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|ئارۆ سالار محمود}} سڵاو ، دیارە ئەوەندەی تێگەیشتبێتم ئەتەوێت پشبڕکێیەک لە نێوان بەکارهێنەران دروستبکەیت بۆ ئەوەی بتوانن زۆرترین سندوقی زانیاری وەڕبگێڕن، ئەگەر ئاوایە و مەبەستەکەت ئەوە بۆ ئەم قۆناغەی ئێمە کەمێک ئاسان نییە، بەتایبەت بەبێ پشتیوانی و خەڵات . پێشتر قەرارمان دەبوو پێشبڕکێەک ڕێکبخەین بۆ دانانی سەرچاوە بۆ ئەو وتارانەی بێ سەرچاوەن بە پشتیوانی ویکیمیدیا بەڵام وابزانم بەهۆی نەبوونی ژمارەیەکی زۆری بەکارهێنەر لە ویکیپیدیای کوردی کارەکە نەکرا .بۆیە هەر کارێک بەتایبەت لەو شێوەی جەنابت باسی دەکەیت ئاسان نییە بەتایبەت ئەم مەرجانەی تێدابێت قورس و گرانی و مامناوەن ، ئامانجی بەشی زۆری ئەوانەی لێرەن هەوڵدانە بۆ ئەوەی لانیکەم ژمارەی وتارەکان بگەیینە ئاستێکی زۆر باشە لەگەڵ بوونی ناوەڕۆکێکی باش .ئەمەش کەم کەس بە خۆبەخشی و بێ بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێک ئەنجامی دەدات.لەگەڵ ئەوەش بوونی پڕۆژەی جیاواز لە نیشانەکانی پێشکەوتنی ویکیپیدیای کوردیدایە و لە قازانجیەتی ئەنجامیان بدات هەرچەند تا ئێستا چەن پڕۆژەیەک ئەنجام دراون ئێستاش پڕۆژەی شارەکانی ئێران لە بواری تەواوبووندایە.جا ئەگەر وادەزانی هەڵە تێگەیشتووم دەتوانی ڕوونکردنەوەی زیاتر بنوسی ، لەگەڵ ڕێزدا .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێزان ڕاست دەکەن ئەمە ئەرکێکی قورسەو جێبەجێکیردنی کاتی دەوێت، بەڵام ئێمە دەتوانین وتارێکی ویکی لە سەرەتادا بۆ دروست بکەین، و دەتوانین بە چەند شێوەیەک کار دروستبکەین، ئەوەش حەزدەکەم یەکم کار ئێوە بینوسن، و دەزانین نیشانەکان زۆر لەمەوبەر دیاری کراوە، بەڵام نەخراوەتە بەرچاوی بەکارهێنەر و ئێمە دەتوانین بڵاویبکەینەوە لە پەڕەیەکدا، و بۆ کارەکان دەبێت لەیەکەو دوور بن وەک دروستکردنی (چ ژمارەیە) وتارێک کە پێکهاتبێت لە ئەونە (ژمارە. سەردێڕ، ژمارە. ژێرسەردێڕ). یاخود بڵێن دروستکردنی ژمارە. وتاری (وەرزشی، هونەری، موسیقا)، ئیتر دەکەوێتە سەر ئەوەی چی بکەین.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: گەر ھیچ قسەت نییە لەسەر پڕۆژەکە دەتەوێت دایبخەم، بە ھۆکاری ئەوەی نەکرا؟ یان دەتەوێت داواکارییەکە بەردەوام لێرە بێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٤، ١١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) داوادەکەم بیسڕیتەوە و هەر دانەیەکی من کە دامناوە چوونکە هیچ کەسێک بێجگە لە تۆ و ئارام نایەنە سەر ئەم بەشەی ویکیپیدیا، لاخۆی دیوەخانە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێزەحمەت دایبخە [[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Agent aro|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٣، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == دیواری شانازی ویکیپیدیای کوردی سۆرانی == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> '''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت''' '''پڕۆژەکە''' دەمەوێت ئەم پڕۆژەیە بخەمە بەردەست کۆمەڵەگەی ویکیپیدیا بۆ ئەوەی وتووێژی لێ بکرێت تاکو ببێتە خزمەتێک بۆ ویکیپیدیا پڕۆژەکە بەناوی هۆڵی شانازییە کە ئەم وتارە پڕۆژەیەکە کە تێیدا ناوی ئەو بەکارهێنەرانەی تێ دەچێت کە خزمەتێکی گەورەی بە ویکیپیدیا کردبێت یاخود کاتی بێت تاکو بەفەرمی بچێتە نێو ئەم وتارە لە وتارەکەدا باسی چەند شتێک دەکرێت و لەلایەن خودی بەکارهێنەرەوە خۆی دەنووسرێت: '''ناوی بەکارهێنەری''' ناوی ڕاستەقینەی خۆی (لە دوو ناوی سەرەتا زیاتر نەبێت)، و زیادکردنی ناوێک لە دەستە چەپەوە (سایزەکەی دوای دیاری دەکرێت) '''زانیاری''' لەم بەشەدا ماوەی چالاکی بوون و تەمەنی و لە چ بوارێکی ویکیپیدیا زیاتر کاری کردووە (چەند دانەیە با بینووسێت) پلە و پۆستەکەی لە ویکیپیدیا '''چالاکییە گەورەکانی''' ژمارەی وتارەکانی: ژمارەی چالاکییەکانی: <nowiki>*</nowiki>پڕۆژەی دامەزراوی: <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی: ئەو شتانەی کە نا ئێستا نەی کردووە دەکرێت نەنووسرێن و دەرنەکەون '''هۆکاری شانازی گرتن لێی:''' (ئەم بەشە لەلایەن بەڕێوبەری چالاکەوە دەنووسرێت) _______________________ بەمشێوازە من بیرم لێی کردەوە تەبعەن لە ماوەی ئەم گفتووگۆیەدا گەشەی پێ دەدرێت _______________________ '''پێوەرەکان''' - بە دوو شێواز بەکارهێنەر ئەم شانازییەی پێ دەبەخشرێت ١. مەرجی: گەر بەکارهێنەر ئەم سیفەتانەی تێدابێت: گەر بەکارهێنەر نووسەر بێت: - ژمارەی دەستکارییەکانیبلە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێت -ماوەی بەکاربوونی دەبێت لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەن ٥٠٠ وتار کەمتر نەبێت - خاوەن ١٠ وتاری باش کەمتر نەبێت - خاوەن ٥ وتاری هەڵبژێردراو کەمتر نەبێت گەر بەکارهێنەر تەکنیککار بێت: پێوەرەکانی لەلایەن تەکنیک کارەوە دابنرێت گەر بەکارهێنەر درووستکەری (دەروازە، پۆل، داڕێژە، هتد……) ژمارەی دەستکارییەکانی لە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێی - ماوەی بەکاربوونی لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەنی ٢٠٠ پۆل کەمتر نەبێت - خاوەنی ١٠٠ پەرگە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥٠ داڕێژە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥ دەروازە کەمتر نەبێت —————————————— گشت ئەم مەرجانە ئەگەری دەستکاری کردنیان هەیە. نموونەیەک لە خوارەوە دادەنێم بە وێنە ————————————————— '''نموونەی بەکارهێنەر لە هۆڵی شانازی''' [[پەڕگە:Unknown_person.jpg|وێنەی دەرەکی|چەپ|150x150پیکسڵ]]   [[بەکارھێنەر:Aro Salar|'''Aro Salar''']] '''ناوی ڕاستەقینە:''' ئارۆ سالار '''ساڵی لەدایکبوون''': ٢٠٠٨ '''ماوەی چالاکی:''' ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ – تا ئێستا '''ئەندام لە ویکیپیدیا:''' بارکەر '''زانیاری:''' ئەم بەکارهێنەرە لە ساڵی ٢٠٢٢ دەستی بەکارکردن لە ویکیپیدیا کوردی کردووە و زیاتر لە بواری فیلم و ئەنیمەیشن وتار نووسیووە. '''چالاکییە گەورەکانی:''' ژمارەی وتارەکانی:٥٤٢ ژمارەی چالاکییەکانی: ٤٣٩٣ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی ویکیپڕۆژەککانی:٣ <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی:٠ (دەرناکەوێت) <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی:١ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی:٣٩ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی:٥٤ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی:٢ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی:٦٢ '''هۆکاری شانازی پێدان:''' بەهۆی بەشدارییە بەردەوامەکانی و زیادکردنی ناوەڕۆکی کوالیتی بۆ ویکیپیدیا کوردی. ______________________________ === {{لەگەڵ}} === * {{لەگەڵ}} دەزانن چی؟! خوداشاهیدە زۆر زۆر لەمێژ بوو بیرم لەوەی دەکردەوە کە چۆن و بە چ جۆر و شێوازێک دەستخۆشییەک لە بەکارهێنەرە باشەکان واتا ئەو بەکارهێنەرانەی خزمەتێکی زۆر و گەورەیان بە ویکیپیدیای کوردی کردۆ، بکەین، حەتاکوو جەنابی ئارۆ ئەو پێشنیارەی دا، هیوادارم کە بە باشی بڕواتە پێش. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٣:٥٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێشنیارێکی بەجێیە، بەڵام لەھەندێک حاڵەتدا دەکرێت '''ژمارەی دەستکاری نەکرێتە پێوەر'''، '''بەھا و کاریگەری چالاکیی بەکارھێنەرەکە بۆ ویکیپیدیا گرنگتر و بە بەھاترە''' (فراوانکردنی کۆلکە وتارێک، دابینکردن و دۆزینەوەی سەرچاوەی پێویست بۆ وتارێکی بێ سەرچاوە، ڕێکخستنەوەی وتارێک کە بەپێی پێوەرەکانی نووسین نەنووسراونەتەوە، یان ھەر چالاکییەکی تری کاریگەر و بەھادار). «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ١٧:٥٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٩:٢٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەبێ پێوەرەکان بە شێوەیەکی گشتی پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت، نەک بەشێوەی تاک بە تاک. ئێستا بۆ نموونە بمانەوێت ڕێز لە کەسێکی وەک کاک ئارام بگرین، بەڵام ژمارەی وتارەکانی ژێر ٥٠٠ـن (زۆربەی وتارەکانی لە ڕێگای بۆت و ویکیپرۆژەکانەوە بڵاو کردووەتەوە) و ژمارەی وتارە ھەڵبژێردراوەکانی یەک دوو وتارن، بەو پێوەرە بێت کەس ھەموو مەرجەکان لەخۆ ناگرێت، بەڵام ئێستا ھەموو کەس دەزانێ کە کاک ئارام جێگای ڕێز و شانازییە. بەگشتی من پێم باشە بۆ ڕێزگرتن لە کەسێک ژمارەیەک بەکارھێنەر دەنگی لەسەر بدەن و دواتر بەھۆی سەرجەم بەشدارییەکان و کارە دیارەکانی ئەو بەکارھێنەرە؛ ئەگەر بەپێی یەکدەنگی شایەنی بوو ئەوە ڕێزلێنانەکەی پێ بدرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٣٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === <nowiki>*</nowiki> === لێدوان === بەهیوای تەندروستیی بۆ هەموو کەسێک.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سەلام. ئەمن لەگەڵ ئەو پێشنیارەم بەس بەڕای من دەبێ شتێک بگۆڕێ. ۲۰۰۰ دەستکاری زۆر کەمە، بە دوو مانگ بە کووب چالاک بوون دەکرێ، بە ڕای من بڕوات بۆ ۱۰،۰۰۰، کەسێک کە ۱۰ وتاری باش و ۵ وتاری هەڵبژێردراو و ۵۰۰ وتاری دروستکراوی هەیە بە دڵنیاییەوە دەستکارییەکانی لە ۱۰،۰۰۰ی بۆولای ڕۆیشتۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٠٠:٠٤، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕای من بکرێتە ٥٠٠٠ باشترێکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:١٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::'''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: ڕاستی مادام حەز بەم جۆرە شتە دەکەن، بەدڵ خۆتان بکەن و من '''دژ''' نابم، لەبەرئەوەی کەسانی وەک ئێوە لە ئێستادا چالاکن لە ویکیپیدیا، هەربۆیە شایەنی بڕیاردانن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) کاک @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] پێشنیارەکەت لەبەرچاو گیراوە، وەک لە پڕۆژەکە ئاماژەم پێداوە، دەکرێت بەڕێوبەری ئەو کاتە دەتوانێت پێوەرەکان پێشەل بکات و ڕێز لە کەسێک بنێت، بەدڵناییشەوە گەر کەسێک پێوەرەکانیشی تێدابێت بەڵام بەڕێوبەری ئەوکاتە ڕازی نەبیت، ئەوا ڕێزلێگرتنی دوادەخرێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == کردنەوەی کەناڵ و گرووپی ویکیپیدیا لە تێلێگرام == {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist|-Haryad|Tessla|Aza|حوسێن|MFTG|Sorou6sh|Saad Goran|مامۆستا|Épine|GoRaN909|Serchia|فەرهاد|Pirehelokan}} سڵاوتان لێ بێت ھاوڕێیان، ئەگەر یەکدەنگیتان لەسەر بێ، پێم باشە کەناڵ و کۆمەڵێک گرووپی جیاوازیی ویکیپیدیا (ڕێک ھاوشێوەی [[دیسکۆرد]]) لە «[[تێلێگرام]]» بکەینەوە. تێلێگرام کوردی زۆری تێدان و ئەگەر لەوێ چالاک بین ھەم دەتوانین سەرنجی کەسانی نوێ بۆ ئەندامبوون ڕابکێشین و ھەمیش دەتوانین لەوێ وەڵامی پرسیار و کێشەکان بدەینەوە. خۆم ئامادەم وەک ئەدمینی سەرەکیی ھەژماری ویکیکوردی لە تێلێگرام بم و ھەر کەسیش پێی خۆش بوو ببێتە ئەدمین ئەوە ڕایگەیێنێت؛ دواتریش خۆشحاڵ دەبین لەوێ ببنە ئەندام (ھەڵبەت ئەگەر یەکدەنگی لەسەر پەسەندکردنی ئەو پێشنیارە بێت). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، من بەشتێکی باشی دادەنێم هەوڵێکی باشە، لە openstreetmap کارم دەکرد گروپی هەبوو بەڵام کوردەکان نا چالاک بوون، بانگێشتی عەرەبی عێراقی کرام زۆر چالاک بوون و ئیشی چاکیان دەکرد پێکەوە، بەڵام لە کۆتایدا ئیشی منیان بەدڵ نەبوو دەریان کردم(کوردایەتی)، گرنگ ئەوەیە چالاک بین و هاوکاری یەک بین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٢١:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەستخۆش بۆ ئەم بیرۆکەیە. منیش پلانێکی وام ھەبوو باسێکی ئاوا بکەمەوە، ئەوەتا تۆ کردتەوە. منیش پێم وایە بەڕاستی ویکیپیدیای کوردی پێویستی بە چالاکییەکی زیاترە لە سۆشیاڵ میدیا و تێلێگرام شوێنێکی گونجاوە. بەس ئەبێ چەن بەشێکی ھەبێ و جیا بکرێنەوە، وەکو بڵاوکردنەوەی نوێکارییەکان، گرووپی وتووێژی گشتی تا بەکارھێنەرە تازەکان پرسیار بکەن و بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامیان بەنەوە، بەشی فێرکاری بە بڵاوکردنەوەی ڤیدۆ یان ڕێنماییی کورتی نووسراو بۆ فێرکردنی بەکارھێنەرانی تازە کە کەم ئەزموونن چۆن دەست بە نووسینی وتار بکەن. ئەگەر بەو شێوەیە بێ کێشەم نییە. سپاس [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::باشە. بەو مەرجەی کەس ببێ خاوەندارێتیی بکا و ناوەرۆکی بۆ دابنێ. ئەگەر سەر بگرێ و چالاک بێ دەبێ چوارچێوەیەکی گشتیش ببێ دەربارەی ئەوەی چی دابنرێ و چی نە. دەکرێ چاو لە کاناڵەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی بکرێ کە زۆربەی بابەتەکانیان زانستییە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس بۆ ھەمووتان، ئەو جۆرەی دیارە وەڵامەکان ئەرێنین و پێشنیارەکە سەر دەگرێ. @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە، بێگومان کارێکی جوانی تێدا دەکەین و بە ڕێکوپێکی بەڕێوەی دەبەین، ھەر پێشنیارێکیشتان لە ھەر کاتێکدا ھەبوو خۆشحاڵ دەبین پێمان بڵێن. @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستە، ھەر وەک شروەی دیسکۆرد چەندین گرووپی جیاواز و کاناڵێک لەخۆ دەگرێ کە ھەموویان سەر بە یەک دەبن؛ ھەروەھا کاک ھەریاد خۆشحاڵ دەبم ئەگەر تۆش وەک ئەدمینێک ھاوکار بیت. زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٣، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::زۆر باشە مادەم وات ئەوێ، لە پەڕەکەم بەستەری تێلێگرامم داناوە، گەر ویستت لەوێ ئەتوانین زیاتر لەسەری قسەکەین. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{کرا}}، [https://t.me/soranikurdishwikipedia کەناڵی تێلێگرام] کرایەوە و ھەوڵی زۆرکردنی گرووپەکانی و زیادکردنی ئەندام دەدەین. تکایە ھەر بۆچوون و پێشنیارێکی ھەتانە پێمان بڵێن؛ لە ئێستادا بەڕێز ھەریاد دامەزرێنەری کەناڵ و منیش ئەدمینیم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :: سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، دەستخۆشی لەو پێشنیارەتان دەکەم، تێلێگرام لای خۆمان زیاتر ئاشنایە، ئینشەڵڵا ھەنگاوێکی باش دەبێت بۆ دووبارە چاڵاکبوونەوەی ویکی کوردیی ناوەندی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٣، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::: ::: == زۆر گرنگ: داوای پشتگیری لە ویکیداتا بۆ جێگیرکردنی زاراوەی «باکووری کوردستان» == سڵاو هاوڕێیان و هاوپیشەیانی بەڕێز: [[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ، [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ، [[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] ، [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ، [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ، [[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ، [[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ، [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ، [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ، [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ، [[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] ، [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ، [[بەکارھێنەر:kushared|kushared]] ، [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] (ئەوانی تریش) '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٠٣، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) وەک دەزانن، لەم چەند ڕۆژەی ڕابردوودا لە ویکیداتا کێشەیەک دروست بووە لەسەر وەسفی زمانی کوردی (ckb) بۆ پارێزگاکانی باکووری کوردستان. بەکارهێنەرێکی تورک بەردەوام دەستکارییەکانی ئێمە دەگەڕێنێتەوە و بێڕێزی بەرامبەر بەڕێوەبەرانی پڕۆژەکەمان دەکات. دوای سکاڵای فەرمی، بە ڕێنمایی بەڕێوەبەرانی ویکیداتا گفتوگۆیەکی فەرمیم لە '''Project Chat''' دەست پێ کردووە بۆ ئەوەی وەک کۆمەڵگەی ویکیپیدیای کوردی «کۆدەنگی» (Consensus) خۆمان نیشان بدەین و ڕێگری لەم دەستوەردانە دەرەکییانە بگرین. '''تکایە هەمووتان بچنە ئەم لینکە و لە خوارەوەی بابەتەکە دەنگی خۆتان بدەن:''' '''[https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Project_chat#Consensus_for_Kurdish_(ckb)_descriptions_of_provinces_in_the_Kurdistan_region لینکی گفتوگۆکە لە ویکیداتا]''' '''چۆن دەنگ بدەم؟''' تەنها لە خوارەوەی پەیامەکە داڕێژەی Support دابنێن و پاشان لەتەنیشتی بنووسن: * <code>This terminology is the established community consensus in the Kurdish language (ckb).</code> تێبینییەک بۆ بەڕێوەبەرکانی ئێرە، گەر لەبەشی پشتگیری بنووسن (من وەک بەڕێوەبەرێک ...) ئەوە باشترە بۆ ئێمە. ئەمە وەک ئەرکێکی نەتەوەیی و فەرهەنگی ببینن بۆ پاراستنی سەروەریی زمانەکەمان لە پڕۆژە جیھانییەکاندا. ڕێز و خۆشەویستیم؛ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٥:٥٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|Tessla}} زۆر سپاس بۆ بەڕێزت و ئەو کارە بەنرخەت. خۆت کێشەی ئایپییەکەم دەزانی بۆیە ناتوانم لە ویکیداتا شتێک بنووسم، بەڵام هیوادارم هەموو بەڕێزانی خۆمان لەوێ پاڵپشتی بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٣١، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::{{وب|Tessla}} دەنگی پشتگیریم دانا. ھیوادارم داواکە پشتگوێ نەخرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٨، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]]، دەستت خۆش بێت. @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەداخەوە، هیوادارم ئەوانی تر بیکەن. @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]]: تۆش بەشداریت لەم کارە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٠:٠٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@{{وب|Tessla}} لە دیوەخانی [[w:ku:Special:Diff/2031320|ویکیپیدیای کورمانجیش]] ھەمان داوام لەوێ دانا، تا ئەوانیش پشتیگیریی داواکە بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:٤٩، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:Khoshhat|Khoshhat]]: ئێوەش دەتوانن دەنگ بدەن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٢٩، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::زۆر سوپاس بەڕێز تێسلا، دەنگی خۆم دا. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{سھ}} سڵاو دووبارە، دەستخۆشی لە هەموو ئەو بەکارهێنەرە بەڕێزانە دەکەم کە لە ویکیداتا دەنگیان دا. پشتگیرییە بەهێزەکەتان کاریگەریی گەورەی هەبوو. ئێستا وتووێژەکە گەیشتووەتە قۆناغێکی زۆر باش. یەکێک لە بەڕێوەبەرە ناسراوەکانی ویکیداتا (ArthurPSmith) پێشنیاری کردووە کە ئێمە وەک کورد پڕۆژەیەکی فەرمی لە ناو خودی ویکیداتادا دابمەزرێنین بە ناوی '''WikiProject Kurdistan'''. سوودی ئەم پڕۆژەیە ئەوەیە کە دەتوانین هەموو یاسا زمانییەکانی خۆمان (وەک زاراوەی باکووری کوردستان و هتد) تێیدا بە فەرمی بنووسین و جێگیری بکەین، تا چیتر کەس نەتوانێت بە بیانووی بێلایەنی دەستکارییەکانمان بگەڕێنێتەوە. من بە ناوی کۆمەڵگەکەمانەوە ڕەزامەندیم لەسەر ئەم پێشنیارە دەربڕیوە. لە هەنگاوەکانی داهاتوودا داوای هاوکاریتان لێ دەکەم بۆ داڕشتنی ئەم پڕۆژەیە. ئێستا تەنها چاوەڕێ دەکەین تا وتووێژە سەرەکییەکە لەوێ کۆتایی دێت. سوپاس بۆ هەمووتان. داوا دەکەم بەڕێوەبەرەکانی خۆمان کەمێک دەست بکەنە ناو قسەکانمان و جار جار ئاگایان لێرە بێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٢، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) qkrb616qgbof71pe3hqysiiygt2cm2w 1587181 1587180 2026-05-27T09:44:48Z Tessla 41338 /* زۆر گرنگ: داوای پشتگیری لە ویکیداتا بۆ جێگیرکردنی زاراوەی «باکووری کوردستان» */ 1587181 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == سیاسەت و کاری ویکیپیدیا و نیشانەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٨:٥٨، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٤٣٩٤٧٣٤}}{{Pin message|}} ئێمە هەر هەموومان ئەگەر بۆ یەک جاریش بێت یاریمان کردووە ئیتر هەر یارییەک بێت، لە یارییەکەدا وشەیەک نوسراوە بەناوی (mission) کەبریتییە (کارەکان) کە دەیکەینەوە نوسراوە ئەو کارە بکە و خەڵاتێکی لە بەرامبەردا وەرگرین، بۆیە منیش داوا دەکەم کە پڕۆژەیەک بۆ ویکیپیدیا دروستکەن و بە چەند کاریکی زۆر و نیشانەی زۆر ئێمە دەتوانیین هەم نیشانەکان بە شێوەیەکی دیموکراسیانە بەکارهێنەرەکان بەکاری بهێنین، هەم باشترکردنی وتارەکان کارەکان دەتوانیین بە باشترین کار دایبنێن و بەشێوەیەک کە دڵنیام هەمووتان [[ھەی دەی]] تان کردووە، کە ئەویش کاری هەیە کە دانەیەک تەواو دەکەیت ئەوە دەچێتە کاریکی زەحمەتر کە هەر هەمان یاسایە وەک: تەواوکردنی ١٠ سندوقی زانیاری. کە ئەم کارە تەواو کرا ببێت بە تەواو کردنی ١٠٠ سندوقی زانیاری. ئەمەش لەسەر دەنگی بەڕێوبەران بۆ خراپکاریش ئەو بەکارهێنەرانەی خراپکاریان پێکرد ئەوا دەتوانن ئێوەی بەڕێوبەران سەربەستیان بکەن، زۆر سوپاس[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ ڕوونکردنەوەیەکی زیاتریش ئەم وتانەی کە لەسەرەوە باسمان کرد بەم شێوەیە بەڕیوە دەچێت *دەبێت بەکارهێنەر نیشانەی سەرەکی هەبێت *دەبێت هەر بەکارهێنەرێک پەڕیەکی تایبەت بە (mission)ی بۆ دابنرێت ئەمەش لەسەر شێوەی ڕۆبۆتی *دەبێت بە سێ بەشەوە ئەنجام بدرێت کە بریتییە لە بۆ هەر (mission)نێک بریتی بێت لە سەرەتای ناوەندی زەحمەت، کە ئەمانە بەدوای یەکدا دێن لەدوای جێبەجێکردنی ئاسان دوای ناوەندی دوای زەحمەت. *دەبێت ئەو (mission)نەی کە بۆی نوسراوە بە چاکی بیکات، نەوەک بە تێکچووی *دەبێت لەسەر هەر (mission)ێک ئەو کارانەی بەکارهێنەری تێدابێت، وەک ئەوەی یەکسەر لەپەڕەکەی بەشێوەیەکی ڕۆبۆتی بۆی بنوسرێت. هەرچەندە ئەم کارانە لە سەروو پلەی خۆمەوەیە بەڵام دەبێت ئێوەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون یارمەتیم بدەن بەهۆی تواناو لێهاتوویتانەوە، بەڵام من دەموێت لەسەرەتادا ١٠ بەکارهێنەری شارەزا بانگێشت بکەم بۆ ئەم پڕۆژەیە {{وب|Sako Nanakli}} {{وب|Sakura emad}} {{وب|Aram}} {{وب|Épine}} {{وب|Calak}} {{وب|Gyan333}} {{وب|Kushared}} {{وب|Serchia}} {{وب|Pirehelokan}} {{وب|Aza}} دەموێت بڵێم لە هەرکاتێکدا دەنگدان لەسەر ئەم پڕۆژەیە ئەنجام بدرێت ئەوە بە تێکڕای دەنگ دەکرێت و هەرکەسێک بیەوێت دەنگ بدات ئەوا دەبێت بەژداربێت لەم پڕۆژەیەدا. سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : بەرێز {{وب|ئارۆ سالار محمود}} بیرۆکەکەت جوانە ئەوەندەی لە مەبەستەکەت تێگەیشتم "دەتەوێت وەک پێشبڕکێیەک کارەکان بکرێت و پلەبەندی بۆ ھەر کارێک دابنرێت و ھەر بەکارھێنەرێک بەپێی ئاستی خۆی کارێک یان چەن کارێکی پێبدرێت و ئیتر بەپێی کارەکانی ئاستی بەرز بێتەوە و ئەرکەکانی زیاتر و زەحمەت تر بن، بۆ ھەر کارێکیش کە ئەنجامی دەدات خەڵاتی لە بەرامبەردا پێ بدرێت بەڵام خەڵاتەکە کێ دەیدات وە چییە؟" و ھەندێک لەوانەی تاگت کردوون ھیچ بەشداریان نەماوە یان ناتوانن بەچالاکی بەشداری بکەن لە ویکیپیدیا بۆ نموونە {{وب|Gyan333}}، [[بەکارھێنەر:Épine]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|ئارۆ سالار محمود}} سڵاو ، دیارە ئەوەندەی تێگەیشتبێتم ئەتەوێت پشبڕکێیەک لە نێوان بەکارهێنەران دروستبکەیت بۆ ئەوەی بتوانن زۆرترین سندوقی زانیاری وەڕبگێڕن، ئەگەر ئاوایە و مەبەستەکەت ئەوە بۆ ئەم قۆناغەی ئێمە کەمێک ئاسان نییە، بەتایبەت بەبێ پشتیوانی و خەڵات . پێشتر قەرارمان دەبوو پێشبڕکێەک ڕێکبخەین بۆ دانانی سەرچاوە بۆ ئەو وتارانەی بێ سەرچاوەن بە پشتیوانی ویکیمیدیا بەڵام وابزانم بەهۆی نەبوونی ژمارەیەکی زۆری بەکارهێنەر لە ویکیپیدیای کوردی کارەکە نەکرا .بۆیە هەر کارێک بەتایبەت لەو شێوەی جەنابت باسی دەکەیت ئاسان نییە بەتایبەت ئەم مەرجانەی تێدابێت قورس و گرانی و مامناوەن ، ئامانجی بەشی زۆری ئەوانەی لێرەن هەوڵدانە بۆ ئەوەی لانیکەم ژمارەی وتارەکان بگەیینە ئاستێکی زۆر باشە لەگەڵ بوونی ناوەڕۆکێکی باش .ئەمەش کەم کەس بە خۆبەخشی و بێ بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێک ئەنجامی دەدات.لەگەڵ ئەوەش بوونی پڕۆژەی جیاواز لە نیشانەکانی پێشکەوتنی ویکیپیدیای کوردیدایە و لە قازانجیەتی ئەنجامیان بدات هەرچەند تا ئێستا چەن پڕۆژەیەک ئەنجام دراون ئێستاش پڕۆژەی شارەکانی ئێران لە بواری تەواوبووندایە.جا ئەگەر وادەزانی هەڵە تێگەیشتووم دەتوانی ڕوونکردنەوەی زیاتر بنوسی ، لەگەڵ ڕێزدا .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێزان ڕاست دەکەن ئەمە ئەرکێکی قورسەو جێبەجێکیردنی کاتی دەوێت، بەڵام ئێمە دەتوانین وتارێکی ویکی لە سەرەتادا بۆ دروست بکەین، و دەتوانین بە چەند شێوەیەک کار دروستبکەین، ئەوەش حەزدەکەم یەکم کار ئێوە بینوسن، و دەزانین نیشانەکان زۆر لەمەوبەر دیاری کراوە، بەڵام نەخراوەتە بەرچاوی بەکارهێنەر و ئێمە دەتوانین بڵاویبکەینەوە لە پەڕەیەکدا، و بۆ کارەکان دەبێت لەیەکەو دوور بن وەک دروستکردنی (چ ژمارەیە) وتارێک کە پێکهاتبێت لە ئەونە (ژمارە. سەردێڕ، ژمارە. ژێرسەردێڕ). یاخود بڵێن دروستکردنی ژمارە. وتاری (وەرزشی، هونەری، موسیقا)، ئیتر دەکەوێتە سەر ئەوەی چی بکەین.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: گەر ھیچ قسەت نییە لەسەر پڕۆژەکە دەتەوێت دایبخەم، بە ھۆکاری ئەوەی نەکرا؟ یان دەتەوێت داواکارییەکە بەردەوام لێرە بێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٤، ١١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) داوادەکەم بیسڕیتەوە و هەر دانەیەکی من کە دامناوە چوونکە هیچ کەسێک بێجگە لە تۆ و ئارام نایەنە سەر ئەم بەشەی ویکیپیدیا، لاخۆی دیوەخانە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێزەحمەت دایبخە [[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Agent aro|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٣، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == دیواری شانازی ویکیپیدیای کوردی سۆرانی == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> '''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت''' '''پڕۆژەکە''' دەمەوێت ئەم پڕۆژەیە بخەمە بەردەست کۆمەڵەگەی ویکیپیدیا بۆ ئەوەی وتووێژی لێ بکرێت تاکو ببێتە خزمەتێک بۆ ویکیپیدیا پڕۆژەکە بەناوی هۆڵی شانازییە کە ئەم وتارە پڕۆژەیەکە کە تێیدا ناوی ئەو بەکارهێنەرانەی تێ دەچێت کە خزمەتێکی گەورەی بە ویکیپیدیا کردبێت یاخود کاتی بێت تاکو بەفەرمی بچێتە نێو ئەم وتارە لە وتارەکەدا باسی چەند شتێک دەکرێت و لەلایەن خودی بەکارهێنەرەوە خۆی دەنووسرێت: '''ناوی بەکارهێنەری''' ناوی ڕاستەقینەی خۆی (لە دوو ناوی سەرەتا زیاتر نەبێت)، و زیادکردنی ناوێک لە دەستە چەپەوە (سایزەکەی دوای دیاری دەکرێت) '''زانیاری''' لەم بەشەدا ماوەی چالاکی بوون و تەمەنی و لە چ بوارێکی ویکیپیدیا زیاتر کاری کردووە (چەند دانەیە با بینووسێت) پلە و پۆستەکەی لە ویکیپیدیا '''چالاکییە گەورەکانی''' ژمارەی وتارەکانی: ژمارەی چالاکییەکانی: <nowiki>*</nowiki>پڕۆژەی دامەزراوی: <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی: <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی: ئەو شتانەی کە نا ئێستا نەی کردووە دەکرێت نەنووسرێن و دەرنەکەون '''هۆکاری شانازی گرتن لێی:''' (ئەم بەشە لەلایەن بەڕێوبەری چالاکەوە دەنووسرێت) _______________________ بەمشێوازە من بیرم لێی کردەوە تەبعەن لە ماوەی ئەم گفتووگۆیەدا گەشەی پێ دەدرێت _______________________ '''پێوەرەکان''' - بە دوو شێواز بەکارهێنەر ئەم شانازییەی پێ دەبەخشرێت ١. مەرجی: گەر بەکارهێنەر ئەم سیفەتانەی تێدابێت: گەر بەکارهێنەر نووسەر بێت: - ژمارەی دەستکارییەکانیبلە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێت -ماوەی بەکاربوونی دەبێت لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەن ٥٠٠ وتار کەمتر نەبێت - خاوەن ١٠ وتاری باش کەمتر نەبێت - خاوەن ٥ وتاری هەڵبژێردراو کەمتر نەبێت گەر بەکارهێنەر تەکنیککار بێت: پێوەرەکانی لەلایەن تەکنیک کارەوە دابنرێت گەر بەکارهێنەر درووستکەری (دەروازە، پۆل، داڕێژە، هتد……) ژمارەی دەستکارییەکانی لە ٢٠٠٠ کەمتر نەبێی - ماوەی بەکاربوونی لە دوو ساڵ کەمتر نەبێت - خاوەنی ٢٠٠ پۆل کەمتر نەبێت - خاوەنی ١٠٠ پەرگە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥٠ داڕێژە کەمتر نەبێت - خاوەنی ٥ دەروازە کەمتر نەبێت —————————————— گشت ئەم مەرجانە ئەگەری دەستکاری کردنیان هەیە. نموونەیەک لە خوارەوە دادەنێم بە وێنە ————————————————— '''نموونەی بەکارهێنەر لە هۆڵی شانازی''' [[پەڕگە:Unknown_person.jpg|وێنەی دەرەکی|چەپ|150x150پیکسڵ]]   [[بەکارھێنەر:Aro Salar|'''Aro Salar''']] '''ناوی ڕاستەقینە:''' ئارۆ سالار '''ساڵی لەدایکبوون''': ٢٠٠٨ '''ماوەی چالاکی:''' ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ – تا ئێستا '''ئەندام لە ویکیپیدیا:''' بارکەر '''زانیاری:''' ئەم بەکارهێنەرە لە ساڵی ٢٠٢٢ دەستی بەکارکردن لە ویکیپیدیا کوردی کردووە و زیاتر لە بواری فیلم و ئەنیمەیشن وتار نووسیووە. '''چالاکییە گەورەکانی:''' ژمارەی وتارەکانی:٥٤٢ ژمارەی چالاکییەکانی: ٤٣٩٣ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی ویکیپڕۆژەککانی:٣ <nowiki>*</nowiki>وتارە هەڵبژێردراوەکانی:٠ (دەرناکەوێت) <nowiki>*</nowiki>وتارە باشەکانی:١ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی داڕێژەنی:٣٩ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پۆلەکانی:٥٤ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی دەروازەکانی:٢ <nowiki>*</nowiki>ژمارەی پەڕگەکانی:٦٢ '''هۆکاری شانازی پێدان:''' بەهۆی بەشدارییە بەردەوامەکانی و زیادکردنی ناوەڕۆکی کوالیتی بۆ ویکیپیدیا کوردی. ______________________________ === {{لەگەڵ}} === * {{لەگەڵ}} دەزانن چی؟! خوداشاهیدە زۆر زۆر لەمێژ بوو بیرم لەوەی دەکردەوە کە چۆن و بە چ جۆر و شێوازێک دەستخۆشییەک لە بەکارهێنەرە باشەکان واتا ئەو بەکارهێنەرانەی خزمەتێکی زۆر و گەورەیان بە ویکیپیدیای کوردی کردۆ، بکەین، حەتاکوو جەنابی ئارۆ ئەو پێشنیارەی دا، هیوادارم کە بە باشی بڕواتە پێش. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٢٣:٥٠، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێشنیارێکی بەجێیە، بەڵام لەھەندێک حاڵەتدا دەکرێت '''ژمارەی دەستکاری نەکرێتە پێوەر'''، '''بەھا و کاریگەری چالاکیی بەکارھێنەرەکە بۆ ویکیپیدیا گرنگتر و بە بەھاترە''' (فراوانکردنی کۆلکە وتارێک، دابینکردن و دۆزینەوەی سەرچاوەی پێویست بۆ وتارێکی بێ سەرچاوە، ڕێکخستنەوەی وتارێک کە بەپێی پێوەرەکانی نووسین نەنووسراونەتەوە، یان ھەر چالاکییەکی تری کاریگەر و بەھادار). «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ١٧:٥٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٩:٢٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەبێ پێوەرەکان بە شێوەیەکی گشتی پێداچوونەوەیان بۆ بکرێت، نەک بەشێوەی تاک بە تاک. ئێستا بۆ نموونە بمانەوێت ڕێز لە کەسێکی وەک کاک ئارام بگرین، بەڵام ژمارەی وتارەکانی ژێر ٥٠٠ـن (زۆربەی وتارەکانی لە ڕێگای بۆت و ویکیپرۆژەکانەوە بڵاو کردووەتەوە) و ژمارەی وتارە ھەڵبژێردراوەکانی یەک دوو وتارن، بەو پێوەرە بێت کەس ھەموو مەرجەکان لەخۆ ناگرێت، بەڵام ئێستا ھەموو کەس دەزانێ کە کاک ئارام جێگای ڕێز و شانازییە. بەگشتی من پێم باشە بۆ ڕێزگرتن لە کەسێک ژمارەیەک بەکارھێنەر دەنگی لەسەر بدەن و دواتر بەھۆی سەرجەم بەشدارییەکان و کارە دیارەکانی ئەو بەکارھێنەرە؛ ئەگەر بەپێی یەکدەنگی شایەنی بوو ئەوە ڕێزلێنانەکەی پێ بدرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٣٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === <nowiki>*</nowiki> === لێدوان === بەهیوای تەندروستیی بۆ هەموو کەسێک.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٣٦، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] سەلام. ئەمن لەگەڵ ئەو پێشنیارەم بەس بەڕای من دەبێ شتێک بگۆڕێ. ۲۰۰۰ دەستکاری زۆر کەمە، بە دوو مانگ بە کووب چالاک بوون دەکرێ، بە ڕای من بڕوات بۆ ۱۰،۰۰۰، کەسێک کە ۱۰ وتاری باش و ۵ وتاری هەڵبژێردراو و ۵۰۰ وتاری دروستکراوی هەیە بە دڵنیاییەوە دەستکارییەکانی لە ۱۰،۰۰۰ی بۆولای ڕۆیشتۆ. [[بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#00BAAE">'''سينا'''</font>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<font color="#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></font>]] ٠٠:٠٤، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕای من بکرێتە ٥٠٠٠ باشترێکە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:١٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :::'''سڵاو لە''' {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist}} و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش… ببوورن گەر هەندێک بەکارهێنەر ناوی لێرە نەهاتبێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: ڕاستی مادام حەز بەم جۆرە شتە دەکەن، بەدڵ خۆتان بکەن و من '''دژ''' نابم، لەبەرئەوەی کەسانی وەک ئێوە لە ئێستادا چالاکن لە ویکیپیدیا، هەربۆیە شایەنی بڕیاردانن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٠:٢٥، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) کاک @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] پێشنیارەکەت لەبەرچاو گیراوە، وەک لە پڕۆژەکە ئاماژەم پێداوە، دەکرێت بەڕێوبەری ئەو کاتە دەتوانێت پێوەرەکان پێشەل بکات و ڕێز لە کەسێک بنێت، بەدڵناییشەوە گەر کەسێک پێوەرەکانیشی تێدابێت بەڵام بەڕێوبەری ئەوکاتە ڕازی نەبیت، ئەوا ڕێزلێگرتنی دوادەخرێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == کردنەوەی کەناڵ و گرووپی ویکیپیدیا لە تێلێگرام == {{وەڵام بۆ|Serchia|Kurd2021|Kushared|Aram|Muhammed taha|Ari Qasm|Sakura emad|Tessla|Ari Qasm|1silent scientist|-Haryad|Tessla|Aza|حوسێن|MFTG|Sorou6sh|Saad Goran|مامۆستا|Épine|GoRaN909|Serchia|فەرهاد|Pirehelokan}} سڵاوتان لێ بێت ھاوڕێیان، ئەگەر یەکدەنگیتان لەسەر بێ، پێم باشە کەناڵ و کۆمەڵێک گرووپی جیاوازیی ویکیپیدیا (ڕێک ھاوشێوەی [[دیسکۆرد]]) لە «[[تێلێگرام]]» بکەینەوە. تێلێگرام کوردی زۆری تێدان و ئەگەر لەوێ چالاک بین ھەم دەتوانین سەرنجی کەسانی نوێ بۆ ئەندامبوون ڕابکێشین و ھەمیش دەتوانین لەوێ وەڵامی پرسیار و کێشەکان بدەینەوە. خۆم ئامادەم وەک ئەدمینی سەرەکیی ھەژماری ویکیکوردی لە تێلێگرام بم و ھەر کەسیش پێی خۆش بوو ببێتە ئەدمین ئەوە ڕایگەیێنێت؛ دواتریش خۆشحاڵ دەبین لەوێ ببنە ئەندام (ھەڵبەت ئەگەر یەکدەنگی لەسەر پەسەندکردنی ئەو پێشنیارە بێت). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو، من بەشتێکی باشی دادەنێم هەوڵێکی باشە، لە openstreetmap کارم دەکرد گروپی هەبوو بەڵام کوردەکان نا چالاک بوون، بانگێشتی عەرەبی عێراقی کرام زۆر چالاک بوون و ئیشی چاکیان دەکرد پێکەوە، بەڵام لە کۆتایدا ئیشی منیان بەدڵ نەبوو دەریان کردم(کوردایەتی)، گرنگ ئەوەیە چالاک بین و هاوکاری یەک بین. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ٢١:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دەستخۆش بۆ ئەم بیرۆکەیە. منیش پلانێکی وام ھەبوو باسێکی ئاوا بکەمەوە، ئەوەتا تۆ کردتەوە. منیش پێم وایە بەڕاستی ویکیپیدیای کوردی پێویستی بە چالاکییەکی زیاترە لە سۆشیاڵ میدیا و تێلێگرام شوێنێکی گونجاوە. بەس ئەبێ چەن بەشێکی ھەبێ و جیا بکرێنەوە، وەکو بڵاوکردنەوەی نوێکارییەکان، گرووپی وتووێژی گشتی تا بەکارھێنەرە تازەکان پرسیار بکەن و بەکارھێنەرانی شارەزا وەڵامیان بەنەوە، بەشی فێرکاری بە بڵاوکردنەوەی ڤیدۆ یان ڕێنماییی کورتی نووسراو بۆ فێرکردنی بەکارھێنەرانی تازە کە کەم ئەزموونن چۆن دەست بە نووسینی وتار بکەن. ئەگەر بەو شێوەیە بێ کێشەم نییە. سپاس [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٧، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::باشە. بەو مەرجەی کەس ببێ خاوەندارێتیی بکا و ناوەرۆکی بۆ دابنێ. ئەگەر سەر بگرێ و چالاک بێ دەبێ چوارچێوەیەکی گشتیش ببێ دەربارەی ئەوەی چی دابنرێ و چی نە. دەکرێ چاو لە کاناڵەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی بکرێ کە زۆربەی بابەتەکانیان زانستییە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::سپاس بۆ ھەمووتان، ئەو جۆرەی دیارە وەڵامەکان ئەرێنین و پێشنیارەکە سەر دەگرێ. @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە، بێگومان کارێکی جوانی تێدا دەکەین و بە ڕێکوپێکی بەڕێوەی دەبەین، ھەر پێشنیارێکیشتان لە ھەر کاتێکدا ھەبوو خۆشحاڵ دەبین پێمان بڵێن. @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستە، ھەر وەک شروەی دیسکۆرد چەندین گرووپی جیاواز و کاناڵێک لەخۆ دەگرێ کە ھەموویان سەر بە یەک دەبن؛ ھەروەھا کاک ھەریاد خۆشحاڵ دەبم ئەگەر تۆش وەک ئەدمینێک ھاوکار بیت. زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٣، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::زۆر باشە مادەم وات ئەوێ، لە پەڕەکەم بەستەری تێلێگرامم داناوە، گەر ویستت لەوێ ئەتوانین زیاتر لەسەری قسەکەین. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{کرا}}، [https://t.me/soranikurdishwikipedia کەناڵی تێلێگرام] کرایەوە و ھەوڵی زۆرکردنی گرووپەکانی و زیادکردنی ئەندام دەدەین. تکایە ھەر بۆچوون و پێشنیارێکی ھەتانە پێمان بڵێن؛ لە ئێستادا بەڕێز ھەریاد دامەزرێنەری کەناڵ و منیش ئەدمینیم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :: سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، دەستخۆشی لەو پێشنیارەتان دەکەم، تێلێگرام لای خۆمان زیاتر ئاشنایە، ئینشەڵڵا ھەنگاوێکی باش دەبێت بۆ دووبارە چاڵاکبوونەوەی ویکی کوردیی ناوەندی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٣، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::: ::: == زۆر گرنگ: داوای پشتگیری لە ویکیداتا بۆ جێگیرکردنی زاراوەی «باکووری کوردستان» == سڵاو هاوڕێیان و هاوپیشەیانی بەڕێز: [[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ، [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ، [[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] ، [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ، [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ، [[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ، [[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ، [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ، [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ، [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ، [[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]] ، [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ، [[بەکارھێنەر:kushared|kushared]] ، [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] (ئەوانی تریش) '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٠٣، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) وەک دەزانن، لەم چەند ڕۆژەی ڕابردوودا لە ویکیداتا کێشەیەک دروست بووە لەسەر وەسفی زمانی کوردی (ckb) بۆ پارێزگاکانی باکووری کوردستان. بەکارهێنەرێکی تورک بەردەوام دەستکارییەکانی ئێمە دەگەڕێنێتەوە و بێڕێزی بەرامبەر بەڕێوەبەرانی پڕۆژەکەمان دەکات. دوای سکاڵای فەرمی، بە ڕێنمایی بەڕێوەبەرانی ویکیداتا گفتوگۆیەکی فەرمیم لە '''Project Chat''' دەست پێ کردووە بۆ ئەوەی وەک کۆمەڵگەی ویکیپیدیای کوردی «کۆدەنگی» (Consensus) خۆمان نیشان بدەین و ڕێگری لەم دەستوەردانە دەرەکییانە بگرین. '''تکایە هەمووتان بچنە ئەم لینکە و لە خوارەوەی بابەتەکە دەنگی خۆتان بدەن:''' '''[https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Project_chat#Consensus_for_Kurdish_(ckb)_descriptions_of_provinces_in_the_Kurdistan_region لینکی گفتوگۆکە لە ویکیداتا]''' '''چۆن دەنگ بدەم؟''' تەنها لە خوارەوەی پەیامەکە داڕێژەی Support دابنێن و پاشان لەتەنیشتی بنووسن: * <code>This terminology is the established community consensus in the Kurdish language (ckb).</code> تێبینییەک بۆ بەڕێوەبەرکانی ئێرە، گەر لەبەشی پشتگیری بنووسن (من وەک بەڕێوەبەرێک ...) ئەوە باشترە بۆ ئێمە. ئەمە وەک ئەرکێکی نەتەوەیی و فەرهەنگی ببینن بۆ پاراستنی سەروەریی زمانەکەمان لە پڕۆژە جیھانییەکاندا. ڕێز و خۆشەویستیم؛ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٥:٥٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :{{وب|Tessla}} زۆر سپاس بۆ بەڕێزت و ئەو کارە بەنرخەت. خۆت کێشەی ئایپییەکەم دەزانی بۆیە ناتوانم لە ویکیداتا شتێک بنووسم، بەڵام هیوادارم هەموو بەڕێزانی خۆمان لەوێ پاڵپشتی بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٣١، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::{{وب|Tessla}} دەنگی پشتگیریم دانا. ھیوادارم داواکە پشتگوێ نەخرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٨، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]]، دەستت خۆش بێت. @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەداخەوە، هیوادارم ئەوانی تر بیکەن. @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]]: تۆش بەشداریت لەم کارە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٠:٠٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@{{وب|Tessla}} لە دیوەخانی [[w:ku:Special:Diff/2031320|ویکیپیدیای کورمانجیش]] ھەمان داوام لەوێ دانا، تا ئەوانیش پشتیگیریی داواکە بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٣:٤٩، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:Khoshhat|Khoshhat]]: ئێوەش دەتوانن دەنگ بدەن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٢٩، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::زۆر سوپاس بەڕێز تێسلا، دەنگی خۆم دا. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) {{سھ}} سڵاو دووبارە، دەستخۆشی لە هەموو ئەو بەکارهێنەرە بەڕێزانە دەکەم کە لە ویکیداتا دەنگیان دا. پشتگیرییە بەهێزەکەتان کاریگەریی گەورەی هەبوو. ئێستا وتووێژەکە گەیشتووەتە قۆناغێکی زۆر باش. یەکێک لە بەڕێوەبەرە ناسراوەکانی ویکیداتا (ArthurPSmith) پێشنیاری کردووە کە ئێمە وەک کورد پڕۆژەیەکی فەرمی لە ناو خودی ویکیداتادا دابمەزرێنین بە ناوی '''WikiProject Kurdistan'''. سوودی ئەم پڕۆژەیە ئەوەیە کە دەتوانین هەموو یاسا زمانییەکانی خۆمان (وەک زاراوەی باکووری کوردستان و هتد) تێیدا بە فەرمی بنووسین و جێگیری بکەین، تا چیتر کەس نەتوانێت بە بیانووی بێلایەنی دەستکارییەکانمان بگەڕێنێتەوە. من بە ناوی کۆمەڵگەکەمانەوە ڕەزامەندیم لەسەر ئەم پێشنیارە دەربڕیوە. لە هەنگاوەکانی داهاتوودا داوای هاوکاریتان لێ دەکەم بۆ داڕشتنی ئەم پڕۆژەیە. ئێستا تەنها چاوەڕێ دەکەین تا وتووێژە سەرەکییەکە لەوێ کۆتایی دێت. سوپاس بۆ هەمووتان. داوا دەکەم بەڕێوەبەرەکانی خۆمان کەمێک دەست بکەنە ناو قسەکانمان و جار جار ئاگایان لێرە بێت. ( [[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]، [[بەکارھێنەر:kushared|kushared]]). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٢، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 5zh6uugzhptgjmkgdllgqah558izdvs 0 118568 1587194 1530483 2026-05-27T11:50:23Z مامۆستا 39489 1587194 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''ڕۆبێرت کۆخ''' (ماوەی ژیان:[[١١ی کانوونی یەکەم|١١ی کانوونی یەکەمی]] [[١٨٤٣]] تاکوو [[٢٧ی ئایار|٢٧ی ئایاری]] [[١٩١٠]]) [[پزیشک]] و زانایەکی ئەڵمانیایی بووە و لە ساڵی [[١٩٠٥]] دا [[خەڵاتی نۆبێل]] ی لە بواری پزیشکیدا وەرگرتووە و دامەزرێنەری زانستی بەکتریا، لەسەر دەستی پزیشکی ئەڵمانیایی فریدریک جۆستاف جیکۆب لە جۆتنجن وانەی [[پزیشکی]] خوێندووە و ساڵی [[١٨٦٦]] تەواوی کردووە، پاشان لە جەنگی نێوان فەرەنسا و بڕوسیا بەشداری کردووە و دواتر کراوە بە ئەفسەری پزیشک، بە ھەوڵ و زیرەکی و لێھاتووی خۆی توانیویەتی ببێتە دامەزرێنەری زانستی [[بەکتریا]]، وەکو پزیشک لە زۆربەی نەخۆشخانەکانی [[ئەڵمانیا]] کاری کردووە و ماوەیەکیش مامۆستای زانکۆی [[بەرلین]] بووە. ڕۆبێرت کۆخ ھەموو ژیانی خۆی بۆ توێژینەوەی زانستی تەرخان کردووە، ھەوڵێکی زانستی زۆر گەورەی داوە بۆ دۆزینەوەی [[میکرۆب]] و بەکتریا، یەکەم کەس بووە کە سەلماندویەتی ئەو نەخۆشییانەی دەگوازرێنەوە لە ڕێگای چەند زیندەوەرێکی زۆر بچووکەوەن کە بە چاو نابینرێن و دواتر ئەوەشی سەلماندووە کە بەکتریا دەبێتە ھۆی [[نەخۆشی]] (الجمرە الخبیسە). ڕۆبێرت کۆخ ساڵی [[١٨٨٢]] ئەو بەکتریایەی دەستنیشانکردووە کە دەبێتە ھۆی تووش بوون بە نەخۆشی [[دەردەباریکە]]، ساڵی [[١٨٨٣]] دوای ئەوەی نەخۆشی [[کۆلێرا]] سەرەنسەری [[میسری]] گرتەوە و بۆیە ھۆی مردنی زیاتر لە ٤٠ ھەزار کەس، ڕۆبێرت کۆخ لە نەخۆشخانەی ئیسکەندەرییە توێژینەوەی لەسەر ئەو نەخۆشییە کردووە، ساڵی [[١٨٩٠]] لە ئەفریقا توێژینەوەی لەسەر ئەو نەخۆشیانە کردووە کە لە ڕێگای خوێنەوە دەگوازرێنەوە، ساڵی [[١٨٩١]] پەیمانگای نەخۆشی گوازراوەی لە بەرلین دامەزراندووە و دواتر بووە بە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە. ڕۆبێرت کۆخ لە [[٢٧ی ئایار|٢٧ی ئایاری]] ساڵی [[١٩١٠]] کۆچی دوایی کردووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژیاننامە|کیمیا}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Robert Koch}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٠]] [[پۆل:کۆلێرا]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:پزیشکی سەربازی لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:دەردەباریکە]] jkld7mfkc35dt934jyag0f5w91wbukh 0 130184 1587061 1586977 2026-05-26T14:47:32Z MFTG 21816 /* ناوی سکتان */ 1587061 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی سکتان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة سکتان }}<br>{{lang-en| Sub-District Sktan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی سکتان لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(پەمەیی){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 36.23674| 44.61625}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی سکتان''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.23674| 44.61625 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[سکتان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = مەھدی مەلازادە | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٥٢٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٧٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٤٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١٨٫٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٣١٤ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ١٥٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی سکتان''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ١٥٠ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی ١١ گوندە.<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref> رێژەی دانیشتوانیشی ٥٢٠٠ کەسن. ناوەکەی لە ناوی گوندی (سکتان) وە ھاتووە، کە لە کاتی دروست بوونی ئەم ناحیەیە لە لایەن لیژنەیەک پێشنیاری چەند ناوێک کراوە، بەڵام دواتر بڕیار لە سەر ناوی ئەو گوندە دراوە کە بووە بە ناوەندی ناحیەکە. سنووری ناحیەکە دەکەوێتە ناوچەی [[خۆشناوەتی]] کە بە دۆڵی (ھیران و نازەنین) ناسراوە، بە فەرمانی [[ئەنجومەنی وەزیران]] ژمارە (٣٠٩) لە ٠٥-٠٦-٢٠٠٥ بریاری دامەزراندنی دراوە، ژمارەی گوندەکانی (١١) گوندە و لە رووی ئیداریەوە سەر بە [[قەزای کۆیە]]<nowiki/>یە، دووری لە ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] (٨٠)کم، وە لە شاری [[کۆیە]] (٣٠)کم دورە وە ھاوسنوری شارەدێی [[ھیران|ھیرانە]] کە (١٠) کم دوورە لێیەوە وە ژمارەی دانیشتوانی (٢٠٠ ٥) کەسە. تاکو ئێستا (١٢) فەرمانگە و بنکە لە ناوەندی ناحیەکە کراوەتەوە. ھەڵکەوتەی [[جوگرافیا|جوگرافی]] ناوەندی ناحیەی سکتان شاخاویە. لە نێوان ھەردوو لوتکە شاخی کنێران و دارۆشە دایە، بەشی سەرەوی کەوتۆتە دۆڵێکی تەنگەبەر بە داری جۆراوجۆر ڕازاوەتەوە وە لە بەشی سەروەوی دۆڵەکە [[کانیناو|کانیاو]]<nowiki/>ێکی جوان و رازاوەی لێیە بە ناوی سەروکانی وە لەسەر ئەو ئاوە ئاسەواری چەندین [[ئاشی ئاوی]] دەبینرێت کە [[مێژوو]]<nowiki/>ەکەیان زۆر کۆنە. ناحیەی سکتان دەکەوێتە باکووری قەزای کۆیە وە لای رۆژئاوای ناحیەی [[ھیران|ھیرانە]] وە لای باکووری ناحیەی [[بالیسان|بالیسانە]] وە لای رۆژھەڵاتی [[قەزای ڕانیە]]<nowiki/>یە. سنوری ناحیەی سکتان وەک لەسەرەوە ئاماژەی پێکرا، بەشێکە لە ناوچەی [[دۆڵی ھیران و نازەنین]]، سنورەکەی لە لاێک لە گوندی [[کونەفلوسە]] دەست پێ دەکات تاکو [[قاقا]] وە لە لایەکی تری لە گوندی [[نازەنین]] تا [[جەلی]]، رووبەرەکەی ١٥٠، ٧٠ کم دووجایە بەرێژەی ٥٤٪ شاخاوییە و رێژەی ٢٣٪ [[دەشت|دەشتە]] و رێژەی ٢٣٪گردە، ناوچەکە [[سروشت|سروشتێکی]] جوان و گەشتیاری ھەیە کە لە وەرزی [[ھاوین]] رێژەیەکی بەرچاوو لە گەشتیاران رووی تێدەکەن، وە [[باران]] بارین لە ساڵانی ئاسایی نزیکەی (٨٠٠)ملم لە ساڵێکدا بۆ نمونە ساڵی (٢٠١٣) (٩٤٠)ملم باریووە وە ئاو و ھەواکەی تا رادەێک [[شێدار|شێدارە]] و لە وەرزی [[زستان]] رێژەیەکی باش [[بەفر]]<nowiki/>ی لێ دەبارێت.<ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref> == ناوی سکتان == ناوی سکتان وەک خەڵکی ناوچەکە باسی لێوەدەکات دوو رای جیاواز ھەیە: * بۆچوونی یەکەم لەوانە دەوترێت کە [[مێژوو|مێژووەکەی]] دەگەرێتەوە بۆ پێش ھاتنی ئاینی [[ئیسلام]]، لە ناوی [[کچ|کچی]] [[پاشا]]<nowiki/>یەکی سەردەمی [[مەسیحییەت|مسیحیەت]] ھاتووە کە ناوی سکتان بووە. * بۆچوونی دووەم دەوترێت لە ناوی [[گوڵ|گوڵێک]] ھاتووە کە ناوی (سکت)ە کە وەرزی [[بەھار|بەھاران]] بەرێژیەکی بەرچاو لە سکتان دەڕوێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی سکتان | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/412 | نووسەر = ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>   [[پەڕگە:ناحیەی سکتان.jpg|وێنۆک|ناحیەی سکتان لە خۆرئاواوە]] == مێژووی ناحیەی سکتان == [[مێژوو|مێژووی]] یەکەی کارگێری ناحیەی سکتان لەبەر ئەوەی ناحیەیەکی نوێیە، لە ساڵی ٢٠٠٥ دامەزراوە مێژووێکی ئەوتۆی نیە وەک یەکەی کارگێری، بەڵام ناوچەکە مێژووێکی [[شوێنەوارناسی|دێرینی]] ھەیە لە بوونی چەندین [[گۆڕستان|گۆرستانی]] پێش ھاتنی ئاینی [[ئیسلام]] و شوێنەواری ھەندێ جۆگەی بەردین و [[ئاشی ئاوی|ئاشەی ئاو]] و ژمارەیەک [[قەڵا|قەڵاتی]] بچوک لەوانە (قەڵاتی باسا اغا) کە پێگەیەکی [[سەرباز|سەربازی]] و کۆکردنەوەی داھات و [[وەرزێری|بەروبومی کشتوکاڵی]] بووە لە سەردەمی [[میرنشینی سۆران]]، وە سەردمێک سکتان سنوری نێوان میرنشینی سۆران و [[میرنشینی بابان|بابان]] بووە تا ئەو کاتەی شەر روویداوە لە نێوان ھەردوو [[میرنشینە کوردییەکان|میرنیشن]] سنوری میرنشینی سۆران گەیشتۆتە [[قەزای دووکان]] وەک لە بەرگی دووەم بەشی یەکەمی ([[مێژووی کۆیە]])ی  مامۆستا تاھیر حوێزی دا ھاتووە لە لاپەرە (٩١) بابەتی شەری سکتان وە لە ناوچەکە چەندین ئاسەواری مێژوویی گرنگی تیادایە وەک قەڵاتەڕەش لە گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] و [[چیای ئاوەگرد|ئاوەگرد]] و [[ئەشکەوت]]<nowiki/>ی سەرگرد و ئەشکەوتی سۆری مێرابێ.<ref name=":0" /> === مێژووی بنەماڵەکان === [[پەڕگە:Old Siktan People.jpg|وێنۆک|پایزی (١٩٦٠) سکتان لەراستەوە: (کوێخاعەوڵای گردەشێری - کوێخا حەمەدی سکتان - کوێخا حەوێزی کانی بەرد - کوێخا حەسەنی سکتان - جمال فەقێ حاجی). ئەم وێنەیە لە بەردەم کۆشکی کوێخا حەسەن گیراوە، کوێخا حەسەن پیاوێکی ناودارو بەخشندە و ناندەربوو لەناوچەی خۆشناوەتی<ref>لە [https://www.facebook.com/mezhu.k/photos/a.1439221686364028.1073741828.1439199616366235/1822467511372775 بابەتێکی] پەڕەی [https://www.facebook.com/mezhu.k وێنە مێژووییەکانی کوردستان] لە فەیسببکدا ھێنراوە.</ref>]] سکتان بەشێکە لە [[خۆشناوەتی|دۆڵی خۆشناوەتی]] دەکەوێتە باکوری [[کۆیە|شاری کۆیە]] بە دوری ٣٠کم. لە ساڵی ١٣٥٠ی زایینی وەک [[گوند]] ئاوەدانکراوەتەوە کە پێنج [[کوڕ]]<nowiki/>ی کەسایەتی بە ناوی (فەقی جعفر کوڕی سید بطل) لە گوندی [[گۆمەشینی سەیدان|گۆمەشینی سەیدانی]] دەڤەری [[گەردیان|گەردیانی]] [[دەشتی کۆیە]] دێن موڵکی سکتان دەکڕن. ئەم پێنج برایە بەناوی (عمر، خدر، مامەر، مەحمەر، فەقێ زوبێر) دەبن ئەم دەڤەرە ئاوەدان دەکەنەوە و زەوی زارەکەشی بەسەر خۆیاندا دابەش دەکەن، ئەوانیش پێنج [[تیرە]]<nowiki/>یان لێ دروست دەبێت بەناوەکانی (میر عمری، میر خدری، میر مامەری، میر مەحمەری، فەقێ زوبێری)، کە ئێستا بەشی زۆری دانیشتوانی سکتان بە ناوی ئەم تیرانە [[بنەماڵە]]<nowiki/>کانیان ناو دەھێن، کە خۆیان پێی دەڵێن (بەرەباب)، واتا دانیشتوانی سکتان بەسەر ئەم پێنج بەرەبابەدا دابەشبووە، وە ئەم پێنج کەسە نەوەی زۆریان لێ دەبێتەوە و چەندین بەرەبابی بچوکتریان لێ دروست دەبێت و بڵاوە دەبنەوە لە [[ھەولێر]] و [[شەقڵاوە]] و [[ڕانیە]] و [[کۆیە]] و [[تەقتەق]] و [[بێتواتە]]، وە ھەروەھا لە چەند گوندێک بڵاو دەبنەوە وەک ([[گوندی کاموسەک|کاموسەک]]، [[گوندی سناوە|سناوە]]، [[گوندی جەلی|جەلی]]، [[گوندی کۆدەڵە|کۆدەڵە]]، [[قەرەنی ئاغا]]، [[کانی بەرد، شەقڵاوە|کانی بەرد]]، [[گوندی نواوە|نواوە]]، [[گوندی دواوە|دواوە]]، [[شێخ وەسان|شێخ وەسانان]]، [[مامە جەلکە]]، [[عەوێنە]]) و چەندان گوندی تر کە ناوەکان لە بەردەستدا نین. ناوی چەند بەرەبابێک لە تیرەی میر عمری کە وەک میر و سەرداری سکتان بوون لەم دەڤەرەدا: بەرە بابی فەقی ڕەسول یاخود (ڕەسول پاشا)، فەقی محمود لە کانی بەرد، بەرەبابی فەقی وسو لە شێخ وەسانان، بەرەبابی مام خەلیفە، بەرەبابی برایم ئاغا، بەرەبابی حاجی کریم فەقی علی لە گوندی عەوینە، بەرەبابی حەم و مەم (أحمد و محمد) یاخود حاجی ئەبابەکری (لە سکتان لە پاڵ پێنج بەرەبابە سەرەکیەکە چەند بنەماڵەیەک بە حاجی ئەبابەکری ناویان دەھێنرێت کە بەشێکن لە تیرەی میر عومەری).<ref>لە [https://www.facebook.com/haji.ahmed.526/posts/1810037135942681 بابەتێکی] ھەژماری بەڕێز [https://www.facebook.com/haji.ahmed.526 حاجی احمد] لە فەیسبووکدا باسکراوە</ref> == باری ئابووری == [[پەڕگە:Snow park siktan.jpg|وێنۆک|پارکی سکتان لە زستاندا دوای بارینی بەفر، وێنەکە لە ٢٠١٥ دا لە لایەن [[بەکارھێنەر:ڕەزوان سکتانی|ڕەزوان سکتانیەوە]] گیراوە.]] [[ئابوور|باری ئابووری]] خەڵکی ناوچەکە تا ڕادەێکباشە، بژێوی ژیانی خەڵکی ناوچەکە بەرێژەێک [[موچە خۆر]]<nowiki/>ی [[حکوومەت|حکومەت]] وە خەریکی [[وەرزێری|کشتوکاڵن]] بە تایبەت خاوەنی [[باخچە]]<nowiki/>ن , ناوەچەکەش بە [[میوە]]<nowiki/>ی [[ھەنار]] بەناوبانگە بە تایبەت گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]]، لە تەواوی سنوری ناحیەی سکتان رێژەێکی بەرچاو [[کانیناو|کانیاو]] و ئاوی سروشتی تێدایەکە سەرچاوەی ئاودانی باخچەکانیانن، بەپێی [[ئامار]]<nowiki/>ی ھۆبەی کشتوکاڵی سکتان سنوری ناحیە (٥٨٣٢٤) [[دۆنم]] زەوییە لەو بریە (١٣٤٨٤) دۆنم شیاوە بۆ [[چاندن]] وە ئەمەش دابەش بووە بەسەر (١٤٣٧) دۆنم [[بەراو|بەراوە]] وە (١١٢٣١) دۆنم [[پشتاو]] وە (٧٨٩) دۆنم [[ڕەز|رەزە]]، بری (٢٢١٢٤) دۆنم [[پاوان|پاوانە]] وە (٣٣)کانی سروشتی لە ناوچەکە ھەیە، (٧) کێڵگەی [[مەل|پەلەوەرھەیە]]، بەپێی ئاماری بنکەی [[ڤێرتێنەری]] (٧٧٨ ٢٠) سەر سامانی [[ئاژەڵ|ئاژەڵی]] ھەیە لە جۆری [[پەز|مەر]]  و [[بزن]] و [[مانگا|ڕەشەوڵاغ]] لێیە.<ref name=":0" /> == باری کۆمەڵایەتی == باری [[کۆمەڵایەتی]] لە سنوری ناحیە لەرووی نەتەوە بەرێژی ١٠٠٪ [[کورد]]<nowiki/>ن وە لە رووی ئاینی ١٠٠٪ [[موسڵمان|موسڵمانن]].   لە رووی پرۆژەی خزمەت گوزاری تا رادەێکباشە، دوو پرۆژەی ستراتیجی گرینگ لە ناوچەکە ئێستا لە قۆناغی جێبەجێ کردنن لەوان ھەردوو [[بەنداو|بەنداوی]] ([[گوندی جەلی|جەلی]] و [[نازەنین، ھیران|نازەنین]]) کە کاریگەرێکی باشی دەبێت لە گلدانەوەی ئاو لە سنورەکە کە ئەمەش دەکرێت سوودی لێ وەربگرێت بۆ مەبەست زیاتر فراوانکردنی پانتایی سەوزایی لە ناوچەکە وە بە [[گەشتیاری]] کردنی زیاتری سنورەکە.<ref name=":0" />  == گرینگترین پرۆژەکانی سنورەکە لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠١٣ == [[پەڕگە:Siktan govo.jpg|وێنۆک|كۆمەڵگای فەرمانگەكانی ناحیەی سکتان]] ١.    دروست کردنی (٦) بینای [[خوێندنگا]] ساڵانی (٢٠٠٥ و ٢٠١٠) ٢.    دروست کردنی دوو [[تەندروستی|مەڵبەندی تەندروستی]] و (٣) بنکەی تەندروستی ساڵی (٢٠٠٦) ٣.    ڕاکشانی تۆری [[کارەبا]] بۆ دوا گوندی سنورەکە ([[کونەفلوسە]] – [[کۆدەرە]]) ساڵی (٢٠١٢) ٤.    دروست کردنی [[کۆمەڵگای فەرمانگەکان]] ساڵی ٢٠٠٨ ٥.    [[ھۆڵی بۆنەکان]] ساڵی ٢٠٠٨ ٦.    ی[[یاریگا|اریگای وەرزشی]] ساڵی ٢٠٠٨ ٧.    دروست کردنی پارکی سکتان ساڵی ٢٠٠٩ ٨.    پرۆژەی [[قیرتاو]]کردنی رێگای گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] ساڵی ٢٠٠٨ ٩.    بردنی ڕێگاو تێکەڵە ڕێژکردنی ڕێگای گوندی کونەفلوسە ساڵی ٢٠٠٨ ١٠.    تۆری دابەش کردنی [[ئاو]]<nowiki/>ی گوندەکانی ([[قاقا]] و [[کۆدەرە]] و [[کونەفلوسە]] و [[گوندی جەلی|جەلی]] و [[کۆلکەرەش]] و [[کاموسەک]]) ١١.    لێدانی (١٧) [[بیری ئیرتوازی]] بۆ [[ئاودێری]] و [[ئاوی خواردنەوە]] لە ساڵی (٢٠٠٦ تا ٢٠١٣) ١٢.    دروست کردنی (٨) جۆگەی [[کۆنکریت|کۆنکریتی]] لە سنورەکە لە ساڵی (٢٠٠٥ تا ٢٠١٣) ١٣.    قیرتاو کردنی رێگای سکتانی سەروو ساڵی ٢٠٠٩ ١٤.    دروست کردنی [[دارستان]] و سیاج کردنی و چاندنی (٣٥٠٠) دار ساڵی ٢٠١٠ ١٥.    دروست کردنی بەشێکی زۆری [[زێراب|زێرابی]] ناوەندی ناحیە ساڵی ٢٠١٠ ١٦.    دوساید کردنی رێگای ناوەندی ناحیە ساڵی ٢٠١١ ١٧.    قیرکردنی رێگای ھەردوو گوندی ([[کۆدەرە]] و [[کونەفلوسە]]) ساڵی ٢٠١٢ ١٨.    نۆژەن کردنەوەی رێگای سەرەکی کە بە سنوری ناحیەکەدا تێدەپەرێت لە سەرەتاوە تا کۆتایی  ساڵی ٢٠١٢ ١٩.    دروست کردنی پرۆژەی بەنداوی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] ساڵی ٢٠١٢ ٢٠.    دروست کردنی تۆری دابەش کردنی ئاو بۆ [[گەڕەک|گەرەکە]]کانی سنوری [[شارەوانی]] ساڵی ٢٠١٢ ٢١.    پرۆژەی کۆنکریت کردنی کۆڵانەکانی سنوری [[شارەوانی]] ساڵی ٢٠١٣ لەگەڵ ھەندێ پرۆژەی بچووک و نۆژەن کردنەوە لە سنورەکە.<ref name=":0" /> == گوندەکان == ئەو گوندانەی سەر بە ناحیەی سکتانن ژمارەیان ١١ گوندە کە بریتین لەمانە:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |- |'''ژ''' |'''ناوی گوند''' |'''ساڵی ئاوەدان کردنەوە''' |- |١ |[[نازەنین، ھیران|نازەنین]] |١٩٩١ |- |٢ |[[کاموسەک]] |١٩٩١ |- |٣ |[[جەلی، کۆیە|جەلی]] |١٩٩١ |- |٤ |[[کۆلکەڕەش، کۆیە|کۆلکەرەش]] |١٩٩١ |- |٥ |[[قاقا]] |١٩٩١ |- |٦ |[[کۆدەڵە]] |١٩٩١ |- |٧ |[[کونەفلوسە]] |١٩٩١ |- |٨ |[[سناوە]] |١٩٩١ |- |٩ |[[گردگۆران]] |١٩٩١ |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] p254ftfr5fczriseh1pz444ikxy0ty6 1587065 1587061 2026-05-26T14:55:46Z MFTG 21816 /* ناوی سکتان */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1587065 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی سکتان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة سکتان }}<br>{{lang-en| Sub-District Sktan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی سکتان لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(پەمەیی){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 36.23674| 44.61625}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی سکتان''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.23674| 44.61625 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[سکتان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = مەھدی مەلازادە | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٥٢٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٧٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٤٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١٨٫٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٣١٤ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ١٥٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی سکتان''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ١٥٠ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی ١١ گوندە.<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref> رێژەی دانیشتوانیشی ٥٢٠٠ کەسن. ناوەکەی لە ناوی گوندی (سکتان) وە ھاتووە، کە لە کاتی دروست بوونی ئەم ناحیەیە لە لایەن لیژنەیەک پێشنیاری چەند ناوێک کراوە، بەڵام دواتر بڕیار لە سەر ناوی ئەو گوندە دراوە کە بووە بە ناوەندی ناحیەکە. سنووری ناحیەکە دەکەوێتە ناوچەی [[خۆشناوەتی]] کە بە دۆڵی (ھیران و نازەنین) ناسراوە، بە فەرمانی [[ئەنجومەنی وەزیران]] ژمارە (٣٠٩) لە ٠٥-٠٦-٢٠٠٥ بریاری دامەزراندنی دراوە، ژمارەی گوندەکانی (١١) گوندە و لە رووی ئیداریەوە سەر بە [[قەزای کۆیە]]<nowiki/>یە، دووری لە ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] (٨٠)کم، وە لە شاری [[کۆیە]] (٣٠)کم دورە وە ھاوسنوری شارەدێی [[ھیران|ھیرانە]] کە (١٠) کم دوورە لێیەوە وە ژمارەی دانیشتوانی (٢٠٠ ٥) کەسە. تاکو ئێستا (١٢) فەرمانگە و بنکە لە ناوەندی ناحیەکە کراوەتەوە. ھەڵکەوتەی [[جوگرافیا|جوگرافی]] ناوەندی ناحیەی سکتان شاخاویە. لە نێوان ھەردوو لوتکە شاخی کنێران و دارۆشە دایە، بەشی سەرەوی کەوتۆتە دۆڵێکی تەنگەبەر بە داری جۆراوجۆر ڕازاوەتەوە وە لە بەشی سەروەوی دۆڵەکە [[کانیناو|کانیاو]]<nowiki/>ێکی جوان و رازاوەی لێیە بە ناوی سەروکانی وە لەسەر ئەو ئاوە ئاسەواری چەندین [[ئاشی ئاوی]] دەبینرێت کە [[مێژوو]]<nowiki/>ەکەیان زۆر کۆنە. ناحیەی سکتان دەکەوێتە باکووری قەزای کۆیە وە لای رۆژئاوای ناحیەی [[ھیران|ھیرانە]] وە لای باکووری ناحیەی [[بالیسان|بالیسانە]] وە لای رۆژھەڵاتی [[قەزای ڕانیە]]<nowiki/>یە. سنوری ناحیەی سکتان وەک لەسەرەوە ئاماژەی پێکرا، بەشێکە لە ناوچەی [[دۆڵی ھیران و نازەنین]]، سنورەکەی لە لاێک لە گوندی [[کونەفلوسە]] دەست پێ دەکات تاکو [[قاقا]] وە لە لایەکی تری لە گوندی [[نازەنین]] تا [[جەلی]]، رووبەرەکەی ١٥٠، ٧٠ کم دووجایە بەرێژەی ٥٤٪ شاخاوییە و رێژەی ٢٣٪ [[دەشت|دەشتە]] و رێژەی ٢٣٪گردە، ناوچەکە [[سروشت|سروشتێکی]] جوان و گەشتیاری ھەیە کە لە وەرزی [[ھاوین]] رێژەیەکی بەرچاوو لە گەشتیاران رووی تێدەکەن، وە [[باران]] بارین لە ساڵانی ئاسایی نزیکەی (٨٠٠)ملم لە ساڵێکدا بۆ نمونە ساڵی (٢٠١٣) (٩٤٠)ملم باریووە وە ئاو و ھەواکەی تا رادەێک [[شێدار|شێدارە]] و لە وەرزی [[زستان]] رێژەیەکی باش [[بەفر]]<nowiki/>ی لێ دەبارێت.<ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref> == ناوی سکتان == ناوی سکتان وەک خەڵکی ناوچەکە باسی لێوەدەکات دوو بۆچوونی جیاواز ھەیە: * بۆچوونی یەکەم لەوانە دەوترێت کە [[مێژوو|مێژووەکەی]] دەگەرێتەوە بۆ پێش ھاتنی ئاینی [[ئیسلام]]، لە ناوی [[کچ|کچی]] [[پاشا]]<nowiki/>یەکی سەردەمی [[مەسیحییەت|مسیحیەت]] ھاتووە کە ناوی سکتان بووە. * بۆچوونی دووەم دەوترێت لە ناوی [[گوڵ|گوڵێک]] ھاتووە کە ناوی (سکت)ە کە وەرزی [[بەھار|بەھاران]] بەرێژیەکی بەرچاو لە سکتان دەڕوێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی سکتان | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/412 | نووسەر = ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>   [[پەڕگە:ناحیەی سکتان.jpg|وێنۆک|ناحیەی سکتان لە خۆرئاواوە]] == جوگرافیا == '''ناحیەی سکتان''' ھاوسنووری ئەم ناحیەیانەیە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی ھیران]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی چوارقوڕنە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حاجیاوا]] و [[ناحیەی بێتواتە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی ھیران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی سکتان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078383 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژووی ناحیەی سکتان == [[مێژوو|مێژووی]] یەکەی کارگێری ناحیەی سکتان لەبەر ئەوەی ناحیەیەکی نوێیە، لە ساڵی ٢٠٠٥ دامەزراوە مێژووێکی ئەوتۆی نیە وەک یەکەی کارگێری، بەڵام ناوچەکە مێژووێکی [[شوێنەوارناسی|دێرینی]] ھەیە لە بوونی چەندین [[گۆڕستان|گۆرستانی]] پێش ھاتنی ئاینی [[ئیسلام]] و شوێنەواری ھەندێ جۆگەی بەردین و [[ئاشی ئاوی|ئاشەی ئاو]] و ژمارەیەک [[قەڵا|قەڵاتی]] بچوک لەوانە (قەڵاتی باسا اغا) کە پێگەیەکی [[سەرباز|سەربازی]] و کۆکردنەوەی داھات و [[وەرزێری|بەروبومی کشتوکاڵی]] بووە لە سەردەمی [[میرنشینی سۆران]]، وە سەردمێک سکتان سنوری نێوان میرنشینی سۆران و [[میرنشینی بابان|بابان]] بووە تا ئەو کاتەی شەر روویداوە لە نێوان ھەردوو [[میرنشینە کوردییەکان|میرنیشن]] سنوری میرنشینی سۆران گەیشتۆتە [[قەزای دووکان]] وەک لە بەرگی دووەم بەشی یەکەمی ([[مێژووی کۆیە]])ی  مامۆستا تاھیر حوێزی دا ھاتووە لە لاپەرە (٩١) بابەتی شەری سکتان وە لە ناوچەکە چەندین ئاسەواری مێژوویی گرنگی تیادایە وەک قەڵاتەڕەش لە گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] و [[چیای ئاوەگرد|ئاوەگرد]] و [[ئەشکەوت]]<nowiki/>ی سەرگرد و ئەشکەوتی سۆری مێرابێ.<ref name=":0" /> === مێژووی بنەماڵەکان === [[پەڕگە:Old Siktan People.jpg|وێنۆک|پایزی (١٩٦٠) سکتان لەراستەوە: (کوێخاعەوڵای گردەشێری - کوێخا حەمەدی سکتان - کوێخا حەوێزی کانی بەرد - کوێخا حەسەنی سکتان - جمال فەقێ حاجی). ئەم وێنەیە لە بەردەم کۆشکی کوێخا حەسەن گیراوە، کوێخا حەسەن پیاوێکی ناودارو بەخشندە و ناندەربوو لەناوچەی خۆشناوەتی<ref>لە [https://www.facebook.com/mezhu.k/photos/a.1439221686364028.1073741828.1439199616366235/1822467511372775 بابەتێکی] پەڕەی [https://www.facebook.com/mezhu.k وێنە مێژووییەکانی کوردستان] لە فەیسببکدا ھێنراوە.</ref>]] سکتان بەشێکە لە [[خۆشناوەتی|دۆڵی خۆشناوەتی]] دەکەوێتە باکوری [[کۆیە|شاری کۆیە]] بە دوری ٣٠کم. لە ساڵی ١٣٥٠ی زایینی وەک [[گوند]] ئاوەدانکراوەتەوە کە پێنج [[کوڕ]]<nowiki/>ی کەسایەتی بە ناوی (فەقی جعفر کوڕی سید بطل) لە گوندی [[گۆمەشینی سەیدان|گۆمەشینی سەیدانی]] دەڤەری [[گەردیان|گەردیانی]] [[دەشتی کۆیە]] دێن موڵکی سکتان دەکڕن. ئەم پێنج برایە بەناوی (عمر، خدر، مامەر، مەحمەر، فەقێ زوبێر) دەبن ئەم دەڤەرە ئاوەدان دەکەنەوە و زەوی زارەکەشی بەسەر خۆیاندا دابەش دەکەن، ئەوانیش پێنج [[تیرە]]<nowiki/>یان لێ دروست دەبێت بەناوەکانی (میر عمری، میر خدری، میر مامەری، میر مەحمەری، فەقێ زوبێری)، کە ئێستا بەشی زۆری دانیشتوانی سکتان بە ناوی ئەم تیرانە [[بنەماڵە]]<nowiki/>کانیان ناو دەھێن، کە خۆیان پێی دەڵێن (بەرەباب)، واتا دانیشتوانی سکتان بەسەر ئەم پێنج بەرەبابەدا دابەشبووە، وە ئەم پێنج کەسە نەوەی زۆریان لێ دەبێتەوە و چەندین بەرەبابی بچوکتریان لێ دروست دەبێت و بڵاوە دەبنەوە لە [[ھەولێر]] و [[شەقڵاوە]] و [[ڕانیە]] و [[کۆیە]] و [[تەقتەق]] و [[بێتواتە]]، وە ھەروەھا لە چەند گوندێک بڵاو دەبنەوە وەک ([[گوندی کاموسەک|کاموسەک]]، [[گوندی سناوە|سناوە]]، [[گوندی جەلی|جەلی]]، [[گوندی کۆدەڵە|کۆدەڵە]]، [[قەرەنی ئاغا]]، [[کانی بەرد، شەقڵاوە|کانی بەرد]]، [[گوندی نواوە|نواوە]]، [[گوندی دواوە|دواوە]]، [[شێخ وەسان|شێخ وەسانان]]، [[مامە جەلکە]]، [[عەوێنە]]) و چەندان گوندی تر کە ناوەکان لە بەردەستدا نین. ناوی چەند بەرەبابێک لە تیرەی میر عمری کە وەک میر و سەرداری سکتان بوون لەم دەڤەرەدا: بەرە بابی فەقی ڕەسول یاخود (ڕەسول پاشا)، فەقی محمود لە کانی بەرد، بەرەبابی فەقی وسو لە شێخ وەسانان، بەرەبابی مام خەلیفە، بەرەبابی برایم ئاغا، بەرەبابی حاجی کریم فەقی علی لە گوندی عەوینە، بەرەبابی حەم و مەم (أحمد و محمد) یاخود حاجی ئەبابەکری (لە سکتان لە پاڵ پێنج بەرەبابە سەرەکیەکە چەند بنەماڵەیەک بە حاجی ئەبابەکری ناویان دەھێنرێت کە بەشێکن لە تیرەی میر عومەری).<ref>لە [https://www.facebook.com/haji.ahmed.526/posts/1810037135942681 بابەتێکی] ھەژماری بەڕێز [https://www.facebook.com/haji.ahmed.526 حاجی احمد] لە فەیسبووکدا باسکراوە</ref> == باری ئابووری == [[پەڕگە:Snow park siktan.jpg|وێنۆک|پارکی سکتان لە زستاندا دوای بارینی بەفر، وێنەکە لە ٢٠١٥ دا لە لایەن [[بەکارھێنەر:ڕەزوان سکتانی|ڕەزوان سکتانیەوە]] گیراوە.]] [[ئابوور|باری ئابووری]] خەڵکی ناوچەکە تا ڕادەێکباشە، بژێوی ژیانی خەڵکی ناوچەکە بەرێژەێک [[موچە خۆر]]<nowiki/>ی [[حکوومەت|حکومەت]] وە خەریکی [[وەرزێری|کشتوکاڵن]] بە تایبەت خاوەنی [[باخچە]]<nowiki/>ن , ناوەچەکەش بە [[میوە]]<nowiki/>ی [[ھەنار]] بەناوبانگە بە تایبەت گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]]، لە تەواوی سنوری ناحیەی سکتان رێژەێکی بەرچاو [[کانیناو|کانیاو]] و ئاوی سروشتی تێدایەکە سەرچاوەی ئاودانی باخچەکانیانن، بەپێی [[ئامار]]<nowiki/>ی ھۆبەی کشتوکاڵی سکتان سنوری ناحیە (٥٨٣٢٤) [[دۆنم]] زەوییە لەو بریە (١٣٤٨٤) دۆنم شیاوە بۆ [[چاندن]] وە ئەمەش دابەش بووە بەسەر (١٤٣٧) دۆنم [[بەراو|بەراوە]] وە (١١٢٣١) دۆنم [[پشتاو]] وە (٧٨٩) دۆنم [[ڕەز|رەزە]]، بری (٢٢١٢٤) دۆنم [[پاوان|پاوانە]] وە (٣٣)کانی سروشتی لە ناوچەکە ھەیە، (٧) کێڵگەی [[مەل|پەلەوەرھەیە]]، بەپێی ئاماری بنکەی [[ڤێرتێنەری]] (٧٧٨ ٢٠) سەر سامانی [[ئاژەڵ|ئاژەڵی]] ھەیە لە جۆری [[پەز|مەر]]  و [[بزن]] و [[مانگا|ڕەشەوڵاغ]] لێیە.<ref name=":0" /> == باری کۆمەڵایەتی == باری [[کۆمەڵایەتی]] لە سنوری ناحیە لەرووی نەتەوە بەرێژی ١٠٠٪ [[کورد]]<nowiki/>ن وە لە رووی ئاینی ١٠٠٪ [[موسڵمان|موسڵمانن]].   لە رووی پرۆژەی خزمەت گوزاری تا رادەێکباشە، دوو پرۆژەی ستراتیجی گرینگ لە ناوچەکە ئێستا لە قۆناغی جێبەجێ کردنن لەوان ھەردوو [[بەنداو|بەنداوی]] ([[گوندی جەلی|جەلی]] و [[نازەنین، ھیران|نازەنین]]) کە کاریگەرێکی باشی دەبێت لە گلدانەوەی ئاو لە سنورەکە کە ئەمەش دەکرێت سوودی لێ وەربگرێت بۆ مەبەست زیاتر فراوانکردنی پانتایی سەوزایی لە ناوچەکە وە بە [[گەشتیاری]] کردنی زیاتری سنورەکە.<ref name=":0" />  == گرینگترین پرۆژەکانی سنورەکە لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠١٣ == [[پەڕگە:Siktan govo.jpg|وێنۆک|كۆمەڵگای فەرمانگەكانی ناحیەی سکتان]] ١.    دروست کردنی (٦) بینای [[خوێندنگا]] ساڵانی (٢٠٠٥ و ٢٠١٠) ٢.    دروست کردنی دوو [[تەندروستی|مەڵبەندی تەندروستی]] و (٣) بنکەی تەندروستی ساڵی (٢٠٠٦) ٣.    ڕاکشانی تۆری [[کارەبا]] بۆ دوا گوندی سنورەکە ([[کونەفلوسە]] – [[کۆدەرە]]) ساڵی (٢٠١٢) ٤.    دروست کردنی [[کۆمەڵگای فەرمانگەکان]] ساڵی ٢٠٠٨ ٥.    [[ھۆڵی بۆنەکان]] ساڵی ٢٠٠٨ ٦.    ی[[یاریگا|اریگای وەرزشی]] ساڵی ٢٠٠٨ ٧.    دروست کردنی پارکی سکتان ساڵی ٢٠٠٩ ٨.    پرۆژەی [[قیرتاو]]کردنی رێگای گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] ساڵی ٢٠٠٨ ٩.    بردنی ڕێگاو تێکەڵە ڕێژکردنی ڕێگای گوندی کونەفلوسە ساڵی ٢٠٠٨ ١٠.    تۆری دابەش کردنی [[ئاو]]<nowiki/>ی گوندەکانی ([[قاقا]] و [[کۆدەرە]] و [[کونەفلوسە]] و [[گوندی جەلی|جەلی]] و [[کۆلکەرەش]] و [[کاموسەک]]) ١١.    لێدانی (١٧) [[بیری ئیرتوازی]] بۆ [[ئاودێری]] و [[ئاوی خواردنەوە]] لە ساڵی (٢٠٠٦ تا ٢٠١٣) ١٢.    دروست کردنی (٨) جۆگەی [[کۆنکریت|کۆنکریتی]] لە سنورەکە لە ساڵی (٢٠٠٥ تا ٢٠١٣) ١٣.    قیرتاو کردنی رێگای سکتانی سەروو ساڵی ٢٠٠٩ ١٤.    دروست کردنی [[دارستان]] و سیاج کردنی و چاندنی (٣٥٠٠) دار ساڵی ٢٠١٠ ١٥.    دروست کردنی بەشێکی زۆری [[زێراب|زێرابی]] ناوەندی ناحیە ساڵی ٢٠١٠ ١٦.    دوساید کردنی رێگای ناوەندی ناحیە ساڵی ٢٠١١ ١٧.    قیرکردنی رێگای ھەردوو گوندی ([[کۆدەرە]] و [[کونەفلوسە]]) ساڵی ٢٠١٢ ١٨.    نۆژەن کردنەوەی رێگای سەرەکی کە بە سنوری ناحیەکەدا تێدەپەرێت لە سەرەتاوە تا کۆتایی  ساڵی ٢٠١٢ ١٩.    دروست کردنی پرۆژەی بەنداوی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] ساڵی ٢٠١٢ ٢٠.    دروست کردنی تۆری دابەش کردنی ئاو بۆ [[گەڕەک|گەرەکە]]کانی سنوری [[شارەوانی]] ساڵی ٢٠١٢ ٢١.    پرۆژەی کۆنکریت کردنی کۆڵانەکانی سنوری [[شارەوانی]] ساڵی ٢٠١٣ لەگەڵ ھەندێ پرۆژەی بچووک و نۆژەن کردنەوە لە سنورەکە.<ref name=":0" /> == گوندەکان == ئەو گوندانەی سەر بە ناحیەی سکتانن ژمارەیان ١١ گوندە کە بریتین لەمانە:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |- |'''ژ''' |'''ناوی گوند''' |'''ساڵی ئاوەدان کردنەوە''' |- |١ |[[نازەنین، ھیران|نازەنین]] |١٩٩١ |- |٢ |[[کاموسەک]] |١٩٩١ |- |٣ |[[جەلی، کۆیە|جەلی]] |١٩٩١ |- |٤ |[[کۆلکەڕەش، کۆیە|کۆلکەرەش]] |١٩٩١ |- |٥ |[[قاقا]] |١٩٩١ |- |٦ |[[کۆدەڵە]] |١٩٩١ |- |٧ |[[کونەفلوسە]] |١٩٩١ |- |٨ |[[سناوە]] |١٩٩١ |- |٩ |[[گردگۆران]] |١٩٩١ |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] ocbn8bgxdwwy95n202gey1h0cqcpe69 1587066 1587065 2026-05-26T14:58:57Z MFTG 21816 /* top */ 1587066 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی سکتان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة سکتان }}<br>{{lang-en| Sub-District Sktan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی سکتان لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(پەمەیی){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 36.23674| 44.61625}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی سکتان''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.23674| 44.61625 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[سکتان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = مەھدی مەلازادە | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٥٢٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٧٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٤٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١٨٫٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٣١٤ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ١٥٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی سکتان''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ١٥٠ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی ١١ گوندە.<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref> رێژەی دانیشتوانیشی ٥٢٠٠ کەسن. ناوەکەی لە ناوی گوندی (سکتان) وە ھاتووە، کە لە کاتی دروست بوونی ئەم ناحیەیە لە لایەن لیژنەیەک پێشنیاری چەند ناوێک کراوە، بەڵام دواتر بڕیار لە سەر ناوی ئەو گوندە دراوە کە بووە بە ناوەندی ناحیەکە. سنووری ناحیەکە دەکەوێتە ناوچەی [[خۆشناوەتی]] کە بە دۆڵی (ھیران و نازەنین) ناسراوە، بە فەرمانی [[ئەنجومەنی وەزیران]] ژمارە (٣٠٩) لە ٠٥-٠٦-٢٠٠٥ بریاری دامەزراندنی دراوە، ژمارەی گوندەکانی (١١) گوندە و لە رووی ئیداریەوە سەر بە [[قەزای کۆیە]]<nowiki/>یە، دووری لە ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] (٨٠)کم، وە لە شاری [[کۆیە]] (٣٠)کم دورە وە ھاوسنوری شارەدێی [[ھیران|ھیرانە]] کە (١٠) کم دوورە لێیەوە وە ژمارەی دانیشتوانی (٢٠٠ ٥) کەسە. تاکو ئێستا (١٢) فەرمانگە و بنکە لە ناوەندی ناحیەکە کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}}</ref> ھەڵکەوتەی [[جوگرافیا|جوگرافی]] ناوەندی ناحیەی سکتان شاخاویە. لە نێوان ھەردوو لوتکە شاخی کنێران و دارۆشە دایە، بەشی سەرەوی کەوتۆتە دۆڵێکی تەنگەبەر بە داری جۆراوجۆر ڕازاوەتەوە وە لە بەشی سەروەوی دۆڵەکە [[کانیناو|کانیاو]]<nowiki/>ێکی جوان و رازاوەی لێیە بە ناوی سەروکانی وە لەسەر ئەو ئاوە ئاسەواری چەندین [[ئاشی ئاوی]] دەبینرێت کە [[مێژوو]]<nowiki/>ەکەیان زۆر کۆنە. ناحیەی سکتان دەکەوێتە باکووری قەزای کۆیە وە لای رۆژئاوای ناحیەی [[ھیران|ھیرانە]] وە لای باکووری ناحیەی [[بالیسان|بالیسانە]] وە لای رۆژھەڵاتی [[قەزای ڕانیە]]<nowiki/>یە. سنوری ناحیەی سکتان وەک لەسەرەوە ئاماژەی پێکرا، بەشێکە لە ناوچەی [[دۆڵی ھیران و نازەنین]]، سنورەکەی لە لاێک لە گوندی [[کونەفلوسە]] دەست پێ دەکات تاکو [[قاقا]] وە لە لایەکی تری لە گوندی [[نازەنین]] تا [[جەلی]]، رووبەرەکەی ١٥٠، ٧٠ کم دووجایە بەرێژەی ٥٤٪ شاخاوییە و رێژەی ٢٣٪ [[دەشت|دەشتە]] و رێژەی ٢٣٪گردە، ناوچەکە [[سروشت|سروشتێکی]] جوان و گەشتیاری ھەیە کە لە وەرزی [[ھاوین]] رێژەیەکی بەرچاوو لە گەشتیاران رووی تێدەکەن، وە [[باران]] بارین لە ساڵانی ئاسایی نزیکەی (٨٠٠)ملم لە ساڵێکدا بۆ نمونە ساڵی (٢٠١٣) (٩٤٠)ملم باریووە وە ئاو و ھەواکەی تا رادەێک [[شێدار|شێدارە]] و لە وەرزی [[زستان]] رێژەیەکی باش [[بەفر]]<nowiki/>ی لێ دەبارێت.<ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref> == ناوی سکتان == ناوی سکتان وەک خەڵکی ناوچەکە باسی لێوەدەکات دوو بۆچوونی جیاواز ھەیە: * بۆچوونی یەکەم لەوانە دەوترێت کە [[مێژوو|مێژووەکەی]] دەگەرێتەوە بۆ پێش ھاتنی ئاینی [[ئیسلام]]، لە ناوی [[کچ|کچی]] [[پاشا]]<nowiki/>یەکی سەردەمی [[مەسیحییەت|مسیحیەت]] ھاتووە کە ناوی سکتان بووە. * بۆچوونی دووەم دەوترێت لە ناوی [[گوڵ|گوڵێک]] ھاتووە کە ناوی (سکت)ە کە وەرزی [[بەھار|بەھاران]] بەرێژیەکی بەرچاو لە سکتان دەڕوێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی سکتان | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/412 | نووسەر = ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>   [[پەڕگە:ناحیەی سکتان.jpg|وێنۆک|ناحیەی سکتان لە خۆرئاواوە]] == جوگرافیا == '''ناحیەی سکتان''' ھاوسنووری ئەم ناحیەیانەیە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی ھیران]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی چوارقوڕنە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حاجیاوا]] و [[ناحیەی بێتواتە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی ھیران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی سکتان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078383 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژووی ناحیەی سکتان == [[مێژوو|مێژووی]] یەکەی کارگێری ناحیەی سکتان لەبەر ئەوەی ناحیەیەکی نوێیە، لە ساڵی ٢٠٠٥ دامەزراوە مێژووێکی ئەوتۆی نیە وەک یەکەی کارگێری، بەڵام ناوچەکە مێژووێکی [[شوێنەوارناسی|دێرینی]] ھەیە لە بوونی چەندین [[گۆڕستان|گۆرستانی]] پێش ھاتنی ئاینی [[ئیسلام]] و شوێنەواری ھەندێ جۆگەی بەردین و [[ئاشی ئاوی|ئاشەی ئاو]] و ژمارەیەک [[قەڵا|قەڵاتی]] بچوک لەوانە (قەڵاتی باسا اغا) کە پێگەیەکی [[سەرباز|سەربازی]] و کۆکردنەوەی داھات و [[وەرزێری|بەروبومی کشتوکاڵی]] بووە لە سەردەمی [[میرنشینی سۆران]]، وە سەردمێک سکتان سنوری نێوان میرنشینی سۆران و [[میرنشینی بابان|بابان]] بووە تا ئەو کاتەی شەر روویداوە لە نێوان ھەردوو [[میرنشینە کوردییەکان|میرنیشن]] سنوری میرنشینی سۆران گەیشتۆتە [[قەزای دووکان]] وەک لە بەرگی دووەم بەشی یەکەمی ([[مێژووی کۆیە]])ی  مامۆستا تاھیر حوێزی دا ھاتووە لە لاپەرە (٩١) بابەتی شەری سکتان وە لە ناوچەکە چەندین ئاسەواری مێژوویی گرنگی تیادایە وەک قەڵاتەڕەش لە گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] و [[چیای ئاوەگرد|ئاوەگرد]] و [[ئەشکەوت]]<nowiki/>ی سەرگرد و ئەشکەوتی سۆری مێرابێ.<ref name=":0" /> === مێژووی بنەماڵەکان === [[پەڕگە:Old Siktan People.jpg|وێنۆک|پایزی (١٩٦٠) سکتان لەراستەوە: (کوێخاعەوڵای گردەشێری - کوێخا حەمەدی سکتان - کوێخا حەوێزی کانی بەرد - کوێخا حەسەنی سکتان - جمال فەقێ حاجی). ئەم وێنەیە لە بەردەم کۆشکی کوێخا حەسەن گیراوە، کوێخا حەسەن پیاوێکی ناودارو بەخشندە و ناندەربوو لەناوچەی خۆشناوەتی<ref>لە [https://www.facebook.com/mezhu.k/photos/a.1439221686364028.1073741828.1439199616366235/1822467511372775 بابەتێکی] پەڕەی [https://www.facebook.com/mezhu.k وێنە مێژووییەکانی کوردستان] لە فەیسببکدا ھێنراوە.</ref>]] سکتان بەشێکە لە [[خۆشناوەتی|دۆڵی خۆشناوەتی]] دەکەوێتە باکوری [[کۆیە|شاری کۆیە]] بە دوری ٣٠کم. لە ساڵی ١٣٥٠ی زایینی وەک [[گوند]] ئاوەدانکراوەتەوە کە پێنج [[کوڕ]]<nowiki/>ی کەسایەتی بە ناوی (فەقی جعفر کوڕی سید بطل) لە گوندی [[گۆمەشینی سەیدان|گۆمەشینی سەیدانی]] دەڤەری [[گەردیان|گەردیانی]] [[دەشتی کۆیە]] دێن موڵکی سکتان دەکڕن. ئەم پێنج برایە بەناوی (عمر، خدر، مامەر، مەحمەر، فەقێ زوبێر) دەبن ئەم دەڤەرە ئاوەدان دەکەنەوە و زەوی زارەکەشی بەسەر خۆیاندا دابەش دەکەن، ئەوانیش پێنج [[تیرە]]<nowiki/>یان لێ دروست دەبێت بەناوەکانی (میر عمری، میر خدری، میر مامەری، میر مەحمەری، فەقێ زوبێری)، کە ئێستا بەشی زۆری دانیشتوانی سکتان بە ناوی ئەم تیرانە [[بنەماڵە]]<nowiki/>کانیان ناو دەھێن، کە خۆیان پێی دەڵێن (بەرەباب)، واتا دانیشتوانی سکتان بەسەر ئەم پێنج بەرەبابەدا دابەشبووە، وە ئەم پێنج کەسە نەوەی زۆریان لێ دەبێتەوە و چەندین بەرەبابی بچوکتریان لێ دروست دەبێت و بڵاوە دەبنەوە لە [[ھەولێر]] و [[شەقڵاوە]] و [[ڕانیە]] و [[کۆیە]] و [[تەقتەق]] و [[بێتواتە]]، وە ھەروەھا لە چەند گوندێک بڵاو دەبنەوە وەک ([[گوندی کاموسەک|کاموسەک]]، [[گوندی سناوە|سناوە]]، [[گوندی جەلی|جەلی]]، [[گوندی کۆدەڵە|کۆدەڵە]]، [[قەرەنی ئاغا]]، [[کانی بەرد، شەقڵاوە|کانی بەرد]]، [[گوندی نواوە|نواوە]]، [[گوندی دواوە|دواوە]]، [[شێخ وەسان|شێخ وەسانان]]، [[مامە جەلکە]]، [[عەوێنە]]) و چەندان گوندی تر کە ناوەکان لە بەردەستدا نین. ناوی چەند بەرەبابێک لە تیرەی میر عمری کە وەک میر و سەرداری سکتان بوون لەم دەڤەرەدا: بەرە بابی فەقی ڕەسول یاخود (ڕەسول پاشا)، فەقی محمود لە کانی بەرد، بەرەبابی فەقی وسو لە شێخ وەسانان، بەرەبابی مام خەلیفە، بەرەبابی برایم ئاغا، بەرەبابی حاجی کریم فەقی علی لە گوندی عەوینە، بەرەبابی حەم و مەم (أحمد و محمد) یاخود حاجی ئەبابەکری (لە سکتان لە پاڵ پێنج بەرەبابە سەرەکیەکە چەند بنەماڵەیەک بە حاجی ئەبابەکری ناویان دەھێنرێت کە بەشێکن لە تیرەی میر عومەری).<ref>لە [https://www.facebook.com/haji.ahmed.526/posts/1810037135942681 بابەتێکی] ھەژماری بەڕێز [https://www.facebook.com/haji.ahmed.526 حاجی احمد] لە فەیسبووکدا باسکراوە</ref> == باری ئابووری == [[پەڕگە:Snow park siktan.jpg|وێنۆک|پارکی سکتان لە زستاندا دوای بارینی بەفر، وێنەکە لە ٢٠١٥ دا لە لایەن [[بەکارھێنەر:ڕەزوان سکتانی|ڕەزوان سکتانیەوە]] گیراوە.]] [[ئابوور|باری ئابووری]] خەڵکی ناوچەکە تا ڕادەێکباشە، بژێوی ژیانی خەڵکی ناوچەکە بەرێژەێک [[موچە خۆر]]<nowiki/>ی [[حکوومەت|حکومەت]] وە خەریکی [[وەرزێری|کشتوکاڵن]] بە تایبەت خاوەنی [[باخچە]]<nowiki/>ن , ناوەچەکەش بە [[میوە]]<nowiki/>ی [[ھەنار]] بەناوبانگە بە تایبەت گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]]، لە تەواوی سنوری ناحیەی سکتان رێژەێکی بەرچاو [[کانیناو|کانیاو]] و ئاوی سروشتی تێدایەکە سەرچاوەی ئاودانی باخچەکانیانن، بەپێی [[ئامار]]<nowiki/>ی ھۆبەی کشتوکاڵی سکتان سنوری ناحیە (٥٨٣٢٤) [[دۆنم]] زەوییە لەو بریە (١٣٤٨٤) دۆنم شیاوە بۆ [[چاندن]] وە ئەمەش دابەش بووە بەسەر (١٤٣٧) دۆنم [[بەراو|بەراوە]] وە (١١٢٣١) دۆنم [[پشتاو]] وە (٧٨٩) دۆنم [[ڕەز|رەزە]]، بری (٢٢١٢٤) دۆنم [[پاوان|پاوانە]] وە (٣٣)کانی سروشتی لە ناوچەکە ھەیە، (٧) کێڵگەی [[مەل|پەلەوەرھەیە]]، بەپێی ئاماری بنکەی [[ڤێرتێنەری]] (٧٧٨ ٢٠) سەر سامانی [[ئاژەڵ|ئاژەڵی]] ھەیە لە جۆری [[پەز|مەر]]  و [[بزن]] و [[مانگا|ڕەشەوڵاغ]] لێیە.<ref name=":0" /> == باری کۆمەڵایەتی == باری [[کۆمەڵایەتی]] لە سنوری ناحیە لەرووی نەتەوە بەرێژی ١٠٠٪ [[کورد]]<nowiki/>ن وە لە رووی ئاینی ١٠٠٪ [[موسڵمان|موسڵمانن]].   لە رووی پرۆژەی خزمەت گوزاری تا رادەێکباشە، دوو پرۆژەی ستراتیجی گرینگ لە ناوچەکە ئێستا لە قۆناغی جێبەجێ کردنن لەوان ھەردوو [[بەنداو|بەنداوی]] ([[گوندی جەلی|جەلی]] و [[نازەنین، ھیران|نازەنین]]) کە کاریگەرێکی باشی دەبێت لە گلدانەوەی ئاو لە سنورەکە کە ئەمەش دەکرێت سوودی لێ وەربگرێت بۆ مەبەست زیاتر فراوانکردنی پانتایی سەوزایی لە ناوچەکە وە بە [[گەشتیاری]] کردنی زیاتری سنورەکە.<ref name=":0" />  == گرینگترین پرۆژەکانی سنورەکە لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠١٣ == [[پەڕگە:Siktan govo.jpg|وێنۆک|كۆمەڵگای فەرمانگەكانی ناحیەی سکتان]] ١.    دروست کردنی (٦) بینای [[خوێندنگا]] ساڵانی (٢٠٠٥ و ٢٠١٠) ٢.    دروست کردنی دوو [[تەندروستی|مەڵبەندی تەندروستی]] و (٣) بنکەی تەندروستی ساڵی (٢٠٠٦) ٣.    ڕاکشانی تۆری [[کارەبا]] بۆ دوا گوندی سنورەکە ([[کونەفلوسە]] – [[کۆدەرە]]) ساڵی (٢٠١٢) ٤.    دروست کردنی [[کۆمەڵگای فەرمانگەکان]] ساڵی ٢٠٠٨ ٥.    [[ھۆڵی بۆنەکان]] ساڵی ٢٠٠٨ ٦.    ی[[یاریگا|اریگای وەرزشی]] ساڵی ٢٠٠٨ ٧.    دروست کردنی پارکی سکتان ساڵی ٢٠٠٩ ٨.    پرۆژەی [[قیرتاو]]کردنی رێگای گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] ساڵی ٢٠٠٨ ٩.    بردنی ڕێگاو تێکەڵە ڕێژکردنی ڕێگای گوندی کونەفلوسە ساڵی ٢٠٠٨ ١٠.    تۆری دابەش کردنی [[ئاو]]<nowiki/>ی گوندەکانی ([[قاقا]] و [[کۆدەرە]] و [[کونەفلوسە]] و [[گوندی جەلی|جەلی]] و [[کۆلکەرەش]] و [[کاموسەک]]) ١١.    لێدانی (١٧) [[بیری ئیرتوازی]] بۆ [[ئاودێری]] و [[ئاوی خواردنەوە]] لە ساڵی (٢٠٠٦ تا ٢٠١٣) ١٢.    دروست کردنی (٨) جۆگەی [[کۆنکریت|کۆنکریتی]] لە سنورەکە لە ساڵی (٢٠٠٥ تا ٢٠١٣) ١٣.    قیرتاو کردنی رێگای سکتانی سەروو ساڵی ٢٠٠٩ ١٤.    دروست کردنی [[دارستان]] و سیاج کردنی و چاندنی (٣٥٠٠) دار ساڵی ٢٠١٠ ١٥.    دروست کردنی بەشێکی زۆری [[زێراب|زێرابی]] ناوەندی ناحیە ساڵی ٢٠١٠ ١٦.    دوساید کردنی رێگای ناوەندی ناحیە ساڵی ٢٠١١ ١٧.    قیرکردنی رێگای ھەردوو گوندی ([[کۆدەرە]] و [[کونەفلوسە]]) ساڵی ٢٠١٢ ١٨.    نۆژەن کردنەوەی رێگای سەرەکی کە بە سنوری ناحیەکەدا تێدەپەرێت لە سەرەتاوە تا کۆتایی  ساڵی ٢٠١٢ ١٩.    دروست کردنی پرۆژەی بەنداوی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] ساڵی ٢٠١٢ ٢٠.    دروست کردنی تۆری دابەش کردنی ئاو بۆ [[گەڕەک|گەرەکە]]کانی سنوری [[شارەوانی]] ساڵی ٢٠١٢ ٢١.    پرۆژەی کۆنکریت کردنی کۆڵانەکانی سنوری [[شارەوانی]] ساڵی ٢٠١٣ لەگەڵ ھەندێ پرۆژەی بچووک و نۆژەن کردنەوە لە سنورەکە.<ref name=":0" /> == گوندەکان == ئەو گوندانەی سەر بە ناحیەی سکتانن ژمارەیان ١١ گوندە کە بریتین لەمانە:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |- |'''ژ''' |'''ناوی گوند''' |'''ساڵی ئاوەدان کردنەوە''' |- |١ |[[نازەنین، ھیران|نازەنین]] |١٩٩١ |- |٢ |[[کاموسەک]] |١٩٩١ |- |٣ |[[جەلی، کۆیە|جەلی]] |١٩٩١ |- |٤ |[[کۆلکەڕەش، کۆیە|کۆلکەرەش]] |١٩٩١ |- |٥ |[[قاقا]] |١٩٩١ |- |٦ |[[کۆدەڵە]] |١٩٩١ |- |٧ |[[کونەفلوسە]] |١٩٩١ |- |٨ |[[سناوە]] |١٩٩١ |- |٩ |[[گردگۆران]] |١٩٩١ |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] qg24i68dmpv7ekc1g3ktqyfdu6x709c 1587071 1587066 2026-05-26T15:03:03Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1587071 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی سکتان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة سکتان }}<br>{{lang-en| Sub-District Sktan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی سکتان لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(پەمەیی){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 36.23674| 44.61625}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی سکتان''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.23674| 44.61625 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[سکتان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = مەھدی مەلازادە | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٥٢٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٧٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٤٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١٨٫٦ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١٣١٤ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ١٥٢٩ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی سکتان''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ١٥٠ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی ١١ گوندە.<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref> رێژەی دانیشتوانیشی ٥٢٠٠ کەسن. ناوەکەی لە ناوی گوندی (سکتان) وە ھاتووە، کە لە کاتی دروست بوونی ئەم ناحیەیە لە لایەن لیژنەیەک پێشنیاری چەند ناوێک کراوە، بەڵام دواتر بڕیار لە سەر ناوی ئەو گوندە دراوە کە بووە بە ناوەندی ناحیەکە. سنووری ناحیەکە دەکەوێتە ناوچەی [[خۆشناوەتی]] کە بە دۆڵی (ھیران و نازەنین) ناسراوە، بە فەرمانی [[ئەنجومەنی وەزیران]] ژمارە (٣٠٩) لە ٠٥-٠٦-٢٠٠٥ بریاری دامەزراندنی دراوە، ژمارەی گوندەکانی (١١) گوندە و لە رووی ئیداریەوە سەر بە [[قەزای کۆیە]]<nowiki/>یە، دووری لە ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]] (٨٠)کم، وە لە شاری [[کۆیە]] (٣٠)کم دورە وە ھاوسنوری شارەدێی [[ھیران|ھیرانە]] کە (١٠) کم دوورە لێیەوە وە ژمارەی دانیشتوانی (٢٠٠ ٥) کەسە. تاکو ئێستا (١٢) فەرمانگە و بنکە لە ناوەندی ناحیەکە کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}}</ref> ھەڵکەوتەی [[جوگرافیا|جوگرافی]] ناوەندی ناحیەی سکتان شاخاویە. لە نێوان ھەردوو لوتکە شاخی کنێران و دارۆشە دایە، بەشی سەرەوی کەوتۆتە دۆڵێکی تەنگەبەر بە داری جۆراوجۆر ڕازاوەتەوە وە لە بەشی سەروەوی دۆڵەکە [[کانیناو|کانیاو]]<nowiki/>ێکی جوان و رازاوەی لێیە بە ناوی سەروکانی وە لەسەر ئەو ئاوە ئاسەواری چەندین [[ئاشی ئاوی]] دەبینرێت کە [[مێژوو]]<nowiki/>ەکەیان زۆر کۆنە. ناحیەی سکتان دەکەوێتە باکووری قەزای کۆیە وە لای رۆژئاوای ناحیەی [[ھیران|ھیرانە]] وە لای باکووری ناحیەی [[بالیسان|بالیسانە]] وە لای رۆژھەڵاتی [[قەزای ڕانیە]]<nowiki/>یە. سنوری ناحیەی سکتان وەک لەسەرەوە ئاماژەی پێکرا، بەشێکە لە ناوچەی [[دۆڵی ھیران و نازەنین]]، سنورەکەی لە لاێک لە گوندی [[کونەفلوسە]] دەست پێ دەکات تاکو [[قاقا]] وە لە لایەکی تری لە گوندی [[نازەنین]] تا [[جەلی]]، رووبەرەکەی ١٥٠، ٧٠ کم دووجایە بەرێژەی ٥٤٪ شاخاوییە و رێژەی ٢٣٪ [[دەشت|دەشتە]] و رێژەی ٢٣٪گردە، ناوچەکە [[سروشت|سروشتێکی]] جوان و گەشتیاری ھەیە کە لە وەرزی [[ھاوین]] رێژەیەکی بەرچاوو لە گەشتیاران رووی تێدەکەن، وە [[باران]] بارین لە ساڵانی ئاسایی نزیکەی (٨٠٠)ملم لە ساڵێکدا بۆ نمونە ساڵی (٢٠١٣) (٩٤٠)ملم باریووە وە ئاو و ھەواکەی تا رادەێک [[شێدار|شێدارە]] و لە وەرزی [[زستان]] رێژەیەکی باش [[بەفر]]<nowiki/>ی لێ دەبارێت.<ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا]</ref> == ناوی سکتان == ناوی سکتان وەک خەڵکی ناوچەکە باسی لێوەدەکات دوو بۆچوونی جیاواز ھەیە: * بۆچوونی یەکەم لەوانە دەوترێت کە [[مێژوو|مێژووەکەی]] دەگەرێتەوە بۆ پێش ھاتنی ئاینی [[ئیسلام]]، لە ناوی [[کچ|کچی]] [[پاشا]]<nowiki/>یەکی سەردەمی [[مەسیحییەت|مسیحیەت]] ھاتووە کە ناوی سکتان بووە. * بۆچوونی دووەم دەوترێت لە ناوی [[گوڵ|گوڵێک]] ھاتووە کە ناوی (سکت)ە کە وەرزی [[بەھار|بەھاران]] بەرێژیەکی بەرچاو لە سکتان دەڕوێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی سکتان | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/412 | نووسەر = ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>   [[پەڕگە:ناحیەی سکتان.jpg|وێنۆک|ناحیەی سکتان لە خۆرئاواوە]] == جوگرافیا == '''ناحیەی سکتان''' ھاوسنووری ئەم ناحیەیانەیە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی ھیران]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی چوارقوڕنە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حاجیاوا]] و [[ناحیەی بێتواتە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی ھیران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی سکتان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078383 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژووی ناحیەی سکتان == [[مێژوو|مێژووی]] یەکەی کارگێری ناحیەی سکتان لەبەر ئەوەی ناحیەیەکی نوێیە، لە ساڵی ٢٠٠٥ دامەزراوە مێژووێکی ئەوتۆی نیە وەک یەکەی کارگێری، بەڵام ناوچەکە مێژووێکی [[شوێنەوارناسی|دێرینی]] ھەیە لە بوونی چەندین [[گۆڕستان|گۆرستانی]] پێش ھاتنی ئاینی [[ئیسلام]] و شوێنەواری ھەندێ جۆگەی بەردین و [[ئاشی ئاوی|ئاشەی ئاو]] و ژمارەیەک [[قەڵا|قەڵاتی]] بچوک لەوانە (قەڵاتی باسا اغا) کە پێگەیەکی [[سەرباز|سەربازی]] و کۆکردنەوەی داھات و [[وەرزێری|بەروبومی کشتوکاڵی]] بووە لە سەردەمی [[میرنشینی سۆران]]، وە سەردمێک سکتان سنوری نێوان میرنشینی سۆران و [[میرنشینی بابان|بابان]] بووە تا ئەو کاتەی شەر روویداوە لە نێوان ھەردوو [[میرنشینە کوردییەکان|میرنیشن]] سنوری میرنشینی سۆران گەیشتۆتە [[قەزای دووکان]] وەک لە بەرگی دووەم بەشی یەکەمی ([[مێژووی کۆیە]])ی  مامۆستا تاھیر حوێزی دا ھاتووە لە لاپەرە (٩١) بابەتی شەری سکتان وە لە ناوچەکە چەندین ئاسەواری مێژوویی گرنگی تیادایە وەک قەڵاتەڕەش لە گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] و [[چیای ئاوەگرد|ئاوەگرد]] و [[ئەشکەوت]]<nowiki/>ی سەرگرد و ئەشکەوتی سۆری مێرابێ.<ref name=":0" /> === مێژووی بنەماڵەکان === [[پەڕگە:Old Siktan People.jpg|وێنۆک|پایزی (١٩٦٠) سکتان لەراستەوە: (کوێخاعەوڵای گردەشێری - کوێخا حەمەدی سکتان - کوێخا حەوێزی کانی بەرد - کوێخا حەسەنی سکتان - جمال فەقێ حاجی). ئەم وێنەیە لە بەردەم کۆشکی کوێخا حەسەن گیراوە، کوێخا حەسەن پیاوێکی ناودارو بەخشندە و ناندەربوو لەناوچەی خۆشناوەتی<ref>لە [https://www.facebook.com/mezhu.k/photos/a.1439221686364028.1073741828.1439199616366235/1822467511372775 بابەتێکی] پەڕەی [https://www.facebook.com/mezhu.k وێنە مێژووییەکانی کوردستان] لە فەیسببکدا ھێنراوە.</ref>]] سکتان بەشێکە لە [[خۆشناوەتی|دۆڵی خۆشناوەتی]] دەکەوێتە باکوری [[کۆیە|شاری کۆیە]] بە دوری ٣٠کم. لە ساڵی ١٣٥٠ی زایینی وەک [[گوند]] ئاوەدانکراوەتەوە کە پێنج [[کوڕ]]<nowiki/>ی کەسایەتی بە ناوی (فەقی جعفر کوڕی سید بطل) لە گوندی [[گۆمەشینی سەیدان|گۆمەشینی سەیدانی]] دەڤەری [[گەردیان|گەردیانی]] [[دەشتی کۆیە]] دێن موڵکی سکتان دەکڕن. ئەم پێنج برایە بەناوی (عمر، خدر، مامەر، مەحمەر، فەقێ زوبێر) دەبن ئەم دەڤەرە ئاوەدان دەکەنەوە و زەوی زارەکەشی بەسەر خۆیاندا دابەش دەکەن، ئەوانیش پێنج [[تیرە]]<nowiki/>یان لێ دروست دەبێت بەناوەکانی (میر عمری، میر خدری، میر مامەری، میر مەحمەری، فەقێ زوبێری)، کە ئێستا بەشی زۆری دانیشتوانی سکتان بە ناوی ئەم تیرانە [[بنەماڵە]]<nowiki/>کانیان ناو دەھێن، کە خۆیان پێی دەڵێن (بەرەباب)، واتا دانیشتوانی سکتان بەسەر ئەم پێنج بەرەبابەدا دابەشبووە، وە ئەم پێنج کەسە نەوەی زۆریان لێ دەبێتەوە و چەندین بەرەبابی بچوکتریان لێ دروست دەبێت و بڵاوە دەبنەوە لە [[ھەولێر]] و [[شەقڵاوە]] و [[ڕانیە]] و [[کۆیە]] و [[تەقتەق]] و [[بێتواتە]]، وە ھەروەھا لە چەند گوندێک بڵاو دەبنەوە وەک ([[گوندی کاموسەک|کاموسەک]]، [[گوندی سناوە|سناوە]]، [[گوندی جەلی|جەلی]]، [[گوندی کۆدەڵە|کۆدەڵە]]، [[قەرەنی ئاغا]]، [[کانی بەرد، شەقڵاوە|کانی بەرد]]، [[گوندی نواوە|نواوە]]، [[گوندی دواوە|دواوە]]، [[شێخ وەسان|شێخ وەسانان]]، [[مامە جەلکە]]، [[عەوێنە]]) و چەندان گوندی تر کە ناوەکان لە بەردەستدا نین. ناوی چەند بەرەبابێک لە تیرەی میر عمری کە وەک میر و سەرداری سکتان بوون لەم دەڤەرەدا: بەرە بابی فەقی ڕەسول یاخود (ڕەسول پاشا)، فەقی محمود لە کانی بەرد، بەرەبابی فەقی وسو لە شێخ وەسانان، بەرەبابی مام خەلیفە، بەرەبابی برایم ئاغا، بەرەبابی حاجی کریم فەقی علی لە گوندی عەوینە، بەرەبابی حەم و مەم (أحمد و محمد) یاخود حاجی ئەبابەکری (لە سکتان لە پاڵ پێنج بەرەبابە سەرەکیەکە چەند بنەماڵەیەک بە حاجی ئەبابەکری ناویان دەھێنرێت کە بەشێکن لە تیرەی میر عومەری).<ref>لە [https://www.facebook.com/haji.ahmed.526/posts/1810037135942681 بابەتێکی] ھەژماری بەڕێز [https://www.facebook.com/haji.ahmed.526 حاجی احمد] لە فەیسبووکدا باسکراوە</ref> == باری ئابووری == [[پەڕگە:Snow park siktan.jpg|وێنۆک|پارکی سکتان لە زستاندا دوای بارینی بەفر، وێنەکە لە ٢٠١٥ دا لە لایەن [[بەکارھێنەر:ڕەزوان سکتانی|ڕەزوان سکتانیەوە]] گیراوە.]] [[ئابوور|باری ئابووری]] خەڵکی ناوچەکە تا ڕادەێکباشە، بژێوی ژیانی خەڵکی ناوچەکە بەرێژەێک [[موچە خۆر]]<nowiki/>ی [[حکوومەت|حکومەت]] وە خەریکی [[وەرزێری|کشتوکاڵن]] بە تایبەت خاوەنی [[باخچە]]<nowiki/>ن , ناوەچەکەش بە [[میوە]]<nowiki/>ی [[ھەنار]] بەناوبانگە بە تایبەت گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]]، لە تەواوی سنوری ناحیەی سکتان رێژەێکی بەرچاو [[کانیناو|کانیاو]] و ئاوی سروشتی تێدایەکە سەرچاوەی ئاودانی باخچەکانیانن، بەپێی [[ئامار]]<nowiki/>ی ھۆبەی کشتوکاڵی سکتان سنوری ناحیە (٥٨٣٢٤) [[دۆنم]] زەوییە لەو بریە (١٣٤٨٤) دۆنم شیاوە بۆ [[چاندن]] وە ئەمەش دابەش بووە بەسەر (١٤٣٧) دۆنم [[بەراو|بەراوە]] وە (١١٢٣١) دۆنم [[پشتاو]] وە (٧٨٩) دۆنم [[ڕەز|رەزە]]، بری (٢٢١٢٤) دۆنم [[پاوان|پاوانە]] وە (٣٣)کانی سروشتی لە ناوچەکە ھەیە، (٧) کێڵگەی [[مەل|پەلەوەرھەیە]]، بەپێی ئاماری بنکەی [[ڤێرتێنەری]] (٧٧٨ ٢٠) سەر سامانی [[ئاژەڵ|ئاژەڵی]] ھەیە لە جۆری [[پەز|مەر]]  و [[بزن]] و [[مانگا|ڕەشەوڵاغ]] لێیە.<ref name=":0" /> == باری کۆمەڵایەتی == باری [[کۆمەڵایەتی]] لە سنوری ناحیە لەرووی نەتەوە بەرێژی ١٠٠٪ [[کورد]]<nowiki/>ن وە لە رووی ئاینی ١٠٠٪ [[موسڵمان|موسڵمانن]].   لە رووی پرۆژەی خزمەت گوزاری تا رادەێکباشە، دوو پرۆژەی ستراتیجی گرینگ لە ناوچەکە ئێستا لە قۆناغی جێبەجێ کردنن لەوان ھەردوو [[بەنداو|بەنداوی]] ([[گوندی جەلی|جەلی]] و [[نازەنین، ھیران|نازەنین]]) کە کاریگەرێکی باشی دەبێت لە گلدانەوەی ئاو لە سنورەکە کە ئەمەش دەکرێت سوودی لێ وەربگرێت بۆ مەبەست زیاتر فراوانکردنی پانتایی سەوزایی لە ناوچەکە وە بە [[گەشتیاری]] کردنی زیاتری سنورەکە.<ref name=":0" />  == گرینگترین پرۆژەکانی سنورەکە لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠١٣ == [[پەڕگە:Siktan govo.jpg|وێنۆک|كۆمەڵگای فەرمانگەكانی ناحیەی سکتان]] ١.    دروست کردنی (٦) بینای [[خوێندنگا]] ساڵانی (٢٠٠٥ و ٢٠١٠) ٢.    دروست کردنی دوو [[تەندروستی|مەڵبەندی تەندروستی]] و (٣) بنکەی تەندروستی ساڵی (٢٠٠٦) ٣.    ڕاکشانی تۆری [[کارەبا]] بۆ دوا گوندی سنورەکە ([[کونەفلوسە]] – [[کۆدەرە]]) ساڵی (٢٠١٢) ٤.    دروست کردنی [[کۆمەڵگای فەرمانگەکان]] ساڵی ٢٠٠٨ ٥.    [[ھۆڵی بۆنەکان]] ساڵی ٢٠٠٨ ٦.    ی[[یاریگا|اریگای وەرزشی]] ساڵی ٢٠٠٨ ٧.    دروست کردنی پارکی سکتان ساڵی ٢٠٠٩ ٨.    پرۆژەی [[قیرتاو]]کردنی رێگای گوندی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] ساڵی ٢٠٠٨ ٩.    بردنی ڕێگاو تێکەڵە ڕێژکردنی ڕێگای گوندی کونەفلوسە ساڵی ٢٠٠٨ ١٠.    تۆری دابەش کردنی [[ئاو]]<nowiki/>ی گوندەکانی ([[قاقا]] و [[کۆدەرە]] و [[کونەفلوسە]] و [[گوندی جەلی|جەلی]] و [[کۆلکەرەش]] و [[کاموسەک]]) ١١.    لێدانی (١٧) [[بیری ئیرتوازی]] بۆ [[ئاودێری]] و [[ئاوی خواردنەوە]] لە ساڵی (٢٠٠٦ تا ٢٠١٣) ١٢.    دروست کردنی (٨) جۆگەی [[کۆنکریت|کۆنکریتی]] لە سنورەکە لە ساڵی (٢٠٠٥ تا ٢٠١٣) ١٣.    قیرتاو کردنی رێگای سکتانی سەروو ساڵی ٢٠٠٩ ١٤.    دروست کردنی [[دارستان]] و سیاج کردنی و چاندنی (٣٥٠٠) دار ساڵی ٢٠١٠ ١٥.    دروست کردنی بەشێکی زۆری [[زێراب|زێرابی]] ناوەندی ناحیە ساڵی ٢٠١٠ ١٦.    دوساید کردنی رێگای ناوەندی ناحیە ساڵی ٢٠١١ ١٧.    قیرکردنی رێگای ھەردوو گوندی ([[کۆدەرە]] و [[کونەفلوسە]]) ساڵی ٢٠١٢ ١٨.    نۆژەن کردنەوەی رێگای سەرەکی کە بە سنوری ناحیەکەدا تێدەپەرێت لە سەرەتاوە تا کۆتایی  ساڵی ٢٠١٢ ١٩.    دروست کردنی پرۆژەی بەنداوی [[نازەنین، ھیران|نازەنین]] ساڵی ٢٠١٢ ٢٠.    دروست کردنی تۆری دابەش کردنی ئاو بۆ [[گەڕەک|گەرەکە]]کانی سنوری [[شارەوانی]] ساڵی ٢٠١٢ ٢١.    پرۆژەی کۆنکریت کردنی کۆڵانەکانی سنوری [[شارەوانی]] ساڵی ٢٠١٣ لەگەڵ ھەندێ پرۆژەی بچووک و نۆژەن کردنەوە لە سنورەکە.<ref name=":0" /> == گوندەکان == ئەو گوندانەی سەر بە ناحیەی سکتانن ژمارەیان ١١ گوندە کە بریتین لەمانە:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" |- |'''ژ''' |'''ناوی گوند''' |'''ساڵی ئاوەدان کردنەوە''' |- |١ |[[نازەنین، ھیران|نازەنین]] |١٩٩١ |- |٢ |[[کاموسەک]] |١٩٩١ |- |٣ |[[جەلی، کۆیە|جەلی]] |١٩٩١ |- |٤ |[[کۆلکەڕەش، کۆیە|کۆلکەرەش]] |١٩٩١ |- |٥ |[[قاقا]] |١٩٩١ |- |٦ |[[کۆدەڵە]] |١٩٩١ |- |٧ |[[کونەفلوسە]] |١٩٩١ |- |٨ |[[سناوە]] |١٩٩١ |- |٩ |[[گردگۆران]] |١٩٩١ |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] bw6bhimmpkyra840ludweflupn79vh5 0 135995 1587188 1413588 2026-05-27T11:25:13Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1587188 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:مرتضی_پاشایی.jpg|220x124px|thumb|left]] '''[[مورتەزا پاشایی]]''' (١٣ی ئابی ١٩٨٤ – ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ لە [[تاران]]، [[ئێران]]) [[گۆرانیبێژ]]، [[موزیکژەن]]، [[ئاوازدانەر]] و ڕێکخەرێکی ئێرانی بوو. لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٤ لە تەمەنی ٣٠ ساڵیدا بەھۆی [[شێرپەنجەی گەدە]] کۆچی دوایی کرد. مورتەزا پاشایی لە ماوەی ژیانیدا نزیکەی ٤٠ گۆرانی و ئەلبوومێکی بە مۆڵەتی وەزارەتی ڕۆشنبیری و ئیرشادی ئیسلامی بە ناوی «[[یەکێک ھەیە]]» بڵاوکردووەتەوە. لە ساڵی ٢٠١٣ دوای بڵاوبوونەوەی ھەواڵی شێرپەنجەی گەدەی مورتەزا، ئەلبوومێک بە ناوی «گوڵی بێھاوتا» بە دەنگی ئەو لە [[ئینتەرنێت]] بڵاوکرایەوە. دواتر ڕاگەیەندرا کە ئەم ئەلبوومە لە کۆتاییەکانی ساڵانی ھەشتاکان دروستکراوە بەڵام ھەرگیز بڵاونەکراوەتەوە. دوای کۆچی دوایی ئەو، ٢ ئەلبووم بە ناوەکانی [[ناوی ئیشقە]] (لەلایەن بنەماڵەی پاشایی) و باڵندە یان گوڵی بێھاوتا ٢ (لە لایەن ئاڤای سێمان) بڵاوکراونەتەوە. لە ساڵی ٢٠١٤ ئەلبوومێک بە ناوی «[[من و ئێمە (ئەلبوم)|من و ئێمە]]» بە ئامادەبوونی چەند ھونەرمەندێکی ناودار بڵاوکرایەوە، کە تێیدا گۆرانی «دڵم ڕووی لە تکرارە»ی پاشایی تێدابوو. ھەروەھا لە ئەلبوومێکی تردا بەناوی ھەڵبژاردەی پۆپ کە یەکەم ئەلبوومی بینراوی مۆسیقای پۆپە کە تەکنەلۆژیای دۆلبی بەکاردەھێنێت، لەگەڵ چەند ھونەرمەندێکی دیکە. بڵاوکردنەوەی بەشە بڵاونەکراوەکانی مورتەزا پاشایی تا ئێستا بەردەوامە.<ref>https://nex1music.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D9%87%D8%B3/{{بەستەری مردوو|url=https://nex1music.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D9%87%D8%B3/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>https://nex1music.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D9%87%D8%B3/{{بەستەری مردوو|url=https://nex1music.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D9%87%D8%B3/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>https://nex1music.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA/{{بەستەری مردوو|url=https://nex1music.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D9%84-%D8%A8%DB%8C%D8%AA/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>https://nex1music.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%B4-%D8%B9/{{بەستەری مردوو|url=https://nex1music.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%B4-%D8%B9/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>https://behtarmusic.com/tag/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-320/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230729115632/https://behtarmusic.com/tag/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-320/ |date=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>https://nex1music.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-various-artists-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%A7/</ref><ref>https://birseda.net/Montakhab-Pop/{{بەستەری مردوو|url=https://birseda.net/Montakhab-Pop/ |date=تەممووزی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://upmusics.com/tag/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230729115632/https://upmusics.com/tag/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ |url-status=dead }}</ref> {{زانیاریدانی دیسکۆگرافی ھونەرمەند | ھونەرمەند = [[مورتەزا پاشایی]]| وێنە = | ژێرنووسی وێنە = | جێگرەوەی وێنە = | ستودیۆ = ٢| ڕاستەوخۆ = | کۆکراوە = | ئینتەرنێت = | ڤیدیۆ = | ڤیدیۆکلیپەکان = | تۆماری درێژخایەن = | تاکەگۆرانییەکان = ٤١| B-sides = | ساوندتراک = | Tribute =}} == ئەلبومەکان == {{لیستی تراکەکان| ناونیشان =یەکێک ھەیە (٢٠١٢)<!--تێبینی: تەنھا یەکێک لەو سیانەی خوارەوە دەبێ «بەڵێ»یان بۆ داندرێت چونکە تەنھا یەکێکیان دەتواندرێت دەربکەوێت!-->| بەشداربووانی_نووسین = بەڵێ| بەشداربووانی_مۆسیقا = | نووسەرەکانی_ھۆنراوەکان = | ستوونی_زیادە = ناوی گۆرانی بە فارسی<!--ستوونێکی زیادە کە دەتوانیت زانیاری زیادە بنووسیت تێیدا-->| ناو١ = یەکێ بوو یەکێ نەبوو| نووسەر١ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١ = | ھۆنراوەکان١ = | ئاوازدانەر١ = مورتەزا پاشایی| ماوە١ = ٣:٤٥| زیادە١ = یکی بود یکی نبود| ناو٢ = دەبێت کارێک بکەیت| نووسەر٢ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٢ =| ھۆنراوەکان٢ =| ئاوازدانەر٢ = مورتەزا پاشایی| ماوە٢ = ٣:٥٣| زیادە٢ = باید کاری کنی| ناو٣ = وەرە بگەڕێوە| نووسەر٣ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٣ =| ھۆنراوەکان٣ =| ئاوازدانەر٣ = مورتەزا پاشایی| ماوە٣ = ٤:٢٦| زیادە٣ = بیا برگرد| ناو٤ = لێدانی ھەست| نووسەر٤ = [[عەلی بەحرەینی]]| تێبینی٤ =| ھۆنراوەکان٤ =| ئاوازدانەر٤ = میلاد ترابی| ماوە٤ = ٤:٣٥| زیادە٤ = نبض احساس| ناو٥ = بڕۆ| نووسەر٥ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٥ =| ھۆنراوەکان٥ =| ئاوازدانەر٥ = مورتەزا پاشایی| ماوە٥ = ٣:٥٥| زیادە٥ = بُرو| ناو٦ = بە خودا| نووسەر٦ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٦ =| ھۆنراوەکان٦ =| ئاوازدانەر٦ = مورتەزا پاشایی| ماوە٦ = ٣:٤٩| زیادە٦ = بە خدا| ناو٧ = بیرەوەرییەکان| نووسەر٧ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٧ =| ھۆنراوەکان٧ =| ئاوازدانەر٧ = مورتەزا پاشایی| ماوە٧ = ٣:٠٠| زیادە٧ = خاطرەھا| ناو٨ = خولەکەکانی کۆتایی| نووسەر٨ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٨ =| ھۆنراوەکان٨ =| ئاوازدانەر٨ = مورتەزا پاشایی| ماوە٨ = ٤:٢٠| زیادە٨ = دقیقە ھای آخر| ناو٩ = خۆشەویستی واتە ئەمە| نووسەر٩ = میھرزاد ئەمیرخانی، عەلی بەحرەینی| تێبینی٩ =| ھۆنراوەکان٩ =| ئاوازدانەر٩ = میلاد ترابی| ماوە٩ = ٤:٢٦| زیادە٩ = عشق یعنی این| ناو١٠ = بینیت| نووسەر١٠ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١٠ =| ھۆنراوەکان١٠ =| ئاوازدانەر١٠ = مورتەزا پاشایی| ماوە١٠ = ٣:٤٤|زیادە١٠ = دیدی| ناو١١ = ئارەزوو| نووسەر١١ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١١ =| ھۆنراوەکان١١ =| ئاوازدانەر١١ = مورتەزا پاشایی| ماوە١١ = ٣:٠٧| زیادە١١ = آرزو| ناو١٢ = یەکێک ھەیە| نووسەر١٢ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١٢ =| ھۆنراوەکان١٢ =| ئاوازدانەر١٢ = مورتەزا پاشایی| ماوە١٢ = ٣:١٦| زیادە١٢ = یکی ھست|total_length = ٤٦:١٨<!--ماوەی تەواوی ئەلبومەکە لێرە بنووسە-->}} {{لیستی تراکەکان| ناونیشان =گوڵی بێھاوتا (٢٠١٣)<!--تێبینی: تەنھا یەکێک لەو سیانەی خوارەوە دەبێ «بەڵێ»یان بۆ داندرێت چونکە تەنھا یەکێکیان دەتواندرێت دەربکەوێت!-->| بەشداربووانی_نووسین = بەڵێ| بەشداربووانی_مۆسیقا = | نووسەرەکانی_ھۆنراوەکان = | ستوونی_زیادە = ناوی گۆرانی بە فارسی<!--ستوونێکی زیادە کە دەتوانیت زانیاری زیادە بنووسیت تێیدا-->| ناو١ = | نووسەر١ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١ =| ھۆنراوەکان١ =| ئاوازدانەر١ = مورتەزا پاشایی| ماوە١ = ٣:٣٨| زیادە١ = آدم آھنی| ناو٢ = پیاوکوژ| نووسەر٢ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٢ =| ھۆنراوەکان٢ =| ئاوازدانەر٢ = مورتەزا پاشایی| ماوە٢ = ٣:٠٥| زیادە٢ = آدم کش| ناو٣ = دەبەخشم| نووسەر٣ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٣ =| ھۆنراوەکان٣ =| ئاوازدانەر٣ = مورتەزا پاشایی| ماوە٣ = ٣:٠١| زیادە٣ = می بخشم| ناو٤ = دەمرم بەبێ تۆ| نووسەر٤ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٤ =| ھۆنراوەکان٤ =| ئاوازدانەر٤ = مورتەزا پاشایی| ماوە٤ = ٣:٠٤| زیادە٤ = بی تو می میمرم| ناو٥ = گوڵی پتونیا| نووسەر٥ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٥ =| ھۆنراوەکان٥ =| ئاوازدانەر٥ = مورتەزا پاشایی| ماوە٥ = ٤:١٦| زیادە٥ = اطلسی| ناو٦ = گوڵی بێھاوتا| نووسەر٦ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٦ =| ھۆنراوەکان٦ =| ئاوازدانەر٦ = مورتەزا پاشایی| ماوە٦ = ٤:١٢| زیادە٦ = گل بیتا| ناو٧ =ھێشتا| نووسەر٧ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٧ =| ھۆنراوەکان٧ =| ئاوازدانەر٧ = مورتەزا پاشایی| ماوە٧ = ٣:١٧| زیادە٧ = ھنوزم| ناو٨ = ئێستا ھاتیت| نووسەر٨ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٨ =| ھۆنراوەکان٨ =| ئاوازدانەر٨ = مورتەزا پاشایی| ماوە٨ = ٣:٥٣| زیادە٨ = حالا اومدی| ناو٩ = تۆ ڕۆیشتیت| نووسەر٩ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٩ =| ھۆنراوەکان٩ =| ئاوازدانەر٩ = مورتەزا پاشایی| ماوە٩ = ٤:٣٢| زیادە٩ = تو رفتی| ناو١٠ = | نووسەر١٠ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١٠ =| ھۆنراوەکان١٠ =| ئاوازدانەر١٠ = مورتەزا پاشایی| ماوە١٠ = ٤:٠٠|زیادە١٠ = رو تو برگردون| ناو١١ = تۆ دەڕۆی| نووسەر١١ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١١ =| ھۆنراوەکان١١ =| ئاوازدانەر١١ = مورتەزا پاشایی| ماوە١١ = ٢:٣٦| زیادە١١ = تو میری| ناو١٢ = ئەگەر بشزانیت| نووسەر١٢ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١٢ =| ھۆنراوەکان١٢ =| ئاوازدانەر١٢ = مورتەزا پاشایی| ماوە١٢ = ٢:١٦| زیادە١٢ = کاش بدونی|total_length = ٤١:٥٠<!--ماوەی تەواوی ئەلبومەکە لێرە بنووسە-->}}{{لیستی تراکەکان| ناونیشان =ناوی عەشقە (٢٠١٥)<!--تێبینی: تەنھا یەکێک لەو سیانەی خوارەوە دەبێ «بەڵێ»یان بۆ داندرێت چونکە تەنھا یەکێکیان دەتواندرێت دەربکەوێت!-->| بەشداربووانی_نووسین = بەڵێ| بەشداربووانی_مۆسیقا = | نووسەرەکانی_ھۆنراوەکان = | ستوونی_زیادە = ناوی گۆرانی بە فارسی<!--ستوونێکی زیادە کە دەتوانیت زانیاری زیادە بنووسیت تێیدا-->| ناو١ = ھەستی تازە| نووسەر١ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١ =| ھۆنراوەکان١ =| ئاوازدانەر١ = مورتەزا پاشایی| ماوە١ = ٣:٠٥| زیادە١ = حس جدید| ناو٢ = ناوی عەشقە| نووسەر٢ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٢ =| ھۆنراوەکان٢ =| ئاوازدانەر٢ = مورتەزا پاشایی| ماوە٢ =٣:٢٧| زیادە٢ = اسمش عشقە| ناو٣ = شەیداترین| نووسەر٣ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٣ =| ھۆنراوەکان٣ =| ئاوازدانەر٣ = میلاد ترابی| ماوە٣ = ٤:٥٩| زیادە٣ = عاشقترین| ناو٤ = لێشاوی فرمێسک| نووسەر٤ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٤ =| ھۆنراوەکان٤ =| ئاوازدانەر٤ = مورتەزا پاشایی| ماوە٤ = ٣:٣٩| زیادە٤ = اشکم جاری| ناو٥ = کاتێک دڵم عاشقتە| نووسەر٥ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٥ =| ھۆنراوەکان٥ =| ئاوازدانەر٥ = مورتەزا پاشایی| ماوە٥ = ٤:٠٠| زیادە٥ = وقتی دلم عاشقتە| ناو٦ = دەربارەی من| نووسەر٦ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٦ =| ھۆنراوەکان٦ =| ئاوازدانەر٦ = مورتەزا پاشایی| ماوە٦ = ٢:٥٦| زیادە٦ = ھمنفس| ناو٧ = شەرمن| نووسەر٧ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٧ =| ھۆنراوەکان٧ =| ئاوازدانەر٧ = مورتەزا پاشایی| ماوە٧ = ٣:٥٤| زیادە٧ = خجالتی| ناو٨ = ساتێک| نووسەر٨ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٨ =| ھۆنراوەکان٨ =| ئاوازدانەر٨ = مورتەزا پاشایی| ماوە٨ = ٣:٥٠| زیادە٨ = یە لحظە | ناو٩ = | نووسەر٩ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی٩ =| ھۆنراوەکان٩ =| ئاوازدانەر٩ = مورتەزا پاشایی| ماوە٩ = ٣:٢٩| زیادە٩ = ادعا| ناو١٠ = ئێستا ئێستا| نووسەر١٠ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١٠ =| ھۆنراوەکان١٠ =| ئاوازدانەر١٠ = مورتەزا پاشایی| ماوە١٠ = ٣:٤٨|زیادە١٠ = حالا حالا ھا| ناو١١ = نیگەرانی منی| نووسەر١١ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١١ =| ھۆنراوەکان١١ =| ئاوازدانەر١١ = مورتەزا پاشایی| ماوە١١ = ٣:٥٠| زیادە١١ = نگران منی| ناو١٢ = ڕۆژی بەفرین| نووسەر١٢ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١٢ =| ھۆنراوەکان١٢ =| ئاوازدانەر١٢ = مورتەزا پاشایی| ماوە١٢ = ٣:٥١| زیادە١٢ = روز برفی| ناو١٣ = | نووسەر١٣ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١٣ =| ھۆنراوەکان١٣ =| ئاوازدانەر١٣ = مورتەزا پاشایی| ماوە١٣ = ٣:٠٠| زیادە١٣ = عصر پاییزی| ناو١٤ = ناوی عەشقە (٢)| نووسەر١٤ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١٤ =| ھۆنراوەکان١٤ =| ئاوازدانەر١٤ = مورتەزا پاشایی| ماوە١٤ = ٣:١٨| زیادە١٤ = اسمش عشقە| ناو١٥ = ڕیمیکس| نووسەر١٥ = میھرزاد ئەمیرخانی| تێبینی١٥ =| ھۆنراوەکان١٥ =| ئاوازدانەر١٥ = مورتەزا پاشایی| ماوە١٥ = ٥:٣٠| زیادە١٥ = ڕیمیکس|total_length = ٥٦:٤١<!--ماوەی تەواوی ئەلبومەکە لێرە بنووسە-->}} === نا فەرمی === {{لیستی تراکەکان | ناونیشان = گوڵی بێھاوتا ٢ (باڵندە) (٢٠١٥)<!--تێبینی: تەنھا یەکێک لەو سیانەی خوارەوە دەبێ «بەڵێ»یان بۆ داندرێت چونکە تەنھا یەکێکیان دەتواندرێت دەربکەوێت!--> | بەشداربووانی_نووسین = بەڵێ | بەشداربووانی_مۆسیقا = | نووسەرەکانی_ھۆنراوەکان = | ستوونی_زیادە = ناوی گۆرانی بە فارسی<!--ستوونێکی زیادە کە دەتوانیت زانیاری زیادە بنووسیت تێیدا--> | ناو١ = دەنگی تۆ | نووسەر١ = ئەرشک ڕەفیعی | تێبینی١ = | ھۆنراوەکان١ = | ئاوازدانەر١ = مورتەزا پاشایی | ماوە١ = ٥:٣٢ | زیادە١ = صدای تو | ناو٢ = نەبووی | نووسەر٢ = ئەرشک ڕەفیعی | تێبینی٢ = | ھۆنراوەکان٢ = | ئاوازدانەر٢ = مورتەزا پاشایی | ماوە٢ = ٤:٤٢ | زیادە٢ =  نبودی | ناو٣ = گوڵی بێھاوتا | نووسەر٣ = ئەرشک ڕەفیعی | تێبینی٣ = | ھۆنراوەکان٣ = | ئاوازدانەر٣ = مورتەزا پاشایی | ماوە٣ = ٣:٢٨ | زیادە٣ = گل بیتا | ناو٤ = | نووسەر٤ = ئەرشک ڕەفیعی | تێبینی٤ = | ھۆنراوەکان٤ = | ئاوازدانەر٤ = مورتەزا پاشایی | ماوە٤ = ٣:٥٨ | زیادە٤ = ھم گریە | ناو٥ = باڵندە ١ | نووسەر٥ = ئەرشک ڕەفیعی | تێبینی٥ = | ھۆنراوەکان٥ = | ئاوازدانەر٥ = مورتەزا پاشایی | ماوە٥ = ٥:٠٠ | زیادە٥ = پرندە ١ | ناو٦ = چاوە ماندووەکان | نووسەر٦ = ئەرشک ڕەفیعی | تێبینی٦ = | ھۆنراوەکان٦ = | ئاوازدانەر٦ = مورتەزا پاشایی | ماوە٦ = ٣:٤٩ | زیادە٦ = چشمای خستە | ناو٧ = کۆتایین چیرۆک | نووسەر٧ = ئەرشک ڕەفیعی | تێبینی٧ = | ھۆنراوەکان٧ = | ئاوازدانەر٧ = مورتەزا پاشایی | ماوە٧ = ٤:٠٢ | زیادە٧ = آخرین غزل | ناو٨ = باڵندە ٢ | نووسەر٨ = ئەرشک ڕەفیعی | تێبینی٨ = | ھۆنراوەکان٨ = | ئاوازدانەر٨ = مورتەزا پاشایی | ماوە٨ = ٥:٠٤ | زیادە٨ = پرندە ٢ | total_length = ٣٠:٣٥<!--ماوەی تەواوی ئەلبومەکە لێرە بنووسە-->}} == تاکە گۆرانییەکان == {| class="wikitable sortable" |- ! #!! ناوی گۆرانی!! ناوی گۆرانی بە کوردی!! نووسەر (ەکان)!! ئاوازدانەر!! ڕێکخستن!! فەرمی بوون!! ماوە!! تێبینی |- | ١ || ابریشم موھات || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || || ٤:٠٦ || |- | ٢ || اگە بری || || || || || || || |- | ٣ || عاشق میشم دوبارە || || || || || || || |- | ٤ || عاشقتم || || || || || || || |- | ٥ || اشک تنھایی || || || || || || || |- | ٦ || عطر نفسھات || بۆنی ھەناسەکانت || || || || || || |- | ٧ || برگ سختە || || || || || || || |- | ٨ || بە گوشت میرسە || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٣٩ || |- | ٩ || بگو بگو || || || || || || || |- | ١٠ || بزار بگم || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:١٨ || |- | ١١ || بزار بگیرم دستاتو || || || || || || || |- | ١٢ || بی تو ان ھم وابستم || || || || || || || |- | ١٣ || بغض || ڕق (کینە) || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٠٨ || |- | ١٤ || دل دیوونە {{-}} (چند روز) || || نیلوفر لاری‌پور || مۆسیقای یۆنانی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٣٧ || |- | ١٥ || چشمای من || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٠٢ || |- | ١٦ || چطور دلت اومد || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٤:٥٨ || |- | ١٧ || چکار کردی || || || || || || ٣:٠٤ || |- | ١٨ || دارم میرم || خەریکم ئەڕۆم || || || || || ٣:٢٢ || |- | ١٩ || دل من دل تو || دڵی من دڵی تۆ || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || پازل بند || {{Yes}} || ٣:٣٥ || |- | ٢٠ || دوست دارم || || || || || || ٢:٢٣ || |- | ٢١ || دوست دارم || || || || || || ٢:٢٣ || |- | ٢٢ || دروغ دوست داشتنی || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٣٣ || |- | ٢٣ || اغما || || || || || || ٣:٣٨ || |- | ٢٤ || عشق من || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٢:٣٣ || |- | ٢٥ || عشقو اشتباە || || || || || {{No}} || ٣:١٨ || |- | ٢٦ || اشتباھی || || || || || || ٤:٠٣ || |- | ٢٧ || فریاد || ھاوار || || || || || ٣:٢٤ || |- | ٢٨ || فصل بھار || وەرزی بەھار || || || || {{Yes}} || || |- | ٢٩ || فصل غمگین || || || || || || ٤:٢٠ || |- | ٣٠ || گریە کن || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٤:١٨ || |- | ٣١ || قلبم رو تکرارە || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || سعید زمانی || || ٣:١٩ || |- | ٣٢ || قسم || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || || ٤:٤٣ || |- | ٣٣ || غیر ممکن || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || ئانوشیروان ترابی || || ٣:١٩ || |- | ٣٤ || حالا وقتشە || ئێستا کاتییەتی || || || || || ٣:٤١ || |- | ٣٥ || جادە یک طرفە || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٤٥ || |- | ٣٦ || جدایی || جودایی || ئەرشک رەفیعی || مورتەزا پاشایی || مبین رەزایی || {{Yes}} || ٣:٤١ || |- | ٣٧ || خشم سرنوشت || || ئەرشک رەفیعی || مورتەزا پاشایی || مبین رەزایی || || ٤:٠٦ || |- | ٣٨ || خزون || خەزان || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٤:٢٨ || |- | ٣٩ || خیلی وقتە || || || || || || ١:٤٧ || |- | ٤٠ || خدا حافظی || خوداحافیزی || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{No}} || ٣:١٤ || |- | ٤١ || کی فکرشو می‌کرد || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{No}} || ٣:١٥ || بە ڕیمیکس ٤:٣٥ |- | ٤٢ || کجایی || لەکوێی || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || معین راھبەر || {{Yes}} || ٤:٢٣ || |- | ٤٣ || ماە من || مانگی من || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٥٦ || |- | ٤٤ || ممنونم || || || || || || ٣:٥١ || |- | ٤٥ || من بھت الاق دارم || || || || || || ٣:٠٠ || |- | ٤٦ || ادعا عشق {{-}} (من اونیم کە) || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || محەممەد فەلاحی || {{Yes}} || ٢:١٩ || |- | ٤٧ || من و ببخش || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٤٥ || |- | ٤٨ || من و قلبم || || || || || || ٢:٤٤ || |- | ٤٩ || من و تو || من و تۆ || بھارە رامتین راد || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٣٩ || لەگەڵ اومد عامری |- | ٥٠ || چی میشە گفت {{-}} (مھمون) || || ایرج رزمجو || پرویز مقصدی || مورتەزا پاشایی || || ٢:٤١ || |- | ٥١ || مثل شیشە || وەکو شووشە || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٣٣ || |- | ٥٢ || میخوام بگم || دەمەوێت بڵێم || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٤٨ || |- | ٥٣ || می میرم || دەمرم || [[عەلی عەبدولمالیکی]] || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٠٨ || |- | ٥٤ || منتزرم || || || || || || ٣:١٩ || |- | ٥٥ || من بە تو حق میدم || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || بھروز علی یاری || || |- | ٥٦ || نفس || ھەناسە || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || علی حسین‌زادە || {{Yes}} || ٣:١٧ || |- | ٥٧ || نگران توم || نیگەرانی تۆم || || || || || ٣:٠٢ || |- | ٥٨ || نوروزی بارونی || || || || || || ٣:٥٧ || |- | ٥٩ || پروانە {{-}} (تو دوری و دستای من) || || || || || || ٤:٣٠ || |- | ٦٠ || پروانە {{-}} (تو دوری و دستای من) || || || || || || ٣:٢٢ || لەگەڵ بھرام قوشونی |- | ٦١ || پیشم بمون {{-}} آە ای خدا || لەگەڵم بمێنەوە {{-}} ئاە ئەی خودا || || || || || ٤:٢١ || |- | ٦٢ || روز برفی || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || ٱرش پاکزاد || {{Yes}} || ٣:٢٨ || لەگەڵ [[محەممەدڕەزا گوڵزار]] |- | ٦٣ || روزھای سخت || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٢٦ || |- | ٦٤ || سرت رو برنگردوندی || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || || ٣:٢٣ || لەگەڵ مصطفی پاشایی |- | ٦٥ || سرت رو برنگردوندی || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || || || کۆتا گۆرانی پاشایی |- | ٦٦ || سە شنبە سرد || سێ شەممەی سارد || || || || || ٢:٣٦ || |- | ٦٧ || ستایش || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٤٨ || |- | ٦٨ || شھر بارون || شاری باران || || || || || ٤:١٥ || |- | ٦٩ || شاید بپرسی || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٣٣ || |- | ٧٠ || شرشر بارون || خوڕخوڕەی باران || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || || || ٣:٥٤ || |- | ٧١ || تقصیر || خەتا || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٣٦ || |- | ٧٢ || تلوع عشق || || || || || {{No}} || ١:٣٤ || |- | ٧٣ || تو فکرتم || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:١٨ || |- | ٧٤ || تو رفتی {{-}} (برای ناصر حجازی) || تۆ ڕۆیشتی {{-}} () || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٤١ || |- | ٧٥ || تو راست میگی || تۆ ڕاست دەڵێی || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٢٤ || |- | ٧٦ || یادم باشی || || || || || || ٣:٥٩ || |- | ٧٧ || یادتە || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٢:١٥ || |- | ٧٨ || یە عمرە || تەمەنێکە || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{No}} || ٣:٠٥ || |- | ٧٩ || یە روز خوب || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || امید قرائی || {{No}} || ٢:٥٧ || ڕیمیکسی نافەرمی |- | ٨٠ || زیادی || || میھرزاد ئەمیرخانی || مورتەزا پاشایی || مورتەزا پاشایی || {{Yes}} || ٣:٥٥ || |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی |بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/ترانەشناسی_مرتضی_پاشایی |سەردێڕ = ترانەشناسی مرتضی پاشایی |زمان = فارسی |سەردان = ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مۆسیقا}} [[پۆل:دیسکۆگرافییەکانی مۆسیقای پۆپ]] [[پۆل:دیسکۆگرافیی ھونەرمەندانی ئێرانی]] tgjed5s0kysa1dvtk5qb380bbiqc790 8 155134 1587064 625298 2026-05-26T14:55:17Z Aram 25981 نوێکردنەوە (بەپێی ویکیپیدیای ئینگلیزی) بەبێ ھیچ دەستکارییەک 1587064 css text/css /* See [[mw:Reference Tooltips]] */ .rt-overlay { position: absolute; width: 100%; font-size: calc(var(--font-size-medium, 1rem) * (13 / 14)); line-height: 1.5em; /* Remove after https://phabricator.wikimedia.org/T369880 is resolved and $teleportTarget is assigned */ z-index: 800; /* match z-index-tooltip in https://doc.wikimedia.org/codex/latest/design-tokens/z-index.html */ top: 0; } /* Remove after https://phabricator.wikimedia.org/T369880 is resolved and $teleportTarget is assigned */ .skin-vector-legacy .rt-overlay { font-size: 13px; } .skin-monobook .rt-overlay { font-size: 12.7px; } .rt-tooltip { position: absolute; max-width: 27em; background: var(--background-color-base, #fff); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-subtle, #c8ccd1); border-radius: 2px; box-shadow: 0 20px 48px 0 rgba(0, 0, 0, 0.2); } html.skin-theme-clientpref-night .rt-tooltip { box-shadow: 0 20px 48px 0 rgba(0, 0, 0, 1); } /* Extend the tooltip vertically to make sure it doesn't disappear while the user moves the mouse to it */ .rt-tooltip-above .rt-hoverArea { margin-bottom: -0.6em; padding-bottom: 0.6em; } .rt-tooltip-below .rt-hoverArea { margin-top: -0.7em; padding-top: 0.7em; } .rt-scroll { overflow-x: auto; } .rt-content { padding: 0.7em 0.9em; overflow-wrap: break-word; } .rt-tail { /* Use 48%, not 50%, to make the tail start at a right place in Blink browsers in Windows on bigger system font sizes */ background: linear-gradient(to top right, var(--border-color-subtle, #c8ccd1) 48%, rgba(0, 0, 0, 0) 48%); --tail-left: 19px; --tail-side-width: 13px; } .rt-tail, .rt-tail:after { position: absolute; /* Make sure the tail is behind the scrollbar, e.g. [73] at https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lemniscate_elliptic_functions&oldid=1231701944#cite_ref-73 if .rt-tooltip has width of 25em */ z-index: -1; width: var(--tail-side-width); height: var(--tail-side-width); } .rt-tail:after { content: ''; background: var(--background-color-base, #fff); bottom: 1px; left: 1px; } .rt-tooltip-above .rt-tail { transform: rotate(-45deg); transform-origin: 100% 100%; bottom: 0; left: var(--tail-left); } .rt-tooltip-below .rt-tail { transform: rotate(135deg); transform-origin: 0 0; top: 0; left: calc(var(--tail-left) + var(--tail-side-width)); } .rt-settingsLink { background-image: url(data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns%3D%22http%3A%2F%2Fwww.w3.org%2F2000%2Fsvg%22%20viewBox%3D%220%200%2024%2024%22%3E%0D%0A%20%20%20%20%3Cpath%20fill%3D%22%2354595d%22%20d%3D%22M20%2014.5v-2.9l-1.8-.3c-.1-.4-.3-.8-.6-1.4l1.1-1.5-2.1-2.1-1.5%201.1c-.5-.3-1-.5-1.4-.6L13.5%205h-2.9l-.3%201.8c-.5.1-.9.3-1.4.6L7.4%206.3%205.3%208.4l1%201.5c-.3.5-.4.9-.6%201.4l-1.7.2v2.9l1.8.3c.1.5.3.9.6%201.4l-1%201.5%202.1%202.1%201.5-1c.4.2.9.4%201.4.6l.3%201.8h3l.3-1.8c.5-.1.9-.3%201.4-.6l1.5%201.1%202.1-2.1-1.1-1.5c.3-.5.5-1%20.6-1.4l1.5-.3zM12%2016c-1.7%200-3-1.3-3-3s1.3-3%203-3%203%201.3%203%203-1.3%203-3%203z%22%2F%3E%0D%0A%3C%2Fsvg%3E); float: right; margin: -0.5em -0.5em 0 0.5em; box-sizing: border-box; height: 32px; width: 32px; border: 1px solid transparent; border-radius: 2px; background-position: center center; background-repeat: no-repeat; background-size: 24px 24px; } html.skin-theme-clientpref-night .rt-settingsLink { background-image: url(data:image/svg+xml,%3Csvg%20xmlns%3D%22http%3A%2F%2Fwww.w3.org%2F2000%2Fsvg%22%20viewBox%3D%220%200%2024%2024%22%3E%0D%0A%20%20%20%20%3Cpath%20fill%3D%22%23c8ccd1%22%20d%3D%22M20%2014.5v-2.9l-1.8-.3c-.1-.4-.3-.8-.6-1.4l1.1-1.5-2.1-2.1-1.5%201.1c-.5-.3-1-.5-1.4-.6L13.5%205h-2.9l-.3%201.8c-.5.1-.9.3-1.4.6L7.4%206.3%205.3%208.4l1%201.5c-.3.5-.4.9-.6%201.4l-1.7.2v2.9l1.8.3c.1.5.3.9.6%201.4l-1%201.5%202.1%202.1%201.5-1c.4.2.9.4%201.4.6l.3%201.8h3l.3-1.8c.5-.1.9-.3%201.4-.6l1.5%201.1%202.1-2.1-1.1-1.5c.3-.5.5-1%20.6-1.4l1.5-.3zM12%2016c-1.7%200-3-1.3-3-3s1.3-3%203-3%203%201.3%203%203-1.3%203-3%203z%22%2F%3E%0D%0A%3C%2Fsvg%3E); } .rt-settingsLink:hover, .rt-settingsLink:active { background-color: var(--background-color-interactive, #eaecf0); } .rt-settingsLink:active { border-color: var(--border-color-interactive, #72777d); } .rt-settingsLink:focus { outline: 1px solid transparent; } .rt-settingsLink:focus:not(:active) { border-color: var(--border-color-progressive--focus, #36c); box-shadow: inset 0 0 0 1px var(--box-shadow-color-progressive--focus, #36c); } .rt-target { background-color: var(--background-color-progressive-subtle, #eaf3ff); } .rt-enableField { font-weight: bold; margin-bottom: 1.25em; } .rt-numberInput.rt-numberInput { width: 10em; } .rt-tooltipsForCommentsField.rt-tooltipsForCommentsField.rt-tooltipsForCommentsField { margin-top: 1.25em; } .rt-disabledHelp { border-collapse: collapse; } .rt-disabledHelp td { padding: 0; } .rt-disabledNote.rt-disabledNote { vertical-align: bottom; padding-left: 0.36em; font-weight: bold; } @keyframes rt-fade-in-up { 0% { opacity: 0; transform: translate(0, 20px); } 100% { opacity: 1; transform: translate(0, 0); } } @keyframes rt-fade-in-down { 0% { opacity: 0; transform: translate(0, -20px); } 100% { opacity: 1; transform: translate(0, 0); } } @keyframes rt-fade-out-down { 0% { opacity: 1; transform: translate(0, 0); } 100% { opacity: 0; transform: translate(0, 20px); } } @keyframes rt-fade-out-up { 0% { opacity: 1; transform: translate(0, 0); } 100% { opacity: 0; transform: translate(0, -20px); } } .rt-fade-in-up { animation: rt-fade-in-up 0.2s ease forwards; } .rt-fade-in-down { animation: rt-fade-in-down 0.2s ease forwards; } .rt-fade-out-down { animation: rt-fade-out-down 0.2s ease forwards; } .rt-fade-out-up { animation: rt-fade-out-up 0.2s ease forwards; } 8zpwcq3vyh7m42hvp1h7840jq6sb25g 8 155136 1587062 625312 2026-05-26T14:52:50Z Aram 25981 نوێکردنەوە (بەپێی ویکیپیدیای ئینگلیزی) بەبێ ھیچ دەستکارییەک 1587062 javascript text/javascript // See [[mw:Reference Tooltips]] // Source https://en.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js /*eslint space-in-parens: ["error", "always"], array-bracket-spacing: ["error", "always"]*/ ( function () { // If you're loading the script from another wiki and want to set your settings, do that in `window` // properties with `rt_` prefix, e.g. // window.rt_REF_LINK_SELECTOR = '...'; // They will be used instead of enwiki detaults. var REF_LINK_SELECTOR = window.rt_REF_LINK_SELECTOR || '.reference, a[href^="#CITEREF"]', COMMENTED_TEXT_CLASS = window.rt_COMMENTED_TEXT_CLASS || 'rt-commentedText', COMMENTED_TEXT_SELECTOR = ( window.rt_COMMENTED_TEXT_SELECTOR || ( COMMENTED_TEXT_CLASS ? '.' + COMMENTED_TEXT_CLASS + ', ' : '' ) + 'abbr[title]' ); if ( mw.messages.get( 'rt-settings' ) === null ) { mw.messages.set( { 'rt-settings': 'Reference Tooltips settings', 'rt-enable-footer': 'Enable Reference Tooltips', 'rt-settings-title': 'Reference Tooltips', 'rt-save': 'Save', 'rt-enable': 'Enable Reference Tooltips', 'rt-activationMethod': 'Show a tooltip when I\'m', 'rt-hovering': 'hovering a reference', 'rt-clicking': 'clicking a reference', 'rt-delay': 'Delay before the tooltip appears (in milliseconds)', 'rt-tooltipsForComments': 'Show the tooltip over <span title="Tooltip example" class="' + ( COMMENTED_TEXT_CLASS || 'rt-commentedText' ) + '" style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;">text with a dotted underline</span> in Reference Tooltips style (allows to see such tooltips on devices with no mouse support)', 'rt-disabledNote': 'You can re-enable Reference Tooltips using a link in the footer of the page.', 'rt-done': 'Done', 'rt-enabled': 'Reference Tooltips are enabled' } ); } // "Global" variables var SECONDS_IN_A_DAY = 60 * 60 * 24, CLASSES = { FADE_IN_DOWN: 'rt-fade-in-down', FADE_IN_UP: 'rt-fade-in-up', FADE_OUT_DOWN: 'rt-fade-out-down', FADE_OUT_UP: 'rt-fade-out-up' }, IS_TOUCHSCREEN = 'ontouchstart' in document.documentElement, // Quite a rough check for mobile browsers, a mix of what is advised at // https://stackoverflow.com/a/24600597 (sends to // https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Browser_detection_using_the_user_agent) // and https://stackoverflow.com/a/14301832 IS_MOBILE = /Mobi|Android/i.test( navigator.userAgent ) || typeof window.orientation !== 'undefined', CLIENT_NAME = $.client.profile().name, settingsString, settings, enabled, delay, activatedByClick, tooltipsForComments, cursorWaitCss, windowManager, $teleportTarget, $body = $( document.body ), $window = $( window ), $overlay = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-overlay' ) .appendTo( $body ); // Can't use before https://phabricator.wikimedia.org/T369880 is resolved // mw.loader.using( 'mediawiki.page.ready' ).then( function ( require ) { // $teleportTarget = $( require( 'mediawiki.page.ready' ).teleportTarget ); // $overlay.appendTo( $teleportTarget ); // } ); function rt( $content ) { // Popups gadget if ( window.pg ) { return; } var teSelector, settingsDialogOpening = false; function setSettingsCookie() { mw.cookie.set( 'RTsettings', ( Number( enabled ) + '|' + delay + '|' + Number( activatedByClick ) + '|' + Number( tooltipsForComments ) ), { path: '/', expires: 90 * SECONDS_IN_A_DAY, prefix: '' } ); } function enableRt() { enabled = true; setSettingsCookie(); $( '.rt-enableItem' ).remove(); rt( $content ); mw.notify( mw.msg( 'rt-enabled' ) ); } function disableRt() { $content.find( teSelector ).removeClass( 'rt-commentedText' ).off( '.rt' ); $body.off( '.rt' ); $window.off( '.rt' ); } function addEnableLink() { // #footer-places – Vector // #f-list – Timeless, Monobook, Modern // parent of #footer li – Cologne Blue var $footer = $( '#footer-places, #f-list' ); if ( !$footer.length ) { $footer = $( '#footer li' ).parent(); } if ( !$footer.find( '.rt-enableItem' ).length ) { $footer.append( $( '<li>' ) .addClass( 'rt-enableItem' ) .append( $( '<a>' ) .text( mw.msg( 'rt-enable-footer' ) ) .attr( 'href', '#' ) .click( function ( e ) { e.preventDefault(); enableRt(); } ) ) ); } } function TooltippedElement( $element ) { var events, te = this; function onStartEvent( e ) { var showRefArgs; if ( activatedByClick && te.type !== 'commentedText' && e.type !== 'contextmenu' ) { e.preventDefault(); } if ( !te.noRef ) { showRefArgs = [ $( this ) ]; if ( te.type !== 'supRef' ) { showRefArgs.push( e.pageX, e.pageY ); } te.showRef.apply( te, showRefArgs ); } } function onEndEvent() { if ( !te.noRef ) { te.hideRef(); } } if ( !$element ) { return; } // TooltippedElement.$element and TooltippedElement.$originalElement will be different when // the first is changed after its cloned version is hovered in a tooltip this.$element = $element; this.$originalElement = $element; if ( this.$element.is( REF_LINK_SELECTOR ) ) { if ( this.$element.prop( 'tagName' ) === 'SUP' ) { this.type = 'supRef'; } else { this.type = 'harvardRef'; } } else { this.type = 'commentedText'; this.comment = this.$element.attr( 'title' ); if ( !this.comment ) { return; } this.$element.addClass( 'rt-commentedText' ); } if ( activatedByClick ) { events = { 'click.rt': onStartEvent }; // Adds an ability to see tooltips for links if ( this.type === 'commentedText' && ( this.$element.closest( 'a' ).length || this.$element.has( 'a' ).length ) ) { events[ 'contextmenu.rt' ] = onStartEvent; } } else { events = { 'mouseenter.rt': onStartEvent, 'mouseleave.rt': onEndEvent }; } this.$element.on( events ); this.hideRef = function ( immediately ) { clearTimeout( te.showTimer ); if ( this.type === 'commentedText' ) { this.$element.attr( 'title', this.comment ); } if ( this.tooltip && this.tooltip.isPresent ) { if ( activatedByClick || immediately ) { this.tooltip.hide(); } else { this.hideTimer = setTimeout( function () { te.tooltip.hide(); }, 200 ); } } else if ( this.$ref && this.$ref.hasClass( 'rt-target' ) ) { this.$ref.removeClass( 'rt-target' ); if ( activatedByClick ) { $body.off( 'click.rt touchstart.rt', this.onBodyClick ); } } }; this.showRef = function ( $element, ePageX, ePageY ) { // Popups gadget if ( window.pg ) { disableRt(); return; } if ( this.tooltip && !this.tooltip.$content.length ) { return; } var tooltipInitiallyPresent = this.tooltip && this.tooltip.isPresent; function reallyShow() { var viewportTop, refOffsetTop, teHref; if ( !te.$ref && !te.comment ) { teHref = te.type === 'supRef' ? te.$element.find( 'a' ).attr( 'href' ) : te.$element.attr( 'href' ); // harvardRef te.$ref = teHref && $( '#' + $.escapeSelector( teHref.slice( 1 ) ) ); if ( !te.$ref || !te.$ref.length || !te.$ref.text() ) { te.noRef = true; return; } } if ( !tooltipInitiallyPresent && !te.comment ) { viewportTop = $window.scrollTop(); refOffsetTop = te.$ref.offset().top; if ( !activatedByClick && viewportTop < refOffsetTop && viewportTop + $window.height() > refOffsetTop + te.$ref.height() && // There can be gadgets/scripts that make references horizontally scrollable. $window.width() > te.$ref.offset().left + te.$ref.width() ) { // Highlight the reference itself te.$ref.addClass( 'rt-target' ); return; } } if ( !te.tooltip ) { te.tooltip = new Tooltip( te ); if ( !te.tooltip.$content.length ) { return; } } // If this tooltip is called from inside another tooltip. We can't define it // in the constructor since a ref can be cloned but have the same Tooltip object; // so, Tooltip.parent is a floating value. te.tooltip.parent = te.$element.closest( '.rt-tooltip' ).data( 'tooltip' ); if ( te.tooltip.parent && te.tooltip.parent.disappearing ) { return; } te.tooltip.show(); if ( tooltipInitiallyPresent ) { if ( te.tooltip.$element.hasClass( 'rt-tooltip-above' ) ) { te.tooltip.$element.addClass( CLASSES.FADE_IN_DOWN ); } else { te.tooltip.$element.addClass( CLASSES.FADE_IN_UP ); } return; } te.tooltip.calculatePosition( ePageX, ePageY ); $window.on( 'resize.rt', te.onWindowResize ); } // We redefine this.$element here because e.target can be a reference link inside // a reference tooltip, not a link that was initially assigned to this.$element this.$element = $element; if ( this.type === 'commentedText' ) { this.$element.attr( 'title', '' ); } if ( activatedByClick ) { if ( tooltipInitiallyPresent || ( this.$ref && this.$ref.hasClass( 'rt-target' ) ) ) { return; } else { setTimeout( function () { $body.on( 'click.rt touchstart.rt', te.onBodyClick ); }, 0 ); } } if ( activatedByClick || tooltipInitiallyPresent ) { reallyShow(); } else { this.showTimer = setTimeout( reallyShow, delay ); } }; this.onBodyClick = function ( e ) { if ( !te.tooltip && !( te.$ref && te.$ref.hasClass( 'rt-target' ) ) ) { return; } var $current = $( e.target ); function contextMatchesParameter( parameter ) { return this === parameter; } // The last condition is used to determine cases when a clicked tooltip is the current // element's tooltip or one of its descendants while ( $current.length && ( !$current.hasClass( 'rt-tooltip' ) || !$current.data( 'tooltip' ) || !$current.data( 'tooltip' ).upToTopParent( contextMatchesParameter, [ te.tooltip ], true ) ) ) { $current = $current.parent(); } if ( !$current.length ) { te.hideRef(); } }; this.onWindowResize = function () { te.tooltip.calculatePosition(); }; } function Tooltip( te ) { function openSettingsDialog() { var settingsDialog, settingsWindow; if ( cursorWaitCss ) { cursorWaitCss.disabled = true; } function SettingsDialog() { SettingsDialog.parent.call( this ); } OO.inheritClass( SettingsDialog, OO.ui.ProcessDialog ); SettingsDialog.static.name = 'settingsDialog'; SettingsDialog.static.title = mw.msg( 'rt-settings-title' ); SettingsDialog.static.actions = [ { modes: 'main', action: 'save', label: mw.msg( 'rt-save' ), flags: [ 'primary', 'progressive' ] }, { modes: 'main', flags: [ 'safe', 'close' ] }, { modes: 'disabled', action: 'deactivated', label: mw.msg( 'rt-done' ), flags: [ 'primary', 'progressive' ] } ]; SettingsDialog.prototype.initialize = function () { var dialog = this; SettingsDialog.parent.prototype.initialize.apply( this, arguments ); this.enableCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget( { selected: true } ); this.enableCheckbox.on( 'change', function ( selected ) { dialog.activationMethodSelect.setDisabled( !selected ); dialog.delayInput.setDisabled( !selected || dialog.clickOption.isSelected() ); dialog.tooltipsForCommentsCheckbox.setDisabled( !selected ); } ); this.enableField = new OO.ui.FieldLayout( this.enableCheckbox, { label: mw.msg( 'rt-enable' ), align: 'inline', classes: [ 'rt-enableField' ] } ); this.hoverOption = new OO.ui.RadioOptionWidget( { label: mw.msg( 'rt-hovering' ) } ); this.clickOption = new OO.ui.RadioOptionWidget( { label: mw.msg( 'rt-clicking' ) } ); this.activationMethodSelect = new OO.ui.RadioSelectWidget( { items: [ this.hoverOption, this.clickOption ] } ); this.activationMethodSelect.selectItem( activatedByClick ? this.clickOption : this.hoverOption ); this.activationMethodSelect.on( 'choose', function ( item ) { dialog.delayInput.setDisabled( item === dialog.clickOption ); } ); this.activationMethodField = new OO.ui.FieldLayout( this.activationMethodSelect, { label: mw.msg( 'rt-activationMethod' ), align: 'top' } ); this.delayInput = new OO.ui.NumberInputWidget( { input: { value: delay }, step: 50, min: 0, max: 5000, disabled: activatedByClick, classes: [ 'rt-numberInput' ] } ); this.delayField = new OO.ui.FieldLayout( this.delayInput, { label: mw.msg( 'rt-delay' ), align: 'top' } ); this.tooltipsForCommentsCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget( { selected: tooltipsForComments } ); this.tooltipsForCommentsField = new OO.ui.FieldLayout( this.tooltipsForCommentsCheckbox, { label: new OO.ui.HtmlSnippet( mw.msg( 'rt-tooltipsForComments' ) ), align: 'inline', classes: [ 'rt-tooltipsForCommentsField' ] } ); new TooltippedElement( this.tooltipsForCommentsField.$element.find( '.' + ( COMMENTED_TEXT_CLASS || 'rt-commentedText' ) ) ); this.fieldset = new OO.ui.FieldsetLayout(); this.fieldset.addItems( [ this.enableField, this.activationMethodField, this.delayField, this.tooltipsForCommentsField ] ); this.panelSettings = new OO.ui.PanelLayout( { padded: true, expanded: false } ); this.panelSettings.$element.append( this.fieldset.$element ); this.panelDisabled = new OO.ui.PanelLayout( { padded: true, expanded: false } ); this.panelDisabled.$element.append( $( '<table>' ) .addClass( 'rt-disabledHelp' ) .append( $( '<tr>' ).append( $( '<td>' ).append( $( '<img>' ).attr( 'src', 'https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/MediaWiki_footer_link_ltr.svg' ) ), $( '<td>' ) .addClass( 'rt-disabledNote' ) .text( mw.msg( 'rt-disabledNote' ) ) ) ) ); this.stackLayout = new OO.ui.StackLayout( { items: [ this.panelSettings, this.panelDisabled ] } ); this.$body.append( this.stackLayout.$element ); }; SettingsDialog.prototype.getSetupProcess = function ( data ) { return SettingsDialog.parent.prototype.getSetupProcess.call( this, data ) .next( function () { this.stackLayout.setItem( this.panelSettings ); this.actions.setMode( 'main' ); }, this ); }; SettingsDialog.prototype.getActionProcess = function ( action ) { var dialog = this; if ( action === 'save' ) { return new OO.ui.Process( function () { var newDelay = Number( dialog.delayInput.getValue() ); enabled = dialog.enableCheckbox.isSelected(); if ( newDelay >= 0 && newDelay <= 5000 ) { delay = newDelay; } activatedByClick = dialog.clickOption.isSelected(); tooltipsForComments = dialog.tooltipsForCommentsCheckbox.isSelected(); setSettingsCookie(); if ( enabled ) { dialog.close(); disableRt(); rt( $content ); } else { dialog.actions.setMode( 'disabled' ); dialog.stackLayout.setItem( dialog.panelDisabled ); disableRt(); addEnableLink(); } } ); } else if ( action === 'deactivated' ) { dialog.close(); } return SettingsDialog.parent.prototype.getActionProcess.call( this, action ); }; SettingsDialog.prototype.getBodyHeight = function () { return this.stackLayout.getCurrentItem().$element.outerHeight( true ); }; tooltip.upToTopParent( function adjustRightAndHide() { if ( this.isPresent ) { if ( this.$element[ 0 ].style.right ) { this.$element.css( 'right', '+=' + ( window.innerWidth - $window.width() ) ); } this.te.hideRef( true ); } } ); if ( !windowManager ) { windowManager = new OO.ui.WindowManager(); $body.append( windowManager.$element ); } settingsDialog = new SettingsDialog(); windowManager.addWindows( [ settingsDialog ] ); settingsWindow = windowManager.openWindow( settingsDialog ); settingsWindow.opened.then( function () { settingsDialogOpening = false; } ); settingsWindow.closed.then( function () { windowManager.clearWindows(); } ); } var tooltip = this; // This variable can change: one tooltip can be called from a harvard-style reference link // that is put into different tooltips this.te = te; switch ( this.te.type ) { case 'supRef': this.id = 'rt-' + this.te.$originalElement.attr( 'id' ); this.$content = this.te.$ref .contents() .filter( function ( i ) { var $this = $( this ); if ( $this.hasClass( 'mw-subreference-list' ) ) { return false; } return ( this.nodeType === Node.TEXT_NODE || !( // `a[href^="#cite_ref-"]` is for Wiktionary and possibly other // sites (not English Wikipedia) where the output of the Cite // extension is slightly different $this.is( '.mw-cite-backlink, a[href^="#cite_ref-"]' ) || ( i === 0 && // Template:Cnote, Template:Note ( $this.is( 'b' ) || // Template:Note_label $this.is( 'a' ) && $this.attr( 'href' ).indexOf( '#ref' ) === 0 ) ) ) ); } ) .clone( true ); const $ol = this.te.$ref.closest( 'ol' ); if ( $ol.hasClass( 'mw-subreference-list' ) ) { this.$content = $( '<div>' ).append( $ol.siblings( '.reference-text' ).clone( true ) .css( { display: 'block', 'margin-bottom': '0.7em' } ), this.$content ); } break; case 'harvardRef': this.id = 'rt-' + this.te.$originalElement.closest( 'li' ).attr( 'id' ); this.$content = this.te.$ref .clone( true ) .removeAttr( 'id' ); break; case 'commentedText': this.id = 'rt-' + String( Math.random() ).slice( 2 ); this.$content = $( document.createTextNode( this.te.comment ) ); break; } if ( !this.$content.length ) { return; } this.isInsideWindow = Boolean( this.te.$element.closest( '.oo-ui-window' ).length ); this.$element = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-tooltip' ) .attr( 'id', this.id ) .attr( 'role', 'tooltip' ) .data( 'tooltip', this ); var $hoverArea = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-hoverArea' ) .appendTo( this.$element ); var $scroll = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-scroll' ) .appendTo( $hoverArea ); this.$content = this.$content .wrapAll( '<div>' ) .parent() .addClass( 'rt-content' ) .addClass( 'mw-parser-output' ) .appendTo( $scroll ); if ( !activatedByClick ) { this.$element .on( 'mouseenter linkPopupHover', function ( e ) { if ( !tooltip.disappearing || e.type === 'linkPopupHover' ) { tooltip.upToTopParent( function () { this.show(); } ); } } ) .on( 'mouseleave', function ( e ) { // https://stackoverflow.com/q/47649442 workaround. Relying on relatedTarget // alone has pitfalls: when alt-tabbing, relatedTarget is empty too if ( CLIENT_NAME !== 'chrome' || ( !e.originalEvent || e.originalEvent.relatedTarget !== null || !tooltip.clickedTime || $.now() - tooltip.clickedTime > 50 ) ) { tooltip.upToTopParent( function () { this.te.hideRef(); } ); } } ) .click( function () { tooltip.clickedTime = $.now(); } ); } if ( !this.isInsideWindow ) { $( '<a>' ) .addClass( 'rt-settingsLink' ) .attr( 'role', 'button' ) .attr( 'href', '#' ) .attr( 'title', mw.msg( 'rt-settings' ) ) .click( function ( e ) { e.preventDefault(); if ( settingsDialogOpening ) { return; } settingsDialogOpening = true; if ( mw.loader.getState( 'oojs-ui' ) !== 'ready' ) { if ( cursorWaitCss ) { cursorWaitCss.disabled = false; } else { cursorWaitCss = mw.util.addCSS( 'body { cursor: wait; }' ); } } mw.loader.using( [ 'oojs', 'oojs-ui' ], openSettingsDialog ); } ) .prependTo( this.$content ); } // Tooltip tail element is inside tooltip content element in order for the tooltip // not to disappear when the mouse is above the tail this.$tail = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-tail' ) .prependTo( this.$element ); this.disappearing = false; this.show = function () { this.disappearing = false; clearTimeout( this.te.hideTimer ); clearTimeout( this.te.removeTimer ); this.$element .removeClass( CLASSES.FADE_OUT_DOWN ) .removeClass( CLASSES.FADE_OUT_UP ); if ( !this.isPresent ) { $overlay.append( this.$element ); } this.isPresent = true; }; this.hide = function () { var tooltip = this; tooltip.disappearing = true; if ( tooltip.$element.hasClass( 'rt-tooltip-above' ) ) { tooltip.$element .removeClass( CLASSES.FADE_IN_DOWN ) .addClass( CLASSES.FADE_OUT_UP ); } else { tooltip.$element .removeClass( CLASSES.FADE_IN_UP ) .addClass( CLASSES.FADE_OUT_DOWN ); } tooltip.te.removeTimer = setTimeout( function () { if ( tooltip.isPresent ) { tooltip.$element.detach(); tooltip.$tail.css( 'left', '' ); if ( activatedByClick ) { $body.off( 'click.rt touchstart.rt', tooltip.te.onBodyClick ); } $window.off( 'resize.rt', tooltip.te.onWindowResize ); tooltip.isPresent = false; } }, 200 ); }; this.calculatePosition = function ( ePageX, ePageY ) { var teElement, teOffsets, teOffset, targetTailOffsetX, tailLeft; this.$tail.css( 'left', '' ); teElement = this.te.$element.get( 0 ); if ( ePageX !== undefined ) { targetTailOffsetX = ePageX; teOffsets = ( teElement.getClientRects && teElement.getClientRects() ) || teElement.getBoundingClientRect(); if ( teOffsets.length > 1 ) { for ( var i = teOffsets.length - 1; i >= 0; i-- ) { if ( ePageY >= Math.round( $window.scrollTop() + teOffsets[ i ].top ) && ePageY <= Math.round( $window.scrollTop() + teOffsets[i].top + teOffsets[ i ].height ) ) { teOffset = teOffsets[ i ]; } } } } if ( !teOffset ) { teOffset = ( teElement.getClientRects && teElement.getClientRects()[ 0 ] ) || teElement.getBoundingClientRect(); } teOffset = { top: $window.scrollTop() + teOffset.top, left: $window.scrollLeft() + teOffset.left, width: teOffset.width, height: teOffset.height }; if ( !targetTailOffsetX ) { targetTailOffsetX = teOffset.left + ( teOffset.width / 2 ); } // Value of `left` in `.rt-tooltip-above .rt-tail` var defaultTailLeft = 19; // Value of `width` in `.rt-tail` var tailSideWidth = 13; // We tilt the square 45 degrees, so we need square root to calculate the distance. var tailWidth = tailSideWidth * Math.SQRT2; var tailHeight = tailWidth / 2; var tailCenterDelta = tailSideWidth + 1 - ( tailWidth / 2 ); var tooltip = this; var getTop = function ( isBelow ) { var delta = isBelow ? teOffset.height + tailHeight : -tooltip.$element.outerHeight() - tailHeight + 1; return teOffset.top + delta; }; this.$element.css( { top: getTop(), left: targetTailOffsetX - defaultTailLeft - tailCenterDelta, right: '' } ); // Is it squished against the right side of the page? if ( this.$element.offset().left + this.$element.outerWidth() > $window.width() - 1 ) { this.$element.css( { left: '', right: 0 } ); tailLeft = targetTailOffsetX - this.$element.offset().left - tailCenterDelta; } // Is a part of it above the top of the screen? if ( teOffset.top < this.$element.outerHeight() + $window.scrollTop() + tailHeight ) { this.$element .removeClass( 'rt-tooltip-above' ) .addClass( 'rt-tooltip-below' ) .addClass( CLASSES.FADE_IN_UP ) .css( { top: getTop( true ) } ); if ( tailLeft ) { this.$tail.css( 'left', ( tailLeft + tailSideWidth ) + 'px' ); } } else { this.$element .removeClass( 'rt-tooltip-below' ) .addClass( 'rt-tooltip-above' ) .addClass( CLASSES.FADE_IN_DOWN ) // A fix for cases when a tooltip shown once is then wrongly positioned when it // is shown again after a window resize. .css( { top: getTop() } ); if ( tailLeft ) { this.$tail.css( 'left', tailLeft + 'px' ); } } }; // Run some function for all the tooltips up to the top one in a tree. Its context will be // the tooltip, while its parameters may be passed to Tooltip.upToTopParent as an array // in the second parameter. If the third parameter passed to ToolTip.upToTopParent is true, // the execution stops when the function in question returns true for the first time, // and ToolTip.upToTopParent returns true as well. this.upToTopParent = function ( func, parameters, stopAtTrue ) { var returnValue, currentTooltip = this; do { returnValue = func.apply( currentTooltip, parameters ); if ( stopAtTrue && returnValue ) { break; } } while ( ( currentTooltip = currentTooltip.parent ) ); if ( stopAtTrue ) { return returnValue; } }; } if ( !enabled ) { addEnableLink(); return; } teSelector = REF_LINK_SELECTOR; if ( tooltipsForComments ) { teSelector += ', ' + COMMENTED_TEXT_SELECTOR; } $content.find( teSelector ).each( function () { new TooltippedElement( $( this ) ); } ); } settingsString = mw.cookie.get( 'RTsettings', '' ); if ( settingsString ) { settings = settingsString.split( '|' ); enabled = Boolean( Number( settings[ 0 ] ) ); delay = Number( settings[ 1 ] ); activatedByClick = Boolean( Number( settings[ 2 ] ) ); // The forth value was added later, so we provide for a default value. See comments below // for why we use "IS_TOUCHSCREEN && IS_MOBILE". tooltipsForComments = settings[ 3 ] === undefined ? IS_TOUCHSCREEN && IS_MOBILE : Boolean( Number( settings[ 3 ] ) ); } else { enabled = true; delay = 200; // Since the mobile browser check is error-prone, adding IS_MOBILE condition here would probably // leave cases where a user interacting with the browser using touches doesn't know how to call // a tooltip in order to switch to activation by click. Some touch-supporting laptop users // interacting by touch (though probably not the most popular use case) would not be happy too. activatedByClick = IS_TOUCHSCREEN; // Arguably we shouldn't convert native tooltips into gadget tooltips for devices that have // mouse support, even if they have touchscreens (there are laptops with touchscreens). // IS_TOUCHSCREEN check here is for reliability, since the mobile check is prone to false // positives. tooltipsForComments = IS_TOUCHSCREEN && IS_MOBILE; } mw.hook( 'wikipage.content' ).add( rt ); }() ); a43nofchz87jsl0z00dy2djz6ctocgi 1587063 1587062 2026-05-26T14:54:12Z Aram 25981 خۆماڵیکردن 1587063 javascript text/javascript // See [[mw:Reference Tooltips]] // Source https://en.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js /*eslint space-in-parens: ["error", "always"], array-bracket-spacing: ["error", "always"]*/ ( function () { // If you're loading the script from another wiki and want to set your settings, do that in `window` // properties with `rt_` prefix, e.g. // window.rt_REF_LINK_SELECTOR = '...'; // They will be used instead of enwiki detaults. var REF_LINK_SELECTOR = window.rt_REF_LINK_SELECTOR || '.reference, a[href^="#CITEREF"]', COMMENTED_TEXT_CLASS = window.rt_COMMENTED_TEXT_CLASS || 'rt-commentedText', COMMENTED_TEXT_SELECTOR = ( window.rt_COMMENTED_TEXT_SELECTOR || ( COMMENTED_TEXT_CLASS ? '.' + COMMENTED_TEXT_CLASS + ', ' : '' ) + 'abbr[title]' ); if ( mw.messages.get( 'rt-settings' ) === null ) { mw.messages.set( { 'rt-settings': 'ڕێنماییامرازی سەرچاوەکان ڕێک بخە', 'rt-enable-footer': 'ڕێنماییامرازی سەرچاوەکان چالاک بکە', 'rt-settings-title': 'ڕێنماییامرازی سەرچاوەکان', 'rt-save': 'پاشەکەوت بکە', 'rt-enable': 'ڕێنماییامرازی سەرچاوەکان چالاک بکە', 'rt-activationMethod': 'ڕێنماییامراز دەردەکەوێت کاتێک کە', 'rt-hovering': 'ھۆڤەر لەسەر سەرچاوەیەک دەکەم', 'rt-clicking': 'کرتە لەسەر سەرچاوەیەک دەکەم', 'rt-delay': 'دواخستنی دەرکەوتنی ڕێنماییامرازەکە (بە میللیچرکە)', 'rt-tooltipsForComments': 'پیشاندانی ڕێنماییامرازەکان لەسەر <span title="نموونەی ڕێنماییامراز" class="' + ( COMMENTED_TEXT_CLASS || 'rt-commentedText' ) + '" style="border-bottom: 1px dotted; cursor: help;">ئەو نووسینانەی کە بە نوکتەنوکتە ھێڵیان بەژێردا ھاتووە</span> لە شێوازی ڕێنماییامرازی سەرچاوەکان (ئەمە ڕێگە بە بینینی ھەمان جۆر لە ڕێنماییامرازەکان لەو ئامێرانەی کە پشتگیریی ماوس ناکەن دەدات)', 'rt-disabledNote': 'دەتوانیت بە بەکارھێنانی بەستەرێک لە پێپەڕەی ئەم پەڕە دووبارە ڕێنماییامرازی سەرچاوەکان چالاک بکەیتەوە.', 'rt-done': 'کرا', 'rt-enabled': 'ڕێنماییامرازی سەرچاوەکان چالاک کرا' } ); } // "Global" variables var SECONDS_IN_A_DAY = 60 * 60 * 24, CLASSES = { FADE_IN_DOWN: 'rt-fade-in-down', FADE_IN_UP: 'rt-fade-in-up', FADE_OUT_DOWN: 'rt-fade-out-down', FADE_OUT_UP: 'rt-fade-out-up' }, IS_TOUCHSCREEN = 'ontouchstart' in document.documentElement, // Quite a rough check for mobile browsers, a mix of what is advised at // https://stackoverflow.com/a/24600597 (sends to // https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Browser_detection_using_the_user_agent) // and https://stackoverflow.com/a/14301832 IS_MOBILE = /Mobi|Android/i.test( navigator.userAgent ) || typeof window.orientation !== 'undefined', CLIENT_NAME = $.client.profile().name, settingsString, settings, enabled, delay, activatedByClick, tooltipsForComments, cursorWaitCss, windowManager, $teleportTarget, $body = $( document.body ), $window = $( window ), $overlay = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-overlay' ) .appendTo( $body ); // Can't use before https://phabricator.wikimedia.org/T369880 is resolved // mw.loader.using( 'mediawiki.page.ready' ).then( function ( require ) { // $teleportTarget = $( require( 'mediawiki.page.ready' ).teleportTarget ); // $overlay.appendTo( $teleportTarget ); // } ); function rt( $content ) { // Popups gadget if ( window.pg ) { return; } var teSelector, settingsDialogOpening = false; function setSettingsCookie() { mw.cookie.set( 'RTsettings', ( Number( enabled ) + '|' + delay + '|' + Number( activatedByClick ) + '|' + Number( tooltipsForComments ) ), { path: '/', expires: 90 * SECONDS_IN_A_DAY, prefix: '' } ); } function enableRt() { enabled = true; setSettingsCookie(); $( '.rt-enableItem' ).remove(); rt( $content ); mw.notify( mw.msg( 'rt-enabled' ) ); } function disableRt() { $content.find( teSelector ).removeClass( 'rt-commentedText' ).off( '.rt' ); $body.off( '.rt' ); $window.off( '.rt' ); } function addEnableLink() { // #footer-places – Vector // #f-list – Timeless, Monobook, Modern // parent of #footer li – Cologne Blue var $footer = $( '#footer-places, #f-list' ); if ( !$footer.length ) { $footer = $( '#footer li' ).parent(); } if ( !$footer.find( '.rt-enableItem' ).length ) { $footer.append( $( '<li>' ) .addClass( 'rt-enableItem' ) .append( $( '<a>' ) .text( mw.msg( 'rt-enable-footer' ) ) .attr( 'href', '#' ) .click( function ( e ) { e.preventDefault(); enableRt(); } ) ) ); } } function TooltippedElement( $element ) { var events, te = this; function onStartEvent( e ) { var showRefArgs; if ( activatedByClick && te.type !== 'commentedText' && e.type !== 'contextmenu' ) { e.preventDefault(); } if ( !te.noRef ) { showRefArgs = [ $( this ) ]; if ( te.type !== 'supRef' ) { showRefArgs.push( e.pageX, e.pageY ); } te.showRef.apply( te, showRefArgs ); } } function onEndEvent() { if ( !te.noRef ) { te.hideRef(); } } if ( !$element ) { return; } // TooltippedElement.$element and TooltippedElement.$originalElement will be different when // the first is changed after its cloned version is hovered in a tooltip this.$element = $element; this.$originalElement = $element; if ( this.$element.is( REF_LINK_SELECTOR ) ) { if ( this.$element.prop( 'tagName' ) === 'SUP' ) { this.type = 'supRef'; } else { this.type = 'harvardRef'; } } else { this.type = 'commentedText'; this.comment = this.$element.attr( 'title' ); if ( !this.comment ) { return; } this.$element.addClass( 'rt-commentedText' ); } if ( activatedByClick ) { events = { 'click.rt': onStartEvent }; // Adds an ability to see tooltips for links if ( this.type === 'commentedText' && ( this.$element.closest( 'a' ).length || this.$element.has( 'a' ).length ) ) { events[ 'contextmenu.rt' ] = onStartEvent; } } else { events = { 'mouseenter.rt': onStartEvent, 'mouseleave.rt': onEndEvent }; } this.$element.on( events ); this.hideRef = function ( immediately ) { clearTimeout( te.showTimer ); if ( this.type === 'commentedText' ) { this.$element.attr( 'title', this.comment ); } if ( this.tooltip && this.tooltip.isPresent ) { if ( activatedByClick || immediately ) { this.tooltip.hide(); } else { this.hideTimer = setTimeout( function () { te.tooltip.hide(); }, 200 ); } } else if ( this.$ref && this.$ref.hasClass( 'rt-target' ) ) { this.$ref.removeClass( 'rt-target' ); if ( activatedByClick ) { $body.off( 'click.rt touchstart.rt', this.onBodyClick ); } } }; this.showRef = function ( $element, ePageX, ePageY ) { // Popups gadget if ( window.pg ) { disableRt(); return; } if ( this.tooltip && !this.tooltip.$content.length ) { return; } var tooltipInitiallyPresent = this.tooltip && this.tooltip.isPresent; function reallyShow() { var viewportTop, refOffsetTop, teHref; if ( !te.$ref && !te.comment ) { teHref = te.type === 'supRef' ? te.$element.find( 'a' ).attr( 'href' ) : te.$element.attr( 'href' ); // harvardRef te.$ref = teHref && $( '#' + $.escapeSelector( teHref.slice( 1 ) ) ); if ( !te.$ref || !te.$ref.length || !te.$ref.text() ) { te.noRef = true; return; } } if ( !tooltipInitiallyPresent && !te.comment ) { viewportTop = $window.scrollTop(); refOffsetTop = te.$ref.offset().top; if ( !activatedByClick && viewportTop < refOffsetTop && viewportTop + $window.height() > refOffsetTop + te.$ref.height() && // There can be gadgets/scripts that make references horizontally scrollable. $window.width() > te.$ref.offset().left + te.$ref.width() ) { // Highlight the reference itself te.$ref.addClass( 'rt-target' ); return; } } if ( !te.tooltip ) { te.tooltip = new Tooltip( te ); if ( !te.tooltip.$content.length ) { return; } } // If this tooltip is called from inside another tooltip. We can't define it // in the constructor since a ref can be cloned but have the same Tooltip object; // so, Tooltip.parent is a floating value. te.tooltip.parent = te.$element.closest( '.rt-tooltip' ).data( 'tooltip' ); if ( te.tooltip.parent && te.tooltip.parent.disappearing ) { return; } te.tooltip.show(); if ( tooltipInitiallyPresent ) { if ( te.tooltip.$element.hasClass( 'rt-tooltip-above' ) ) { te.tooltip.$element.addClass( CLASSES.FADE_IN_DOWN ); } else { te.tooltip.$element.addClass( CLASSES.FADE_IN_UP ); } return; } te.tooltip.calculatePosition( ePageX, ePageY ); $window.on( 'resize.rt', te.onWindowResize ); } // We redefine this.$element here because e.target can be a reference link inside // a reference tooltip, not a link that was initially assigned to this.$element this.$element = $element; if ( this.type === 'commentedText' ) { this.$element.attr( 'title', '' ); } if ( activatedByClick ) { if ( tooltipInitiallyPresent || ( this.$ref && this.$ref.hasClass( 'rt-target' ) ) ) { return; } else { setTimeout( function () { $body.on( 'click.rt touchstart.rt', te.onBodyClick ); }, 0 ); } } if ( activatedByClick || tooltipInitiallyPresent ) { reallyShow(); } else { this.showTimer = setTimeout( reallyShow, delay ); } }; this.onBodyClick = function ( e ) { if ( !te.tooltip && !( te.$ref && te.$ref.hasClass( 'rt-target' ) ) ) { return; } var $current = $( e.target ); function contextMatchesParameter( parameter ) { return this === parameter; } // The last condition is used to determine cases when a clicked tooltip is the current // element's tooltip or one of its descendants while ( $current.length && ( !$current.hasClass( 'rt-tooltip' ) || !$current.data( 'tooltip' ) || !$current.data( 'tooltip' ).upToTopParent( contextMatchesParameter, [ te.tooltip ], true ) ) ) { $current = $current.parent(); } if ( !$current.length ) { te.hideRef(); } }; this.onWindowResize = function () { te.tooltip.calculatePosition(); }; } function Tooltip( te ) { function openSettingsDialog() { var settingsDialog, settingsWindow; if ( cursorWaitCss ) { cursorWaitCss.disabled = true; } function SettingsDialog() { SettingsDialog.parent.call( this ); } OO.inheritClass( SettingsDialog, OO.ui.ProcessDialog ); SettingsDialog.static.name = 'settingsDialog'; SettingsDialog.static.title = mw.msg( 'rt-settings-title' ); SettingsDialog.static.actions = [ { modes: 'main', action: 'save', label: mw.msg( 'rt-save' ), flags: [ 'primary', 'progressive' ] }, { modes: 'main', flags: [ 'safe', 'close' ] }, { modes: 'disabled', action: 'deactivated', label: mw.msg( 'rt-done' ), flags: [ 'primary', 'progressive' ] } ]; SettingsDialog.prototype.initialize = function () { var dialog = this; SettingsDialog.parent.prototype.initialize.apply( this, arguments ); this.enableCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget( { selected: true } ); this.enableCheckbox.on( 'change', function ( selected ) { dialog.activationMethodSelect.setDisabled( !selected ); dialog.delayInput.setDisabled( !selected || dialog.clickOption.isSelected() ); dialog.tooltipsForCommentsCheckbox.setDisabled( !selected ); } ); this.enableField = new OO.ui.FieldLayout( this.enableCheckbox, { label: mw.msg( 'rt-enable' ), align: 'inline', classes: [ 'rt-enableField' ] } ); this.hoverOption = new OO.ui.RadioOptionWidget( { label: mw.msg( 'rt-hovering' ) } ); this.clickOption = new OO.ui.RadioOptionWidget( { label: mw.msg( 'rt-clicking' ) } ); this.activationMethodSelect = new OO.ui.RadioSelectWidget( { items: [ this.hoverOption, this.clickOption ] } ); this.activationMethodSelect.selectItem( activatedByClick ? this.clickOption : this.hoverOption ); this.activationMethodSelect.on( 'choose', function ( item ) { dialog.delayInput.setDisabled( item === dialog.clickOption ); } ); this.activationMethodField = new OO.ui.FieldLayout( this.activationMethodSelect, { label: mw.msg( 'rt-activationMethod' ), align: 'top' } ); this.delayInput = new OO.ui.NumberInputWidget( { input: { value: delay }, step: 50, min: 0, max: 5000, disabled: activatedByClick, classes: [ 'rt-numberInput' ] } ); this.delayField = new OO.ui.FieldLayout( this.delayInput, { label: mw.msg( 'rt-delay' ), align: 'top' } ); this.tooltipsForCommentsCheckbox = new OO.ui.CheckboxInputWidget( { selected: tooltipsForComments } ); this.tooltipsForCommentsField = new OO.ui.FieldLayout( this.tooltipsForCommentsCheckbox, { label: new OO.ui.HtmlSnippet( mw.msg( 'rt-tooltipsForComments' ) ), align: 'inline', classes: [ 'rt-tooltipsForCommentsField' ] } ); new TooltippedElement( this.tooltipsForCommentsField.$element.find( '.' + ( COMMENTED_TEXT_CLASS || 'rt-commentedText' ) ) ); this.fieldset = new OO.ui.FieldsetLayout(); this.fieldset.addItems( [ this.enableField, this.activationMethodField, this.delayField, this.tooltipsForCommentsField ] ); this.panelSettings = new OO.ui.PanelLayout( { padded: true, expanded: false } ); this.panelSettings.$element.append( this.fieldset.$element ); this.panelDisabled = new OO.ui.PanelLayout( { padded: true, expanded: false } ); this.panelDisabled.$element.append( $( '<table>' ) .addClass( 'rt-disabledHelp' ) .append( $( '<tr>' ).append( $( '<td>' ).append( $( '<img>' ).attr( 'src', 'https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/MediaWiki_footer_link_ltr.svg' ) ), $( '<td>' ) .addClass( 'rt-disabledNote' ) .text( mw.msg( 'rt-disabledNote' ) ) ) ) ); this.stackLayout = new OO.ui.StackLayout( { items: [ this.panelSettings, this.panelDisabled ] } ); this.$body.append( this.stackLayout.$element ); }; SettingsDialog.prototype.getSetupProcess = function ( data ) { return SettingsDialog.parent.prototype.getSetupProcess.call( this, data ) .next( function () { this.stackLayout.setItem( this.panelSettings ); this.actions.setMode( 'main' ); }, this ); }; SettingsDialog.prototype.getActionProcess = function ( action ) { var dialog = this; if ( action === 'save' ) { return new OO.ui.Process( function () { var newDelay = Number( dialog.delayInput.getValue() ); enabled = dialog.enableCheckbox.isSelected(); if ( newDelay >= 0 && newDelay <= 5000 ) { delay = newDelay; } activatedByClick = dialog.clickOption.isSelected(); tooltipsForComments = dialog.tooltipsForCommentsCheckbox.isSelected(); setSettingsCookie(); if ( enabled ) { dialog.close(); disableRt(); rt( $content ); } else { dialog.actions.setMode( 'disabled' ); dialog.stackLayout.setItem( dialog.panelDisabled ); disableRt(); addEnableLink(); } } ); } else if ( action === 'deactivated' ) { dialog.close(); } return SettingsDialog.parent.prototype.getActionProcess.call( this, action ); }; SettingsDialog.prototype.getBodyHeight = function () { return this.stackLayout.getCurrentItem().$element.outerHeight( true ); }; tooltip.upToTopParent( function adjustRightAndHide() { if ( this.isPresent ) { if ( this.$element[ 0 ].style.right ) { this.$element.css( 'right', '+=' + ( window.innerWidth - $window.width() ) ); } this.te.hideRef( true ); } } ); if ( !windowManager ) { windowManager = new OO.ui.WindowManager(); $body.append( windowManager.$element ); } settingsDialog = new SettingsDialog(); windowManager.addWindows( [ settingsDialog ] ); settingsWindow = windowManager.openWindow( settingsDialog ); settingsWindow.opened.then( function () { settingsDialogOpening = false; } ); settingsWindow.closed.then( function () { windowManager.clearWindows(); } ); } var tooltip = this; // This variable can change: one tooltip can be called from a harvard-style reference link // that is put into different tooltips this.te = te; switch ( this.te.type ) { case 'supRef': this.id = 'rt-' + this.te.$originalElement.attr( 'id' ); this.$content = this.te.$ref .contents() .filter( function ( i ) { var $this = $( this ); if ( $this.hasClass( 'mw-subreference-list' ) ) { return false; } return ( this.nodeType === Node.TEXT_NODE || !( // `a[href^="#cite_ref-"]` is for Wiktionary and possibly other // sites (not English Wikipedia) where the output of the Cite // extension is slightly different $this.is( '.mw-cite-backlink, a[href^="#cite_ref-"]' ) || ( i === 0 && // Template:Cnote, Template:Note ( $this.is( 'b' ) || // Template:Note_label $this.is( 'a' ) && $this.attr( 'href' ).indexOf( '#ref' ) === 0 ) ) ) ); } ) .clone( true ); const $ol = this.te.$ref.closest( 'ol' ); if ( $ol.hasClass( 'mw-subreference-list' ) ) { this.$content = $( '<div>' ).append( $ol.siblings( '.reference-text' ).clone( true ) .css( { display: 'block', 'margin-bottom': '0.7em' } ), this.$content ); } break; case 'harvardRef': this.id = 'rt-' + this.te.$originalElement.closest( 'li' ).attr( 'id' ); this.$content = this.te.$ref .clone( true ) .removeAttr( 'id' ); break; case 'commentedText': this.id = 'rt-' + String( Math.random() ).slice( 2 ); this.$content = $( document.createTextNode( this.te.comment ) ); break; } if ( !this.$content.length ) { return; } this.isInsideWindow = Boolean( this.te.$element.closest( '.oo-ui-window' ).length ); this.$element = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-tooltip' ) .attr( 'id', this.id ) .attr( 'role', 'tooltip' ) .data( 'tooltip', this ); var $hoverArea = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-hoverArea' ) .appendTo( this.$element ); var $scroll = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-scroll' ) .appendTo( $hoverArea ); this.$content = this.$content .wrapAll( '<div>' ) .parent() .addClass( 'rt-content' ) .addClass( 'mw-parser-output' ) .appendTo( $scroll ); if ( !activatedByClick ) { this.$element .on( 'mouseenter linkPopupHover', function ( e ) { if ( !tooltip.disappearing || e.type === 'linkPopupHover' ) { tooltip.upToTopParent( function () { this.show(); } ); } } ) .on( 'mouseleave', function ( e ) { // https://stackoverflow.com/q/47649442 workaround. Relying on relatedTarget // alone has pitfalls: when alt-tabbing, relatedTarget is empty too if ( CLIENT_NAME !== 'chrome' || ( !e.originalEvent || e.originalEvent.relatedTarget !== null || !tooltip.clickedTime || $.now() - tooltip.clickedTime > 50 ) ) { tooltip.upToTopParent( function () { this.te.hideRef(); } ); } } ) .click( function () { tooltip.clickedTime = $.now(); } ); } if ( !this.isInsideWindow ) { $( '<a>' ) .addClass( 'rt-settingsLink' ) .attr( 'role', 'button' ) .attr( 'href', '#' ) .attr( 'title', mw.msg( 'rt-settings' ) ) .click( function ( e ) { e.preventDefault(); if ( settingsDialogOpening ) { return; } settingsDialogOpening = true; if ( mw.loader.getState( 'oojs-ui' ) !== 'ready' ) { if ( cursorWaitCss ) { cursorWaitCss.disabled = false; } else { cursorWaitCss = mw.util.addCSS( 'body { cursor: wait; }' ); } } mw.loader.using( [ 'oojs', 'oojs-ui' ], openSettingsDialog ); } ) .prependTo( this.$content ); } // Tooltip tail element is inside tooltip content element in order for the tooltip // not to disappear when the mouse is above the tail this.$tail = $( '<div>' ) .addClass( 'rt-tail' ) .prependTo( this.$element ); this.disappearing = false; this.show = function () { this.disappearing = false; clearTimeout( this.te.hideTimer ); clearTimeout( this.te.removeTimer ); this.$element .removeClass( CLASSES.FADE_OUT_DOWN ) .removeClass( CLASSES.FADE_OUT_UP ); if ( !this.isPresent ) { $overlay.append( this.$element ); } this.isPresent = true; }; this.hide = function () { var tooltip = this; tooltip.disappearing = true; if ( tooltip.$element.hasClass( 'rt-tooltip-above' ) ) { tooltip.$element .removeClass( CLASSES.FADE_IN_DOWN ) .addClass( CLASSES.FADE_OUT_UP ); } else { tooltip.$element .removeClass( CLASSES.FADE_IN_UP ) .addClass( CLASSES.FADE_OUT_DOWN ); } tooltip.te.removeTimer = setTimeout( function () { if ( tooltip.isPresent ) { tooltip.$element.detach(); tooltip.$tail.css( 'left', '' ); if ( activatedByClick ) { $body.off( 'click.rt touchstart.rt', tooltip.te.onBodyClick ); } $window.off( 'resize.rt', tooltip.te.onWindowResize ); tooltip.isPresent = false; } }, 200 ); }; this.calculatePosition = function ( ePageX, ePageY ) { var teElement, teOffsets, teOffset, targetTailOffsetX, tailLeft; this.$tail.css( 'left', '' ); teElement = this.te.$element.get( 0 ); if ( ePageX !== undefined ) { targetTailOffsetX = ePageX; teOffsets = ( teElement.getClientRects && teElement.getClientRects() ) || teElement.getBoundingClientRect(); if ( teOffsets.length > 1 ) { for ( var i = teOffsets.length - 1; i >= 0; i-- ) { if ( ePageY >= Math.round( $window.scrollTop() + teOffsets[ i ].top ) && ePageY <= Math.round( $window.scrollTop() + teOffsets[i].top + teOffsets[ i ].height ) ) { teOffset = teOffsets[ i ]; } } } } if ( !teOffset ) { teOffset = ( teElement.getClientRects && teElement.getClientRects()[ 0 ] ) || teElement.getBoundingClientRect(); } teOffset = { top: $window.scrollTop() + teOffset.top, left: $window.scrollLeft() + teOffset.left, width: teOffset.width, height: teOffset.height }; if ( !targetTailOffsetX ) { targetTailOffsetX = teOffset.left + ( teOffset.width / 2 ); } // Value of `left` in `.rt-tooltip-above .rt-tail` var defaultTailLeft = 19; // Value of `width` in `.rt-tail` var tailSideWidth = 13; // We tilt the square 45 degrees, so we need square root to calculate the distance. var tailWidth = tailSideWidth * Math.SQRT2; var tailHeight = tailWidth / 2; var tailCenterDelta = tailSideWidth + 1 - ( tailWidth / 2 ); var tooltip = this; var getTop = function ( isBelow ) { var delta = isBelow ? teOffset.height + tailHeight : -tooltip.$element.outerHeight() - tailHeight + 1; return teOffset.top + delta; }; this.$element.css( { top: getTop(), left: targetTailOffsetX - defaultTailLeft - tailCenterDelta, right: '' } ); // Is it squished against the right side of the page? if ( this.$element.offset().left + this.$element.outerWidth() > $window.width() - 1 ) { this.$element.css( { left: '', right: 0 } ); tailLeft = targetTailOffsetX - this.$element.offset().left - tailCenterDelta; } // Is a part of it above the top of the screen? if ( teOffset.top < this.$element.outerHeight() + $window.scrollTop() + tailHeight ) { this.$element .removeClass( 'rt-tooltip-above' ) .addClass( 'rt-tooltip-below' ) .addClass( CLASSES.FADE_IN_UP ) .css( { top: getTop( true ) } ); if ( tailLeft ) { this.$tail.css( 'left', ( tailLeft + tailSideWidth ) + 'px' ); } } else { this.$element .removeClass( 'rt-tooltip-below' ) .addClass( 'rt-tooltip-above' ) .addClass( CLASSES.FADE_IN_DOWN ) // A fix for cases when a tooltip shown once is then wrongly positioned when it // is shown again after a window resize. .css( { top: getTop() } ); if ( tailLeft ) { this.$tail.css( 'left', tailLeft + 'px' ); } } }; // Run some function for all the tooltips up to the top one in a tree. Its context will be // the tooltip, while its parameters may be passed to Tooltip.upToTopParent as an array // in the second parameter. If the third parameter passed to ToolTip.upToTopParent is true, // the execution stops when the function in question returns true for the first time, // and ToolTip.upToTopParent returns true as well. this.upToTopParent = function ( func, parameters, stopAtTrue ) { var returnValue, currentTooltip = this; do { returnValue = func.apply( currentTooltip, parameters ); if ( stopAtTrue && returnValue ) { break; } } while ( ( currentTooltip = currentTooltip.parent ) ); if ( stopAtTrue ) { return returnValue; } }; } if ( !enabled ) { addEnableLink(); return; } teSelector = REF_LINK_SELECTOR; if ( tooltipsForComments ) { teSelector += ', ' + COMMENTED_TEXT_SELECTOR; } $content.find( teSelector ).each( function () { new TooltippedElement( $( this ) ); } ); } settingsString = mw.cookie.get( 'RTsettings', '' ); if ( settingsString ) { settings = settingsString.split( '|' ); enabled = Boolean( Number( settings[ 0 ] ) ); delay = Number( settings[ 1 ] ); activatedByClick = Boolean( Number( settings[ 2 ] ) ); // The forth value was added later, so we provide for a default value. See comments below // for why we use "IS_TOUCHSCREEN && IS_MOBILE". tooltipsForComments = settings[ 3 ] === undefined ? IS_TOUCHSCREEN && IS_MOBILE : Boolean( Number( settings[ 3 ] ) ); } else { enabled = true; delay = 200; // Since the mobile browser check is error-prone, adding IS_MOBILE condition here would probably // leave cases where a user interacting with the browser using touches doesn't know how to call // a tooltip in order to switch to activation by click. Some touch-supporting laptop users // interacting by touch (though probably not the most popular use case) would not be happy too. activatedByClick = IS_TOUCHSCREEN; // Arguably we shouldn't convert native tooltips into gadget tooltips for devices that have // mouse support, even if they have touchscreens (there are laptops with touchscreens). // IS_TOUCHSCREEN check here is for reliability, since the mobile check is prone to false // positives. tooltipsForComments = IS_TOUCHSCREEN && IS_MOBILE; } mw.hook( 'wikipage.content' ).add( rt ); }() ); jbs6nm60rft4420ftp3rhtaz6mug0rx 0 155536 1587107 1406510 2026-05-26T18:57:06Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1587107 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image=Rami Malek in 2015 (2) (cropped).jpg |caption=ڕامی لە فیستیڤاڵێکی ساڵی ٢٠١٥دا |birth_name=ڕامی سەید مالیک |birth_date={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨١|٥|١٢}} |birth_place=لۆس ئانجلس، کالیفۆڕنیا {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} |nationality=ئەمریکی |occupation=ئەکتەر |years active=٢٠٠٤–تا ئێستا}} '''ڕامی سەعید مالیک''' ({{IPAc-en|lang|r|ɑː|m|i|_|ˈ|m|æ|l|ɪ|k|ˌ}}؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=pBADAQspEcI|سەردێڕ='Bohemian Rhapsody' Interview w/ Rami Malek, Lucy Boynton & More|بڵاوکەرەوە=HBO|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=JXg20jfnPSM|سەردێڕ=Our First Cover Star: Rami Malek|ئیش=GQ Middle East|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> {{بە عەرەبی|رامي سعيد مالك}}، {{IPA-ar|ˈɾɑːmi sæˈʕiːd ˈmæːlek|lang}}؛ لەدایکبووی ١٢ی ئایاری ١٩٨١) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. دیارترین ڕۆڵی بریتی بوو لە بەرجەستەکردنی [[ھاککەر]]ێکی کۆمپیوتەری بەناوی ئێڵیەت ئاندەرسن لە زنجیرەی [[بەڕێز ڕۆبۆت (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|بەڕێز ڕۆبۆتدا]]، کەوا توانی دەیان خەڵاتی جۆراوجۆر بباتەوە، دیارترینیان خەڵاتی [[خەڵاتی ئێمی|پڕایمتایم ئێمی]] بۆ باشترین ئەکتەری تەلەڤیزیۆنی ٢٠١٦ بوو. سەرەتای کاری ھونەریی بە ڕۆڵی پشتگیریکارانە دەستپێکردووە، لەنێویاندا [[کۆمێدیای دۆخی (سیتکەم)|سیتکەمی]] کەناڵی فۆکس، وۆر ئات ھۆم (٢٠٠٥-٢٠٠٧)، [[کورتەزنجیرە|چکۆلە زنجیرەی]] دە پاسیفیک (٢٠١٠)، و سیانە فیلمی [[شەو لە مۆزەخانەکەدا|شەوێک لە مۆزەخانە]] (٢٠٠٦-٢٠١٤). وا بڕیاریشە، ڕۆڵی خراپەکاری سەرەکی لە ٢٥ەمین فیلمی [[جەیمز بۆند|جەیمس بۆند]] ببینێ. لە ٢٠١٨دا، ڕامی ڕۆڵی ھونەرمەندی ناودار [[فرێدی مێرکوری]] بەرجەستە کرد لە فیلمی بۆھیمیەن ڕاپسدی، کە توانی ھەریەکە لە خەڵاتەکانی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]، [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گڵۆب]]، سکرین گیڵد و [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی|بافتا]] بۆ باشترین ئەکتەری ساڵ بباتەوە. ڕامی یەکەم ئەکتەری بە ڕەچەڵەک میسڕییە کە بتوانێ خەڵاتی ئۆسکار بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Oscars 2019: Rami Malek becomes the first Egyptian to win Best Actor|ناونیشان=https://www.thenational.ae/arts-culture/film/oscars-2019-rami-malek-becomes-the-first-egyptian-to-win-best-actor-1.829899|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190225190853/https://www.thenational.ae/arts-culture/film/oscars-2019-rami-malek-becomes-the-first-egyptian-to-win-best-actor-1.829899|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[تایم (کۆوار)|گۆڤاری تایم]] ناوی ڕامی خستە نێو کاریگەرترین کەسایەتییەکانی ساڵی ٢٠١٨. == ژیانی سەرەتایی == مالیک لە خێزانێکی مەسیحییە قبتییەکان لەدایکبووە. بەھۆی جیاوازیکردن بەرامبەر مەسیحییە قبتییەکان، خێزانەکەی بەرەو ئەمریکا کۆچیان کردووە. ڕامی لە [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئانجلیس]]، [[کالیفۆرنیا]]دا، لە خێزانی پەنابەری میسڕیدا لەدایکبووە. بەشی شانۆی لە زانکۆی ئیڤانسڤیل لە [[ئیندیانا]] تەواوکردووە. == ژیانی کەسی == مالیک ھەمیشە دووپاتی کردووەتەوە کەوا شانازییە بۆی کەوا خەڵکی میسڕە. ھەروەھا توانای قسەکردنی بە زمانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ھەیە. دیارترین وتەی دەربارەی [[میسر|میسڕ]] لە چاوپێکەوتنێکی گۆڤاری GQدا بوو کەوا میسڕییەکان ستایشی قسەکانی ڕامیان کرد. {{سندووقی وتە|width=310px|quoted=1|align=left|quote=من میسڕییەکی تەواوم. بە گوێگرتن لە گۆرانییەکانی [[ئوم کەلسووم|ئوم کەلسوم]] گەورەبووم. [[عومەر شەریف]]م یەکجار خۆشدەویست. ھەست بە ئەو پەیوەندییە بەھێزە دەکەم کەوا لەگەڵ خەڵکی ئەوێدا ھەمە. دەزانم من لە جێگایەکی دوورەوە ژیانم بەڕێکردووە، بەڵام ھەست بە تێکەڵی خۆم لەگەڵ وڵاتەکەم دەکەم.|salign=left|source=مالیک لە وتەیەکی بۆ گۆڤاری GQ، تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}لەکاتی وەرگرتنی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر، مالیک ئاماژەی بەوەدا کە ئەو لە خێزانێکی پەنابەری میسڕییەوە ھاتووە، خۆشحاڵە کە مێژوویەک بۆ خۆی دەنووسێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://stepfeed.com/egyptian-and-proud-6-times-rami-malek-embraced-his-roots-7441|سەردێڕ=Egyptian & Proud: 6 times Rami Malek embraced his roots|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=StepFeed|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەمووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708150332/https://stepfeed.com/egyptian-and-proud-6-times-rami-malek-embraced-his-roots-7441|url-status=dead}}</ref> ھەروەھا ئامادەیی خۆی بۆ بەشداریکردن لە فیلمێکی میسڕی دەربڕیوە. مالیک لەکاتی وێنەگرتنی فیلمی بۆھیمیەن ڕاپسدی لەگەڵ خانمەکتەر لوسی بۆینتن کەوتە پەیوەندی خۆشەویستییەوە، تەنانەت لەکاتی بردنەوەی خەڵاتی ئۆسکارەکەشی سوپاسێکی تایبەتی لوسی کرد. دوای ئەوەی مالیک لە ڕۆڵی شەڕانگێزی ٢٥ەمین فیلمی جەیمس بۆنددا دیارکرا، داوای لە دەرھێنەری فیلمەکە (کاری فوکاناگا) کردبوو کەوا بەھیچ شێوەیەک نابێت کەسایەتییەکەی بە ھیچ ئایدۆلۆژیا و ئاینێکەوە پەیوەندیدار بکرێ، چونکە پێی وایە ئەمە بێڕێزییە بەرامبەر پیرۆزییەکانی خەڵکی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.themarysue.com/rami-malek-villain-bond-25/|سەردێڕ=Rami Malek Wouldn’t Have Signed on to Bond 25 If His Terrorist Character Was a Harmful Stereotype|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=themarysue|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەمووزی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Rami Malek|ڕامی مالیک}} * {{IMDb name|١٧٨٥٣٣٩}} * {{Twitter}} {{خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر}} {{زانیارییە کتێبخانەییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک میسری]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:باشترین ئەکتەرانی براوەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ئەی ئەی سی تی ئەی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بافتا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە زنجیرەدراما]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری پیاو لە ڕۆڵێکی پێشەنگی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە]] ia9vx0e4elp04rt3is46ub8iwo4afm4 1587127 1587107 2026-05-26T21:02:06Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1587127 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image=Rami Malek in 2015 (2) (cropped).jpg |caption=ڕامی لە فیستیڤاڵێکی ساڵی ٢٠١٥دا |birth_name=ڕامی سەید مالیک |birth_date={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨١|٥|١٢}} |birth_place=لۆس ئانجلس، کالیفۆڕنیا {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} |nationality=ئەمریکی |occupation=ئەکتەر |years active=٢٠٠٤–تا ئێستا}} '''ڕامی سەعید مالیک''' ({{IPAc-en|lang|r|ɑː|m|i|_|ˈ|m|æ|l|ɪ|k|ˌ}}؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=pBADAQspEcI|سەردێڕ='Bohemian Rhapsody' Interview w/ Rami Malek, Lucy Boynton & More|بڵاوکەرەوە=HBO|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=JXg20jfnPSM|سەردێڕ=Our First Cover Star: Rami Malek|ئیش=GQ Middle East|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> {{بە عەرەبی|رامي سعيد مالك}}، {{IPA-ar|ˈɾɑːmi sæˈʕiːd ˈmæːlek|lang}}؛ لەدایکبووی ١٢ی ئایاری ١٩٨١) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. دیارترین ڕۆڵی بریتی بوو لە بەرجەستەکردنی [[ھاککەر]]ێکی کۆمپیوتەری بەناوی ئێڵیەت ئاندەرسن لە زنجیرەی [[بەڕێز ڕۆبۆت (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|بەڕێز ڕۆبۆتدا]]، کەوا توانی دەیان خەڵاتی جۆراوجۆر بباتەوە، دیارترینیان خەڵاتی [[خەڵاتی ئێمی|پڕایمتایم ئێمی]] بۆ باشترین ئەکتەری تەلەڤیزیۆنی ٢٠١٦ بوو. سەرەتای کاری ھونەریی بە ڕۆڵی پشتگیریکارانە دەستپێکردووە، لەنێویاندا [[کۆمێدیای دۆخی (سیتکەم)|سیتکەمی]] کەناڵی فۆکس، وۆر ئات ھۆم (٢٠٠٥-٢٠٠٧)، [[کورتەزنجیرە|چکۆلە زنجیرەی]] دە پاسیفیک (٢٠١٠)، و سیانە فیلمی [[شەو لە مۆزەخانەکەدا|شەوێک لە مۆزەخانە]] (٢٠٠٦-٢٠١٤). وا بڕیاریشە، ڕۆڵی خراپەکاری سەرەکی لە ٢٥ەمین فیلمی [[جەیمز بۆند|جەیمس بۆند]] ببینێ. لە ٢٠١٨دا، ڕامی ڕۆڵی ھونەرمەندی ناودار [[فرێدی مێرکوری]] بەرجەستە کرد لە فیلمی بۆھیمیەن ڕاپسدی، کە توانی ھەریەکە لە خەڵاتەکانی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]، [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گڵۆب]]، سکرین گیڵد و [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی|بافتا]] بۆ باشترین ئەکتەری ساڵ بباتەوە. ڕامی یەکەم ئەکتەری بە ڕەچەڵەک میسڕییە کە بتوانێ خەڵاتی ئۆسکار بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Oscars 2019: Rami Malek becomes the first Egyptian to win Best Actor|ناونیشان=https://www.thenational.ae/arts-culture/film/oscars-2019-rami-malek-becomes-the-first-egyptian-to-win-best-actor-1.829899|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190225190853/https://www.thenational.ae/arts-culture/film/oscars-2019-rami-malek-becomes-the-first-egyptian-to-win-best-actor-1.829899|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[تایم (کۆوار)|گۆڤاری تایم]] ناوی ڕامی خستە نێو کاریگەرترین کەسایەتییەکانی ساڵی ٢٠١٨. == ژیانی سەرەتایی == مالیک لە خێزانێکی مەسیحییە قبتییەکان لەدایکبووە. بەھۆی جیاوازیکردن بەرامبەر مەسیحییە قبتییەکان، خێزانەکەی بەرەو ئەمریکا کۆچیان کردووە. ڕامی لە [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئانجلیس]]، [[کالیفۆرنیا]]دا، لە خێزانی پەنابەری میسڕیدا لەدایکبووە. بەشی شانۆی لە زانکۆی ئیڤانسڤیل لە [[ئیندیانا]] تەواوکردووە. == ژیانی کەسی == مالیک ھەمیشە دووپاتی کردووەتەوە کەوا شانازییە بۆی کەوا خەڵکی میسڕە. ھەروەھا توانای قسەکردنی بە زمانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ھەیە. دیارترین وتەی دەربارەی [[میسر|میسڕ]] لە چاوپێکەوتنێکی گۆڤاری GQدا بوو کەوا میسڕییەکان ستایشی قسەکانی ڕامیان کرد. {{سندووقی وتە|width=310px|quoted=1|align=left|quote=من میسڕییەکی تەواوم. بە گوێگرتن لە گۆرانییەکانی [[ئوم کەلسووم|ئوم کەلسوم]] گەورەبووم. [[عومەر شەریف]]م یەکجار خۆشدەویست. ھەست بە ئەو پەیوەندییە بەھێزە دەکەم کەوا لەگەڵ خەڵکی ئەوێدا ھەمە. دەزانم من لە جێگایەکی دوورەوە ژیانم بەڕێکردووە، بەڵام ھەست بە تێکەڵی خۆم لەگەڵ وڵاتەکەم دەکەم.|salign=left|source=مالیک لە وتەیەکی بۆ گۆڤاری GQ، تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}لەکاتی وەرگرتنی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر، مالیک ئاماژەی بەوەدا کە ئەو لە خێزانێکی پەنابەری میسڕییەوە ھاتووە، خۆشحاڵە کە مێژوویەک بۆ خۆی دەنووسێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://stepfeed.com/egyptian-and-proud-6-times-rami-malek-embraced-his-roots-7441|سەردێڕ=Egyptian & Proud: 6 times Rami Malek embraced his roots|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=StepFeed|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەمووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708150332/https://stepfeed.com/egyptian-and-proud-6-times-rami-malek-embraced-his-roots-7441|url-status=dead}}</ref> ھەروەھا ئامادەیی خۆی بۆ بەشداریکردن لە فیلمێکی میسڕی دەربڕیوە. مالیک لەکاتی وێنەگرتنی فیلمی بۆھیمیەن ڕاپسدی لەگەڵ خانمەکتەر لوسی بۆینتن کەوتە پەیوەندی خۆشەویستییەوە، تەنانەت لەکاتی بردنەوەی خەڵاتی ئۆسکارەکەشی سوپاسێکی تایبەتی لوسی کرد. دوای ئەوەی مالیک لە ڕۆڵی شەڕانگێزی ٢٥ەمین فیلمی جەیمس بۆنددا دیارکرا، داوای لە دەرھێنەری فیلمەکە (کاری فوکاناگا) کردبوو کەوا بەھیچ شێوەیەک نابێت کەسایەتییەکەی بە ھیچ ئایدۆلۆژیا و ئاینێکەوە پەیوەندیدار بکرێ، چونکە پێی وایە ئەمە بێڕێزییە بەرامبەر پیرۆزییەکانی خەڵکی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.themarysue.com/rami-malek-villain-bond-25/|سەردێڕ=Rami Malek Wouldn’t Have Signed on to Bond 25 If His Terrorist Character Was a Harmful Stereotype|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=themarysue|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەمووزی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Rami Malek|ڕامی مالیک}} * {{IMDb name|١٧٨٥٣٣٩}} * {{Twitter}} {{خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر}} {{زانیارییە کتێبخانەییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک میسری]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:باشترین ئەکتەرانی براوەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ئەی ئەی سی تی ئەی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بافتا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە زنجیرەدراما]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی نمایشی نایاب لەلایەن ئەکتەری پیاو لە ڕۆڵێکی پێشەنگی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] 3kr1bjilrsasrkplmt610tw6x1rxzoq 1 155551 1587108 717064 2026-05-26T18:57:17Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1587108 wikitext text/x-wiki {{و|ئارام بکر}}، پێموانییە ئەم وتارە کۆڵکە بێت، سەیری ویکیپیدیای عەرەبی بەهەمان زانیارییەوە کۆڵکەییان لێنەداوە، بۆ ویکیپیدیای کوردی پێموایە دەبێت نەرمتریش بین لەلێدانی کۆڵکە وتار بەوەی وتارەکانمان بەزۆری کورتن، دەکرێت زیاتر بۆئەوانە بەکاری بهێنین کە لە ٥-٦ ڕستەیەک تێپەڕنابن. -- [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٦:٤٥، ٩ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) : {{وب|Kushared}} ڕاست دەکەیت! لامبردن. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٠٣، ٩ی تەممووزی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕامی مالیک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=717063 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161130111906/https://fieldofvision.org/project-x بۆ https://fieldofvision.org/project-x زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٤١، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕامی مالیک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1587107 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190708150332/https://stepfeed.com/egyptian-and-proud-6-times-rami-malek-embraced-his-roots-7441 بۆ https://stepfeed.com/egyptian-and-proud-6-times-rami-malek-embraced-his-roots-7441 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٥٧، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 6avvhie10nw74v7zqcyc9x8typb85p5 0 166738 1587184 1526343 2026-05-27T10:57:47Z 1silent scientist 51740 1587184 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flag of the Organization of Turkic States.svg|وێنۆک|alt=خۆر، مانگی یەکشەوە و ئەستێرە لەسەر پاشبنەمایەکی شینی کاڵ|ئاڵای [[ڕێکخراوەی دەوڵەتە تورکەکان]]]] [[پەڕگە:Grey Wolves Gokturk Flag.svg|وێنۆک|ئاڵایەک کە بە ھەڵە دراوەتە پاڵ [[خاگاناتە تورکەکان]]]] '''پان-تورکیزم''' ({{langx|tr|Pan-Türkizm}}) یان '''تورکیزم''' ({{langx|tr|Türkçülük|links=no}} یان {{lang|tr|Türkizm}}) جووڵانەوەیەکی [[ڕامیاری]]یە کە لە ماوەی ١٨٨٠کاندا لە نێوان ڕۆشنبیرانی تورکدا دەرکەوت کە لە ناوچەی ڕووسیای [[کازان]] ([[تاتارستان]])، [[جێنشینی قەوقاز (١٨٠١–١٩١٧)|باشووری قەوقاز]] ([[ئازەربایجان]]ی ئێستا) و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ([[تورکیا]]ی ئێستا) دەژیان، بەو ئامانجەی کە یەکگرتنی کولتووری و ڕامیاریی ھەموو [[گەلانی تورک]] بەدی بھێنێت.<ref name="fishman">{{cite book|title=Handbook of Language and Ethnic Identity: The Success-Failure Continuum in Language and Ethnic Identity Efforts|last=Fishman|first=Joshua |author2=Garcia, Ofelia|year=2011|publisher=Oxford University Press|volume=2|isbn=978-0-19-539245-6|page=269|url=https://books.google.com/books?id=oUydX_3rG0AC&pg=PA269|quote=It is commonly acknowledged that pan-Turkism, the movement which aimed to politically and/or culturally unify all Turkic peoples, emerged among Turkic intellectuals who lived in Russia as a liberal-cultural movement in the 1880s.}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|title=Pan-Turkism|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/440700/Pan-Turkism|access-date=19 July 2009|year=2009|publisher=Encyclopædia Britannica|quote=Political movement of the late 19th and early 20th centuries, which had as its goal the political union of all Turkish-speaking peoples in the [[Ottoman Empire]], [[Russia]], [[China]], [[Iran]], and [[Afghanistan]].}}</ref><ref name="landau">{{Cite book|last=Landau|first=Jacob|year=1995|title=Pan-Turkism: From Irredentism To Cooperation|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-20960-3|url=https://books.google.com/books?id=uy6Sa0E3HbcC}}</ref><ref name="LandauRadicalPolitics">Jacob M. Landau, "Radical Politics in Modern Turkey", BRILL, 1974.</ref><ref>[[Robert F. Melson]], "The Armenian Genocide" in Kevin Reilly (Editor), Stephen Kaufman (Editor), Angela Bodino (Editor) "Racism: A Global Reader (Sources and Studies in World History)", M.E. Sharpe (January 2003). pg 278:"Concluding that their liberal experiment had been a failure, CUP leaders turned to Pan-Turkism, a [[Xenophobia|xenophobic]] and [[Chauvinism|chauvinistic]] brand of [[nationalism]] that sought to create a new empire which would have been based on [[Islam]] and Turkish ethnicity."</ref> [[تۆرانیزم]] جووڵانەوەیەکی نزیکە بەڵام زاراوەیەکی گشتیترە، چونکە تورکیزم تەنھا بەسەر گەلانی تورکدا جێبەجێ دەبێت. بەڵام توێژەران و ڕامیاران کە نوقمی ئایدیۆلۆژیای پان-تورکیزم بوون، ئەم زاراوانەیان بە گۆڕینەوە لە زۆرێک لە سەرچاوەکان و بەرھەمە وێژەییەکاندا بەکارھێناوە.<ref name="Gilyazov">Iskander Gilyazov, "[http://beznen-yul.narod.ru/by-kyzyk/panturk.htm Пантюрκизм, Пантуранизм и Германия] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004230533/http://beznen-yul.narod.ru/by-kyzyk/panturk.htm |date=2006-10-04 }}", magazine "Татарстан" No 5-6, 1995. {{in lang|ru}}</ref> ھەرچەندە زۆرێک لە گەلانی تورک خاوەن ڕەگی مێژوویی، کولتووری و زمانیی ھاوبەشن، بەڵام سەرھەڵدانی جووڵانەوەیەکی ڕامیاریی پان-تورکیزم دیاردەیەکی سەدەکانی ١٩یەم و ٢٠یەمە.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/eb/article-9058213/Pan-Turkism|title=Pan-Turkism|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=2 April 2016}}</ref> شاعیری عوسمانی [[زیا گۆکالپ]] پان-تورکیزمی وەک چەمکێکی کولتووری، ئەکادیمی، فەلسەفی<ref name="gökalp">{{Cite book | last = Gökalp | first = Ziya |author2=Devereaux, Robert | year = 1968 | title = The Principles of Turkism | publisher = E. J. Brill | url = https://books.google.com/books?id=lShkAAAAMAAJ | pages = 125 | isbn = 9789004007314 | quote = ''Turkism is not a political party but a scientific, philosophic and aesthetic school of thought.'' }}</ref> و ڕامیاری<ref>{{Cite book | last = Kieser | first = Hans-Lukas | year = 2006 | title = Turkey beyond nationalism: towards post-nationalist identities | publisher = I. B. Tauris | isbn = 978-1-84511-141-0 | url = https://books.google.com/books?id=VKVSHjjUT2UC&pg=PA19 | pages = 19 }}</ref> پێناسە کردووە کە داکۆکی لە یەکگرتنی گەلانی تورک دەکات. لە ڕووی ئایدیۆلۆژییەوە، لەسەر [[داروینیزمی کۆمەڵایەتی]] دامەزراوە.<ref>{{cite book |last=Doğan |first=Attila |date=2006 |title=Osmanlı Aydınları ve Sosyal Darwinizm |location=Istanbul |publisher=Bilgi Üniversitesi Yayınları |isbn=978-9756176504}}</ref><ref>{{cite book |last=Hovannisian |first=Richard G. |year=2011 |title=The Armenian Genocide: Cultural and Ethical Legacies |url=https://books.google.com/books?id=K3monyE4CVQC&pg=PA298 |location=New Brunswick, New Jersey |publisher=[[Transaction Publishers]] |page=298 |isbn=978-0-7658-0367-2}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Oranlı |first1=Imge |title=Epistemic Injustice from Afar : Rethinking the Denial of Armenian Genocide |journal=Social Epistemology |date=2020 |volume=35 |issue=2 |pages=120–132 |doi=10.1080/02691728.2020.1839593|s2cid=229463301 }}</ref> پان-تورکیزم بە تیۆرییە زانستییە ساختەکان ناسراوە کە بە [[#تیۆرییە زانستییە ساختەکان|«تورکناسیی ساختە»]] ناودەبرێن. ==ناو== لە وێژەی توێژینەوەدا، «پان-تورکیزم» بۆ وەسفکردنی یەکگرتنی ڕامیاری، کولتووری و نەتەوەییی ھەموو [[گەلانی تورک]] بەکاردێت. «تورکیزم» بە پێشگری «پان-» (لە وشەی یۆنانی πᾶν، پان = ھەموو) دەستی بە بەکارھێنان کرد.<ref>Mansur Hasanov, Academician of Academy of Sciences of Tatarstan Republic, "[http://www.rt-online.ru/numbers/public/?ID=25970 Великий реформатор]", in magazine "Республика Татарستان" № 96–97 (24393-24394), 17 May 2001. {{in lang|ru}}</ref> لایەنگران دووەمیان وەک خاڵێکی بەراورد بەکاردەھێنن، چونکە «تورکی» جیاکارییەکی زمانی, نەتەوەیی و کولتوورییە نەک وەسفێکی ڕەگەزنامە. ئەمە جیاوازی دەکات لەگەڵ «تورکی»، کە ئەو زاراوەیەیە کە بە فەرمی بۆ ئاماژەدان بە ھاووڵاتیانی تورکیا بەکاردێت. بیرۆکە پان-تورکییەکان و جووڵانەوەکانی یەکگرتنەوە لە دوای [[ھەڵوەشانەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|ھەڵوەشانەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]] لە وڵاتانی [[ئاسیای ناوەڕاست|ئاسیای ناوەڕاست]] و وڵاتانی تری [[گەلانی تورک|تورکی]]دا بوونەتە باو. ==مێژوو== [[پەڕگە:PanTurkishRally.JPG|وێنۆک|alt=خۆپیشاندان بە ئاڵاکانەوە|کۆبوونەوەی پان-تورکی لە [[ئەستەمبوڵ]]، ئازاری ٢٠٠٩]] === گەشەکردن و بڵاوبوونەوە === لە ساڵی ١٨٠٤دا، زانای ئایینیی [[تاتارەکان|تاتار]] [[غەبدێنناسر قورساوی]] نامیلکەیەکی نووسی و تێیدا داوای نوێکردنەوەی ئیسلامی کرد. قورساوی «جەدید» بوو (لە وشەی عەرەبی «جەدید»ەوە وەرگیراوە، بە واتای «نوێ»). جەدیدەکان ھانی بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانەیان دەدا، پشتگیرییان لە پەروەردە دەکرد و داکۆکییان لە یەکسانیی ڕەگەزەکان دەکرد، داکۆکییان لە لێبووردەیی بەرامبەر ئایینەکانی تر دەکرد، داکۆکییان لە یەکگرتنی کولتووریی تورکەکان دەکرد، و داکۆکییان لە کرانەوە بەڕووی کەلەپووری کولتووریی ئەورووپادا دەکرد.<ref name="Khakimov">Rafael Khakimov, "[http://eng.globalaffairs.ru/region-ecology/numbers/5/504.html Taklid and Ijtihad] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210221350/http://eng.globalaffairs.ru/region-ecology/numbers/5/504.html |date=2007-02-10 }}", ''[[Russia in Global Affairs]]'', Dec. 2003.</ref> جووڵانەوەی جەدید لە ساڵی ١٨٤٣دا لە [[کازان]] دامەزرا. ئامانجی جێبەجێکردنی بەرنامەیەکی نوێکردنەوەی نیمچە عەلمانی و جێبەجێکردنی بەرنامەیەکی چاکسازیی پەروەردەیی بوو، ھەردوو بەرنامەکە جەختیان لەسەر ناسنامەی نەتەوەیی (نەک ئایینی) تورکەکان دەکردەوە. پێش ئەوەی لە ساڵی ١٨٤٣دا جووڵانەوەکەیان دابمەزرێنن، جەدیدەکان خۆیان بە ڕەعیەتی [[ئیسلام|موسڵمانی]] [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] دەزانی، بڕوایەک کە تا کاتی ھەڵوەشانەوەی جووڵانەوەی جەدید ھەیانبوو.<ref name="NN">N.N., "[http://www.panorama.ru/gazeta/p35_turk.html Полтора Века Пантюрκизма в Турции]", magazine "Панорама". {{in lang|ru}}</ref> دوای ئەوەی پەیوەندییان بە [[جووڵانەوەی وایسی]]یەوە کرد، جەدیدەکان داکۆکییان لە ڕزگاریی نەتەوەیی کرد. دوای ساڵی ١٩٠٧، زۆرێک لایەنگرانی یەکگرتنی تورکەکان بۆ ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کۆچیان کرد. ڕۆژنامەی «تورک» لە قاھیرە لەلایەن دوورخراوەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە دوای ڕاگرتنی [[دەستووری ١٨٧٦ی عوسمانی]] و چەوساندنەوەی ڕۆشنبیرە لیبراڵەکان بڵاوکرایەوە. ئەوە یەکەم بڵاوکراوە بوو کە ناونیشانی نەتەوەیی وەک ناوی خۆی بەکاربھێنێت.<ref name="Modernism: The Creation of Nation States" /> [[یووسف ئاکچوورا]] لە ساڵی ١٩٠٤دا «سێ جۆر ڕامیاری» (''Üç tarz-ı siyaset'') بە شێوەیەکی نەناسراو بڵاوکردەوە، کە زووترین مانیفێستی نەتەوەپەرستیی پان-تورکی بوو.<ref name="Modernism: The Creation of Nation States" /> ئاکچوورا دەیگوت ئەو یەکێتییە سەروو-نەتەوەییەی کە عوسمانییەکان داکۆکییان لێ دەکرد، ناواقیعییە. [[مۆدێلی پان-ئیسلامی]] سوودی ھەبوو، بەڵام دانیشتووانی موسڵمان لەژێر دەسەڵاتی داگیرکاریدا بوون کە دژی یەکگرتن دەوەستانەوە. ئەو گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە نەتەوەیەکی تورکی پێویستی بە پەروەردەکردنی ناسنامەیەکی نەتەوەیی ھەیە؛ ئیمپراتۆریەتێکی پان-تورکی دەستبەرداری [[بەڵکان]] و [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]] دەبێت لە بەرژەوەندیی [[ئاسیای ناوەڕاست]]. یەکەم بڵاوکردنەوەی «سێ جۆر ڕامیاری» کاردانەوەیەکی نەرێنی لێکەوتەوە، بەڵام تا سێیەم بڵاوکردنەوەی لە ساڵی ١٩١١ لە ئەستەمبوڵ کاریگەریی زیاتری پەیدا کرد. ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ناوچە ئەفریقییەکانی خۆی بۆ [[شانشینی ئیتاڵیا]] لەدەستدابوو و بەم زووانە بەڵکانیشی لەدەست دەدا. لە ئەنجامدا نەتەوەپەرستیی پان-تورکی بوو بە ستراتیژێکی ڕامیاریی گونجاوتر (و باوتر). لە ساڵی ١٩٠٨دا، [[کۆمیتەی یەکگرتن و پێشکەوتن]] لە تورکیای عوسمانی دەسەڵاتی گرتە دەست، و ئیمپراتۆریەتەکە ئایدیۆلۆژیایەکی نەتەوەپەرستانەی گرتەبەر. ئەمە جیاواز بوو لەگەڵ ئایدیۆلۆژیا گەورە موسڵمانەکەی کە مێژووەکەی دەگەڕایەوە بۆ سەدەی ١٦ەم، کاتێک سوڵتان [[خەلافەتی عوسمانی|خەلیفەی]] خاکە موسڵمانەکانی بوو. ئەو سەرکردانەی کە داکۆکییان لە پان-تورکیزم دەکرد لە ڕووسیا ھەڵاتن و چوونە [[ئەستەمبوڵ]]، لەوێ جووڵانەوەیەکی بەھێزی پان-تورکی سەرھەڵدا؛ جووڵانەوەی پان-تورکیی تورکی گەشەی کرد و خۆی گۆڕی بۆ جووڵانەوەیەکی نەتەوەپەرستانە و نەتەوەیی کە ھەوڵی دەدا [[خەلافەت]] بە دەوڵەتێک بگۆڕێت. دوای [[کەوتنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ھەندێکیان ھەوڵیان دا ئیمپراتۆریەتە فرە کولتوور و فرە نەتەوەکە بە کۆمەڵگەیەکی تورکی بگۆڕن، لایەنگرانی ئەم بیرۆکەیە لەژێر کاریگەریی نەتەوەپەرستیی [[تورکە لاوەکان]]دا بوون. سەرکردەکانی وەک [[موستەفا کەمال ئاتاتووڕک]] دانیان بەوەدا نا کە ئامانجێکی لەو شێوەیە مەحاڵە، و ئایدیالیزمی پان-تورکییان بە جۆرێک لە نەتەوەپەرستی گۆڕی کە ئامانجی پاراستنی بوونی ناوکەیەکی [[ئەنادۆڵ]]ی بوو. گۆڤاری «تورک یووردو» (''Türk Yurdu Dergisi'' - گۆڤاری نیشتمانی تورک) لە ساڵی ١٩١١ لەلایەن [[یووسف ئاکچوورا|ئاکچوورا]] دامەزرا. ئەمە گرینگترین بڵاوکراوەی تورکیی ئەو سەردەمە بوو، «کە تێیدا، لەگەڵ دوورخراوە تورکەکانی تری ڕووسیا، [ئاکچوورا] ھەوڵیدا ھۆشیارییەک سەبارەت بە یەکگرتنی کولتووریی ھەموو گەلانی تورکی جیھان بچێنێت».<ref name="Modernism: The Creation of Nation States" /> لە ساڵی ١٩٢٣دا، [[زیا گۆکالپ]]، شاعیر و تیۆریستی بەناوبانگی ئایدیۆلۆژیای تورکیزم، [[پەرتووک]]ی «بنەماکانی تورکیزم»ی نووسی و یەکگرتنی [[گەلانی تورک]]ی وەک ئایدیال نیشان دا بە ناونانی [[تۆرانیزم|تۆران]] وەک ئامانجی تورکیزم.<ref>Türkçülüğün Esasları pg.25 (Gökalp, Ziya)</ref> یەکێک لە لایەنگرە سەرەتاییە گرینگەکانی پان-تورکیزم [[ئەنوەر پاشا]] (١٨٨١–١٩٢٢) بوو، وەزیری جەنگی عوسمانی و [[فەرماندەی گشتی]] بە وەکالەت لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا. ئەو دواتر بوو بە سەرکردەیەکی [[جووڵانەوەی بازمەچی]] (١٩١٦–١٩٣٤) دژی دەسەڵاتی ڕووسیا و سۆڤیەت لە [[ئاسیای ناوەڕاست]]. لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا، [[ئەڵمانیای نازی|نازییەکان]] [[لەشکری تورکستان]]یان دامەزراند کە بە پلەی یەکەم لەو سەربازانە پێکھاتبوو کە ھیوایان دەخواست دوای جەنگ دەوڵەتێکی سەربەخۆی [[ئاسیای ناوەڕاست]] دابمەزرێنن. فێڵە ئەڵمانییەکە ھیچ بەرھەمێکی نەبوو.<ref name="Gilyazov" /> کاتێک کۆماری تورکیا لەژێر سەرکردایەتیی [[موستەفا کەمال ئاتاتووڕک]] لە ساڵی ١٩٢٣دا دامەزرا، ئارەزووی پان-تورکیزم کەمی کرد، چونکە ئاتاتووڕک برەوی بە نەتەوەپەرستیی تورکی لە ناوخۆی تورکیادا دەدا.<ref>[https://www.britannica.com/topic/Pan-Turkism Pan Turkism], Encyclopedia Britannica.</ref><ref>{{cite book|last=Eligur |first=Banu |title=The Mobilization of Political Islam in Turkey |url=https://books.google.com/books?id=6eFzRgxCkhQC&pg=PA41|date=2010|page=41|publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139486583 }}</ref> جووڵانەوە پان-تورکیستەکان لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا ھەندێک وزەیان بەدەستھێنا، بەھۆی ئەو پشتگیرییەی کە لە [[ئەڵمانیای نازی]] وەریانگرت، کە ھەوڵیدا پان-تورکیزم وەک ئامرازێک بەکاربھێنێت بۆ لاوازکردنی کاریگەریی ڕووسیا لە ھەوڵێکدا بۆ بەدەستھێنانی سەرچاوەکانی ئاسیای ناوەڕاست لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا.<ref name="LandauN"/> گەشەکردنی ئایدیۆلۆژیای پان-تورکیست و دژە [[سۆڤیەت]]، لە ھەندێک بازنەدا، لەژێر کاریگەریی پروپاگەندەی [[نازی]] بوو لەو ماوەیەدا.<ref>Jacob M. Landau, "Radical Politics in Modern Turkey", BRILL, 1974. pg 194: "In the course of the [[World War II|Second World War]], various circles in Turkey absorbed [[Propaganda in Nazi Germany|Nazi propaganda]]; these were pro-German and admired [[Nazism]], which they grasped as a doctrine of warlike dynamism and a source of national inspiration, on which they could base their pan-Turkic and anti-Soviet ideology."</ref><ref>John M. VanderLippe, "The politics of Turkish democracy", SUNY Press, 2005. "A third group was led by Nihal Atsiz, who favored a Hitler style haircut and mustache, and advocated [[Nazi racial theories|racist Nazi doctrines]]"</ref> ھەندێک سەرچاوە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە [[نیھال ئاتسز]] داکۆکی لە دۆکتۆرینەکانی نازی کردووە و ستایلی قژی [[ھیتلەر]]ی بەکارھێناوە.<ref>John M. VanderLippe, ''The Politics of Turkish Democracy: Ismet Inonu and the Formation of the Multi-Party System, 1938-1950'', (State University of New York Press, 2005), 108;"A third group was led by Nihal Atsiz, who favored a Hitler style haircut and moustache, and advocated Nazi racist doctrines."</ref> [[ئەلپارسەلان تورکەش]]، پان-تورکیستێکی دیار، لە کاتی جەنگدا ھەڵوێستێکی لایەنگری ھیتلەری گرتەبەر<ref>Peter Davies, Derek Lynch, "The Routledge Companion to Fascism and the Far Right", Routledge, 2002. pg 244: "Alparslan Türkeş: Leader of a Turkish neo-fascist movement, Nationalist Action Party(MHP). During the war, he adopted a pro-Hitler position and was imprisoned after a 1960 coup attempt against his country's ruler.</ref> و پەیوەندی نزیکی لەگەڵ سەرکردە نازییەکان لە ئەڵمانیا پەرەپێدا.<ref>Berch Berberoglu, " Turkey in crisis: from state capitalism to neocolonialism", Zed, 1982. 2nd edition. pg 125: "Turkes established close ties with Nazi leaders in Germany in 1945 "</ref> دیارە چەندین گرووپی پان-تورکی لە ئەورووپا پەیوەندییان بە ئەڵمانیای نازی (یان لایەنگرانی) ھەبووە لە سەرەتای جەنگدا، ئەگەر زووتر نەبووبێت.<ref name="LandauN">Jacob M. Landau. Pan-Turkism: From Irredentism to Cooperation. India University Press, 1995. 2nd Edition. pp 112–114.</ref> تورک-تاتارەکان لە ڕۆمانیا لەگەڵ [[گاردی ئاسنین]]، ڕێکخراوەیەکی فاشیستی ڕۆمانی، ھاوکارییان دەکرد.<ref name="LandauN"/> ھەرچەندە ئەرشیفەکانی حکوومەتی تورکیا کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی جەنگی جیھانیی دووەم ھێشتا ئاشکرا نەکراون، بەڵام ئاستی پەیوەندییەکان لە ئەرشیفە ئەڵمانییەکانەوە دەتوانرێت دیاری بکرێت.<ref name="LandauN"/> پەیماننامەیەکی دۆستایەتیی تورک-ئەڵمانیا بۆ ماوەی دە ساڵ لە ئەنقەرە لە ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٤١دا واژوو کرا.<ref name="LandauN"/> کۆبوونەوە فەرمی و نیمچە فەرمییەکان لە نێوان باڵیۆزی ئەڵمانیا [[فرانتس ڤۆن پاپێن]] و بەرپرسانی تری ئەڵمانیا و بەرپرسانی تورکیا، لەوانە جەنەڕاڵ ئێچ. ئەی. ئێرکیلێت (کە بە ڕەچەڵەک تاتارە و زۆرجار نووسینی لە گۆڤارە پان-تورکییەکاندا ھەبووە) لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٤١ و مانگەکانی سەرەتای ساڵی ١٩٤٢دا ڕوویان دا.<ref name="LandauN"/> بەرپرسانی تورکیا جەنەڕاڵ عەلی فوئاد ئەردەم و [[نووری کیلیگیل|نووری پاشا]] (کیلیگیل)، بھائی ئەنوەر پاشایان لەخۆگرتبوو.<ref name="LandauN"/> پان-تورکیستەکان لەو کاتەدا لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە پشتگیری نەدەکران و لە ١٩ی ئایاری ١٩٤٤دا، [[ئیسمەت ئینۆنو]] وتارێکی پێشکەش کرد کە تێیدا پان-تورکیزمی وەک «پێشاندانێکی مەترسیدار و نەخۆشی سەردەمە نوێیەکان» ئیدانە کرد و لە درێژەی قسەکانیدا وتی کە کۆماری تورکیا «ڕووبەڕووی ھەوڵێک بووەتەوە کە دوژمنە بۆ بوونی کۆمار» و ئەوانەی داکۆکی لەم بیرۆکانە دەکەن «تەنھا کێشە و کارەسات دەھێنن». نیھال ئاتسز و سەرکردە دیارەکانی تری پان-تورکیست دادگایی کران و سزای زیندانیکردنیان بەسەردا سەپێندرا بەھۆی پیلانگێڕی دژی حکوومەت. [[زەکی وەلیدی تۆگان]] سزای دە ساڵ زیندان و چوار ساڵ دوورخستنەوەی ناوخۆیی بەسەردا سەپێندرا، ڕەھا ئۆگووز تورککان سزای پێنج ساڵ و دە مانگ زیندان و دوو ساڵ دوورخستنەوەی بەسەردا سەپێندرا، نیھال ئاتسز سزای شەش ساڵ و شەش مانگ و ١٥ ڕۆژ زیندان و ٣ ساڵ دوورخستنەوەی بەسەردا سەپێندرا. کەسانی تر سزای زیندانیکردنیان بەسەردا سەپێندرا کە تەنھا لە چەند مانگێکەوە تا چوار ساڵ بوو.<ref>{{Cite book|title=Politics of Turkish Democracy, The: Ismet Inonu and the Formation of the Multi-Party System, 1938-1950|last=VanderLippe|first=John M.|date=2012-02-01|publisher=SUNY Press|isbn=9780791483374|pages=109|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ercilasun |first1=Ahmet Bican |title=Atsız, Türkçülüğün Mistik Önderi |date=2018 |pages=94|publisher=Panama Yayincilik |isbn=9786052221068|language=tr}}</ref> بەڵام تۆمەتباران تانەیان لە سزاکان دا و لە تشرینی یەکەمی ١٩٤٥دا، سزای ھەموو سزادراوان لەلایەن دادگای پێداچوونەوەی سەربازییەوە ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{Cite book|title=Pan-Turkism: From Irredentism to Cooperation|last1=Landau|first1=Jacob M.|last2=Landau|first2=Gersten Professor of Political Science Jacob M.|last3=Landau|first3=Yaʻaqov M.|date=1995|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-32869-4|pages=117–118|language=en}}</ref> لەکاتێکدا ئێرکیلێت باسی لە ئەگەرە سەربازییەکان دەکرد، نووری پاشا باسی پلانی خۆی بۆ ئەڵمانەکان کرد بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ کە ھاوپەیمانی تورکیا بن (نەک [[دەوڵەتی پاشکۆ|پاشکۆ]]). ئەم دەوڵەتانە لەو دانیشتووانە پێکھاتبوو کە بە زمانی تورکی دەدوێن و لە [[کریمیە]]، [[ئازەربایجان]]، [[ئاسیای ناوەڕاست]]، باکووری ڕۆژئاوای [[ئێران]] و باکووری [[عێراق]] دەژیان. نووری پاشا پێشنیاری کرد کە یارمەتی ھەوڵە پڕووپاگەندەییەکانی ئەڵمانیای نازی بدات لە پێناو ئەم دۆزەدا. بەڵام حکوومەتی تورکیا ترسی لە مانەوەی کەمینە تورکەکانی ناو [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] ھەبوو و بە ڤۆن پاپێنی ڕای گەیاند کە ناتوانێت بچێتە پاڵ [[ئەڵمانیا]] تاوەکوو یەکێتیی سۆڤیەت تێکدەشکێنرێت. لەوانەیە حکوومەتی تورکیا لە ھێزی سۆڤیەت ترسابێت، کە وڵاتەکەی لە جەنگ دوورخستەوە. لە ئاستێکی کەمتر فەرمیدا، کۆچبەرانی تورک لە یەکێتیی سۆڤیەت ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەیان لە دانوستان و پەیوەندییەکانی نێوان تورکیا و ئەڵمانیادا گێڕا؛ لە نێوانیاندا چالاکوانانی دیاری پان-تورکی وەک [[زەکی وەلیدی تۆگان]]، [[محەممەد ئەمین ڕەسوولزادە]]، میرزا بالا، ئەحمەد جەفەرئۆغڵو، سەید شەمیل و [[ئەیاز ئیشاکی]] ھەبوون. چەندین یەکەی سەربازیی تاتار کە لە ئاخێوەرانی تورکی ناوچەکانی تورک-تاتار و قەوقازی یەکێتیی سۆڤیەت پێکھاتبوون کە پێشتر زیندانی جەنگی ئەڵمانەکان بوون، چوونە پاڵیان و دژی سۆڤیەت جەنگان، ئەندامانی ئەم یەکە سەربازییە تاتارانە بە گشتی وەک گەریلا دەجەنگان بەو ھیوایەی بتوانن سەربەخۆیی نیشتمانەکەیان مسۆگەر بکەن و یەکێتییەکی پان-تورکی دابمەزرێنن. ژمارەی ئەو یەکانەی کە بەھێز کران، گەیشتە چەند سەد ھەزار کەسێک. تورکیا لە ئاستی حکوومەتدا ڕێبازێکی وریایانەی گرتەبەر، بەڵام پان-تورکیستەکان بەھۆی بێدەنگیی حکوومەتی تورکیا تووڕە بوون، چونکە پێیان وابوو ھەلێکی زێڕین بۆ بەدیھێنانی ئامانجەکانی پان-تورکیزم بەفیڕۆ دەدات.<ref name="LandauN"/> == ئەمانەش ببینە == * [[پان توورانیزم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Pan-Turkism|پان تورکیزم}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|تورکیا|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین|چین|ڕووسیا}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:پان تورکیزم|*]] [[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی]] nqqkbx2v3eu6hzirwb68yipf0rdzdtq 1587185 1587184 2026-05-27T10:58:25Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1587185 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flag of the Organization of Turkic States.svg|وێنۆک|alt=خۆر، مانگی یەکشەوە و ئەستێرە لەسەر پاشبنەمایەکی شینی کاڵ|ئاڵای [[ڕێکخراوەی دەوڵەتە تورکەکان]]]] [[پەڕگە:Grey Wolves Gokturk Flag.svg|وێنۆک|ئاڵایەک کە بە ھەڵە دراوەتە پاڵ [[خاگاناتە تورکەکان]]]] '''پان-تورکیزم''' ({{langx|tr|Pan-Türkizm}}) یان '''تورکیزم''' ({{langx|tr|Türkçülük|links=no}} یان {{lang|tr|Türkizm}}) جووڵانەوەیەکی [[ڕامیاری]]یە کە لە ماوەی ١٨٨٠کاندا لە نێوان ڕۆشنبیرانی تورکدا دەرکەوت کە لە ناوچەی ڕووسیای [[کازان]] ([[تاتارستان]])، [[جێنشینی قەوقاز (١٨٠١–١٩١٧)|باشووری قەوقاز]] ([[ئازەربایجان]]ی ئێستا) و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ([[تورکیا]]ی ئێستا) دەژیان، بەو ئامانجەی کە یەکگرتنی کولتووری و ڕامیاریی ھەموو [[گەلانی تورک]] بەدی بھێنێت.<ref name="fishman">{{cite book|title=Handbook of Language and Ethnic Identity: The Success-Failure Continuum in Language and Ethnic Identity Efforts|last=Fishman|first=Joshua |author2=Garcia, Ofelia|year=2011|publisher=Oxford University Press|volume=2|isbn=978-0-19-539245-6|page=269|url=https://books.google.com/books?id=oUydX_3rG0AC&pg=PA269|quote=It is commonly acknowledged that pan-Turkism, the movement which aimed to politically and/or culturally unify all Turkic peoples, emerged among Turkic intellectuals who lived in Russia as a liberal-cultural movement in the 1880s.}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|title=Pan-Turkism|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/440700/Pan-Turkism|access-date=19 July 2009|year=2009|publisher=Encyclopædia Britannica|quote=Political movement of the late 19th and early 20th centuries, which had as its goal the political union of all Turkish-speaking peoples in the [[Ottoman Empire]], [[Russia]], [[China]], [[Iran]], and [[Afghanistan]].}}</ref><ref name="landau">{{Cite book|last=Landau|first=Jacob|year=1995|title=Pan-Turkism: From Irredentism To Cooperation|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-20960-3|url=https://books.google.com/books?id=uy6Sa0E3HbcC}}</ref><ref name="LandauRadicalPolitics">Jacob M. Landau, "Radical Politics in Modern Turkey", BRILL, 1974.</ref><ref>[[Robert F. Melson]], "The Armenian Genocide" in Kevin Reilly (Editor), Stephen Kaufman (Editor), Angela Bodino (Editor) "Racism: A Global Reader (Sources and Studies in World History)", M.E. Sharpe (January 2003). pg 278:"Concluding that their liberal experiment had been a failure, CUP leaders turned to Pan-Turkism, a [[Xenophobia|xenophobic]] and [[Chauvinism|chauvinistic]] brand of [[nationalism]] that sought to create a new empire which would have been based on [[Islam]] and Turkish ethnicity."</ref> [[تۆرانیزم]] جووڵانەوەیەکی نزیکە بەڵام زاراوەیەکی گشتیترە، چونکە تورکیزم تەنھا بەسەر گەلانی تورکدا جێبەجێ دەبێت. بەڵام توێژەران و ڕامیاران کە نوقمی ئایدیۆلۆژیای پان-تورکیزم بوون، ئەم زاراوانەیان بە گۆڕینەوە لە زۆرێک لە سەرچاوەکان و بەرھەمە وێژەییەکاندا بەکارھێناوە.<ref name="Gilyazov">Iskander Gilyazov, "[http://beznen-yul.narod.ru/by-kyzyk/panturk.htm Пантюрκизм, Пантуранизм и Германия] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004230533/http://beznen-yul.narod.ru/by-kyzyk/panturk.htm |date=2006-10-04 }}", magazine "Татарстан" No 5-6, 1995. {{in lang|ru}}</ref> ھەرچەندە زۆرێک لە گەلانی تورک خاوەن ڕەگی مێژوویی، کولتووری و زمانیی ھاوبەشن، بەڵام سەرھەڵدانی جووڵانەوەیەکی ڕامیاریی پان-تورکیزم دیاردەیەکی سەدەکانی ١٩یەم و ٢٠یەمە.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/eb/article-9058213/Pan-Turkism|title=Pan-Turkism|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=2 April 2016}}</ref> شاعیری عوسمانی [[زیا گۆکالپ]] پان-تورکیزمی وەک چەمکێکی کولتووری، ئەکادیمی، فەلسەفی<ref name="gökalp">{{Cite book | last = Gökalp | first = Ziya |author2=Devereaux, Robert | year = 1968 | title = The Principles of Turkism | publisher = E. J. Brill | url = https://books.google.com/books?id=lShkAAAAMAAJ | pages = 125 | isbn = 9789004007314 | quote = ''Turkism is not a political party but a scientific, philosophic and aesthetic school of thought.'' }}</ref> و ڕامیاری<ref>{{Cite book | last = Kieser | first = Hans-Lukas | year = 2006 | title = Turkey beyond nationalism: towards post-nationalist identities | publisher = I. B. Tauris | isbn = 978-1-84511-141-0 | url = https://books.google.com/books?id=VKVSHjjUT2UC&pg=PA19 | pages = 19 }}</ref> پێناسە کردووە کە داکۆکی لە یەکگرتنی گەلانی تورک دەکات. لە ڕووی ئایدیۆلۆژییەوە، لەسەر [[داروینیزمی کۆمەڵایەتی]] دامەزراوە.<ref>{{cite book |last=Doğan |first=Attila |date=2006 |title=Osmanlı Aydınları ve Sosyal Darwinizm |location=Istanbul |publisher=Bilgi Üniversitesi Yayınları |isbn=978-9756176504}}</ref><ref>{{cite book |last=Hovannisian |first=Richard G. |year=2011 |title=The Armenian Genocide: Cultural and Ethical Legacies |url=https://books.google.com/books?id=K3monyE4CVQC&pg=PA298 |location=New Brunswick, New Jersey |publisher=[[Transaction Publishers]] |page=298 |isbn=978-0-7658-0367-2}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Oranlı |first1=Imge |title=Epistemic Injustice from Afar : Rethinking the Denial of Armenian Genocide |journal=Social Epistemology |date=2020 |volume=35 |issue=2 |pages=120–132 |doi=10.1080/02691728.2020.1839593|s2cid=229463301 }}</ref> پان-تورکیزم بە تیۆرییە زانستییە ساختەکان ناسراوە کە بە [[#تیۆرییە زانستییە ساختەکان|«تورکناسیی ساختە»]] ناودەبرێن. ==ناو== لە وێژەی توێژینەوەدا، «پان-تورکیزم» بۆ وەسفکردنی یەکگرتنی ڕامیاری، کولتووری و نەتەوەییی ھەموو [[گەلانی تورک]] بەکاردێت. «تورکیزم» بە پێشگری «پان-» (لە وشەی یۆنانی πᾶν، پان = ھەموو) دەستی بە بەکارھێنان کرد.<ref>Mansur Hasanov, Academician of Academy of Sciences of Tatarstan Republic, "[http://www.rt-online.ru/numbers/public/?ID=25970 Великий реформатор]", in magazine "Республика Татарستان" № 96–97 (24393-24394), 17 May 2001. {{in lang|ru}}</ref> لایەنگران دووەمیان وەک خاڵێکی بەراورد بەکاردەھێنن، چونکە «تورکی» جیاکارییەکی زمانی, نەتەوەیی و کولتوورییە نەک وەسفێکی ڕەگەزنامە. ئەمە جیاوازی دەکات لەگەڵ «تورکی»، کە ئەو زاراوەیەیە کە بە فەرمی بۆ ئاماژەدان بە ھاووڵاتیانی تورکیا بەکاردێت. بیرۆکە پان-تورکییەکان و جووڵانەوەکانی یەکگرتنەوە لە دوای [[ھەڵوەشانەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|ھەڵوەشانەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]] لە وڵاتانی [[ئاسیای ناوەڕاست|ئاسیای ناوەڕاست]] و وڵاتانی تری [[گەلانی تورک|تورکی]]دا بوونەتە باو. ==مێژوو== [[پەڕگە:PanTurkishRally.JPG|وێنۆک|alt=خۆپیشاندان بە ئاڵاکانەوە|کۆبوونەوەی پان-تورکی لە [[ئەستەمبوڵ]]، ئازاری ٢٠٠٩]] === گەشەکردن و بڵاوبوونەوە === لە ساڵی ١٨٠٤دا، زانای ئایینیی [[تاتارەکان|تاتار]] [[غەبدێنناسر قورساوی]] نامیلکەیەکی نووسی و تێیدا داوای نوێکردنەوەی ئیسلامی کرد. قورساوی «جەدید» بوو (لە وشەی عەرەبی «جەدید»ەوە وەرگیراوە، بە واتای «نوێ»). جەدیدەکان ھانی بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانەیان دەدا، پشتگیرییان لە پەروەردە دەکرد و داکۆکییان لە یەکسانیی ڕەگەزەکان دەکرد، داکۆکییان لە لێبووردەیی بەرامبەر ئایینەکانی تر دەکرد، داکۆکییان لە یەکگرتنی کولتووریی تورکەکان دەکرد، و داکۆکییان لە کرانەوە بەڕووی کەلەپووری کولتووریی ئەورووپادا دەکرد.<ref name="Khakimov">Rafael Khakimov, "[http://eng.globalaffairs.ru/region-ecology/numbers/5/504.html Taklid and Ijtihad] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210221350/http://eng.globalaffairs.ru/region-ecology/numbers/5/504.html |date=2007-02-10 }}", ''[[Russia in Global Affairs]]'', Dec. 2003.</ref> جووڵانەوەی جەدید لە ساڵی ١٨٤٣دا لە [[کازان]] دامەزرا. ئامانجی جێبەجێکردنی بەرنامەیەکی نوێکردنەوەی نیمچە عەلمانی و جێبەجێکردنی بەرنامەیەکی چاکسازیی پەروەردەیی بوو، ھەردوو بەرنامەکە جەختیان لەسەر ناسنامەی نەتەوەیی (نەک ئایینی) تورکەکان دەکردەوە. پێش ئەوەی لە ساڵی ١٨٤٣دا جووڵانەوەکەیان دابمەزرێنن، جەدیدەکان خۆیان بە ڕەعیەتی [[ئیسلام|موسڵمانی]] [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] دەزانی، بڕوایەک کە تا کاتی ھەڵوەشانەوەی جووڵانەوەی جەدید ھەیانبوو.<ref name="NN">N.N., "[http://www.panorama.ru/gazeta/p35_turk.html Полтора Века Пантюрκизма в Турции]", magazine "Панорама". {{in lang|ru}}</ref> دوای ئەوەی پەیوەندییان بە [[جووڵانەوەی وایسی]]یەوە کرد، جەدیدەکان داکۆکییان لە ڕزگاریی نەتەوەیی کرد. دوای ساڵی ١٩٠٧، زۆرێک لایەنگرانی یەکگرتنی تورکەکان بۆ ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کۆچیان کرد. ڕۆژنامەی «تورک» لە قاھیرە لەلایەن دوورخراوەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە دوای ڕاگرتنی [[دەستووری ١٨٧٦ی عوسمانی]] و چەوساندنەوەی ڕۆشنبیرە لیبراڵەکان بڵاوکرایەوە. ئەوە یەکەم بڵاوکراوە بوو کە ناونیشانی نەتەوەیی وەک ناوی خۆی بەکاربھێنێت.<ref name="Modernism: The Creation of Nation States" /> [[یووسف ئاکچوورا]] لە ساڵی ١٩٠٤دا «سێ جۆر ڕامیاری» (''Üç tarz-ı siyaset'') بە شێوەیەکی نەناسراو بڵاوکردەوە، کە زووترین مانیفێستی نەتەوەپەرستیی پان-تورکی بوو.<ref name="Modernism: The Creation of Nation States" /> ئاکچوورا دەیگوت ئەو یەکێتییە سەروو-نەتەوەییەی کە عوسمانییەکان داکۆکییان لێ دەکرد، ناواقیعییە. [[مۆدێلی پان-ئیسلامی]] سوودی ھەبوو، بەڵام دانیشتووانی موسڵمان لەژێر دەسەڵاتی داگیرکاریدا بوون کە دژی یەکگرتن دەوەستانەوە. ئەو گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە نەتەوەیەکی تورکی پێویستی بە پەروەردەکردنی ناسنامەیەکی نەتەوەیی ھەیە؛ ئیمپراتۆریەتێکی پان-تورکی دەستبەرداری [[بەڵکان]] و [[ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]] دەبێت لە بەرژەوەندیی [[ئاسیای ناوەڕاست]]. یەکەم بڵاوکردنەوەی «سێ جۆر ڕامیاری» کاردانەوەیەکی نەرێنی لێکەوتەوە، بەڵام تا سێیەم بڵاوکردنەوەی لە ساڵی ١٩١١ لە ئەستەمبوڵ کاریگەریی زیاتری پەیدا کرد. ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ناوچە ئەفریقییەکانی خۆی بۆ [[شانشینی ئیتاڵیا]] لەدەستدابوو و بەم زووانە بەڵکانیشی لەدەست دەدا. لە ئەنجامدا نەتەوەپەرستیی پان-تورکی بوو بە ستراتیژێکی ڕامیاریی گونجاوتر (و باوتر). لە ساڵی ١٩٠٨دا، [[کۆمیتەی یەکگرتن و پێشکەوتن]] لە تورکیای عوسمانی دەسەڵاتی گرتە دەست، و ئیمپراتۆریەتەکە ئایدیۆلۆژیایەکی نەتەوەپەرستانەی گرتەبەر. ئەمە جیاواز بوو لەگەڵ ئایدیۆلۆژیا گەورە موسڵمانەکەی کە مێژووەکەی دەگەڕایەوە بۆ سەدەی ١٦ەم، کاتێک سوڵتان [[خەلافەتی عوسمانی|خەلیفەی]] خاکە موسڵمانەکانی بوو. ئەو سەرکردانەی کە داکۆکییان لە پان-تورکیزم دەکرد لە ڕووسیا ھەڵاتن و چوونە [[ئەستەمبوڵ]]، لەوێ جووڵانەوەیەکی بەھێزی پان-تورکی سەرھەڵدا؛ جووڵانەوەی پان-تورکیی تورکی گەشەی کرد و خۆی گۆڕی بۆ جووڵانەوەیەکی نەتەوەپەرستانە و نەتەوەیی کە ھەوڵی دەدا [[خەلافەت]] بە دەوڵەتێک بگۆڕێت. دوای [[کەوتنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، ھەندێکیان ھەوڵیان دا ئیمپراتۆریەتە فرە کولتوور و فرە نەتەوەکە بە کۆمەڵگەیەکی تورکی بگۆڕن، لایەنگرانی ئەم بیرۆکەیە لەژێر کاریگەریی نەتەوەپەرستیی [[تورکە لاوەکان]]دا بوون. سەرکردەکانی وەک [[موستەفا کەمال ئاتاتووڕک]] دانیان بەوەدا نا کە ئامانجێکی لەو شێوەیە مەحاڵە، و ئایدیالیزمی پان-تورکییان بە جۆرێک لە نەتەوەپەرستی گۆڕی کە ئامانجی پاراستنی بوونی ناوکەیەکی [[ئەنادۆڵ]]ی بوو. گۆڤاری «تورک یووردو» (''Türk Yurdu Dergisi'' - گۆڤاری نیشتمانی تورک) لە ساڵی ١٩١١ لەلایەن [[یووسف ئاکچوورا|ئاکچوورا]] دامەزرا. ئەمە گرینگترین بڵاوکراوەی تورکیی ئەو سەردەمە بوو، «کە تێیدا، لەگەڵ دوورخراوە تورکەکانی تری ڕووسیا، [ئاکچوورا] ھەوڵیدا ھۆشیارییەک سەبارەت بە یەکگرتنی کولتووریی ھەموو گەلانی تورکی جیھان بچێنێت».<ref name="Modernism: The Creation of Nation States" /> لە ساڵی ١٩٢٣دا، [[زیا گۆکالپ]]، شاعیر و تیۆریستی بەناوبانگی ئایدیۆلۆژیای تورکیزم، [[پەرتووک]]ی «بنەماکانی تورکیزم»ی نووسی و یەکگرتنی [[گەلانی تورک]]ی وەک ئایدیال نیشان دا بە ناونانی [[تۆرانیزم|تۆران]] وەک ئامانجی تورکیزم.<ref>Türkçülüğün Esasları pg.25 (Gökalp, Ziya)</ref> یەکێک لە لایەنگرە سەرەتاییە گرینگەکانی پان-تورکیزم [[ئەنوەر پاشا]] (١٨٨١–١٩٢٢) بوو، وەزیری جەنگی عوسمانی و [[فەرماندەی گشتی]] بە وەکالەت لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا. ئەو دواتر بوو بە سەرکردەیەکی [[جووڵانەوەی بازمەچی]] (١٩١٦–١٩٣٤) دژی دەسەڵاتی ڕووسیا و سۆڤیەت لە [[ئاسیای ناوەڕاست]]. لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا، [[ئەڵمانیای نازی|نازییەکان]] [[لەشکری تورکستان]]یان دامەزراند کە بە پلەی یەکەم لەو سەربازانە پێکھاتبوو کە ھیوایان دەخواست دوای جەنگ دەوڵەتێکی سەربەخۆی [[ئاسیای ناوەڕاست]] دابمەزرێنن. فێڵە ئەڵمانییەکە ھیچ بەرھەمێکی نەبوو.<ref name="Gilyazov" /> کاتێک کۆماری تورکیا لەژێر سەرکردایەتیی [[موستەفا کەمال ئاتاتووڕک]] لە ساڵی ١٩٢٣دا دامەزرا، ئارەزووی پان-تورکیزم کەمی کرد، چونکە ئاتاتووڕک برەوی بە نەتەوەپەرستیی تورکی لە ناوخۆی تورکیادا دەدا.<ref>[https://www.britannica.com/topic/Pan-Turkism Pan Turkism], Encyclopedia Britannica.</ref><ref>{{cite book|last=Eligur |first=Banu |title=The Mobilization of Political Islam in Turkey |url=https://books.google.com/books?id=6eFzRgxCkhQC&pg=PA41|date=2010|page=41|publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139486583 }}</ref> جووڵانەوە پان-تورکیستەکان لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا ھەندێک وزەیان بەدەستھێنا، بەھۆی ئەو پشتگیرییەی کە لە [[ئەڵمانیای نازی]] وەریانگرت، کە ھەوڵیدا پان-تورکیزم وەک ئامرازێک بەکاربھێنێت بۆ لاوازکردنی کاریگەریی ڕووسیا لە ھەوڵێکدا بۆ بەدەستھێنانی سەرچاوەکانی ئاسیای ناوەڕاست لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا.<ref name="LandauN"/> گەشەکردنی ئایدیۆلۆژیای پان-تورکیست و دژە [[سۆڤیەت]]، لە ھەندێک بازنەدا، لەژێر کاریگەریی پروپاگەندەی [[نازی]] بوو لەو ماوەیەدا.<ref>Jacob M. Landau, "Radical Politics in Modern Turkey", BRILL, 1974. pg 194: "In the course of the [[World War II|Second World War]], various circles in Turkey absorbed [[Propaganda in Nazi Germany|Nazi propaganda]]; these were pro-German and admired [[Nazism]], which they grasped as a doctrine of warlike dynamism and a source of national inspiration, on which they could base their pan-Turkic and anti-Soviet ideology."</ref><ref>John M. VanderLippe, "The politics of Turkish democracy", SUNY Press, 2005. "A third group was led by Nihal Atsiz, who favored a Hitler style haircut and mustache, and advocated [[Nazi racial theories|racist Nazi doctrines]]"</ref> ھەندێک سەرچاوە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە [[نیھال ئاتسز]] داکۆکی لە دۆکتۆرینەکانی نازی کردووە و ستایلی قژی [[ھیتلەر]]ی بەکارھێناوە.<ref>John M. VanderLippe, ''The Politics of Turkish Democracy: Ismet Inonu and the Formation of the Multi-Party System, 1938-1950'', (State University of New York Press, 2005), 108;"A third group was led by Nihal Atsiz, who favored a Hitler style haircut and moustache, and advocated Nazi racist doctrines."</ref> [[ئەلپارسەلان تورکەش]]، پان-تورکیستێکی دیار، لە کاتی جەنگدا ھەڵوێستێکی لایەنگری ھیتلەری گرتەبەر<ref>Peter Davies, Derek Lynch, "The Routledge Companion to Fascism and the Far Right", Routledge, 2002. pg 244: "Alparslan Türkeş: Leader of a Turkish neo-fascist movement, Nationalist Action Party(MHP). During the war, he adopted a pro-Hitler position and was imprisoned after a 1960 coup attempt against his country's ruler.</ref> و پەیوەندی نزیکی لەگەڵ سەرکردە نازییەکان لە ئەڵمانیا پەرەپێدا.<ref>Berch Berberoglu, " Turkey in crisis: from state capitalism to neocolonialism", Zed, 1982. 2nd edition. pg 125: "Turkes established close ties with Nazi leaders in Germany in 1945 "</ref> دیارە چەندین گرووپی پان-تورکی لە ئەورووپا پەیوەندییان بە ئەڵمانیای نازی (یان لایەنگرانی) ھەبووە لە سەرەتای جەنگدا، ئەگەر زووتر نەبووبێت.<ref name="LandauN">Jacob M. Landau. Pan-Turkism: From Irredentism to Cooperation. India University Press, 1995. 2nd Edition. pp 112–114.</ref> تورک-تاتارەکان لە ڕۆمانیا لەگەڵ [[گاردی ئاسنین]]، ڕێکخراوەیەکی فاشیستی ڕۆمانی، ھاوکارییان دەکرد.<ref name="LandauN"/> ھەرچەندە ئەرشیفەکانی حکوومەتی تورکیا کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی جەنگی جیھانیی دووەم ھێشتا ئاشکرا نەکراون، بەڵام ئاستی پەیوەندییەکان لە ئەرشیفە ئەڵمانییەکانەوە دەتوانرێت دیاری بکرێت.<ref name="LandauN"/> پەیماننامەیەکی دۆستایەتیی تورک-ئەڵمانیا بۆ ماوەی دە ساڵ لە ئەنقەرە لە ١٨ی کانوونی دووەمی ١٩٤١دا واژوو کرا.<ref name="LandauN"/> کۆبوونەوە فەرمی و نیمچە فەرمییەکان لە نێوان باڵیۆزی ئەڵمانیا [[فرانتس ڤۆن پاپێن]] و بەرپرسانی تری ئەڵمانیا و بەرپرسانی تورکیا، لەوانە جەنەڕاڵ ئێچ. ئەی. ئێرکیلێت (کە بە ڕەچەڵەک تاتارە و زۆرجار نووسینی لە گۆڤارە پان-تورکییەکاندا ھەبووە) لە نیوەی دووەمی ساڵی ١٩٤١ و مانگەکانی سەرەتای ساڵی ١٩٤٢دا ڕوویان دا.<ref name="LandauN"/> بەرپرسانی تورکیا جەنەڕاڵ عەلی فوئاد ئەردەم و [[نووری کیلیگیل|نووری پاشا]] (کیلیگیل)، بھائی ئەنوەر پاشایان لەخۆگرتبوو.<ref name="LandauN"/> پان-تورکیستەکان لەو کاتەدا لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە پشتگیری نەدەکران و لە ١٩ی ئایاری ١٩٤٤دا، [[ئیسمەت ئینۆنو]] وتارێکی پێشکەش کرد کە تێیدا پان-تورکیزمی وەک «پێشاندانێکی مەترسیدار و نەخۆشی سەردەمە نوێیەکان» ئیدانە کرد و لە درێژەی قسەکانیدا وتی کە کۆماری تورکیا «ڕووبەڕووی ھەوڵێک بووەتەوە کە دوژمنە بۆ بوونی کۆمار» و ئەوانەی داکۆکی لەم بیرۆکانە دەکەن «تەنھا کێشە و کارەسات دەھێنن». نیھال ئاتسز و سەرکردە دیارەکانی تری پان-تورکیست دادگایی کران و سزای زیندانیکردنیان بەسەردا سەپێندرا بەھۆی پیلانگێڕی دژی حکوومەت. [[زەکی وەلیدی تۆگان]] سزای دە ساڵ زیندان و چوار ساڵ دوورخستنەوەی ناوخۆیی بەسەردا سەپێندرا، ڕەھا ئۆگووز تورککان سزای پێنج ساڵ و دە مانگ زیندان و دوو ساڵ دوورخستنەوەی بەسەردا سەپێندرا، نیھال ئاتسز سزای شەش ساڵ و شەش مانگ و ١٥ ڕۆژ زیندان و ٣ ساڵ دوورخستنەوەی بەسەردا سەپێندرا. کەسانی تر سزای زیندانیکردنیان بەسەردا سەپێندرا کە تەنھا لە چەند مانگێکەوە تا چوار ساڵ بوو.<ref>{{Cite book|title=Politics of Turkish Democracy, The: Ismet Inonu and the Formation of the Multi-Party System, 1938-1950|last=VanderLippe|first=John M.|date=2012-02-01|publisher=SUNY Press|isbn=9780791483374|pages=109|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ercilasun |first1=Ahmet Bican |title=Atsız, Türkçülüğün Mistik Önderi |date=2018 |pages=94|publisher=Panama Yayincilik |isbn=9786052221068|language=tr}}</ref> بەڵام تۆمەتباران تانەیان لە سزاکان دا و لە تشرینی یەکەمی ١٩٤٥دا، سزای ھەموو سزادراوان لەلایەن دادگای پێداچوونەوەی سەربازییەوە ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{Cite book|title=Pan-Turkism: From Irredentism to Cooperation|last1=Landau|first1=Jacob M.|last2=Landau|first2=Gersten Professor of Political Science Jacob M.|last3=Landau|first3=Yaʻaqov M.|date=1995|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-32869-4|pages=117–118|language=en}}</ref> لەکاتێکدا ئێرکیلێت باسی لە ئەگەرە سەربازییەکان دەکرد، نووری پاشا باسی پلانی خۆی بۆ ئەڵمانەکان کرد بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ کە ھاوپەیمانی تورکیا بن (نەک [[دەوڵەتی پاشکۆ|پاشکۆ]]). ئەم دەوڵەتانە لەو دانیشتووانە پێکھاتبوو کە بە زمانی تورکی دەدوێن و لە [[کریمیە]]، [[ئازەربایجان]]، [[ئاسیای ناوەڕاست]]، باکووری ڕۆژئاوای [[ئێران]] و باکووری [[عێراق]] دەژیان. نووری پاشا پێشنیاری کرد کە یارمەتی ھەوڵە پڕووپاگەندەییەکانی ئەڵمانیای نازی بدات لە پێناو ئەم دۆزەدا. بەڵام حکوومەتی تورکیا ترسی لە مانەوەی کەمینە تورکەکانی ناو [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] ھەبوو و بە ڤۆن پاپێنی ڕای گەیاند کە ناتوانێت بچێتە پاڵ [[ئەڵمانیا]] تاوەکوو یەکێتیی سۆڤیەت تێکدەشکێنرێت. لەوانەیە حکوومەتی تورکیا لە ھێزی سۆڤیەت ترسابێت، کە وڵاتەکەی لە جەنگ دوورخستەوە. لە ئاستێکی کەمتر فەرمیدا، کۆچبەرانی تورک لە یەکێتیی سۆڤیەت ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەیان لە دانوستان و پەیوەندییەکانی نێوان تورکیا و ئەڵمانیادا گێڕا؛ لە نێوانیاندا چالاکوانانی دیاری پان-تورکی وەک [[زەکی وەلیدی تۆگان]]، [[محەممەد ئەمین ڕەسوولزادە]]، میرزا بالا، ئەحمەد جەفەرئۆغڵو، سەید شەمیل و [[ئەیاز ئیشاکی]] ھەبوون. چەندین یەکەی سەربازیی تاتار کە لە ئاخێوەرانی تورکی ناوچەکانی تورک-تاتار و قەوقازی یەکێتیی سۆڤیەت پێکھاتبوون کە پێشتر زیندانی جەنگی ئەڵمانەکان بوون، چوونە پاڵیان و دژی سۆڤیەت جەنگان، ئەندامانی ئەم یەکە سەربازییە تاتارانە بە گشتی وەک گەریلا دەجەنگان بەو ھیوایەی بتوانن سەربەخۆیی نیشتمانەکەیان مسۆگەر بکەن و یەکێتییەکی پان-تورکی دابمەزرێنن. ژمارەی ئەو یەکانەی کە بەھێز کران، گەیشتە چەند سەد ھەزار کەسێک. تورکیا لە ئاستی حکوومەتدا ڕێبازێکی وریایانەی گرتەبەر، بەڵام پان-تورکیستەکان بەھۆی بێدەنگیی حکوومەتی تورکیا تووڕە بوون، چونکە پێیان وابوو ھەلێکی زێڕین بۆ بەدیھێنانی ئامانجەکانی پان-تورکیزم بەفیڕۆ دەدات.<ref name="LandauN"/> == ئەمانەش ببینە == * [[پان توورانیزم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Pan-Turkism|پان تورکیزم}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|تورکیا|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین|چین|ڕووسیا}} [[پۆل:پان تورکیزم]] [[پۆل:بیردۆزە سیاسییەکان]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمی تورکی]] g12gixt532c6sdy58mwx72ux1avfghk 0 175291 1587160 1586657 2026-05-27T04:49:06Z Khoshhat 23273 1587160 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = جامی جیھانیی فیفای | year = ٢٠٢٦ | other_titles = FIFA World Cup United 2026{{ھن}}Copa Mundial de la FIFA Unidos 2026{{ھن}}Coupe du monde de la FIFA Unis 2026 | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 160px | caption = لۆگۆی میوانداری | country = کەنەدا | country2 = مەکسیک | country3 = ویلایەتە یەکگرتووەکان | dates = | confederations = ٦ | num_teams = ٤٨ | venues = ١٦ | cities = ١٦ | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] | nextseason = [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٣٠|٢٠٣٠]] }} '''جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٦''' یان '''مۆندیالی ٢٠٢٦''' ([[زمانی ئینگلیزی|بە ئینگلیزی]]''':FIFA World Cup 2026''') بیست و سێیەمین پاڵەوانییەتیە لە [[جامی جیھانیی فیفا]] بە میوانداری ھاوبەشی ھەرسێ وڵاتی [[کەنەدا]]، [[مەکسیک]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کە لە ١١ی حوزەیران تا ١٩ی تەمموزی ٢٠٢٦ بەڕێوەدەچێت.<ref name="Schedule">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> شانزە شار میوانداری یارییەکانی پاڵەوانیییەکە دەکات یازدە شار لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]، سێ لە [[مەکسیک]] و دوو لە [[کەنەدا]]. ئەمەش یەکەمجارە سێ وڵات میوانداری پاڵەوانێتییەکە بکەن، ھەروەھا یەکەم پاڵەوانێتییە کە ٤٨ ھەڵبژاردەی نیشتیمانی لەخۆبگرێت. بە میوانداریکردنی ڕابردووی پاڵەوانێتییەکانی ساڵانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]] و [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦|١٩٨٦]]، مەکسیک دەبێتە یەکەم وڵات کە سێ جار میوانداری یان ھاوبەشی میوانداریی جامی جیھانیی بکات. پێشتر ویلایەتە یەکگرتووەکان لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|ساڵی ١٩٩٤]] میوانداری کردبوو. لەبەرامبەردا ئەمە یەکەمجار دەبێت کە [[کەنەدا]] میوانداری یان ھاوبەشی میوانداری پاڵەوانێتییەکە لە سەر ئاستی پیاوان بکات. ئەم چالاکییە دەگەڕێتەوە بۆ خشتەی ھاوینەی نەریتی [[نیوەگۆی باکوور]] دوای ئەوەی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[قەتەر]] لە مانگەکانی تشرینی دووەم و کانوونی دووەم بەڕێوەچوو. لەناو ئەم میواندارانەدا تەنیا کەنەدایە کە تا ئێستا ھیچ کات میوانداری جامی جیھانیی نەکردووە، بەڵام مەکسیک تا ئێستا دوو جار و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاش یەک جار میوانداری جامی جیھانی فیفایان کردووە. لەدوای [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] کە میوانداری ھاوبەش لە نێوان [[کۆریای باشوور]] و [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوو، ئەمە دووەمین جامی جیھانیی فیفا دەبێت کە لە نێوان سێ وڵات بەڕێوەدەچێت و یەکەم جامی جیھانییە کە زیاتر لە دوو وڵات میوانداری دەکەن تیایدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament|بڵاوکەرەوە=[[بی بی سی|BBC]] Sport|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210114150230/https://www.bbc.com/sport/football/44464913|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref name="ESPN 2017">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|یەکەم=Jeff|دوایین=Carlise|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=ESPN|سەردێڕ=U.S. , neighbors launch 2026 World Cup bid|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170411140749/http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> وەک وڵاتانی میواندار، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەنەدا|کەنەدا]]، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]]، و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ھەموویان بە شێوەیەکی راستەوخۆ سەرکەوتنیان بەدەستھێنا. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەیپڤەرد|کەیپڤەرد]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کوراساو|کوراساو]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوردن|ئوردن]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئۆزبەکستان|ئۆزبەکستان]] یەکەم یاریی خۆیان لە جامی جیھانی فیفا ئەنجام دەدەن. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرجەنتین]] [[یاریی کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|پاڵەوانی بەرگرییە]] و سێیەم نازناوی مۆندیالی لە ساڵی ٢٠٢٢ بەدەستھێناوە. == شێواز و فراوانکردن == بیرۆکەی گشتی فراوانکردنی پاڵەوانێتییەکە ھەر لە ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن [[میشێل پلاتینی]] سەرۆکی ئەوکاتەی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یەکێتی ئەوروپا]] و و ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٦ لەلایەن [[جیانی ئینڤانتینۆ|جیانی ئینفانتینۆ]] سەرۆکی فیفا پێشنیارکرابوو. نەیارانی پێشنیازەکە ئاماژەیان بەوەدا کە ژمارەی یارییەکان لە ئێستاوە لە ئاستێکی قبوڵنەکراودا بووە، کە فراوانکردنەکە کوالیتی یارییەکان کەمدەکاتەوە، و بڕیارەکە بەھۆی نیگەرانییە سیاسییەکانەوە بووە نەک وەرزشی، ئینفانتینۆیان تۆمەتبارکرد بە بەکارھێنانی بەڵێنی ھێنانی وڵاتی زیاتر بۆ مۆندیال بۆ بردنەوەی ھەڵبژاردنەکانی. لەم چاپەوە دەستی پێکرد، جامی جیھانی فیفا فراوانتر بوو بۆ ٤٨ تیپ، کە بە بەراورد بە حەوت پاڵەوانێتی پێشوو ١٦ تیپ زیادی کردووە. تیپەکان بەسەر دوانزە کۆمەڵەدا دابەش دەکرێن کە چوار تیپی تێدایە و دوو تیپی سەرەکی ھەر کۆمەڵەیەک و ھەشت باشترین تیپی سێیەمیش دەچنە قۆناغێکی نوێی ٣٢، وەک لەلایەن ئەنجومەنی فیفا لە ١٤ی ئازاری ٢٠٢٣ پەسەندکرا<ref name="IMC">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|سەردێڕ=FIFA Council approves international match calendars |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref> بڕیارە ئەمە یەکەم فراوانکردن و گۆڕینی فۆرمات بێت لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|ساڵی ١٩٩٨]] ەوە. کۆی گشتی یارییەکان لە ٦٤ یاریەوە بۆ ١٠٤ یاری زیاد دەکات، ھەروەھا ژمارەی ئەو یارییانەی کە ئەنجامیان دەدەن لەلایەن ئەو تیپانەی کە دەگەنە چوار یاری کۆتایی لە حەوت یاریەوە بۆ ھەشت یاریی زیاد دەکات. پاڵەوانێتییەکە ٣٩ ڕۆژ دەخایەنێت، ئەمەش بە بەراورد بە ٣٢ ڕۆژی پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] زیادی کردووە. ھەر تیپێک ھێشتا سێ یاری کۆمەڵە ئەنجام دەدات. ڕۆژی کۆتایی یاریی لەسەر ئاستی یانەکان بۆ ئەو یاریزانانەی ناویان لە پێکھاتەکانی کۆتاییدا ھاتووە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦یە؛ یانەکان دەبێت تا ٢٥ی ئایار یاریزانەکانیان ئازاد بکەن، جگە لەوەی تا ٣٠ی ئایار یاریزانانی بەشداربوو لە یاری کۆتایی پێشبڕکێی یانە کیشوەرییەکان دەدرێت. ٥٦ ڕۆژی ماوەی پشوودان و ئازادکردن و پاڵەوانێتییەکە وەک یەک دەمێنێتەوە لەگەڵ پاڵەوانێتییەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|٢٠١٠]] و ٢٠١٤ و 2018.<ref name="IMC">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars|سەردێڕ=FIFA Council approves international match calendars |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars "FIFA Council approves international match calendars"]. [[فیفا|FIFA]]. March 14, 2023. [https://web.archive.org/web/20230314155521/https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars Archived] from the original on March 14, 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 14,</span> 2023</span>.</cite></ref> === شێوازەکانی پێشووی فراوانکردن === فراوانکردنەکە بۆ ٤٨ تیپ پێشتر لە ١٠ی ژانویەی ٢٠١٧ پەسەندکرابوو، کاتێک بڕیاردرا کە پاڵەوانێتییەکە ١٦ گروپی ٣ تیپ لەخۆبگرێت، و بە گشتی ٨٠ یاری، لەگەڵ دوو تیپی سەرەکی ھەر کۆمەڵەیەک بەرەو قۆناغێکی ٣٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Conn |یەکەم=David |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026|سەردێڕ=Fifa’s Infantino claims 48-team World Cup will boost football worldwide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170110104617/https://www.theguardian.com/football/2017/jan/10/fifa-vote-expand-world-cup-48-teams-from-2026 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=The Guardian}}</ref> بەپێی ئەم شێوازەی کە دواتر جێگەیان گرتەوە، زۆرترین ژمارەی یارییەکانی ھەر تیپێک بە حەوت یاری دەمایەوە، بەڵام ھەر تیپێک یەک یاری گروپی کەمتر لە پێشوو ئەنجام دەدا. پاڵەوانێتییەکە ھێشتا لە ماوەی ٣٢ ڕۆژدا تەواو دەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/38577001|سەردێڕ=World Cup: Gianni Infantino defends tournament expansion to 48 teams |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170331171815/http://www.bbc.com/sport/football/38577001 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> شێوازەکە کە دواتر جێگرەوەی بۆ کرا لە سەر سێ پێشنیاری دیکە ھەڵبژێردرا، کە لە نێوان ٤٠ بۆ ٤٨ تیپ و لە ٧٦ بۆ ٨٨ یاری و لە یەک بۆ چوار کەمترین یاری بۆ ھەر تیپێک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180915094005/https://resources.fifa.com/mm/document/affederation/administration/02/86/19/51/circularno.1572-fifaworldcup%E2%84%A2formatproposals_neutral.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> ڕەخنەگرانی ئەو شێوازەی کە دواتر جێگرەوەی بۆ کرا، ئاماژەیان بەوە کرد کە بەکارھێنانی گروپی سێ تیمی لەگەڵ دوو تیم کە پێشکەوتنیان بەدەستھێناوە، مەترسی ھاوکاری نێوان تیمەکان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات. ئەمە وای لە فیفا کرد پێشنیاری ئەوە بکات کە ڕەنگە لێدانی سزا بۆ ڕێگریکردن لە یەکسانبوون لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا بەکار بھێنرێت؛ ھەرچەندە تەنانەت ئەو کاتەش ھەندێک مەترسیی ھاوکاری دەمێنێتەوە و ئەگەری ئەوە دروست دەبێت کە تیپەکان بە ئەنقەست لێدانەکان بدۆڕێنن بۆ ئەوەی ڕکابەرێکیان لەناو ببەن. بۆ چارەسەرکردنی ئەم نیگەرانیانە، فیفا بەردەوام بوو لە بیرکردنەوە لە فۆرماتی بەدیل – پرۆسەیەک کە بە ڕاگەیاندنی ساڵی ٢٠٢٣ کۆتایی ھات کە فۆرماتەکە ١٢ گروپ دەبێت لە ٤ تیپ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{براوەکانی جامی جیھانیی فیفا}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|کەنەدا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠|وەرزش}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|2026 FIFA World Cup}} [[پۆل:پاڵەوانیەتییەکانی جامی جیھانی فیفا|٢٠٢٦]] [[پۆل:تۆپی پێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ompn8my3ig4i4qlnqmlg0c7uwpwm7rs 0 180211 1587095 1585542 2026-05-26T17:35:36Z 4267salar moradi 71690 /* شەھیدان */ 1587095 wikitext text/x-wiki {{زانیارییەکانی ھێرش بۆ سەر خەڵکی ئاسایی|سەردێڕ=ھێرشی ١٧ی خەرمانان|کات=١٠:٤٥ بەیانی|قەبارەی وێنە=|شرۆڤەی وێنە=|نەخشە={{Coord|36.0644|N|44.6036|E}}|قەبارەی نەخشە=|شرۆڤەی نەخشە=|شوێن=[[کۆیە]]، بارەگاکانی [[حیزبی دێموکراتی کوردستان (حدک)]] و [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (حدکا)|ڕێکەوت=[[٨ی ئەیلوول]]ی [[٢٠١٨]]، ١٧ی خەرمانانی ١٣٩٧ی [[کۆچیی ھەتاوی]]|وێنە=|ئامانج=|کاتی ناوچەیی=|جۆری ھێرش=مووشەکی|چەکوچۆڵ=|خەسارەتەکان=|بریندارەکان=نزیک بە ٤٠ کەس|قوربانی=١٦ شەھید|ھەنگاونەرانی تۆمەتبار=[[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]|ژمارەی بەشداربووان=|داکۆکیکەران=}} '''ھێرشی ١٧ی خەرمانان''' بریتییە لە ھێرشی مووشەکی [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] بۆ سەر بنکە و بارەگاکان و کەمپی نیشتەجێبوونی بنەماڵەکانی حیزبەکانی دێموکراتی کوردستان و دێموکراتی کوردستانی ئێران لە ڕێکەوتی شەممە ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨ی [[زایینی]]، بەرامبەر لەگەڵ ١٧ی خەرمانانی ٢٧١٨ی [[ڕۆژژمێری کوردی| کوردی]]. ئەوە یەکەم جار بوو لە مێژوودا کە [[حکوومەت|حکوومەتێک]] دژی [[ئۆپۆزیسیۆن]] خۆی مووشەک بەکار بێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کارەساتی ١٧ی خەرمانان (کاریگەرییەکان، ئەزموونەکان) – KDPmedia|ناونیشان=https://kdpmedia.org/?p=5477|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210521230013/https://kdpmedia.org/?p=5477}}</ref> == ڕووداەکە == سەعات دە و چل و پێنج خولەکی بەیانی سپای پاسداران لە پێگەی ھەوافەزای خۆی لە [[ورمێ]]یەڕا، حەوت مووشەکی کورتھاوێژی زەوی بە زەوی ڕەوانەی قەڵای دێموکرات کرد؛ کە شوێنی کۆبوونەوەی ئەندامانی ڕێبەرایەتی حیزبی دێموکراتی کوردستان لە کاتی بەستنی پلینۆمدا، فێرگەی سیاسیی نیزامیی حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران و شوێنی بنەماڵەی دێموکراتەکان کرانە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iranian Guards claims missile attack on Iraq-based Kurd dissidents|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-iran-idUSKCN1LP08Q|newspaper=Reuters|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢١|زمان=en|یەکەم=Reuters|دوایین=Staff}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranian missiles hit Kurdish opposition in ‘message to Trump’|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/17280-Iranian-missiles-hit-Kurdish-opposition-in-‘message-to-Trump’|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.kurdistan24.net|زمان=en}}</ref> == قوربانیان == لە ئاکامی ھێرشەکەدا ٦ ئەندامی سەرکردایەتی و ٨ کادڕی حدک و ٢ مامۆستای فێرگەی حدکا شەھید بوون؛ ھەروەھا نزیک بە ٤٠ ژن و منداڵ و پێشمەرگەش بریندار بوون. == شەھیدان == # [[ڕەحمان پیرۆتی]] # سۆھەیلا قادری # نەسرین حەداد # برایم ئیبراھیمی (برایم زێوەیی) # محەممەد حەسەنپوور # کەریم مەھدەوی (کەریم سەقزی) # ھاشم عەزیزی # عوسمان عوسمانی # کەریم ڕەسوڵزادە (مام شێرکۆ) # قادر عیزەتی # مەنسوور ئەکبەرپوور # جەمال ئەکبەری # پێشەوا عەزیزپوور # ھاوڕێ کارساز (ھاوڕێ شێخانی) # فاڕووق حەسەنخەیات # موختار قادرپوور == کاردانەوەکان == * ٢١ی خەرمانانی ھەمان ساڵ [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|مانگرتنێکی گشتی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بەڕێوە چوو. * [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھێرشەکەی مەحکووم کرد و سەرەخۆشی لە بنەماڵەی شەھیدان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CNN|یەکەم=By Hamdi Alkhshali and Muwafaq Mohammed|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=At least a dozen killed in attack on Iranian Kurdish opposition headquarters in Iraq|ناونیشان=https://www.cnn.com/2018/09/08/middleeast/iraq-attack/index.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> * [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] وێڕای مەحکوومکردنی ھێرشەکە، ھاوخەمیی خۆیان بۆ شەھیدکەوتنی ھاوسەنگەرانیان دەربڕی و ھیوای چاکبوونەوەیان بۆ برینداران خواست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەیاننامەی ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران: بە ھەڵوێستێکی شیاو و یەکگرتووانە بەرەوڕووی تاوانەکانی ئەو ڕێژیمە دەبینەوە!|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=17364&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=www.asoyroj.com|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210521230010/http://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?=hewal&jmara=17364&Jor=1}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[زانیار مورادی]] * [[لوقمان مورادی]] * [[ڕامین حوسێن پەناھی]] * [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|ئێران|کوردستان}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2018 Democrat Castle missile strike}} [[پۆل:حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] [[پۆل:حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شەھیدانی کورد]] [[پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بە بەشداریی ئێران]] [[پۆل:کۆیە]] kik6n8rly4ef41kqd6rld0txrk7hhs7 2 208522 1587096 1586903 2026-05-26T17:37:06Z Tessla 41338 1587096 wikitext text/x-wiki [[بەکارھێنەر:Tessla|<b style="background:linear-gradient(to right, #000428, #004e92, #00d2ff); -webkit-background-clip:text; color:transparent; font-size:135%; font-family:Tahoma;">⌁ TESSLA ⌁</b>]] ---- [[بەکارھێنەر:Tessla|<span style="background:linear-gradient(to right, #000, #f00, #ff0); -webkit-background-clip:text; color:transparent; font-weight:bold; font-size:125%; font-family:serif; font-style:italic;">☇ TESSLA</span>]] ---- [[بەکارھێنەر:Tessla|<span style="background:linear-gradient(90deg, #001F3F, #0074D9, #7FDBFF); -webkit-background-clip:text; color:transparent; font-size:125%; font-weight:bold; font-family:Courier;">☇ TESSLA ☇</span>]] ^{[[وتووێژی بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color:#0074D9;">out</span>]]} ---- [[بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color:#2C3E50; font-family:'Times New Roman', serif; font-style:italic; font-weight:bold; font-size:125%; border-bottom:2px solid #D4AF37;">Tessla</span>]] ^{[[وتووێژی بەکارھێنەر:Tessla|<span style="border:1px solid #D4AF37; border-radius:50%; padding:0 3px; color:#D4AF37;">⚡</span>]]} ---- [[بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color:#000; font-family:'Palatino Linotype', serif; letter-spacing:2px; font-weight:bold; border-left:4px solid #000; padding-left:8px;">TESSLA</span>]] ^{[[وتووێژی بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color:#666;">وتووێژ</span>]]} ---- [[بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color:#333; font-family:'Arial Black', sans-serif; text-transform:uppercase; border:1px solid #333; padding:1px 6px; font-size:90%;">Tessla</span>]] ^{[[وتووێژی بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color:#888;">✉</span>]]} ---- [[بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color:#1a1a1a; font-family:Garamond, serif; font-weight:bold; font-size:120%; letter-spacing:1px;">TESSLA</span>]] <small>[[وتووێژی بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color:#B8860B;">●</span>]]</small> ---- [[User:Tessla|<span style="font-family:'Courier New',Courier,monospace; font-weight:900; color:#111; border:1px solid #111; background:#f0faff; padding:2px 8px; box-shadow: 4px 4px 0px #007bff; font-size:115%;">Tessla</span>]] ---- [[User:Tessla|<span style="font-family:'Palatino Linotype',serif; font-variant:small-caps; letter-spacing:4px; font-weight:900; color:#000; border-bottom:3px double #003366; font-size:120%;">Tessla</span>]] ---- [[User:Tessla|<span style="font-family:Verdana; font-weight:900; font-size:130%; color:#000; background:#f0f8ff; border-left:12px solid #003366; border-right:2px solid #003366; padding:5px 15px; box-shadow: 2px 2px 10px #888;">TESSLA</span>]] j1vmlp66bci20wq4zij5uv1z40o9kie 0 211935 1587183 1586728 2026-05-27T10:15:53Z Qan4il 51786 دەستکاری بچووک 1587183 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی خولی تۆپی پێ|ناو=خوولی ڕۆشن - خوولی سعوودیا|وێنە=[[پەڕگە:Roshn Saudi League Logo.svg.png|200px]]|ناونیشانی وێنە=|ڕێکخراوە لەلایەن=یەکێتی تۆپی پێی سعوودیە|دامەزراندن=١٩٧٦ (٤٨ ساڵ){{هن}}|ھەڵوەشاندن=|ناوچە=[[عەرەبستانی سعوودی]]|ژمارەی تیمەکان=١٨|Qualifier for=خولی یانە پاڵەوانەکانی ئاسیا <br>[[جامی جیھانیی یانەکانی فیفا]]|پێشبڕکێ پەیوەندیدارەکان=|بێژەری تەلەڤیزیۆن=|جامی نێوخۆیی=جامی شا سەلمان - جامی سووپەر - جامی وەرزی ڕیاز|جامی نێودەوڵەتی=|پاڵەوان=|پاڵەوانی ئێستا=[[یانەی ئیتیحاد (جەدە)]] (دەیەم نازناو)|سەرکەوتووترین یانە=ئەلهیلال (١٩ نازناو)|دروشم=″دورينا″ (خوولەکەمان)|ماڵپەڕی فەرمی=www.roshn.sa/ar/rsl|وەرزی ئەمساڵ=}}'''خولی پیشەگەری سعوودی''' یان '''خولی ڕۆشنی سعوودی''' (عەرەبی: دوری المحترفین السعودي ، دوري روشن) کە ھەروەھا ناسراوە بە SPL<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=J.|یەکەم=Fabozzi, Frank|ناونیشان=http://worldcat.org/oclc/40223512|سەردێڕ=Managing MBS portfolios|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Frank J. Fabozzi Associates|ژپنک=١-٨٨٣٢٤٩-٣٨-٤|oclc=٤٠٢٢٣٥١٢}}</ref>بەرزترین ئاستی [[تۆپی پێ|تۆپی پێیە]] لە سیستەمی خولی [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیەی]] عەرەبی ، لە ساڵی ٢٠١٣ بۆ ٢٠١٩ ناسراو بوو بە خوولی عەبدولەتیف جەمیل یاخود دەوری جەمیل چونکە سپۆنسەر دەکرا لەلایەن عەبدولەتیف جەمیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Al RiyadyaTV (Saudi Sport) Live on sat football via Nilesat 7°W|ناونیشان=https://www.sporteventz.com/blog/al-riyadyatv-saudi-sport-live-on-sat-football-via-nilesat-7w/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=SPORTEVENTZ|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=زستانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Jameel League sponsorship hits the target|ناونیشان=https://openingdoors.alj.com/en/issue/winter-2016/jameel-league-sponsorship-hits-target/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Opening Doors|بڵاوکەرەوە=[[Abdul Latif Jameel]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190127205701/https://openingdoors.alj.com/en/issue/winter-2016/jameel-league-sponsorship-hits-target/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Abdul Latif Jameel marks a year of success at SIMS ’13|ناونیشان=http://saudigazette.com.sa/article/70560/Abdul-Latif-Jameel-marks-a-year-of-success-at-SIMS-13|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Saudigazette|زمان=English|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230528063703/https://saudigazette.com.sa/article/70560/Abdul-Latif-Jameel-marks-a-year-of-success-at-SIMS-13|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ=Meet Jameel, the Saudi Football League’s new showman|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/sports/2015/02/25/Meet-Jameel-the-Saudi-Football-League-s-new-showman-|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Al Arabiya English|زمان=en}}</ref> '''ئێستا یانەی [[یانەی تۆپی پێی نەسر|ئەلنەسڕ]] پاڵەوانه کاتێ توانی نازناوەکە بۆ جارێ ١٠یەم لە مێژوویدا بباتەوە.''' یەکەم وەرزی پاڵەوانێتییەکە وەرزی ١٩٧٦ - ١٩٧٧ بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=FIFA.com - Classic club|ناونیشان=http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=44286/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090801091435/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=44286/index.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەلهیلال سەرکەوتووترین یانەی خوولەکەیە کە خاوەنی ١٩ نازناوە لە مێژووی خوولەکەدا لە دوای ئەو یانەی ئەلئیتیحاد دێت بە ١٠ نازناو == مێژووی دروستبوونی خول == ھەتا کۆتایییەکانی ١٩٥٠، [[تۆپی پێ]] لە [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] ڕێک دەخرا بە شێوازی ھەرێمی، لەگەڵ ئەوەی تەنیا پاڵەوانێتی نەتەوەیی بریتی بوو لە جامی شا. لە ساڵی ١٩٥٧، یەکەم خولی نەتەوەیی دروست کرا لە ئاستی ھەرێمەکەدا بە پاڵەوانێتی ھەرێمەکانی ناوەڕاست، ڕۆژئاوا، ڕۆژھەڵات و باکوور. یانەکان ڕکابەریان دەکرد لە خولە ھەرێمییەکاندا تا بگەن بە جامی شا، کە ئەمە دوا قۆناغی پاڵەوانێتییەکە بوو. براوەی جامی شا دەبوو بە براوەی خوولەکە. لە ساڵی ١٩٨١، بڕیار درا کە ژمارەی یانەکان زیاد بکرێت و ھەروەھا خولی پلە دوو دابنرێت. ڕکابەری خولەکە بۆ وەرزی ١٩٨١–٨٢، ناسراو بوو بە خولی ڕیزبەندی، ١٨ یانەی لە خۆ دەگرت کە ھەشت یانەی سەرەوە سەرکەوتن بۆ خولی پلە یەک و دە یانەی کۆتا بۆ خولی پلە دوو. ژمارەی یانەکانی خولی پلە-یەک دواتر زیاد کرا بۆ ١٢ یانە لە وەرزی ١٩٨٤–٨٥. لە ١٩٩٠، بڕیار درا کە پاڵەوانێتییە ناوخۆیەکان نوێ بکرێتەوە و پیشەگەری تۆپی پێ زیاد بکرێت. پاڵەوانێتی خولێکی نوێ دروست کرا بە ناوی " The Custodian of The Two Holy Mosques League Cup" کە پاڵەوانێتییەکی دوو-قۆناغ بوو. لە قۆناغی یەکەمی پاڵەوانێتی خولەکە بە ئاسایی دوو یاری بەرامبەر ھەر یانەیەک دەکرا لەگەڵ سەرکەوتنی ٤ یانەی سەرەوەی ڕیزبەندی بۆ قۆناغی دەرکردنی کۆتایی، پێی دەوترا چوارگۆشەی زێڕین. یانەکان دەیانتوانی [[گرێبەست|گرێبەستی یاریزان]] بکەن بە شێوەیەکی پیشەگەر کاتێک دەگەیشتن بە ئاستی پێش کۆتایی ، خوولەکە کە بوو بە پیشەگەر لە ساڵی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Morocco's Hamdallah breaks Saudi record|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/47988404|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref>٢٠٠٧. لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە، چوار یانەی [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] ساڵانە سەردەکەون بۆ خولی یانە پاڵەوانەکانی [[ئاسیا]]. ئەمەش لەناویاندا سێ یانەی سەرەوەی خولەکە، لەگەڵ براوەی جامی شا. ئەگەر براوەی جامی شا ھەروەھا یەکێک بوو لە سێ یانەی سەرەوەی ڕیزبەندی ئەوکات چوارەم یانەی خولەکە سەردەکەوێت و بەڵام ئەگەر براوەی جامی شا لە دەرەوەی چوار یانەی یەکەمی ڕیزبەندی بوو ئەوکات چوارەم سەرناکەوێت و تەنیا تا سێیەم یانە سەردەکەوێت. ھەرچەندە وڵاتی سعودیە وڵاتێکی کەمێک داخراوە و ھەروەھا پەیڕەوی ئایینی ئیسلامە بەڵام لە ئێستادا تەنانەت گرەوکردن دادەنرێت لەسەر یارییەکانی خولە ناوخۆیی و جامەکان لەو وڵاتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=iraqbet|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=كازينو السعودية - IraqBet|ناونیشان=https://iraqbet.com/ar/saudi-casinos/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|زمان=ar-IQ}}</ref> خەڵاتی براوە * یەکەم: ٣٬٨٠٠٬٠٠٠ ڕیاڵی سعودی * دووەم: ٢٬٠٠٠٬٠٠٠ ڕیاڵی سعودی * سێیەم: ١٬٠٠٠٬٠٠٠ ڕیاڵی سعودی == پاڵەوانان == {| class="wikitable" | {| class="wikitable" !'''وەرزی''' !'''پاڵەوان(جاری)''' |- |'''١٩٦٨–٦٩''' |'''ئەلئەھلی(١)''' |- |'''١٩٧٤–٧٥''' |'''[[یانەی تۆپی پێی نەسر|ئەلنەسڕ]](١)''' |- |'''١٩٧٥–٧٦''' | '''''—''''' |- |'''١٩٧٦–٧٧''' |'''ئەلھیلال(١)''' |- |'''١٩٧٧–٧٨''' |'''ئەلئەھلی(٢)''' |- |'''١٩٧٨–٧٩''' |'''ئەلھیلال(٢)''' |- |'''١٩٧٩–٨٠''' |'''ئەلنەسڕ(٢)''' |- |'''١٩٨٠–٨١''' |'''ئەلنەسڕ(٣)''' |- |'''١٩٨١–٨٢''' |'''[[یانەی ئیتیحاد (جەدە)|ئەلئیتیحاد]](١)''' |- |'''١٩٨٢–٨٣''' |'''ئەلئیتیفاق(١)''' |- |'''١٩٨٣–٨٤''' |'''ئەلئەھلی(٣)''' |- |'''١٩٨٤–٨٥''' |'''ئەلھیلال(٣)''' |- |'''١٩٨٥–٨٦''' |'''ئەلھیلال(٤)''' |- |'''١٩٨٦–٨٧''' |'''ئەلئیتیفاق(٢)''' |- |'''١٩٨٧–٨٨''' |'''ئەلھیلال(٥)''' |- |'''١٩٨٨–٨٩''' |'''ئەلنەسڕ(٤)''' |- |'''١٩٨٩–٩٠''' |'''ئەلهیلال(٦)''' |} | {| class="wikitable" !'''وەرزی''' !'''پاڵەوان(جاری)''' |- |'''١٩٩٠–٩١''' |'''ئەلشەباب(١)''' |- |'''١٩٩١–٩٢''' |'''ئەلشەباب(٢)''' |- |'''١٩٩٢–٩٣''' |'''ئەلشەباب(٣)''' |- |'''١٩٩٣–٩٤''' |'''ئەلنەسڕ(٥)''' |- |'''١٩٩٤–٩٥''' |'''ئەلنەسڕ(٦)''' |- |'''١٩٩٥–٩٦''' |'''ئەلھیلال(٧)''' |- |'''١٩٩٦–٩٧''' |'''ئەلئیتیحاد(٢)''' |- |'''١٩٩٧–٩٨''' |'''ئەلھیلال(٨)''' |- |'''١٩٩٨–٩٩''' |'''ئەلئیتیحاد(٣)''' |- |'''١٩٩٩ - ٠٠''' |'''ئەلئیتیحاد(٤)''' |- |'''٢٠٠٠–٠١''' |'''ئەلئیتیحاد(٥)''' |- |'''٢٠٠١–٠٢''' |'''ئەلھیلال(٩)''' |- |'''٢٠٠٢–٠٣''' |'''ئەلئیتیحاد(٦)''' |- |'''٢٠٠٣–٠٤''' |'''ئەلشەباب(٤)''' |- |'''٢٠٠٤–٠٥''' |'''ئەلهیلال(١٠)''' |- |'''٢٠٠٥–٠٦''' |'''ئەلشەباب(٥)''' |- |'''٢٠٠٦–٠٧''' |'''ئەلئیتیحاد(٧)''' |- |'''٢٠٠٧–٠٨''' |'''ئەلهیلال(١١)''' |- |'''٢٠٠٨–٠٩''' |'''ئەلئیتیحاد(٨)''' |- |'''٢٠٠٩–١٠''' |'''ئەلهیلال(١٢)''' |- |'''٢٠١٠–١١''' |'''ئەلهیلال(١٣)''' |- |'''٢٠١١–١٢''' |'''ئەلشەباب(٦)''' |- |'''٢٠١٢ - ٢٠١٣''' |'''ئەلفەتح(١)''' |- |'''٢٠١٣ - ٢٠١٤''' |'''ئەلنەسڕ(٧)''' |- |'''٢٠١٤ - ٢٠١٥''' |'''ئەلنەسڕ(٨)''' |- |'''٢٠١٥ - ٢٠١٦''' |'''ئەلئەهلی(٤)''' |- |'''٢٠١٦ - ٢٠١٧''' |'''ئەلهیلال(١٤)''' |- |'''٢٠١٧ - ٢٠١٨''' |'''ئەلهیلال(١٥)''' |- |'''٢٠١٨ - ٢٠١٩''' |'''ئەلنەسڕ(٩)''' |- |'''٢٠١٩ - ٢٠٢٠''' |'''ئەلهیلال(١٦)''' |- |'''٢٠٢٠ - ٢٠٢١''' |'''ئەلهیلال(١٧)''' |- |'''٢٠٢١ - ٢٠٢٢''' |'''ئەلهیلال(١٨)''' |- |'''٢٠٢٢- ٢٠٢٣''' |'''ئەلئیتیحاد(٩)''' |- |'''٢٠٢٣ - ٢٠٢٤''' |'''ئەلهیلال(١٩)''' |- |'''٢٠٢٤ - ٢٠٢٥''' |'''ئەلئیتیحاد(١٠)''' |- |'''٢٠٢٥ - ٢٠٢٦''' |'''ئەلنەسڕ(١٠)''' |} |} == ئاستی یانەکان == === سەرکەوتووترین یانەکان === {| class="wikitable sortable" !'''#''' !'''یانە''' !'''براوە''' !پلەی دووەم |- |'''١''' |'''ئەلھیلال''' |'''١٩''' |'''١٦''' |- |٢ |ئەلئیتیحاد |١٠ |٨ |- |٣ |ئەلنەسڕ |١٠ |٨ |- |٤ |ئەلشەباب |٦ |٦ |- |٥ |ئەلئەھلی |٣ |٩ |- |٦ |ئەلئیتیفاق |٢ |٣ |- |٧ |ئەلفەتح |١ |٠ |- |٨ |ئەلڕیاز |٠ |١ |} === زۆرترین نازناو لەڕووی شار === {| class="wikitable" !شار !ژ.نازناو !یانەکان |- |[[ڕیاز]] |٣٤ |ئەلھیلال (١٩), [[یانەی تۆپی پێی نەسر|ئەلنەسڕ]] (١٠), ئەلشەباب (٦) |- |[[جەددە]] |١٤ |ئەلئیتیحاد (١٠) ، ئەلئەھلی (٤) |- |[[دەمامە]] |٢ |ئەلئیتیفاق (٢) |- |ئەلحەسا |١ |ئەلفەتح (١) |} == گۆڵکاران == === زۆۆرترین گۆڵ === '''بەتۆخی''' مانای وایە یاریزانەکە ھێشتا چالاکە لە خولەکەدا. {| class="wikitable sortable" !ڕیزبەندی !یاریزان !یانە !ساڵەکان !گۆڵ !بەشداریکردن !ڕێژەی گۆڵ / یاری |- |١ |{{Flagicon|KSA}}ماجید عەبدوڵا |[[یانەی تۆپی پێی نەسر|ئەلنەسڕ]] |١٩٧٧ - ١٩٩٧ |١٨٩ |١٩٤ |٠٫٩٧ |- |٢ |{{Flagicon|KSA}}ناسر ئەلشەمرانی |ئەلوەحدە،ئەلشەباب، ئەلھیلال، ئەلئیتیحاد |٢٠٠٣ - ٢٠١٩ |١٦٧ |٣٠١ |٠٫٥٥ |- |٣ |{{Flagicon|SYR}}عوومەر ئەلسوومە |ئەلئەھلی |٢٠١٤ - ٢٠٢٢ |١٨٠ |١٧٦ |٠٫٨٠ |- |٤ |{{Flagicon|MAR}}'''عەبدولڕەزاق حەمدەڵا''' |ئەڵنەسڕ ، ئەلئیتیحاد |٢٠١٨ - ٢٠٢٣ |١٢١ |١٢٨ |٠٫٩٥ |- |٥ |{{Flagicon|KSA}}فەھد ئەلحەمدان |ئەلڕیاز |١٩٨٥ - ٢٠٠٠ |١٢٠ |٢٥٢ |٠٫٤٨ |- |٦ |{{Flagicon|KSA}}یاسر ئەلقەحتانی |ئەلقادسییە،ئەلھیلال |٢٠٠٠ - ٢٠١٨ |١١٢ |٢٠٦ |٠٫٥٦ |- |٧ |{{Flagicon|KSA}}محەممەد ئەلساھاوی |ئەلقادسیە,ئەلنەسڕ, ئەلشەباب،ئەلتەعاون |٢٠٠٥ - ٢٠٢٢ |١١١ |٢٥٢ |٠٫٤٣ |- |٨ |{{Flagicon|KSA}}سامی ئەلجەبار |ئەلھیلال |١٩٨٨ - ٢٠٠٧ |١٠١ |٢٦٨ |٠٫٣٨ |- |٩ |{{Flagicon|KSA}}حەمزە ئیدریس |ئۆھۆد، ئەلئیتیحاد |١٩٩٢ -٢٠٠٧ |٩٦ |N/A | |- |١٠ |{{Flagicon|KSA}}عوبێد ئەلدۆسەری |ئەلوەحدە، ئەلئەھلی |١٩٩٦ - ٢٠٠٥ |٩٣ |N/A | |} === گۆڵکاران بەپێی وەرز === {| class="wikitable sortable" |'''وەرز''' |گۆڵکاران |یانە |گۆڵەکان |- |'''١٩٧٥ – ١٩٧٦''' |{{Flagicon|KSA}} مەحمەد ئەبدێلی |ئەل-نەسڕ |١٣ |- |'''١٩٧٦ – ١٩٧٧''' |{{Flagicon|KSA}} ناسڕ عید |ئەل-قادسییە |١٢ |- |'''١٩٧٧ – ١٩٧٨''' |{{Flagicon|KSA}} مووەتەمەد خۆجالی |ئەل-ئەھلی |١٤ |- |'''١٩٧٨ – ١٩٧٩''' |{{Flagicon|KSA}} ماجید عەبدوڵا |ئەل-ناسڕ |١٨ |- |'''١٩٧٩ – ١٩٨٠''' |{{Flagicon|KSA}} ماجید عەبدوڵا |ئەل-ناسڕ |١٧ |- |'''١٩٨٠ – ١٩٨١''' |{{Flagicon|KSA}} ماجید عەبدوڵا |ئەل-ناسڕ |٢١ |- |'''١٩٨١ – ١٩٨٢''' |{{Flagicon|KSA}} خالید ئەل-مەئاجیل |ئەل-شەباب |٢٢ |- |'''١٩٨٢ – ١٩٨٣''' |{{Flagicon|KSA}} ماجید عەبدوڵا |ئەل-ناسڕ |١٤ |- |'''١٩٨٣ – ١٩٨٤''' |{{Flagicon|KSA}} حوسام ئەبو داود |ئەل-ئەھلی |١٤ |- |'''١٩٨٤ – ١٩٨٥''' |{{Flagicon|KSA}} ھاسال دۆساری |ئەل-ھیلال |١٥ |- |'''١٩٨٥ – ١٩٨٦''' |{{Flagicon|KSA}} ماجید عەبدوڵا |ئەل-نەسڕ |١٥ |- |'''١٩٨٦ – ١٩٨٧''' |{{Flagicon|KSA}} مەحمەد سوایدی |ئەل-ئیتیحاد |١٧ |- |'''١٩٨٧ – ١٩٨٨''' |{{Flagicon|KSA}} خالید ئەل-مەئاجیل |ئەل-شەباب |١٢ |- |'''١٩٨٨ – ١٩٨٩''' |{{Flagicon|KSA}} ماجید عەبدوڵا |ئەل-نەسڕ |١٩ |- |'''١٩٨٩ – ١٩٩٠''' |{{Flagicon|KSA}} سامی ئەل-جابر |ئەل-ھیلال |١٦ |- |'''١٩٩٠–٩١''' |{{Flagicon|KSA}} فەھاد ئەل-مەلال |ئەل-شەباب |٢٠ |- |'''١٩٩١–٩٢''' |{{Flagicon|KSA}} سەعید ئەل-وەیران |ئەل-شەباب |١٦ |- |'''١٩٩٢–٩٣''' |{{Flagicon|KSA}} سامی ئەل-جابر |ئەل-ھیلال |١٨ |- |'''١٩٩٣–٩٤''' |{{flagicon|SEN}} موسا نداو |ئەل-ھیلال |١٥ |- |'''١٩٩٤–٩٥''' |{{Flagicon|KSA}} فەھد ئەل-جەمدان |ئەل-ڕیاز |١٥ |- |'''١٩٩٥–٩٦''' |{{flagicon|Ghana}} ئۆھێنێ کەنەدی |ئەل-نەسڕ |١٤ |- |'''١٩٩٦–٩٧''' |{{flagicon|Morocco}} ئەحمەد بەھجا |ئەل-ئیتیحاد |٢١ |- |'''١٩٩٧–٩٨''' |{{Flagicon|KSA}} سولەیمان ئەل-ھەیداسی |ئەل-نەجمە |١٥ |- |'''١٩٩٨–٩٩''' |{{Flagicon|KSA}} عوبێد ئەل-دۆساری |ئەل-وەحدە |٢٠ |- |'''١٩٩٩ – ٢٠٠٠''' |{{Flagicon|KSA}} ھەمزە ئیدریس |ئەل-ئیتیحاد |٣٣ |- |'''٢٠٠٠ – ٠١''' |{{flagicon|Angola}} پاولۆ دا سیلڤا |ئەل-ئیتیفاق |١٣ |- |'''٢٠٠١ – ٠٢''' |{{flagicon|SEN}} دێنێ فایێ |ئەل-ڕیاز |١٠ |- |'''٢٠٠٢ – ٠٣''' |{{flagicon|Ecuador}} کارلۆس تێنێریۆ |ئەل-نەسڕ |١٥ |- |'''٢٠٠٣ – ٠٤''' |{{flagicon|Ghana}} گۆدوین ئەترام {{flagicon|Ivory Coast}} کاندیا تڕاوڕێ |ئەل-شەباب ئەل-ھیلال |١٥ |- |'''٢٠٠٤ – ٠٥''' |{{flagicon|SEN}} مەحمەد مانجا |ئەل-شەباب |١٥ |- |'''٢٠٠٥ – ٠٦''' |{{flagicon|Saudi Arabia}} عیسا ئەلمەھیانی |ئەل-وەحدە |١٦ |- |'''٢٠٠٦ – ٠٧''' |{{flagicon|Ghana}} گۆدوین ئەترام |ئەل-شەباب |١٣ |- |'''٢٠٠٧ – ٠٨''' |{{flagicon|Saudi Arabia}} ناسڕ ئەل-شەمرانی |ئەل-شەباب |١٨ |- |'''٢٠٠٨ – ٠٩''' |{{flagicon|Saudi Arabia}} ناسڕ ئەل-شەمرانی {{flagicon|Morocco}} ھیشام ئەبۆ چێروانی |ئەل-شەباب ئەل-ئیتیحاد |١٢ |- |'''٢٠٠٩ – ١٠''' |{{flagicon|Saudi Arabia}} مەحمەد ئەل-شاھوب |ئەل-ھیلال |١٢ |- |'''٢٠١٠ – ١١''' |{{flagicon|Saudi Arabia}} ناسر ئەل شەمرانی |ئەل-شەباب |١٧ |- |'''٢٠١١ – ١٢''' |{{flagicon|Saudi Arabia}} ناسڕ ئەل شەمرانی {{flagicon|Brazil}} ڤیکتۆز سیمۆس |ئەل-شەباب ئەل-ئەھلی |٢١ |- |'''٢٠١٢ – ١٣''' |{{flagicon|Argentina}} سباستیان تاگلیابوو |ئەل-شەباب |١٩ |- |'''٢٠١٣ – ١٤''' |{{flagicon|KSA}} ناسڕ ئەل-شەمرانی |ئەل-ھیلال |٢١ |- |'''٢٠١٤ – ١٥''' |{{flagicon|SYR}} عومەر ئەل سۆمە |ئەل-ئەھلی |٢٢ |- |'''٢٠١٥ – ١٦''' |{{flagicon|SYR}} عومەر ئەل سۆمە |ئەل-ئەھلی |٢٧ |- |'''٢٠١٦ – ١٧''' |{{flagicon|SYR}} عومەر ئەل سۆمە |ئەل-ئەھلی |٢٤ |- |'''٢٠١٧ – ١٨''' |{{flagicon|CHI}} ڕۆنی فێرناندێز |ئەل-فەیحا |١٣ |- |'''٢٠١٨ – ١٩''' |{{flagicon|MAR}} عەبدولڕەزاک ھەمدالا |ئەل-نەسڕ |٣٤ ('''ڕیکۆرد''') |- |'''٢٠١٩ – ٢٠''' |{{flagicon|MAR}} عەبدولڕەزاک ھەمدالا |ئەل-نەسڕ |٢٩ |- |'''٢٠٢٠ – ٢١''' |{{flagicon|FRA}} بافێتیمبی گۆمێز |ئەل-ھیلال |٢٤ |- |'''٢٠٢١ – ٢٢''' |{{flagicon|NGA}} ئۆدیان ئگاڵۆ |ئەل-ھیلال |٢٤ |- |'''٢٠٢٢ – ٢٣''' |{{flagicon|MAR}} عەبدولڕەزاک ھەمدالا |ئەل-ئیتیحاد |٢١ |- |'''٢٠٢٣ - ٢٤''' |{{flagicon|POR}} کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ |ئەل-نەسڕ |٣٥ ('''ڕیکۆرد''') |- |'''٢٠٢٤ - ٢٥''' |{{flagicon|POR}} کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ |ئەل-نەسڕ |٢٥ |- |'''٢٠٢٥ - ٢٦''' |{{flagicon|MEX}} جوڵیان کونونێز |ئەل-قادسیە |٣٣ |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|عەرەبستانی سعوودی}} {{پۆلی کۆمنز|Saudi Pro League}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} aic6qod1v6el0hycbcz3mu6ebs17dx4 0 212358 1587139 1577566 2026-05-26T23:50:30Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[محەممەد بن زاید]]ی گواستەوە بۆ [[محەممەد بن زاید ئال نەھیان]]: ناوی تەواو بەپێی هەموو ویکییەکان 1577566 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''شێخ محەممەد کوڕی زاید کوڕی سوڵتان ئال نەھیان''' ({{بە عەرەبی|محمد بن زايد بن سلطان آل نهيان}}؛ لەدایکبووی ١١ی ئازاری ١٩٦١) سێیەمین سەرۆکی [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]، سەرۆکی [[میرنشینی ئەبووزەبی|ئەبووزەبی]] و سەرکردەی باڵای [[ھێزە چەکدارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ھێزە چەکدارەکان]]ە. ئەو ڕۆلێکی بەرچاوی لە سیاسەتی دەرەکیدا ھەیە و سەرۆکی ڕێکخراوەی دژی [[ئیخوان موسلیمین|بزووتنەوە ئیسلامییەکان]] لە [[جیھانی عەرەب]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The ambitious United Arab Emirates |ناونیشان=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21720319-driven-energetic-crown-price-uae-building-bases-far-beyond-its |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٧|newspaper=The Economist |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref><ref name="veconomist">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Despots are pushing the Arab world to become more secular |ناونیشان=https://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21730899-they-are-consolidating-their-own-power-process-despots-are-pushing |newspaper=The Economist |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> بنەماڵەی ئەلنەهیان لە میرنشینە یەکگرتووەکانی عەرەبی سامانی خۆیان لە بازرگانی نەوت و وزەوە بەدەستهێناوە. شێخ محەمەد بن زاید ئال نەهیان، حاکمی ئەبوزەبی و سەرۆکی ئیمارات، سەرکردایەتی ئەو بنەماڵەیە دەکات، بەمەش دەبێتە یەکێک لە دەوڵەمەندترین خێزانە نەوتییەکانی جیهان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=دنیا در دستان این 10 خانواده + معرفی |ناونیشان=https://shahrebours.com/%d8%af%d9%86%db%8c%d8%a7-%d8%af%d8%b1-%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%a7%db%8c%d9%86-10-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%db%8c/ |وێبگە=شهر بورس }}{{بەستەری مردوو|url=https://shahrebours.com/%d8%af%d9%86%db%8c%d8%a7-%d8%af%d8%b1-%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%a7%db%8c%d9%86-10-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%88%d8%a7%d8%af%d9%87-%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%db%8c/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Mohammed bin Zayed Al Nahyan}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|شەڕ|زانستی سیاسەت}} {{میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] [[پۆل:منداڵانی سەرۆکەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە ئیماراتییەکان]] omvne4crklxa9ibunyc3sdf0u1l5hte 0 216565 1587041 1586999 2026-05-26T12:00:52Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587041 wikitext text/x-wiki [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|'''ویلایەتە یەکگرتووەکان''']] یەکێک بوو لە وڵاتە بەشداربووەکانی '''[[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]'''، کە یارییەکانی لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢١ تا ٨ی ئابی ٢٠٢١ شاری تۆکیۆی [[ژاپۆن]] بەڕێوەچوو<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Tokyo wins race to host 2020 Olympics|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/olympics/24002795|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جوولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جوولای ٢٠٢١ دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee – Olympic News|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref> ٦١٣ پێشبڕکێکار، (٢٨٥ پیاو و ٣٣٠ ژن) ڕکابەریان لە ٣٥ وەرزشدا کرد. بۆ جاری سێیەم لە مێژوویدا ژمارەی خانمە وەرزشوانەکان زیاتر بوو لە پیاوان، وەرزشوانانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە کۆکردنەوەی ١١٣ مەدالیا (٣٩زێڕ و ٤١ زیو و ٣٣ برۆنزی) گەرانەوە وڵاتەکەی خۆیان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=China accused of 'cheating' after petty act over Olympic medals|ناونیشان=https://au.sports.yahoo.com/olympics-2021-china-medal-tally-standings-media-petty-move-called-out-041050720.html|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=au.sports.yahoo.com|زمان=en-AU|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814160423/https://au.sports.yahoo.com/olympics-2021-china-medal-tally-standings-media-petty-move-called-out-041050720.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ جاری سێیەم لەسەر یەک پلەی یەکەمیان بەدەست ھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پێشەنگی مەدالیاکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی بەپێی ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|ئۆڵۆمپیاد|وەرزش|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٢٠|تۆکیۆ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|United States at the 2020 Summer Olympics}} [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ]] [[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] 89itnp0owam4bji3c1qkchvplmjcm8u 0 217451 1587134 1578559 2026-05-26T23:28:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1587134 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ژینا ئەمینی | native_name = مەھسا ئەمینی | image = Solidarity with the people of Iran (52394248943).jpg | image_size = 250 | caption = وێنەی ژینا ئەمینی لەسەر پلاکاردێکی ناڕەزایەتی لە شاری [[مێلبۆرن]] | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|٢٠٠٠|٧|٢٢}} | birth_place = [[سەقز]] | death_date = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٢|٩|١٧|٢٠٠٠|٧|٢٢}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | resting_place = [[گۆرستانی ئایچی سەقز]] | known_for = [[ئەشکەنجە]]دان و مردنی مێشک لەلایەن دەورییەی ڕێنوێنی، پۆلیسی ئەخلاقیی [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Drury|یەکەم١=Colin|سەردێڕ=Mahsa Amini: Protests erupt in Iran after 22-year-old dies following hijab arrest|ناونیشان=https://www.msn.com/en-gb/news/world/mahsa-amini-protests-erupt-in-iran-after-22-year-old-dies-following-hijab-arrest/ar-AA11Waqm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=MSN|agency=The Independent|زمان=en}}</ref> | education = | occupation = }} '''ژینا ئەمینی''' یان بە ناوی کاتی لەدایکبوونی '''مەھسا ئەمینی''' ({{بە فارسی|مهسا امینی}}؛ ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٠ لە [[سەقز]] – ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە [[تاران]]) ژنێکی [[کورد]]ی خەڵکی شاری [[سەقز]] بوو لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە لە ڕۆژی ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە [[تاران]] بە بیانووی نەگونجاویی [[حیجاب]]ەکەی لەلایەن پۆلیسی ڕەوشتی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] دەستبەسەر کرا و بەھۆی [[ئەشکەنجە]] و لێدان کەوتە [[کۆما]]وە و دوای سێ ڕۆژ، لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، لە نەخۆشخانەی کەسرا لە تاران کۆچی دواییی کرد.<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/170920221 لە ڕێوڕەسمێکی قەرەباڵخدا تەرمی ژینا ئەمینی بە خاک دەسپێردرێت]، ڕووداو، 2022</ref><ref>[https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/160920221 بەھۆی گیانلەدەستدانی مەھساوە داوای مانگرتنی سەرتاسەری دەکرێت]، ڕووداو، 2022</ref> مردنی ژینا ناڕەزایەتییەکی بەرفراوانی کۆمەڵگەی ئێرانی لێکەوتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mahsa Amini's death sparks anger towards Iran's morality police|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/23/iran-morality-police-root-cause-iranian-protest-anger-explainer|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/australia-news/audio/2022/oct/03/mahsa-amini-how-one-womans-death-ignited-protests-in-iran Mahsa Amini: how one woman’s death ignited protests in Iran], The Guardian, 3 Oct 2022</ref><ref>[https://www.msnbc.com/know-your-value/out-of-office/why-mahsa-amini-s-death-could-be-turning-point-women-n1299203 Why Mahsa Amini's death could be a turning point for women in Iran], MSNBC, 30Sep 2022</ref><ref>[https://news.sky.com/story/mahsa-amini-top-iran-official-urges-security-forces-to-deal-with-protesters-harshly-as-videos-emerge-of-people-running-while-gunshots-fire-12710882 Mahsa Amini: Top Iran official urges security forces to deal with protesters harshly as videos emerge of people running while gunshots fire], Sky News, 3 Oct 2022</ref><ref>[https://curio.io/publications/financial-times/najmeh-bozorgmehr/mahsa-amini-has-become-a-potent-symbol-for-women-in-iran Mahsa Amini has become a potent symbol for women in Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221128152637/https://curio.io/publications/financial-times/najmeh-bozorgmehr/mahsa-amini-has-become-a-potent-symbol-for-women-in-iran |date=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}, Financial Times, 27 Sep 2022</ref><ref>[https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2022/12/06/mahsa-amini-the-spark-that-ignited-a-women-led-revolution/?sh=7277199c5c3d Mahsa Amini: The Spark That Ignited A Women-Led Revolution], Forbes, Dec 6, 2022</ref> کە بەرھەمەکەی لە ئێران و ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو بە [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|شۆڕشی ژینا]].<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=لەگەڵ ڕووداوەکاندا: شۆڕشی ژینا|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/6788383.html|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ئەنجامی کوژرانی ژینا ئەمینیدا بزووتنەوەی جیھانیی [[ژن، ژیان، ئازادی]] سەری ھەڵدا.<ref>[https://www.euronews.com/2023/01/11/words-have-power-what-are-the-origins-of-woman-life-freedom-iran-protest-chants Words have power: What are the origins of Iran's protest chant 'woman, life, freedom'?], euro news, 01/02/2023</ref><ref>[https://www.dw.com/en/jina-mahsa-amini-the-face-of-irans-protests/a-64007550 Jina Mahsa Amini: The face of Iran's protests], DW, 12/06/2022</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=How Mahsa Amini Became A Symbol Of Resistance In Iran|ناونیشان=https://vt.co/news/how-mahsa-amini-became-a-symbol-of-resistance-in-iran|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=VT|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Fury grows in Iran after the death of Mahsa Amini, who has become a symbol of the regime's brutality|زمان=en|ئیش=Le Monde.fr|ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/09/21/fury-grows-in-iran-after-the-death-of-mahsa-amini-who-has-become-a-symbol-of-the-regime-s-brutality_5997742_4.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Mahsa Amini has become a potent symbol for women in Iran|ئیش=Financial Times|ناونیشان=https://www.ft.com/content/628a2cc7-88a7-42fa-8487-efe5d24944a9|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو و بزووتنەوەکە لە ساڵی ٢٠٢٣ لەلایەن [[پەرلەمانی ئەورووپا|پەرلەمانی ئەورووپاوە]] وەک کاندید بۆ [[خەڵاتی ساخارۆڤ]] ھەڵبژێردران<ref>[https://www.rferl.org/a/iran-amini-women-freedom-movement-sakharov-prize-eu/32634227.htm Mahsa Amini And Iran's Women, Life, Freedom Movement..]{{بەستەری مردوو|url=https://www.rferl.org/a/iran-amini-women-freedom-movement-sakharov-prize-eu/32634227.htm |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }}, Radio Farda, October 11, 2023</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بەرزترین خەڵاتی مافی مرۆڤی یەکێتی ئەورووپا بەخشرایە ژینا ئەمینی و بزووتنەوەی "ژن، ژیان، ئازادی"|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/7317704.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Voice of America|زمان=ku}}</ref> بۆ بەرگریکردن لە ئازادی و مافەکانی مرۆڤ.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-67159908 Mahsa Amini awarded EU's Sakharov human rights prize], BBC, October 19, 2023</ref><ref>[https://www.dw.com/en/jina-mahsa-amini-wins-eus-sakharov-prize/a-67146945 Jina Mahsa Amini wins EU's Sakharov Prize], DW, 10/19/2023</ref><ref name="europarl.europa.eu">[https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20231013IPR07134/jina-mahsa-amini-and-iranian-women-protest-movement-win-the-2023-sakharov-prize Jina Mahsa Amini and Iranian women protest movement win the 2023 Sakharov Prize], European Parliament, September 16, 2023</ref> == مردن == {{وتاری سەرەکی|مردنی ژینا ئەمینی|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} ژینا ئەمینی لە ٢٢ی تەممووزی ساڵی ٢٠٠٠ لە شاری [[سەقز]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا لەدایک بووە. ئەو وێڕای بنەماڵەکەی بۆ سەیران چووبوو بۆ پارێزگای گیلان لە باکووری ئێران و لەورە ھاتبوون بۆ شاری [[تاران]] تا سەردانی خزم و کەسوکاریان لەو شارەدا بکەن. لە نزیکەی سەعاتی ٦ی ئێوارەی ڕۆژی سێشەمە لە ١٣ی ئەیلوول لە نزیکی وێستگەی مترەوی شەھید حەقانی لە دووسایدی شەھید حەقانی لە شاری تاران لە حاڵێکدا کە لەگەڵ براکەی بوو، لەلایەن ھێزە ئینتیزامییەکانی حکوومەتی ئیسلامیی ئێران بە بیانووی حیجاب دەستبەسەر کرا. دوای دەربڕینی ناڕەزایی لەلایەن کیارەش ئەمینیی برای، بەوە دەوترێت کە خوشکەکەی بۆ تێپەڕاندنی کلاسەکانی زۆرەملێ بۆ ئاگادارکردنەوە گواستراوە بۆ گرتنخانەی شەقامی ڤۆزەرای تاران و لانیزۆر تا سەعاتێکی دیکە ئازاد دەکرێت.<ref>[https://www.kurdistan24.net/ckb/story/225357-داوای-مانگرتنی-گشتی-لە-خەڵکی-ئێران-دەکرێت داوای مانگرتنی گشتی لە خەڵکی ئێران دەکرێت]، کوردستان ۲۴، 2022</ref> بەپێی ڕاپۆرتەکانی ئامادەبووان و بینەرانی ڕووداوەکە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، ژینا ئەمینی لە لێکخۆی ھێزە ئینتیزامییەکان ژێری ئەشکەنجە و لێدان کەوتووە. بنەماڵەی ئەمینی ڕایان گەیاندووە کە لە کاتی دەستبەسەرکردنی کچەکەیان ئاڵۆزی قەوماوە و بەرپرسەکانی [[فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ئینتیزامی]] لە براکەشیان داوە. خاڵی ژینا ئەمینی وتی: «براکەی مەھسا (ژینا) لەوێدا بووە و کاتێک ویستویەتی لە بەرامبەریان بەرگری بکات و نەھێڵێت، گازی فرمێسکڕێژییان لێوەشاندووە».<ref>[https://www.kurdistan24.net/ckb/story/225355-گیان-لەدەستدانی-ژینا-ئەمینی-ناڕەزایەتی-لێدەکەوێتەوە گیان لەدەستدانی ژینا ئەمینی ناڕەزایەتی لێدەکەوێتەوە]، کوردستان ۲۴، 2022</ref> [[پەڕگە:Kasra Hospital - panoramio.jpg|وێنۆک|نەخۆشخانەی کەسرا.]] ژینا ئەمینی، دوو سەعات دوای دەستبەسەربوون و گواستران بۆ بنکەی پۆلیسی ئاسایشی ئاکاریی تاران لە شەقامی ڤۆزەرا، چووەتە کۆماوە و لە بەشی چاودێرییە تایبەتەکانی نەخۆشخانەی کەسرای تاران بەستەری کراوە. دوای ئەوەی کە بنەماڵەی ئەمینی سەردانی نەخۆشخانە دەکەن، پزێشکەکان دەڵێن کچەکەیان تووشی [[سەکتەی مێشک|جەڵتەی مێشک]] و [[وەستانی دڵ|دڵ]] بووە و ئیتر ھۆشیاریی نەماوە. کاتێک کیارەشی براکەی لەبەردەم گرتنخانەکە بووە، بە چاوی بینیویەتی کە ئۆتۆمبێلێکی فریاکەوتن لە گرتنخانە چووەتە دەرەوە. لە پرسگەکە ھۆکارەکەی دەپرسێت و پێی دەوترێت کە شتێکی وا نییە و یەکێک لە سەربازەکانی خۆمان بووە کە بریندار بووە. دوای نیو کاتژمێر، کیارەش بە نیشاندانی وێنەی ژینا بە چەند ژنێک، کە لە گرتنخانەکە ئازاد بوونەتەوە، حاڵی دەبێت کە ئۆتۆمبێلی فریاکەوتنەکە ھەڵگری جەستەی نیوەگیانی خوشکی خۆی بووە. موژگان ئەمینیی دایکی ژینا ئەمینی، کەمێک بەر لە بڵاوبوونەوەی ھەواڵی کۆچی دواییی ئەو گوتبوو کە پزیشکەکان خەریکی دیالیزکردنی ژینایەن و ڕای گەیاندبوو کە کچەکەی بە تەواوی ئازا و لەشساغ بووە. ژینا ئەمینی سێ ڕۆژ دوای دەستبەسەربوون و کەوتنە کۆماوە، لە ڕۆژی ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، کۆچی دواییی کرد. کۆچی دواییی ژینا لەلایەن بنەماڵەکەی پشتڕاست کراوەتەوە.<ref>[https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=208994 یەکەم کاردانەوەی ئەمریکا بەرامبەر شەھیدکردنی کچە کوردەکەی تاران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920172011/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=208994 |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}، شارپرس، 2022</ref><ref>[https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=16689&mapid=6 کچە کوردێک بەھۆی ئەشکەنجەدانی لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی تارانەوە گیانی لەدەستدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920171100/https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=16689&mapid=6 |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }}، کوردسات نیووز، 2022</ref> === بەخاکسپاردن === بەرەبەیانیی ١٧ی ئەیلوول، تەرمی ژینا گواسترایەوە بۆ [[سەقز]] بە مەبەستی بە خاک سپاردن بردرا بۆ گۆرستانی ئایچی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ویدئویی از مراسم خاکسپاری مهسا امینی در سقز|ناونیشان=https://www.arshehonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-118/42090-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B2|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=عرشه آنلاین|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220920170443/https://www.arshehonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-118/42090-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آرامستان آیچی کجاست؟|ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/826431-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%DB%8C%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=رکنا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171811/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/826431-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%DB%8C%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA|url-status=dead}}</ref> کاربەدەستانی ئێران ویسیان زووتر بەخاکی بسپێرن بەبێ ئامادەبوونی خەڵک، بەڵام خێزانەکەی ڕێگریان لێکردن و نەیانھێشت تا خەڵکێکی زۆر کۆبوونەوە. ھەروەھا بۆ ئەوەی خەڵک زۆر کۆنەبنەوە، ڕێگاکانی دەرەوەی شاری سەقز داخران. لە کاتی بەخاکسپاردنی، خەڵک دروشمیان دژی حکوومەتی ئێران دەوتەوە، وەک «مردن بۆ دیکتاتۆر» و «کوشتن لەسەر ڕووسەری تاکەی بکەین بوربەسەری».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=مراسم خاکسپاری مهسا امینی به تظاهرات خشم علیه دیکتاتور|ناونیشان=https://fa.iranfreedom.org/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AE/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220917061531/https://fa.iranfreedom.org/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AE/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حضور گسترده مردم در آرامستان سقز برای شرکت در مراسم تدفین مهسا امینی|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/mahsa-saqez-funeral/32038290.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=رادیو فردا|زمان=fa}}</ref> === کاردانەوەکان === '''ناوخۆیی''' [[پەڕگە:Uprising in Tehran, Keshavarz Boulvard September 2022 (3).jpg|وێنۆک|خەڵک خۆپیشاندان دەکەن دژی مەرگی مەھسا ئەمینی لە تاران]] * ڕێکخراوە مەدەنییەکانی شاری سەقز لە بەیاننامەیەکی ھاوبەشدا سەرکۆنەی دەستگیرکردن و [[ئەشکەنجەدان]]ی ژینایان کرد و داوای دادگاییکردنی بکەرانی ئەو ڕووداوەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رێکخراوەکانی سەقز: دەبێ تاوانبارانی کوشتنی ژینا ئەمینی سزا بدرێن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1609202214|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> '''سیاسەتوانان''' * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران، فەرمانی بە وەزیری ناوخۆ کرد کە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=دستور ڕئیس جمهور درباره حادثه تلخ مهسا امینی {{!}} واکنش وزیر کشور|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/706289/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=همشهری آنلاین|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220920163724/https://www.hamshahrionline.ir/news/706289/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ڕەزا پەھلەوی، کوری محمەد ڕەزا پەھلەوی، لە ھەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی [[تویتەر|توویتەر]] باسی ڕووداوەکەی کرد و داوای لە خەڵک کرد بە ھەر شێوەیەک بۆیان کراوە لە دژی ئەم کارانەی حکوومەتی ئێران بوەستنەوە و پشتیوانی لە ژنانی ئازادی خوازی ئێران بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مهسا امینی بر اثر جراحات ناشی از ضرب و شتم ماموران گشت ارشاد درگذشت|ناونیشان=https://www.iranintl.com/202209163031|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=ایران اینترنشنال|زمان=fa}}</ref> * جاوید ڕەحمان، نێردەی تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، ڕای گەیاند کە ئەم ڕووداوانە پێشێلکاریی بەربڵاوی مافی مرۆڤ لە ئێران نیشان دەدات، و نیگەرانیی خۆی سەبارەت بە ڕەفتارەکانی دژ بە ژینایان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مرگ مهسا امینی، فیلم پلیس و پرسش‌های بی‌پاسخ – DW – ۱۴۰۱/۶/۲۵|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/مرگ-مهسا-امینی-فیلم-پلیس-و-پرسشهای-بیپاسخ/a-63156449|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=dw.com|زمان=fa}}</ref> * ڕۆبێرت مالی، ئەندامی حکوومەتی [[جۆ بایدن]] بۆ کاروباری ئێران، مردنی ژینای بە کارەسات و تۆقێنەر ناو برد، لەگەڵ دەربڕینی ھاوخەمی و ھاوسۆزی خۆی بۆ بنەماڵەکەی، ڕاشی گەیاند کە پێویستە ئێران کۆتایی بە توندوتیژی و پێشێلکردنی مافە بنەڕەتییەکانی ژنانی ئێران بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نماینده آمریکا در امور ایران مرگ مهسا امینی ڕا «هولناک» خواند|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/32037842.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=رادیو فردا|زمان=fa}}</ref> '''ڕێکخراوە سیاسی و مەدەنییەکان''' * ڕێکخراوی لێبووردنی نێودەوڵەتی داوای لێکۆڵینەوەی تاوانکاری کرد لە مەرگی گوماناویی ژینا ئەمینی لە ئێران. بەپێی ئەم ڕێکخراوە، دەبێت «ھەموو ئەفسەر و بەرپرسەکان» لەم کەیسەدا بدرێنە دادگا و «ئەو مەرجانەی کە دەبنە ھۆی مردنە گوماناوییەکەی، کە بریتین لە [[ئەشکەنجەدان]] و مامەڵەی خراپی دیکە، لە ناوەندەکەی دەستبەسەرکردندا، دەبێت لێکۆڵینەوەی تاوانکارییان لەگەڵدا بکرێت».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran woman's death after morals police arrest sparks protests|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-woman-dies-after-detention-by-morals-police-reports-2022-09-16/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=Reuters|agency=Reuters|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iranian woman in coma after morality police arrest: activists|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20220915-iranian-woman-in-coma-after-morality-police-arrest-activists|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=France 24|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Saaberi|یەکەم١=Arezou|سەردێڕ=Mahsa Amini: Arrested For Islamic Guidance, Ended Up Brain Dead!|ناونیشان=https://irantrue.com/mahsa-amini-arrested-for-islamic-guidance-ended-up-brain-dead/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=IranTrue|بڵاوکەرەوە=IranTrue.com|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220915123548/https://irantrue.com/mahsa-amini-arrested-for-islamic-guidance-ended-up-brain-dead/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == یادکردنەوەکان == لە تۆڕی کۆمەڵایەتی [[تویتەر|ئێکس]] (تویتەری پێشوو)، ھاشتاگی «#مھسا_امینی» و {{چبڕ|"#MahsaAmini"}} لە دوای مردنی زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن جار بەکارھێنراوە.<ref>[https://www.iranintl.com/202210023092 Mahsa Amini's hashtag on Twitter 200 million], Iran International, 3 Oct 2022</ref><ref>[https://www.euronews.com/2022/10/01/solidarity-with-iran-as-worldwide-protests-staged-over-death-of-mahsa-amini Solidarity with Iran as worldwide protests staged over death of Mahsa Amini], euronews, 3 Oct 2022</ref> لە شارەکانی وەک لەندەن و ئۆتاوا و پاریس و ڤییەنا گۆڕەپان و شەقام و پارک ھەیە کە بە ناوی ئەوەوە ناونراون.<ref>[https://jinhaagency.com/en/actual/street-in-vienna-to-be-named-after-jina-mahsa-amini-33282 Street in Vienna to be named after Jina Mahsa Amini], JINHA, 16 May 2023</ref><ref>[https://iranwire.com/en/news/117758-mahsa-jina-amini-street-plaques-unveiled-in-ottawa/ “Mahsa Jina Amini” Street Plaques Unveiled in Ottawa], Iran Wire, June 21, 2023</ref><ref>[https://www.baywardbulletin.ca/honouring-mahsa-jina-amini/ Honouring Mahsa Jina Amini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231028105227/https://www.baywardbulletin.ca/honouring-mahsa-jina-amini/ |date=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ }}, Bay Ward, September 16, 2023</ref><ref>[https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/09/18/paris-park-renamed-in-memory-of-iranian-mahsa-amini%206137522%204.html Park named Mahsa Jina Amini in Paris]{{بەستەری مردوو|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/09/18/paris-park-renamed-in-memory-of-iranian-mahsa-amini%206137522%204.html |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }}, lemonde, 2023</ref> لە ڕۆژانی ١٥ و ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣، ھێزە ئەمنییەکان لە [[تاران]] و شارەکانی دیکەی وەک [[سەقز]] شوێنی لەدایکبوونی ژینا ئەمینی جێگیرکران، چونکە ساڵێک بەسەر مردنی ژینا ئەمینی تێدەپەڕێت.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2023/9/16/iran-one-year-after-the-death-of-mahsa-amini Iran: One year after the death of Mahsa Amini], Aljazeera, By Maziar Motamedi, 16 Sep 2023</ref> باوکی لە کاتی دەرچوونی لە ماڵ لە ڕۆژاوای شاری سەقز دەستبەسەرکرا و دوای ئەوەی ئاگادارکرایەوە کە ڕێوڕەسمی یادکردنەوەکە ئەنجام نەدات، ئازاد کرا. ھەروەھا ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بە زیادبوونی بوونی ھێزە ئەمنییەکان لە شارەکانی دیکەدا کرد لە ھەوڵێکدا بۆ ڕێگریکردن لە ھەر جۆرە نائارامییەک. ئێرانییەکانی دەرەوەی وڵات ڕۆژی ھەینی لە [[بروکسێل|برۆکسل]] خۆپیشاندانێکیان ئەنجامدا و چاوەڕوان دەکرا جگە لە کەنەدا و ئەمریکا لە شوێنەکانی دیکەی ئەورووپا خۆپیشاندانی زیاتریش بەڕێوەبچێت. ئەمریکا لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا و شانشینی یەکگرتوو بە جیا سزای نوێی بەسەر ژمارەیەک بەرپرس و قەوارەی ئێرانی لە سەروبەندی ساڵڕۆژی کۆچی دوایی ئەمینی ڕاگەیاند.<ref>[https://amnesty.ca/human-rights-news/mahsa-amini-one-year-later-we-still-say-her-name/ Mahsa Amini: One year later we still say her name], Amnesty international, September 14, 2023</ref><ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20230916-clampdown-and-grief-as-iranians-remember-mahsa-amini Clampdown and grief as Iranians mark first anniversary of Mahsa Amini's death], France24, 16/09/2023</ref><ref>[https://www.cbsnews.com/losangeles/news/thousands-gather-on-anniversary-of-mahsa-aminis-death-for-memorial-protest-in-downtown-la/ Thousands gather on anniversary of Mahsa Amini's death for memorial protest in downtown LA], CBS News, September 16, 2023</ref><ref>[https://www.cnn.com/2023/09/17/middleeast/iran-protests-mahsa-amini-anniversary-intl-hnk/index.html Protests erupt in Iran, one year after Mahsa Amini's death], CNN, 17 Sep 2023</ref> لە ئەمریکا یاسای مەھسا ئەمینی بۆ لێپرسینەوە لە مافەکانی مرۆڤ و ئاسایش (MAHSA Act) بۆ یەکەمجار لە دوای ناڕەزایەتییەکانی ژن، ژیان، ئازادی، پێشکەش بە ١١٧ھەمین کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کرا. مەبەستی دانانی سزا بەسەر سەرانی کۆماری ئیسلامی ئێرانە.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=H.R.9203 – MAHSA Act – 117th Congress|ناونیشان=https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/9203}}</ref> پڕۆژە یاساکە بە HR 589<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=H.R.589 – MAHSA Act – 118th Congress|ناونیشان=https://www.congress.gov/bill/118th-congress/house-bill/589?s=1&r=13}}</ref> بۆ ئەنجومەنی نوێنەران و بە S.2626<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MAHSA Act Senate Bill S. 2626 of 118th Congress|ناونیشان=https://www.congress.gov/bill/118th-congress/senate-bill/2626}}</ref> بۆ ئەنجومەنی پیران لە ١١٨ھەمین کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دا پێشکەشکرایەوە. === خەڵاتی ساخارۆڤ === ئەندامانی پەرلەمانی ئەورووپا خەڵاتی ساخارۆڤ بۆ ئازادی بیرکردنەوە ساڵی ٢٠٢٣یان بەخشییە ژینا ئەمینی و بزووتنەوەی [[ژن، ژیان، ئازادی]]. سەرۆک [[ڕۆبێرتا مێتسولا|ڕۆبێرتا مێتسۆلا]] ڕای گەیاند:<ref name="europarl.europa.eu2">[https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20231013IPR07134/jina-mahsa-amini-and-iranian-women-protest-movement-win-the-2023-sakharov-prize Jina Mahsa Amini and Iranian women protest movement win the 2023 Sakharov Prize], European Parliament, September 16, 2023</ref><ref>[https://abcnews.go.com/International/wireStory/masha-amini-kurdish-iranian-woman-died-police-custody-104131168 Mahsa Amini, the woman who died in police custody, is awarded EU human rights prize], ABC, October 19, 2023</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2023/oct/19/mahsa-amini-awarded-eu-sakharov-human-rights-prize-iran Iran’s Mahsa Amini awarded EU’s Sakharov human rights prize], Guardian, October 19, 2023</ref><ref name="europarl.europa.eu3"/><ref>[https://abcnews.go.com/International/wireStory/masha-amini-kurdish-iranian-woman-died-police-custody-104131168 Mahsa Amini, the woman who died in police custody, is awarded EU human rights prize], ABC, October 19, 2023</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2023/oct/19/mahsa-amini-awarded-eu-sakharov-human-rights-prize-iran Iran’s Mahsa Amini awarded EU’s Sakharov human rights prize], Guardian, October 19, 2023</ref><blockquote>١٦ی ئەیلوول ساڵێک بەسەر کۆچی دوایی ژیان مەھسا ئەمینی تێپەڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mahsa Amini honoured with EU’s top human rights prize|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/19/mahsa-amini-honoured-with-eus-top-human-rights-prize|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref> پەرلەمانی ئەورووپا لەگەڵ ئەو کەسە بوێرانەیە کە ھەمیشە شەڕی یەکسانی، شکۆ و ئازادی دەکەن لە ئێران. ئێمە، لەگەڵ ئەوانەین کە تەنانەت لە زیندانیش درووشمی ژن، ژیان، ئازادی زیندوو دەێڵنەوە. بەدەستنیشانکردنیان بە براوەی خەڵاتی ساخارۆڤی ٢٠٢٣ بۆ ئازادیی بیرکردنەوە، ئێمە یادیان دەکەین و ھەمیشە لەگەڵ ئەوانەین کە زۆرترین خەباتیان بۆ ئازادی کرد.</blockquote> == ئەمانەش ببینە == * [[ئارمیتا گەڕاوەن]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Mahsa Amini}} {{خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] [[پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ساخارۆڤ]] qia8uy07eeq7l9lsoxha83peyn3lv0s 1 217504 1587135 1578338 2026-05-26T23:28:52Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1587135 wikitext text/x-wiki == وێنە == لە ویکیی فارسی وێنەی تایبەتی ژینا دانراوە ئێمە دەتوانین هەمان وێنە لای خۆمان باربکەین؟ کاردانەوەکان بەرفراوانتر بوون دەکرێت ئەو بەشە زیاتر فراوان بکرێت. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٢٣، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == پێشنیاری ناوگۆڕین == سڵاو، من پێم باشە ناوی وتارەکە بگۆڕین بۆ «ژینا ئەمینی» یان «مردنی ژینا ئەمینی» لەبەر ئەم هۆکارانە: # ژینا، نەک مەهسا، لەبەر ئەوەی لە ناوەڕۆکی کوردی زۆرتر «ژینا» بەکار هاتووە و لە ویکیپیدیای کورمانجیش وایە. # مردنیشی، نەک ناوەکەی لەبەر ئەوەی وتارەکە بەتایبەتی لەسەر مردنییەتی. ئەگەر وشەیەکی باشتریش لە «مردن» هەیە، دەتوانرێت بکرێت بەوە، تەنیا بۆی ناونیشانەکە ورد بێت. ڕای ئێوە چییە؟ @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] — [[بەکارھێنەر:Roj im|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١١:١٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :زیادکردن: لە وتارەکەش «ژینا» زۆرتر لە «مەهسا» بەکار هاتووە. — [[بەکارھێنەر:Roj im|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١١:٤٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Roj im|Roj im]] سەبارەت بەناوەکەی کە مەهسا یان ژینا بێت پێم وایە دەکرێت ژینا بێت و لە ناوەڕۆک ئاماژە بەناوەکانی دیکەی بکرێت، ژینا ئەمینی یاخود مەهسا ئەمینی، هاوکات جیناش بەکاردێنن. بەڵام من ژینام پێ خراپ نییە ئەگەر ئەمە ناوی خۆی بێت، سەبارەت بەناوی وتار لەگەڵ "مردنی ژینا ئەمینی"م چونکە مردنەکەی هۆکاری ناسراوییەتی. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٧:٣٧، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژینا ئەمینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1020559 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220920172011/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=208994 بۆ https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=208994 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٥٥، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژینا ئەمینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1099290 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220915123548/https://irantrue.com/mahsa-amini-arrested-for-islamic-guidance-ended-up-brain-dead/ بۆ https://irantrue.com/mahsa-amini-arrested-for-islamic-guidance-ended-up-brain-dead/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٢٢، ١٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژینا ئەمینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1215566 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220920171100/https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=16689&mapid=6 بۆ https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=16689&mapid=6 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٠٠، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژینا ئەمینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1330257 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220915123548/https://irantrue.com/mahsa-amini-arrested-for-islamic-guidance-ended-up-brain-dead/ بۆ https://irantrue.com/mahsa-amini-arrested-for-islamic-guidance-ended-up-brain-dead/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٢٩، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژینا ئەمینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1378223 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220917061531/https://fa.iranfreedom.org/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AE/ بۆ https://fa.iranfreedom.org/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AE/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٥١، ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژینا ئەمینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1411393 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221128152637/https://curio.io/publications/financial-times/najmeh-bozorgmehr/mahsa-amini-has-become-a-potent-symbol-for-women-in-iran بۆ https://curio.io/publications/financial-times/najmeh-bozorgmehr/mahsa-amini-has-become-a-potent-symbol-for-women-in-iran زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:١١، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژینا ئەمینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1483484 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220920170443/https://www.arshehonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-118/42090-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B2 بۆ https://www.arshehonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-118/42090-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B2 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٢٣، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژینا ئەمینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1556002 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231028105227/https://www.baywardbulletin.ca/honouring-mahsa-jina-amini/ بۆ https://www.baywardbulletin.ca/honouring-mahsa-jina-amini/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٥٣، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژینا ئەمینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1578337 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220920163724/https://www.hamshahrionline.ir/news/706289/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 بۆ https://www.hamshahrionline.ir/news/706289/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٠٩، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ژینا ئەمینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1587134 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220920171811/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/826431-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%DB%8C%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA بۆ https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/826431-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%DB%8C%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٢٨، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) fvg9wcwcge91alify326unrnm6o2e66 0 217884 1587073 1442111 2026-05-26T15:04:07Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1587073 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ئاشتی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة آشتی }}<br>{{lang-en| Sub-District Ashty }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی ئاشتی لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(سەوزی تۆخ){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 35.91502| 44.77892}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی ئاشتی''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.91502| 44.77892 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[خەرابە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = هەڵگورد عەبدوڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٠٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = [[٢٠١١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = تەقتەقی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ئاشتی''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ٢٠٢ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی سەر بەو گوندە ٢٣ گوندە، سەبارەت بە سروشتی زەویەکانی، ٨٠٪ دەشتن، ١٠٪ گردن، ١٠٪ شاخن.<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref> ==جوگرافیا== '''ناحیەی ئاشتی''' لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ [[ناحیەی کۆیە]] لە باشورەوە لەگەڵ [[ناحیەی ئاغجەلەر]]، لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان]]، لەڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]].<ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == گوندەکان == {{Div col|cols=٣}} * '''[[خەرابە]]''' * [[ئەلیاسە سوور]] * [[ئیلەڵا]] * [[بانەگوڵان]] * [[بۆگد]] * [[پەلکانەی شیوەشان]] * [[چاڵاو، کۆیە]] * [[داوداوێ]] * [[سوورەقەڵا]] * [[سوێرەڵا]] * [[شیوەشان]] * [[قازبەگیان]] * [[قزلوو]] * [[قولقولە]] * [[کانی بی، کۆیە]] * [[کانی سوور، کۆیە]] * [[کانی کوردە]] * [[کانی ھەنجیر]] * [[کاولان، کۆیە]] * [[کڵێسە، کۆیە]] * [[کێلەزیندان]] * [[گۆمەشین]] * [[ھەواری تازە]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[تەقتەق]] * [[قەزای کۆیە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] aol4thgi7hyhy9ssu9k9ib4l78zg44u 1587190 1587073 2026-05-27T11:47:00Z MFTG 21816 /* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1587190 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ئاشتی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة آشتی }}<br>{{lang-en| Sub-District Ashty }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی ئاشتی لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(سەوزی تۆخ){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 35.91502| 44.77892}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی ئاشتی''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.91502| 44.77892 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[خەرابە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = ھەڵگورد عەبدوڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٠٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = [[٢٠١١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = تەقتەقی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ئاشتی''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ٢٠٢ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی سەر بەو گوندە ٢٣ گوندە، سەبارەت بە سروشتی زەویەکانی، ٨٠٪ دەشتن، ١٠٪ گردن، ١٠٪ شاخن.<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref> == ناو == * سەبارەت بە ناوی ناحیەی ئاشتی، شێخ صلاح شێخ شەرەف بەرێوەبەری سەنتەری لێکۆڵینەوە و پەخشی کۆیە دەڵێت (لە ساڵی ١٩٩٨دا لە دوای [[ڕێکەوتننامەی واشتنۆن ١٩٩٧|ڕێککەوتنی واشنتۆن]] و ڕاگرتنی [[شەڕی براکوژی|شەری ناوخۆی کوردستان]], کە چەند ساڵێک بوو [[ھەرێمی کوردستان]] تووشی ھاتبوو وە ڕاگرتنی ئەم نائارامیە و جێگرتنەوەی بە ئاشتی, دامەزراندنی ناحیەی ئاشتی لەو سەروبەندەدا دامەزرا, ھەربۆیەش ناوی نرا ناحیەی ئاشتی) * لە لایەکی دیکەوە (سەرکەوت ڕەسول عەزیز) بەرێوەبەری ناحیەی ئاشتی لە بارەی ناوی ئاشتی یەوە دەڵێت:(زۆرداردیدەیی و چەوسانەوەی دانیشتوانی ناوچەکە لە چەندان ساڵانی پێشودا و گیرۆدەبوونی ھەرێم بەو جەنگە ناوخۆییە, دامەزراندنی ناحیەکە و پەرۆشی خەڵکەکە بۆ ئاشتی, " ئەمە سەرەرای پاڵپشتیکردنی بۆ بۆچوونی پێشتر" ئەمانە وایان کردوە بەرپرسان ناوی ناحیەکە بنێن ئاشتی) لە ھەردوو بیرو بۆچوونەکەدا لە ئاشتی خوازی دانیشتوانی ناوچەکە دڵنیا دەبین ھەرئەمە ھۆی سەرەکی بووە لە ناونانی ناحیەکە بە ناوی ئاشتی. ==جوگرافیا== '''ناحیەی ئاشتی''' لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ [[ناحیەی کۆیە]] لە باشورەوە لەگەڵ [[ناحیەی ئاغجەلەر]]، لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان]]، لەڕۆژاواوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]].<ref> ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == گوندەکان == {{Div col|cols=٣}} * '''[[خەرابە]]''' * [[ئەلیاسە سوور]] * [[ئیلەڵا]] * [[بانەگوڵان]] * [[بۆگد]] * [[پەلکانەی شیوەشان]] * [[چاڵاو، کۆیە]] * [[داوداوێ]] * [[سوورەقەڵا]] * [[سوێرەڵا]] * [[شیوەشان]] * [[قازبەگیان]] * [[قزلوو]] * [[قولقولە]] * [[کانی بی، کۆیە]] * [[کانی سوور، کۆیە]] * [[کانی کوردە]] * [[کانی ھەنجیر]] * [[کاولان، کۆیە]] * [[کڵێسە، کۆیە]] * [[کێلەزیندان]] * [[گۆمەشین]] * [[ھەواری تازە]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[تەقتەق]] * [[قەزای کۆیە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] e3njud5tbpeqicxfxkcei78ewe9l0hq 0 217885 1587072 1568935 2026-05-26T15:03:39Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1587072 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شۆڕش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة شورش }}<br>{{lang-en| Sub-District Shorsh }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی شۆڕش لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(سەوزی کاڵ){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 36.17678| 44.38543}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی شۆڕش''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.17678| 44.38543 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دێگەڵە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 1700 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٠٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = [[٢٠١١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شۆڕش''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ١٧٠٠.٢٣ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی ٥١ گوندە.<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} </ref> لە سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی [[ھەرێمی کوردستان]]دا، ناوی دوو [[ناحیە]] ھەیە بەھەمان ناو. [[ناحیەی شۆڕش]] کە دەکەوێتە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] کە ناوەندەکەی شارەدێی [[دێگەڵە]]یە، '''[[ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ]]''' کە دەکەوێتە [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ناوەندەکەی شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕشە]]. == ناو == == جوگرافیا == سنووری ناحیەی شۆڕش: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]] و [[ناحیەی بەستۆڕە]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سێگردکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی کەسنەزان]] و [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی بێستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی شۆڕش | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078385 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٤٠٣) لە ١٥-١٠-١٩٧٣دا، بە دابڕانی (١٥) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]]، (٢٢) کەرت و دوو گوندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و (٤) کەرت لە [[قەزای ھەولێر]]، ناحیەی شۆڕش ھاتە کایەوە لە سنووری [[قەزای کۆیە]]. * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٣٢١) لە ١١-٠٦-١٩٨٧دا، ([[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]] و ناحیەی شۆڕش) ھەڵوەشێنرانەوە و سەرجەم کەرتەکانیان بەسترانەوە بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]]وە. == کشتوکاڵ == * زۆرینەی دانیشتوانی گوندەکانی ئەم ناحیەیە، بە کشتوکاڵەوە خەریکن وەک([[گەنم]]، [[جۆ]]، [[نیسک]] و [[نۆک]] ...ھتد)، لەگەڵ بەخێوکردنی ئاژەڵ وەک([[بزن]]، [[مەڕ]] و [[مانگا]]). == پیشەسازی == * لە سنووری ئەم ناحیەیەدا کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]]، بە تایبەت لە سنووری گوندەکانی [[شیواشۆکی سەرێ]] و [[داربەسەری گچکە]]، چەند بیرێکی نەوتی تیادایە و نەوتی لێ بەرھەم دەھێنرێت. == گوندەکان == {{div col|colwidth=10em}} * '''[[دێگەڵە]]''' * [[ئاخورە]] * [[ئالیانە]] * [[ئەشکەوت سەقا]] * [[باقلین]] * [[بانەقەڵات شێخان]] * [[بانەقەڵات گەردی]] * [[بانەمۆرد]] * [[بانی ماران]] * [[باوەقۆپی گچکە]] * [[باوەقۆپی گەورە]] * [[بایزئاغا]] * [[بزندز]] * [[بەردبڕ]] * [[بەلەبان]] * [[پەڵکەڕەش]] * [[پیرەر]] * [[تەرگینە]] * [[تەکەول]] * [[تەلوار]] * [[حاجی کاکۆڵ]] * [[حاجی وسوو (ھەولێر)|حاجی وسوو]] * [[داربەسەری گچکە]] * [[داربەسەری گەورە]] * [[دێدەوان]] * [[سماق شیرینی گچکە]] * [[سماق شیرینی گەورە]] * [[سماقە، کۆیە|سماقە]] * [[سمایلاوە]] * [[شاخەپیسکە]] * [[شمەخڕە]] * [[شیواشۆکی سەرێ]] * [[شیوی ساماڵ]] * [[عەلیاوە]] * [[قەبربەتان]] * [[قورتەلاس]] * [[کانی بی (ڕوونکردنەوە)|کانی بی]] * [[کانی پەلک]] * [[کانی دەربەند]] * [[کانی سوسکە]] * [[کانی کەوان]] * [[کانی گوند]] * [[گورزەیی]] * [[گۆپتەپە، کۆیە|گۆپتەپە]] * [[گۆمەتاڵ]] * [[گۆمەشینی شێخان]] * [[مێرگە، کۆیە|مێرگە]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی ئاشتی]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی سێگردکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 6bvbtfhy34soljnhmaxa0t7kahkb2rg 1587075 1587072 2026-05-26T15:26:37Z MFTG 21816 /* top */ 1587075 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شۆڕش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة شورش }}<br>{{lang-en| Sub-District Shorsh }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی شۆڕش لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(سەوزی کاڵ){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 36.17678| 44.38543}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی شۆڕش''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.17678| 44.38543 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دێگەڵە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٧٣]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٩٦٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٠٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣١٨ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٣٧٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٧٨٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٨٫٣ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٨٣ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٥١٠٤ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شۆڕش''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ١٧٠٠.٢٣ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی ٥١ گوندە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی [[ھەرێمی کوردستان]]دا، ناوی دوو [[ناحیە]] ھەیە بەھەمان ناو. [[ناحیەی شۆڕش]] کە دەکەوێتە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] کە ناوەندەکەی شارەدێی [[دێگەڵە]]یە، '''[[ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ]]''' کە دەکەوێتە [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ناوەندەکەی شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕشە]]. == ناو == == جوگرافیا == سنووری ناحیەی شۆڕش: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]] و [[ناحیەی بەستۆڕە]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سێگردکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی کەسنەزان]] و [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی بێستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی شۆڕش | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078385 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٤٠٣) لە ١٥-١٠-١٩٧٣دا، بە دابڕانی (١٥) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]]، (٢٢) کەرت و دوو گوندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و (٤) کەرت لە [[قەزای ھەولێر]]، ناحیەی شۆڕش ھاتە کایەوە لە سنووری [[قەزای کۆیە]]. * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٣٢١) لە ١١-٠٦-١٩٨٧دا، ([[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]] و ناحیەی شۆڕش) ھەڵوەشێنرانەوە و سەرجەم کەرتەکانیان بەسترانەوە بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]]وە. == کشتوکاڵ == * زۆرینەی دانیشتوانی گوندەکانی ئەم ناحیەیە، بە کشتوکاڵەوە خەریکن وەک([[گەنم]]، [[جۆ]]، [[نیسک]] و [[نۆک]] ...ھتد)، لەگەڵ بەخێوکردنی ئاژەڵ وەک([[بزن]]، [[مەڕ]] و [[مانگا]]). == پیشەسازی == * لە سنووری ئەم ناحیەیەدا کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]]، بە تایبەت لە سنووری گوندەکانی [[شیواشۆکی سەرێ]] و [[داربەسەری گچکە]]، چەند بیرێکی نەوتی تیادایە و نەوتی لێ بەرھەم دەھێنرێت. == گوندەکان == {{div col|colwidth=10em}} * '''[[دێگەڵە]]''' * [[ئاخورە]] * [[ئالیانە]] * [[ئەشکەوت سەقا]] * [[باقلین]] * [[بانەقەڵات شێخان]] * [[بانەقەڵات گەردی]] * [[بانەمۆرد]] * [[بانی ماران]] * [[باوەقۆپی گچکە]] * [[باوەقۆپی گەورە]] * [[بایزئاغا]] * [[بزندز]] * [[بەردبڕ]] * [[بەلەبان]] * [[پەڵکەڕەش]] * [[پیرەر]] * [[تەرگینە]] * [[تەکەول]] * [[تەلوار]] * [[حاجی کاکۆڵ]] * [[حاجی وسوو (ھەولێر)|حاجی وسوو]] * [[داربەسەری گچکە]] * [[داربەسەری گەورە]] * [[دێدەوان]] * [[سماق شیرینی گچکە]] * [[سماق شیرینی گەورە]] * [[سماقە، کۆیە|سماقە]] * [[سمایلاوە]] * [[شاخەپیسکە]] * [[شمەخڕە]] * [[شیواشۆکی سەرێ]] * [[شیوی ساماڵ]] * [[عەلیاوە]] * [[قەبربەتان]] * [[قورتەلاس]] * [[کانی بی (ڕوونکردنەوە)|کانی بی]] * [[کانی پەلک]] * [[کانی دەربەند]] * [[کانی سوسکە]] * [[کانی کەوان]] * [[کانی گوند]] * [[گورزەیی]] * [[گۆپتەپە، کۆیە|گۆپتەپە]] * [[گۆمەتاڵ]] * [[گۆمەشینی شێخان]] * [[مێرگە، کۆیە|مێرگە]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی ئاشتی]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی سێگردکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] n22bm1e8mpkkgxzg2maxnwyl6riyh79 1587076 1587075 2026-05-26T15:34:05Z MFTG 21816 /* مێژوو */ 1587076 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شۆڕش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة شورش }}<br>{{lang-en| Sub-District Shorsh }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی شۆڕش لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(سەوزی کاڵ){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 36.17678| 44.38543}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی شۆڕش''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.17678| 44.38543 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دێگەڵە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٧٣]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٩٦٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٠٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣١٨ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٣٧٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٧٨٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٨٫٣ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٨٣ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٥١٠٤ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شۆڕش''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ١٧٠٠.٢٣ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی ٥١ گوندە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی [[ھەرێمی کوردستان]]دا، ناوی دوو [[ناحیە]] ھەیە بەھەمان ناو. [[ناحیەی شۆڕش]] کە دەکەوێتە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] کە ناوەندەکەی شارەدێی [[دێگەڵە]]یە، '''[[ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ]]''' کە دەکەوێتە [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ناوەندەکەی شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕشە]]. == ناو == == جوگرافیا == سنووری ناحیەی شۆڕش: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]] و [[ناحیەی بەستۆڕە]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سێگردکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی کەسنەزان]] و [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی بێستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی شۆڕش | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078385 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٤٠٣) لە ١٥-١٠-١٩٧٣دا، بە دابڕانی (١٥) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]]، (٢٢) کەرت و دوو گوندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و (٤) کەرت لە [[قەزای ھەولێر]]، ناحیەی شۆڕش ھاتە کایەوە لە سنووری [[قەزای کۆیە]]. * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٣٢١) لە ١١-٠٦-١٩٨٧دا، ([[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]] و ناحیەی شۆڕش) ھەڵوەشێنرانەوە و سەرجەم کەرتەکانیان بەسترانەوە بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]]وە. * بە پێی بەیانی ژمارە (٤)ی وەزارەتی ناوخۆ لە بەرواری ٢٠٢٤/٤/٢دا، ترازاندنی گوندەکانی([[شیوەپیران]]، [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]]) لە ناحیەی شۆڕش سەر بە [[قەزای کۆیە]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی بێستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٤)ی ساڵی ٢٠٢٤، ھێنانەکایە و ترازاندنی چەند ناحیە و گوندێک لە سنوری پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == کشتوکاڵ == * زۆرینەی دانیشتوانی گوندەکانی ئەم ناحیەیە، بە کشتوکاڵەوە خەریکن وەک([[گەنم]]، [[جۆ]]، [[نیسک]] و [[نۆک]] ...ھتد)، لەگەڵ بەخێوکردنی ئاژەڵ وەک([[بزن]]، [[مەڕ]] و [[مانگا]]). == پیشەسازی == * لە سنووری ئەم ناحیەیەدا کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]]، بە تایبەت لە سنووری گوندەکانی [[شیواشۆکی سەرێ]] و [[داربەسەری گچکە]]، چەند بیرێکی نەوتی تیادایە و نەوتی لێ بەرھەم دەھێنرێت. == گوندەکان == {{div col|colwidth=10em}} * '''[[دێگەڵە]]''' * [[ئاخورە]] * [[ئالیانە]] * [[ئەشکەوت سەقا]] * [[باقلین]] * [[بانەقەڵات شێخان]] * [[بانەقەڵات گەردی]] * [[بانەمۆرد]] * [[بانی ماران]] * [[باوەقۆپی گچکە]] * [[باوەقۆپی گەورە]] * [[بایزئاغا]] * [[بزندز]] * [[بەردبڕ]] * [[بەلەبان]] * [[پەڵکەڕەش]] * [[پیرەر]] * [[تەرگینە]] * [[تەکەول]] * [[تەلوار]] * [[حاجی کاکۆڵ]] * [[حاجی وسوو (ھەولێر)|حاجی وسوو]] * [[داربەسەری گچکە]] * [[داربەسەری گەورە]] * [[دێدەوان]] * [[سماق شیرینی گچکە]] * [[سماق شیرینی گەورە]] * [[سماقە، کۆیە|سماقە]] * [[سمایلاوە]] * [[شاخەپیسکە]] * [[شمەخڕە]] * [[شیواشۆکی سەرێ]] * [[شیوی ساماڵ]] * [[عەلیاوە]] * [[قەبربەتان]] * [[قورتەلاس]] * [[کانی بی (ڕوونکردنەوە)|کانی بی]] * [[کانی پەلک]] * [[کانی دەربەند]] * [[کانی سوسکە]] * [[کانی کەوان]] * [[کانی گوند]] * [[گورزەیی]] * [[گۆپتەپە، کۆیە|گۆپتەپە]] * [[گۆمەتاڵ]] * [[گۆمەشینی شێخان]] * [[مێرگە، کۆیە|مێرگە]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی ئاشتی]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی سێگردکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] fj37mrg3oycykeiylc1twwom0geywm8 1587077 1587076 2026-05-26T15:47:47Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1587077 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شۆڕش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة شورش }}<br>{{lang-en| Sub-District Shorsh }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی شۆڕش لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(سەوزی کاڵ){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 36.17678| 44.38543}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی شۆڕش''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.17678| 44.38543 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دێگەڵە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٧٣]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٩٦٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٠٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣١٨ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٣٧٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٧٨٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٨٫٣ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٨٣ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٥١٠٤ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شۆڕش''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ١٧٠٠.٢٣ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی ٥١ گوندە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی [[ھەرێمی کوردستان]]دا، ناوی دوو [[ناحیە]] ھەیە بەھەمان ناو. [[ناحیەی شۆڕش]] کە دەکەوێتە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] کە ناوەندەکەی شارەدێی [[دێگەڵە]]یە، '''[[ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ]]''' کە دەکەوێتە [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ناوەندەکەی شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕشە]]. == ناو == * دوو ناحیە لە ھەرێمی کوردستان ھەیە بەم ناوەوە، کە دەکەونە قەزای کۆیە و قەزای چەمچەماڵ. * وشەکە بە مانای گۆڕان لە حاڵەتێکەوە بۆ حاڵەتێکی دیکە. ئەم زاراوە یەکەم جار لە لایەن کۆپرنیک بە مانای جموجۆڵی ئەستێرەکان و ھەتاو لە زانستی ئەستێرەناسیدا بەکار براوە (شۆڕشی زستانی و شۆڕشی ھاوینی). دواتر لە سەدەی 17 لە ئەورووپا، واتایەکی تازەی بە خۆوەگرت و بە مانای ڕابوونی سیاسی و کۆمەڵایەتی مانا کراوەتەوە. ئینجا بە واتای سووڕانێکی بنەڕەتی لە: شێوازی بەرھەمھێنان (وەک شۆڕشی پیشەسازیی و شۆڕشی تەکنۆلۆجی) یان وەرچەرخانێکی بنیادنەری کۆمەڵایەتی و سیاسی (وەک شۆڕشەکانی فەرەنسە و سۆڤیەت و ئێران) وە یان لایەنێک لە ژیانی کەلتووری و فیکری (وەک شۆڕشی زانستی و شۆڕشی کەلتووری) لێک دراوەتەوە. بەڵام ئەوەی کە بۆتە بابەتی ڕێبازە شۆڕشگێرییەکان و دەرکی مانای کۆمەڵایەتی شۆڕشەکان، ئەو وەرچەرخانە گورج و کوتوپڕانەن کە لە ئەنجامی شۆڕش لە ستراکتووری سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووری کۆمەڵگەدا ڕوویداوە. * ڕژێمی بەعس بە کودەتا سەربازی و چوونە دەسەڵاتی دەگووت شۆڕش و زۆر شانازی پێوە دەکرد، ناونانی ئەم دوو ناحیەیەش بۆ ئەو بەناو شۆڕشەی دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وشەی شۆڕش |ناونیشان= https://bradost.net/ferheng/?detail=&fid=&name=%D8%B4%DB%86%DA%95%D8%B4 | نووسەر = تۆڕی زاراوەپارێزیی وشەدان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنووری ناحیەی شۆڕش: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]] و [[ناحیەی بەستۆڕە]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سێگردکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی کەسنەزان]] و [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی بێستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی شۆڕش | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078385 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٤٠٣) لە ١٥-١٠-١٩٧٣دا، بە دابڕانی (١٥) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]]، (٢٢) کەرت و دوو گوندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و (٤) کەرت لە [[قەزای ھەولێر]]، ناحیەی شۆڕش ھاتە کایەوە لە سنووری [[قەزای کۆیە]]. * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٣٢١) لە ١١-٠٦-١٩٨٧دا، ([[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]] و ناحیەی شۆڕش) ھەڵوەشێنرانەوە و سەرجەم کەرتەکانیان بەسترانەوە بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]]وە. * بە پێی بەیانی ژمارە (٤)ی وەزارەتی ناوخۆ لە بەرواری ٢٠٢٤/٤/٢دا، ترازاندنی گوندەکانی([[شیوەپیران]]، [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]]) لە ناحیەی شۆڕش سەر بە [[قەزای کۆیە]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی بێستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٤)ی ساڵی ٢٠٢٤، ھێنانەکایە و ترازاندنی چەند ناحیە و گوندێک لە سنوری پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == کشتوکاڵ == * زۆرینەی دانیشتوانی گوندەکانی ئەم ناحیەیە، بە کشتوکاڵەوە خەریکن وەک([[گەنم]]، [[جۆ]]، [[نیسک]] و [[نۆک]] ...ھتد)، لەگەڵ بەخێوکردنی ئاژەڵ وەک([[بزن]]، [[مەڕ]] و [[مانگا]]). == پیشەسازی == * لە سنووری ئەم ناحیەیەدا کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]]، بە تایبەت لە سنووری گوندەکانی [[شیواشۆکی سەرێ]] و [[داربەسەری گچکە]]، چەند بیرێکی نەوتی تیادایە و نەوتی لێ بەرھەم دەھێنرێت. == گوندەکان == {{div col|colwidth=10em}} * '''[[دێگەڵە]]''' * [[ئاخورە]] * [[ئالیانە]] * [[ئەشکەوت سەقا]] * [[باقلین]] * [[بانەقەڵات شێخان]] * [[بانەقەڵات گەردی]] * [[بانەمۆرد]] * [[بانی ماران]] * [[باوەقۆپی گچکە]] * [[باوەقۆپی گەورە]] * [[بایزئاغا]] * [[بزندز]] * [[بەردبڕ]] * [[بەلەبان]] * [[پەڵکەڕەش]] * [[پیرەر]] * [[تەرگینە]] * [[تەکەول]] * [[تەلوار]] * [[حاجی کاکۆڵ]] * [[حاجی وسوو (ھەولێر)|حاجی وسوو]] * [[داربەسەری گچکە]] * [[داربەسەری گەورە]] * [[دێدەوان]] * [[سماق شیرینی گچکە]] * [[سماق شیرینی گەورە]] * [[سماقە، کۆیە|سماقە]] * [[سمایلاوە]] * [[شاخەپیسکە]] * [[شمەخڕە]] * [[شیواشۆکی سەرێ]] * [[شیوی ساماڵ]] * [[عەلیاوە]] * [[قەبربەتان]] * [[قورتەلاس]] * [[کانی بی (ڕوونکردنەوە)|کانی بی]] * [[کانی پەلک]] * [[کانی دەربەند]] * [[کانی سوسکە]] * [[کانی کەوان]] * [[کانی گوند]] * [[گورزەیی]] * [[گۆپتەپە، کۆیە|گۆپتەپە]] * [[گۆمەتاڵ]] * [[گۆمەشینی شێخان]] * [[مێرگە، کۆیە|مێرگە]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی ئاشتی]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی سێگردکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] g137odm08s27qhvovepje1hd4z25sv4 1587078 1587077 2026-05-26T15:50:20Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە، چاکسازیی ژمارەکان 1587078 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شۆڕش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة شورش }}<br>{{lang-en| Sub-District Shorsh }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی شۆڕش لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(سەوزی کاڵ){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 36.17678| 44.38543}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی شۆڕش''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.17678| 44.38543 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دێگەڵە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٧٣]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٩٦٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٠٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣١٨ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٣٧٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٧٨٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٨٫٣ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٨٣ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٥١٠٤ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شۆڕش''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ١٧٠٠.٢٣ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی ٥١ گوندە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی [[ھەرێمی کوردستان]]دا، ناوی دوو [[ناحیە]] ھەیە بەھەمان ناو. [[ناحیەی شۆڕش]] کە دەکەوێتە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] کە ناوەندەکەی شارەدێی [[دێگەڵە]]یە، '''[[ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ]]''' کە دەکەوێتە [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ناوەندەکەی شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕشە]]. == ناو == * دوو ناحیە لە ھەرێمی کوردستان ھەیە بەم ناوەوە، کە دەکەونە [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای چەمچەماڵ]]. * وشەکە بە مانای گۆڕان لە حاڵەتێکەوە بۆ حاڵەتێکی دیکە. ئەم زاراوە یەکەم جار لە لایەن کۆپرنیک بە مانای جموجۆڵی ئەستێرەکان و ھەتاو لە زانستی ئەستێرەناسیدا بەکار براوە (شۆڕشی زستانی و شۆڕشی ھاوینی). دواتر لە [[سەدەی ١٧]] لە [[ئەورووپا]]، واتایەکی تازەی بە خۆوەگرت و بە مانای ڕابوونی سیاسی و کۆمەڵایەتی مانا کراوەتەوە. ئینجا بە واتای سووڕانێکی بنەڕەتی لە: شێوازی بەرھەمھێنان (وەک [[شۆڕشی پیشەسازیی]] و [[شۆڕشی تەکنۆلۆجی]]) یان وەرچەرخانێکی بنیادنەری کۆمەڵایەتی و سیاسی (وەک شۆڕشەکانی فەرەنسە و سۆڤیەت و ئێران) وە یان لایەنێک لە ژیانی کەلتووری و فیکری (وەک شۆڕشی زانستی و شۆڕشی کەلتووری) لێک دراوەتەوە. بەڵام ئەوەی کە بۆتە بابەتی ڕێبازە شۆڕشگێرییەکان و دەرکی مانای کۆمەڵایەتی شۆڕشەکان، ئەو وەرچەرخانە گورج و کوتوپڕانەن کە لە ئەنجامی شۆڕش لە ستراکتووری سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووری کۆمەڵگەدا ڕوویداوە. * [[ڕژێمی بەعس]] بە کودەتا سەربازی و چوونە دەسەڵاتی دەگووت شۆڕش(الثورة) و زۆر شانازی پێوە دەکرد، ناونانی ئەم دوو ناحیەیەش بۆ ئەو بەناو شۆڕشەی دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وشەی شۆڕش |ناونیشان= https://bradost.net/ferheng/?detail=&fid=&name=%D8%B4%DB%86%DA%95%D8%B4 | نووسەر = تۆڕی زاراوەپارێزیی وشەدان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنووری ناحیەی شۆڕش: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]] و [[ناحیەی بەستۆڕە]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سێگردکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی کەسنەزان]] و [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی بێستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی شۆڕش | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078385 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٤٠٣) لە ١٥-١٠-١٩٧٣دا، بە دابڕانی (١٥) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]]، (٢٢) کەرت و دوو گوندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و (٤) کەرت لە [[قەزای ھەولێر]]، ناحیەی شۆڕش ھاتە کایەوە لە سنووری [[قەزای کۆیە]]. * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٣٢١) لە ١١-٠٦-١٩٨٧دا، ([[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]] و ناحیەی شۆڕش) ھەڵوەشێنرانەوە و سەرجەم کەرتەکانیان بەسترانەوە بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]]وە. * بە پێی بەیانی ژمارە (٤)ی وەزارەتی ناوخۆ لە بەرواری ٢٠٢٤/٤/٢دا، ترازاندنی گوندەکانی([[شیوەپیران]]، [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]]) لە ناحیەی شۆڕش سەر بە [[قەزای کۆیە]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی بێستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٤)ی ساڵی ٢٠٢٤، ھێنانەکایە و ترازاندنی چەند ناحیە و گوندێک لە سنوری پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == کشتوکاڵ == * زۆرینەی دانیشتوانی گوندەکانی ئەم ناحیەیە، بە کشتوکاڵەوە خەریکن وەک([[گەنم]]، [[جۆ]]، [[نیسک]] و [[نۆک]] ...ھتد)، لەگەڵ بەخێوکردنی ئاژەڵ وەک([[بزن]]، [[مەڕ]] و [[مانگا]]). == پیشەسازی == * لە سنووری ئەم ناحیەیەدا کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]]، بە تایبەت لە سنووری گوندەکانی [[شیواشۆکی سەرێ]] و [[داربەسەری گچکە]]، چەند بیرێکی نەوتی تیادایە و نەوتی لێ بەرھەم دەھێنرێت. == گوندەکان == {{div col|colwidth=10em}} * '''[[دێگەڵە]]''' * [[ئاخورە]] * [[ئالیانە]] * [[ئەشکەوت سەقا]] * [[باقلین]] * [[بانەقەڵات شێخان]] * [[بانەقەڵات گەردی]] * [[بانەمۆرد]] * [[بانی ماران]] * [[باوەقۆپی گچکە]] * [[باوەقۆپی گەورە]] * [[بایزئاغا]] * [[بزندز]] * [[بەردبڕ]] * [[بەلەبان]] * [[پەڵکەڕەش]] * [[پیرەر]] * [[تەرگینە]] * [[تەکەول]] * [[تەلوار]] * [[حاجی کاکۆڵ]] * [[حاجی وسوو (ھەولێر)|حاجی وسوو]] * [[داربەسەری گچکە]] * [[داربەسەری گەورە]] * [[دێدەوان]] * [[سماق شیرینی گچکە]] * [[سماق شیرینی گەورە]] * [[سماقە، کۆیە|سماقە]] * [[سمایلاوە]] * [[شاخەپیسکە]] * [[شمەخڕە]] * [[شیواشۆکی سەرێ]] * [[شیوی ساماڵ]] * [[عەلیاوە]] * [[قەبربەتان]] * [[قورتەلاس]] * [[کانی بی (ڕوونکردنەوە)|کانی بی]] * [[کانی پەلک]] * [[کانی دەربەند]] * [[کانی سوسکە]] * [[کانی کەوان]] * [[کانی گوند]] * [[گورزەیی]] * [[گۆپتەپە، کۆیە|گۆپتەپە]] * [[گۆمەتاڵ]] * [[گۆمەشینی شێخان]] * [[مێرگە، کۆیە|مێرگە]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی ئاشتی]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی سێگردکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] obif6peq5h7leks633jyqx9s2cla4rr 1587187 1587078 2026-05-27T11:01:08Z MFTG 21816 /* گوندەکان */ 1587187 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شۆڕش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة شورش }}<br>{{lang-en| Sub-District Shorsh }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی شۆڕش لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(سەوزی کاڵ){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 36.17678| 44.38543}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی شۆڕش''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.17678| 44.38543 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دێگەڵە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٧٣]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٩٦٫٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٠٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣١٨ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٣٧٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٧٨٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٨٫٣ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٨٣ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٥١٠٤ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شۆڕش''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ڕووبەرەکەی ١٧٠٠.٢٣ کیلۆمەتر دووجایە و ژمارەی گوندەکانی ٥١ گوندە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> لە سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی [[ھەرێمی کوردستان]]دا، ناوی دوو [[ناحیە]] ھەیە بەھەمان ناو. [[ناحیەی شۆڕش]] کە دەکەوێتە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] کە ناوەندەکەی شارەدێی [[دێگەڵە]]یە، '''[[ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ]]''' کە دەکەوێتە [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ناوەندەکەی شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕشە]]. == ناو == * دوو ناحیە لە ھەرێمی کوردستان ھەیە بەم ناوەوە، کە دەکەونە [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای چەمچەماڵ]]. * وشەکە بە مانای گۆڕان لە حاڵەتێکەوە بۆ حاڵەتێکی دیکە. ئەم زاراوە یەکەم جار لە لایەن کۆپرنیک بە مانای جموجۆڵی ئەستێرەکان و ھەتاو لە زانستی ئەستێرەناسیدا بەکار براوە (شۆڕشی زستانی و شۆڕشی ھاوینی). دواتر لە [[سەدەی ١٧]] لە [[ئەورووپا]]، واتایەکی تازەی بە خۆوەگرت و بە مانای ڕابوونی سیاسی و کۆمەڵایەتی مانا کراوەتەوە. ئینجا بە واتای سووڕانێکی بنەڕەتی لە: شێوازی بەرھەمھێنان (وەک [[شۆڕشی پیشەسازیی]] و [[شۆڕشی تەکنۆلۆجی]]) یان وەرچەرخانێکی بنیادنەری کۆمەڵایەتی و سیاسی (وەک شۆڕشەکانی فەرەنسە و سۆڤیەت و ئێران) وە یان لایەنێک لە ژیانی کەلتووری و فیکری (وەک شۆڕشی زانستی و شۆڕشی کەلتووری) لێک دراوەتەوە. بەڵام ئەوەی کە بۆتە بابەتی ڕێبازە شۆڕشگێرییەکان و دەرکی مانای کۆمەڵایەتی شۆڕشەکان، ئەو وەرچەرخانە گورج و کوتوپڕانەن کە لە ئەنجامی شۆڕش لە ستراکتووری سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووری کۆمەڵگەدا ڕوویداوە. * [[ڕژێمی بەعس]] بە کودەتا سەربازی و چوونە دەسەڵاتی دەگووت شۆڕش(الثورة) و زۆر شانازی پێوە دەکرد، ناونانی ئەم دوو ناحیەیەش بۆ ئەو بەناو شۆڕشەی دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وشەی شۆڕش |ناونیشان= https://bradost.net/ferheng/?detail=&fid=&name=%D8%B4%DB%86%DA%95%D8%B4 | نووسەر = تۆڕی زاراوەپارێزیی وشەدان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنووری ناحیەی شۆڕش: * لە باکوورەوە [[ناحیەی بناری سەفین]] و [[ناحیەی بەستۆڕە]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سێگردکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی کەسنەزان]] و [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] و [[ناحیەی بێستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی شۆڕش | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078385 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٤٠٣) لە ١٥-١٠-١٩٧٣دا، بە دابڕانی (١٥) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]]، (٢٢) کەرت و دوو گوندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و (٤) کەرت لە [[قەزای ھەولێر]]، ناحیەی شۆڕش ھاتە کایەوە لە سنووری [[قەزای کۆیە]]. * بە فەرمانی کۆماری ژمارە (٣٢١) لە ١١-٠٦-١٩٨٧دا، ([[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق|ناحیەی تەقتەق]] و ناحیەی شۆڕش) ھەڵوەشێنرانەوە و سەرجەم کەرتەکانیان بەسترانەوە بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]]وە. * بە پێی بەیانی ژمارە (٤)ی وەزارەتی ناوخۆ لە بەرواری ٢٠٢٤/٤/٢دا، ترازاندنی گوندەکانی([[شیوەپیران]]، [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]]) لە ناحیەی شۆڕش سەر بە [[قەزای کۆیە]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی بێستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٤)ی ساڵی ٢٠٢٤، ھێنانەکایە و ترازاندنی چەند ناحیە و گوندێک لە سنوری پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == کشتوکاڵ == * زۆرینەی دانیشتوانی گوندەکانی ئەم ناحیەیە، بە کشتوکاڵەوە خەریکن وەک([[گەنم]]، [[جۆ]]، [[نیسک]] و [[نۆک]] ...ھتد)، لەگەڵ بەخێوکردنی ئاژەڵ وەک([[بزن]]، [[مەڕ]] و [[مانگا]]). == پیشەسازی == * لە سنووری ئەم ناحیەیەدا کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]]، بە تایبەت لە سنووری گوندەکانی [[شیواشۆکی سەرێ]] و [[داربەسەری گچکە]]، چەند بیرێکی نەوتی تیادایە و نەوتی لێ بەرھەم دەھێنرێت. == گوندەکان == ئەم ناحیەیە لە (٤٦) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=10em}} * '''[[دێگەڵە]]'''(ناوەند) * [[ئاخورە]] * [[ئالیانە]] * [[ئەشکەوت سەقا]] * [[باقلین]] * [[بانەقەڵات شێخان]] * [[بانەقەڵات گەردی]] * [[بانەمۆرد]] * [[بانی ماران]] * [[باوەقۆپی گچکە]] * [[باوەقۆپی گەورە]] * [[بایزئاغا]] * [[بزندز]] * [[بەردبڕ]] * [[بەلەبان]] * [[پەڵکەڕەش]] * [[پیرەر]] * [[تەرگینە]] * [[تەکەول]] * [[تەلوار]] * [[حاجی کاکۆڵ]] * [[حاجی وسوو (ھەولێر)|حاجی وسوو]] * [[داربەسەری گچکە]] * [[داربەسەری گەورە]] * [[دێدەوان]] * [[سماق شیرینی گچکە]] * [[سماق شیرینی گەورە]] * [[سماقە، کۆیە|سماقە]] * [[سمایلاوە]] * [[شاخەپیسکە]] * [[شمەخڕە]] * [[شیواشۆکی سەرێ]] * [[شیوی ساماڵ]] * [[عەلیاوە]] * [[قەبربەتان]] * [[قورتەلاس]] * [[کانی بی (ڕوونکردنەوە)|کانی بی]] * [[کانی پەلک]] * [[کانی دەربەند]] * [[کانی سوسکە]] * [[کانی کەوان]] * [[کانی گوند]] * [[گورزەیی]] * [[گۆپتەپە، کۆیە|گۆپتەپە]] * [[گۆمەتاڵ]] * [[گۆمەشینی شێخان]] * [[مێرگە، کۆیە|مێرگە]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی ئاشتی]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] * [[ناحیەی سێگردکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] fckos8g3wqskc9i5zqh4adkotaeluo0 0 217886 1587074 1583707 2026-05-26T15:04:47Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1587074 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی سێگردکان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی ٢٠٢٦دا {{ھن}}وێنەی چەپ:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی سێگردکان لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(زەرد){{ھن}}وێنەی ڕاست:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 35.87177| 44.44199}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی سێگردکان''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.87177| 44.44199 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[سێگردکان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[ژمارە|ژ.]] [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">١١</span> | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٥]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = ئەبوبەکر فەیسەڵ کاکەشین | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٧٢ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٥٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٧١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣،٦٤٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٢١ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ١،١٨٨ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢،٤٥٨ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردیی ناوەندی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی سێگردکان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة سیکدکان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Segrdkan SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[سێگردکان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی ناحییەکە لە شارەدێی [[سێگردکان]]ەوە ھاتووە کە ناوەندیەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * کە سێ [[گرد]] دەکەوێتە ناو سنووری [[شارەوانی]] شارەدێیەکە، ئەوانیش گردەکانی (خدریزندە، میرسێودین و ھەوارتاعون)ە بۆیە ناوی سێگردکان وەرگیراوە لەو سێ گردەوە. ==جوگرافیا== سنوری ناحیەی سێگردکان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی شوان]] و [[ناحیەی پردێ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]] و [[ناحیەی ئیلینجاغ]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بێستانە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی سێگردکان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078388| نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> === ھەڵکەوتەی جوگرافی === سێگردکان(٣٦٢)ملەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە، دەکەوێتە نێوان ھێڵی پانی (٣٥٬٥٢) بۆ وە (٣٥٬٨٧) ی باکوری گۆی زەوی وە لەنێوان [[ھێڵی درێژی]] (٤٤٬٥٢) بۆ(٤٤٬٤٤)پلەی ڕۆھەڵاتی گۆی زەوی یە. ڕووبەری زەوی و زاری سنوری سێگردکان(١٢١٠٠)دۆنمە و ڕووبەری شیاوی بۆ چاندن (٢٥٩١) دۆنمە,(٧٠٠٠)حەوت ھەزار دۆنمیپاوان و لەوەڕگایە، ڕووبەری بەراوی(٢٣٤٨)دۆنمە, ڕووبەری پشتاوی (٢٨١٦) دۆنمە. == مێژوو == ساڵی (٢٠٠٥) و لەبەرواری ٢٨/٤/٢٠٠٥ بڕیاری (استحداپ) کردنی ناحیەی سێگردکان درا و لەبەرواری ١١/٩/٢٠٠٥ یەکەم بەڕێوەبەری ناحیەدەست بەکار بووە کە ئەویش مافپەروەر (عمر احمد محمد) بوو کەدەرچووی کۆلێژی یاساو ڕامیاری / بەشی یاسایە لەساڵی ١٩٩٦. لە ٩/٢/٢٠١٣ دەستی لە کار ھەڵگرت. دووەم بەڕێوە بەری ناحیە کە ئەویشیان مافپەروەر (فاتح حسێن حمدامین) لە ڕێکەوتی ١٠/٢/٢٠١٣دەست بەکاربووە تائێستا. ژمارەی گوندەکانی ئەم ناحیەیە لە (١٠) گوند پێکھاتووە کەبریتین لەگوندەکانی (ئۆمەرگومبەت / سێکانی / قەمبەر / تازەدێ / ئاوماڵ / سارتک / نێڵەگین / کانی سلێمانە / بەردەسپی و جلبەسەر) کەتەواوی گوندەکان ئاوەدانن جگە لەگوندی کانی سلێمانە چۆلە. === سەردەمی شۆرش === ساڵانی ھەشتاکان مەڵبەندی شۆرش و لانەی [[پێشمەرگە]] بووە و ناوەندێکی ڕۆشنبیری بووە بۆ ناوچەکەو ژمارەی دانیشتوانی ناحیەی سێگردکان لەساڵی ١٩٨٦نزیکەی (٢٥٠٠) کەس بووە و نزیکەی (٤٥٠) خێزانی تێدا نیشتە جێ بووە و لەساڵی (١٩٥٨)قوتابخانەی لێ کراوەتەوە و تاپۆلی سێ ی ناوەندی ھەبووە. یەکێک لە گرنگترین دەسکەوتەکانی شۆرش,ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی گوندەکان بووە لەساڵانی ھەشتاکان کەتوانیویانە بەکاری ھەرەوەزی تەواوی ئاوەڕۆی ماڵەکان کۆنکرێت بکەن. لەسەردەمی ڕژێمی بەعس دووجار ڕوخێنراوە لەساڵەکانی (١٩٨٦و ١٩٨٨). == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم ناحیەیە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٧١٩ [[خێزان]] و ٣،٦٤٦ کەس، کە ١،٨٥٦ [[نێر]] و ١،٧٩٠ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ئابووری == سنووری ناحیەی سێگردکان سنوورێکی کشتوکاڵییە و دەوڵەمەندە بەسەرچاوەی ئاوی [[زێی بچووک]]. ڕووبەرێکی زۆری زەوی کشتوکاڵی بەپیت و بەرەکەتی ھەیە و خەڵکەکەی ژیانیان لەسەر کشتوکاڵ و ئاژەڵداریە، لەئێستادا ھەرچەندە گرنگی دان بەئاژەڵداری لاوازبووە بەڵام خەڵکەکەی پڕۆژەی بەخێوکردنی ماسیان دەست داوەتێ ژمارەیەک پڕۆژەی باخ و بەخێوکردنی [[ماسی]] لەقۆناغە جیاوازەکانی بنیات نان دان. == لەگرنگترین پڕۆژەی خزمەت گوزاری == * پڕۆژەی ئاوی خواردنەوەی ناحیە. * پڕۆژەی ئاوی خواردنەوە بۆ گوندەکانی (ئۆمەرگومبەت /سێکانی / قەمبەر / تازەدێ / ئاوماڵ). * گەیاندنی کارەبای نیشتمانی بۆ سەنتەری ناحیەو تەواوی گوندەکانی. * پڕۆژەی ئاودێری لەگوندی ئاوماڵ. * دروست کردنی ئاوەڕۆو کۆنکرێت و شۆستە. * دروست کردنی باخچەیەک بەڕوبەری (٤) چوار دۆنم لەمەڵبەندی ناحیە. * دروست کردنی ڕێگای سەرەکی و قیرتاوکردنی لەتەق تەقەوە بۆ سێگردکان. * دروست کردنی یاریگای تارتان. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١١) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لە سەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=16em}} * '''[[سێگردکان]]'''(ناوەند) * [[ئاوماڵ]] * [[ئۆمەرگومبەت]] * [[بەردەسپی، کۆیە|بەردەسپی]] * [[تازەدێی گەورە]] * [[جلبەسەر]] * [[سارتک]] * [[سەربەست]] * [[سێکانی، کۆیە|سێکانی]] * [[قەمبەر]] * [[کانی سلێمانە]] * [[نێڵەگین]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[سێگردکان]] * [[قەزای کۆیە]] == سەرچاوەکان == {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] kjlz6yy2sxq8306elvybgu80evgheyj 0 217887 1587070 1586099 2026-05-26T15:02:33Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1587070 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی کۆیە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة کویسنجق }}<br>{{lang-en| Sub-District Koya }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = نەخشەی قەزای کۆیە.png | photo2a = قەزای کۆیە.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە:{{ھن}}نەخشەی ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە لە [[قەزای کۆیە]] ڕەنگی(قاوەیی){{ھن}}وێنەی خوارەوە:{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 36.08289| 44.62873}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی کۆیە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.08289| 44.62873 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[کۆیە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = تارق حەیدەری | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٣٠٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٣٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٣٩٥ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٣،٢٢٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١٧٠ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٣،٣٧٩ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٤،٨٤٨ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]، ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیەیە لە (٤٤)گوند پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}}</ref> لە زۆربەی یەکەی کارگێڕی [[قەزا]]دا لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]دا، کاتێک یەکەی [[قەزا]] دێتە کایەوە، ئەوا ناحیەی ناوەندی قەزاکەش دێتە کایەوە بە ھەمان ناو. == ناوی == ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە، کە شاری [[کۆیە]]یە، خەڵکی [[کوردستان]] و شارەکە پێی دەڵێن [[کۆیە]]، بەڵام ھەر لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سەردەمی عوسمانییەوە]] لە یەکە کارگێڕییەکاندا و لە حکومەتی عێراقیشدا بە (کویسنجق) ناوی ھاتووە. ئەم بۆچوونانەی خوارەوە سەبارەت بە ناوی کۆیە ھاتووە: * سەبارەت بە بنەچەی ناوی کۆیە لێکدانەوە و دەرەنجامی زۆر ھەیە. پرۆفیسۆر تاھر ئەحمەد حەوێزی چەندین بۆچوونی سەبارەت بە وەرگرتنی ئەو ناوە خستوەتەڕوو، گرنگترینیان بریتین لە: ** ناو لە سەردەمی فەتحەکانی ئیسلامیدا (کۆھسار) بووە، واتە (ناوچەی شاخاوی). ** دەوترێت ناوەکە لە بنەڕەتدا کۆسار(کوثار) بووە، بەڵام دوای فەتحە ئیسلامییەکان بووە بە (کۆیسەنجاک)، وەک چۆن موسڵمانان و عوسمانییەکان (ئالا تەلە واتە سەنجاک)یان بەرزکردۆتەوە، واتە ئاڵای بەرزی پێغەمبەر، لەسەر ئەو قەڵا کۆنەی کە بە قەڵای (قۆچ پاشا) بە ناوبانگ بووە. ** دەوترێت کۆی سەنجاک ناوی (کۆی سان) و (کۆی سان لەگەڵ کۆسرەت) بووە، کە شاخێکە لە دەڤەری [[ناحیەی خەلەکان|خەلەکان]] و [[ناحیەی خدران|خدران]]، برا بوون. (سان) کورتکراوەی ناوی (سوڵتان)ە، بەو پێیەی تا ئێستا نازناوی (سان) لە ناوچەی ([[ھەورامان]])دا باوە کە دەدرێت بە سەرۆک ھۆزەکان. مانای گشتی شاخی تایبەت سوڵتانە. ** ھەندێک خێڵ ھەبوون بە ناوی (مامەکویە) و (کۆی) کە لە (جەبەل سەماق) لەلای ڕۆژاوای [[حەلەب]] نیشتەجێ بوون و لە دوای ساڵی (٥٥٠)کۆچی، کۆچیان کردووە بۆ ناوچەی [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]] لە سەردەمی حاکمەکەیدا (ھەزار ئەسپ). پاشان، پرۆفیسۆر حەویزی دەپرسێت: ئایا ناکرێت پەیوەندییەک ھەبێت لەنێوان ئەو دوو ناوەی باسکراوە و (کۆی) و (ئاکۆ) کە دەکەونە [[قەزای ڕانیە|دەڤەری ڕانیە]]؟ ** پرۆفیسۆر حەویزی بۆچوونی مێژوونووسی گەورەی کورد، خوالێخۆشبوو [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] ھێنایەوە، کە لە دوای حوکمڕانی (مەئمون بەگ) کە یەکێک بوو لە شازادەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]]، مامی (سەرخات بەگ)، ناوچەکانی ڕێکخستەوە وەک (لۆی، مەسیلە، مەھرەدان، تانورا، کولوس و نەشکاس) تا خوسلە دەگرێتەوە. خوالێخۆشبوو ئەمین زەکی دەڵێت کە (لۆی) بریتییە لە (نوێ)، و ئەمە ناوچەی ئێستای کۆیسانجاکە. بۆیە دوور نییە کە (لۆی) (کۆی)بێت. ** سەنجاق وشەیەکی تورکییە بە واتای ([[ئاڵا]])دێت، وەک لە کتێبی چوار سەدەی مێژووی مۆدێرندا ئاماژەی پێکراوە، ناوچەیەکە کە (سەنجاک بەکی) لە پێگەی یەکەیەکی فیۆداڵیدا حوکمڕانی دەکات، دواتر بە مانای یەکەیەکی ئیداریی سەر بە [[ئەیالەت]]ەکان دێت و لەلایەن [[موتەسەڕیف]]ەوە فەرمانڕەوایی دەکرێت. ** ھەندێک دەڵێن (کۆی) بە تورکی بە واتای ([[گوند]]) و کویسانجاق بە واتای (گوندی مەعریفە). پڕۆفیسۆر حەوێزی دەفەرموێت: ئەگەر وابێت، ئەوا دەبێ کویسەنجاق پێشتر ناوێکی تری ھەبووبێت، بەڵگەکانیشی بۆ ئەوە ئەوەیە کە دەوترێت (کۆی تۆپزاوا)، واتە گوندی (تۆپزاوا)، و (کوی شیلە- گوندی شیلام)، و نەگوتراوە (کۆی کوڵە). ** ھەندێک لە نووسەرانی عەرەب ناوەکەیان بە (القی) لە جیاتی (کۆی) تۆمار کردووە. ** (کۆ) وشەیەکە بە واتای (کۆکردنەوە یا سەرجەم) لە [[پارێزگای سلێمانی|دەڤەری سلێمانی]] کۆبوونەوە و (کۆ) لە دەڤەری سلێمانیشدا بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە ئەستێرەی سورەیا، کە ئەو ئەستێرەیە کە بە دەرکەوتنی کاتەکەی دەناسرێت، بەتایبەتی لە [[لادێ]]کاندا. لەم پەیوەندییەدا [[مەسعوود محەممەد|پرۆفیسۆر مەسعوود محەممەد]] باس لەوە دەکات کە لێکدانەوە کۆنەکەی وشەی (کۆ)، وەک باوەڕی باو، ئەوەیە کە ئەو کەسەی لە یەکێک لە لوتکەکانی چیای ھەیبەت سوڵتانەوە دەڕوانێت بەرەو بەشەکانی شارەکە لە ڕابردوودا بە شێوەیەکی گرووپی لە دوورەوە دەیبینی، واتە لە شێوەی گرووپی (سورەیا)، کە بە زمانی کوردی بە واتای (کۆ) دێت. * [[مەسعوود محەممەد|پرۆفیسۆر مەسعوود محەممەد]] لێرەدا دەشڵێت، وشەی (سەنجاق) پێش سەردەمی عوسمانییە، وەک بەڵگە کتێبی (الآزکار)ی ئیمامی نەوەوی دەھێنێتەوە کە ٦١٦ ساڵ لەمەوبەر لەلایەن پیاوێکەوە کۆپی کراوە بە ناوی (خدری کوڕی عومەر الکویسەنجاکلی)، کە لە کۆتایی کتێبەکەدا ناوی ھاتووە. پرۆفیسۆر مەسعوود ئەگەری ئەوە بەدوور ناگرێتەوە کە ناوی کویسانجاق دوای ھێرشەکانی ھولاگو یان تەیمور بەو شارە درابێت، بەو پێیەی ئەو زاراوەیەی لەو کاتەدا بەکاردەھێنرا تورکی بووە. دەشڵێت کویسنجەق دەکەوێتە سەر ڕێگای کاروانەکان کە لە [[حەلەب]] و باکووری [[سووریا]]وە دێت و بەرەو باکووری [[ئێران]] دەڕوات. ئەو پێی وایە، لە ھەر حاڵەتێکدا، مێژووی دامەزراندنی شاری کویسنجەق دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ١٣٠٠ساڵ بۆ ١٤٠٠ ساڵ لەمەوبەر. * پرۆفیسۆر غالب تاڵەبانی دەفەرموێت: بنەچەی کویسنجەق (کۆی - سان - جا) واتە چیای کورسی سوڵتان. لێکدانەوەکەی ئەوەیە کە (کۆی-کۆ-کێو) بە واتای شاخ دێت، و بە تایبەتی شاخی شکۆمەندی سوڵتان کە دەکەوێتە نزیک کۆیەوە، کە [[قەزای ڕانیە]] لە [[قەزای کۆیە]] جیادەکاتەوە. * سەبارەت بە (سان)، کورتکراوەی وشەی (سوڵتان)ە، ئەمەش بەڵگەی ئەوەیە کە تا ئەمڕۆ لە شێوەزاری ھەورامیدا دەبینرێت، کە لە جیاتی جەعفەر سوڵتان دەڵێن جەعفەرسان، کە یەکێکە لە سەرکردەی ھۆزەکانی ھەورامی. ھەروەھا وشەی (جا یان جێگا) بە مانای شوێن یان بارەگا ڕوون دەکاتەوە، بۆیە ڕەتیدەکاتەوە کە بنەچەی کۆیسنجق (کۆی-سنجق) بێت. * لە کۆتاییدا [[شاکر فەتاح|پرۆفیسۆر شاکر فەتاح]] دەڵێت: خەڵکی شاری کۆیسنجق و دەوروبەری شارەکە ناودەبەن بە (کۆیە)، شاعیری ناودار [[حاجی قادری کۆیی]] لە یەکێک لە بەیتەکانیدا ناوی دەبات (شارەکەی کۆ). دوای دروستبوونی موتەسەرریفەت لە سەردەمی عوسمانییەکان، ناویان لێنا کۆی سنجاق واتە موتەسەرریفەتی (کۆ). دەڵێت: ڕەنگە ئەو بەروبوومە کشتوکاڵییەکان لە سەردەمێکدا لەوێ لە کۆگاکانی حکومەتدا کۆکرابێتەوە. کەواتە شوێنی ئەو کۆگایانە ناویان لێنرا (کۆ، واتە کۆکردنەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 | نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنووری ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی سکتان]] و [[ناحیەی ھیران]] و [[ناحیەی بناری سەفین]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ئاشتی]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی خەلەکان]] و [[ناحیەی چوارقوڕنە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی شۆڕش]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078384 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == گوندەکان == {{div col|colwidth=14em}} * [[ئاسکی کۆیە]] * [[ئاودەلۆک]] * [[باجاوان]] * [[بامورتکان]] * [[بایزبەگ]] * [[پەڵکانە]] * [[پێبازۆک]] * [[تۆبزاوا]] * [[تیمارۆک]] * [[چنارۆک]] * [[حاجی قەڵا]] * [[حەمەبایزان]] * [[داربەڕوو، کۆیە|داربەڕوو]] * [[دارەمەزن]] * [[دۆندار]] * [[سماقووڵی سەروچاوە]] * [[سماقووڵی گرتک]] * [[سماقووڵی گەلی]] * [[سوسێ]] * [[سێنان]] * [[سێوەسەن]] * [[شەوگێڕ]] * [[شیلە]] * [[شێخ ئەلوان]] * [[عەبداڵان]] * [[فەقێیان]] * [[قەشقە، کۆیە|قەشقە]] * [[قەیسەری، کۆیە|قەیسەری]] * [[قۆریتان]] * [[کافرۆشیان]] * [[کانی کەند]] * [[کرۆژ]] * [[کفرەدۆڵ]] * [[کێلەخوار]] * [[کێلەسپی، کۆیە|کێلەسپی]] * [[گرتک جەلی]] * [[مام قلینج]] * [[مام مەحمودە]] * [[میرسەید]] * [[کەمپی ئازادی]] * [[ھەرمۆتە]] * [[ھەواوانی خواروو]] * [[ھەواوانی سەروو]] * [[یارمیش]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[کۆیە]] * [[قەزای کۆیە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:کۆیە]] [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] kkuw39zql9hknd8u3h1xl4rq3psxt92 0 220380 1587052 1586934 2026-05-26T12:02:42Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587052 wikitext text/x-wiki محەممەد ئەعزەم شا (بە ئینگلیزی : Muhammad Azam Shah ) (٢٨ی حوزەیرانی ١٦٥٣ - ٨ی حوزەیرانی ١٧٠٧) پاشای ئیمپراتۆریەتی گورکان لە هیندستان، کوڕی ئاورەنگزێب و دێلراس بەنۆ بیگم بووە.  دوای باوکی سەرکەوتە سەر تەختی پاشایەتی بەڵام بە فەرمانی براکەی بەهادور شای یەکەم کوژرا. {{Infobox royalty|name=محەمەد عەزەم شا|image=Azam_shah.jpg|caption=وێنەی عەزام شا|title='''[[گورکانیان]]ئەزم شا|succession=[[لیستی پاشاکانی گۆرکان لە هیندستان|پاشای گۆرکانەکانی هیندستان]]'''|reign=١٤ی ئازاری ١٧٠٧ – ٨ی حوزەیرانی ١٧٠٧|predecessor=[[ ئاورەنگزێب]]|successor=[[بەهادور شای یەکەم]]|spouse=[[جیهانی جوانی بنو بێگم]]|spouse-type=شاژن|spouses=[[ڕەحمەت بەنو بەگم]][[شەهربانو بەگم]]|spouses-type=هاوسەرەکان|issue=[[بیدار بەخت]]جوان بەخت سکەندەر، بنەماڵەی ئاغای ڕەچەڵەکی بەرزیان|full name=ئەبولفایز قوتبەدین محەممەد عەزام|house=[[شانشینی تیمور]]|father=[[ ئاورەنگزێب]]|mother=[[دۆراس بانۆ بێگم]]|birth_date={{birth date|۱۶۵۳|۶|۲۸|df=y}}|birth_place=[[بۆرهانپور]]|death_date=ساڵی ١٧٠٧|death_place=[[ئەگەر]]|place of burial=[[گۆڕی هومایون]]، [[دەلھی|دەلهی]].|religion=[[ئیسلام]]}} ==پەیوەندیدان== [[پەڕگە:Darbarscene.jpg|alt=شازادەی جێنشین عەزەم، لەبەردەم باوکی ئیمپراتۆر ئاورەنگزێب وەستاوە|وێنۆک|شازادەی جێنشین عەزەم، لەبەردەم باوکی ئیمپراتۆر ئاورەنگزێب وەستاوە]] لە هەفتەی سێیەمی شوباتی ساڵی ١٧٠٧دا لە هەوڵێکدا بۆ ڕێگریکردن لە شەڕی یەک لە دوای یەک، ئاورەنگزێب عەزام و برا بچووکەکەی لە نیوە برا، کام بەخش جیاکردەوە، کە عەزام بە تایبەتی لێی بێزار بوو. عەزامی نارد بۆ مالوا و کام بەخشیش بۆ بیجاپور. چەند ڕۆژێک پێش مردنی نامەی ماڵئاوایی بۆ عەزەم نووسی. بەیانیەکەی دیکە، عەزام کە لەبری ئەوەی بەرەو مالوا بڕوات، لە دەرەوەی [[ئەحمەدناگار]] مابووەوە، گەیشتە ئۆردوگای ئیمپراتۆری و تەرمی باوکی گەیاند بۆ ناشتنی لە گۆڕەکەی لە [[داولاباد، مەهاراشترا|داولاباد]].<ref>{ {cite book|last=Eraly|first=Abraham|title=ئیمپراتۆرەکانی تەختی تاوس : داستانی موغە گەورەکان|ساڵ=2000|بڵاوکەرەوە=کتێبی پێنگوین|شوێن=نیودەلهی|isbn=9780141001432|چاپکردن=[Rev. ed.].|pages=510–513}}</ref> عەزام شا خۆی [[ئیمپراتۆر]] ڕاگەیاند و دەستی بەسەر تەختی پاشایەتیدا گرت. لە ململانێ سیاسییەکانی دوای جێنشینی جێی مشتومڕ، ئەو و شازادە بیدار بەختی کوڕی لە [[شەڕی جاجاو]] لە ٢٠ی حوزەیرانی ١٧٠٧ دژی نیوە برا گەورەکەی، [[بەهادور شای یەکەم|شازادە محمد موع شکستیان هێنا و کوژران. اعظم]]، کە لە شوێنی باوکیان بوونە سەر تەختی [[ئیمپراتۆریەتی موغەکان|موغەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.uq.net.au/~zzhsoszy/ips/misc/mughal.html |سەردێڕ=شانشینی موغەکان |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20051023075246/http://www.uq.net.au/~zzhsoszy/ips/misc/mughal.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مردن == [[پەڕگە:Tomb of Azam Shah.JPG|alt=گۆڕی عەزام شا و هاوسەرەکەی خولداباد|وێنۆک|گۆڕی عەزام شا و هاوسەرەکەی خولداباد]] گۆڕەکەی لەگەڵ گۆڕەکەی هاوسەرەکەی، لە کۆمەڵگەی [[دەرگا]]ی پیرۆزی سۆفی، . [[زەین الدین شیرازی|شێخ زەینەدین]]، لە [[خولداباد]] نزیک [[ئاورانگاباد، ماهاراشترا|ئاورانگاباد]]، کە هەروەها [[گۆڕی ئاورەنگزێب]] لە ڕۆژئاوای تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شوێنە میراتە جیهانییەکان – ئەشکەوتەکانی ئێلۆرا – خولداباد|ناونیشان=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora_khuldab%20%20ad.asp|بڵاوکەرەوە=[[ڕووپێوی شوێنەواری هیندستان]]|ڕێکەوتی سەردان=15 نیسانی 2015|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150506105651/http://asi.nic.in/|بەرواری ئەرشیف=٦ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> ==سەرچاوەکان== <references /> {{پۆلی کۆمنز|Azam Shah}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەفغانستان|ھیندستان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٦٥٣]] [[پۆل:مردووانی ١٧٠٧]] [[پۆل:پاشاکانی گورکانی لە هیندستان]] [[پۆل:پاشاکانی گورکانی لە ھیندستان]] nhmt9mta0bi8osarvbqfxzipg8mzmoo 1587086 1587052 2026-05-26T17:00:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:مێژووی ئیسلام|مێژووی ئیسلام]] 1587086 wikitext text/x-wiki محەممەد ئەعزەم شا (بە ئینگلیزی : Muhammad Azam Shah ) (٢٨ی حوزەیرانی ١٦٥٣ - ٨ی حوزەیرانی ١٧٠٧) پاشای ئیمپراتۆریەتی گورکان لە هیندستان، کوڕی ئاورەنگزێب و دێلراس بەنۆ بیگم بووە.  دوای باوکی سەرکەوتە سەر تەختی پاشایەتی بەڵام بە فەرمانی براکەی بەهادور شای یەکەم کوژرا. {{Infobox royalty|name=محەمەد عەزەم شا|image=Azam_shah.jpg|caption=وێنەی عەزام شا|title='''[[گورکانیان]]ئەزم شا|succession=[[لیستی پاشاکانی گۆرکان لە هیندستان|پاشای گۆرکانەکانی هیندستان]]'''|reign=١٤ی ئازاری ١٧٠٧ – ٨ی حوزەیرانی ١٧٠٧|predecessor=[[ ئاورەنگزێب]]|successor=[[بەهادور شای یەکەم]]|spouse=[[جیهانی جوانی بنو بێگم]]|spouse-type=شاژن|spouses=[[ڕەحمەت بەنو بەگم]][[شەهربانو بەگم]]|spouses-type=هاوسەرەکان|issue=[[بیدار بەخت]]جوان بەخت سکەندەر، بنەماڵەی ئاغای ڕەچەڵەکی بەرزیان|full name=ئەبولفایز قوتبەدین محەممەد عەزام|house=[[شانشینی تیمور]]|father=[[ ئاورەنگزێب]]|mother=[[دۆراس بانۆ بێگم]]|birth_date={{birth date|۱۶۵۳|۶|۲۸|df=y}}|birth_place=[[بۆرهانپور]]|death_date=ساڵی ١٧٠٧|death_place=[[ئەگەر]]|place of burial=[[گۆڕی هومایون]]، [[دەلھی|دەلهی]].|religion=[[ئیسلام]]}} ==پەیوەندیدان== [[پەڕگە:Darbarscene.jpg|alt=شازادەی جێنشین عەزەم، لەبەردەم باوکی ئیمپراتۆر ئاورەنگزێب وەستاوە|وێنۆک|شازادەی جێنشین عەزەم، لەبەردەم باوکی ئیمپراتۆر ئاورەنگزێب وەستاوە]] لە هەفتەی سێیەمی شوباتی ساڵی ١٧٠٧دا لە هەوڵێکدا بۆ ڕێگریکردن لە شەڕی یەک لە دوای یەک، ئاورەنگزێب عەزام و برا بچووکەکەی لە نیوە برا، کام بەخش جیاکردەوە، کە عەزام بە تایبەتی لێی بێزار بوو. عەزامی نارد بۆ مالوا و کام بەخشیش بۆ بیجاپور. چەند ڕۆژێک پێش مردنی نامەی ماڵئاوایی بۆ عەزەم نووسی. بەیانیەکەی دیکە، عەزام کە لەبری ئەوەی بەرەو مالوا بڕوات، لە دەرەوەی [[ئەحمەدناگار]] مابووەوە، گەیشتە ئۆردوگای ئیمپراتۆری و تەرمی باوکی گەیاند بۆ ناشتنی لە گۆڕەکەی لە [[داولاباد، مەهاراشترا|داولاباد]].<ref>{ {cite book|last=Eraly|first=Abraham|title=ئیمپراتۆرەکانی تەختی تاوس : داستانی موغە گەورەکان|ساڵ=2000|بڵاوکەرەوە=کتێبی پێنگوین|شوێن=نیودەلهی|isbn=9780141001432|چاپکردن=[Rev. ed.].|pages=510–513}}</ref> عەزام شا خۆی [[ئیمپراتۆر]] ڕاگەیاند و دەستی بەسەر تەختی پاشایەتیدا گرت. لە ململانێ سیاسییەکانی دوای جێنشینی جێی مشتومڕ، ئەو و شازادە بیدار بەختی کوڕی لە [[شەڕی جاجاو]] لە ٢٠ی حوزەیرانی ١٧٠٧ دژی نیوە برا گەورەکەی، [[بەهادور شای یەکەم|شازادە محمد موع شکستیان هێنا و کوژران. اعظم]]، کە لە شوێنی باوکیان بوونە سەر تەختی [[ئیمپراتۆریەتی موغەکان|موغەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.uq.net.au/~zzhsoszy/ips/misc/mughal.html |سەردێڕ=شانشینی موغەکان |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20051023075246/http://www.uq.net.au/~zzhsoszy/ips/misc/mughal.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مردن == [[پەڕگە:Tomb of Azam Shah.JPG|alt=گۆڕی عەزام شا و هاوسەرەکەی خولداباد|وێنۆک|گۆڕی عەزام شا و هاوسەرەکەی خولداباد]] گۆڕەکەی لەگەڵ گۆڕەکەی هاوسەرەکەی، لە کۆمەڵگەی [[دەرگا]]ی پیرۆزی سۆفی، . [[زەین الدین شیرازی|شێخ زەینەدین]]، لە [[خولداباد]] نزیک [[ئاورانگاباد، ماهاراشترا|ئاورانگاباد]]، کە هەروەها [[گۆڕی ئاورەنگزێب]] لە ڕۆژئاوای تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شوێنە میراتە جیهانییەکان – ئەشکەوتەکانی ئێلۆرا – خولداباد|ناونیشان=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_ellora_khuldab%20%20ad.asp|بڵاوکەرەوە=[[ڕووپێوی شوێنەواری هیندستان]]|ڕێکەوتی سەردان=15 نیسانی 2015|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150506105651/http://asi.nic.in/|بەرواری ئەرشیف=٦ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> ==سەرچاوەکان== <references /> {{پۆلی کۆمنز|Azam Shah}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەفغانستان|ھیندستان|مێژووی ئیسلام}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٦٥٣]] [[پۆل:مردووانی ١٧٠٧]] [[پۆل:پاشاکانی گورکانی لە هیندستان]] [[پۆل:پاشاکانی گورکانی لە ھیندستان]] 26z9c3wrwn7p2ohz5tmmstgroc13kz7 100 225592 1587178 1024495 2026-05-27T09:04:57Z ~2026-31731-35 76655 1587178 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Xilinx S6-SP601 board.jpg|بێچوارچێوە|چەپ|130px]] '''ئەندازیاری کۆمپیوتەر''' خوێندنە، کە چەندین بواری ئەندازیاریی کارەبا و زانستی کۆمپیوتەر و ئەندازیاری سوفتوێر پێکەوە دەبەستێتەوە تاوەکوو پەرە بە سیستمە نەرمامێری و ڕەقامێرییەکان بدات. ئەندازیارانی کۆمپیوتەر لە بوارەکانی ئەندازیاریی ئەلەکتریک، داڕشتنی نەرمامێر، پەیوەندیی نەرمامێر-ڕەقامێر ڕاھێنانیان بۆ دەکرێت، واتە بە تەنیا لە بواری ئەندازیاریی نەرمامێر یان ئەندازیاریی ئەلەکتریکدا ناخوێنن. ئەندازیارانی کۆمپیوتەر لە زۆر لایەنی ژمێرکاریی نەرمامێر و ڕەقامێردا ئیش دەکەن. لەوانە: میکرۆکۆنترۆلێرەکان، میکرۆپرۆسێسۆرەکان، کۆمپیوتەرە کەسییەکان، سوپەرکۆمپیوتەرەکان و داڕشتنی دیجیتاڵ. ئەم بوارەی ئەندازیاریی تەنیا لەسەر چۆنیەتیی کارکردنی سیستمە کۆمپیوتەرییەکان ئیش ناکەن بەڵکوو لەسەر ئەوەش کار دەکەن کە چۆن دەکرێت ئەم سیستمانە لە بوارێکی بەرینتردا بەکار بھێنن. ھەندێک لە کارە باوەکانی ئەندازیارانی کۆمپیوتەر بریتین لە نووسینی نەرمامێر و فیرمامێر بۆ میکرۆکۆنترۆلێرە جێگیرەکان، داڕشتنی چیپی ڤی. ئێڵ. ئێس. ئەی، داڕشتنی ھەستەوەری ئانالۆگ، داڕشتنی بۆردی خولگەی سیگناڵی ئاوێتە و داڕشتنی سیستمەکانی کارپێکردن. ھەروەھا ئەندازیارانی کۆمپیوتەر دەتوانن لە بواری ڕۆباتیکزدا توێژینەوە بکەن. شێخ وانیار <small>'''[[ئەندازیاریی کۆمپیوتەر|زیاتر...]]'''</small> tvdsnqgf67ngotoq9gkhvpf0tpdkpuz 1587179 1587178 2026-05-27T09:23:10Z Tessla 41338 پێداچوونەوەی 1024495 لەلایەن [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] ([[User talk:Tessla|talk]]) ھێنرایەوە 1587179 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Xilinx S6-SP601 board.jpg|بێچوارچێوە|چەپ|130px]] '''ئەندازیاری کۆمپیوتەر''' خوێندنە، کە چەندین بواری ئەندازیاریی کارەبا و زانستی کۆمپیوتەر و ئەندازیاری سوفتوێر پێکەوە دەبەستێتەوە تاوەکوو پەرە بە سیستمە نەرمامێری و ڕەقامێرییەکان بدات. ئەندازیارانی کۆمپیوتەر لە بوارەکانی ئەندازیاریی ئەلەکتریک، داڕشتنی نەرمامێر، پەیوەندیی نەرمامێر-ڕەقامێر ڕاھێنانیان بۆ دەکرێت، واتە بە تەنیا لە بواری ئەندازیاریی نەرمامێر یان ئەندازیاریی ئەلەکتریکدا ناخوێنن. ئەندازیارانی کۆمپیوتەر لە زۆر لایەنی ژمێرکاریی نەرمامێر و ڕەقامێردا ئیش دەکەن. لەوانە: میکرۆکۆنترۆلێرەکان، میکرۆپرۆسێسۆرەکان، کۆمپیوتەرە کەسییەکان، سوپەرکۆمپیوتەرەکان و داڕشتنی دیجیتاڵ. ئەم بوارەی ئەندازیاریی تەنیا لەسەر چۆنیەتیی کارکردنی سیستمە کۆمپیوتەرییەکان ئیش ناکەن بەڵکوو لەسەر ئەوەش کار دەکەن کە چۆن دەکرێت ئەم سیستمانە لە بوارێکی بەرینتردا بەکار بھێنن. ھەندێک لە کارە باوەکانی ئەندازیارانی کۆمپیوتەر بریتین لە نووسینی نەرمامێر و فیرمامێر بۆ میکرۆکۆنترۆلێرە جێگیرەکان، داڕشتنی چیپی ڤی. ئێڵ. ئێس. ئەی، داڕشتنی ھەستەوەری ئانالۆگ، داڕشتنی بۆردی خولگەی سیگناڵی ئاوێتە و داڕشتنی سیستمەکانی کارپێکردن. ھەروەھا ئەندازیارانی کۆمپیوتەر دەتوانن لە بواری ڕۆباتیکزدا توێژینەوە بکەن. <small>'''[[ئەندازیاریی کۆمپیوتەر|زیاتر...]]'''</small> 4cqyerkxad27hfnn6myuymvuqujiyk5 0 236310 1587079 1404653 2026-05-26T15:51:31Z MFTG 21816 /* ناو */ 1587079 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|ناحیەی شۆڕش}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی تەکیەی شۆڕش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة شورش}}{{ھن}}{{lang-en| Shorsh Sub-District}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = ناحیەی_شۆڕش.png | photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی ناحیەی شۆڕش{{ھن}}نەخشەی خوارەوە{{ھن}}نەخشەی ناحیەی شۆڕش لە [[قەزای چەمچەماڵ]]{{ھن}}(زەرد) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=9 |coord={{Coord| 35.50975| 44.84031}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی شۆڕش''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.50975| 44.84031 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]]) | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕش]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٢٦</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = یادگار عەبدولکەریم حسێن | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٣٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧١٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧٣٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٦٤ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦١،٢٧٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٠]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١٨٢٫٩١ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٥٩،٢٨٠ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ١،٩٩٧ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.slemani.gov.krd/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شۆڕش''' یەکێکە لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕش]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی تەکیەی شۆڕش لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٦١٬٢٧٧)کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی [[ھەرێمی کوردستان]]دا، ناوی دوو [[ناحیە]] ھەیە بەھەمان ناو. [[ناحیەی شۆڕش]] کە دەکەوێتە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] کە ناوەندەکەی شارەدێی [[دێگەڵە]]یە، '''ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ''' کە دەکەوێتە [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ناوەندەکەی شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕشە]]. شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕش]] لە سەرەتادا کۆمەڵگا(مجمع)ی زۆرەملێ بوو بۆ دانیشتوانی گوندە خاپوور و ئەنفال کراوەکان درووستکرا، بەڵام بە ھۆی فراوان بوون و گەشەکردنییەوە لەلایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]ەوە کرایە [[شارەدێ]] و ناوەندی [[ناحیە]]. == ناو == * ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕش]]ە. * دوو ناحیە لە ھەرێمی کوردستان ھەیە بەم ناوەوە، کە دەکەونە [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای چەمچەماڵ]]. * وشەکە بە مانای گۆڕان لە حاڵەتێکەوە بۆ حاڵەتێکی دیکە. ئەم زاراوە یەکەم جار لە لایەن کۆپرنیک بە مانای جموجۆڵی ئەستێرەکان و ھەتاو لە زانستی ئەستێرەناسیدا بەکار براوە (شۆڕشی زستانی و شۆڕشی ھاوینی). دواتر لە [[سەدەی ١٧]] لە [[ئەورووپا]]، واتایەکی تازەی بە خۆوەگرت و بە مانای ڕابوونی سیاسی و کۆمەڵایەتی مانا کراوەتەوە. ئینجا بە واتای سووڕانێکی بنەڕەتی لە: شێوازی بەرھەمھێنان (وەک [[شۆڕشی پیشەسازیی]] و [[شۆڕشی تەکنۆلۆجی]]) یان وەرچەرخانێکی بنیادنەری کۆمەڵایەتی و سیاسی (وەک شۆڕشەکانی فەرەنسە و سۆڤیەت و ئێران) وە یان لایەنێک لە ژیانی کەلتووری و فیکری (وەک شۆڕشی زانستی و شۆڕشی کەلتووری) لێک دراوەتەوە. بەڵام ئەوەی کە بۆتە بابەتی ڕێبازە شۆڕشگێرییەکان و دەرکی مانای کۆمەڵایەتی شۆڕشەکان، ئەو وەرچەرخانە گورج و کوتوپڕانەن کە لە ئەنجامی شۆڕش لە ستراکتووری سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابووری کۆمەڵگەدا ڕوویداوە. * [[ڕژێمی بەعس]] بە کودەتا سەربازی و چوونە دەسەڵاتی دەگووت شۆڕش(الثورة) و زۆر شانازی پێوە دەکرد، ناونانی ئەم دوو ناحیەیەش بۆ ئەو بەناو شۆڕشەی دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وشەی شۆڕش |ناونیشان= https://bradost.net/ferheng/?detail=&fid=&name=%D8%B4%DB%86%DA%95%D8%B4 | نووسەر = تۆڕی زاراوەپارێزیی وشەدان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == ناحیەی شۆڕش ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی قادرکەرەم]] و [[ناحیەی سەنگاو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی تەکیەی جەباری]] و [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] لە [[پارێزگای کەرکووک]].<ref> https://www.openstreetmap.org/relation/11068390</ref> * ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٣٣٥کم<small>٢</small>)ە لە (٩٫٦٥٪) [[قەزای چەمچەماڵ]] پێکدەھێنێت، وە لە (١٫٦٦٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت. * لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (دووەمە) لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]]دا. * لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (چوارەمە) لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]].<ref> https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == مێژوو == ئەم ناحیەیە مێژوویەکی کۆنی نییە، ھێنانە کایەی ھەردوو ناحیەی شۆڕش و [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] لەساڵی ٢٠٠٠دا بە دابڕانیان لە کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] و [[ناحیەی ئاغجەلەر]] بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]](ئیدارەی سلێمانی). ناوەندی ئەم ناحیە شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕش]]ە، لە سەرەتادا زەوی کشتوکاڵی [[ھۆز]]ی [[ھەمەوەند]] بوو، لە ساڵی ١٩٨٧دا [[ڕژێمی بەعس]] ئۆردووگای زۆرەملێ(مجمع)ی لەسەر دروستکرد و ناوی نا موجەمەعی شۆڕش، لە ساڵ ١٩٨٨دا کە [[شاڵاوی ئەنفال]] دەستی پێکرد ئەم ئۆردووگایە بۆ دانیشتوانی گوندە وێرانکراوەکان و ئەنفالکراوەکانی ناوچەی [[گەرمیان]] بەتایبەتی [[ناحیەی قادرکەرەم]] و [[ناحیەی سەنگاو]]ی تیا نیشتەجێکرا، لە دوای [[ڕاپەڕین]] ئەم ئۆردووگایە مایەوە و گەشەی کرد، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کردییە [[شارەدێ]]، لە ساڵی ٢٠٠٠دا ناحیەی شۆڕشی پێکھێنا و شارەدێی [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕش]]ی کردە ناوەندی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە ٢٦ گوند پیکھاتووە:<ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=10em}} * [[شۆڕش، چەمچەماڵ]](ناوەند) * [[پیریادی]] * [[تاڵەبان]] * [[تەپەدێی خواروو]] * [[تەپەدێی دارەقازی]] * [[تەپەدێی سەروو]] * [[جافان]] * [[چراغەڕووتە]] * [[چەشمەبەردین]] * [[دارەتوو]] * [[سەعدووناوا]] * [[سەوزگە]] * [[عەلی مەنسور]] * [[عوسمان غەزال]] * [[فەیزاوا، شۆڕش]] * [[فەیزاوای سەرچەم]] * [[قاسم بەگزادە]] * [[قرخ]] * [[قەرەتامور]] * [[قەڵاچوغە]] * [[قودرەتە]] * [[کورەداوی]] * [[گۆڕبنە]] * [[گۆشت قووت]] * [[موزەفەر]] * [[نورەی خواروو]] * [[نورەی سەروو]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای چەمچەماڵ]] * [[پارێزگای سلێمانی]] * [[شۆڕش، چەمچەماڵ|شۆڕش]] * [[ناحیەی شۆڕش]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[پێڕستی گوندەکانی چەمچەماڵ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}} {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] 0c33xvryogajnwvb95vsd8p7p0x9r3i 0 238991 1587046 1586968 2026-05-26T12:01:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587046 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} لە وێنەی دیجیتاڵیدا پێی دەوترێت '''پیکسێڵ''' بچووکترین پێکھاتەی وێنەیەکە. پێکسڵ ھەندێک جار لە بابەتەکانی گرافیک و وێنەدا پێی دەوترێت خاڵ، ھەروەھا پێی دەوترێت بچووکترین خاڵ کە وێنەیەک پێکدەھێنێت. == تەکنیکی == [[File:ReconstructionsFromPixels.png|ڕاست|چوارچێوە|ئەم وێنەیە شێوازە جیاوازەکانی بنیاتنانەوەی وێنەیەک لە کۆمەڵێک بەهای پیکسڵ نیشان دەدات، بە بەکارهێنانی خاڵ، هێڵ، یان پاڵاوتنی نەرم.]] [[File:FILE_Hipersônica_Rio_09_-_8_BIT_Game_People,_Festival_Internacional_de_Linguagem_Eletrônica.jpg|وێنۆک|هونەری پێکسڵ]] پێوانەکانی «خاڵ لە هەر ئینجێکدا» (dpi) و «پیکسڵ لە هەر ئینجێکدا» (ppi) هەندێک جار بە هەڵە لە جیاتی یەک بەکاردەهێنرێن، بەڵام واتای جیاوازیان هەیە؛ بەتایبەتی بۆ ئامێرەکانی چاپکەر، کە تێیدا dpi پێوەرێکە بۆ چڕیی دانانی خاڵەکان (بۆ نموونە دڵۆپەی مەرەکەب) لەلایەن چاپکەرەکەوە. بۆ نموونە، دەکرێت وێنەیەکی فۆتۆگرافیی کوالیتی بەرز بە 600 ppi لەسەر چاپکەرێکی ئینکجێتی 1200 dpi چاپ بکرێت. تەنانەت ژمارە بەرزەکانی dpi-ش، وەکوو 4800 dpi کە لە ساڵی 2002ـەوە بەرهەمهێنەرانی چاپکەرەکان باسی دەکەن، لە ڕووی ئەو وردبینییەوە (resolution) کە دەکرێت بەدەست بێت، واتایەکی ئەوتۆی نییە. هەرچەندە ژمارەی پیکسڵەکان بۆ نیشاندانی وێنەیەک زیاتر بێت، ئەنجامەکە زیاتر لە وێنە بنەڕەتییەکە دەچێت. ژمارەی پیکسڵەکان لە وێنەیەکدا هەندێک جار بە «وردبینی» (resolution) ناودەبرێت، هەرچەندە وردبینی پێناسەیەکی تایبەتتری هەیە. ژمارەی پیکسڵەکان دەکرێت بە ژمارەیەکی تاک دەرببڕدرێت، وەک لە «کامێرایەکی دیجیتاڵی سێ مێگاپیکسڵیدا» کە بە شێوەیەکی گشتی خاوەنی سێ ملیۆن پیکسڵە، یان بە دوو ژمارە پێکەوە، وەک لە «شاشەی ٦٤٠ لە ٤٨٠» کە ٦٤٠ پیکسڵ لە لایەکەوە بۆ لایەکەی تر و ٤٨٠ پیکسڵ لە سەرەوە بۆ خوارەوەی هەیە (وەک شاشەی VGA)، و بەمەش کۆی گشتیی پیکسڵەکانی دەکاتە ٦٤٠ × ٤٨٠ = ٣٠٧,٢٠٠ پیکسڵ، یان ٠.٣ مێگاپیکسڵ. پیکسڵەکان، یان نموونە ڕەنگییەکان، کە وێنەیەکی دیجیتاڵی پێکدەهێنن (وەک پەڕگەی JPEG کە لە لاپەڕەیەکی وێبدا بەکاردێت)، لەوانەیە هاوتای یەک-بۆ-یەک بن لەگەڵ پیکسڵەکانی شاشەکەدا یان نەبن، ئەمەش بەپێی ئەو شێوازە دەگۆڕێت کە کۆمپیوتەر وێنەکەی پێ نیشان دەدات. لە کۆمپیوتەردا وێنەیەک کە لە پێکسڵ پێکهاتووە بە ''وێنەیەکی نەخشەی بیت'' یان ''وێنەی ڕاستەر'' ناسراوە. وشەی «ڕاستەر» (raster) لە نەخشی سکانکردنی تەلەفزیۆنەوە سەری هەڵداوە و بە بەرفراوانی بۆ وەسفکردنی تەکنیکە هاوشێوەکانی چاپکردنی نیوەتۆن (halftone) و هەڵگرتنی داتا بەکارهاتووە. === شێوازەکانی نمونەگرتن === بۆ ئاسانکاری، پێکسڵەکان بە شێوەیەکی ئاسایی لە تۆڕێکی دوو ڕەهەندی ئاساییدا ڕێکخراون. بە بەکارهێنانی ئەم ڕێکخستنە، دەکرێت زۆرێک لە کردارە باوەکان بە جێبەجێکردنی یەکجۆر کردار بە شێوەیەکی یەکگرتوو لەسەر هەر پیکسڵێک بە سەربەخۆیی، ئەنجام بدرێن. ڕێکخستنی جیاوازی پیکسڵەکان ئەگەری هەیە، تەنانەت هەندێک لە نەخشەکانی نموونەوەرگرتن (sampling patterns) شێوە (یان کێرنڵ)ی هەر پیکسڵێک لەسەرانسەری وێنەکەدا دەگۆڕن. لەبەر ئەم هۆکارە، پێویستە وریایی بدرێت کاتێک وێنەیەک لە ئامێرێکدا بەدەست دەهێنیت و لە ئامێرێکی تردا نمایشی دەکەیت، یان لە کاتی گۆڕینی داتای وێنەیەک لە فۆرماتێکی پیکسڵەوە بۆ فۆرماتێکی تر. بۆ نموونە: [[File:Wikipedia_ClearType.png|ڕاست|وێنۆک|ڕەندەری دەقی ژێر پێکسڵ بە بەکارهێنانی ClearType]] * شاشە شل-بلورییەکان (LCDs) بە شێوەیەکی باو تۆڕێکی لێکهەڵاوێرد (staggered grid) بەکاردەهێنن، کە تێیدا پێکهاتە ڕەنگییەکانی سوور، سەوز و شین لە شوێنی کەمێک جیاوازدا نموونەیان لێ وەردەگیرێت. «نواندنی ژێر-پیکسڵ» (Subpixel rendering) تەکنۆلۆژیایەکە سوود لەو جیاوازییانە وەردەگرێت بۆ باشترکردنی نیشاندانی دەق (تێکست) لەسەر شاشە LCDـەکان. * زۆربەی هەرە زۆری کامێرا دیجیتاڵییە ڕەنگاوڕەنگەکان فلتەری «بەیەر» (Bayer filter) بەکاردەهێنن، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی تۆڕێکی ڕێکی پیکسڵەکان کە تێیدا ڕەنگی هەر پیکسڵێک بەپێی شوێنەکەی لەسەر تۆڕەکە دیاری دەکرێت. * «Clipmap» تەکنیکێکی نموونەوەرگرتنی پلەبەندی (hierarchical) بەکاردەهێنێت، کە تێیدا قەبارەی پشتگیریی (support) هەر پیکسڵێک بەپێی شوێنەکەی لەناو پلەبەندییەکەدا دیاری دەکرێت. * تۆڕی چەواشەکراو کاتێک بەکاردەهێنرێت کە ئەندازەیی بنەڕەتی ناتەختە بێت، وەک وێنەی زەوی لە بۆشایی ئاسمانەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٠١|ناونیشان=http://staff.utia.cas.cz/zitova/registration.htm|سەردێڕ=Image registration of blurred satellite images |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080620023947/http://staff.utia.cas.cz/zitova/registration.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٠٨}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://staff.utia.cas.cz/zitova/registration.htm "Image registration of blurred satellite images"]. staff.utia.cas.cz. 28 February 2001. [https://web.archive.org/web/20080620023947/http://staff.utia.cas.cz/zitova/registration.htm Archived] from the original on 20 June 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2008-05-09</span></span>.</cite></ref> * بەکارهێنانی تۆڕە نایەکسانەکان بوارێکی توێژینەوەی چالاکە، هەوڵدەدات سنووری تەقلیدی نایکویست تێپەڕێنێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Saryazdi |یەکەم=Saeı̈d |دوایین٢=Haese-Coat |یەکەم٢=Véronique |دوایین٣=Ronsin |یەکەم٣=Joseph |ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Image representation by a new optimal non-uniform morphological sampling |journal=Pattern Recognition |بەرگ=٣٣|issue=6 |پەڕەکان=٩٦١–٩٧٧|bibcode=2000PatRe..33..961S |doi=10.1016/S0031-3203(99)00158-2}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSaryazdiHaese-CoatRonsin2000">Saryazdi, Saeı̈d; Haese-Coat, Véronique; Ronsin, Joseph (2000). "Image representation by a new optimal non-uniform morphological sampling". ''Pattern Recognition''. '''33''' (6): <span class="nowrap">961–</span>977. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000PatRe..33..961S 2000PatRe..33..961S]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1016/S0031-3203(99)00158-2|10.1016/S0031-3203(99)00158-2]].</cite></ref> * پیکسڵەکانی سەر مۆنیتەرەکانی کۆمپیوتەر بەگشتی «چوارگۆشەیین» (واتە مەودای نموونەوەرگرتنی ئاسۆیی و ستوونییان یەکسانە)؛ لە کاتێکدا پیکسڵەکانی دیکە لە سیستەمەکانی تردا زۆرجار «لاکێشەیین» (واتە مەودای نموونەوەرگرتنی ئاسۆیی و ستوونییان جیاوازە و شێوەیان درێژکۆڵەیە). هەمان شت بۆ فۆرماتەکانی ڤیدیۆی دیجیتاڵیش ڕاستە کە خاوەنی ڕێژەی دیمەنی (aspect ratio) جیاوازن، وەک فۆرماتەکانی وایدسکرین (widescreen)ـی ئەنامۆرفیک لە ستانداردەکانی Rec. 601 ستانداردی ڤیدیۆی دیجیتاڵی. === ڕوونی مۆنیتەری کۆمپیوتەر === مۆنیتەرەکانی کۆمپیوتەر (و تەلەفزیۆنەکان) بە گشتی ڕوونییەکی ڕەسەنی جێگیریان هەیە. چییە بەندە بە مۆنیتەرەکەوە، و قەبارەی. بۆ زانینی ئیستسنای مێژوویی لە خوارەوە سەیری بکە. کۆمپیوتەرەکان دەتوانن پێکسڵ بەکاربهێنن بۆ پیشاندانی وێنەیەک، زۆرجار وێنەیەکی ئەبستراکت کە نوێنەرایەتی [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر|GUI]] دەکات. ڕوونی ئەم وێنەیە پێی دەوترێت ڕوونی شاشە و بە [[کارتی گرافیکی|ڤیدیۆ کارتی]] کۆمپیوتەر دیاری دەکرێت. مۆنیتەرە تەنکەکان (و تەلەفزیۆنەکان)، بۆ نموونە جۆرەکانی OLED یان LCD، یان شاشەی E-ink، ئەوانیش بۆ نیشاندانی وێنە پیکسڵ بەکاردەهێنن و خاوەنی «وردبینیی ڕەسەن» (native resolution)ـن، کە باشتر وایە (بە شێوەیەکی ئایدیال) لەگەڵ وردبینیی کارتی گرافیکدا یەک بگرێتەوە. هەر پێکسڵێک لە سێ لایەنە پێکهاتووە, ژمارەی ئەم سێگۆشانە ڕوونی ڕەسەن دیاری دەکات. لە مۆنیتەرە کۆنەکانی CRT-دا، دەگونجا وردبینی (resolution) ڕێکبخرێت (هەرچەندە هێشتا نزمتر بوو لەوەی مۆنیتەرە مۆدێرنەکان دەیگەن)، لە کاتێکدا لە هەندێک لەو جۆرە مۆنیتەرانە (یان تەلەفزیۆنانەدا) خێرایی تیشکەکە (beam sweep rate) جێگیر بوو، کە ئەمەش دەبووە هۆی بوونی وردبینییەکی ڕەسەنی (native resolution) جێگیر. [ زۆربەی مۆنیتەرەکانی CRT خێرایی تیشکێکی جێگیریان نییە، ئەمەش واتە بە هیچ شێوەیەک وردبینییەکی ڕەسەنیان (native resolution) نییە؛ لە جیاتی ئەوە کۆمەڵێک وردبینییان هەیە کە بە هەمان ئاست بەباشی پشتیوانی دەکرێن. بۆ بەدەستهێنانی ڕوونترین وێنەی گونجاو لەسەر شاشە تەنکەکان (وەک OLED یان LCD)، پێویستە بەکارهێنەر دڵنیابێت کە وردبینی (resolution) نیشاندانی کۆمپیوتەرەکە لەگەڵ وردبینی ڕەسەنی (native resolution) مۆنیتەرەکەدا یەک دەگرێتەوە. === وردبینی تەلەسکۆپەکان === پێوەری پیکسڵ (pixel scale) کە لە گەردوونناسیدا بەکاردێت، بریتییە لەو مەودایە گۆشەییەی نێوان دوو تەن لە ئاسماندا کە لەسەر دیتێکتۆرەکە (CCD یان چیپی ژێر-سوور) یەک پیکسڵ لێک دوورن. لەبەر ئەوەی سکیل (s) بەزۆری بە یەکەی «چرکەی کەوانی» (arcseconds) لە هەر پیکسڵێکدا دەردەبڕدرێت، و لەبەر ئەوەی هەر 1 ڕادیان دەکاتە نزیکەی 206,265 چرکەی کەوانی، هەروەها لەبەر ئەوەی درێژی تیشکۆیی (f) زۆرجار بە میلیمەتر (mm) و قەبارەی پیکسڵ (p) بە مایکرۆمەتر (\mu m) دەدرێن کە ئەمەش دەبێتە هۆی دابەشکردن بەسەر 1,000، بۆیە هاوکێشەکە زۆرجار بە شێوەی s = 206 p / f دەردەبڕدرێت. === بیتەکان بۆ هەر پێکسڵێک === ژمارەی ئەو ڕەنگە جیاوازانەی کە دەتوانرێت بە پێکسڵێک نیشان بدرێت، بەندە بە ژمارەی بیتەکانی هەر پێکسڵێک (bpp). وێنەیەکی 1 bpp بۆ هەر پێکسڵێک 1 بیت بەکاردەهێنێت، بۆیە هەر پێکسڵێک دەتوانێت یان داگیرساوە یان کوژاوە بێت. هەر بیتێکی زیادە ژمارەی ڕەنگەکانی بەردەست دوو هێندە دەکات، بۆیە وێنەیەکی 2 bpp دەتوانێت 4 ڕەنگی هەبێت، وێنەیەکی 3 bpp دەتوانێت 8 ڕەنگی هەبێت: * 1 bpp, 2 ¹ = 2 ڕەنگ ( تاکڕەنگ ) * 2 bpp، 2 ² = 4 ڕەنگ * 3 bpp، 2 ³ = 8 ڕەنگ * 4 bpp، 2 ⁴ = 16 ڕەنگ * 8 bpp، 2 ⁸ = 256 ڕەنگ * 16 bpp, 2 ¹⁶ = 65,536 ڕەنگ (" ڕەنگی بەرز " ) * 24 bpp, 2 ²⁴ = 16,777,216 ڕەنگ (" ڕەنگی ڕاستەقینە ") بۆ قووڵایی ڕەنگ (color depth) کە ١٥ بیت یان زیاترە لە هەر پیکسڵێکدا، قووڵاییەکە بە شێوەیەکی ئاسایی بریتییە لە کۆی ئەو بیتانەی کە تەرخان کراون بۆ هەر یەکێک لە پێکهاتەکانی سوور، سەوز و شین. هایکۆڵەر (Highcolor)، کە بەزۆری مەبەست لێی ١٦ بیت بۆ هەر پیکسڵێکە (16 bpp)، بە شێوەیەکی ئاسایی پێنج بیت بۆ هەریەک لە ڕەنگی سوور و شین تەرخان دەکات، و شەش بیت بۆ ڕەنگی سەوز؛ ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە چاوی مرۆڤ هەستیارترە بەرامبەر بە هەڵەکان لە ڕەنگی سەوزدا بەراورد بەو دوو ڕەنگە سەرەکییەی دیکە. بۆ ئەو بەرنامانەی کە شەفافیەتیان تێدایە، ڕەنگە ١٦ بیتەکە دابەش بکرێت بەسەر پێنج بیتدا کە هەریەکەیان سوور و سەوز و شین بن، لەگەڵ یەک بیت بۆ شەفافیەت دەمێنێتەوە. قووڵی ٢٤ بیتی ڕێگە بە ٨ بیت بۆ هەر پێکهاتەیەک دەدات. لە هەندێک سیستەمدا قووڵی ٣٢ بیتی بەردەستە: ئەمەش واتە هەر پێکسڵێکی ٢٤ بیتی ٨ بیتی زیادەی هەیە بۆ وەسفکردنی ناڕوونییەکەی (بۆ مەبەستی تێکەڵکردن لەگەڵ وێنەیەکی تر). === ژێر پێکسڵەکان === [[File:Pixel_geometry_01_Pengo.jpg|وێنۆک|ئەندازەیی توخمە ڕەنگییەکانی CRT و LCD جۆراوجۆرەکان]] زۆرێک لە سیستەمەکانی نمایشکردن و وەرگرتنی وێنە توانای پیشاندانی یان هەستکردن بە کەناڵە ڕەنگە جیاوازەکان لە یەک شوێندا نییە. بۆیە تۆڕی پێکسڵەکان دابەش دەکرێت بەسەر ناوچەی تاکە ڕەنگدا کە بەشدارن لە ڕەنگی پیشان دراو یان هەستپێکراوی کاتێک لە دوورەوە سەیر دەکرێت. لە هەندێک شاشەدا، وەک شاشەکانی LCD و LED و پلازما، ئەم ناوچە ڕەنگ-تاکانە پێکهاتەی جیاواز و سەربەخۆن کە بە «ژێر-پیکسڵ» (subpixels) ناسراون، کە زۆربەیان لە ڕەنگەکانی سوور، سەوز و شین (RGB) پێکدێن. بۆ نموونە، LCD بە شێوەیەکی گشتی هەر پێکسڵێک بە شێوەیەکی ڕاست دابەش دەکات بۆ سێ ژێر پێکسڵ. کاتێک پێکسڵی چوارگۆشە دابەش دەکرێت بەسەر سێ ژێر پێکسڵدا، هەر ژێر پێکسڵێک بەپێویستی دەزانێت چوارگۆشە بێت. لە زاراوەی پیشەسازیی شاشەکاندا، زۆرجار ژێر-پیکسڵەکان (subpixels) بە پیکسڵ ناودەبرێن، چونکە لە ڕوانگەی ڕەقەکاڵاوە (hardware)، ئەوان توخمە بنەڕەتییەکانی ئاماژەپێکردنن (basic addressable elements)، هەر بۆیە زاراوەی «سووڕی پیکسڵ» (pixel circuits) لە جیاتی «سووڕی ژێر-پیکسڵ» بەکاردێت. [[File:Samsung_TV_subpixels..jpg|وێنۆک|[[سامسۆنگ]] UA40M5860AKCHD تەلەفزیۆنی ژێر پێکسڵ]] زۆربەی سێنسۆرەکانی وێنەگرتن لە کامێرا دیجیتاڵییەکاندا ناوچەی هەستەوەری تاک-ڕەنگ بەکاردەهێنن، بۆ نموونە بەکارهێنانی نەخشەی فلتەری بەیەر (Bayer filter pattern). لە پیشەسازیی کامێراشدا، ئەمانە هەر بە «پیکسڵ» دەناسرێن، هاوشێوەی پیشەسازیی شاشەکان، نەک «ژێر-پیکسڵ». بۆ ئەو سیستەمەی کە ژێر پێکسڵیان هەیە، دەتوانرێت دوو ڕێگەی جیاواز بگیرێتەبەر: * دەتوانرێت ژێر پێکسڵەکان پشتگوێ بخرێن، لەگەڵ پێکسڵە ڕەنگاوڕەنگەکان کە وەک بچووکترین توخمێکی وێنەگرتنی ناونیشانکراو مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت؛ یان * دەتوانرێت ژێر پێکسڵەکان لە حیساباتی ڕەندەرکردندا جێگیر بکرێن، کە پێویستی بە شیکاری و کاتی پرۆسێسکردنی زیاترە، بەڵام دەتوانێت وێنەی بەڕواڵەت سەرووتر لە هەندێک حاڵەتدا بەرهەم بهێنێت. ئەم ڕێگایەی دوایی کە بە ڕەندەری ژێر پێکسڵ ناودەبرێت، زانیاری ئەندازەیی پێکسڵ بەکاردەهێنێت بۆ دەستکاریکردنی سێ ژێر پێکسڵی ڕەنگاوڕەنگ بە جیا، ئەمەش زیادبوونی ڕوونی ڕواڵەتی پیشاندانی ڕەنگەکان بەرهەم دەهێنێت. لە کاتێکدا شاشەکانی CRT ناوچەی فۆسفۆری داپۆشراو بە ڕەنگەکانی سوور، سەوز و شین بەکاردەهێنن، کە بەهۆی تۆڕێکی ڕێگرەوە دیاری کراوە پێی دەوترێت «شەدۆ ماسک» (shadow mask)، ئەمەش پێویستی بە هەنگاوێکی کالیبڕەیشنی (ڕێکخستن) سەخت هەیە تاوەکو لەگەڵ ڕاستەری پیکسڵی نیشاندراودا یەکبگرێتەوە، بۆیە شاشەکانی CRT سوود لە «ژێر-پیکسڵ ڕێندەرینگ» (subpixel rendering) وەرناگرن. چەمکی ژێر پێکسڵ پەیوەندی بە نمونەکانەوە هەیە . === پێکسڵی لۆژیکی === لە گرافیک، دیزاینی وێب و ڕووکارەکانی بەکارهێنەردا، "پێکسڵ" لەوانەیە ئاماژە بە درێژییەکی جێگیر بکات نەک پێکسڵێکی ڕاستەقینە لەسەر شاشەکە بۆ جێگیرکردنی چڕی پێکسڵی جیاواز. لە [[سی ئێس ئێس|CSS]] دا "پێکسڵی ئاماژە" نەک بە قەبارەی پێکسڵەکە لەسەر ڕووی پیشاندانی، بەڵکو بە فریشتەی بینراوی 0.0213 پێناسە دەکرێت <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.w3.org/TR/css-values-4/#reference-pixel|سەردێڕ=CSS Values and Units Module Level 4 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260508213032/https://www.w3.org/TR/css-values-4/#reference-pixel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.w3.org/TR/css-values-4/#reference-pixel "Reference Pixel"]. w3.org. 8 November 2017. [https://web.archive.org/web/20260508213032/https://www.w3.org/TR/css-values-4/#reference-pixel Archived] from the original on 8 May 2026<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 May</span> 2026</span>.</cite></ref> [[File:CSS_Reference_Pixel.svg|وێنۆک|لە CSS پێکسڵێک بە قەبارەی لەسەر شاشەکە پێناسە ناکرێت، بەڵکو بە گۆشەی بینینی 0.0213 پلە]] . == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|زانستی کۆمپیوتەر|کۆمپیوتەر|مێژوو|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Pixels}} [[پۆل:تەکنۆلۆژیای تەلەڤیزیۆن]] oofxr74k9twep5bm0waikpx910rdqur 1587122 1587046 2026-05-26T20:02:08Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1587122 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} لە وێنەی دیجیتاڵیدا پێی دەوترێت '''پیکسێڵ''' بچووکترین پێکھاتەی وێنەیەکە. پێکسڵ ھەندێک جار لە بابەتەکانی گرافیک و وێنەدا پێی دەوترێت خاڵ، ھەروەھا پێی دەوترێت بچووکترین خاڵ کە وێنەیەک پێکدەھێنێت. == تەکنیکی == [[File:ReconstructionsFromPixels.png|ڕاست|چوارچێوە|ئەم وێنەیە شێوازە جیاوازەکانی بنیاتنانەوەی وێنەیەک لە کۆمەڵێک بەهای پیکسڵ نیشان دەدات، بە بەکارهێنانی خاڵ، هێڵ، یان پاڵاوتنی نەرم.]] [[File:FILE_Hipersônica_Rio_09_-_8_BIT_Game_People,_Festival_Internacional_de_Linguagem_Eletrônica.jpg|وێنۆک|هونەری پێکسڵ]] پێوانەکانی «خاڵ لە هەر ئینجێکدا» (dpi) و «پیکسڵ لە هەر ئینجێکدا» (ppi) هەندێک جار بە هەڵە لە جیاتی یەک بەکاردەهێنرێن، بەڵام واتای جیاوازیان هەیە؛ بەتایبەتی بۆ ئامێرەکانی چاپکەر، کە تێیدا dpi پێوەرێکە بۆ چڕیی دانانی خاڵەکان (بۆ نموونە دڵۆپەی مەرەکەب) لەلایەن چاپکەرەکەوە. بۆ نموونە، دەکرێت وێنەیەکی فۆتۆگرافیی کوالیتی بەرز بە 600 ppi لەسەر چاپکەرێکی ئینکجێتی 1200 dpi چاپ بکرێت. تەنانەت ژمارە بەرزەکانی dpi-ش، وەکوو 4800 dpi کە لە ساڵی 2002ـەوە بەرهەمهێنەرانی چاپکەرەکان باسی دەکەن، لە ڕووی ئەو وردبینییەوە (resolution) کە دەکرێت بەدەست بێت، واتایەکی ئەوتۆی نییە. هەرچەندە ژمارەی پیکسڵەکان بۆ نیشاندانی وێنەیەک زیاتر بێت، ئەنجامەکە زیاتر لە وێنە بنەڕەتییەکە دەچێت. ژمارەی پیکسڵەکان لە وێنەیەکدا هەندێک جار بە «وردبینی» (resolution) ناودەبرێت، هەرچەندە وردبینی پێناسەیەکی تایبەتتری هەیە. ژمارەی پیکسڵەکان دەکرێت بە ژمارەیەکی تاک دەرببڕدرێت، وەک لە «کامێرایەکی دیجیتاڵی سێ مێگاپیکسڵیدا» کە بە شێوەیەکی گشتی خاوەنی سێ ملیۆن پیکسڵە، یان بە دوو ژمارە پێکەوە، وەک لە «شاشەی ٦٤٠ لە ٤٨٠» کە ٦٤٠ پیکسڵ لە لایەکەوە بۆ لایەکەی تر و ٤٨٠ پیکسڵ لە سەرەوە بۆ خوارەوەی هەیە (وەک شاشەی VGA)، و بەمەش کۆی گشتیی پیکسڵەکانی دەکاتە ٦٤٠ × ٤٨٠ = ٣٠٧,٢٠٠ پیکسڵ، یان ٠.٣ مێگاپیکسڵ. پیکسڵەکان، یان نموونە ڕەنگییەکان، کە وێنەیەکی دیجیتاڵی پێکدەهێنن (وەک پەڕگەی JPEG کە لە لاپەڕەیەکی وێبدا بەکاردێت)، لەوانەیە هاوتای یەک-بۆ-یەک بن لەگەڵ پیکسڵەکانی شاشەکەدا یان نەبن، ئەمەش بەپێی ئەو شێوازە دەگۆڕێت کە کۆمپیوتەر وێنەکەی پێ نیشان دەدات. لە کۆمپیوتەردا وێنەیەک کە لە پێکسڵ پێکهاتووە بە ''وێنەیەکی نەخشەی بیت'' یان ''وێنەی ڕاستەر'' ناسراوە. وشەی «ڕاستەر» (raster) لە نەخشی سکانکردنی تەلەفزیۆنەوە سەری هەڵداوە و بە بەرفراوانی بۆ وەسفکردنی تەکنیکە هاوشێوەکانی چاپکردنی نیوەتۆن (halftone) و هەڵگرتنی داتا بەکارهاتووە. === شێوازەکانی نمونەگرتن === بۆ ئاسانکاری، پێکسڵەکان بە شێوەیەکی ئاسایی لە تۆڕێکی دوو ڕەهەندی ئاساییدا ڕێکخراون. بە بەکارهێنانی ئەم ڕێکخستنە، دەکرێت زۆرێک لە کردارە باوەکان بە جێبەجێکردنی یەکجۆر کردار بە شێوەیەکی یەکگرتوو لەسەر هەر پیکسڵێک بە سەربەخۆیی، ئەنجام بدرێن. ڕێکخستنی جیاوازی پیکسڵەکان ئەگەری هەیە، تەنانەت هەندێک لە نەخشەکانی نموونەوەرگرتن (sampling patterns) شێوە (یان کێرنڵ)ی هەر پیکسڵێک لەسەرانسەری وێنەکەدا دەگۆڕن. لەبەر ئەم هۆکارە، پێویستە وریایی بدرێت کاتێک وێنەیەک لە ئامێرێکدا بەدەست دەهێنیت و لە ئامێرێکی تردا نمایشی دەکەیت، یان لە کاتی گۆڕینی داتای وێنەیەک لە فۆرماتێکی پیکسڵەوە بۆ فۆرماتێکی تر. بۆ نموونە: [[File:Wikipedia_ClearType.png|ڕاست|وێنۆک|ڕەندەری دەقی ژێر پێکسڵ بە بەکارهێنانی ClearType]] * شاشە شل-بلورییەکان (LCDs) بە شێوەیەکی باو تۆڕێکی لێکهەڵاوێرد (staggered grid) بەکاردەهێنن، کە تێیدا پێکهاتە ڕەنگییەکانی سوور، سەوز و شین لە شوێنی کەمێک جیاوازدا نموونەیان لێ وەردەگیرێت. «نواندنی ژێر-پیکسڵ» (Subpixel rendering) تەکنۆلۆژیایەکە سوود لەو جیاوازییانە وەردەگرێت بۆ باشترکردنی نیشاندانی دەق (تێکست) لەسەر شاشە LCDـەکان. * زۆربەی هەرە زۆری کامێرا دیجیتاڵییە ڕەنگاوڕەنگەکان فلتەری «بەیەر» (Bayer filter) بەکاردەهێنن، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی تۆڕێکی ڕێکی پیکسڵەکان کە تێیدا ڕەنگی هەر پیکسڵێک بەپێی شوێنەکەی لەسەر تۆڕەکە دیاری دەکرێت. * «Clipmap» تەکنیکێکی نموونەوەرگرتنی پلەبەندی (hierarchical) بەکاردەهێنێت، کە تێیدا قەبارەی پشتگیریی (support) هەر پیکسڵێک بەپێی شوێنەکەی لەناو پلەبەندییەکەدا دیاری دەکرێت. * تۆڕی چەواشەکراو کاتێک بەکاردەهێنرێت کە ئەندازەیی بنەڕەتی ناتەختە بێت، وەک وێنەی زەوی لە بۆشایی ئاسمانەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٠١|ناونیشان=http://staff.utia.cas.cz/zitova/registration.htm|سەردێڕ=Image registration of blurred satellite images |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080620023947/http://staff.utia.cas.cz/zitova/registration.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٠٨}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://staff.utia.cas.cz/zitova/registration.htm "Image registration of blurred satellite images"]. staff.utia.cas.cz. 28 February 2001. [https://web.archive.org/web/20080620023947/http://staff.utia.cas.cz/zitova/registration.htm Archived] from the original on 20 June 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2008-05-09</span></span>.</cite></ref> * بەکارهێنانی تۆڕە نایەکسانەکان بوارێکی توێژینەوەی چالاکە، هەوڵدەدات سنووری تەقلیدی نایکویست تێپەڕێنێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Saryazdi |یەکەم=Saeı̈d |دوایین٢=Haese-Coat |یەکەم٢=Véronique |دوایین٣=Ronsin |یەکەم٣=Joseph |ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Image representation by a new optimal non-uniform morphological sampling |journal=Pattern Recognition |بەرگ=٣٣|issue=6 |پەڕەکان=٩٦١–٩٧٧|bibcode=2000PatRe..33..961S |doi=10.1016/S0031-3203(99)00158-2}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSaryazdiHaese-CoatRonsin2000">Saryazdi, Saeı̈d; Haese-Coat, Véronique; Ronsin, Joseph (2000). "Image representation by a new optimal non-uniform morphological sampling". ''Pattern Recognition''. '''33''' (6): <span class="nowrap">961–</span>977. [[Bibcode (identifier)|Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2000PatRe..33..961S 2000PatRe..33..961S]. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1016/S0031-3203(99)00158-2|10.1016/S0031-3203(99)00158-2]].</cite></ref> * پیکسڵەکانی سەر مۆنیتەرەکانی کۆمپیوتەر بەگشتی «چوارگۆشەیین» (واتە مەودای نموونەوەرگرتنی ئاسۆیی و ستوونییان یەکسانە)؛ لە کاتێکدا پیکسڵەکانی دیکە لە سیستەمەکانی تردا زۆرجار «لاکێشەیین» (واتە مەودای نموونەوەرگرتنی ئاسۆیی و ستوونییان جیاوازە و شێوەیان درێژکۆڵەیە). هەمان شت بۆ فۆرماتەکانی ڤیدیۆی دیجیتاڵیش ڕاستە کە خاوەنی ڕێژەی دیمەنی (aspect ratio) جیاوازن، وەک فۆرماتەکانی وایدسکرین (widescreen)ـی ئەنامۆرفیک لە ستانداردەکانی Rec. 601 ستانداردی ڤیدیۆی دیجیتاڵی. === ڕوونی مۆنیتەری کۆمپیوتەر === مۆنیتەرەکانی کۆمپیوتەر (و تەلەفزیۆنەکان) بە گشتی ڕوونییەکی ڕەسەنی جێگیریان هەیە. چییە بەندە بە مۆنیتەرەکەوە، و قەبارەی. بۆ زانینی ئیستسنای مێژوویی لە خوارەوە سەیری بکە. کۆمپیوتەرەکان دەتوانن پێکسڵ بەکاربهێنن بۆ پیشاندانی وێنەیەک، زۆرجار وێنەیەکی ئەبستراکت کە نوێنەرایەتی [[نێوانەڕووی نیگارەیی بەکارھێنەر|GUI]] دەکات. ڕوونی ئەم وێنەیە پێی دەوترێت ڕوونی شاشە و بە [[کارتی گرافیکی|ڤیدیۆ کارتی]] کۆمپیوتەر دیاری دەکرێت. مۆنیتەرە تەنکەکان (و تەلەفزیۆنەکان)، بۆ نموونە جۆرەکانی OLED یان LCD، یان شاشەی E-ink، ئەوانیش بۆ نیشاندانی وێنە پیکسڵ بەکاردەهێنن و خاوەنی «وردبینیی ڕەسەن» (native resolution)ـن، کە باشتر وایە (بە شێوەیەکی ئایدیال) لەگەڵ وردبینیی کارتی گرافیکدا یەک بگرێتەوە. هەر پێکسڵێک لە سێ لایەنە پێکهاتووە, ژمارەی ئەم سێگۆشانە ڕوونی ڕەسەن دیاری دەکات. لە مۆنیتەرە کۆنەکانی CRT-دا، دەگونجا وردبینی (resolution) ڕێکبخرێت (هەرچەندە هێشتا نزمتر بوو لەوەی مۆنیتەرە مۆدێرنەکان دەیگەن)، لە کاتێکدا لە هەندێک لەو جۆرە مۆنیتەرانە (یان تەلەفزیۆنانەدا) خێرایی تیشکەکە (beam sweep rate) جێگیر بوو، کە ئەمەش دەبووە هۆی بوونی وردبینییەکی ڕەسەنی (native resolution) جێگیر. [ زۆربەی مۆنیتەرەکانی CRT خێرایی تیشکێکی جێگیریان نییە، ئەمەش واتە بە هیچ شێوەیەک وردبینییەکی ڕەسەنیان (native resolution) نییە؛ لە جیاتی ئەوە کۆمەڵێک وردبینییان هەیە کە بە هەمان ئاست بەباشی پشتیوانی دەکرێن. بۆ بەدەستهێنانی ڕوونترین وێنەی گونجاو لەسەر شاشە تەنکەکان (وەک OLED یان LCD)، پێویستە بەکارهێنەر دڵنیابێت کە وردبینی (resolution) نیشاندانی کۆمپیوتەرەکە لەگەڵ وردبینی ڕەسەنی (native resolution) مۆنیتەرەکەدا یەک دەگرێتەوە. === وردبینی تەلەسکۆپەکان === پێوەری پیکسڵ (pixel scale) کە لە گەردوونناسیدا بەکاردێت، بریتییە لەو مەودایە گۆشەییەی نێوان دوو تەن لە ئاسماندا کە لەسەر دیتێکتۆرەکە (CCD یان چیپی ژێر-سوور) یەک پیکسڵ لێک دوورن. لەبەر ئەوەی سکیل (s) بەزۆری بە یەکەی «چرکەی کەوانی» (arcseconds) لە هەر پیکسڵێکدا دەردەبڕدرێت، و لەبەر ئەوەی هەر 1 ڕادیان دەکاتە نزیکەی 206,265 چرکەی کەوانی، هەروەها لەبەر ئەوەی درێژی تیشکۆیی (f) زۆرجار بە میلیمەتر (mm) و قەبارەی پیکسڵ (p) بە مایکرۆمەتر (\mu m) دەدرێن کە ئەمەش دەبێتە هۆی دابەشکردن بەسەر 1,000، بۆیە هاوکێشەکە زۆرجار بە شێوەی s = 206 p / f دەردەبڕدرێت. === بیتەکان بۆ هەر پێکسڵێک === ژمارەی ئەو ڕەنگە جیاوازانەی کە دەتوانرێت بە پێکسڵێک نیشان بدرێت، بەندە بە ژمارەی بیتەکانی هەر پێکسڵێک (bpp). وێنەیەکی 1 bpp بۆ هەر پێکسڵێک 1 بیت بەکاردەهێنێت، بۆیە هەر پێکسڵێک دەتوانێت یان داگیرساوە یان کوژاوە بێت. هەر بیتێکی زیادە ژمارەی ڕەنگەکانی بەردەست دوو هێندە دەکات، بۆیە وێنەیەکی 2 bpp دەتوانێت 4 ڕەنگی هەبێت، وێنەیەکی 3 bpp دەتوانێت 8 ڕەنگی هەبێت: * 1 bpp, 2 ¹ = 2 ڕەنگ ( تاکڕەنگ ) * 2 bpp، 2 ² = 4 ڕەنگ * 3 bpp، 2 ³ = 8 ڕەنگ * 4 bpp، 2 ⁴ = 16 ڕەنگ * 8 bpp، 2 ⁸ = 256 ڕەنگ * 16 bpp, 2 ¹⁶ = 65,536 ڕەنگ (" ڕەنگی بەرز " ) * 24 bpp, 2 ²⁴ = 16,777,216 ڕەنگ (" ڕەنگی ڕاستەقینە ") بۆ قووڵایی ڕەنگ (color depth) کە ١٥ بیت یان زیاترە لە هەر پیکسڵێکدا، قووڵاییەکە بە شێوەیەکی ئاسایی بریتییە لە کۆی ئەو بیتانەی کە تەرخان کراون بۆ هەر یەکێک لە پێکهاتەکانی سوور، سەوز و شین. هایکۆڵەر (Highcolor)، کە بەزۆری مەبەست لێی ١٦ بیت بۆ هەر پیکسڵێکە (16 bpp)، بە شێوەیەکی ئاسایی پێنج بیت بۆ هەریەک لە ڕەنگی سوور و شین تەرخان دەکات، و شەش بیت بۆ ڕەنگی سەوز؛ ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە چاوی مرۆڤ هەستیارترە بەرامبەر بە هەڵەکان لە ڕەنگی سەوزدا بەراورد بەو دوو ڕەنگە سەرەکییەی دیکە. بۆ ئەو بەرنامانەی کە شەفافیەتیان تێدایە، ڕەنگە ١٦ بیتەکە دابەش بکرێت بەسەر پێنج بیتدا کە هەریەکەیان سوور و سەوز و شین بن، لەگەڵ یەک بیت بۆ شەفافیەت دەمێنێتەوە. قووڵی ٢٤ بیتی ڕێگە بە ٨ بیت بۆ هەر پێکهاتەیەک دەدات. لە هەندێک سیستەمدا قووڵی ٣٢ بیتی بەردەستە: ئەمەش واتە هەر پێکسڵێکی ٢٤ بیتی ٨ بیتی زیادەی هەیە بۆ وەسفکردنی ناڕوونییەکەی (بۆ مەبەستی تێکەڵکردن لەگەڵ وێنەیەکی تر). === ژێر پێکسڵەکان === [[File:Pixel_geometry_01_Pengo.jpg|وێنۆک|ئەندازەیی توخمە ڕەنگییەکانی CRT و LCD جۆراوجۆرەکان]] زۆرێک لە سیستەمەکانی نمایشکردن و وەرگرتنی وێنە توانای پیشاندانی یان هەستکردن بە کەناڵە ڕەنگە جیاوازەکان لە یەک شوێندا نییە. بۆیە تۆڕی پێکسڵەکان دابەش دەکرێت بەسەر ناوچەی تاکە ڕەنگدا کە بەشدارن لە ڕەنگی پیشان دراو یان هەستپێکراوی کاتێک لە دوورەوە سەیر دەکرێت. لە هەندێک شاشەدا، وەک شاشەکانی LCD و LED و پلازما، ئەم ناوچە ڕەنگ-تاکانە پێکهاتەی جیاواز و سەربەخۆن کە بە «ژێر-پیکسڵ» (subpixels) ناسراون، کە زۆربەیان لە ڕەنگەکانی سوور، سەوز و شین (RGB) پێکدێن. بۆ نموونە، LCD بە شێوەیەکی گشتی هەر پێکسڵێک بە شێوەیەکی ڕاست دابەش دەکات بۆ سێ ژێر پێکسڵ. کاتێک پێکسڵی چوارگۆشە دابەش دەکرێت بەسەر سێ ژێر پێکسڵدا، هەر ژێر پێکسڵێک بەپێویستی دەزانێت چوارگۆشە بێت. لە زاراوەی پیشەسازیی شاشەکاندا، زۆرجار ژێر-پیکسڵەکان (subpixels) بە پیکسڵ ناودەبرێن، چونکە لە ڕوانگەی ڕەقەکاڵاوە (hardware)، ئەوان توخمە بنەڕەتییەکانی ئاماژەپێکردنن (basic addressable elements)، هەر بۆیە زاراوەی «سووڕی پیکسڵ» (pixel circuits) لە جیاتی «سووڕی ژێر-پیکسڵ» بەکاردێت. [[File:Samsung_TV_subpixels..jpg|وێنۆک|[[سامسۆنگ]] UA40M5860AKCHD تەلەفزیۆنی ژێر پێکسڵ]] زۆربەی سێنسۆرەکانی وێنەگرتن لە کامێرا دیجیتاڵییەکاندا ناوچەی هەستەوەری تاک-ڕەنگ بەکاردەهێنن، بۆ نموونە بەکارهێنانی نەخشەی فلتەری بەیەر (Bayer filter pattern). لە پیشەسازیی کامێراشدا، ئەمانە هەر بە «پیکسڵ» دەناسرێن، هاوشێوەی پیشەسازیی شاشەکان، نەک «ژێر-پیکسڵ». بۆ ئەو سیستەمەی کە ژێر پێکسڵیان هەیە، دەتوانرێت دوو ڕێگەی جیاواز بگیرێتەبەر: * دەتوانرێت ژێر پێکسڵەکان پشتگوێ بخرێن، لەگەڵ پێکسڵە ڕەنگاوڕەنگەکان کە وەک بچووکترین توخمێکی وێنەگرتنی ناونیشانکراو مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت؛ یان * دەتوانرێت ژێر پێکسڵەکان لە حیساباتی ڕەندەرکردندا جێگیر بکرێن، کە پێویستی بە شیکاری و کاتی پرۆسێسکردنی زیاترە، بەڵام دەتوانێت وێنەی بەڕواڵەت سەرووتر لە هەندێک حاڵەتدا بەرهەم بهێنێت. ئەم ڕێگایەی دوایی کە بە ڕەندەری ژێر پێکسڵ ناودەبرێت، زانیاری ئەندازەیی پێکسڵ بەکاردەهێنێت بۆ دەستکاریکردنی سێ ژێر پێکسڵی ڕەنگاوڕەنگ بە جیا، ئەمەش زیادبوونی ڕوونی ڕواڵەتی پیشاندانی ڕەنگەکان بەرهەم دەهێنێت. لە کاتێکدا شاشەکانی CRT ناوچەی فۆسفۆری داپۆشراو بە ڕەنگەکانی سوور، سەوز و شین بەکاردەهێنن، کە بەهۆی تۆڕێکی ڕێگرەوە دیاری کراوە پێی دەوترێت «شەدۆ ماسک» (shadow mask)، ئەمەش پێویستی بە هەنگاوێکی کالیبڕەیشنی (ڕێکخستن) سەخت هەیە تاوەکو لەگەڵ ڕاستەری پیکسڵی نیشاندراودا یەکبگرێتەوە، بۆیە شاشەکانی CRT سوود لە «ژێر-پیکسڵ ڕێندەرینگ» (subpixel rendering) وەرناگرن. چەمکی ژێر پێکسڵ پەیوەندی بە نمونەکانەوە هەیە . === پێکسڵی لۆژیکی === لە گرافیک، دیزاینی وێب و ڕووکارەکانی بەکارهێنەردا، "پێکسڵ" لەوانەیە ئاماژە بە درێژییەکی جێگیر بکات نەک پێکسڵێکی ڕاستەقینە لەسەر شاشەکە بۆ جێگیرکردنی چڕی پێکسڵی جیاواز. لە [[سی ئێس ئێس|CSS]] دا "پێکسڵی ئاماژە" نەک بە قەبارەی پێکسڵەکە لەسەر ڕووی پیشاندانی، بەڵکو بە فریشتەی بینراوی 0.0213 پێناسە دەکرێت <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.w3.org/TR/css-values-4/#reference-pixel|سەردێڕ=CSS Values and Units Module Level 4 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260508213032/https://www.w3.org/TR/css-values-4/#reference-pixel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.w3.org/TR/css-values-4/#reference-pixel "Reference Pixel"]. w3.org. 8 November 2017. [https://web.archive.org/web/20260508213032/https://www.w3.org/TR/css-values-4/#reference-pixel Archived] from the original on 8 May 2026<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 May</span> 2026</span>.</cite></ref> [[File:CSS_Reference_Pixel.svg|وێنۆک|لە CSS پێکسڵێک بە قەبارەی لەسەر شاشەکە پێناسە ناکرێت، بەڵکو بە گۆشەی بینینی 0.0213 پلە]] . == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|زانستی کۆمپیوتەر|کۆمپیوتەر|مێژوو|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Pixels}} [[پۆل:تەکنۆلۆژیای تەلەڤیزیۆن]] m8fx1nniaxwyged2vhvkccckwdbqdxx 1 239998 1587189 1413590 2026-05-27T11:25:25Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1587189 wikitext text/x-wiki == لیست و وتار == پێم باش نییە کە ئەم وتارە تێکەڵی ژیاننامەکە بکرێت. لە ویکیپیدیاکانی دیکە زۆرینەی کات ئەم لیستانە لە کاتی درێژبوونەوەیان ئەوا وتاری جیاوازیان بۆ درووست دەکرێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١١:٣٤، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]: منیش شتی وام زۆر بینیووە. باشترە وای لێبکرێت. <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٦:٣٦، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دیسکۆگرافیی مورتەزا پاشایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1186008 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230729115632/https://behtarmusic.com/tag/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-320/ بۆ https://behtarmusic.com/tag/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C-320/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:١٣، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گۆرانیناسیی مورتەزا پاشایی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1587188 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230729115632/https://upmusics.com/tag/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ بۆ https://upmusics.com/tag/%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%B6%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٢٥، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) nou696708g1r6x6pc17kdmksnjjogq9 4 241625 1587126 1586957 2026-05-26T21:00:42Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1587126 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٦٤١٤ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٧١٩٦ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٤١١ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٨٤ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١٢١٦ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 2uhu7z9eq3vejdkd0stzxmkrw12vjgf 0 244015 1587044 1586982 2026-05-26T12:01:22Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587044 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی |ناو=مەھدی پاکدل |وێنە=مەهدی پاکدل.jpg |ڕێکەوتی لەدایکبوون={{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٠|٧|١}} |شوێنی لەدایکبوون=[[ئەسفەھان]]، [[ئێران]] |پیشە=[[ئەکتەر]] |ساڵانی چالاکی = ١٩٩٣–ئێستا |ناسراو_بە_ھۆی=پێشبینینەکانی، دەرمانی [[تاعوون]] |ھاوسەر={{Plainlist| * {{ھاوسەرگیری|[[بێھنوش تەباتەبایی]]|2011|2016|reason=divorced}} * {{ھاوسەرگیری|[[ڕەعنا ئازادی وەر]]|٢٠٢٠}} }} |مناڵەکان=یەک }} '''مەھدی پاکدل''' ({{بە فارسی|مهدی پاکدل}}؛ لەدایکبووی ١ی تەممووزی ١٩٨٠ لە [[ئەسفەھان]]، [[ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بیوگرافی مهدی پاکدل، همسر اول و دومش + عکس ها|ناونیشان=https://www.rokna.net/tags/%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%AF%D9%84|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=رکنا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231108085654/https://www.rokna.net/tags/%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C_%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%AF%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>) [[ئەکتەر]]ێکی ئێرانییە. لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا ڕوو دەکاتە [[تاران]]ی پایتەخت. مەھدی بەشی گرافیک دیزاینی لە زانکۆی ئازادی تەواو کردووە. چەندین جار پۆستەر و بڵاوکراوەی دیواری بۆ زانکۆ دروست کردووە؛ بەڵام لەگەڵیشدا خولیای نواندنی ھەیە و یەکەم ئەزموونی لە ساڵی ١٩٩٧ بووە. دوو برای ھەیە بە ناوەکانی حوسێن پاکدل کە ئەویش ئەکتەرە و مەسعوود پاکدل کە ڕاگەیاندکارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگی شخصی و عکسهای خانووادگی مهدی پاکدل|ناونیشان=https://namnak.com/مهدی-پاکدل.p11177|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=نمناک|زمان=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١ لەگەڵ [[بێھنوش تەباتەبایی]] ھاوسەرگیری دەکات و لە ساڵی ٢٠١٧ لە یەکتر جیابوونەتەوە؛ بەڵام دواتر لە ساڵی ٢٠٢٠ لەگەڵ خانمەکتەر [[ڕەعنا ئازادی وەر]] ھاوسەرگیری دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=مهدی پاکدل و رعنا آزادی ور بچه دار شدند {{!}} عکس بچه مهدی پاکدل و رعنا آزادی|ناونیشان=https://www.shomanews.com/بخش-گوگل-نیوز-77/1021176-مهدی-پاکدل-رعنا-آزادی-ور-بچه-دار-شدند-عکس-بچه-مهدی-پاکدل-رعنا-آزادی|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=پایگاه خبری شما نیوز|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.shomanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%AF%D9%88%DA%AF%D9%84-%D9%86%DB%8C%D9%88%D8%B2-77/1021176-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%AF%D9%84-%D8%B1%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%88%D8%B1-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%AF%D9%84-%D8%B1%D8%B9%D9%86%D8%A7-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+ !ساڵ !فیلم !ڕۆڵ |- |٢٠٠٠ |شین |یەشار |- |٢٠٠٤ |سەرکێشییەکانی ئینتەرنێت | |- |٢٠٠٥ |ماسییەکە کەوتە داوی خۆشەویستییەوە |ڕەزا |- | rowspan="2" |٢٠٠٦ |بەڵاکانی کچەکە | |- |شەوانە | |- | rowspan="2" |٢٠٠٨ |سەختی |ڕەزا |- |دەف | |- | rowspan="2" |٢٠١١ |ڕێی ئازادی |سەلمان |- |بێ مۆڵەت |ئەمیر |- |٢٠١٣ |سبەینێ |دەرھێنەری فیلم |- |٢٠١٤ |تودڕک | |- |٢٠١٥ |[[محەممەد پێغەمبەری خودا (فیلم)]] |ئەبو تاڵیب |- | rowspan="2" |٢٠١٦ |ھەندێکجار |مانی |- |کۆتایی ڕاستییەکان | |- | rowspan="2" |٢٠١٧ |سەرکێشییەکانی نیوەڕۆ |مەسعود |- |ماڵێک لە کاغەز |تەھا |- | rowspan="2" |٢٠١٨ |چوارڕێیانی ئیستەنبوڵ |فەریبۆرز |- |گەروی ونبوو |ڕەزا |- |٢٠٢٠ |نێرگزی مەست |ڕەزا |- | rowspan="2" |٢٠٢١ |تارا | |- |لەکۆتایی بەھەشتدا | |} == زنجیرەکانی == {| class="wikitable" !ساڵ !فیلم !ڕۆڵ |- |٢٠٢٠ |هم گوناه (ھاوتاوان) |فەرھاد |- |٢٠٢٢ |[[جەیران (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|جەیران]] |سەلمان |- |٢٠٢٣ |ئەمستەردام |باربەد |- |٢٠٢٥ |کنکل |گەوهەری |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Mehdi Pakdel}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:ئەکتەرە ئێرانییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی ئیسفەھان]] [[پۆل:زیندووان]] 7iajbj52fzc6x2ydvtxabfepqwesawf 0 245518 1587157 1370170 2026-05-27T04:29:55Z Khoshhat 23273 1587157 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوردن''' ({{بە عەرەبی|المنتخب الأُردُنِیّ لِکُرَّةُ الْقَدَم}}) نوێنەرایەتی [[ئوردن]] دەکات لە [[تۆپی پێ]]ی نێودەوڵەتی و لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی ئوردنەوە سەرپەرشتی دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الأردن - الأردن - نتائج، مواعید المباریات، تشکیلات، إحصاءات، صور، فیدیو، أخبار - Soccerway|ناونیشان=https://ar.soccerway.com/teams/jordan/jordan/1349/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ar.soccerway.com}}</ref>یەکەم یاری نێودەوڵەتی ھەڵبژاردەکە لە ساڵی ١٩٥٣ لە میسر بەرامبەر ھەڵبژاردەی سووریا ئەنجامدرا کە بە ٣–١ دۆڕا. بۆ یەکەمجار لە پالاوتنەکانی جامی جیھانیی ١٩٨٦ بەشداری کرد، ئوردن بۆ یەکەمجار لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|٢٠٢٦]] سەرکەوت بۆ جامی جیھانی. ٤ جار لە [[جامی نەتەوەکانی ئاسیا|جامی ئاسیا]] بەشداری کردووە و لە خولی [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠٠٤|٢٠٠٤]] و [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١١|٢٠١١]] گەیشتووەتە قۆناغی چارەکی پێش کۆتاییی. تا ئێستا [[ئوردن]] سێ جار میوانداری پاڵەوانێتی تۆپی پێی ڕۆژاوای ئاسیای کردووە لە ساڵانی (٢٠٠٠ و ٢٠٠٧ و ٢٠١٠)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WAFF Championship 2000 Jordan - Results, fixtures, tables and stats - Global Sports Archive|ناونیشان=https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/waff-championship-2000-jordan/group-stage/17177/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=globalsportsarchive.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WAFF Championship 2007 Jordan - Results, fixtures, tables and stats - Global Sports Archive|ناونیشان=https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/waff-championship-2007-jordan/group-stage/17166/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=globalsportsarchive.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WAFF Championship Table 2010 & Standings|ناونیشان=https://tribuna.com/en/league/waff-championship/table/2010/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Tribuna.com|زمان=en}}</ref> و جامی عەرەبی جارێک لە ساڵی ١٩٨٨ و یارییەکانی پان عەرەبی جارێک لە ساڵی ١٩٩٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pan Arab Games 1997: Results, rankings and all statistics|ناونیشان=https://www.footballdatabase.eu/en/competition/overall/7173-pan_arab_games/1997|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=footballdatabase.eu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Strack-Zimmermann|یەکەم=Benjamin|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ١٩٩٩|سەردێڕ=Pan Arab Games (1999) {{!}} Final Tournament {{!}} Semi Finals|ناونیشان=https://www.national-football-teams.com/matches/tournament/38/1999/3164/Pan_Arab_Games.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.national-football-teams.com|زمان=en}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.jfa.com.jo/ ماڵپەڕی فەرمی فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئوردن] * [https://www.the-afc.com/en/west/jordan.html جۆردن] لە [[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا|یانەی ئەی ئێف سی]] * [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/JOR ئوردن] لە [[فیفا]] * [http://www.kooora.com/?team=307 ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیشتمانی ئوردن] لە ماڵپەڕی kooora.com * [https://int.soccerway.com/teams/jordan/jordan/ ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی ئوردن] لە ماڵپەڕی soccerway.com * [http://www.futbol24.com/team/AFC/Jordan/ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نیشتمانی ئوردن] لە futbol24.com == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ئوردن}} {{پۆلی کۆمنز|Jordan national football team}} [[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]] 8vi3p9a2kce901nxn9wobw0fquinxs5 0 245557 1587056 1494691 2026-05-26T13:49:48Z Hawkarjahmed 76640 هەندێ زانیارییم بۆ زیاد کرد کەخۆم دەیزانم وەک نەوەى بەنگینە 1587056 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Bangina.jpg|alt=بەنگینە، شاعیرێكی شۆرشگێڕ و بە هەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاكاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەكانی جەماوەری جۆشداوە. بە هۆی ئەو هەڵویستانەیەوە چەند جارێك زیندانی كراوە و تووشی ئازار و ئەشكەنجەی زۆر بۆتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەكێك بووە لەو كەسانەی بڕیاری گوللەبارانكردنی هەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز كردووە. بۆ رێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە باخچەیەك لە گەڕەكی تووی مەلیك كراوە بەناویەوە‌و پەیكەرێكیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستكراوە‌و شەقامێكیش بە ناویەوە كراوە. |وێنۆک]] '''بەنگينە :'''( ١٩٠٨ - ١٩٧٢ ) شاعیری گەل حاجی باقی بەنگینە، شاعیرێكی نیشتمانپەروەر و شۆڕشگێڕی كوردستانە و هەمیشە لە ڕیزی گەلدا بووە و بە شیعر تەعبیری لە ئێش و ئازارەكانی هەژاران و میللەتەكەی كردووە، بۆیە بە شاعیری میللی و شاعیری گەل ناسراوە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == [[پەڕگە:بەنگينە.jpg|وێنۆک|'''بەنگينە''']] ناوی فەیزوڵڵا کوڕی باقر کوڕی ئەحمەدە، ١٩٠٨ لە شاری سەقز چاوی بە دنیادا ھەڵھێناوە. لەبەر ھەژاری و نەداری، ڕووی کردووەتە سلێمانی و لێی نیشتەجێ‌بووە. لە منداڵییەوە وەک شاگرد و نانەوا دەستی داوەتە کاسبی، پاشان خۆی بووەتە خاوەنی نانەواخانە. بە چوار ساڵ لە قوتابخانەی ئەھلیی زانستی فێری خوێندنەوە و نووسین بووە. ئەو ماوەیە بەشداری ھەموو چالاکییەکی زانستی بووە لە نواندنی شانۆیی و بۆنەکانی نەورۆزدا .<ref name=":0">  دیوانی حاجی باقی بەنگینە ١٩٠٨-١٩٧٢، کۆکردنەوە و ئامادەکردنی عوسمان محەمەد ھەورامی، چاپەمەنیی دیلان- سلێمانی، ٢٠٠٣، ل٣، ٤؛ جمال بابان، أعلام كرد العراق، ص154.</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەهەم / بەشی یەكەم ) ژیاننامە و پێڕست ، ل 8018 - 8019 ، ئامادەكردنی ( سدیق ساڵح ، ڕەفیق ساڵح ، عبدوڵڵا زەنگەنە ) لە بڵاوكراوەكانی بنكەی ژین بۆ بووژاندنەوەی كەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی كوردی .</ref> لە قوتابخانەی زانستیی ئێواران خوێندویەتی‌و لە ژین و ژیانیش بەرهەمەكانی بڵاوكردۆتەوە.<ref>زانیارییەکان لەخانەوادەى بەنگینەوە وەرگیراووە</ref> == شانۆییی (مەم و زین) == لە شانۆییی "مەم و زین"دا دەوری بەنگینەی نواندووە، ھەر لەبەرئەوە حاجی تۆفیقی پیرەمێرد ناسناوی بەنگینەی بەسەردابڕیوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == شیعر و ئەدەب == شیعرەكانی زۆربەی شیعری نیشتمانی و نەتەوەیین، شیعری دیكەی خۆشەویستی و كۆمەڵایەتیشی هەیە‌و بۆ مەرگی شاعیران و ناوداران بە شیعر شیوەنی گێڕاوە. بەھرەی شیعرنووسیی لا پەیدابووە و لە (ژیان، ژین، گەلاوێژ، ھەتاو)دا لێی بڵاوکردووەتەوە<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ناونانی شەقامەکان == ئەنجومەنى شارەوانی سلێمانی لەرێى رۆژنامەى ژین ژمارە 1349 لە 1957 بانگەوازێک بڵاو دەکاتەوە داوا دەکات ناو هەڵبژێرن بۆ شەقامەکانی شار لەوکاتەدا، لەدواى هەفتەیەک بەنگینە لەهەمان رۆژنامە لەژمارە 1350 هۆنراوەى ناونانی شەقامەکان بلاودەکاتەوە و پەسەند دەکرێت. دەقی هۆنراوەکەى بەنگینە: ژینی خۆشەویست، چرای ئەم شارە ناونانی شەقام فەرزە ئەم جارە لە سەرا بەرەو خوار ناوی نراوە شەقامی كاوە،خاوەنی ناوە شەقامی كەركوك،بەهەشتی زەوی ناوی لێ بنێن جادەی مەولەوی لەبەرسانەوی،هەتا سەرقەبران ناوی لێ بنێن شەقامی سەیوان شەقامێك ئەڕوا بۆ ماڵە شێخان خوا ناویناوە جادەی كانێسكان ڕێگای سەدەكە،كە جادەی ناوە سابوونكەرانە، قەت نەگۆڕاوە پیرەمێرد،نەمرو دڵی زۆر جوانە مزگرو زبانی ژیانی كوردانبوو ئەویش لەم شارە بەشی خۆی ئەوێ جا نازانم كام شەقامی بەركەوێ == هەڵویستی سیاسی == بەنگینە، شاعیرێكی شۆرشگێڕ و بە هەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاكاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەكانی جەماوەری جۆشداوە. بە هۆی ئەو هەڵویستانەیەوە چەند جارێك زیندانی كراوە و تووشی ئازار و ئەشكەنجەی زۆر بۆتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەكێك بووە لەو كەسانەی بڕیاری گوللەبارانكردنی هەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز كردووە. ھاوکات ھەڵوێستی دژ بە کاربەدەستانی حکوومەت ھەبووە و چەند جارێک لەو پێناوەدا گیراوە و خراوەتە زیندان.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == كۆچی دوایی == ڕۆژی ١٥/٩/١٩٧٢ کۆچی‌دواییی کردووە و لە (گردی سەیوان) نێژراوە<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == خانەوادەکەى == کوڕەکانی: تۆفیق (ناسراو بەتۆفە پاڵەوان، شۆفێرى دێرینی پاسەکانی تووى مەلیک)، نورى لەگەڵ کچەکانی : (پەروین، نەسرین، گەلاوێژ) == وەفا بۆ بەنگینە: == بۆ رێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە -باخچەیەك لە گەڕەكی تووی مەلیك كراوە بەناویەوە‌ -پەیكەرێكیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستكراوە‌ -شەقامی ژمارە 95 ى نزیک رێستۆرانتی داوا کراوە بەناوی بەنگینەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 3kgn4ol4swhekdyeki8r07k5f5n04tq 1587057 1587056 2026-05-26T14:04:01Z Hawkarjahmed 76640 کۆمەڵێک وێنەم بۆ زیاد کرد بەوپێیەى نەوەى بەنگینەم من هاوکار جەلال کورى گەلاوێژ حاجی باقی واتە کچەزای بەنگینەى شاعیرم 1587057 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Bangina.jpg|alt=بەنگینە، شاعیرێكی شۆرشگێڕ و بە هەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاكاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەكانی جەماوەری جۆشداوە. بە هۆی ئەو هەڵویستانەیەوە چەند جارێك زیندانی كراوە و تووشی ئازار و ئەشكەنجەی زۆر بۆتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەكێك بووە لەو كەسانەی بڕیاری گوللەبارانكردنی هەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز كردووە. بۆ رێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە باخچەیەك لە گەڕەكی تووی مەلیك كراوە بەناویەوە‌و پەیكەرێكیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستكراوە‌و شەقامێكیش بە ناویەوە كراوە. |وێنۆک|327x327پیکسڵ]] [[پەڕگە:Bangina Statue 1.jpg|alt=پەیکەرى بەنگینە لەئەسحابەسپی|وێنۆک|پەیکەرى بەنگینە لەئەسحابەسپی]] [[پەڕگە:Bangina w Najmadini Mala.jpg|alt=ئاهەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا|وێنۆک|ئاهەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا]] '''بەنگينە :'''( ١٩٠٨ - ١٩٧٢ ) شاعیری گەل حاجی باقی بەنگینە، شاعیرێكی نیشتمانپەروەر و شۆڕشگێڕی كوردستانە و هەمیشە لە ڕیزی گەلدا بووە و بە شیعر تەعبیری لە ئێش و ئازارەكانی هەژاران و میللەتەكەی كردووە، بۆیە بە شاعیری میللی و شاعیری گەل ناسراوە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == [[پەڕگە:بەنگينە.jpg|وێنۆک|'''بەنگينە''']] ناوی فەیزوڵڵا کوڕی باقر کوڕی ئەحمەدە، ١٩٠٨ لە شاری سەقز چاوی بە دنیادا ھەڵھێناوە. لەبەر ھەژاری و نەداری، ڕووی کردووەتە سلێمانی و لێی نیشتەجێ‌بووە. لە منداڵییەوە وەک شاگرد و نانەوا دەستی داوەتە کاسبی، پاشان خۆی بووەتە خاوەنی نانەواخانە. بە چوار ساڵ لە قوتابخانەی ئەھلیی زانستی فێری خوێندنەوە و نووسین بووە. ئەو ماوەیە بەشداری ھەموو چالاکییەکی زانستی بووە لە نواندنی شانۆیی و بۆنەکانی نەورۆزدا .<ref name=":0">  دیوانی حاجی باقی بەنگینە ١٩٠٨-١٩٧٢، کۆکردنەوە و ئامادەکردنی عوسمان محەمەد ھەورامی، چاپەمەنیی دیلان- سلێمانی، ٢٠٠٣، ل٣، ٤؛ جمال بابان، أعلام كرد العراق، ص154.</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەهەم / بەشی یەكەم ) ژیاننامە و پێڕست ، ل 8018 - 8019 ، ئامادەكردنی ( سدیق ساڵح ، ڕەفیق ساڵح ، عبدوڵڵا زەنگەنە ) لە بڵاوكراوەكانی بنكەی ژین بۆ بووژاندنەوەی كەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی كوردی .</ref> لە قوتابخانەی زانستیی ئێواران خوێندویەتی‌و لە ژین و ژیانیش بەرهەمەكانی بڵاوكردۆتەوە.<ref>زانیارییەکان لەخانەوادەى بەنگینەوە وەرگیراووە</ref> == شانۆییی (مەم و زین) == لە شانۆییی "مەم و زین"دا دەوری بەنگینەی نواندووە، ھەر لەبەرئەوە حاجی تۆفیقی پیرەمێرد ناسناوی بەنگینەی بەسەردابڕیوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == شیعر و ئەدەب == شیعرەكانی زۆربەی شیعری نیشتمانی و نەتەوەیین، شیعری دیكەی خۆشەویستی و كۆمەڵایەتیشی هەیە‌و بۆ مەرگی شاعیران و ناوداران بە شیعر شیوەنی گێڕاوە. بەھرەی شیعرنووسیی لا پەیدابووە و لە (ژیان، ژین، گەلاوێژ، ھەتاو)دا لێی بڵاوکردووەتەوە<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ناونانی شەقامەکان == ئەنجومەنى شارەوانی سلێمانی لەرێى رۆژنامەى ژین ژمارە 1349 لە 1957 بانگەوازێک بڵاو دەکاتەوە داوا دەکات ناو هەڵبژێرن بۆ شەقامەکانی شار لەوکاتەدا، لەدواى هەفتەیەک بەنگینە لەهەمان رۆژنامە لەژمارە 1350 هۆنراوەى ناونانی شەقامەکان بلاودەکاتەوە و پەسەند دەکرێت. دەقی هۆنراوەکەى بەنگینە: ژینی خۆشەویست، چرای ئەم شارە ناونانی شەقام فەرزە ئەم جارە لە سەرا بەرەو خوار ناوی نراوە شەقامی كاوە،خاوەنی ناوە شەقامی كەركوك،بەهەشتی زەوی ناوی لێ بنێن جادەی مەولەوی لەبەرسانەوی،هەتا سەرقەبران ناوی لێ بنێن شەقامی سەیوان شەقامێك ئەڕوا بۆ ماڵە شێخان خوا ناویناوە جادەی كانێسكان ڕێگای سەدەكە،كە جادەی ناوە سابوونكەرانە، قەت نەگۆڕاوە پیرەمێرد،نەمرو دڵی زۆر جوانە مزگرو زبانی ژیانی كوردانبوو ئەویش لەم شارە بەشی خۆی ئەوێ جا نازانم كام شەقامی بەركەوێ [[پەڕگە:Bangina Street 95.jpg|alt=شەقامی ژمارە 95 لەسلێمانی|وێنۆک|شەقامی ژمارە 95 لەسلێمانی]] == هەڵویستی سیاسی == بەنگینە، شاعیرێكی شۆرشگێڕ و بە هەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاكاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەكانی جەماوەری جۆشداوە. بە هۆی ئەو هەڵویستانەیەوە چەند جارێك زیندانی كراوە و تووشی ئازار و ئەشكەنجەی زۆر بۆتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەكێك بووە لەو كەسانەی بڕیاری گوللەبارانكردنی هەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز كردووە. ھاوکات ھەڵوێستی دژ بە کاربەدەستانی حکوومەت ھەبووە و چەند جارێک لەو پێناوەدا گیراوە و خراوەتە زیندان.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[پەڕگە:Diwani Bangina.jpg|alt=بەرگی دیوانی بەنگینە|وێنۆک|بەرگی دیوانی بەنگینە]] == كۆچی دوایی == ڕۆژی ١٥/٩/١٩٧٢ کۆچی‌دواییی کردووە و لە (گردی سەیوان) نێژراوە<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == خانەوادەکەى == کوڕەکانی: تۆفیق (ناسراو بەتۆفە پاڵەوان، شۆفێرى دێرینی پاسەکانی تووى مەلیک)، نورى لەگەڵ کچەکانی : (پەروین، نەسرین، گەلاوێژ) == وەفا بۆ بەنگینە: == بۆ رێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە -باخچەیەك لە گەڕەكی تووی مەلیك كراوە بەناویەوە‌ -پەیكەرێكیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستكراوە‌ -شەقامی ژمارە 95 ى نزیک رێستۆرانتی داوا کراوە بەناوی بەنگینەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} sj7ony67zo9sz4bpk6ozaof6dzzfc0r 1587058 1587057 2026-05-26T14:05:56Z Hawkarjahmed 76640 تەنیا فۆتۆیەکم بۆ زیاد کرد هی باخچەکەى لەتوی مەلیک 1587058 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Bangina.jpg|alt=بەنگینە، شاعیرێكی شۆرشگێڕ و بە هەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاكاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەكانی جەماوەری جۆشداوە. بە هۆی ئەو هەڵویستانەیەوە چەند جارێك زیندانی كراوە و تووشی ئازار و ئەشكەنجەی زۆر بۆتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەكێك بووە لەو كەسانەی بڕیاری گوللەبارانكردنی هەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز كردووە. بۆ رێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە باخچەیەك لە گەڕەكی تووی مەلیك كراوە بەناویەوە‌و پەیكەرێكیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستكراوە‌و شەقامێكیش بە ناویەوە كراوە. |وێنۆک|327x327پیکسڵ]] [[پەڕگە:Bangina Statue 1.jpg|alt=پەیکەرى بەنگینە لەئەسحابەسپی|وێنۆک|پەیکەرى بەنگینە لەئەسحابەسپی]] [[پەڕگە:Bangina w Najmadini Mala.jpg|alt=ئاهەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا|وێنۆک|ئاهەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا]] '''بەنگينە :'''( ١٩٠٨ - ١٩٧٢ ) شاعیری گەل حاجی باقی بەنگینە، شاعیرێكی نیشتمانپەروەر و شۆڕشگێڕی كوردستانە و هەمیشە لە ڕیزی گەلدا بووە و بە شیعر تەعبیری لە ئێش و ئازارەكانی هەژاران و میللەتەكەی كردووە، بۆیە بە شاعیری میللی و شاعیری گەل ناسراوە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == [[پەڕگە:بەنگينە.jpg|وێنۆک|'''بەنگينە''']] ناوی فەیزوڵڵا کوڕی باقر کوڕی ئەحمەدە، ١٩٠٨ لە شاری سەقز چاوی بە دنیادا ھەڵھێناوە. لەبەر ھەژاری و نەداری، ڕووی کردووەتە سلێمانی و لێی نیشتەجێ‌بووە. لە منداڵییەوە وەک شاگرد و نانەوا دەستی داوەتە کاسبی، پاشان خۆی بووەتە خاوەنی نانەواخانە. بە چوار ساڵ لە قوتابخانەی ئەھلیی زانستی فێری خوێندنەوە و نووسین بووە. ئەو ماوەیە بەشداری ھەموو چالاکییەکی زانستی بووە لە نواندنی شانۆیی و بۆنەکانی نەورۆزدا .<ref name=":0">  دیوانی حاجی باقی بەنگینە ١٩٠٨-١٩٧٢، کۆکردنەوە و ئامادەکردنی عوسمان محەمەد ھەورامی، چاپەمەنیی دیلان- سلێمانی، ٢٠٠٣، ل٣، ٤؛ جمال بابان، أعلام كرد العراق، ص154.</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەهەم / بەشی یەكەم ) ژیاننامە و پێڕست ، ل 8018 - 8019 ، ئامادەكردنی ( سدیق ساڵح ، ڕەفیق ساڵح ، عبدوڵڵا زەنگەنە ) لە بڵاوكراوەكانی بنكەی ژین بۆ بووژاندنەوەی كەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی كوردی .</ref> لە قوتابخانەی زانستیی ئێواران خوێندویەتی‌و لە ژین و ژیانیش بەرهەمەكانی بڵاوكردۆتەوە.<ref>زانیارییەکان لەخانەوادەى بەنگینەوە وەرگیراووە</ref> == شانۆییی (مەم و زین) == لە شانۆییی "مەم و زین"دا دەوری بەنگینەی نواندووە، ھەر لەبەرئەوە حاجی تۆفیقی پیرەمێرد ناسناوی بەنگینەی بەسەردابڕیوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == شیعر و ئەدەب == شیعرەكانی زۆربەی شیعری نیشتمانی و نەتەوەیین، شیعری دیكەی خۆشەویستی و كۆمەڵایەتیشی هەیە‌و بۆ مەرگی شاعیران و ناوداران بە شیعر شیوەنی گێڕاوە. بەھرەی شیعرنووسیی لا پەیدابووە و لە (ژیان، ژین، گەلاوێژ، ھەتاو)دا لێی بڵاوکردووەتەوە<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ناونانی شەقامەکان == ئەنجومەنى شارەوانی سلێمانی لەرێى رۆژنامەى ژین ژمارە 1349 لە 1957 بانگەوازێک بڵاو دەکاتەوە داوا دەکات ناو هەڵبژێرن بۆ شەقامەکانی شار لەوکاتەدا، لەدواى هەفتەیەک بەنگینە لەهەمان رۆژنامە لەژمارە 1350 هۆنراوەى ناونانی شەقامەکان بلاودەکاتەوە و پەسەند دەکرێت. دەقی هۆنراوەکەى بەنگینە: ژینی خۆشەویست، چرای ئەم شارە ناونانی شەقام فەرزە ئەم جارە لە سەرا بەرەو خوار ناوی نراوە شەقامی كاوە،خاوەنی ناوە شەقامی كەركوك،بەهەشتی زەوی ناوی لێ بنێن جادەی مەولەوی لەبەرسانەوی،هەتا سەرقەبران ناوی لێ بنێن شەقامی سەیوان شەقامێك ئەڕوا بۆ ماڵە شێخان خوا ناویناوە جادەی كانێسكان ڕێگای سەدەكە،كە جادەی ناوە سابوونكەرانە، قەت نەگۆڕاوە پیرەمێرد،نەمرو دڵی زۆر جوانە مزگرو زبانی ژیانی كوردانبوو ئەویش لەم شارە بەشی خۆی ئەوێ جا نازانم كام شەقامی بەركەوێ [[پەڕگە:Bangina Street 95.jpg|alt=شەقامی ژمارە 95 لەسلێمانی|وێنۆک|شەقامی ژمارە 95 لەسلێمانی]] == هەڵویستی سیاسی == بەنگینە، شاعیرێكی شۆرشگێڕ و بە هەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاكاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەكانی جەماوەری جۆشداوە. بە هۆی ئەو هەڵویستانەیەوە چەند جارێك زیندانی كراوە و تووشی ئازار و ئەشكەنجەی زۆر بۆتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەكێك بووە لەو كەسانەی بڕیاری گوللەبارانكردنی هەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز كردووە. ھاوکات ھەڵوێستی دژ بە کاربەدەستانی حکوومەت ھەبووە و چەند جارێک لەو پێناوەدا گیراوە و خراوەتە زیندان.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[پەڕگە:Diwani Bangina.jpg|alt=بەرگی دیوانی بەنگینە|وێنۆک|بەرگی دیوانی بەنگینە]] == كۆچی دوایی == ڕۆژی ١٥/٩/١٩٧٢ کۆچی‌دواییی کردووە و لە (گردی سەیوان) نێژراوە<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == خانەوادەکەى == کوڕەکانی: تۆفیق (ناسراو بەتۆفە پاڵەوان، شۆفێرى دێرینی پاسەکانی تووى مەلیک)، نورى لەگەڵ کچەکانی : (پەروین، نەسرین، گەلاوێژ) [[پەڕگە:Baxchay Bangina.jpg|alt=باخچەى بەنگینە لەتووى مەلیک|وێنۆک|باخچەى بەنگینە لەتووى مەلیک]] == وەفا بۆ بەنگینە: == بۆ رێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە -باخچەیەك لە گەڕەكی تووی مەلیك كراوە بەناویەوە‌ -پەیكەرێكیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستكراوە‌ -شەقامی ژمارە 95 ى نزیک رێستۆرانتی داوا کراوە بەناوی بەنگینەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} jjwjx9ybb1woco1kds56s1gpehn9zu2 1587059 1587058 2026-05-26T14:15:32Z Hawkarjahmed 76640 چەند بەستەرێکم بۆ زیاد کرد تا بچێتە ناو گەڕانی ویکیپیدیاوە 1587059 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Bangina.jpg|alt=بەنگینە، شاعیرێكی شۆرشگێڕ و بە هەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاكاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەكانی جەماوەری جۆشداوە. بە هۆی ئەو هەڵویستانەیەوە چەند جارێك زیندانی كراوە و تووشی ئازار و ئەشكەنجەی زۆر بۆتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەكێك بووە لەو كەسانەی بڕیاری گوللەبارانكردنی هەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز كردووە. بۆ رێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە باخچەیەك لە گەڕەكی تووی مەلیك كراوە بەناویەوە‌و پەیكەرێكیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستكراوە‌و شەقامێكیش بە ناویەوە كراوە. |وێنۆک|327x327پیکسڵ]] [[پەڕگە:Bangina Statue 1.jpg|alt=پەیکەرى بەنگینە لەئەسحابەسپی|وێنۆک|پەیکەرى بەنگینە لەئەسحابەسپی]] [[پەڕگە:Bangina w Najmadini Mala.jpg|alt=ئاهەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا|وێنۆک|ئاهەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا]] '''[[سەقز|بەنگينە]] :'''( ١٩٠٨ - ١٩٧٢ ) شاعیری گەل حاجی باقی بەنگینە، شاعیرێكی نیشتمانپەروەر و شۆڕشگێڕی [[کوردستان|كوردستان]]<nowiki/>ە و هەمیشە لە ڕیزی گەلدا بووە و بە شیعر تەعبیری لە ئێش و ئازارەكانی هەژاران و میللەتەكەی كردووە، بۆیە بە شاعیری میللی و شاعیری گەل ناسراوە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == [[پەڕگە:بەنگينە.jpg|وێنۆک|'''بەنگينە''']] ناوی فەیزوڵڵا کوڕی باقر کوڕی ئەحمەدە، ١٩٠٨ لە شاری [[سەقز]] چاوی بە دنیادا ھەڵھێناوە. لەبەر ھەژاری و نەداری، ڕووی کردووەتە سلێمانی و لێی نیشتەجێ‌بووە. لە منداڵییەوە وەک شاگرد و نانەوا دەستی داوەتە کاسبی، پاشان خۆی بووەتە خاوەنی نانەواخانە. بە چوار ساڵ لە قوتابخانەی ئەھلیی زانستی فێری خوێندنەوە و نووسین بووە. ئەو ماوەیە بەشداری ھەموو چالاکییەکی زانستی بووە لە نواندنی شانۆیی و بۆنەکانی [[نەورۆز]]<nowiki/>دا .<ref name=":0">  دیوانی حاجی باقی بەنگینە ١٩٠٨-١٩٧٢، کۆکردنەوە و ئامادەکردنی عوسمان محەمەد ھەورامی، چاپەمەنیی دیلان- سلێمانی، ٢٠٠٣، ل٣، ٤؛ جمال بابان، أعلام كرد العراق، ص154.</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەهەم / بەشی یەكەم ) ژیاننامە و پێڕست ، ل 8018 - 8019 ، ئامادەكردنی ( سدیق ساڵح ، ڕەفیق ساڵح ، عبدوڵڵا زەنگەنە ) لە بڵاوكراوەكانی بنكەی ژین بۆ بووژاندنەوەی كەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی كوردی .</ref> لە قوتابخانەی زانستیی ئێواران خوێندویەتی‌و لە ژین و ژیانیش بەرهەمەكانی بڵاوكردۆتەوە.<ref>زانیارییەکان لەخانەوادەى بەنگینەوە وەرگیراووە</ref> == شانۆییی (مەم و زین) == لە شانۆییی "[[مەم و زین]]"دا دەوری بەنگینەی نواندووە، ھەر لەبەرئەوە حاجی تۆفیقی [[پیرەمێرد]] ناسناوی بەنگینەی بەسەردابڕیوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == شیعر و ئەدەب == شیعرەكانی زۆربەی شیعری نیشتمانی و نەتەوەیین، شیعری دیكەی خۆشەویستی و كۆمەڵایەتیشی هەیە‌و بۆ مەرگی شاعیران و ناوداران بە شیعر شیوەنی گێڕاوە. بەھرەی شیعرنووسیی لا پەیدابووە و لە (ژیان، ژین، [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، [[ھەتاو]])دا لێی بڵاوکردووەتەوە<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ناونانی شەقامەکان == ئەنجومەنى [[شارەوانیی سلێمانی|شارەوانی سلێمانی]] لەرێى [[ڕۆژنامەی ژین|رۆژنامەى ژین]] ژمارە 1349 لە 1957 بانگەوازێک بڵاو دەکاتەوە داوا دەکات ناو هەڵبژێرن بۆ شەقامەکانی شار لەوکاتەدا، لەدواى هەفتەیەک بەنگینە لەهەمان رۆژنامە لەژمارە 1350 هۆنراوەى ناونانی شەقامەکان بلاودەکاتەوە و پەسەند دەکرێت. دەقی هۆنراوەکەى بەنگینە: ژینی خۆشەویست، چرای ئەم شارە ناونانی شەقام فەرزە ئەم جارە لە سەرا بەرەو خوار ناوی نراوە شەقامی كاوە،خاوەنی ناوە شەقامی [[کەرکووک|كەركوك]]،بەهەشتی زەوی ناوی لێ بنێن جادەی مەولەوی لەبەرسانەوی،هەتا سەرقەبران ناوی لێ بنێن شەقامی سەیوان شەقامێك ئەڕوا بۆ ماڵە شێخان خوا ناویناوە جادەی كانێسكان ڕێگای سەدەكە،كە جادەی ناوە سابوونكەرانە، قەت نەگۆڕاوە پیرەمێرد،نەمرو دڵی زۆر جوانە مزگرو زبانی ژیانی كوردانبوو ئەویش لەم شارە بەشی خۆی ئەوێ جا نازانم كام شەقامی بەركەوێ [[پەڕگە:Bangina Street 95.jpg|alt=شەقامی ژمارە 95 لەسلێمانی|وێنۆک|شەقامی ژمارە 95 لەسلێمانی]] == هەڵویستی سیاسی == بەنگینە، شاعیرێكی شۆرشگێڕ و بە هەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاكاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەكانی جەماوەری جۆشداوە. بە هۆی ئەو هەڵویستانەیەوە چەند جارێك زیندانی كراوە و تووشی ئازار و ئەشكەنجەی زۆر بۆتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەكێك بووە لەو كەسانەی بڕیاری گوللەبارانكردنی هەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز كردووە. ھاوکات ھەڵوێستی دژ بە کاربەدەستانی حکوومەت ھەبووە و چەند جارێک لەو پێناوەدا گیراوە و خراوەتە زیندان.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[پەڕگە:Diwani Bangina.jpg|alt=بەرگی دیوانی بەنگینە|وێنۆک|بەرگی دیوانی بەنگینە]] == كۆچی دوایی == ڕۆژی ١٥/٩/١٩٧٢ کۆچی‌دواییی کردووە و لە ([[گردی سەیوان]]) نێژراوە<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == خانەوادەکەى == کوڕەکانی: تۆفیق (ناسراو بەتۆفە پاڵەوان، شۆفێرى دێرینی پاسەکانی تووى مەلیک)، نورى لەگەڵ کچەکانی : (پەروین، نەسرین، گەلاوێژ) [[پەڕگە:Baxchay Bangina.jpg|alt=باخچەى بەنگینە لەتووى مەلیک|وێنۆک|باخچەى بەنگینە لەتووى مەلیک]] == وەفا بۆ بەنگینە: == بۆ رێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە -باخچەیەك لە گەڕەكی [[تووی مەلیك]] كراوە بەناویەوە‌ -پەیكەرێكیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستكراوە‌ -شەقامی ژمارە 95 ى نزیک رێستۆرانتی داوا کراوە بەناوی بەنگینەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} anpovbypr5yookh0orrw3vy3g201128 1587121 1587059 2026-05-26T20:01:58Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} 1587121 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Bangina.jpg|alt=بەنگینە، شاعیرێكی شۆرشگێڕ و بە هەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاكاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەكانی جەماوەری جۆشداوە. بە هۆی ئەو هەڵویستانەیەوە چەند جارێك زیندانی كراوە و تووشی ئازار و ئەشكەنجەی زۆر بۆتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەكێك بووە لەو كەسانەی بڕیاری گوللەبارانكردنی هەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز كردووە. بۆ رێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە باخچەیەك لە گەڕەكی تووی مەلیك كراوە بەناویەوە‌و پەیكەرێكیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستكراوە‌و شەقامێكیش بە ناویەوە كراوە. |وێنۆک|327x327پیکسڵ]] [[پەڕگە:Bangina Statue 1.jpg|alt=پەیکەرى بەنگینە لەئەسحابەسپی|وێنۆک|پەیکەرى بەنگینە لەئەسحابەسپی]] [[پەڕگە:Bangina w Najmadini Mala.jpg|alt=ئاهەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا|وێنۆک|ئاهەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا]] '''[[سەقز|بەنگينە]] :'''( ١٩٠٨ - ١٩٧٢ ) شاعیری گەل حاجی باقی بەنگینە، شاعیرێكی نیشتمانپەروەر و شۆڕشگێڕی [[کوردستان|كوردستان]]<nowiki/>ە و هەمیشە لە ڕیزی گەلدا بووە و بە شیعر تەعبیری لە ئێش و ئازارەكانی هەژاران و میللەتەكەی كردووە، بۆیە بە شاعیری میللی و شاعیری گەل ناسراوە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == [[پەڕگە:بەنگينە.jpg|وێنۆک|'''بەنگينە''']] ناوی فەیزوڵڵا کوڕی باقر کوڕی ئەحمەدە، ١٩٠٨ لە شاری [[سەقز]] چاوی بە دنیادا ھەڵھێناوە. لەبەر ھەژاری و نەداری، ڕووی کردووەتە سلێمانی و لێی نیشتەجێ‌بووە. لە منداڵییەوە وەک شاگرد و نانەوا دەستی داوەتە کاسبی، پاشان خۆی بووەتە خاوەنی نانەواخانە. بە چوار ساڵ لە قوتابخانەی ئەھلیی زانستی فێری خوێندنەوە و نووسین بووە. ئەو ماوەیە بەشداری ھەموو چالاکییەکی زانستی بووە لە نواندنی شانۆیی و بۆنەکانی [[نەورۆز]]<nowiki/>دا .<ref name=":0">  دیوانی حاجی باقی بەنگینە ١٩٠٨-١٩٧٢، کۆکردنەوە و ئامادەکردنی عوسمان محەمەد ھەورامی، چاپەمەنیی دیلان- سلێمانی، ٢٠٠٣، ل٣، ٤؛ جمال بابان، أعلام كرد العراق، ص154.</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەهەم / بەشی یەكەم ) ژیاننامە و پێڕست ، ل 8018 - 8019 ، ئامادەكردنی ( سدیق ساڵح ، ڕەفیق ساڵح ، عبدوڵڵا زەنگەنە ) لە بڵاوكراوەكانی بنكەی ژین بۆ بووژاندنەوەی كەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی كوردی .</ref> لە قوتابخانەی زانستیی ئێواران خوێندویەتی‌و لە ژین و ژیانیش بەرهەمەكانی بڵاوكردۆتەوە.<ref>زانیارییەکان لەخانەوادەى بەنگینەوە وەرگیراووە</ref> == شانۆییی (مەم و زین) == لە شانۆییی "[[مەم و زین]]"دا دەوری بەنگینەی نواندووە، ھەر لەبەرئەوە حاجی تۆفیقی [[پیرەمێرد]] ناسناوی بەنگینەی بەسەردابڕیوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == شیعر و ئەدەب == شیعرەكانی زۆربەی شیعری نیشتمانی و نەتەوەیین، شیعری دیكەی خۆشەویستی و كۆمەڵایەتیشی هەیە‌و بۆ مەرگی شاعیران و ناوداران بە شیعر شیوەنی گێڕاوە. بەھرەی شیعرنووسیی لا پەیدابووە و لە (ژیان، ژین، [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، [[ھەتاو]])دا لێی بڵاوکردووەتەوە<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ناونانی شەقامەکان == ئەنجومەنى [[شارەوانیی سلێمانی|شارەوانی سلێمانی]] لەرێى [[ڕۆژنامەی ژین|رۆژنامەى ژین]] ژمارە 1349 لە 1957 بانگەوازێک بڵاو دەکاتەوە داوا دەکات ناو هەڵبژێرن بۆ شەقامەکانی شار لەوکاتەدا، لەدواى هەفتەیەک بەنگینە لەهەمان رۆژنامە لەژمارە 1350 هۆنراوەى ناونانی شەقامەکان بلاودەکاتەوە و پەسەند دەکرێت. دەقی هۆنراوەکەى بەنگینە: ژینی خۆشەویست، چرای ئەم شارە ناونانی شەقام فەرزە ئەم جارە لە سەرا بەرەو خوار ناوی نراوە شەقامی كاوە،خاوەنی ناوە شەقامی [[کەرکووک|كەركوك]]،بەهەشتی زەوی ناوی لێ بنێن جادەی مەولەوی لەبەرسانەوی،هەتا سەرقەبران ناوی لێ بنێن شەقامی سەیوان شەقامێك ئەڕوا بۆ ماڵە شێخان خوا ناویناوە جادەی كانێسكان ڕێگای سەدەكە،كە جادەی ناوە سابوونكەرانە، قەت نەگۆڕاوە پیرەمێرد،نەمرو دڵی زۆر جوانە مزگرو زبانی ژیانی كوردانبوو ئەویش لەم شارە بەشی خۆی ئەوێ جا نازانم كام شەقامی بەركەوێ [[پەڕگە:Bangina Street 95.jpg|alt=شەقامی ژمارە 95 لەسلێمانی|وێنۆک|شەقامی ژمارە 95 لەسلێمانی]] == هەڵویستی سیاسی == بەنگینە، شاعیرێكی شۆرشگێڕ و بە هەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاكاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەكانی جەماوەری جۆشداوە. بە هۆی ئەو هەڵویستانەیەوە چەند جارێك زیندانی كراوە و تووشی ئازار و ئەشكەنجەی زۆر بۆتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەكێك بووە لەو كەسانەی بڕیاری گوللەبارانكردنی هەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز كردووە. ھاوکات ھەڵوێستی دژ بە کاربەدەستانی حکوومەت ھەبووە و چەند جارێک لەو پێناوەدا گیراوە و خراوەتە زیندان.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[پەڕگە:Diwani Bangina.jpg|alt=بەرگی دیوانی بەنگینە|وێنۆک|بەرگی دیوانی بەنگینە]] == كۆچی دوایی == ڕۆژی ١٥/٩/١٩٧٢ کۆچی‌دواییی کردووە و لە ([[گردی سەیوان]]) نێژراوە<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == خانەوادەکەى == کوڕەکانی: تۆفیق (ناسراو بەتۆفە پاڵەوان، شۆفێرى دێرینی پاسەکانی تووى مەلیک)، نورى لەگەڵ کچەکانی : (پەروین، نەسرین، گەلاوێژ) [[پەڕگە:Baxchay Bangina.jpg|alt=باخچەى بەنگینە لەتووى مەلیک|وێنۆک|باخچەى بەنگینە لەتووى مەلیک]] == وەفا بۆ بەنگینە: == بۆ رێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە -باخچەیەك لە گەڕەكی [[تووی مەلیك]] كراوە بەناویەوە‌ -پەیكەرێكیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستكراوە‌ -شەقامی ژمارە 95 ى نزیک رێستۆرانتی داوا کراوە بەناوی بەنگینەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} fw4fenabke4dxwi106ouc6c6yf31th7 1587198 1587121 2026-05-27T11:55:25Z مامۆستا 39489 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1587198 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Bangina.jpg|alt=بەنگینە، شاعیرێکی شۆرشگێڕ و بە ھەڵوێست بووە و لە ساڵانی پەنجاکاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەکانی جەماوەری جۆشداوە. بەھۆی ئەو ھەڵویستانەیەوە چەند جارێک زیندانی کراوە و تووشی ئازار و ئەشکەنجەی زۆر بووەتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەکێک بووە لەو کەسانەی بڕیاری گوللەبارانکردنی ھەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز کردووە. بۆ ڕێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە باخچەیەک لە گەڕەکی تووی مەلیک کراوە بەناوییەوەو پەیکەرێکیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستکراوەو شەقامێکیش بە ناوییەوە کراوە. |وێنۆک|327x327پیکسڵ]] [[پەڕگە:Bangina Statue 1.jpg|alt=پەیکەری بەنگینە لەئەسحابەسپی|وێنۆک|پەیکەری بەنگینە لەئەسحابەسپی]] [[پەڕگە:Bangina w Najmadini Mala.jpg|alt=ئاھەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا|وێنۆک|ئاھەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا]] '''[بەنگینە'''(١٩٠٨–١٩٧٢)، حاجی باقی بەنگینە، شاعیرێکی نیشتمانپەروەر و شۆڕشگێڕی [[کوردستان]]ە و ھەمیشە لە ڕیزی گەلدا بووە و بە شیعر تەعبیری لە ئێش و ئازارەکانی ھەژاران و میللەتەکەی کردووە، بۆیە بە شاعیری میللی و شاعیری گەل ناسراوە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == [[پەڕگە:بەنگینە.jpg|وێنۆک|'''بەنگینە''']] ناوی فەیزوڵڵا کوڕی باقر کوڕی ئەحمەدە، ١٩٠٨ لە شاری [[سەقز]] چاوی بە دنیادا ھەڵھێناوە. لەبەر ھەژاری و نەداری، ڕووی کردووەتە سلێمانی و لێی نیشتەجێبووە. لە منداڵییەوە وەک شاگرد و نانەوا دەستی داوەتە کاسبی، پاشان خۆی بووەتە خاوەنی نانەواخانە. بە چوار ساڵ لە قوتابخانەی ئەھلیی زانستی فێری خوێندنەوە و نووسین بووە. ئەو ماوەیە بەشداری ھەموو چالاکییەکی زانستی بووە لە نواندنی شانۆیی و بۆنەکانی [[نەورۆز]]دا.<ref name=":0">دیوانی حاجی باقی بەنگینە ١٩٠٨–١٩٧٢، کۆکردنەوە و ئامادەکردنی عوسمان محەممەد ھەورامی، چاپەمەنیی دیلان- سلێمانی، ٢٠٠٣، ل٣، ٤؛ جمال بابان، أعلام کرد العراق، ص154.</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەھەم / بەشی یەکەم) ژیاننامە و پێڕست، ل 8018 - 8019، ئامادەکردنی (سدیق ساڵح، ڕەفیق ساڵح، عبدوڵڵا زەنگەنە) لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین بۆ بووژاندنەوەی کەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی کوردی.</ref> لە قوتابخانەی زانستیی ئێواران خوێندویەتیو لە ژین و ژیانیش بەرھەمەکانی بڵاوکردووەتەوە.<ref>زانیارییەکان لەخانەوادەی بەنگینەوە وەرگیراووە</ref> == شانۆییی (مەم و زین) == لە شانۆییی «[[مەم و زین]]» دا دەوری بەنگینەی نواندووە، ھەر لەبەرئەوە حاجی تۆفیقی [[پیرەمێرد]] ناسناوی بەنگینەی بەسەردابڕیوە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == شیعر و ئەدەب == شیعرەکانی زۆربەی شیعری نیشتمانی و نەتەوەیین، شیعری دیکەی خۆشەویستی و کۆمەڵایەتیشی ھەیەو بۆ مەرگی شاعیران و ناوداران بە شیعر شیوەنی گێڕاوە. بەھرەی شیعرنووسیی لا پەیدابووە و لە (ژیان، ژین، [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، [[ھەتاو]])دا لێی بڵاوکردووەتەوە<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == ناونانی شەقامەکان == ئەنجومەنی [[شارەوانیی سلێمانی|شارەوانی سلێمانی]] لەرێی [[ڕۆژنامەی ژین|رۆژنامەی ژین]] ژمارە ١٣٤٩ لە ١٩٥٧ بانگەوازێک بڵاو دەکاتەوە داوا دەکات ناو ھەڵبژێرن بۆ شەقامەکانی شار لەوکاتەدا، لەدوای ھەفتەیەک بەنگینە لەھەمان ڕۆژنامە لەژمارە ١٣٥٠ ھۆنراوەی ناونانی شەقامەکان بلاودەکاتەوە و پەسەند دەکرێت. دەقی ھۆنراوەکەی بەنگینە: ژینی خۆشەویست، چرای ئەم شارە ناونانی شەقام فەرزە ئەم جارە لە سەرا بەرەو خوار ناوی نراوە شەقامی کاوە، خاوەنی ناوە شەقامی [[کەرکووک|کەرکوک]]، بەھەشتی زەوی ناوی لێ بنێن جادەی مەولەوی لەبەرسانەوی، ھەتا سەرقەبران ناوی لێ بنێن شەقامی سەیوان شەقامێک دەڕوا بۆ ماڵە شێخان خوا ناویناوە جادەی کانێسکان ڕێگای سەدەکە، کە جادەی ناوە سابوونکەرانە، قەت نەگۆڕاوە پیرەمێرد، نەمرو دڵی زۆر جوانە مزگرو زبانی ژیانی کوردانبوو ئەویش لەم شارە بەشی خۆی ئەوێ جا نازانم کام شەقامی بەرکەوێ [[پەڕگە:Bangina Street 95.jpg|alt=شەقامی ژمارە ٩٥ لەسلێمانی|وێنۆک|شەقامی ژمارە ٩٥ لەسلێمانی]] == ھەڵوێستی سیاسی == بەنگینە، شاعیرێکی شۆرشگێڕ و بە ھەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاکاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەکانی جەماوەری جۆشداوە. بەھۆی ئەو ھەڵویستانەیەوە چەند جارێک زیندانی کراوە و تووشی ئازار و ئەشکەنجەی زۆر بووەتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەکێک بووە لەو کەسانەی بڕیاری گوللەبارانکردنی ھەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز کردووە. ھاوکات ھەڵوێستی دژ بە کاربەدەستانی حکوومەت ھەبووە و چەند جارێک لەو پێناوەدا گیراوە و خراوەتە زیندان.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> [[پەڕگە:Diwani Bangina.jpg|alt=بەرگی دیوانی بەنگینە|وێنۆک|بەرگی دیوانی بەنگینە]] == کۆچی دوایی == ڕۆژی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٧٢ کۆچیدواییی کردووە و لە ([[گردی سەیوان]]) نێژراوە<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == خانەوادەکەی == کوڕەکانی: تۆفیق (ناسراو بەتۆفە پاڵەوان، شۆفێری دێرینی پاسەکانی تووی مەلیک)، نوری لەگەڵ کچەکانی: (پەروین، نەسرین، گەلاوێژ) [[پەڕگە:Baxchay Bangina.jpg|alt=باخچەی بەنگینە لەتووی مەلیک|وێنۆک|باخچەی بەنگینە لەتووی مەلیک]] == وەفا بۆ بەنگینە == بۆ ڕێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە -باخچەیەک لە گەڕەکی [[تووی مەلیک]] کراوە بەناوییەوە -پەیکەرێکیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروست کراوە -شەقامی ژمارە ٩٥ ی نزیک ڕێستۆرانتی داوا کراوە بەناوی بەنگینەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 723mlkml202styqpg6jbdphczoxp7ix 1587200 1587198 2026-05-27T11:55:54Z مامۆستا 39489 + [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]]، − {{بێپۆل}} ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1587200 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Bangina.jpg|alt=بەنگینە، شاعیرێکی شۆرشگێڕ و بە ھەڵوێست بووە و لە ساڵانی پەنجاکاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەکانی جەماوەری جۆشداوە. بەھۆی ئەو ھەڵویستانەیەوە چەند جارێک زیندانی کراوە و تووشی ئازار و ئەشکەنجەی زۆر بووەتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەکێک بووە لەو کەسانەی بڕیاری گوللەبارانکردنی ھەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز کردووە. بۆ ڕێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە باخچەیەک لە گەڕەکی تووی مەلیک کراوە بەناوییەوەو پەیکەرێکیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستکراوەو شەقامێکیش بە ناوییەوە کراوە. |وێنۆک|327x327پیکسڵ]] [[پەڕگە:Bangina Statue 1.jpg|alt=پەیکەری بەنگینە لەئەسحابەسپی|وێنۆک|پەیکەری بەنگینە لەئەسحابەسپی]] [[پەڕگە:Bangina w Najmadini Mala.jpg|alt=ئاھەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا|وێنۆک|ئاھەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا]] '''[بەنگینە'''(١٩٠٨–١٩٧٢)، حاجی باقی بەنگینە، شاعیرێکی نیشتمانپەروەر و شۆڕشگێڕی [[کوردستان]]ە و ھەمیشە لە ڕیزی گەلدا بووە و بە شیعر تەعبیری لە ئێش و ئازارەکانی ھەژاران و میللەتەکەی کردووە، بۆیە بە شاعیری میللی و شاعیری گەل ناسراوە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == [[پەڕگە:بەنگینە.jpg|وێنۆک|'''بەنگینە''']] ناوی فەیزوڵڵا کوڕی باقر کوڕی ئەحمەدە، ١٩٠٨ لە شاری [[سەقز]] چاوی بە دنیادا ھەڵھێناوە. لەبەر ھەژاری و نەداری، ڕووی کردووەتە سلێمانی و لێی نیشتەجێبووە. لە منداڵییەوە وەک شاگرد و نانەوا دەستی داوەتە کاسبی، پاشان خۆی بووەتە خاوەنی نانەواخانە. بە چوار ساڵ لە قوتابخانەی ئەھلیی زانستی فێری خوێندنەوە و نووسین بووە. ئەو ماوەیە بەشداری ھەموو چالاکییەکی زانستی بووە لە نواندنی شانۆیی و بۆنەکانی [[نەورۆز]]دا.<ref name=":0">دیوانی حاجی باقی بەنگینە ١٩٠٨–١٩٧٢، کۆکردنەوە و ئامادەکردنی عوسمان محەممەد ھەورامی، چاپەمەنیی دیلان- سلێمانی، ٢٠٠٣، ل٣، ٤؛ جمال بابان، أعلام کرد العراق، ص154.</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەھەم / بەشی یەکەم) ژیاننامە و پێڕست، ل 8018 - 8019، ئامادەکردنی (سدیق ساڵح، ڕەفیق ساڵح، عبدوڵڵا زەنگەنە) لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین بۆ بووژاندنەوەی کەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی کوردی.</ref> لە قوتابخانەی زانستیی ئێواران خوێندویەتیو لە ژین و ژیانیش بەرھەمەکانی بڵاوکردووەتەوە.<ref>زانیارییەکان لەخانەوادەی بەنگینەوە وەرگیراووە</ref> == شانۆییی (مەم و زین) == لە شانۆییی «[[مەم و زین]]» دا دەوری بەنگینەی نواندووە، ھەر لەبەرئەوە حاجی تۆفیقی [[پیرەمێرد]] ناسناوی بەنگینەی بەسەردابڕیوە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == شیعر و ئەدەب == شیعرەکانی زۆربەی شیعری نیشتمانی و نەتەوەیین، شیعری دیکەی خۆشەویستی و کۆمەڵایەتیشی ھەیەو بۆ مەرگی شاعیران و ناوداران بە شیعر شیوەنی گێڕاوە. بەھرەی شیعرنووسیی لا پەیدابووە و لە (ژیان، ژین، [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، [[ھەتاو]])دا لێی بڵاوکردووەتەوە<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == ناونانی شەقامەکان == ئەنجومەنی [[شارەوانیی سلێمانی|شارەوانی سلێمانی]] لەرێی [[ڕۆژنامەی ژین|رۆژنامەی ژین]] ژمارە ١٣٤٩ لە ١٩٥٧ بانگەوازێک بڵاو دەکاتەوە داوا دەکات ناو ھەڵبژێرن بۆ شەقامەکانی شار لەوکاتەدا، لەدوای ھەفتەیەک بەنگینە لەھەمان ڕۆژنامە لەژمارە ١٣٥٠ ھۆنراوەی ناونانی شەقامەکان بلاودەکاتەوە و پەسەند دەکرێت. دەقی ھۆنراوەکەی بەنگینە: ژینی خۆشەویست، چرای ئەم شارە ناونانی شەقام فەرزە ئەم جارە لە سەرا بەرەو خوار ناوی نراوە شەقامی کاوە، خاوەنی ناوە شەقامی [[کەرکووک|کەرکوک]]، بەھەشتی زەوی ناوی لێ بنێن جادەی مەولەوی لەبەرسانەوی، ھەتا سەرقەبران ناوی لێ بنێن شەقامی سەیوان شەقامێک دەڕوا بۆ ماڵە شێخان خوا ناویناوە جادەی کانێسکان ڕێگای سەدەکە، کە جادەی ناوە سابوونکەرانە، قەت نەگۆڕاوە پیرەمێرد، نەمرو دڵی زۆر جوانە مزگرو زبانی ژیانی کوردانبوو ئەویش لەم شارە بەشی خۆی ئەوێ جا نازانم کام شەقامی بەرکەوێ [[پەڕگە:Bangina Street 95.jpg|alt=شەقامی ژمارە ٩٥ لەسلێمانی|وێنۆک|شەقامی ژمارە ٩٥ لەسلێمانی]] == ھەڵوێستی سیاسی == بەنگینە، شاعیرێکی شۆرشگێڕ و بە ھەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاکاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەکانی جەماوەری جۆشداوە. بەھۆی ئەو ھەڵویستانەیەوە چەند جارێک زیندانی کراوە و تووشی ئازار و ئەشکەنجەی زۆر بووەتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەکێک بووە لەو کەسانەی بڕیاری گوللەبارانکردنی ھەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز کردووە. ھاوکات ھەڵوێستی دژ بە کاربەدەستانی حکوومەت ھەبووە و چەند جارێک لەو پێناوەدا گیراوە و خراوەتە زیندان.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> [[پەڕگە:Diwani Bangina.jpg|alt=بەرگی دیوانی بەنگینە|وێنۆک|بەرگی دیوانی بەنگینە]] == کۆچی دوایی == ڕۆژی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٧٢ کۆچیدواییی کردووە و لە ([[گردی سەیوان]]) نێژراوە<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == خانەوادەکەی == کوڕەکانی: تۆفیق (ناسراو بەتۆفە پاڵەوان، شۆفێری دێرینی پاسەکانی تووی مەلیک)، نوری لەگەڵ کچەکانی: (پەروین، نەسرین، گەلاوێژ) [[پەڕگە:Baxchay Bangina.jpg|alt=باخچەی بەنگینە لەتووی مەلیک|وێنۆک|باخچەی بەنگینە لەتووی مەلیک]] == وەفا بۆ بەنگینە == بۆ ڕێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە -باخچەیەک لە گەڕەکی [[تووی مەلیک]] کراوە بەناوییەوە -پەیکەرێکیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروست کراوە -شەقامی ژمارە ٩٥ ی نزیک ڕێستۆرانتی داوا کراوە بەناوی بەنگینەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] tt5sbqv9on0qcdd202bw4r4chj3ivnv 1587201 1587200 2026-05-27T11:56:10Z مامۆستا 39489 1587201 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Bangina.jpg|alt=بەنگینە، شاعیرێکی شۆرشگێڕ و بە ھەڵوێست بووە و لە ساڵانی پەنجاکاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەکانی جەماوەری جۆشداوە. بەھۆی ئەو ھەڵویستانەیەوە چەند جارێک زیندانی کراوە و تووشی ئازار و ئەشکەنجەی زۆر بووەتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەکێک بووە لەو کەسانەی بڕیاری گوللەبارانکردنی ھەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز کردووە. بۆ ڕێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە باخچەیەک لە گەڕەکی تووی مەلیک کراوە بەناوییەوەو پەیکەرێکیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستکراوەو شەقامێکیش بە ناوییەوە کراوە. |وێنۆک|327x327پیکسڵ]] [[پەڕگە:Bangina Statue 1.jpg|alt=پەیکەری بەنگینە لەئەسحابەسپی|وێنۆک|پەیکەری بەنگینە لەئەسحابەسپی]] [[پەڕگە:Bangina w Najmadini Mala.jpg|alt=ئاھەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا|وێنۆک|ئاھەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا]] '''بەنگینە'''(١٩٠٨–١٩٧٢)، حاجی باقی بەنگینە، شاعیرێکی نیشتمانپەروەر و شۆڕشگێڕی [[کوردستان]]ە و ھەمیشە لە ڕیزی گەلدا بووە و بە شیعر تەعبیری لە ئێش و ئازارەکانی ھەژاران و میللەتەکەی کردووە، بۆیە بە شاعیری میللی و شاعیری گەل ناسراوە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == [[پەڕگە:بەنگینە.jpg|وێنۆک|'''بەنگینە''']] ناوی فەیزوڵڵا کوڕی باقر کوڕی ئەحمەدە، ١٩٠٨ لە شاری [[سەقز]] چاوی بە دنیادا ھەڵھێناوە. لەبەر ھەژاری و نەداری، ڕووی کردووەتە سلێمانی و لێی نیشتەجێبووە. لە منداڵییەوە وەک شاگرد و نانەوا دەستی داوەتە کاسبی، پاشان خۆی بووەتە خاوەنی نانەواخانە. بە چوار ساڵ لە قوتابخانەی ئەھلیی زانستی فێری خوێندنەوە و نووسین بووە. ئەو ماوەیە بەشداری ھەموو چالاکییەکی زانستی بووە لە نواندنی شانۆیی و بۆنەکانی [[نەورۆز]]دا.<ref name=":0">دیوانی حاجی باقی بەنگینە ١٩٠٨–١٩٧٢، کۆکردنەوە و ئامادەکردنی عوسمان محەممەد ھەورامی، چاپەمەنیی دیلان- سلێمانی، ٢٠٠٣، ل٣، ٤؛ جمال بابان، أعلام کرد العراق، ص154.</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەھەم / بەشی یەکەم) ژیاننامە و پێڕست، ل 8018 - 8019، ئامادەکردنی (سدیق ساڵح، ڕەفیق ساڵح، عبدوڵڵا زەنگەنە) لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین بۆ بووژاندنەوەی کەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی کوردی.</ref> لە قوتابخانەی زانستیی ئێواران خوێندویەتیو لە ژین و ژیانیش بەرھەمەکانی بڵاوکردووەتەوە.<ref>زانیارییەکان لەخانەوادەی بەنگینەوە وەرگیراووە</ref> == شانۆییی (مەم و زین) == لە شانۆییی «[[مەم و زین]]» دا دەوری بەنگینەی نواندووە، ھەر لەبەرئەوە حاجی تۆفیقی [[پیرەمێرد]] ناسناوی بەنگینەی بەسەردابڕیوە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == شیعر و ئەدەب == شیعرەکانی زۆربەی شیعری نیشتمانی و نەتەوەیین، شیعری دیکەی خۆشەویستی و کۆمەڵایەتیشی ھەیەو بۆ مەرگی شاعیران و ناوداران بە شیعر شیوەنی گێڕاوە. بەھرەی شیعرنووسیی لا پەیدابووە و لە (ژیان، ژین، [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، [[ھەتاو]])دا لێی بڵاوکردووەتەوە<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == ناونانی شەقامەکان == ئەنجومەنی [[شارەوانیی سلێمانی|شارەوانی سلێمانی]] لەرێی [[ڕۆژنامەی ژین|رۆژنامەی ژین]] ژمارە ١٣٤٩ لە ١٩٥٧ بانگەوازێک بڵاو دەکاتەوە داوا دەکات ناو ھەڵبژێرن بۆ شەقامەکانی شار لەوکاتەدا، لەدوای ھەفتەیەک بەنگینە لەھەمان ڕۆژنامە لەژمارە ١٣٥٠ ھۆنراوەی ناونانی شەقامەکان بلاودەکاتەوە و پەسەند دەکرێت. دەقی ھۆنراوەکەی بەنگینە: ژینی خۆشەویست، چرای ئەم شارە ناونانی شەقام فەرزە ئەم جارە لە سەرا بەرەو خوار ناوی نراوە شەقامی کاوە، خاوەنی ناوە شەقامی [[کەرکووک|کەرکوک]]، بەھەشتی زەوی ناوی لێ بنێن جادەی مەولەوی لەبەرسانەوی، ھەتا سەرقەبران ناوی لێ بنێن شەقامی سەیوان شەقامێک دەڕوا بۆ ماڵە شێخان خوا ناویناوە جادەی کانێسکان ڕێگای سەدەکە، کە جادەی ناوە سابوونکەرانە، قەت نەگۆڕاوە پیرەمێرد، نەمرو دڵی زۆر جوانە مزگرو زبانی ژیانی کوردانبوو ئەویش لەم شارە بەشی خۆی ئەوێ جا نازانم کام شەقامی بەرکەوێ [[پەڕگە:Bangina Street 95.jpg|alt=شەقامی ژمارە ٩٥ لەسلێمانی|وێنۆک|شەقامی ژمارە ٩٥ لەسلێمانی]] == ھەڵوێستی سیاسی == بەنگینە، شاعیرێکی شۆرشگێڕ و بە ھەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاکاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەکانی جەماوەری جۆشداوە. بەھۆی ئەو ھەڵویستانەیەوە چەند جارێک زیندانی کراوە و تووشی ئازار و ئەشکەنجەی زۆر بووەتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەکێک بووە لەو کەسانەی بڕیاری گوللەبارانکردنی ھەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز کردووە. ھاوکات ھەڵوێستی دژ بە کاربەدەستانی حکوومەت ھەبووە و چەند جارێک لەو پێناوەدا گیراوە و خراوەتە زیندان.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> [[پەڕگە:Diwani Bangina.jpg|alt=بەرگی دیوانی بەنگینە|وێنۆک|بەرگی دیوانی بەنگینە]] == کۆچی دوایی == ڕۆژی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٧٢ کۆچیدواییی کردووە و لە ([[گردی سەیوان]]) نێژراوە<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == خانەوادەکەی == کوڕەکانی: تۆفیق (ناسراو بەتۆفە پاڵەوان، شۆفێری دێرینی پاسەکانی تووی مەلیک)، نوری لەگەڵ کچەکانی: (پەروین، نەسرین، گەلاوێژ) [[پەڕگە:Baxchay Bangina.jpg|alt=باخچەی بەنگینە لەتووی مەلیک|وێنۆک|باخچەی بەنگینە لەتووی مەلیک]] == وەفا بۆ بەنگینە == بۆ ڕێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە -باخچەیەک لە گەڕەکی [[تووی مەلیک]] کراوە بەناوییەوە -پەیکەرێکیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروست کراوە -شەقامی ژمارە ٩٥ ی نزیک ڕێستۆرانتی داوا کراوە بەناوی بەنگینەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] 18bdztzjh2zideafdpxfs6hb7xdrvpa 1587202 1587201 2026-05-27T11:56:21Z مامۆستا 39489 1587202 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Bangina.jpg|alt=بەنگینە، شاعیرێکی شۆرشگێڕ و بە ھەڵوێست بووە و لە ساڵانی پەنجاکاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەکانی جەماوەری جۆشداوە. بەھۆی ئەو ھەڵویستانەیەوە چەند جارێک زیندانی کراوە و تووشی ئازار و ئەشکەنجەی زۆر بووەتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەکێک بووە لەو کەسانەی بڕیاری گوللەبارانکردنی ھەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز کردووە. بۆ ڕێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە باخچەیەک لە گەڕەکی تووی مەلیک کراوە بەناوییەوەو پەیکەرێکیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروستکراوەو شەقامێکیش بە ناوییەوە کراوە. |وێنۆک|327x327پیکسڵ]] [[پەڕگە:Bangina Statue 1.jpg|alt=پەیکەری بەنگینە لەئەسحابەسپی|وێنۆک|پەیکەری بەنگینە لەئەسحابەسپی]] [[پەڕگە:Bangina w Najmadini Mala.jpg|alt=ئاھەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا|وێنۆک|ئاھەنگی نەورۆز لەگەڵ نەجمەدینی مەلا]] '''بەنگینە''' (١٩٠٨–١٩٧٢)، حاجی باقی بەنگینە، شاعیرێکی نیشتمانپەروەر و شۆڕشگێڕی [[کوردستان]]ە و ھەمیشە لە ڕیزی گەلدا بووە و بە شیعر تەعبیری لە ئێش و ئازارەکانی ھەژاران و میللەتەکەی کردووە، بۆیە بە شاعیری میللی و شاعیری گەل ناسراوە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == [[پەڕگە:بەنگینە.jpg|وێنۆک|'''بەنگینە''']] ناوی فەیزوڵڵا کوڕی باقر کوڕی ئەحمەدە، ١٩٠٨ لە شاری [[سەقز]] چاوی بە دنیادا ھەڵھێناوە. لەبەر ھەژاری و نەداری، ڕووی کردووەتە سلێمانی و لێی نیشتەجێبووە. لە منداڵییەوە وەک شاگرد و نانەوا دەستی داوەتە کاسبی، پاشان خۆی بووەتە خاوەنی نانەواخانە. بە چوار ساڵ لە قوتابخانەی ئەھلیی زانستی فێری خوێندنەوە و نووسین بووە. ئەو ماوەیە بەشداری ھەموو چالاکییەکی زانستی بووە لە نواندنی شانۆیی و بۆنەکانی [[نەورۆز]]دا.<ref name=":0">دیوانی حاجی باقی بەنگینە ١٩٠٨–١٩٧٢، کۆکردنەوە و ئامادەکردنی عوسمان محەممەد ھەورامی، چاپەمەنیی دیلان- سلێمانی، ٢٠٠٣، ل٣، ٤؛ جمال بابان، أعلام کرد العراق، ص154.</ref><ref name=":1">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەھەم / بەشی یەکەم) ژیاننامە و پێڕست، ل 8018 - 8019، ئامادەکردنی (سدیق ساڵح، ڕەفیق ساڵح، عبدوڵڵا زەنگەنە) لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین بۆ بووژاندنەوەی کەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی کوردی.</ref> لە قوتابخانەی زانستیی ئێواران خوێندویەتیو لە ژین و ژیانیش بەرھەمەکانی بڵاوکردووەتەوە.<ref>زانیارییەکان لەخانەوادەی بەنگینەوە وەرگیراووە</ref> == شانۆییی (مەم و زین) == لە شانۆییی «[[مەم و زین]]» دا دەوری بەنگینەی نواندووە، ھەر لەبەرئەوە حاجی تۆفیقی [[پیرەمێرد]] ناسناوی بەنگینەی بەسەردابڕیوە.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == شیعر و ئەدەب == شیعرەکانی زۆربەی شیعری نیشتمانی و نەتەوەیین، شیعری دیکەی خۆشەویستی و کۆمەڵایەتیشی ھەیەو بۆ مەرگی شاعیران و ناوداران بە شیعر شیوەنی گێڕاوە. بەھرەی شیعرنووسیی لا پەیدابووە و لە (ژیان، ژین، [[گەلاوێژ (مانگ)|گەلاوێژ]]، [[ھەتاو]])دا لێی بڵاوکردووەتەوە<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == ناونانی شەقامەکان == ئەنجومەنی [[شارەوانیی سلێمانی|شارەوانی سلێمانی]] لەرێی [[ڕۆژنامەی ژین|رۆژنامەی ژین]] ژمارە ١٣٤٩ لە ١٩٥٧ بانگەوازێک بڵاو دەکاتەوە داوا دەکات ناو ھەڵبژێرن بۆ شەقامەکانی شار لەوکاتەدا، لەدوای ھەفتەیەک بەنگینە لەھەمان ڕۆژنامە لەژمارە ١٣٥٠ ھۆنراوەی ناونانی شەقامەکان بلاودەکاتەوە و پەسەند دەکرێت. دەقی ھۆنراوەکەی بەنگینە: ژینی خۆشەویست، چرای ئەم شارە ناونانی شەقام فەرزە ئەم جارە لە سەرا بەرەو خوار ناوی نراوە شەقامی کاوە، خاوەنی ناوە شەقامی [[کەرکووک|کەرکوک]]، بەھەشتی زەوی ناوی لێ بنێن جادەی مەولەوی لەبەرسانەوی، ھەتا سەرقەبران ناوی لێ بنێن شەقامی سەیوان شەقامێک دەڕوا بۆ ماڵە شێخان خوا ناویناوە جادەی کانێسکان ڕێگای سەدەکە، کە جادەی ناوە سابوونکەرانە، قەت نەگۆڕاوە پیرەمێرد، نەمرو دڵی زۆر جوانە مزگرو زبانی ژیانی کوردانبوو ئەویش لەم شارە بەشی خۆی ئەوێ جا نازانم کام شەقامی بەرکەوێ [[پەڕگە:Bangina Street 95.jpg|alt=شەقامی ژمارە ٩٥ لەسلێمانی|وێنۆک|شەقامی ژمارە ٩٥ لەسلێمانی]] == ھەڵوێستی سیاسی == بەنگینە، شاعیرێکی شۆرشگێڕ و بە ھەڵویست بووە و لە ساڵانی پەنجاکاندا لە ڕیزی پێشەوەی خۆپیشاندەراندا بووە و بە شیعرە ئاگرینەکانی جەماوەری جۆشداوە. بەھۆی ئەو ھەڵویستانەیەوە چەند جارێک زیندانی کراوە و تووشی ئازار و ئەشکەنجەی زۆر بووەتەوە و لە سەردەمی زەعیم سدیقدا یەکێک بووە لەو کەسانەی بڕیاری گوللەبارانکردنی ھەبووە، بەڵام ئازایانە خۆی دەرباز کردووە. ھاوکات ھەڵوێستی دژ بە کاربەدەستانی حکوومەت ھەبووە و چەند جارێک لەو پێناوەدا گیراوە و خراوەتە زیندان.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> [[پەڕگە:Diwani Bangina.jpg|alt=بەرگی دیوانی بەنگینە|وێنۆک|بەرگی دیوانی بەنگینە]] == کۆچی دوایی == ڕۆژی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٧٢ کۆچیدواییی کردووە و لە ([[گردی سەیوان]]) نێژراوە<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == خانەوادەکەی == کوڕەکانی: تۆفیق (ناسراو بەتۆفە پاڵەوان، شۆفێری دێرینی پاسەکانی تووی مەلیک)، نوری لەگەڵ کچەکانی: (پەروین، نەسرین، گەلاوێژ) [[پەڕگە:Baxchay Bangina.jpg|alt=باخچەی بەنگینە لەتووی مەلیک|وێنۆک|باخچەی بەنگینە لەتووی مەلیک]] == وەفا بۆ بەنگینە == بۆ ڕێزلێنان لەرۆڵی دیاری ئەم شاعیرە نیشتمانپەروەرە -باخچەیەک لە گەڕەکی [[تووی مەلیک]] کراوە بەناوییەوە -پەیکەرێکیشی لە ئەسحابە سپیی شاری سلێمانی بۆ دروست کراوە -شەقامی ژمارە ٩٥ ی نزیک ڕێستۆرانتی داوا کراوە بەناوی بەنگینەوە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] 4gsk0dt5yuy64jgfugux14t4xix8714 0 246996 1587159 1408888 2026-05-27T04:44:59Z Khoshhat 23273 1587159 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئۆزبەکستان''' نوێنەرایەتی [[ئۆزبەکستان]] دەکات لە [[تۆپی پێ]]ی نێودەوڵەتیدا و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئۆزبەکستانەوە کۆنتڕۆڵ دەکرێت کە دەستەی بەڕێوەبەری تۆپی پێی ئۆزبەکستانە. ئۆزبەکستان بەرزترین ئەنجامی کێبڕکێی لە نێوان تیمەکانی [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاستدا]] ھەیە. ھەرچەندە ھەرگیز نەیانتوانیوە سەرکەون بۆ [[جامی جیھانیی فیفا|مۆندیال]]، بەڵام ھەڵبژاردەکە لە دوای پێکھاتنی دوای سەربەخۆیییەوە سەرکەوتنی بۆ ھەموو [[جامی نەتەوەکانی ئاسیا|جامی ئاسیای یەکێتی تۆپی پێی ئاسیا]] بەدەستھێناوە. لە [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١١|جامی ئاسیای ٢٠١١]]، ئۆزبەکستان بۆ یەکەمجار گەیشتە قۆناغی پێش کۆتایی پاڵەوانێتییەکە. لە پێشبڕکێکانی دیکەی وەک یارییەکانی ئاسیادا، ئۆزبەکستان لە ساڵی ١٩٩٤ لە ژاپۆن میدالیای زێڕی بەدەستھێنا، لە ھەمان کاتدا لە ساڵی ١٩٩٥ وەک دووەمی جامی نەتەوەکانی ئەفرۆ-ئاسیا کۆتایی ھات. ساڵی لەدایکبوونی تۆپی پێ لە ئۆزبەکستان ساڵی ١٩١٢یە، بەو پێیەی ئەو کاتە بوو کە تیپی تۆپی پێ لە [[خۆقەند]] دروست کرا. لە ساڵی ١٩٢٤ تا ١٩٩١ ئۆزبەکستان بەشێک بوو لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] وەک کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئۆزبەکستان (UzSSR). زۆربەی کۆمارەکانی پێشووی سۆڤیەت بوونە ئەندامی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]] ([[ڕووسیا]]، [[ئوکراینا]]، [[بیلاڕووس|بێلاڕوس]]، [[مۆلدۆڤا|مۆڵدۆڤا]]، [[لاتڤیا]]، [[لیتوانیا]]، [[ئیستۆنیا]]، [[گورجستان|جۆرجیا]]، [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] و [[ئازەربایجان]])، ھەروەھا [[ئۆزبەکستان|ئۆزبەکستانیش]] دەیویست ببێتە ئەندامی یەکێتی تۆپی پێی ئەورووپا؛ بەڵام وەک باقی کۆمارەکانی [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]] ([[کازاخستان]] و [[قرغیزستان]] و [[تاجیکستان]] و [[تورکمانستان]])، [[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا]] ھەڵبژارد. لە ساڵی ٢٠٠٢ کازاخستان بوو بە ئەندامی یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا، بەڵام ئۆزبەکستان مانەوەی لە یەکێتی تۆپی پێی ئاسیای ھەڵبژارد. لە ساڵی ١٩٩٤ فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئۆزبەکستان بە فەرمی لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا|یەکێتی تۆپی پێی ئاسیا]] و [[فیفا]] پەسەندکرا. لە ھەمان ساڵدا ئۆزبەکستان لە پاڵەوانێتی نێودەوڵەتیدا [[:ru:Кубок Независимости Узбекистана по футболу ١٩٩٤|جامی سەربەخۆیی ئۆزبەکستانی]] بەدەستھێنا. لە ساڵی ٢٠٢٦ بۆیەکەمینجار بەژداری [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|جامی جیھانیی فیفا]] دەکات. == ڕکابەرییەکان == [[پەڕگە:TUR-UZB_20190113_Asian_Cup_1.jpg|وێنۆک|280x280پیکسڵ| ھاندەرانی ئۆزبەکستان لە [[جامی نەتەوەکانی ئاسیای ٢٠١٩|جامی ئاسیای ٢٠١٩ لە ئیمارات]]]] ڕکابەرە سەرەکییەکانی ھەڵبژاردەی ئۆزبەکستان وڵاتانی [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]] و ھەڵبژاردە نیشتمانییەکانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کازاخستان|کازاخستان]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تاجیکستان|تاجیکستان]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکمانستان|تورکمانستان]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قرغیزستان|قرغیزستانن]]. یارییەکانی نێوان وڵاتانی ئاسیای ناوەڕاست ھەمیشە سەرنجی ھاندەرانی لە سەرانسەری ناوچەکەدا ورووژاندووە، سەرەڕای باڵادەستی ئۆزبەکستان لە دوای ڕووخانی [[یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتی سۆڤیەتەوە]]. تۆپی پێ یەکێکە لە ئامرازەکانی ڕکابەریی نێوان دەوڵەتانی ئاسیای ناوەڕاست کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی سۆڤیەت. == سپۆنسەری جل == {| class="wikitable" !دابینکەر ! ماوەی<ref name="sports">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Swag. Хипстеры. Adidas. Модный показ сборной Узбекистана - Узбекская кухня - Блоги|ناونیشان=http://www.sports.ru/tribuna/blogs/uzbekfootball/911088.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160427054343/http://www.sports.ru/tribuna/blogs/uzbekfootball/911088.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Sports.ru}}</ref><ref name="stadion">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Терма жамоаларимизда либос масаласи|ناونیشان=http://www.stadion.uz/news/detail/127417|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160608225732/http://www.stadion.uz/news/detail/127417|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=stadion.uz}}</ref> |- | align="left" |{{ھێمای ئاڵا|Germany}} [[ئەدیداس]] | ١٩٩٢–١٩٩٧ |- | align="left" |{{ھێمای ئاڵا|United Kingdom}} دەریاوان | ١٩٩٨ |- | align="left" |{{ھێمای ئاڵا|Thailand}} گراند سپۆرت | ١٩٩٩ |- | align="left" |{{ھێمای ئاڵا|Germany}} [[ئەدیداس]] | ٢٠٠٠ |- | align="left" |{{ھێمای ئاڵا|Denmark}} ھومێل | ٢٠٠١–٢٠٠٢ |- | align="left" |{{ھێمای ئاڵا|United Kingdom}} ئومبرۆ | ٢٠٠٣ |- | align="left" |{{ھێمای ئاڵا|Germany}} [[پوما]] | ٢٠٠٤–٢٠١٢ |- | align="left" |{{ھێمای ئاڵا|Spain}} جۆما | ٢٠١٣–٢٠١٧ |- | align="left" |{{ھێمای ئاڵا|Germany}} [[ئەدیداس]] | ٢٠١٨ |- | align="left" |{{ھێمای ئاڵا|Germany}}جاکۆ | ٢٠١٩–ئێستا |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://ufa.uz/?lang=en ماڵپەڕی فەرمی] {{In lang|en|uz}} * [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/UZB ماڵپەری فیفا] * [https://www.the-afc.com/en/central/uzbekistan.html ماڵپەڕی AFC] {{پۆلی کۆمنز|Uzbekistan national football team}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|وەرزش|تۆپی پێ}} [[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]] 0ycjv5me7vdyaxxse2b2horiw6r3h2p 0 247068 1587158 1541043 2026-05-27T04:38:08Z Khoshhat 23273 1587158 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەیپڤەرد''' ([[زمانی پورتوگالی|بە پورتوگالی]]: {{Lang|pt|Seleção nacional de futebol de Cabo Verde}}; لەلایەن [[فیفا|فیفاوە]] بە '''کەیپڤەرد''' ناسراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cabo Verde|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/CPV|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=[[FIFA]]}}</ref>) نوێنەرایەتی [[کەیپڤەرد]] دەکات لە [[تۆپی پێ]]ی نێودەوڵەتی پیاوان، و لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی کەیپڤەردەوە سەرپەرشتی دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cape Verde - Club profile|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/kap-verde/startseite/verein/4311|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref> ھەڵبژاردەکە ھەرگیز نەیتوانیوە بەشداری [[جامی جیھانیی فیفا]] بکات، بەڵام سەرکەوتنی بۆ چوار پاڵەوانێتی [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقا]] بەدەستھێناوە، لە ساڵانی ٢٠١٣ و ٢٠١٥ و ٢٠٢١ و ٢٠٢٣ .[[کەیپڤەرد]] لە ساڵی ١٩٧٥ لە [[پورتوگال]] سەربەخۆ بوو. یەکەم یاری نێودەوڵەتی ھەڵبژاردەکە لە ٢٩ی ئایاری ١٩٧٨ بوو بەرامبەر ھەڵبژاردەی [[گینێ]]، و بە ئەنجامی ١–٠ یارییەکەیان دۆڕاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Courtney|یەکەم=Barry|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Cape Verde Islands – List of International matches|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesk/kaapv-intres.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220810235255/https://www.rsssf.org/tablesk/kaapv-intres.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|وێبگە=[[RSSSF]]}}</ref> یەکێتی تۆپی کەیپڤەرد لە ساڵی ١٩٨٢ دامەزراو، و لە ساڵی ١٩٨٦ پەیوەندی بە [[فیفا|فیفاوە]] کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cape Verde Islands|ناونیشان=https://www.fifa.com/associations/association=cpv/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070603161104/http://www.fifa.com/associations/association=cpv/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[FIFA]].com}}</ref> بۆ یەکەمجار لە پاڵەوتنەکانی گەیشتن بە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] بەشداری کرد کە تێیدا لە قۆناغی یەکەمدا دوای یەکسانبوون و یەک دۆڕان بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جەزائیر|جەزائیر]] لە پاڵەوتنەکە دوورخرایەوە، کەیپڤەردی بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٢٦ سەرکەوت بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|جامی جیھانی]].<ref name="FIFA2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cape Verde Islands: Profile|ناونیشان=https://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/africa/teams/team=43850/profile.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080411023424/http://www.fifa.com/worldcup/preliminaries/africa/teams/team=43850/profile.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[FIFA]]}}</ref> == نازناوەکان == * '''جامی ئەمیلکار کابرال :'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Africa - Tournoi de la zone 2|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesa/afrzone2.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> ** پاڵەوانەکان: ٢٠٠٠ ** پلەی دووەم: ٢٠٠٧ ** پلەی سێیەم: ساڵی ١٩٩٥ * '''یارییەکانی لوسۆفۆن'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Football at the Lusofonia Games|ناونیشان=https://iiab.me/kiwix/wikipedia_en_all_maxi_2022-05/A/Football_at_the_Lusofonia_Games|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=iiab.me|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228180510/https://iiab.me/kiwix/wikipedia_en_all_maxi_2022-05/A/Football_at_the_Lusofonia_Games|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ** میدالیای زێڕ: ساڵی ٢٠٠٩ ** میدالیای برۆنزی: ساڵی ٢٠٠٦ == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://fcf.cv/ FCF - فیدراسیۆنی تۆپی پێی کیپ ڤێردی] * [https://www.ojogo.pt/d/futebol-africano/50/ ئۆجۆگۆ: ھەواڵ لەسەر تیپە تۆپی پێی ئەفریقای زمانی پورتوگالی] * [https://www.cafonline.com/member-associations/cpv/ کەیپڤەرد] لە [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا|CAF]] * [https://www.fifa.com/about-fifa/associations/CPV کەیپڤەرد] لە [[فیفا]] * [https://www.rsssf.org/tablesk/kaapv-intres.html ئەرشیفی ئەنجامەکانی RSSSF 1979–] * [http://national-football-teams.com/country/37.html تیپە نیشتمانییەکانی تۆپی پێ – کەیپڤەرد] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cape Verde national association football team}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش}} [[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]] 4mggv7qm4lb0cqaatmlhchxdpt02k5o 0 247228 1587043 1586986 2026-05-26T12:01:12Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587043 wikitext text/x-wiki {{ناسیۆنالیزم}} '''ناسیۆنالیزمی ژینگەیی''' (ھەروەھا بە '''ناسیۆنالیزمی ئیکۆلۆژی'''، '''ئیکۆ‒ناسیۆنالیزم''' یان '''ناسیۆنالیزمی سەوزیش''' ناسراوە) کۆکراوەی [[ناسیۆنالیزم]] و [[سیاسەتی سەوز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Admin|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=ECOLOGICAL NATIONALISM|ناونیشان=https://solenvn.com/en/ecological-nationalism-2/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Solen|زمان=en-US}}</ref> ناسیۆنالیستە سەوزەکان لە زۆر خاڵ و ڕووەوە سەرانسەری [[شەبەنگی سیاسیی چەپ-ڕاست]] دەگرێتەوە، بەڵام ھەموویان پابەندن بەو بیرۆکەیەی کە [[دەوڵەتی نەتەوەیی|دەوڵەت-نەتەوە]] و ھاووڵاتیانی ئەرکێکی تایبەتیان ھەیە، ئەویش پاراستنی ژینگەی وڵاتەکەیانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Margulies|یەکەم=Morgan|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Eco-Nationalism: A Historical Evaluation of Nationalist Praxes in Environmentalist and Ecologist Movements|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/26979904|journal=Consilience|issue=23|پەڕەکان=٢٢–٢٩|issn=1948-3074}}</ref> == پێناسە و بنەماکانی == بە بڕوای جین داوسن (Jane Dawson) ناسیۆنالیزمی ژینگەیی بریتییە لە سەرھەڵدانی [[بزاڤی کۆمەڵایەتی|بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان]] کە کێشەکانی [[پاراستنی ژینگە]] بە نزیکییەوە بە ناسیۆنالیستەکان دەبەستنەوە؛ ھەروەھا داوسن گریمانە دەکات کە ئیکۆ‒ناسیۆنالیزم (ناسیۆنالیزمی سەوز یان ژینگەیی) «کۆکردنەوەی ژینگەدۆستی، ناسنامەی نەتەوەیی و خەبات بۆ دادپەروەرییە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‘Green nationalism’ endangers the global energy transition|ناونیشان=https://www.ft.com/content/17808f45-adb9-4006-8d1a-dce1822add1e|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.ft.com}}</ref><ref name="Dawson two faces">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dawson|یەکەم=Jane|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=The Two Faces of Environmental Justice: Lessons from the Eco-nationalist Phenomenon|ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/254231244|journal=Environmental Politics|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=٢٢–٦٠|doi=10.1080/09644010008414523|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> پرۆفیسۆرەکانی مێژوو پێناسەی ئیکۆ‒ناسیۆنالیزمیان کردووە، جا چ لە سروشتدا بێت یان زانستی سیاسی: «کاتێک دەوڵەت ژینگە و سیاسەتی ژینگەیی وەک فۆرمەکانی شانازی نەتەوەیی خۆی بەرەوپێش دەبات، نەتەوە دەچەسپێت و دان بەو دەوڵەتە دەندرێ لەلایەن گەلەوە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Solberg|یەکەم=Erik|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Ecological Nationalisms: Nature, Livelihoods, and Identities in South Asia. Edited by Gunnel Cederlof and Kalayanakrishnan Sivaramakrishnan|ناونیشان=https://academic.oup.com/envhis/article-abstract/13/1/187/423405?redirectedFrom=PDF|journal=Environmental History|بەرگ=٣١|issue=1|پەڕەکان=١٨٧–١٨٨|doi=10.1093/envhis/13.1.187|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Posocco|یەکەم=Lorenzo|دوایین٢=Watson|یەکەم٢=Iarfhlaith|ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Reflexive Green Nationalism (RGN): A sociological antidote to the climate crisis?|ناونیشان=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fsoc.2022.1021641|journal=Frontiers in Sociology|بەرگ=٧|doi=10.3389/fsoc.2022.1021641/full|issn=2297-7775}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Examining the postnatural futurities and green nationalism of Extinction Rebellion {{!}} School of the Environment|ناونیشان=https://www.environment.utoronto.ca/news/examining-postnatural-futurities-and-green-nationalism-extinction-rebellion|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.environment.utoronto.ca|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231229224436/https://www.environment.utoronto.ca/news/examining-postnatural-futurities-and-green-nationalism-extinction-rebellion|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tulaeva|یەکەم=Svetlana|دوایین٢=Snarski|یەکەم٢=Yaroslav|ڕێکەوت=٢٠٢٢|سەردێڕ=Зеленый национализм в сырьевом государстве: экологическая повестка и национальная идентичность в российских регионах|ناونیشان=https://www.soclabo.org/index.php/laboratorium/article/view/1207|journal=Laboratorium: Russian Review of Social Research|زمان=ru|بەرگ=١٤|issue=3|پەڕەکان=٤–٣٣|doi=10.25285/2078-1938-2022-14-3-4-33|issn=2078-1938}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژینگە}} {{کورت}} [[پۆل:ناسیۆنالیزم]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمەکان]] [[پۆل:ژینگە]] [[پۆل:ژینگەناسی]] [[پۆل:ژینگەناسیی سیستمەکان]] eepkvo07jd1tafq8rmq7oumk4t4m8ww 0 247672 1587082 1587019 2026-05-26T16:58:43Z Aza 86 /* کانت */ 1587082 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''مەرجی لواوی''' یا '''شەرتی ئیمکان''' (بە ئەڵمانی: ''Bedingungen der Möglichkeit'') تێگەیشتەیەکی فەلسەفییە کە بە ھۆی کارەکانی [[ئیمانوێل کانت]] -ەوە برەوی پەیدا کردووە و، بە بەشێکی گرنگی فەلسەفەکەی دەژمێردرێ. مەبەستی کانت لە مەرجی لواوی چوارچێوەیەکە کە بۆ ئیمکانی دەرکەوتنی [[ھەبوو|ھەبووەکان]] پێویستە؛ بە واتایەکی تر، پێکھاتەیەک کە بەبێ ئەو، ھەبووەکان لواوی یا ئیمکانی دەرکەوتن و ئاشکرابوونیان نییە. دەبێ بەوە سەرنج بدرێ کە مەرجی لواوی، [[ھۆدارێتی|ھۆکار]] نییە. بۆ نموونە، [[شەشپاڵوو|شەشپاڵوویەک]] لە بەرچاو بگرن کە پیشەسازێک دروستی کردووە. شەشپاڵووەکان ھەموو «سێ-ڕەھەندی»ن. شتێکیش کە سێ-ڕەھەندی بێ، بە بارەکانی درێژی و پانی و بەرزیدا کێشی ھاتووە. بەڵام [[تەنینەوە (میتافیزیک)|کێشھاتن]] بەبێ [[بۆشایی]] نالوێت. کەوایە، بۆشایی یەکێک لە مەرجەکانی لواویی شەشپاڵووە. چونکە بۆ ئیمکانی ھەبوونی، مەرجێکی [[پێویستی و بەشکردوویی|پێویست و زەروورە]]. بەڵام سەرنج بدەن کە بۆشایی نەبووەتە ھۆکاری دروستبوونی شەشپاڵووەکە، بەڵکوو پیشەسازەکە بووە. == ناساندن == مەرجی لواوی گریمان یا بنچینەیەکە کە ئەگەر نەبێ، دیاردەیەکی تایبەت ھەر ناتوانێ ڕوو بدا یا شیاوی لێتێگەیشتن بێ. کە دەڵێن «A مەرجی لواویی Bیە»، واتە B (دیاردەکە) بەبێ A (بنچینەکە) بە ھیچ شێوەیەک تەسەوور یا ئەزموون ناکرێ. بۆ نموونە، دیتن لە تاریکیدا نەلواوە، کەوایە، ڕووناکی مەرجی لواویی دیتنە. فەلسەفەش بە دوای وەھا مەرجگەلێکدا دەگەڕێ؛ ھەڵبەت بۆ تێگەیشتەگەلێکی دەرھەست وەکوو [[ئەزموون]] و [[زانایی]] و [[ئەخلاق]] و [[بوون]]. == کانت == [[ئیمانوێل کانت]] لە کتێبی [[ڕەخنە لە ئەقڵی پەتی|ڕەخنە لە ئەقڵی پەتیدا]] زۆرتر لە ھەر فەیلەسووفێکی تر ئەم تێگەیشتەیەی بە کار بردووە. ئەو دەیوت بۆ ئەوەی کە ئێمە بتوانین جیھان بئەزمووین (لە بابەت جیھانەوە ئەزموونێکمان ھەبێ)، پێویستە زەینی ئێمە بە ھەندێ ئامرازی تایبەت تەیار کرابێ. کانت دەیپرسی: «مەرجی ئەوەی کە ئێمە بۆمان بلوێ لە کات و شوێندا دەرک بە شتەکان بکەین چییە؟» وەڵامەکەی ئەمە بوو کە [[کات]] و [[بۆشایی|شوێن]] خۆیان نین لە جیھانی دەرەوە، بەڵکوو دوو قاڵب یا دوو فۆرمن کە زەینی ئێمە بۆ [[بەبیناوھێنان|بەبیناوھێنانی شتەکان]] بە کاریان دێنێ. وەکوو چاویلکە وان، کە زەین لە چاوی دەکا و بە ھۆیەوە دەتوانێ شتەکان ببینێ. ئێمە ناتوانین و بۆمان نالوێ کە شتێ بئەزمووین مەگەر ئەوەی کە بیڕژێنینە ناو دەفری کات و شوێن. کەوایە، کات و شوێن مەرجی لواویی ئەزموونن. ھەر بەم چەشنە، [[کاتەگۆری (کانت)|وتەزاکانی ئەقڵ]] (وەک یەکێتی، زۆرێتی، [[ھۆ و بەرھۆ]]) مەرجەکانی لواوی بۆ تێگەیشتن لە جیھانن. ئەگەر زەینی ئێمە پێکھاتەی «ھۆ و بەرھۆ»ی نەبێ، ئێمە جیھان لە شێوەی کۆمەڵێک ڕووداوی بێمانا و ھەڕەمەکی دەبینین. کەوابوو، ھۆدارێتی مەرجی لواویی تێگەیشتن لە ڕووداوەکانە.<ref>[https://umontreal.scholaris.ca/server/api/core/bitstreams/87432e6b-d327-498a-b8f3-2d91f4ab1bd8/content KANT ON THE “CONDITIONS OF THE POSSIBILITY” OF EXPERIENCE]</ref> == گرنگایەتی == گەڕان بە دوای مەرجەکانی لواوی، لە چەندین ڕووەوە گرنگایەتیی ھەیە لە فەلسەفەدا: گۆڕینی پرسیار: لە جیاتیی ئەمەی کە بپرسین «ئایا جیھان ئاوەهایە؟»، دەپرسین «بۆ ئەوەی کە جیھان ئاوەھا بێتە بەر چاو، دەبێ چی لە زەیندا یا لە پێکھاتەی بووندا ھەبێ؟» دۆزینەوەی [[پێشینی و پاشینی]]: کانت لەو باوەڕەدا بوو کە ئەم مەرجانە «پێشینی»ن. یانی دەکەونە پێش ئەزموونەوە و خۆیان ئەزموون ناکرێن (بە واتایەکی تر، [[بەرزەجێبوون|بەرزەجێیانەن]]). سنوورەکانی زانین: کە ئەم مەرجانە دۆزرانەوە، سنووری زاناییی ئێمەش ئاشکرا دەبێ. ئێمە تەنیا دەتوانین ئەو شتانە بزانین کە  لە چوارچێوەی ئەم مەرجانەدا بن. == سەرچاوەکان == * [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Condition_of_possibility Condition of possibility (enwiki)] [[پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی]] [[پۆل:فەلسەفەی زانست]] [[پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک]] mf8f0mltyqvkezqdp5ba079fsm43s47 1587098 1587082 2026-05-26T17:52:33Z Aza 86 /* سەرچاوەکان */ 1587098 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''مەرجی لواوی''' یا '''شەرتی ئیمکان''' (بە ئەڵمانی: ''Bedingungen der Möglichkeit'') تێگەیشتەیەکی فەلسەفییە کە بە ھۆی کارەکانی [[ئیمانوێل کانت]] -ەوە برەوی پەیدا کردووە و، بە بەشێکی گرنگی فەلسەفەکەی دەژمێردرێ. مەبەستی کانت لە مەرجی لواوی چوارچێوەیەکە کە بۆ ئیمکانی دەرکەوتنی [[ھەبوو|ھەبووەکان]] پێویستە؛ بە واتایەکی تر، پێکھاتەیەک کە بەبێ ئەو، ھەبووەکان لواوی یا ئیمکانی دەرکەوتن و ئاشکرابوونیان نییە. دەبێ بەوە سەرنج بدرێ کە مەرجی لواوی، [[ھۆدارێتی|ھۆکار]] نییە. بۆ نموونە، [[شەشپاڵوو|شەشپاڵوویەک]] لە بەرچاو بگرن کە پیشەسازێک دروستی کردووە. شەشپاڵووەکان ھەموو «سێ-ڕەھەندی»ن. شتێکیش کە سێ-ڕەھەندی بێ، بە بارەکانی درێژی و پانی و بەرزیدا کێشی ھاتووە. بەڵام [[تەنینەوە (میتافیزیک)|کێشھاتن]] بەبێ [[بۆشایی]] نالوێت. کەوایە، بۆشایی یەکێک لە مەرجەکانی لواویی شەشپاڵووە. چونکە بۆ ئیمکانی ھەبوونی، مەرجێکی [[پێویستی و بەشکردوویی|پێویست و زەروورە]]. بەڵام سەرنج بدەن کە بۆشایی نەبووەتە ھۆکاری دروستبوونی شەشپاڵووەکە، بەڵکوو پیشەسازەکە بووە. == ناساندن == مەرجی لواوی گریمان یا بنچینەیەکە کە ئەگەر نەبێ، دیاردەیەکی تایبەت ھەر ناتوانێ ڕوو بدا یا شیاوی لێتێگەیشتن بێ. کە دەڵێن «A مەرجی لواویی Bیە»، واتە B (دیاردەکە) بەبێ A (بنچینەکە) بە ھیچ شێوەیەک تەسەوور یا ئەزموون ناکرێ. بۆ نموونە، دیتن لە تاریکیدا نەلواوە، کەوایە، ڕووناکی مەرجی لواویی دیتنە. فەلسەفەش بە دوای وەھا مەرجگەلێکدا دەگەڕێ؛ ھەڵبەت بۆ تێگەیشتەگەلێکی دەرھەست وەکوو [[ئەزموون]] و [[زانایی]] و [[ئەخلاق]] و [[بوون]]. == کانت == [[ئیمانوێل کانت]] لە کتێبی [[ڕەخنە لە ئەقڵی پەتی|ڕەخنە لە ئەقڵی پەتیدا]] زۆرتر لە ھەر فەیلەسووفێکی تر ئەم تێگەیشتەیەی بە کار بردووە. ئەو دەیوت بۆ ئەوەی کە ئێمە بتوانین جیھان بئەزمووین (لە بابەت جیھانەوە ئەزموونێکمان ھەبێ)، پێویستە زەینی ئێمە بە ھەندێ ئامرازی تایبەت تەیار کرابێ. کانت دەیپرسی: «مەرجی ئەوەی کە ئێمە بۆمان بلوێ لە کات و شوێندا دەرک بە شتەکان بکەین چییە؟» وەڵامەکەی ئەمە بوو کە [[کات]] و [[بۆشایی|شوێن]] خۆیان نین لە جیھانی دەرەوە، بەڵکوو دوو قاڵب یا دوو فۆرمن کە زەینی ئێمە بۆ [[بەبیناوھێنان|بەبیناوھێنانی شتەکان]] بە کاریان دێنێ. وەکوو چاویلکە وان، کە زەین لە چاوی دەکا و بە ھۆیەوە دەتوانێ شتەکان ببینێ. ئێمە ناتوانین و بۆمان نالوێ کە شتێ بئەزمووین مەگەر ئەوەی کە بیڕژێنینە ناو دەفری کات و شوێن. کەوایە، کات و شوێن مەرجی لواویی ئەزموونن. ھەر بەم چەشنە، [[کاتەگۆری (کانت)|وتەزاکانی ئەقڵ]] (وەک یەکێتی، زۆرێتی، [[ھۆ و بەرھۆ]]) مەرجەکانی لواوی بۆ تێگەیشتن لە جیھانن. ئەگەر زەینی ئێمە پێکھاتەی «ھۆ و بەرھۆ»ی نەبێ، ئێمە جیھان لە شێوەی کۆمەڵێک ڕووداوی بێمانا و ھەڕەمەکی دەبینین. کەوابوو، ھۆدارێتی مەرجی لواویی تێگەیشتن لە ڕووداوەکانە.<ref>[https://umontreal.scholaris.ca/server/api/core/bitstreams/87432e6b-d327-498a-b8f3-2d91f4ab1bd8/content KANT ON THE “CONDITIONS OF THE POSSIBILITY” OF EXPERIENCE]</ref> == گرنگایەتی == گەڕان بە دوای مەرجەکانی لواوی، لە چەندین ڕووەوە گرنگایەتیی ھەیە لە فەلسەفەدا: گۆڕینی پرسیار: لە جیاتیی ئەمەی کە بپرسین «ئایا جیھان ئاوەهایە؟»، دەپرسین «بۆ ئەوەی کە جیھان ئاوەھا بێتە بەر چاو، دەبێ چی لە زەیندا یا لە پێکھاتەی بووندا ھەبێ؟» دۆزینەوەی [[پێشینی و پاشینی]]: کانت لەو باوەڕەدا بوو کە ئەم مەرجانە «پێشینی»ن. یانی دەکەونە پێش ئەزموونەوە و خۆیان ئەزموون ناکرێن (بە واتایەکی تر، [[بەرزەجێبوون|بەرزەجێیانەن]]). سنوورەکانی زانین: کە ئەم مەرجانە دۆزرانەوە، سنووری زاناییی ئێمەش ئاشکرا دەبێ. ئێمە تەنیا دەتوانین ئەو شتانە بزانین کە  لە چوارچێوەی ئەم مەرجانەدا بن. == سەرچاوەکان == [[پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی]] [[پۆل:فەلسەفەی زانست]] [[پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک]] svj9ejqs0mczdedtzseuohf153avxts 1587115 1587098 2026-05-26T20:00:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1587115 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} '''مەرجی لواوی''' یا '''شەرتی ئیمکان''' (بە ئەڵمانی: ''Bedingungen der Möglichkeit'') تێگەیشتەیەکی فەلسەفییە کە بە ھۆی کارەکانی [[ئیمانوێل کانت]] -ەوە برەوی پەیدا کردووە و، بە بەشێکی گرنگی فەلسەفەکەی دەژمێردرێ. مەبەستی کانت لە مەرجی لواوی چوارچێوەیەکە کە بۆ ئیمکانی دەرکەوتنی [[ھەبوو|ھەبووەکان]] پێویستە؛ بە واتایەکی تر، پێکھاتەیەک کە بەبێ ئەو، ھەبووەکان لواوی یا ئیمکانی دەرکەوتن و ئاشکرابوونیان نییە. دەبێ بەوە سەرنج بدرێ کە مەرجی لواوی، [[ھۆدارێتی|ھۆکار]] نییە. بۆ نموونە، [[شەشپاڵوو|شەشپاڵوویەک]] لە بەرچاو بگرن کە پیشەسازێک دروستی کردووە. شەشپاڵووەکان ھەموو «سێ-ڕەھەندی»ن. شتێکیش کە سێ-ڕەھەندی بێ، بە بارەکانی درێژی و پانی و بەرزیدا کێشی ھاتووە. بەڵام [[تەنینەوە (میتافیزیک)|کێشھاتن]] بەبێ [[بۆشایی]] نالوێت. کەوایە، بۆشایی یەکێک لە مەرجەکانی لواویی شەشپاڵووە. چونکە بۆ ئیمکانی ھەبوونی، مەرجێکی [[پێویستی و بەشکردوویی|پێویست و زەروورە]]. بەڵام سەرنج بدەن کە بۆشایی نەبووەتە ھۆکاری دروستبوونی شەشپاڵووەکە، بەڵکوو پیشەسازەکە بووە. == ناساندن == مەرجی لواوی گریمان یا بنچینەیەکە کە ئەگەر نەبێ، دیاردەیەکی تایبەت ھەر ناتوانێ ڕوو بدا یا شیاوی لێتێگەیشتن بێ. کە دەڵێن «A مەرجی لواویی Bیە»، واتە B (دیاردەکە) بەبێ A (بنچینەکە) بە ھیچ شێوەیەک تەسەوور یا ئەزموون ناکرێ. بۆ نموونە، دیتن لە تاریکیدا نەلواوە، کەوایە، ڕووناکی مەرجی لواویی دیتنە. فەلسەفەش بە دوای وەھا مەرجگەلێکدا دەگەڕێ؛ ھەڵبەت بۆ تێگەیشتەگەلێکی دەرھەست وەکوو [[ئەزموون]] و [[زانایی]] و [[ئەخلاق]] و [[بوون]]. == کانت == [[ئیمانوێل کانت]] لە کتێبی [[ڕەخنە لە ئەقڵی پەتی|ڕەخنە لە ئەقڵی پەتیدا]] زۆرتر لە ھەر فەیلەسووفێکی تر ئەم تێگەیشتەیەی بە کار بردووە. ئەو دەیوت بۆ ئەوەی کە ئێمە بتوانین جیھان بئەزمووین (لە بابەت جیھانەوە ئەزموونێکمان ھەبێ)، پێویستە زەینی ئێمە بە ھەندێ ئامرازی تایبەت تەیار کرابێ. کانت دەیپرسی: «مەرجی ئەوەی کە ئێمە بۆمان بلوێ لە کات و شوێندا دەرک بە شتەکان بکەین چییە؟» وەڵامەکەی ئەمە بوو کە [[کات]] و [[بۆشایی|شوێن]] خۆیان نین لە جیھانی دەرەوە، بەڵکوو دوو قاڵب یا دوو فۆرمن کە زەینی ئێمە بۆ [[بەبیناوھێنان|بەبیناوھێنانی شتەکان]] بە کاریان دێنێ. وەکوو چاویلکە وان، کە زەین لە چاوی دەکا و بە ھۆیەوە دەتوانێ شتەکان ببینێ. ئێمە ناتوانین و بۆمان نالوێ کە شتێ بئەزمووین مەگەر ئەوەی کە بیڕژێنینە ناو دەفری کات و شوێن. کەوایە، کات و شوێن مەرجی لواویی ئەزموونن. ھەر بەم چەشنە، [[کاتەگۆری (کانت)|وتەزاکانی ئەقڵ]] (وەک یەکێتی، زۆرێتی، [[ھۆ و بەرھۆ]]) مەرجەکانی لواوی بۆ تێگەیشتن لە جیھانن. ئەگەر زەینی ئێمە پێکھاتەی «ھۆ و بەرھۆ»ی نەبێ، ئێمە جیھان لە شێوەی کۆمەڵێک ڕووداوی بێمانا و ھەڕەمەکی دەبینین. کەوابوو، ھۆدارێتی مەرجی لواویی تێگەیشتن لە ڕووداوەکانە.<ref>[https://umontreal.scholaris.ca/server/api/core/bitstreams/87432e6b-d327-498a-b8f3-2d91f4ab1bd8/content KANT ON THE “CONDITIONS OF THE POSSIBILITY” OF EXPERIENCE]</ref> == گرنگایەتی == گەڕان بە دوای مەرجەکانی لواوی، لە چەندین ڕووەوە گرنگایەتیی ھەیە لە فەلسەفەدا: گۆڕینی پرسیار: لە جیاتیی ئەمەی کە بپرسین «ئایا جیھان ئاوەهایە؟»، دەپرسین «بۆ ئەوەی کە جیھان ئاوەھا بێتە بەر چاو، دەبێ چی لە زەیندا یا لە پێکھاتەی بووندا ھەبێ؟» دۆزینەوەی [[پێشینی و پاشینی]]: کانت لەو باوەڕەدا بوو کە ئەم مەرجانە «پێشینی»ن. یانی دەکەونە پێش ئەزموونەوە و خۆیان ئەزموون ناکرێن (بە واتایەکی تر، [[بەرزەجێبوون|بەرزەجێیانەن]]). سنوورەکانی زانین: کە ئەم مەرجانە دۆزرانەوە، سنووری زاناییی ئێمەش ئاشکرا دەبێ. ئێمە تەنیا دەتوانین ئەو شتانە بزانین کە  لە چوارچێوەی ئەم مەرجانەدا بن. == سەرچاوەکان == [[پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی]] [[پۆل:فەلسەفەی زانست]] [[پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک]] je2ng566xsvx8nbirissr30lyi3ydsj 0 265545 1587193 1495951 2026-05-27T11:49:28Z Hivja 64112 /* */ 1587193 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تۆم کەین''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kane}}؛ ١٥ی نیسانی ١٩٦٢ لە [[ئۆڤەرلاند پارک، کانزاس]] – ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ لە [[کانزاس سیتی، میزوری]])<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2026/tv/news/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls-1236752823|title=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' Voice Actor, Dies at 64|lang=en-US|author=Payton Turkeltaub|website=Variety|date=2026-05-18|access-date=2026-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eu.usatoday.com/story/entertainment/tv/2026/05/18/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls/90144355007|title=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' voice actor, dies at 64|lang=en-US|author=Brendan Morrow|website=USA Today|date=2026-05-18|access-date=2026-05-18}}</ref> [[نواندنی دەنگ|ئەکتەرێکی دەنگ]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. ئەو لە ١٩٧٧دا دەستی بە چالاکی کرد و ھەتا ٢٠٢٠ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0437454}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Tom Kane}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کارتۆن نێتورۆک]] [[پۆل:زیندووان]] dr9ud36yi18aewp4mtwhob7oiy63x2v 1587195 1587193 2026-05-27T11:51:08Z Hivja 64112 1587195 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تۆم کەین''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kane}}؛ ١٥ی نیسانی ١٩٦٢ لە [[ئۆڤەرلاند پارک، کانزاس]] – ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ لە [[کانزاس سیتی، میزوری]])<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2026/tv/news/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls-1236752823|title=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' Voice Actor, Dies at 64|lang=en-US|author=Payton Turkeltaub|website=Variety|date=2026-05-18|access-date=2026-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eu.usatoday.com/story/entertainment/tv/2026/05/18/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls/90144355007|title=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' voice actor, dies at 64|lang=en-US|author=Brendan Morrow|website=USA Today|date=2026-05-18|access-date=2026-05-18}}</ref> [[نواندنی دەنگ|ئەکتەرێکی دەنگ]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. ئەو لە ١٩٧٧دا دەستی بە چالاکی کرد و ھەتا ٢٠٢٠ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمز|Tom Kane}} * {{IMDb name|0437454}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.tomkane.com/}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کارتۆن نێتورۆک]] k9w4eo6f0rjp05nz8v4ef9trs7v17jo 1587196 1587195 2026-05-27T11:51:19Z Hivja 64112 1587196 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تۆم کەین''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kane}}؛ ١٥ی نیسانی ١٩٦٢ لە [[ئۆڤەرلاند پارک، کانزاس]] – ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ لە [[کانزاس سیتی، میزوری]])<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2026/tv/news/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls-1236752823|title=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' Voice Actor, Dies at 64|lang=en-US|author=Payton Turkeltaub|website=Variety|date=2026-05-18|access-date=2026-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eu.usatoday.com/story/entertainment/tv/2026/05/18/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls/90144355007|title=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' voice actor, dies at 64|lang=en-US|author=Brendan Morrow|website=USA Today|date=2026-05-18|access-date=2026-05-18}}</ref> [[نواندنی دەنگ|ئەکتەرێکی دەنگ]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. ئەو لە ١٩٧٧دا دەستی بە چالاکی کرد و ھەتا ٢٠٢٠ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Tom Kane}} * {{IMDb name|0437454}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.tomkane.com/}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کارتۆن نێتورۆک]] 67c0c9m1t8qpybs3cjv7ur5gkwapzrn 1587197 1587196 2026-05-27T11:51:53Z Hivja 64112 1587197 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تۆم کەین''' ({{بە ئینگلیزی|Tom Kane}}؛ ١٥ی نیسانی ١٩٦٢ لە [[ئۆڤەرلاند پارک، کانزاس]] – ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ لە [[کانزاس سیتی، میزوری]])<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2026/tv/news/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls-1236752823|title=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' Voice Actor, Dies at 64|lang=en-US|author=Payton Turkeltaub|website=Variety|date=2026-05-18|access-date=2026-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://eu.usatoday.com/story/entertainment/tv/2026/05/18/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls/90144355007|title=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' voice actor, dies at 64|lang=en-US|author=Brendan Morrow|website=USA Today|date=2026-05-18|access-date=2026-05-18}}</ref> [[نواندنی دەنگ|ئەکتەرێکی دەنگ]]ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. ئەو لە ١٩٧٧دا دەستی بە چالاکی کرد و ھەتا ٢٠٢٠ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Tom Kane}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.tomkane.com/}} * {{IMDb name|0437454}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کایەی ڤیدیۆیی}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کارتۆن نێتورۆک]] gt1ugrxx7x492gxzjubk8hm92a4k4mi 0 267925 1587111 1585571 2026-05-26T19:29:45Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1587111 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox film | name = ڕسوایی ٢ | image = Scandal 2 poster.jpg | alt = | caption = | native_name = <!--(for non-English films: film's name in its native language)--> | director = [[مەسعوود دێھنەمەکی]] | producer = مەسعوود دێھنەمەکی | writer = مەسعوود دێھنەمەکی | screenplay = | story = | based_on = <!-- {{based on|title of the original work|writer of the original work}} --> | starring = {{plainlist| * [[ئەکبەر عەبدی]] * [[محەممەدڕەزا شەریفی نیا]] * [[سەحەر قوڕەیشی]] * [[میھران ڕەجەبی]] * [[فەخرەدین سدیق شەریف]] * [[ئەمین ئیمانی]] * [[ئەمیر نووری]] * [[ئیسماعیل خلج]] * [[ڕامین ڕاستاد]] * [[ئەبولفەزل ھەمڕا]] }} | narrator = <!-- or: |narrators = --> | music = [[ئەمیر تەوەسولی]] | cinematography = [[فەرشاد گولسەفیدی]] | editing = [[ئەمیرشەیبان خاقانی]] | studio = <!-- or: |production_companies = --> | distributor = | released = {{film date|2016|5|16}} | runtime = | country = {{ئاڵا|ئێران}} | language = [[زمانی فارسی|فارسی]] | budget = | gross = }} '''ڕسوایی ٢''' فیلمێکی ئێرانییە. لە دەرھێنان، نووسین و بەرھەمھێنانی مەسعوود دێھنەمەکییە و لە ساڵی ٢٠١٥ بەرھەم ھێنراوە. ھەر یەکە لە [[ئەکبەر عەبدی]]، [[محەممەدڕەزا شەریفی نیا]]، [[سەحەر قوڕەیشی]]، [[میھران ڕەجەبی]]، [[فەخرەدین سدیق شەریف]]، [[ئەمین ئیمانی]]، [[ئەمیر نووری]]، [[ئیسماعیل خلج]]، [[ڕامین ڕاستاد]]، [[ئەبولفەزل حەمڕا]] و… ڕۆڵگێڕە سەرەکییەکانی فیلمەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/440633/|سەردێڕ=رسوایی۲ به جشنواره فیلم فجر رسید (+عکس)|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=asriran.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/3602807/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DB%B2-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DB%8C%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AF/|سەردێڕ=«رسوایی ۲» از نیمه اردیبهشت‌ به سینماها می‌آید|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=mehrnews.com}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bultannews.com/fa/news/327424/|سەردێڕ=بازیگران رسوایی 2 در فرش قرمز جشنواره فیلم فجر 34|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=bultannews.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.bultannews.com/fa/news/327424/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> ئەم فیلمە لە [[سی و چوارەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|سی و چوارەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجردا]] پاڵێوراو بوو بۆ وەرگرتنی خەڵات لە بەشی سۆدەی سیمورغ بۆ باشترین ئیفێکتە تایبەتییە مەیدانییەکان، بەڵام وەری نەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.niksalehi.com/fun/%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81|سەردێڕ=نکته های فیلم رسوایی ۲ ده نمکی: از دستمزد ۲۰۰ میلیونی اکبر عبدی تا…+تصاویر|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=niksalehi.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.niksalehi.com/fun/%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81 |date=شوباتی ٢٠٢٥ }}</ref> فیلمی ڕسوایی ٢ لە ٤ی ئایاری ساڵی ٢٠١٦ لە سینەماکانی ئێران نمایش کرا. == پوختەی چیرۆک == ڕووداوەکانی ڕسوایی ۲ چەند ساڵێک دوای چیرۆکی [[ڕسوایی]] لە شارێکی خەیاڵیی بە چیرۆکێکی خەیاڵییەوە ڕوودەدەن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cinetmag.com/Movies/ShowFilms.asp?ID=1570|سەردێڕ=فیلم رسوایی 2|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=cinetmag.com|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240817190820/http://www.cinetmag.com/Movies/ShowFilms.asp?ID=1570|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارێک کە خەڵکەکەی لە ئەنجامدانی گوناح درێغی ناکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://asemooni.com/mag/scandal-2|سەردێڕ=نقد فیلم رسوایی 2|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=asemooni.com|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240818092443/https://asemooni.com/mag/scandal-2|url-status=dead}}</ref> "تا خودا نەیجووڵاندن، خۆتان بجووڵێنن!" ئەمە ئەو ڕستەیەیە کە حاجی یووسف (پیرە پیاوێکی زاھیدی خواپەرست) بە خەڵک و بەرپرسانی شارەکە دەڵێت کە گیریان خواردووە بەدەست خراپەکاری ڕەوشتیی و کۆمەڵایەتی. دوابەدوای ھۆشدارییەکەی حاجی یووسف، دەنگۆی بەڵایەکی نزیک و سزای ئیلاھی ئارامی شارەکە تێکدەدات و…<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://salamcinama.ir/movie/293/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-2|سەردێڕ=رسوایی 2 (۱۳۹۴)|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=salamcinama.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://salamcinama.ir/movie/293/%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-2 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == ڕۆڵگێڕەکان == {| class="wikitable" |+ ڕۆڵگێڕەکانی فیلمی ڕسوایی ٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://harfetaze.com/147902/|سەردێڕ=فیلم رسوایی|3=خلاصه داستان و بیوگرافی بازیگران فیلم رسوایی 2 به همراه عکس جدید|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=harfetaze.com|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240818075513/https://harfetaze.com/147902/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} |-</ref> ! ئەکتەر !! ڕۆڵ |- | [[ئەکبەر عەبدی]] || حاجی یووسف |- | [[سەحەر قوڕەیشی]] || شەیدا |- | محمدڕەزا شەریفی نیا || شەریف |- | فەخرەددین سدیق شەریف || شەھریاری |- | [[میھران ڕەجەبی]] || ڕەجەبی |- | [[ئەمیر نووری]] || ئەمیر |- | [[ئیسماعیل خلج]] || میرزا |- | [[رامین راستاد]] || کامبیز |- | [[ئەبولفەزل ھەمڕا]] || ئەفشین |- | [[عەباس مەحبووب]] || بنگاھی |- | [[موختار سائقی]] || مەعلوول |- | [[ئەمین ئیمانی]] || قوتابی یووسف |- | [[مەجید شەھریاری]] || شاکی |- | [[فەریبا شەھرباری]] || شاکی |- |[[ژاڵێ دۆرۆستکار]] || شادی |- | [[مەلیکە شەعبان]] || شکۆفە |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{imdb title|tt6136616}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|فیلم}} [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی]] d5w6ozxytbwt0ps43fokvuqa1vsvuvs 0 274881 1587177 1443255 2026-05-27T09:02:57Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1587177 wikitext text/x-wiki {{بەستەری کەم}}{{داتابۆکس}} '''شەڕی سەربەخۆییی ئیرلەندا''' ({{بە ئینگلیزی|Irish War of Independence}}) شەڕێکی گەریلا بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩١٩ بۆ ١٩٢١ لە [[ئێرلەندا]] ڕوویدا، لە نێوان [[سوپای کۆماریی ئێرلەندا]] (IRA) و ھێزەکانی بەریتانیا کە پێکھاتبوون لە سوپای بەریتانیا و پۆلیسی شاھانەی ئێرلەندا (RIC) و گرووپە نیمچە سەربازییەکانی وەک فیرقەی جێگرەوە و پۆلیسی تایبەتی ئۆڵستەر (USC) ڕوویدا. قۆناغی یاخیبوونی ئێرلەندا پەرەی سەند و بوو بە شەڕی چەکداری و شەڕێکی تەواو.<ref>https://web.archive.org/web/20190401231219/https://books.google.ie/books?id=CoW9NAEACAAJ</ref> لە نیسانی ساڵی ١٩١٦ کۆمارییەکان سەرھەڵدانی جەژنی ئیستەریان دژی دەسەڵاتی بەریتانیا ھەڵگیرساند و کۆماری ئێرلەندایان ڕاگەیاند. ڕاپەڕینەکە دوای ھەفتەیەک لە شەڕ و پێکدادان لەناوبرا، بەڵام ڕاپەڕین و وەڵامدانەوەی بەریتانیا بووە ھۆی پەرەسەندنی پشتیوانی جەماوەری بۆ سەربەخۆیی ئێرلەندا. لە ھەڵبژاردنەکانی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩١٨دا، پارتی کۆماریخوازی [[شین فین]] سەرکەوتنێکی گەورەی لە ئێرلەندا بەدەستھێنا. لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩١٩، شین فین حکوومەتێکی جیابووەوەی پێکھێنا و سەربەخۆیی ئێرلەندای ڕاگەیاند. لەو ڕۆژەدا دوو ئەفسەری پۆلیسی شاھانەی ئێرلەندا لە ڕووداوێکی تەقەکردندا کوژران کە لەلایەن خۆبەخشانی سوپای کۆماری ئێرلەندا ئەنجامدرا کە بە ئارەزووی خۆیان بۆسەیان بۆ پۆلیسەکان لە سۆلۆھێدبێگ دانا. ململانێیەکە وردە وردە پەرەی سەند. بۆ زۆربەی ساڵی ١٩١٩ چالاکییەکانی سوپای کۆماری ئێرلەندا بریتی بوون لە دەستبەسەرداگرتنی چەک و ئازادکردنی زیندانییە کۆمارییەکان، لەکاتێکدا ئەنجومەنی کۆمۆنەکانی ئێرلەندا (دەزگای یاسادانانی خواروو) ھەوڵی دروستکردنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی ئێرلەندای دەدا. لە مانگی ئەیلوولدا حکوومەتی بەریتانیا ئەنجومەنی کۆمۆنەکانی ئێرلەندا و شین فەین قەدەغە کرد و ململانێکانی زیاتر کرد. سوپای کۆماری ئێرلەندا دەستی کرد بە بۆسەدانان بۆ پۆلیسی شاھانەی ئێرلەندا و دەورییەکانی سوپای بەریتانیا و ھێرشی کردە سەر سەربازگەکانیان و سەربازەکانی لە سەربازگە دابڕاوەکانیان ناچار کرد خۆیان ڕادەست بکەن. حکوومەتی بەریتانیا بە ژمارەیەکی زۆر لە خۆبەخشانی بەریتانی پاڵپشتی پۆلیسی شاھانەی ئێرلەندی کرد- ھێزی جێگرەوە و ھێزی ڕەش و قاوەیی- کە دواتر بەھۆی خراپی ڕێکخستن و ھێرشە تۆڵەسەندنەوەکانیان بۆ سەر ھاووڵاتیانی مەدەنی بەناوبانگ بوون، کە ھەندێکیان مۆڵەتیان لەلایەن حکوومەتەوە پێدرابوو. ھەر لەبەر ئەم ھۆکارە ھەندێک جار بە شەڕی ڕەش و قاوەیی ناودەبرێت ئەم ململانێیە. نافەرمانی مەدەنی لایەنێکی دیکەی ململانێکان بوو، بەتایبەتی کاتێک کرێکارانی ھێڵی ئاسنی ئێرلەندا ڕەتیانکردەوە سەربازانی بەریتانیا یان پێداویستی سەربازی بۆ ئەوان بگوازنەوە. لە ناوەڕاستی بیستەکانی سەدەی بیستەم کۆمارییەکان زاڵ بوون بەسەر زۆربەی ئەنجومەنەکانی پارێزگاکان و دەسەڵاتی بەریتانیا لە بەشێکی زۆری باشوور و ڕۆژاوادا داڕما و حکوومەتی بەریتانیا ناچار بوو ئەو دەسەڵاتانەی بەناو دەسەڵاتی فریاگوزاری ڕابگەیەنێت، کە لە حاڵەتی نائاساییدا ھەندێک دەسەڵات بە حکوومەت دەبەخشێت. لە کۆتایی ساڵی ١٩٢٠دا ٣٠٠ کەس کوژران، بەڵام لە مانگی تشرینی دووەمدا ململانێکان پەرەی سەند. لە ڕۆژی یەکشەممەی خوێناوی لە دبلن، ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩٢٠، بەیانی ١٤ کارمەندی ھەواڵگری بەریتانیا تیرۆرکران و دواتر لە پاشنیوەڕۆدا پۆلیسی شاھانەی ئێرلەندا تەقەیان لە خەڵکێک کرد کە بۆ سەیرکردنی یارییەکی تۆپی پێی گەیلیک کۆبوونەوە و ١٤ ھاووڵاتی مەدەنی کوژران و ٦٥ کەسیش برینداربوون، دوای ھەفتەیەک ١٧ ئەندامی بریکاری ھەواڵگری بەریتانی لەلایەن ڕێکخراوی سوپای کۆماری ئێرلەندا لە ناوچەی بۆسەی کیلمیچیل لە کاونتی کۆرکی تیرۆرکران. حکوومەتی بەریتانیا یاسای عورفی لە زۆربەی باشووری ئێرلەندا ڕاگەیاند. ھێزەکانی بەریتانیا لە کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٢٠ ناوەندی شاری کۆرکیان سووتاند، لە ماوەی حەوت مانگی داھاتوودا توندوتیژی بەردەوام بوو لە پەرەسەندن و ھەزار کەس کوژران و ٤٥٠٠ کۆماریخوازیش زیندانی کران. زۆربەی شەڕەکان لە شاری مونستر (بەتایبەت کاونتی کۆرکی)، دبلن و بێلفاست ڕوویانداوە و ئەم شار و ناوچانە زیاتر لە ٧٥٪ی مردنەکانیان پێکھێناوە.<ref>Dinan، Brian (1987). Clare and its people. Dublin: The Mercier Press. ISBN:085342-828-X. 2022-03-26. p. 105.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190328012029/https://militaryhistorynow.com/2015/11/09/the-black-and-tan-war-nine-fascinating-facts-about-the-bloody-fight-for-irish-independence/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180612141750/http://www.irishmedals.org/black-and-tan-medal.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20191122155735/https://www.historynet.com/michael-collins-a-man-against-an-empire.htm</ref><ref>Coleman, Marie. The Irish Revolution, 1916-1923. Routledge, 2013. pp.86-87</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190727161410/http://www.theirishstory.com/2012/02/10/eunan-o-halpin-on-the-dead-of-the-irish-revolution/</ref> ململانێی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئۆلستەر سیمایەکی تائیفی ھەبوو. کەمینەی کاسۆلیکەکان تا ڕادەیەکی زۆر پشتگیریان لە سەربەخۆیی ئێرلەندا دەکرد، بەڵام زۆرینەی پرۆتستانتەکان پشتگیریان لە یەکێتیی لایەنگری شاھانەیییەکان دەکرد. ھێزێکی تایبەتی پۆلیس پێکھێنرا کە زۆربەیان لە پرۆتستانتەکان پێکھاتبوون و گرووپە چەکدارەکانی لایەنگری شاھانەش لە شەڕەکەدا چالاک بوون. دڵسۆزان ھێرشیان کردە سەر کاسۆلیکەکان وەک تۆڵەسەندنەوەیەک لە کردەوەکانی سوپای کۆماری ئێرلەندا و لە بێلفاست ململانێی تائیفی سەریھەڵدا و تێیدا ٥٠٠ کەس کوژران کە زۆربەیان کاسۆلیک بوون. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٢١، ئێرلەندا بەپێی یاسای بەریتانیا و یاسای حکوومەتی ئێرلەندا دابەشکرا و ناوچەی ئێرلەندای باکووری دروست کرد. ھەردوولا لە ١١ی تەممووزی ١٩٢١ لەسەر ئاگربەست ڕێککەوتن، دواتر دانوستانەکانی ئاگربەست بووە ھۆی واژووکردنی پەیماننامەی ئینگلیز و ئێرلەندا لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٢١. ئەمەش کۆتایی بە دەسەڵاتی بەریتانیا ھێنا بەسەر زۆربەی ئێرلەندا و دوای ماوەی ١٠ مانگی گواستنەوە کە لەلایەن حکوومەتی کاتییەوە سەرپەرشتی دەکرا، دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا وەک دۆمینیون (وڵاتێکی سەربەخۆ) دامەزرا لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٢. ئێرلەندای باکوور لە چوارچێوەی شانشینی یەکگرتوودا مایەوە. دوابەدوای ئاگربەستەکە، توندوتیژی لە بێلفاست بەردەوام بوو و شەڕ لە ناوچە سنوورییەکانی نێوان ئێرلەندا و ئێرلەندای باکوور بەردەوام بوو. ڕێکخراوی سوپای کۆماری ئێرلەندا لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٢٢ ھێرشێکی بۆ سەر ئێرلەندای باکوور دەستپێکرد، بەڵام شکستی ھێنا. لە حوزەیرانی ساڵی ١٩٢٢ ناکۆکی کۆمارییەکان لەسەر پەیمانی ئێرلەندا بووە ھۆی سەرھەڵدانی [[شەڕی ناوخۆیی ئیرلەندا|شەڕی ناوخۆییی ئێرلەندا]] کە ماوەی ١١ مانگی خایاند. دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا ٦٢ ھەزار و ٨٦٨ مەدالیای ڕێزلێنانی بەخشی بەھۆی خزمەتکردن لە کاتی جەنگی سەربەخۆییدا و شەڕکەرنی سوپای کۆماری ئێرلەندا لە کەتیبەی ستوونی فڕیوو ١٥ ھەزار و ٢٢٤ مەدالیای ڕێزلێنانییان وەرگرت کە لەلایەن حکوومەتی ئێرلەندا بەخشرابوون.<ref>Eunan O'Halpin, "Counting Terror", in David Fitzpatrick ed. Terror in Ireland (2012), p.152</ref><ref>Neil Richardson, "A Coward if I return, a Hero if I fall: Stories of Irishmen in World War I", (Dublin 2010), p.13.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Irish War of Independence}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیرلەند|دەیەی ١٩١٠|دەیەی ١٩٢٠}} [[پۆل:سەربزێوییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:پێکدادانەکان لە ١٩١٩]] [[پۆل:شەڕەکانی شانشینی یەکگرتوو]] ll51obnz9mc3ajjyxstmpfune8xhpmo 0 277887 1587148 1533895 2026-05-27T02:54:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1587148 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |official_name =Kermanchi |native_name =کرمانچی |settlement_type = گوند |pushpin_map =Iran |mapsize =150px |subdivision_type = [[List of countries|Country]] |subdivision_name = {{ئاڵا|ئێران}} |subdivision_type1 =[[Provinces of Iran|Province]] |subdivision_name1 =[[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] |subdivision_type2 =[[Counties of Iran|County]] |subdivision_name2 = ئێرانشار |subdivision_type3 =[[Bakhsh]] |subdivision_name3 =بۆزمان |subdivision_type4 =[[Rural Districts of Iran|Rural District]] |subdivision_name4 =بۆزمان |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_footnotes = |population_as_of = ٢٠٠٦ |population_total =٢٥ |population_density_km2 =auto |timezone = [[Iran Standard Time|IRST]] |utc_offset = +٣:٣٠ |timezone_DST = [[Iran Daylight Time|IRDT]] |utc_offset_DST = +٤:٣٠ |coordinates = {{coord|27|53|27|N|59|49|29|E|region:IR|display=inline,title}} |elevation_m = |area_code = |website = |footnotes = }} '''کرمانچی یان کرمانجی'''<ref>{{GEOnet3|10530331|Kermanchi}}</ref> گوندێکە لە ناوچەی بۆزمان سەر بە شاری ئێرانشار لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]ی [[ئێران]]. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانی ٢٥ کەس بووە، لە ٥ بنەماڵەدا.<ref>{{IranCensus2006|11}}</ref> == مێژوو == ناوی کرمانچی دەشێ بگەڕێتەوە بۆ کوردانی کرمانجی وان و ورمێ و خۆی کە لە سەردەمی [[شا عەباسی یەکەم|شاعەباسی]] [[سەفەوییەکان|سەفەوی]] ڕاگوێزرانە ناوچەکانی تری ئێراندا بۆ پاراستنی سنوورەکان. بە گوێرەی کتێبی ''ئەقوام شناسی'' لە سەردەمی شاعەباسی سەفەوی سەدەی ١٧ زایین و لەگەرمەی شەڕی ئێران و عوسمانی، بەشێک لە کوردانی [[شکاکی|مامەدی]] (سەر بە میرانی مەحموودی لە ئەلباک و قوتور سەرسنووری نێوان ورمێ و خۆی) سوورگونی سیستان و بەلووچستان کران و لە بنفھل (بامپووری ئێستا) نیشتەجێ کران بۆ کاری پاراستنی سنووری دەوڵەتی سەفەوی لە ناودارانی کوردی مامەدی شاوێردی سوڵتانی مەحموودی بوو کە تا ساڵی ١٠٢٠ قەمەڕی حاکمی شاری بانفھل (بامپوور/ ئێرانشار) بوو دوایی براکەی شیرازی سوڵتان ھاتە جێی. ئێستاش ھۆزێکی ناوچەی بامپوور کە بە زمانی بەلووچی دەدوێن بە ناوی محەممەدییە و محەممەدانیش ئاوایێکی گەورەی نێوان ئێرانشار و بامپورە. گوندی کرمانچی و چیای تەفتان کە پێکدەھات لە کوردی ھەر لەوێ نزیکن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://wikijoo.ir/land.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241114231327/https://wikijoo.ir/land.html |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:کورد لە ئێران]] [[پۆل:کرمانج]] c6l7fpu8ljcqj6gt6f3f34bih1rbbxd 0 278178 1587169 1584705 2026-05-27T08:23:31Z Aza 86 /* */ 1587169 wikitext text/x-wiki '''بەبیناوھێنان''' بریتییە لەو بەھرەیە کە ئینسان ھەیەتی و بە ھۆیەوە دەتوانێ [[زانین|بزانێ]]، بەبێ ئەوەی کە بە [[فکرکردنەوە]] و [[بەڵگەھێنانەوە]] بەو زانینە بگات. یانی بە زانین گەیشتنەکە ڕاستەوخۆ و کوتوپڕ و بێناوبژییە. [[بیناو|«بیناو» یا «دیناو»]] لە ئەسڵا لە زاراوەکانی [[سۆفییایەتی|سۆفییایەتییە]] و بەو دیمەنە دەوترێ کە لە حاڵەتی [[موکاشیفە|موکاشیفەدا]] دەبینرێ. بە عەرەبی «موعایەنە»ی پێ دەڵێن، یانی بەچاودیتن، شتێ بەرەوڕوو بینین. جگە لە عیرفان و سۆفییایەتی، وشەکانی بیناو و بەبیناوھێنان و بەبیناوھاتن لە بوارە جیاجیاکانی تردا بە مانای جیاجیا بە کار دەبردرێ، لەوانە، خێرا و لەناکاو زانین، پێزانین بەبێ بیرکردنەوە، ھەستکردن بە شتێ لە دڵ و دەرووندا، بیر و بڕوای دڵ، [[دەروونبینی|دەروونبینیی]] نائاگادارانە و، تواناییی لە شت تێگەیشتن بە شێوەی [[غەریزە|غەریزی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gigerenzer|یەکەم=Gerd|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0ZKISEBHvYYC|سەردێڕ=Gut Feelings: The Intelligence of the Unconscious|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Penguin|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٠-٠٣٨٦٣-٣|زمان=en}}</ref> لە [[ڕەوانناسی|ڕەوانناسیدا]]، یەکەم کەسێ سەرنجی پێی داوە و پێناسەی کردووە، [[کارڵ گۆستاف یۆنگ|کارڵ یونگ]] بووە. ئەو دەڵێ بەبیناوھێنان یەکێ لە ئیشوکارەکانی گیانی مرۆڤە کە بەبێ ئەوەی خۆی ئاگای لێ بێ، [[زانیاری]] وەرئەگرێ و [[پێواژۆ (ڕوونکردنەوە)|پێیەوە دەئاژوێ]] و، بۆ لە دواڕۆژا بەکارھێنانەوەی، ڕێکی دەخا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=متمم |یەکەم=گروە |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=شھود چیست؟ آیا تفکر شھودی و تصمیم شھودی مھارت محسوب میشوند؟ |ناونیشان=https://motamem.org/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AA%D8%B5%D9%85%DB%8C%D9%85-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=متمم |زمان=fa-IR}}</ref> ھەم [[فەلسەفەی ڕۆژاوایی|فەیلەسووفە رۆژاوایییەکان]] و، ھەم [[فەلسەفەی ڕۆژھەڵاتی|ڕۆژھەڵاتییەکان]]، لەسەر بیناو لێکۆڵینەوەیان کردووە. بۆ وێنە، لە مەعریفەتناسییەکەی [[کانت|کانتدا]]، بیناو ئەوەیە کە ھەستیاریی مرۆڤ دابینی دەکا بۆی و، زانیارییە ھەستەکییە بنچینەیییەکانی لە خۆ گرتووە. بە شێوەیەکی سەرسەری، دەتوانین بڵێین بۆ کانت بەبیناوھێنان ھەمان [[پێحەسیان|پێحەسیانە]]. کانت لەو باوەڕەدا بوو زەینی ئێمە ھەموو بیناوە دەرەکییەکانمان، یانی ئەوەی دەیبینین یا دەیبیسین یا دەیچێژین یا بە ھەر شێوەیەکی تر لە جیھانی دەرەوە ھەستی پێ دەکەین، دەخاتە ناو قاڵبی [[بۆشایی]] و، ھەموو بیناوە ناوەکییەکانمان، وەکوو فکرەکان و بیرەوەرییەکانمان، دەخاتە ناو قاڵبی [[کات]].<ref>ئیمانوێل کانت، [[ڕەخنە لە ئەقڵی پەتی]]</ref> == بەبیناوھاتن لە ڕوانگەی ئەفلاتوونەوە == [[ئەفلاتوون]] یەکەمین فەیلەسووفە کە تێکۆشەرانە لە [[زانایی]] و چۆنیەتیی بەدەستھێنانی دەدوێ و، یەکەم کەسە لە [[فەلسەفەی ڕۆژاوایی|فەلسەفەی ڕۆژاوادا]] کە باسی زاناییی بەبیناوھاتوو (مەعریفەتی شوھوودی) دێنێتە پێشەوە. لە تیۆرییەکەی ئەفلاتوون دەرھەق بە زاناییدا،  بەبیناوھاتن لە بانترین جێگا دادەنرێ. بە ئاوڕدانەوە لە ئەو پێناسە جۆربەجۆرانە کە ڕاڤەکارانی ئەفلاتوون و خودی ئەفلاتوونیش لە نامیلکەکانیدا پێشکەشیان کردووە، دەکرێ بەبیناوھاتن بەم چەشنە پێناسە بکرێ: پێزانینی ڕاستەوخۆ و بێناوبژی لە ڕێگای سەرووترین ھێزی ئەقڵانییەوە، کە زەینی فەیلەسووف لە گریمانەکانی بەڵگەھێنانەوە ئەولاتر دەبا و، بە ھۆیەوە، فەیلەسووف لە پەیوەندیی [[تیۆریی فۆرمەکان|فۆرمەکان]] لەگەڵ یەکترا ئاگادار دەبێ و، لەوە تێدەگا کە لە کۆتاییدا ھەموو فۆرمەکان بەندیواری «خەیر»ن و، ڕاستەوخۆ خەیر دەبینێ (= شوھوودی دەکا، یا بە بیناوی دێنێ) و، ئاشنای واقیع دەبێ. بەبیناوھێنان بۆ ئەفلاوون «ئەقڵانی»یە، واتە دیتنی فۆرمی خەیر و جوانی بە ھۆی چاوی ئەقڵەوەیە نەک چاوی سەر. ھەروەھا، بەبیناوھێنان ھەرە دوایین قۆناغی زانینیشە. کاتێ ڕێی سەرەوژووری زانایی دێنینە بەر چاو، دوای تێپەڕاندنی قۆناغە سەرەتایییەکانی [[خەیاڵ]] و [[باوەڕ]] و [[بەڵگە (لۆژیک)|بەڵگە]]، لە کۆتاییدا دەگەین بە قۆناغی بیناو. کەسێ کە بەم قۆناغە دەگا، خۆی ڕاستەوخۆ خەیر دەبینێ و وەکوو سەرچاوە و بناخەی زۆرێتی لە جیھاندا دەیناسێ.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514165719-9181-106.pdf شھود از دیدگاھ افلاتون و کانت]؛ یاسمین دولت شاھی.</ref> == لە فەلسەفەی ئیمانوێل کانتدا == یەکێک لە تێگەیشتە بنەڕەتییەکانی فەلسەفەی [[ئیمانوێل کانت|کانت]] بەبیناوھێنانە. کانت دەڵێ ھەرچی کە مرۆڤ لە بابەت ئۆبژەکانەوە دەزانێ لەسەر دوو کۆڵەکە ڕادەوەستێ: ۱) بەبیناھێنان و، ۲) [[تێگەیشتن]]. بیناو، کە ناوەرۆک و ناواخنی زانایییە، لە ڕێگەی ھێزی ھەستیارییەوە بە دەست دێ. مرۆڤ ھەستیارە. واتە، کە دەتەقێ بە شتەکانەوە، [[ھەستپێکردن|ھەستیان پێ دەکا]] و، لە ڕێگەی ئەم ھەستپێکردنەوەوە بە «بیناو»یان دێنێ. «تێگەیشتن»یش خۆی ھێزێکی ترە لە مرۆڤدا. کاتێ بەبیناوھێنان و تێگەیشتن پێکەوە ھاوکاری دەکەن، مرۆڤ بە شتەکان دەزانێ و، جیھان [[دیاردە|دیاری دەدا]].<ref>[https://ensani.ir/fa/article/271804/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AA تحلیلی بر «شھود» در ساختار معرفتی کانت]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|فەلسەفە}} [[پۆل:باوەڕ]] [[پۆل:ناسیاری]] [[پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی]] [[پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی]] [[پۆل:سەرچاوەکانی زانین]] r4ycctx7ocdemaxm6op5x0zwalsml87 0 284435 1587186 1555512 2026-05-27T11:00:52Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1587186 wikitext text/x-wiki '''فارساندن''' یان '''بەفارسکردن''' ({{بە فارسی|پارسیسازی، پارسِش}}) پرۆسەیەکی [[کۆمەڵناسی]] گۆڕانی چاندە، کە تێیدا کۆمەڵگایەکی نا[[فارسەکان|فارسی]] دەبێتە یان دەکرێتە «فارسی»، واتە ئەو کۆمەڵگایە یان ناڕاستەوخۆ [[زمانی فارسی]]، چاند، وێژە، ھونەر، مۆسیقا، ناسنامەی فارسی و ھەروەھا ھۆکارە کۆمەڵایەتی و فەرھەنگییەکانی دیکە وەردەگرێت یان بە کاریگەریی ڕاستەوخۆی بەمەبەست وای لێدێت. چەشنێکی تایبەتی توانەوەی چاندە کە زۆرجار گۆڕانی زمان بە پلەی یەکەم لەخۆ دەگرێت. لە ڕووی مێژوویییەوە، ئەم زاراوەیە بە شێوەیەکی باو بەکارھاتووە بۆ ئاماژەدان بە گۆڕانکاری لە چاندی [[گەلانی ئێرانی|گەلانی نائێرانی]] کە لە چوارچێوەی [[ئێرانی مەزن|کایەی چاندی فارسدا]] دەژین، بەتایبەتی لە [[مێژووی ئیسلام|سەردەمی سەرەتا و ناوەڕاستی ئیسلامیدا]]، وەک [[عەرەب]] و گەلانی جۆراوجۆری قەوقاز (وەک جۆرجی، [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[داغستان]]ی) و [[گەلانی تورک]]، لەوانەش [[شانشینی سەلجووقی|سەلجووقییەکان]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] و [[شانشینی غەزنەوی|غەزنەوییەکان]]. ھەروەھا ئەم زاراوەیە بۆ گواستنەوەی لایەنەکانی چاندی فارس، لەوانەش زمان، بۆ گەلانی نافارس لە شوێنەکانی وەک [[ئەنادۆڵ]] و [[نیمچەکیشوەری ھیندی|کیشوەری ھیندستان]] بەکارھاتووە. == مێژوو == === سەردەمی پێش ئیسلام === بە پێچەوانەی [[یۆنانی کۆن|یۆنانییە کۆنەکان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی]]ی فارسی کۆن، خەمی بڵاوکردنەوەی چاندەکەیان نەبووە بۆ ئەو گەلانەی کە داگیریان کردبوو. یەکەم ئەڵقەی تۆمارکراوی فارساندن دەگەڕێتەوە بۆ [[ئەسکەندەری مەزن]]، کە دوای داگیرکردنی ئیمپراتۆرییەتیی فارس لە سەدەی چوارەمی پێش زایین، جل و بەرگ و داب و نەریتی فارسی گرتەبەر؛ ھاوسەرگیری لەگەڵ شازادەیەکی فارس کرد، ستاتیرای دووەم. === سەرەتای سەردەمی ئیسلامی تا سەدەی ١٥ === دوای ڕووخانی [[خانەدانی ساسانی]] لە ساڵی ٦٥١، عەرەبانی [[دەوڵەتی ئەمەوی|ئەمەوی]] زۆرێک لە داب و نەریتی فارسیان بە تایبەت شێوازی کارگێڕی، گرتەبەر. پارێزگارانی ویلایەتە عەرەبەکان یان [[ئارامیەکان|ئارامیی]] فارسێندراو بوون یان بە ڕەچەڵک فارس بوون؛ بە دڵنیایییەوە، [[زمانی فارسی]] وەک زمانی بازرگانی فەرمی خەلافەت مابووەوە تا پەسەندکردنی [[زمانی عەرەبی]] لە کۆتایی سەدەی حەوتەمدا. سکەی دراوە ئیسلامییە نوێیەکان لە لاساییکردنەوەی دراوی ساسانی و [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینەوە]] پەرەیان سەند و ڕێنووسی پەھلەوی لەسەر دراوەکە گۆڕا بە زمانی عەرەبی. === سەدەی ١٦ تا ١٨ === دوو زلھێزی گەورە لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] سەریان ھەڵدا، ئەوانیش [[سەفەوییەکان|سەفەوی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] بوون. سەفەوییەکان چاند و ھەژموونی فارسیان بەسەر [[باشووری قەوقاز]] و [[ھەرێمی ئەنادۆڵیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئەنادۆڵیا]] و [[مێزۆپۆتامیا]] و ناوچەکانی دیکەدا دووپاتکردەوە. زۆرێک لە خان و بەگ و فەرمانڕەواکانی تر داب و نەریت و جلوبەرگی فارسیان گرتەبەر و پاڵپشتی چاندی فارسیان دەکرد. == سەردەمی نوێ == لە سەردەمی نوێ و مۆدێرندا زۆرجار ئەم زاراوەیە لە پەیوەندی لەگەڵ نا فارسی زمانەکانی وەک [[ئازەربایجانییەکان]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stavenhagen|یەکەم=Rodolfo|سەردێڕ=Ethnic Conflicts and the Nation State|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٣١٢-١٥٩٧١-٤}}</ref> و [[لوڕ|کوردانی لوڕ]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://volat.de/2019/10/13/تاریخچه-عدم-خودآگاهی-قومی-در-بین-لُر-ها/|سەردێڕ=تاریخچه عدم خودآگاهی قومی در بین لُر ها !! – ولات {{!}} سایت شخصی نورعلی مرادی بئوار الیما |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=fa-IR}}</ref> و [[کورد]]ەکان بەکاردێت. باس لەوە کراوە کە [[ناسیۆنالیزمی ئێرانی|ناسیۆنالیزمی مۆدێرنی ئێرانی]] لە سەردەمی [[شانشینی پەھلەوی|پەھلەویدا]] دامەزراوە و لەسەر بنەمای ئامانجی پێکھێنانی [[دەوڵەتی نەتەوەیی]] نوێ بووە.<ref name="RecastingAtabaki">Touraj Atabaki, "Recasting Oneself, Rejecting the Other: Pan-Turkism and Iranian Nationalism" in Van Schendel, Willem (Editor). ''Identity Politics in Central Asia and the Muslim World: Nationalism, Ethnicity and Labour in the Twentieth Century''. London, GBR: I. B. Tauris & Company, Limited, 2001:</ref> ئەوەی زۆرجار پشتگوێ دەخرێت ئەوەیە کە ناسیۆنالیزمی ئێرانی لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا پەرەی سەندووە نەک لە سەردەمی پەھلەویی نوێدا.<ref name="RecastingAtabaki"/> لە سەروبەندی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، پڕوپاگەندەی [[پان تورکیزم]] لەسەر خاکە [[زمانە تورکییەکان|تورک]] زمانەکانی ئێران، قەوقاز و [[ئاسیای ناوەندی]] ھەبوو؛ ئامانجی لەمەش ڕازیکردنی دانیشتووانی تورک بوو بۆ جیابوونەوە لەو ھەژموونە سیاسییەی ئێران و پەیوەست ببن بە نیشتمانی نوێی پان تورکیزم.<ref name="RecastingAtabaki"/> زۆرێک لە [[ئازەربایجانییەکانی ئێران]]، کە بە پێچەوانەی نیازی [[پان تورکیزم|پان تورکیستن]]، تیایاندا کۆمەڵەیەکی بچووک لە ڕۆشنبیرانی ئازەربایجان ھەن کە بەبەھێزی داکۆکیکارن لە یەکپارچەیی خاکی ئێران و نایانەوێت ببینە بەشێک لە پان تورکیزم.<ref name="RecastingAtabaki"/><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گەلانی ئێرانی]] ** [[فارسەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تد|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین|کۆمەڵگا|سیاسەت|ھیندستان}} [[پۆل:چاندی فارسی]] [[پۆل:لەخۆگرتنی کولتووری]] 8i6taryx6gd9j8at7k76po3k2pg785l 0 285108 1587053 1586875 2026-05-26T12:02:52Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587053 wikitext text/x-wiki {{Databox}}لە [[پاکتاوی نەژادی|پاکتاوکردنی نەتەوەیی]] بەربڵاودا کە ھاوڕێی [[جەنگی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|شەڕی بۆسنە و ھەرزەگۆڤینا بوو (١٩٩٢–١٩٩٥)]] ، ژمارەیەکی زۆر لە موسڵمانانی بۆسنە و کرواتییە بۆسنەییەکان ناچار بوون ماڵەکانیان بەجێبھێڵن و لەلایەن سڕبەکانی بۆسنەییەوە دەرکران؛ ھەندێک لە کرواتییەکانی بۆسنە ھەڵمەتێکی ھاوشێوەیان دژی موسڵمانانی بۆسنە و سڕبەکان ئەنجامدا. ھەروەھا موسڵمانانی بۆسنە کردەوەی ھاوشێوەیان لە دژی کرواتییەکان ئەنجامدا، بەتایبەتی لە ناوەڕاستی بۆسنە.<ref name="Vox">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.studiacroatica.org/anatomy/anatomy13.htm|سەردێڕ=Chapter 13: Bleeding Bosnia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170905232844/http://www.studiacroatica.org/anatomy/anatomy13.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> بەڵام قەبارەی تاوانەکانی کرواتی بۆسنی و موسڵمانانی بۆسنە زۆر کەمتر بوو لەوەی کە لەلایەن سربەکانی بۆسنەییەوە ئەنجامیان داوە. سەرەتا لە ساڵی ١٩٩١دا، نائارامی سیاسی لە [[بالکان|باڵکان]] تا ناوەڕاستی ساڵی ١٩٩٢ نزیکەی دوو ملیۆن و ٧٠٠ ھەزار کەسی ئاوارە کردبوو، کە زیاتر لە ٧٠٠ ھەزار کەسیان داوای پەنابەرییان لە [[ئەورووپا|ئەورووپا]] کرد. ==پێشینەی مێژوویی== [[شانشینی بۆسنیا]] بە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە لکێندرا لە ١٤٦٣ تا ١٨٧٨. لەم ماوەیەدا، بەشێکی زۆری دانیشتووانەکەی، کە زۆربەیان [[بۆسنیاکەکان]] (موسڵمانانی بۆسنی) بوون، گۆڕان بۆ [[ئیسلام]]، کە سیفەتێکی [[فرەنەتەوەیی]] بە کۆمەڵگەکەی بەخشی.{{sfn|Keil|2016|pp=55–56}} گرووپە نەتەوەیییەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا—[[بۆسنیاکەکان]]، [[سڕبە بۆسنییەکان]] و [[کرواتە بۆسنییەکان]]—بە ئاشتی بەیەکەوە ژیان لە ١٨٧٨ تا ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] لە ١٩١٤، کە پێش ئەوە گرژییە ناوبەناوەکانی نێوان ھەر سێ گرووپەکە زۆربەیان دەرئەنجامی پرسە ئابوورییەکان بوون،{{sfn|Farkas|2003|p=71}} ئەگەرچی [[سڕبیا]] لایەنی کەم لە ساڵی ١٨٧٨ەوە تەماعی خاکی بەرامبەر بە بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا ھەبوو.{{sfn|Fischer|2019|p=49}} بە بۆچوونی ھەندێک لە مێژوونووسان، ھەندێک لە نەتەوەپەرستانی سڕب و کروات، کە پەیڕەوی ئایینی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|ئۆرسۆدۆکس]] و [[کاتۆلیک|مەسیحییەتی کاتۆلیک]]یان دەکرد، بە ڕیزبەندی، ھەرگیز بۆسنیاکەکانیان وەک نەتەوەیەک قبووڵ نەبوو{{sfn|Keil|2016|pp=55–56}} و ھەوڵیان دەدا لەناو کولتوورەکانی خۆیاندا بیانتوێننەوە.{{sfn|Balić|1997|p=137}} [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بووە ھۆی پێکدادانی نێوان نەتەوەکان، ئەگەرچی ھەر سێ گرووپەکە بە یەکسانی بەسەر لایەنە جیاوازەکاندا دابەش ببوون و بە تەواوی لەسەر بنەمای ھێڵە نەتەوەیییەکان کۆنەبوونەوە.{{sfn|Farkas|2003|p=71}} دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] بوو بە بەشێک لە [[کۆماری فیدراڵیی سۆشیالیستیی یووگۆسلاڤیا]].{{sfn|McEvoy|2015|p=11}} [[پەڕگە:1993 CIA map of the former Yugoslavia.jpg|وێنۆک|١٩٩٣ نەخشەی [[یووگۆسلاڤیا]]ی پێشوو]] دوای مردنی ڕێبەرەکەی [[یۆسیپ برۆز تیتۆ]]، یووگۆسلاڤیا لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا تووشی سیستمێکی ڕامیاریی ناکارا و کارەساتێکی ئابووری بوو.{{sfn|Burg|1986|p=170}} لەکاتێکدا [[کۆمۆنیزم]] کاریگەریی خۆی لەدەست دەدا، ڕێبەرە [[نەتەوەپەرستی|نەتەوەپەرستە]] نوێیەکان [[سلۆبۆدان میڵۆشێڤیچ]] لە [[سڕبیا]] و [[فرانیۆ توجمان]] لە [[کرواتیا]] ھاتنە سەر دەسەڵات.<ref>[[#ICTY-Delalic|''Prosecutor v. Delalić et al. – Judgement'', 16 November 1998]], p. 41</ref> [[سلۆڤێنیا]] و کرواتیا داوای چاکسازی و [[کۆنفیدراڵی]]یەکی سادەتری دەوڵەتیان لە یووگۆسلاڤیا کرد بەڵام ئەم داوایە لەلایەن حکوومەتی وڵاتەکەوە لە [[بێلگراد]] دژایەتی کرا.{{sfn|Baker|2015|p=44}} لە ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٩١، سلۆڤێنیا و کرواتیا سەربەخۆیییان لە یووگۆسلاڤیا ڕای گەیاند. [[جەنگی دە ڕۆژە|ململانێیەکی چەکداریی کورت]] لە سلۆڤێنیا بەدوایدا ھات و [[جەنگی سەربەخۆییی کرواتیا]] پەرەی سەند.{{sfn|CIA|2002|pp=58, 91}} [[مەقدوونیای باکوور|مەقدوونیا]]ش سەربەخۆییی ڕای گەیاند، کە یووگۆسلاڤیا بەبێ ململانێ پێی بەخشی.{{sfn|Džankic|2016|p=64}} جێبەجێکردنی [[پلانی ڕام]] دەستی پێکرد، کە بناغەکانی بۆ سنوورە نوێیەکانی «یووگۆسلاڤیای سێیەم» دانا لە ھەوڵێکدا بۆ دامەزراندنی وڵاتێک کە تێیدا «ھەموو سڕبەکان لەگەڵ خاکەکانیان بەیەکەوە لە ھەمان دەوڵەتدا بژین».{{sfn|Lukic|Lynch|1996|p=204}} [[پلانی عیزەت بێگۆڤیچ-گلیگۆرۆڤ]] پێشنیاری سەرلەنوێ ڕێکخستنەوەی یووگۆسلاڤیای کرد لەسەر بنەمای پرەنسیپی «٢+٢+٢»، کە سڕبیا و [[مۆنتینیگرۆ]] وەک ناوکی فیدراڵییەکی ناھاوسەنگ بن، لەگەڵ بۆسنیا و مەقدوونیا لە فیدراڵییەکی سادەدا، و کرواتیا و سلۆڤێنیا لە کۆنفیدراڵییەکی تەنانەت سادەتریشدا. پلانەکە لەلایەن ھیچ کام لە لایەنەکانەوە قبووڵ نەکرا.{{sfn|Katz|2014|p=191}} لە کۆتاییی ١٩٩١، سڕبەکان دەستیان کرد بە دامەزراندنی [[ناوچە سەربەخۆکانی سڕب|ناوچە ئۆتۆنۆمەکان]] لە بۆسنیا.{{sfn|Burg|Shoup|1999|p=56}} کاتێک نوێنەرانی [[پارتی کردەوەی دیموکراتی]] (SDA) لە [[کۆمەڵەی پەرلەمانیی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|پەرلەمانی کۆماری بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] پلانی خۆیانیان بۆ گشتپرسییەک لەسەر سەربەخۆیی لە یووگۆسلاڤیا لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩١ ڕای گەیاند، ڕامیاری پێشەنگی سڕبە بۆسنییەکان [[ڕادۆڤان کارادژیچ]]، لە [[پارتی دیموکراتی سڕب (بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا)|پارتی دیموکراتی سڕب]] (SDS)، لە دانیشتنی پەرلەماندا وتارێکی پێشکەش کرد و بە ئاشکرا ھەڕەشەی جەنگ و لەناوچوونی بۆسنیاکەکانی وەک گەلێک کرد.{{sfn|Morrison|2016|p=80}} لە ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢، [[ئەنجومەنی نیشتمانی (کۆماری سڕپسکا)|کۆمەڵەی سڕبە بۆسنییەکان]] «[[کۆماری سڕپسکا (١٩٩٢–١٩٩٥)|کۆماری گەلی سڕبی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]]»ی ڕاگەیاند، کە خاکەکانی خاوەن زۆرینەی سڕب و «خاکە زیادەکانی دیکە، کە بە وردی دیاری نەکراون بەڵام ئەو ناوچانە دەگرێتەوە کە سڕبەکان تێیدا زۆرینە بوون» پێش جەنگی جیھانیی دووەم لەخۆ دەگرێت.<ref>[[#ICTY-Karadzic|''Prosecutor v. Karadžić – Judgement'', 24 March 2016]], p. 1114</ref> لە ٢٩ی شوبات و ١ی ئازاری ١٩٩٢، بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا [[گشتپرسیی سەربەخۆییی بۆسنیا، ١٩٩٢|گشتپرسییەکی سەربەخۆیی]] ئەنجامدا، کە دوای ئەوە سەربەخۆییی خۆی لە یووگۆسلاڤیا ڕای گەیاند.{{sfn|Nizich|1992|p=18}} زۆربەی سڕبە بۆسنییەکان دەیانویست لە ھەمان دەوڵەتدا لەگەڵ سڕبیا بمێننەوە.{{sfn|Stojarova|2019|p=174}} لە ماوەی ١٦ەمین دانیشتنی کۆمەڵەی سڕبە بۆسنییەکان لە ١٢ی ئایاری ١٩٩٢، کارادژیچ، کە تا ئەو کاتە ڕێبەری [[نیمچە دەوڵەت]]ی خۆبەناوکردووی کۆماری سڕپسکا بوو، «شەش ئامانجە ستراتیژییەکە»ی خۆی خستە ڕوو، کە بریتی بوون لە «جیابوونەوە لە دوو کۆمەڵگە نەتەوەیییەکەی دیکە و جیاکردنەوەی دەوڵەتەکان»، و «دروستکردنی ڕێڕەوێک لە دۆڵی درینا و بەو شێوەیەش نەمانی [ڕووباری] درینا وەک سنوورێک لە نێوان دەوڵەتە سڕبییەکاندا».{{sfn|Nettelfield|2010|p=68}} ژەنەڕاڵی کۆماری سڕپسکا [[راتکۆ ملادیچ]] «موسڵمانان و تاقمە کرواتەکان»ی وەک دوژمن دەستنیشان کرد و پێشنیاری بۆ کۆمەڵەکە کرد کە دەبێت بڕیار بدەن ئایا بە ڕێگەی ڕامیاری یان لە ڕێگەی ھێزەوە دەریانبکەن.<ref>[[#ICTY-Karadzic|''Prosecutor v. Karadžić – Judgement'', 24 March 2016]], p. 1093</ref> جەنگی بۆسنیا بە خێرایی پەرەی سەند. ھێزە سڕبەکان پێکھاتبوون لە [[سوپای کۆماری سڕپسکا]] (VRS)، [[سوپای گەلی یووگۆسلاڤیا]] (JNA) و ھێزە [[نیمچە سەربازیی سڕب|نیمچە سەربازییەکانی سڕبی]] و سڕبە بۆسنییەکان.{{sfn|Call|2007|p=233}} ئامانجی ئەوان پێکھێنانی یووگۆسلاڤیایەکی پاشماوە{{sfn|Crnobrnja|1996|p=228}} یان [[سڕبیای مەزن]] بوو.{{sfn|Kelly|2002|p=301}} دەسەڵاتدارانی سڕب لە بێلگراد دەیانویست خاکە نوێیەکان بۆ سڕبەکان لە بۆسنیا و کرواتیا لکێنن کە لە کۆتاییدا بۆ سەر [[سڕبیا و مۆنتینیگرۆ]] زیاد بکرێن.<ref>[[#ICTY-Delalic|''Prosecutor v. Delalić et al. – Judgement'', 16 November 1998]], p. 46</ref> لە سەرەتای جەنگدا، ھێزە بۆسنیاکەکان کە لەناو [[سوپای کۆماری بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] (ARBiH) ڕێکخرابوون، و ھێزە کرواتەکان کە لەناو [[ئەنجومەنی بەرگریی کرواتیا]] (HVO) ڕێکخرابوون، لە سەرەتادا لە دژی [[سوپای گەلی یووگۆسلاڤیا]] (JNA) و [[سوپای کۆماری سڕپسکا]] (سوپای سڕبی بۆسنیا یان VRS) ھاوکارییان دەکرد.{{sfn|Shrader|2003|p=66}} [[ئەنجومەنی بەرگریی کرواتیا]] (HVO) سوپای فەرمیی [[کۆماری کرواتیی ھەرزەگ-بۆسنیا]] (HR HB) بوو، کە «قەوارەیەکی ڕامیاری، کولتووری، ئابووری و ناوچەیی» جیاواز بوو لەناو بۆسنیا کە لەلایەن [[ماتێ بۆبان]] لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩١ ڕاگەیەندرا.{{sfn|Bartrop|Jacobs|2014|p=223}} HVO ڕای گەیاند کە ھیچ ئامانجێکی جیابوونەوەی نییە و بەڵێنی دا ڕێز لە حکوومەتی ناوەندی لە [[سارایێڤۆ]] بگرێت.{{sfn|Ramet|2010|p=264}} HR HB لەلایەن کرواتیاوە پارەدار دەکرا و پڕچەک دەکرا.{{sfn|Bartrop|Jacobs|2014|p=223}} بەرپرسە نێونەتەوەیییەکان و [[دادگای تاوانی نێونەتەوەیی بۆ یووگۆسلاڤیای پێشوو]] (ICTY) گەیشتنە ئەو ئەنجامەی کە ئامانجی دامەزراندنی HR HB پێکھێنانی [[کرواتیای مەزن]] بووە لە بەشەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Conflict in the Balkans; Croatia Is Facing Pressure to Stop Fighting by Bosnia Croats|یەکەم=William E. |دوایین=Schmidt|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ١٩٩٣|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1993/05/17/world/conflict-balkans-croatia-facing-pressure-stop-fighting-bosnia-croats.html|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref>[[#ICTY-Kordic|''Prosecutor v. Kordić and Čerkez – Judgement'', 26 February 2001]], p. 39</ref> کە لە کردەوەدا [[دابەشکردنی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|دابەشکردنی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] بووە لە نێوان سڕبیا و کرواتیای گەورەکراودا.{{sfn|Ali|Lifschultz|1994|p=367}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|مافەکانی مرۆڤ|دەیەی ١٩٩٠|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}} [[پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٢]] [[پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٣]] [[پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٤]] [[پۆل:بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا لە ١٩٩٥]] m4pi2q0pyufltcg24babwhvo7l5jwki 0 286583 1587161 1535744 2026-05-27T06:22:03Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1587161 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی ڕووداو |name = کۆنگرەی بەرلین |image = Kongokonferenz.jpg |caption = کۆنفرانسی بەرلین، وەک لە گۆڤاری Illustrirte Zeitung دا ھاتووە |date = ١٥ی تشرینی دووەمی ١٨٨٤ – ٢٦ی شوباتی ١٨٨٥ |place = [[بەرلین]]، ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا |result = *یاسای گشتیی کۆنگرەی بەرلین واژۆ کرا. *نەخشەی ئەوروپی بۆ دابەشکردنی کیشوەری ئەفریقا دامەزرا. *دەوڵەتی ئازادی کۆنگۆ وەک موڵکی تایبەتی شا لیۆپۆڵدی دووەمی بەلجیکا ناسێنرا. *پەیماننامەی قەدەغەکردنی بازرگانیی کۆیلە لەسەر وشکانی و دەریا واژۆ کرا. |participants = * {{flag|German Empire}} * {{flag|Austria-Hungary}} * {{flag|Belgium}} * {{flag|Denmark}} * {{flag|France}} * {{flag|United Kingdom}} * {{flag|Italy}} * {{flag|Netherlands}} * {{flag|Portugal}} * {{flag|Russian Empire}} * {{flag|Spain}} * {{flag|United Kingdoms of Sweden and Norway}} * {{flag|Ottoman Empire}} * {{flag|United States}} }} '''کۆنگرەی بەرلین''' (بە [[زمانی ئەڵمانی]]: Kongokonferenz یان "کۆنگرەی کۆنگۆ") کە لە ١٨٨٤-١٨٨٥ بەڕێوەچوو، ھەروەھا ناسراوە بە '''کۆنگرەی ڕۆژئاوای ئەفریقا'''،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Stapleton|یەکەم١=Timothy J.|سەردێڕ=A History of Genocide in Africa|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٣٠٥٢-٥|پەڕە=٤٣}}</ref> کۆبوونەوەیەک بوو کە تێیدا چۆنیەتیی داگیرکردن و [[بازرگانی]]کردن لە [[ئەفریقا]] لەلایەن زلھێزە ئەوروپییەکانەوە ڕێکخرا. ئەم کۆنگرەیە لەسەر داوای [[پورتوگال]] لەلایەن [[ئۆتۆ فۆن بیسمارک]]، یەکەم ڕاوێژکاری [[ئەڵمانیا]]، ڕێکخرا و لەنێوان ١٤ وڵاتی ئەوروپی و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بەڕێوەچوو. ھیچ کام لە وڵاتانی ئەفریقا بانگھێشتی کۆنگرەکە نەکران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Meredith|یەکەم١=Martin|سەردێڕ=The Fate of Africa|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=PublicAffairs|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٦٤٨-٣٩٨-٢|پەڕە=١٧٨}}</ref> ئامانجی سەرەکیی کۆنگرەکە ڕێکخستنی پڕۆسەی [[کۆلۆنیالیزم]] بوو لە ئەفریقا. گرنگترین دەرەنجامی کۆنگرەکە "یاسای گشتیی کۆنگرەی بەرلین" بوو، کە بووە ھۆی ڕەسمی ناسینی "پەلەپەلی داگیرکردنی ئەفریقا" (Scramble for Africa). ئەم کۆنگرەیە سەرەتای سەردەمی "ئیمپریالیزمی نوێ" بوو. == مێژووی سەرەتایی == پێش بەستنی کۆنگرەکە، دیپلۆماسیی ئەوروپی مامەڵەی لەگەڵ داگیرکارییەکانی ئەمریکا دەکرد وەک ئەوەی لە خاکی وڵاتانی "شارستانی"دا بکرێت. لە نیوەی یەکەمی سەدەی نۆزدەھەمدا، ئەوروپا کیشوەری ئەفریقای وەک بازاڕێکی گەورە و سەرچاوەیەکی گرنگ دەبینی. جگە لە ناوچەکانی بازرگانی لە کەنارەکاندا، زلھێزە ئەوروپییەکان کەمترین دەسەڵاتیان لە ناوخۆی کیشوەرەکەدا ھەبوو. لە ساڵی ١٨٧٦، شا لیۆپۆڵدی دووەمی [[بەلجیکا]]، کە "کۆمەڵەی نێودەوڵەتیی ئەفریقی" دامەزراندبوو، بانگھێشتی ھێنری مۆرتۆن ستانلی کرد بۆ لێکۆڵینەوە و "شارستانی"کردنی کیشوەرەکە. لە ساڵی ١٨٧٨، "کۆمەڵەی نێودەوڵەتیی کۆنگۆ" دامەزرا کە ئامانجی ئابووریی زیاتری ھەبوو. لیۆپۆڵد بە نھێنی زەوییەکانی ناوچەی کۆنگۆی کڕی و بەناوی کۆمەڵەکەوە کردی بە موڵکی خۆی. چالاکییەکانی لیۆپۆڵد بووە ھۆی وروژاندنی کێبڕکێ لەنێوان وڵاتانی ئەوروپیدا، بەتایبەت [[فەڕەنسا]] کە دەستی کرد بە داگیرکردنی خاکی خۆی لە کۆنگۆ. [[پورتوگال]]یش، کە لە ڕێگەی "پەیماننامەی ئەنگلۆ-پورتوگالی" لە ساڵی ١٨٨٤، ھاوپەیمانی [[شانشینی یەکگرتوو]] بوو، ترسی لەوە ھەبوو کە دەستی بەسەر بازرگانیی کۆنگۆدا نەگیرێت. ئەم کێبڕکێیە وای لە [[ئۆتۆ ڤۆن بیسمارک]] کرد کە داوای بەستنی کۆنگرەیەک بکات بۆ ڕێکخستنی دۆخەکە. == یاسای گشتی == یاسای گشتیی کۆنگرەکە بنەماکانی داگیرکاریی لە ئەفریقا دیاری کرد، کە بریتی بوون لە: * بۆ ئەوەی ھەر زلھێزێک بتوانێت بە فەرمی بەشێک لە کەنارەکانی ئەفریقا داگیر بکات، دەبێت وڵاتانی تری واژۆکەر ئاگادار بکاتەوە. * داواکارییەکان بۆ خاوەندارێتیی کەنارەکان تەنھا کاتێک بە فەرمی دەناسرێن کە ئەو زلھێزە بتوانێت بە کردەوە دەسەڵاتی خۆی لەو ناوچەیەدا بسەپێنێت (بنەمای کاریگەری). * ئازادیی [[بازرگانی]] لە تەواوی حەوزی کۆنگۆدا مسۆگەر کرا، ھەروەھا لەسەر ڕووباری نەیجەر و ڕووبارەکانی تر. * پەیماننامەیەک واژۆ کرا بۆ قەدەغەکردنی بازرگانیی کۆیلە لەسەر وشکانی و دەریا. * دەوڵەتی ئازادی کۆنگۆ وەک موڵکی تایبەتی "کۆمەڵەی نێودەوڵەتیی کۆنگۆ" ناسێنرا، کە لە بنەڕەتدا موڵکی شا لیۆپۆڵدی دووەم بوو. == کارنامە == * '''پورتوگال – بەریتانیا:''' پورتوگال پێشنیاری کۆنگرەکەی کرد، بەڵام بەریتانیا پاڵپشتیی کرد بۆ ئەوەی ڕێگری لە داخستنی بازرگانیی کۆنگۆ لەلایەن فەڕەنسا و بەلجیکاوە بکات. * '''فەڕەنسا – ئەڵمانیا:''' فەڕەنسا و ئەڵمانیا ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە پێویستە سنوورەکان دیاری بکرێن و کێبڕکێکە کۆنترۆڵ بکرێت. بیسمارک، ڕاوێژکاری ئەڵمانیا، دەیویست لە ڕێگەی ئەم کۆنگرەیەوە پێگەی ئەڵمانیا وەک زلھێزێکی ئەوروپی بەھێز بکات. == بەشداربووان == کۆنگرەکە لە ٢٦ی شوباتی ١٨٨٥ بە واژۆکردنی یاسای گشتی کۆتایی ھات. نوێنەری ١٤ وڵات بەشدارییان تێدا کرد: {| class="wikitable sortable" |+ نوێنەرانی وڵاتان لە کۆنگرەی بەرلین ! وڵاتی سەروەر ! ئیمپراتۆریەتە کۆلۆنیالییەکان ! نوێنەرە باڵاکان |- | {{flag|German Empire|name=ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا}} | [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیای داگیرکار]] | * [[ئۆتۆ فۆن بیسمارک]] (ڕاوێژکار) * پاوڵ ڤۆن ھاتزفێڵت * کڵێمنس بوشن * ھاینریش ڤۆن کوسەرۆ |- | {{flag|Austria-Hungary|name=نەمسا-مەجەر}} | [[ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان]] | * ئیمرێ، کاونت سێچێنی دی سارڤار-فێلسۆڤیدێک |- | {{flag|Belgium|name=بەلجیکا}} | [[ئیمپراتۆریەتیی بەلجیکی]] | * گابریێل ئۆگۆست ڤان دێر ستراتن-پۆنتۆز * ئۆگۆست لامبێرمۆنت |- | {{flag|Denmark|name=دانمارک}} | [[ئیمپراتۆریەتیی دانیمارکی]] | * ئێمیل ڤیند |- | {{flag|France|name=فەڕەنسا}} | [[ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسی]] | * ئەلفۆنس، بارۆن دی کورسێل |- | {{flag|United Kingdom|name=شانشینی یەکگرتوو}} | [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]] | * سێر ئێدوارد مالێت |- | {{flag|Italy|name=شانشینی ئیتالیا}} | [[ئیمپراتۆریەتیی ئیتاڵی]] | * ئێدواردۆ، کاونت دی لۆنای |- | {{flag|Netherlands|name=ھۆڵەندا}} | [[ئیمپراتۆریەتیی ھۆڵەندی]] | * فیلیپ ڤان دێر ھۆڤن |- | {{flag|Portugal|name=پورتوگال}} | [[ئیمپڕاتۆریەتیی پورتوگالی]] | * ئەنتۆنیۆ خۆسێ دا سێرا گۆمێس * ئەنتۆنیۆ دی سێرپا پیمێنتێل |- | {{flag|Russia|name=ڕووسیا}} |[[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] | — | * پیۆتر کاپنێست |- | {{flag|Spain|name=ئیسپانیا}} | [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]] | * فرانسیسکۆ مێری دێل ڤال، کاونتی یەکەمی بێنۆمار |- | {{flag|United Kingdoms of Sweden and Norway|name=سوێد-نەرویج}} | — | * گیلێس بیلێت |- | {{flag|Ottoman Empire|name=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} | [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] | * محەمەد سەعید پاشا |- | {{flag|United States|name=ویلایەتە یەکگرتووەکان}} | — | * جۆن ئەی. کاسۆن * ھێنری ئێس. سانفۆرد |} == ئەنجامەکان == کۆنگرەکە یارمەتیدەر بوو لە کەمکردنەوەی ناکۆکییەکانی نێوان زلھێزە ئەوروپییەکان، بەڵام دەرەنجامە درێژخایەنەکانی بۆ ئەفریقا کارەساتبار بوون. "پەلەپەلی داگیرکردنی ئەفریقا" خێراتر بوو و تا ساڵی ١٩٠٢، نزیکەی ٩٠٪ی خاکی ئەفریقا لەژێر دەسەڵاتی ئەوروپادا بوو. سنوورە دەستکردەکان کە لەلایەن ئەوروپاوە کێشران، بەبێ ڕەچاوکردنی دابەشبوونی نەتەوەیی، زمانی، و ئایینیی خەڵکی ناوچەکە، بوونە ھۆی دروستبوونی کێشەی سیاسی و کۆمەڵایەتیی درێژخایەن کە تا ئەمڕۆش کاریگەرییان ماوە. یەکێک لە دڕندانەترین دەرەنجامەکانی کۆنگرەکە، ڕادەستکردنی دەوڵەتی ئازادی کۆنگۆ بوو بە شا لیۆپۆڵدی دووەم. لەژێر دەسەڵاتی ئەودا، ملیۆنان کەسی کۆنگۆیی بەھۆی کارکردنی زۆرەملێ، برسێتی و نەخۆشییەوە گیانیان لەدەستدا، کە بە یەکێک لە گەورەترین تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی لە مێژووی نوێدا دادەنرێت. == وتارە پەیوەندیدارەکان == * [[کۆلۆنیالیزم]] * [[ئیمپریالیزم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=1827 یاسای گشتیی کۆنگرەی بەرلین]{{بەستەری مردوو|url=https://www.germanhistorydocs.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=1827 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|ئەفریقا|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Berlin Conference (1884)}} [[پۆل:کۆنگرەی بەرلین]] [[پۆل:١٨٨٤ لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:١٨٨٥ لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:١٨٨٤ لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان]] [[پۆل:١٨٨٥ لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان]] [[پۆل:کۆلۆنیالیزمی ئەوروپی لە ئەفریقا]] [[پۆل:ڕووداوەکانی تشرینی دووەمی ١٨٨٤]] [[پۆل:پەیوەندییەکانی ئەفریقا و ئەڵمانیا]] [[پۆل:مێژووی دیپلۆماسی]] 39fj1xxojrwvscjs28yj043rpl5zhtf 0 286961 1587167 1542362 2026-05-27T07:37:42Z 4267salar moradi 71690 /* لیستی فەرمانڕەواکانی داسنی */ 1587167 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = میرنشینی شێخان | common_name = Daseni | native_name = {{native name|ku| میرگەھا داسنیا}}{{ھن}}{{nowrap|{{small|{{transliteration|ku|Mīrgaha Dāsiniyyā}}}}}} | capital = [[شێخان]] | religion = [[ئێزیدی (دین)|ئێزدی]] | government_type = [[پاشایەتی]] | status = سەر بە [[بادینان]] (١٧٠٠–١٨٣٢) | year_end = ١٨٣٢ | year_start = سەدەی ١٠ | common_languages = [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] | event_end = داگیرکردنی لەلایەن [[میرنشینی سۆران]] | p1 = Abbasid Caliphate | s1 = میرنشینی سۆران | flag_p1 = | p2 = Hamdanid dynasty | p3 = Hadhabani | flag_s1 =Flag of the Emirate of Soran.svg }}'''میرنشینی شێخان''' یان '''میرنشینی داسنی''' میرنشینێکی [[کوردی (ڕوونکردنەوە)|کوردی]] [[ئێزیدییەکان|ئێزیدی]] بوو، ناوەندەکەی لە ناوچەی [[شێخان]] بوو. ئەم میرنشینە لە سەدەی نۆیەمەوە تا ساڵی ١٨٣٢ لەلایەن عەشیرەتی [[داسنی|داسنییەوە]] حوکمڕانی دەکرا و کەوتە دەستی [[میرنشینی سۆران]].<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ali |یەکەم=Majid Hassan |ڕێکەوت=٢٠١٩|سەردێڕ=Genocidal Campaigns during the Ottoman Era: The Firmān of Mīr-i-Kura against the Yazidi Religious Minority in 1832–1834 |ناونیشان=https://utppublishing.com/doi/10.3138/gsi.13.1.05 |journal=Genocide Studies International |بەرگ=١٣|issue=1 |پەڕەکان=٧٧–٩١|doi=10.3138/gsi.13.1.05 |issn=2291-1847 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250118204011/https://utppublishing.com/doi/10.3138/gsi.13.1.05 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == ھەرێم == ناوچەی داسنی بناری باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]] و ھەروەھا ناوچەکانی [[شێخان]]، [[لالش]]، [[دھۆک]] داسنییە، [[خەبات]]، [[سێمێل]] و [[شنگال]] لەخۆگرتبوو. لە سەدەی ١٦دا ناوچەکە فراوانتر بوو، [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]]یش لە باشووری ڕۆژھەڵاتی گرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brill.com/display/book/9789047422129/Bej.9789004161900.i-376_006.xml |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240506100905/https://brill.com/display/book/9789047422129/Bej.9789004161900.i-376_006.xml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0h0U-f8FbDEC&dq=hakkari+Kurdish+tribe&pg=PA312 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240803214223/https://books.google.com/books?id=0h0U-f8FbDEC&dq=hakkari+Kurdish+tribe&pg=PA312 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GTg6tSFTQ98C&dq=daseni&pg=PA43 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204024416/https://books.google.com/books?id=GTg6tSFTQ98C&dq=daseni&pg=PA43 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210728185351/https://ore.exeter.ac.uk/repository/handle/10036/3676</ref> == مێژوو == === مێژووی سەرەتایی === داسنییەکان بە دڵسۆزی مانەوە بۆ عەدەوییە باپیرانی ئێزیدییەکان. لە ساڵی ٩٠٦ داسنییەکان دژی دەسەڵاتی حەمدانییەکان ڕاپەڕین. یاقوت ئەلحەماوی باس لەوە دەکات کە ئەوان لەسەر «چیای داسن» نیشتەجێ بوون. لە سەدەی ١٤دا مێژوونووسی عەرەب ئەلعومەری ئاماژەی بەوە کردووە کە داسنییەکان لە ئاکرێ نیشتەجێ بوون. لە سەدەی پازدەھەمدا لەلایەن میرنشینی بادینانەوە ھێرشیان کرایە سەر.<ref>James, B. “Le " territoire tribal des Kurdes " et l’Aire Iraqienne (Xe-XIIIe Siècles): Esquisse des Recompositions Spatiales. ” Revue des Mondes Musulmans et de la Méditerranée 117-118 (2007).101-126.</ref> == پەیوەندی لەگەڵ دراوسێکان == لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ١٢١٩ شێخ عادی دووەم دەستی بەسەر موڵک و ماڵی مەسیحییەکان لە دێرەکانی مار یووحەنا و ئیشووع سەبران گرت و بەردەوام بوو لە کوشتنی ھەموو قەشەکانی ئەوێ. دەوترێت میر داسنی ڕای گەیاندووە، «ئەگەر مەسیحییەکان نیشانەی خاچ لەسەر نێوچاوانیان دابنێن، ئەوا بۆ سەرووی سەریان بەرزی دەکەنەوە». لە نیسانی ساڵی ١٢٢٢دا میرێکی داسنی گوندی باشبیتای مەسیحییەکانی دوورخستەوە و وێرانی کرد و دانیشتووانەکەی کە مابوونەوە ناچار بوون بەرەو شارۆچکەی بارتێلا ھەڵبێن بە گوتەی ئەولیا چەلێبی، ھەر موسڵمانێک جنێوی بە شەیتان و ئێزید، یان سەگە ڕەشەکە بدات، دەستبەجێ لە سێدارە دەدرێت و ھەرکەسێک لە سەگێکی ڕەش بدات ھەمان سزا دەدرا.<ref>https://books.google.com/books/about/The_Yezidis.html?hl=ar&id=RBCMDwAAQBAJ#v=onepage&q=kilis%20mamluk&f=false</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0h0U-f8FbDEC&dq=hakkari+Kurdish+tribe&pg=PA312 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240803214223/https://books.google.com/books?id=0h0U-f8FbDEC&dq=hakkari+Kurdish+tribe&pg=PA312 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Ecclesiastical_Organisation_of_the_C.html?hl=ar&id=jB8ir0ek8bgC#v=onepage&q=emir%20of%20the%20kurds&f=false</ref><ref>https://books.google.com/books/about/Survival_Among_The_Kurds.html?hl=ar&id=0h0U-f8FbDEC#v=onepage&q=Daseni%20Sheikh%20Mohammed&f=false</ref> == لیستی فەرمانڕەواکانی داسنی == * حەسەن بەگی داسنی (؟ -١٥٣٤) * [[حوسێن بەگی داسنی]] (١٥٣٤)؛ لە ماوەی کورتە دەسەڵاتی خۆیدا، سولەیمانی قانوونی ناوچەی سۆرانی (ھەولێر و کەرکووک)ی پێبەخشی، سەردەمی ئەویش بە سەردەمی زێڕینی میرنشین دادەنرێت. * عەلی بەگ داسنی (١٨٠٩–١٨٣٢)؛ دوا حاکم و سەرۆکی داسنی، لەلایەن [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی سۆران]]ەوە لەسێدارەدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://utppublishing.com/doi/10.3138/gsi.13.1.05 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250118204011/https://utppublishing.com/doi/10.3138/gsi.13.1.05 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ئێزیدی]] [[پۆل:چاندی ئێزیدی]] m1l8balsfpl9fpjbvzgn3jxunzr5i53 1587173 1587167 2026-05-27T09:01:06Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1587173 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = میرنشینی شێخان | common_name = Daseni | native_name = {{native name|ku| میرگەھا داسنیا}}{{ھن}}{{nowrap|{{small|{{transliteration|ku|Mīrgaha Dāsiniyyā}}}}}} | capital = [[شێخان]] | religion = [[ئێزیدی (دین)|ئێزدی]] | government_type = [[پاشایەتی]] | status = سەر بە [[بادینان]] (١٧٠٠–١٨٣٢) | year_end = ١٨٣٢ | year_start = سەدەی ١٠ | common_languages = [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] | event_end = داگیرکردنی لەلایەن [[میرنشینی سۆران]] | p1 = Abbasid Caliphate | s1 = میرنشینی سۆران | flag_p1 = | p2 = Hamdanid dynasty | p3 = Hadhabani | flag_s1 =Flag of the Emirate of Soran.svg }}'''میرنشینی شێخان''' یان '''میرنشینی داسنی''' میرنشینێکی [[کوردی (ڕوونکردنەوە)|کوردی]] [[ئێزیدییەکان|ئێزیدی]] بوو، ناوەندەکەی لە ناوچەی [[شێخان]] بوو. ئەم میرنشینە لە سەدەی نۆیەمەوە تا ساڵی ١٨٣٢ لەلایەن عەشیرەتی [[داسنی|داسنییەوە]] حوکمڕانی دەکرا و کەوتە دەستی [[میرنشینی سۆران]].<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ali |یەکەم=Majid Hassan |ڕێکەوت=٢٠١٩|سەردێڕ=Genocidal Campaigns during the Ottoman Era: The Firmān of Mīr-i-Kura against the Yazidi Religious Minority in 1832–1834 |ناونیشان=https://utppublishing.com/doi/10.3138/gsi.13.1.05 |journal=Genocide Studies International |بەرگ=١٣|issue=1 |پەڕەکان=٧٧–٩١|doi=10.3138/gsi.13.1.05 |issn=2291-1847 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20250118204011/https://utppublishing.com/doi/10.3138/gsi.13.1.05 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == ھەرێم == ناوچەی داسنی بناری باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]] و ھەروەھا ناوچەکانی [[شێخان]]، [[لالش]]، [[دھۆک]] داسنییە، [[خەبات]]، [[سێمێل]] و [[شنگال]] لەخۆگرتبوو. لە سەدەی ١٦دا ناوچەکە فراوانتر بوو، [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]]یش لە باشووری ڕۆژھەڵاتی گرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brill.com/display/book/9789047422129/Bej.9789004161900.i-376_006.xml |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240506100905/https://brill.com/display/book/9789047422129/Bej.9789004161900.i-376_006.xml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0h0U-f8FbDEC&dq=hakkari+Kurdish+tribe&pg=PA312 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240803214223/https://books.google.com/books?id=0h0U-f8FbDEC&dq=hakkari+Kurdish+tribe&pg=PA312 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GTg6tSFTQ98C&dq=daseni&pg=PA43 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204024416/https://books.google.com/books?id=GTg6tSFTQ98C&dq=daseni&pg=PA43 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210728185351/https://ore.exeter.ac.uk/repository/handle/10036/3676</ref> == مێژوو == === مێژووی سەرەتایی === داسنییەکان بە دڵسۆزی مانەوە بۆ عەدەوییە باپیرانی ئێزیدییەکان. لە ساڵی ٩٠٦ داسنییەکان دژی دەسەڵاتی حەمدانییەکان ڕاپەڕین. یاقوت ئەلحەماوی باس لەوە دەکات کە ئەوان لەسەر «چیای داسن» نیشتەجێ بوون. لە سەدەی ١٤دا مێژوونووسی عەرەب ئەلعومەری ئاماژەی بەوە کردووە کە داسنییەکان لە ئاکرێ نیشتەجێ بوون. لە سەدەی پازدەھەمدا لەلایەن میرنشینی بادینانەوە ھێرشیان کرایە سەر.<ref>James, B. “Le " territoire tribal des Kurdes " et l’Aire Iraqienne (Xe-XIIIe Siècles): Esquisse des Recompositions Spatiales. ” Revue des Mondes Musulmans et de la Méditerranée 117-118 (2007).101-126.</ref> == پەیوەندی لەگەڵ دراوسێکان == لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ١٢١٩ شێخ عادی دووەم دەستی بەسەر موڵک و ماڵی مەسیحییەکان لە دێرەکانی مار یووحەنا و ئیشووع سەبران گرت و بەردەوام بوو لە کوشتنی ھەموو قەشەکانی ئەوێ. دەوترێت میر داسنی ڕای گەیاندووە، «ئەگەر مەسیحییەکان نیشانەی خاچ لەسەر نێوچاوانیان دابنێن، ئەوا بۆ سەرووی سەریان بەرزی دەکەنەوە». لە نیسانی ساڵی ١٢٢٢دا میرێکی داسنی گوندی باشبیتای مەسیحییەکانی دوورخستەوە و وێرانی کرد و دانیشتووانەکەی کە مابوونەوە ناچار بوون بەرەو شارۆچکەی بارتێلا ھەڵبێن بە گوتەی ئەولیا چەلێبی، ھەر موسڵمانێک جنێوی بە شەیتان و ئێزید، یان سەگە ڕەشەکە بدات، دەستبەجێ لە سێدارە دەدرێت و ھەرکەسێک لە سەگێکی ڕەش بدات ھەمان سزا دەدرا.<ref>https://books.google.com/books/about/The_Yezidis.html?hl=ar&id=RBCMDwAAQBAJ#v=onepage&q=kilis%20mamluk&f=false</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0h0U-f8FbDEC&dq=hakkari+Kurdish+tribe&pg=PA312 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240803214223/https://books.google.com/books?id=0h0U-f8FbDEC&dq=hakkari+Kurdish+tribe&pg=PA312 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>https://books.google.com/books/about/The_Ecclesiastical_Organisation_of_the_C.html?hl=ar&id=jB8ir0ek8bgC#v=onepage&q=emir%20of%20the%20kurds&f=false</ref><ref>https://books.google.com/books/about/Survival_Among_The_Kurds.html?hl=ar&id=0h0U-f8FbDEC#v=onepage&q=Daseni%20Sheikh%20Mohammed&f=false</ref> == لیستی فەرمانڕەواکانی داسنی == * حەسەن بەگی داسنی (؟ -١٥٣٤) * [[حوسێن بەگی داسنی]] (١٥٣٤)؛ لە ماوەی کورتە دەسەڵاتی خۆیدا، سولەیمانی قانوونی ناوچەی سۆرانی (ھەولێر و کەرکووک)ی پێبەخشی، سەردەمی ئەویش بە سەردەمی زێڕینی میرنشین دادەنرێت. * عەلی بەگ داسنی (١٨٠٩–١٨٣٢)؛ دوا حاکم و سەرۆکی داسنی، لەلایەن [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی سۆران]]ەوە لەسێدارەدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://utppublishing.com/doi/10.3138/gsi.13.1.05 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250118204011/https://utppublishing.com/doi/10.3138/gsi.13.1.05 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ئێزیدی]] [[پۆل:چاندی ئێزیدی]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] 6k2hsg3uxx1gyc5sftnmniqyp144042 0 287353 1587109 1578285 2026-05-26T19:11:02Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1587109 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = | width = | partof = [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران|شەڕی کورد و ئێران]] | image = هێزی مەنگوڕ و مامەش.jpg | caption = ھێزێکی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] | date = کانوونی دووەم ھەتا حوزەیرانی ١٩٢٩ | place = باشووری [[موکریان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | coordinates = | map_type = | map_relief = | latitude = | longitude = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | territory = [[سەردەشت]] و [[مەھاباد]] کەوتنە ژێر دەسەڵاتی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]]، بەڵام دواتر لە مانگی حوزەیران گەڕانەوە ژێر دەسەڵاتی [[ڕەزا شا]] | result = سەرکەوتنی کاتیی بۆ ھێزە کوردەکانی مەلا خەلیل * دەرکردنی [[فەتوا]] و [[جیھاد]] لە دژی [[ڕەزا شا]] * لە حوزەیرانی ساڵی ١٩٢٩ ڕاپەڕینی مەلا خەلیل تێک شکێنرا<ref name =gig>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Majd|یەکەم=Mohammad Gholi|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=ercuAQAAIAAJ&q=mullah+khalil+1929&dq=mullah+khalil+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj0gfqjmsWOAxVpXEEAHU_sDj04ChDoAXoECAsQAw#mullah%20khalil%201929|سەردێڕ=From Qajar to Pahlavi: Iran, 1919-1930|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦١٨-٤٠٢٩-٩|پەڕەکان=٣٨٦|زمان=en}}</ref> | status = | combatants_header = | combatant1 ={{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[ئێرانی پەھلەوی|ئێران]] {{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Soviet Union.svg}} فڕقەیەکی ڕووسی بەسەرکردایەتی تاتاریوڤ {{tree list}} [[جاش]]ەکان **ھەندێک لە ئاغاکانی [[مەنگوڕ]]<ref name=gg2/> **ھەندێک لە ئاغاکانی [[مامەش]]<ref name=gg2>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pishdare|یەکەم=Sardar|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=Jf1QicSyK-QC&pg=PA52&dq=%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF+%D8%AE%D8%A7%D9%86+%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C+-&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiGgcbzotGOAxUgX0EAHTIMF5MQ6AF6BAgFEAM#v=onepage&q=%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%20%D8%AE%D8%A7%D9%86%20%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C%20-&f=false|سەردێڕ=ONE HUNDRED YEARS AND ONE HUNDRED KURDS|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=AuthorHouse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٨١٧-٨٢٠٨-١|پەڕەکان=٥٣}}</ref> | combatant2 ={{tree list}} * {{flagicon image|Sunni Kurdish Flag.png}} [[کورد]] ** ھۆزی [[مەنگوڕ]] ** ھۆزی [[مامەش]] ** ھۆزی [[گەورک]] ** ھۆزی دێبوکری | combatant3 = | commander1 = {{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} حوسێن خوزاعی{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Soviet Union.svg}} تاتاریوڤ{{ھن}} {{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} ئیسماعیل قەلە بەگ{{کوژراو لە شەڕدا}} | commander2 = {{flagicon image|Sunni Kurdish Flag.png}} [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]]<br>{{flagicon image|Sunni Kurdish Flag.png}} [[سمکۆی شکاک]]<ref name=g1gw>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burrell|یەکەم=Robert Michael|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=R91tAAAAMAAJ&q=mullah+khalil+victory+1929&dq=mullah+khalil+victory+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjEktOZnMWOAxWfU0EAHd07I4UQ6AF6BAgOEAM#mullah%20khalil%20victory%201929|سەردێڕ=Iran: 1927-1930|دوایین٢=Jarman|یەکەم٢=Robert L.|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Archive Editions|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٢٠٧-٧١٠-٥|پەڕەکان=٤٩٧|زمان=en}}</ref><br>{{flagicon image|Sunni Kurdish Flag.png}} ئاغا بزرگ ئیبراھیمی<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pishdare|یەکەم=Sardar|ناونیشان=https://www.google.co.uk/books/edition/ONE_HUNDRED_YEARS_AND_ONE_HUNDRED_KURDS/Jf1QicSyK-QC?hl=en|سەردێڕ=ONE HUNDRED YEARS AND ONE HUNDRED KURDS|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=AuthorHouse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٨١٧-٨٢٠٨-١|پەڕەکان=٥٢|زمان=ckb}}</ref> | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = نەزانراو | strength2 =١٠،٠٠٠–١٥،٠٠٠ ھێز | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | notes = | campaignbox = }} '''ڕاپەڕینی مەلا خەلیل''' لە زستانی کانوونی دووەمی ١٩٢٩ کە [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] بە پشتگریی لە ھۆزەکانی [[مەنگوڕ]]، [[مامەش]] و [[گەورک]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مجتبى|یەکەم=برزويى،|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=3XWgAAAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwj-n4iSrsWOAxWJTf4FHWPLPP4Q6AF6BAgGEAM#%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84|سەردێڕ=اوضاع سياسى کردستان: از ١٢٥٨ تا ١٣٢٥ ھ. ش|دوایین٢=Burzūʼī|یەکەم٢=Mujtabá|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=فکر نو،|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٦٨٧٠-٠٢-٤|پەڕەکان=٢٥٧|زمان=fa}}</ref> دژی [[ئێرانی پەھلەوی|حکوومەتی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=على|یەکەم=رزم‌آرا، حسين|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&dq=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiu15SQpq6OAxVHm_0HHTVqHOsQ6AF6BAgFEAM|سەردێڕ=عملىات اورامان|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=پردىس دانش|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٢٥٠٩-١٤-٠|پەڕەکان=٢٣|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250709194906/https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&dq=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiu15SQpq6OAxVHm_0HHTVqHOsQ6AF6BAgFEAM#%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نوگرایى، تحول و دیکتاتورى در ایران؛ نظم نوین و مخالفانش (1927-1929م / 1306-1308) |ناونیشان=https://ensani.ir/fa/article/48623/%D9%86%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%89-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%B8%D9%85-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D9%86%D8%B4-1927-1929%D9%85-1306-1308-?utm_source=chatgpt.com |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥ |وێبگە=پرتال جامع علوم انسانی |زمان=fa }}{{بەستەری مردوو|url=https://ensani.ir/fa/article/48623/%D9%86%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%89-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%B8%D9%85-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D9%86%D8%B4-1927-1929%D9%85-1306-1308-?utm_source=chatgpt.com |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Office|یەکەم=Great Britain Foreign|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?newbks=1&newbks_redir=0&ovdme=1&id=tnqtMBSv_fEC&dq=mangur+sauj+bulak&focus=searchwithinvolume&q=mangur+|سەردێڕ=Persia: Report|ڕێکەوت=١٩٢٩|زمان=en}}</ref> ئەو ڕاپەڕینە بەھۆی ئەوەوە ڕوویدا کە حکوومەتی پەھلەویی [[حیجاب]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=گرامیداشتی برای قیام علیھ دیکتاتوری در ۹۶ سال پیش |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85687752/%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%B9%DB%B6-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%BE%DB%8C%D8%B4?utm_source=chatgpt.com |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.irna.ir}}</ref> و [[جلی کوردی]] لە ئێران بەتایبەتی لە ناوچە کوردنشینەکان قەدەغە کرا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=اوضاع سياسى کردستان: از ١٢٥٨ تا ١٣٢٥ ه. ش|دوایین=مجتبى|یەکەم=برزويى،|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=3XWgAAAAMAAJ&q=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87&dq=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjHx9TqisWOAxUZgf0HHdieO-gQ6AF6BAgFEAM|دوایین٢=Burzūʼī|یەکەم٢=Mujtabá|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=فکر نو،|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٦٨٧٠-٠٢-٤|پەڕەکان=٢٥٣|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260106073748/https://books.google.iq/books?id=3XWgAAAAMAAJ&q=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84%20%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87&dq=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84%20%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjHx9TqisWOAxUZgf0HHdieO-gQ6AF6BAgFEAM#%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84%20%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|access-date=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name=":0" /> [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری|مەلا خەلیل]] بە ١٥ ھەزار سەرباز<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=Stephanie|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=Zy75pASpaHkC&pg=PA116&dq=mullah+khalil+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiTwPWolsWOAxXMXEEAHfHrG_YQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=mullah%20khalil%201929&f=false|سەردێڕ=Tribal Politics in Iran: Rural Conflict and the New State, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٣٨٠١-٢|پەڕەکان=١١٦|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Reza Khan Pahlavi's Modernization and its Consequences in East Part of Kurdistan - Part 2 |ناونیشان=https://kurdshop.net/en/history/3793 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=S.|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=WPOADAAAQBAJ&pg=PA185&dq=mangur%20sauj%20bulak&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=sh/x/saves/uv/m1/5&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiGjbOpqK6OAxWvW0EAHZlOECkQ6AF6BAgJEAM&kgs=55f71e976adcb8f7#v=onepage&q=mangur%20sauj%20bulak&f=false|سەردێڕ=Soldiers, Shahs and Subalterns in Iran: Opposition, Protest and Revolt, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٠٩٠٣-٦|پەڕەکان=١٨٥|زمان=en}}</ref> یان بە ١٠ ھەزار سەرباز<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=D. T.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ssLADwAAQBAJ&pg=PA378&dq=sardasht+1929+rebellion&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjup9nWz8eOAxU21QIHHVS6EncQ6AF6BAgGEAM#v=onepage&q=sardasht%201929%20rebellion&f=false|سەردێڕ=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٣٠٨٠-٥|پەڕەکان=٣٧٨|زمان=en}}</ref> توانی چەندین سەرکەوتن بەسەر حکوومەتی ئێراندا بەدەست بھێنێت، بەڵام نەیتوانی سەرکەوتنەکان بۆ ماوەیەکی درێژتر مسۆگەر بکات.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=قیام ضد استبدادی ملا خلیل منگور/ برگی از تاریخ کرد/ محمد احمدیان/ ترجمھ: امید محمودی |ناونیشان=https://rojpress.wordpress.com/2012/05/25/mala-xalil/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=ڕۆژپڕێس Rojpress |زمان=Fa}}</ref> ھەروەھا [[سمکۆی شکاک]] ھەتا ئاستێکی ەمبەشداریی لەم ڕاپەڕینەدا کرد.<ref name=g1gw/><ref name=":2" /> ڕاپەڕینی مەلا خەلیل لە حوزەیران کۆتایی پێھێنرا، چونکە ھێزەکەی پێویستی سەربازی وەک فیشەک و تەقەمەنیان نەما و ھەر ئەو ھۆیە بوو کە نەیھێشت درێژی بە ڕاپەڕینەکە بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=عثمان |یەکەم=دیدار |سەردێڕ=کوردو ناسیۆنالیزمی کوردی لەماوەی نێوان دوو جەنگی جیھانیدا |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2022/12/20/%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af%d9%88-%d9%86%d8%a7%d8%b3%db%8c%db%86%d9%86%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%b2%d9%85%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af%db%8c-%d9%84%db%95%d9%85%d8%a7%d9%88%db%95%db%8c-%d9%86%db%8e%d9%88/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=History Of Kurdistan}}</ref> == شەڕەکان == === گەماڕۆدانی مەھاباد === لە ساڵی ١٩٢٩ عەقیدی سوپای ئێران سالار ئەشرەف لە دوای سەرکەوتنی مەلا خەلیل لە شەڕی سەردەشت، لەشکرێکی لە سابڵاغەوە نارد بەرەو سەردەشت تاوەکو شارەکە داگیربکەنەوە و نەھێڵن ھێزەکانی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری|مەلا خەلیل]] ھێڵەکانی پەیوەندی نەپچڕێنن. لە ھەمان کاتدا ھێزەکانی مەلا خەلیل دەیان ویست سابڵاغ ڕزگاربکەن، لەشکری ئێران لە گوندی بەیتاس تێپەڕبوون و گەیشتنە دۆڵی ئامێدی کە لە نێوان [[سابڵاغ]] و [[سەردەشتە]]. کاتەک کە گەیشتنە دۆڵەکە لە دوورەوە ‌ھێزی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری|مەلا خەلیلیان]] بینی وە بینیان کە ئەوان چەکداریان لەوان زیاترە وە لە ترسان ھەڵاتنە شاری [[سابڵاغ]]. ھێزەکانی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری|مەلا خەلیل]] بەدوای ئەوان کەوتن و گەیشتنە شارەکە وە گاریسۆنێکی ئێرانیان گەماڕۆ کرد کە لەشکرەکەی تیابوو. بە ھەزاران لە پیاوانی ھۆزەکانی [[مەنگوڕ]]، [[گەورک]] و [[مامەش]] لەم ‌ھێرشە بەشدار بوون، وە لە دوای ماوەیەک لەشکرەکەی عەقید سالار ئەشرەف لە سابڵاغ ھەڵاتن.<ref name=":2" /> == ئەمانەش ببینە == * [[شەڕی سەردەشت (١٩٢٩)]] * [[گەماڕۆدانی مەھاباد (١٩٢٩)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|مێژوو|دەیەی ١٩٢٠|موکریان|کوردستان|ئێران}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کورد لە ئێران]] [[پۆل:ئێران لە دەیەی ١٩٢٠]] 9dvpb13g6hrc98aw11l3qifo37n5085 1 287456 1587110 1460699 2026-05-26T19:11:13Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1587110 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕاپەڕینی مەلا خەلیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1460698 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://archive.org/details/abu-abdurahman-kurdi-f_barid_20180128_1802/page/n22/mode/1up?q=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20250709194906/https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&dq=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiu15SQpq6OAxVHm_0HHTVqHOsQ6AF6BAgFEAM لە https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&dq=%D9%85%D9%86%DA%AF%D9%88%D8%B1+%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA+%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B8&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiu15SQpq6OAxVHm_0HHTVqHOsQ6AF6BAgFEAM تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٢٥، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕاپەڕینی مەلا خەلیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1587109 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://archive.org/details/abu-abdurahman-kurdi-f_barid_20180114_1902/page/253/mode/1up?q=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%D9%A1%D9%A3%D9%A0%D9%A7 گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260106073748/https://books.google.iq/books?id=3XWgAAAAMAAJ&q=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84%20%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87&dq=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84%20%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjHx9TqisWOAxUZgf0HHdieO-gQ6AF6BAgFEAM لە https://books.google.iq/books?id=3XWgAAAAMAAJ&q=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87&dq=%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84+%DA%AF%D9%88%D8%B1%D9%87&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjHx9TqisWOAxUZgf0HHdieO-gQ6AF6BAgFEAM تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:١١، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) q9n27odpdfdmppf576i29c2h0011oqf 0 288592 1587153 1515530 2026-05-27T03:34:16Z Saad Goran 41181 1587153 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = محەممەد بامەندی |پیشە = ھونەرمەندی میللی، جوتیار |ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[١٩٧٢]] |شوێنی لەدایکبوون = [[ھەولێر]]، [[عێراق]] |ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|٢٠٢٣|٧|٣٠|١٩٧٢|١|١}} |شوێنی مردن = [[ھەولێر]] |ھۆکاری مردن = [[جەڵتەی دڵ]] (لە ئەنجامی ڕووداوێکی توندوتیژەوە) |نەتەوە = [[کورد]] }} '''محەممەد بامەندی''' (١٩٧٢ لە [[ھەولێر]]، [[عێراق]] – ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە ھەولێر) ھونەرمەندێکی میللیی کورد بوو.<ref name="NRT2-life">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هونەرمەندی میللی محەمەد بامەندی گیانی لەدەستدا |ناونیشان=https://nrttv.com/nrt2/detail2/13738 |وێبگە=NRT2 |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ئەو جگە لە کاری ھونەری، کاری جوتیاریشی دەکرد.<ref name="NRT2-life" /> بەھۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی کرد، کە ئەمەش دوای ئەوە ھات کە لەسەر کێشەیەکی کۆمەڵایەتی دەستڕێژی گوللە لە ماڵەکەی کرا.<ref name="NRT-jelte">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لە هەولێر هونەرمەندێکی میللی گیانی لەدەستدا |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/28048 |وێبگە=NRT |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == ژیاننامە == محەممەد بامەندی لە ساڵی ١٩٧٢ لەدایکبووە و وەک یەکێک لە گۆرانیبێژە میللییە دیارەکانی شاری ھەولێر ناسرابوو. ھاوشانی کاری ھونەری، خەریکی جوتیاری بوو.<ref name="NRT2-life" /> == کۆچی دوایی == لە ئێوارەی ڕۆژی یەکشەممە، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣، محەممەد بامەندی لە شاری ھەولێر کۆچی دوایی کرد.<ref name="spee-media">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هەولێر .. هونەرمەندێکی میللی بەهۆی رووداوێکی تەقە گیان لە دەستدەدات |ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=126262&Jor=1 |وێبگە=Spee Media |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی پزیشکی دادی، ھۆکاری مردنەکەی جەڵتەی دڵ بووە،<ref name="xendan-arrest">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سێ كەس بەتۆمەتی تەقەكردن لەماڵی محەمەد بامەندی دەستگیركران |ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews?jimare=167931&babet=1&relat=1024 |وێبگە=Xendan |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> بەڵام گیانلەدەستدانەکەی پەیوەست بوو بە ڕووداوێکی توندوتیژەوە. === وردەکاریی ڕووداوەکە === ڕووداوەکە لە گەڕەکی سەرکارێزی شاری ھەولێر و بەھۆی کێشەیەک لەسەر ڕاگرتنی تراکتۆرێک لەنێوان بنەماڵەی بامەندی و دراوسێکەیان دەستی پێکرد.<ref name="964-tractor">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شەڕەکەی محەمەد بامەندی لەسەر تراکتۆرێک بووە |ناونیشان=https://ku.964media.com/90270/ |وێبگە=964media |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="NRT2-life" /> بەپێی سەرچاوەکان، ١٠ ڕۆژ پێش ڕووداوی سەرەکی، کوڕی محەممەد بامەندی لەگەڵ یەکێک لە دراوسێکانیان کێشەی ھەبووە.<ref name="964-tractor" /> لە ڕۆژی ڕووداوەکەدا، بامەندی ھەوڵی داوە کێشەکە بە شێوەیەکی ئاشتییانە چارەسەر بکات، بەڵام ناکۆکییەکە پەرەی سەندووە و بووەتە ھۆی ئەوەی کە دراوسێکەیان دەستڕێژی گوللە لە ماڵی بامەندی بکات.<ref name="964-tractor" /><ref name="NRT-jelte" /> زیاتر لە ٣٠ فیشەک بەر ماڵەکەی کەوتووە، بەڵام ھیچ گوللەیەک بەر بامەندی نەکەوتووە.<ref name="NRT-story">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=چیرۆکی گیان لەدەستدانی هونەرمەند محەمەد بامەندی |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/28114 |وێبگە=NRT |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="NRT2-life" /> دوابەدوای ھێرشەکە، بامەندی بۆ تۆمارکردنی سکاڵا بەرەو بنکەی ئاسایشی گەڕەکەکەیان بەڕێکەوتووە، بەڵام لە ڕێگەدا یان لەبەردەم بنکەی ئاسایش باری تەندروستی تێکچووە و بەھۆی جەڵتەی دڵەوە گیانی لەدەستداوە.<ref name="964-tractor" /><ref name="spee-media" /> تەرمەکەی بۆ پزیشکی دادی ھەولێر گواسترایەوە و ھێزە ئەمنییەکان دەستیان بە لێکۆڵینەوە کرد.<ref name="NRT-jelte" /> === دەستگیرکردنی تۆمەتباران === ڕۆژێک دوای ڕووداوەکە، بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر ڕایگەیاند کە سێ کەسیان لەسەر ڕووداوەکە دەستگیر کردووە کە بوونەتە ھۆکاری گیانلەدەستدانی بامەندی.<ref name="964-arrest">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئەو کەسانەی تەقەیان لە محەمەد بامەندی کرد دەستگیرکران |ناونیشان=https://ku.964media.com/89951/ |وێبگە=964media |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="esta-krd">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سێ كەس بەتۆمەتی هۆكاری مردنی هونەرمەندە میللییەكەی هەولێر دەستگیركران |ناونیشان=https://esta.krd/261911/ |وێبگە=Esta Media Network |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> تۆمەتبارەکان پێکھاتبوون لە تەقەکەرە سەرەکییەکە بە ناوی (ش، م، ع) و دوو برای بە ناوەکانی (ڕ، م، ع) و (ح، م، ع)، کە دوای دەستگیرکردنیان ڕووبەڕووی یاسا کرانەوە.<ref name="xendan-arrest" /><ref name="westganews">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تۆمه‌تبارانی گیانله‌ده‌ستدانی هونه‌رمه‌نده‌ میللییه‌كه‌ی هه‌ولێر ده‌ستگیركران |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=126941&Jor=1 |وێبگە=Westga News |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> بەپێی ھەندێک لە سەرچاوەکان، تەقەکەرەکە کوڕی بەرپرسێکی سەربازیی شاری ھەولێر بووە.<ref name="NRT-jelte" /><ref name="NRT2-life" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھونەرەکان|مۆسیقا|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:بەندبێژانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:مردووان]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] 2qhr6hn09nn0o1jyx3bzbosrmtkp4ga 0 289662 1587060 1574528 2026-05-26T14:24:36Z CommonsDelinker 62 "Lee_Kuan_Yew_and_Kwa_Geok_Choo_at_the_Bridge_of_Sighs,_1940s.png" سڕاوە؛ [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Lee Kuan Yew and Kwa Geok Choo at the Bridge of Sighs, 1940s. 1587060 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی پرد|ناوی فەرمی=پردی ئاخەکان|ناوی خۆماڵی=Bridge of Sighs|وێنە=Bridge of Sighs, St John's College, Cambridge, UK - Diliff.jpg|شرۆڤەی وێنە=پردی ئاخەکان لە کۆلێژی سانت جۆن، کامبریج.|ھەڵگرتن=پیادە (تایبەت بە کۆلێژ)|پەڕینەوە=[[ڕووباری کام]]|شوێن=کۆلێژی سانت جۆن، [[کامبریج]]، [[ئینگلتەرا]]|ئەندازیاری نەخشەسازیی=ھێنری ھچینسن|کرایەوە=١٨٣١}} '''پردی ئاخەکان''' (بە ئینگلیزی: Bridge of Sighs) پردێکی داپۆشراوی بەناوبانگە لە شاری [[کامبریج]]، [[ئینگلتەرا]] کە بەسەر [[ڕووباری کام|ڕووباری کامدا]] درێژ دەبێتەوە. پردەکە بەشێکە لە کۆلێژی سانت جۆن لەگەڵ [[زانکۆی کامبریج]] و یەکێکە لە شوێنە گەشتیارییە ھەرە ناسراوەکانی شارەکە. پردەکە وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم تۆمار کراوە.<ref name="wiki">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bridge of Sighs, Cambridge |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Bridge_of_Sighs,_Cambridge |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == مێژوو و نەخشەسازیی == [[پەڕگە:Bridge of Sighs (Cambridge) 04.JPG|وێنۆک|ناوەوەی پردەکە کە خوێندکاران بەکاریدەھێنن.]] پردەکە لە نێوان ساڵانی ١٨٢٧ و ١٨٣١ بەپێی نەخشەیەکی نژیاروان ھێنری ھچینسن دروست کراوە.<ref name="johcam">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Bridge of Sighs {{!}} joh.cam. |ناونیشان=https://www.joh.cam.ac.uk/about-us/our-history/the-bridge-of-sighs |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> ئامانجی سەرەکیی پردەکە بەستنەوەی گۆڕەپانی سێیەم (Third Court) بوو بە گۆڕەپانی نوێی کۆلێژەکە (New Court) کە لەوبەری ڕووبارەکەوە بوو، بەبێ ئەوەی خوێندکاران پێویست بکات لە سنووری کۆلێژەکە بچنە دەرەوە. یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی پردەکە ئەوەیە کە داپۆشراوە و چەند پەنجەرەیەکی کراوەی تێدایە کە دیمەنێکی جوانی ڕووبارەکەی لێوە دیارە.<ref name="wiki" /> [[پەڕگە:Cambridge_University,_Bridge_of_Sighs,_St._john's_College.jpg|چەپ|وێنۆک|دیزاینی ناوەوەی پردەکە و پەنجەرە کراوەکانی.]] == ناو و ئەفسانە == ناوی پردەکە لە پردی ئاخەکانی شاری ڤێنیسەوە وەرگیراوە، ھەرچەندە لە ڕووی نەخشەسازییەوە ھیچ لێکچوونێکیان نییە. بەپێی باوترین چیرۆک، ناونانەکەی پەیوەندی بەو خوێندکارانەوە ھەبووە کە لە ڕێگەیاندا بۆ ھۆڵەکانی تاقیکردنەوە بەسەر پردەکەدا دەپەڕینەوە و "ئاخ"یان بۆ چارەنووسی ئەکادیمیی خۆیان ھەڵدەکێشا.<ref name="letsgopunting">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Bridge Of Sighs {{!}} letsgopunting |ناونیشان=https://letsgopunting.co.uk/the-sights/the-bridge-of-sighs/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="rutherfordspunting">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Bridge of Sighs {{!}} rutherfordspunting |ناونیشان=https://rutherfordspunting.com/bridge-of-sighs/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> یەکێک لە ئەفسانە ناسراوەکانی دیکە ئەوەیە کە گوایە شاژن [[ڤیکتۆریا (شاژن)|ڤیکتۆریا]] ئەوەندە سەرسامی ئەم پردە بووە کە بە جوانترین دیمەنی کامبریجی داناوە.<ref name="wiki" /> ھەرچەندە ئەم چیرۆکە بە فراوانی باسی لێوە دەکرێت، بەڵام ھیچ بەڵگەیەکی مێژوویی پشتڕاستی ناکاتەوە. == گرنگیی کولتووری == پردی ئاخەکان بووەتە یەکێک لە ھێما سەرەکییەکانی شاری کامبریج و شوێنێکی زۆر دڵخوازی گەشتیاران و وێنەگرانە. دیمەنە ڕۆمانسییەکەی وای کردووە ببێتە پاشخانێکی جوان بۆ وێنەگرتن. پردەکە تەنھا بۆ ئەندامانی کۆلێژی سانت جۆن کراوەیە و خەڵکی گشتی ناتوانن بچنە سەری، بەڵام باشترین دیمەنی لە ڕێگەی بەلەمەکانی سەر ڕووباری کامەوە بەدی دەکرێت.<ref name="rutherfordspunting" /> پردەکە لە چەندین فیلم و کاری ھونەریدا دەرکەوتووە و بووەتە بەشێک لە شوناسی کولتووریی [[زانکۆی کامبریج]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ئینگلتەرا|نژیاروانی|زانکۆی کامبریج|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Bridge of Sighs (Cambridge)}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} prf5p1prdfa51f1hwwxrzps5lhi28ta 0 290567 1587141 1515641 2026-05-26T23:56:42Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[محەممەد کوڕی ڕاشد ئال مەکتوم]]ی گواستەوە بۆ [[محەممەد کوڕی ڕاشد ئال مەکتووم]] 1515641 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''محەممەد کوڕی ڕاشد بن سەعید ئال مەکتوم''' (لەدایکبووی ١٥ی تەممووزی ١٩٤٩) جێگری سەرۆکی [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]] و سەرۆک وەزیران و فەرمانڕەوای دوبەی و وەزیری بەرگرییە لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]. لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ دەسەڵاتی لە میرنشینەکەدا گرتە دەست و شوێنی براکەی [[شێخ مەکتوم بن ڕاشد]]ی گرتەوە. شێخ محەممەد، کوڕی سێیەمی شێخ ڕاشد بن سەعید ئال مەکتوم، لە ١٥ی تەممووزی ١٩٤٩ لەدایک بووە. لەلایەن بنەماڵەی ئال مەکتوم، بنەماڵەی دەسەڵاتداری دوبەی، لە ماڵەکەیان لە شینداغە پەروەردە بووە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://u.ae/ar-ae/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/h-h-sheikh-mohammed-bin-rashid-al-maktoum|سەردێڕ=صاحب السمو الشيخ محمد بن راشد آل مكتوم {{!}} المنصة الرسمية لحكومة الإمارات العربية المتحدة |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201024040442/https://u.ae/ar-ae/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/h-h-sheikh-mohammed-bin-rashid-al-maktoum |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=u.ae |زمان=ar}}</ref> لە منداڵیدا فێری ھونەرەکانی ڕاوکردن و فالکۆنری، ھەروەھا لێھاتوویی سەرەتایی شاسواری لە باوکییەوە بەدەستھێناوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mohammed bin Rashid Al Maktoum}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]] abe82soellgiz88ay4h0lr6ey0hzka5 0 291798 1587166 1559143 2026-05-27T07:32:41Z 4267salar moradi 71690 /* */ 1587166 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} {{Infobox political party|name={{Script|Arab|ھاوپا}}|native_name=ڕێکخراوی ھاوپاییی نەتەوەییی کوردستان<br /> {{Script|it-Latf|Organîzasiyonî Hawpayîy Neteweyîy Kurdistan}}|logo=|colorcode=#000000|foundation=٢٠ی ئاداری ٢٠٢٠؛ ٥ ساڵ پێش ئێستا|ideology=[[کوردایەتی]]<br />[[ھەستی دژەعەرەب]]<br />[[ھەستی دژەئێرانی]]<br />[[ھەستی دژەتورک]]<br />[[ھەستی دژەئاشووری]]<br />[[دژە سامییەت]]<br />[[یەکگرتووییخوازی]]<br />[[نازیزمی نوێ]]|headquarters=[[File:Flag of Kurdistan.svg|20px]] [[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]]|website={{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20250114024507/https://www.hawpaofficial.org}}|native_name_lang=ku|position=[[ڕاستڕەوی توندڕەو|ڕاستڕەوی تووندڕەو]]|slogan=«کوردستان بۆ کورد»|flag=[[File:Hawpa Organization Logo.png|Hawpa_Organization_Logo|200px|border]]|colours={{color box|000000|border=darkgray}} ڕەش {{color box|#FFFFFF|border=silver}} سپی|leader=[[سەرهۆز ڕەباتی]]}} '''ھاوپا''' ({{Langx|ku|ھاوپا|Hāwpa}}، {{دەقاودەق|هاوبەش یان کەسێکی هەمان جۆر}}) کە بە '''ڕێکخراوی سۆسیالیستی نیشتمانیی کوردی''' ناسراوە ('''PSNK''') ('''ŘSNK''')، ڕێکخراوێکی کوردی [[نازیزمی نوێ|نیۆنازی]] (نازییەتیی نوێ)<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Manduz |یەکەم=Selda |ناونیشان=https://www.demokrathaber.org/karanlik-bir-fikrin-temelleri-aciga-cikti-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor|سەردێڕ=Karanlık bir fikrin temelleri açığa çıktı: 'Kurden Nasyonalist’in kökeni kime dayanıyor? |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Demokrat Haber - Bağımsız, Alternatif, Özgür Haberler |زمان=tr}}</ref><ref name=":22">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھاوپا و نازییەت|ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230422205813/https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Hawpa}}</ref> و دژە حکوومەتە و بنکەکەی لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانە]]. پارتەکە لە کاتی [[نەورۆز|نەورۆزدا]] لە ساڵی ٢٠٢٠ دامەزراوە و بارەگاکەی لە [[ھەولێر|ھەولێرە]]. ھاوپا ھەڵمەتێکی دەستپێکردووە بۆ پەرەپێدانی باوەڕەکەیان کە پێویستە [[عەرەب]] لە ھەرێمی کوردستان دەربکرێت، ھەروەھا بانگەشە بۆ جینۆسایدکردن (ڕەشەکوژی/کۆمەڵکوژی)ـکردنی [[تورکمانەکانی عێراق|تورکمان]] و [[ئاشوورییەکان]] دەکات.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=http://www.aina.org/reports/etsofiaith.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|پەڕە=٨}}</ref><ref name=":62">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئاشوورییەکان|ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_31.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723171136/https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_31.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Hawpa}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Manduz |یەکەم=Selda |ناونیشان=https://www.demokrathaber.org/karanlik-bir-fikrin-temelleri-aciga-cikti-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor|سەردێڕ=Karanlık bir fikrin temelleri açığa çıktı: 'Kurden Nasyonalist’in kökeni kime dayanıyor? |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Demokrat Haber - Bağımsız, Alternatif, Özgür Haberler |زمان=tr}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFManduz">Manduz, Selda. [https://www.demokrathaber.org/karanlik-bir-fikrin-temelleri-aciga-cikti-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor "Karanlık bir fikrin temelleri açığa çıktı: 'Kurden Nasyonalist'in kökeni kime dayanıyor?"]. ''Demokrat Haber - Bağımsız, Alternatif, Özgür Haberler'' (in Turkish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-07-29</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Turkish-language sources (tr)]]</ref> پێشتر ئەم گرووپە لەلایەن ڕێکخراوە ئاشوورییەکانەوە ڕەخنەیان لێگیرا بەھۆی بڵاوکردنەوەی ڕق و کینە لە دژی [[کەمینە نەتەوەیییەکانی عێراق|کەمینە نەتەوەیییەکان لە عێراق]] کە سووتەمەنیی ئاگرخۆشکەرە بۆ ھەڵمەتەکانی تۆقاندن و ترساندن و دەستبەسەرداگرتنی زەوییە.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.assyriapost.com/kurdish-group-calling-for-extermination-of-assyrians/|سەردێڕ=KRG acknowledges Kurdish group calling for extermination of Assyrians |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Assyria Post |زمان=en}}</ref> == ڕیشەناسیی وشە == لە [[کوردیی ناوەندی|کوردیی سۆرانیدا]] وشەی «ھاوپا» بە مانای «ھاوبەش/ھاوجۆر/ھاوڕەگەز» دێت.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aprim |یەکەم=Fred |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fredaprim.com/pdfs/2023/Hawpa.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=fredaprim.com |زمان=English}}</ref> == ئایدۆلۆژیا == ئایدۆلۆژیا (بیرۆکە)ی ھاوپا سەر بە [[ھەڵوێستی سێیەم|ھەڵوێستی سێیەمە]] و ھەوڵ دەدات بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی یەکێتیگەرایی لە ژێر یەکڕیزیی کورددا. وە گرووپەکە سەرچاوەی خۆی لە [[حیزبی ھیوا]] (١٩٣٩-١٩٤٦)ی [[ڕەفیق حیلمی]] و حیزبی کاجیک (١٩٥٩-١٩٧٥)ەوە وەرگرتووە، کە ھەردووکیان لەسەر بنەمای بیرۆکەی فاشیستی و نازی دامەزراون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aprim |یەکەم=Fred |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fredaprim.com/pdfs/2023/Hawpa.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=fredaprim.com |زمان=English}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAprim2023">Aprim, Fred (November 2023). [https://www.fredaprim.com/pdfs/2023/Hawpa.pdf "Neo-Nazi Kurdish Hawpa Group Threatens to Exterminate Assyrians"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''fredaprim.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 September</span> 2025</span>.</cite></ref> ھاوپا بە ئاشکرا دژە حکوومەتە و دژی زۆربەی لایەنە سیاسییەکانی ھەرێمی کوردستانە. بەشێک لە ئایدۆلۆژیای ڕاگەیەندراوی گرووپەکە، «ھاوپاییزم»ـە کە ھەوڵدەدات [[کوردایەتی|ناسیۆنالیزمیی دواکەوتووی کوردی]] دوای ١٩٤٦ی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]] نەھێڵێت.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rojevakurd |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://rojevakurd.com/nasyonal-sosyaliste-kurd-remzi-nafi/|سەردێڕ=Nasyonal-Sosyalîstê Kurd Remzî Nafî |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Rojevakurd |زمان=en-US}}</ref><ref name=":24">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=هاوپا و نازییەت|ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230422205813/https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Hawpa}}</ref> «ھاوپاییزم» ڕۆشنبیریی مۆدێرنی جەماوەری کورد ڕەتدەکاتەوە، بەو پێیەی ئایدۆلۆژیاکەی پێی وایە ڕۆشنبیرانی ئەمڕۆ لە کوردستان [[ھیچخوازی|نیھیلیست]] (ھیچخوازی) و [[چەپڕەوی|چەپن]].<ref name=":5" /> بەشێکی زۆری ئایدۆلۆژیای ئەم گرووپە لە [[ڕەمزی نافیع]] وەرگیراوە کە کوردێکی باشووری کوردستان بوو و لە ساڵی ١٩٤٣ بە ھاوکاریی دوو ئەفسەری [[سوپای ئەڵمانیا (١٩٣٥-١٩٤٥)|سوپای ئەڵمانیا]] سەرکردایەتیی [[ئۆپەراسیۆنی ماموت|ئۆپەڕاسیۆنی مامۆتی]] کردووە.<ref name=":5" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> گرووپەکە پێشتر ساڵی دامەزراندنی خۆیان بە ساڵی ١٩٤٣ ناوزەد کردووە، ئەو ساڵەی کە ڕەمزی نافیع سەرکردایەتیی ئۆپەڕاسیۆنی مامۆتی کردووە.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.serhatnews.com/diyarbakir-newrozunda-ortaya-cikan-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor|سەردێڕ=Diyarbakır Newroz’unda Ortaya çıkan 'Kurden Nasyonalist’in Kökeni Kime Dayanıyor? |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Serhat News |زمان=tr-TR}}</ref> گرووپەکە بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی بەکارھێنانی پڕوپاگەندە لە سۆشیال میدیادا دەگاتە ئامادەبووان.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.serhatnews.com/diyarbakir-newrozunda-ortaya-cikan-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor|سەردێڕ=Diyarbakır Newroz’unda Ortaya çıkan 'Kurden Nasyonalist’in Kökeni Kime Dayanıyor? |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Serhat News |زمان=tr-TR}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.serhatnews.com/diyarbakir-newrozunda-ortaya-cikan-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor "Diyarbakır Newroz'unda Ortaya çıkan 'Kurden Nasyonalist'in Kökeni Kime Dayanıyor?"]. ''Serhat News'' (in Turkish). 2023-03-28<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-08-02</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Turkish-language sources (tr)]]</ref> گرووپەکە لە ڕێگەی پلاتفۆرمەکانییەوە ئەو باوەڕەیان بەرەوپێش بردووە کە دەبێ [[عەرەب|عەرەبەکان]] لە ھەرێمی کوردستان دەربکرێن، لە کاتێکدا [[تورکمانەکانی عێراق|تورکمان]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانیش]] [[جینۆساید]] (کۆمەڵکوژ) بکرێن.<ref name=":63">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئاشوورییەكان|ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_31.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723171136/https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_31.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Hawpa}}</ref> بە تایبەتی، گرووپەکە پێشتر بابەتی ھێرشبەرانەی دژی ئاشوورییەکان بڵاوکردۆتەوە، لەوانە ئینکاریی بەردەوامی ئاشوورییەکان و بە ھەڵە ناونانی کۆمەڵگاکە بە نەستوورییەکان، ھەروەھا داوای ھەڵوەشاندنەوەی پارت و ڕێکخراوە سیاسییە ئاشوورییەکان دەکات و داوای ڕێگریکردن لە ئاھەنگە کولتوورییەکانیشیان دەکەن.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aprim |یەکەم=Fred |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fredaprim.com/pdfs/2023/Hawpa.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=fredaprim.com |زمان=English}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAprim2023">Aprim, Fred (November 2023). [https://www.fredaprim.com/pdfs/2023/Hawpa.pdf "Neo-Nazi Kurdish Hawpa Group Threatens to Exterminate Assyrians"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''fredaprim.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 September</span> 2025</span>.</cite></ref> ھەروەھا ڕەخنە لەم گرووپە گیراوە بەھۆی ساختەکردنی [[مێژووی ئاشوورییەکان]].<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=http://www.aina.org/reports/etsofiaith.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|پەڕە=٨}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.aina.org/reports/etsofiaith.pdf "Endangered: The Struggles of the Indigenous Assyrians in their Homelands"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Susek Evangelical Association. 28 February 2025. p.&nbsp;8<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 June</span> 2025</span>.</cite></ref><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.assyriapost.com/kurdish-group-calling-for-extermination-of-assyrians/|سەردێڕ=KRG acknowledges Kurdish group calling for extermination of Assyrians |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Assyria Post |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.assyriapost.com/kurdish-group-calling-for-extermination-of-assyrians/ "KRG acknowledges Kurdish group calling for extermination of Assyrians"]. ''The Assyria Post''. 2025-06-17<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-09-04</span></span>.</cite></ref> === ھێماسازی === ئاڵای حیزب لە لافیتەیەکی ڕەش پێکدێت کە لە ناوەڕاستیدا بازنەیەکی سپی ھەیە؛ لە ناوەوەی بازنەی سپیدا [[ڕۆژی کوردی|خۆری کوردە]] کە لە ناوەڕاستیدا [[سواستیکا|سواستیکایەکی]] تێدایە. ئەو حیزبە بانگەشەی ڕەتکردنەوەی باوەڕی نیۆ-نازیزمی کردووە و ڕایگەیاندووە کە سواستیکا لە ئاڵاکەیدا لەسەر بنەمای ئەوەیە کە ڕەمزێکی کۆنی کوردە.<ref name=":23">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=هاوپا و نازییەت|ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230422205813/https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Hawpa}}</ref> '''{{multiple image|align=centre|direction=horizontal|width=200|header=|image1=Hawpa Organization Logo.png|caption1=|image2=Hawpa.jpg|caption2=|image3=|caption3=|image4=|caption4=|image5=|caption5=|total_width=}}''' == مێژوو == ھاوپا بۆ یەکەمجار لە یەکەم ڕۆژی [[نەورۆز|نەورۆزی]] ساڵی ٢٠٢٠ دامەزرا.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/|سەردێڕ=منظمة هاوبا |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230718182144/https://www.hawpaofficial.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Hawpa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣ ھاوپا بە فەرمی لەلایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە]] تۆمار کرا؛ گرووپەکە پێشتر ھیچ دانپێدانانێکی یاساییی نەبووە. ھەروەھا ئەو گرووپە لەگەڵ کەسایەتییە باڵاکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان وەک [[ئومێد خۆشناو]]<nowiki/>ی پارێزگاری ھەولێر کۆبوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=SyriacPress |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://syriacpress.com/blog/2025/06/15/assyrian-organizations-condemn-kurdish-regional-governments-recognition-of-extremist-party/|سەردێڕ=Assyrian Organizations Condemn Kurdish Regional Government’s Recognition of Extremist Party |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Syriac Press |زمان=en-US}}</ref> لە ھەمان ساڵدا گرووپەکە لە ئاھەنگەکانی نەورۆز لە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] ئامادەبوون، لەوێ بەھۆی ئەنجامدانی سڵاوی نازییەکان بوونە سەردێڕی ڕۆژنامەکان.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Manduz |یەکەم=Selda |ناونیشان=https://www.demokrathaber.org/karanlik-bir-fikrin-temelleri-aciga-cikti-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor|سەردێڕ=Karanlık bir fikrin temelleri açığa çıktı: 'Kurden Nasyonalist’in kökeni kime dayanıyor? |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Demokrat Haber - Bağımsız, Alternatif, Özgür Haberler |زمان=tr}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFManduz">Manduz, Selda. [https://www.demokrathaber.org/karanlik-bir-fikrin-temelleri-aciga-cikti-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor "Karanlık bir fikrin temelleri açığa çıktı: 'Kurden Nasyonalist'in kökeni kime dayanıyor?"]. ''Demokrat Haber - Bağımsız, Alternatif, Özgür Haberler'' (in Turkish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-07-29</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Turkish-language sources (tr)]]</ref> ڕۆژی ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، فیدراسیۆنی ئاشووری لە ئەڵمانیا (ZAVD) و فیدراسیۆنی لاوانی ئاشووریی ئەورووپای ناوەڕاست (AJM) تانەیەکی ھاوبەشیان بڵاوکردەوە و ھاوپایان سەرکۆنە کرد. ڕێکخراوەکان داوایان لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] و کەسایەتییە نێودەوڵەتییەکان کردووە، ھاوپا سەرکۆنە بکەن و دەسەڵاتدارانی کورد لەو بارەیەوە ئاگادار بکەنەوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=SyriacPress |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://syriacpress.com/blog/2025/06/15/assyrian-organizations-condemn-kurdish-regional-governments-recognition-of-extremist-party/|سەردێڕ=Assyrian Organizations Condemn Kurdish Regional Government’s Recognition of Extremist Party |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Syriac Press |زمان=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSyriacPress2025">SyriacPress (2025-06-15). [https://syriacpress.com/blog/2025/06/15/assyrian-organizations-condemn-kurdish-regional-governments-recognition-of-extremist-party/ "Assyrian Organizations Condemn Kurdish Regional Government's Recognition of Extremist Party"]. ''Syriac Press''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-07-29</span></span>.</cite></ref> لە ھەمان مانگدا گرووپەکە گرتەیەکی ڤیدیۆیییان لە سۆشیاڵ میدیا بڵاوکردەوە و داوای قڕکردنی ئاشوورییەکانیان کرد.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.assyriapost.com/kurdish-group-calling-for-extermination-of-assyrians/|سەردێڕ=KRG acknowledges Kurdish group calling for extermination of Assyrians |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Assyria Post |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.assyriapost.com/kurdish-group-calling-for-extermination-of-assyrians/ "KRG acknowledges Kurdish group calling for extermination of Assyrians"]. ''The Assyria Post''. 2025-06-17<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-09-04</span></span>.</cite></ref> لە مانگی ئەیلوولدا، گرووپێکی [[تێلێگرام]] کە پەیوەندییان بەو ڕێکخراوەوە ھەیە، گەنجانی کورد، بە بیانووی شوێنی کۆبوونەوەی نەستوورییەکان و [[ھەستی دژەکورد|دژە کورد]] بوون، داوای تووندوتیژییان لە دژی شوێنەکانی پەرستنی مەسیحییەکان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> ھەروەھا ئەو گرووپە لەگەڵ «کوردێن ناسیۆنالیست» کە ڕێکخراوێکی دیکەی ڕاستڕەوی توندڕەوی کوردییە، پەیوەندییان ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:نازیزم]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان لە عێراق]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان لە ئاسیا]] [[پۆل:پارتەکان]] [[پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق]] [[پۆل:فاشیزم]] [[پۆل:ڕێکخراوە ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییە عێراقییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە ناحکومیەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە ناحکومییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە ناحکوومییەکانی کوردستان]] <references /> {{شریتی دەروازە|کوردستان|عێراق|دەیەی ٢٠٢٠|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} haesptnlcp9wgz4w32rzd5au3t78kzt 1587174 1587166 2026-05-27T09:01:16Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1587174 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} {{Infobox political party|name={{Script|Arab|ھاوپا}}|native_name=ڕێکخراوی ھاوپاییی نەتەوەییی کوردستان<br /> {{Script|it-Latf|Organîzasiyonî Hawpayîy Neteweyîy Kurdistan}}|logo=|colorcode=#000000|foundation=٢٠ی ئاداری ٢٠٢٠؛ ٥ ساڵ پێش ئێستا|ideology=[[کوردایەتی]]<br />[[ھەستی دژەعەرەب]]<br />[[ھەستی دژەئێرانی]]<br />[[ھەستی دژەتورک]]<br />[[ھەستی دژەئاشووری]]<br />[[دژە سامییەت]]<br />[[یەکگرتووییخوازی]]<br />[[نازیزمی نوێ]]|headquarters=[[File:Flag of Kurdistan.svg|20px]] [[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]]|website={{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20250114024507/https://www.hawpaofficial.org}}|native_name_lang=ku|position=[[ڕاستڕەوی توندڕەو|ڕاستڕەوی تووندڕەو]]|slogan=«کوردستان بۆ کورد»|flag=[[File:Hawpa Organization Logo.png|Hawpa_Organization_Logo|200px|border]]|colours={{color box|000000|border=darkgray}} ڕەش {{color box|#FFFFFF|border=silver}} سپی|leader=[[سەرهۆز ڕەباتی]]}} '''ھاوپا''' ({{Langx|ku|ھاوپا|Hāwpa}}، {{دەقاودەق|هاوبەش یان کەسێکی هەمان جۆر}}) کە بە '''ڕێکخراوی سۆسیالیستی نیشتمانیی کوردی''' ناسراوە ('''PSNK''') ('''ŘSNK''')، ڕێکخراوێکی کوردی [[نازیزمی نوێ|نیۆنازی]] (نازییەتیی نوێ)<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Manduz |یەکەم=Selda |ناونیشان=https://www.demokrathaber.org/karanlik-bir-fikrin-temelleri-aciga-cikti-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor|سەردێڕ=Karanlık bir fikrin temelleri açığa çıktı: 'Kurden Nasyonalist’in kökeni kime dayanıyor? |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Demokrat Haber - Bağımsız, Alternatif, Özgür Haberler |زمان=tr}}</ref><ref name=":22">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھاوپا و نازییەت|ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230422205813/https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Hawpa}}</ref> و دژە حکوومەتە و بنکەکەی لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانە]]. پارتەکە لە کاتی [[نەورۆز|نەورۆزدا]] لە ساڵی ٢٠٢٠ دامەزراوە و بارەگاکەی لە [[ھەولێر|ھەولێرە]]. ھاوپا ھەڵمەتێکی دەستپێکردووە بۆ پەرەپێدانی باوەڕەکەیان کە پێویستە [[عەرەب]] لە ھەرێمی کوردستان دەربکرێت، ھەروەھا بانگەشە بۆ جینۆسایدکردن (ڕەشەکوژی/کۆمەڵکوژی)ـکردنی [[تورکمانەکانی عێراق|تورکمان]] و [[ئاشوورییەکان]] دەکات.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=http://www.aina.org/reports/etsofiaith.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|پەڕە=٨}}</ref><ref name=":62">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئاشوورییەکان|ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_31.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723171136/https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_31.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Hawpa}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Manduz |یەکەم=Selda |ناونیشان=https://www.demokrathaber.org/karanlik-bir-fikrin-temelleri-aciga-cikti-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor|سەردێڕ=Karanlık bir fikrin temelleri açığa çıktı: 'Kurden Nasyonalist’in kökeni kime dayanıyor? |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Demokrat Haber - Bağımsız, Alternatif, Özgür Haberler |زمان=tr}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFManduz">Manduz, Selda. [https://www.demokrathaber.org/karanlik-bir-fikrin-temelleri-aciga-cikti-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor "Karanlık bir fikrin temelleri açığa çıktı: 'Kurden Nasyonalist'in kökeni kime dayanıyor?"]. ''Demokrat Haber - Bağımsız, Alternatif, Özgür Haberler'' (in Turkish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-07-29</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Turkish-language sources (tr)]]</ref> پێشتر ئەم گرووپە لەلایەن ڕێکخراوە ئاشوورییەکانەوە ڕەخنەیان لێگیرا بەھۆی بڵاوکردنەوەی ڕق و کینە لە دژی [[کەمینە نەتەوەیییەکانی عێراق|کەمینە نەتەوەیییەکان لە عێراق]] کە سووتەمەنیی ئاگرخۆشکەرە بۆ ھەڵمەتەکانی تۆقاندن و ترساندن و دەستبەسەرداگرتنی زەوییە.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.assyriapost.com/kurdish-group-calling-for-extermination-of-assyrians/|سەردێڕ=KRG acknowledges Kurdish group calling for extermination of Assyrians |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Assyria Post |زمان=en}}</ref> == ڕیشەناسیی وشە == لە [[کوردیی ناوەندی|کوردیی سۆرانیدا]] وشەی «ھاوپا» بە مانای «ھاوبەش/ھاوجۆر/ھاوڕەگەز» دێت.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aprim |یەکەم=Fred |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fredaprim.com/pdfs/2023/Hawpa.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=fredaprim.com |زمان=English}}</ref> == ئایدۆلۆژیا == ئایدۆلۆژیا (بیرۆکە)ی ھاوپا سەر بە [[ھەڵوێستی سێیەم|ھەڵوێستی سێیەمە]] و ھەوڵ دەدات بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی یەکێتیگەرایی لە ژێر یەکڕیزیی کورددا. وە گرووپەکە سەرچاوەی خۆی لە [[حیزبی ھیوا]] (١٩٣٩-١٩٤٦)ی [[ڕەفیق حیلمی]] و حیزبی کاجیک (١٩٥٩-١٩٧٥)ەوە وەرگرتووە، کە ھەردووکیان لەسەر بنەمای بیرۆکەی فاشیستی و نازی دامەزراون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aprim |یەکەم=Fred |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fredaprim.com/pdfs/2023/Hawpa.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=fredaprim.com |زمان=English}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAprim2023">Aprim, Fred (November 2023). [https://www.fredaprim.com/pdfs/2023/Hawpa.pdf "Neo-Nazi Kurdish Hawpa Group Threatens to Exterminate Assyrians"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''fredaprim.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 September</span> 2025</span>.</cite></ref> ھاوپا بە ئاشکرا دژە حکوومەتە و دژی زۆربەی لایەنە سیاسییەکانی ھەرێمی کوردستانە. بەشێک لە ئایدۆلۆژیای ڕاگەیەندراوی گرووپەکە، «ھاوپاییزم»ـە کە ھەوڵدەدات [[کوردایەتی|ناسیۆنالیزمیی دواکەوتووی کوردی]] دوای ١٩٤٦ی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]] نەھێڵێت.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rojevakurd |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://rojevakurd.com/nasyonal-sosyaliste-kurd-remzi-nafi/|سەردێڕ=Nasyonal-Sosyalîstê Kurd Remzî Nafî |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Rojevakurd |زمان=en-US}}</ref><ref name=":24">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=هاوپا و نازییەت|ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230422205813/https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Hawpa}}</ref> «ھاوپاییزم» ڕۆشنبیریی مۆدێرنی جەماوەری کورد ڕەتدەکاتەوە، بەو پێیەی ئایدۆلۆژیاکەی پێی وایە ڕۆشنبیرانی ئەمڕۆ لە کوردستان [[ھیچخوازی|نیھیلیست]] (ھیچخوازی) و [[چەپڕەوی|چەپن]].<ref name=":5" /> بەشێکی زۆری ئایدۆلۆژیای ئەم گرووپە لە [[ڕەمزی نافیع]] وەرگیراوە کە کوردێکی باشووری کوردستان بوو و لە ساڵی ١٩٤٣ بە ھاوکاریی دوو ئەفسەری [[سوپای ئەڵمانیا (١٩٣٥-١٩٤٥)|سوپای ئەڵمانیا]] سەرکردایەتیی [[ئۆپەراسیۆنی ماموت|ئۆپەڕاسیۆنی مامۆتی]] کردووە.<ref name=":5" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> گرووپەکە پێشتر ساڵی دامەزراندنی خۆیان بە ساڵی ١٩٤٣ ناوزەد کردووە، ئەو ساڵەی کە ڕەمزی نافیع سەرکردایەتیی ئۆپەڕاسیۆنی مامۆتی کردووە.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.serhatnews.com/diyarbakir-newrozunda-ortaya-cikan-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor|سەردێڕ=Diyarbakır Newroz’unda Ortaya çıkan 'Kurden Nasyonalist’in Kökeni Kime Dayanıyor? |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Serhat News |زمان=tr-TR}}</ref> گرووپەکە بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی بەکارھێنانی پڕوپاگەندە لە سۆشیال میدیادا دەگاتە ئامادەبووان.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.serhatnews.com/diyarbakir-newrozunda-ortaya-cikan-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor|سەردێڕ=Diyarbakır Newroz’unda Ortaya çıkan 'Kurden Nasyonalist’in Kökeni Kime Dayanıyor? |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Serhat News |زمان=tr-TR}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.serhatnews.com/diyarbakir-newrozunda-ortaya-cikan-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor "Diyarbakır Newroz'unda Ortaya çıkan 'Kurden Nasyonalist'in Kökeni Kime Dayanıyor?"]. ''Serhat News'' (in Turkish). 2023-03-28<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-08-02</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Turkish-language sources (tr)]]</ref> گرووپەکە لە ڕێگەی پلاتفۆرمەکانییەوە ئەو باوەڕەیان بەرەوپێش بردووە کە دەبێ [[عەرەب|عەرەبەکان]] لە ھەرێمی کوردستان دەربکرێن، لە کاتێکدا [[تورکمانەکانی عێراق|تورکمان]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانیش]] [[جینۆساید]] (کۆمەڵکوژ) بکرێن.<ref name=":63">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئاشوورییەكان|ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_31.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723171136/https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_31.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Hawpa}}</ref> بە تایبەتی، گرووپەکە پێشتر بابەتی ھێرشبەرانەی دژی ئاشوورییەکان بڵاوکردۆتەوە، لەوانە ئینکاریی بەردەوامی ئاشوورییەکان و بە ھەڵە ناونانی کۆمەڵگاکە بە نەستوورییەکان، ھەروەھا داوای ھەڵوەشاندنەوەی پارت و ڕێکخراوە سیاسییە ئاشوورییەکان دەکات و داوای ڕێگریکردن لە ئاھەنگە کولتوورییەکانیشیان دەکەن.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aprim |یەکەم=Fred |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.fredaprim.com/pdfs/2023/Hawpa.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=fredaprim.com |زمان=English}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAprim2023">Aprim, Fred (November 2023). [https://www.fredaprim.com/pdfs/2023/Hawpa.pdf "Neo-Nazi Kurdish Hawpa Group Threatens to Exterminate Assyrians"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''fredaprim.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 September</span> 2025</span>.</cite></ref> ھەروەھا ڕەخنە لەم گرووپە گیراوە بەھۆی ساختەکردنی [[مێژووی ئاشوورییەکان]].<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=http://www.aina.org/reports/etsofiaith.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|پەڕە=٨}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.aina.org/reports/etsofiaith.pdf "Endangered: The Struggles of the Indigenous Assyrians in their Homelands"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Susek Evangelical Association. 28 February 2025. p.&nbsp;8<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 June</span> 2025</span>.</cite></ref><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.assyriapost.com/kurdish-group-calling-for-extermination-of-assyrians/|سەردێڕ=KRG acknowledges Kurdish group calling for extermination of Assyrians |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Assyria Post |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.assyriapost.com/kurdish-group-calling-for-extermination-of-assyrians/ "KRG acknowledges Kurdish group calling for extermination of Assyrians"]. ''The Assyria Post''. 2025-06-17<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-09-04</span></span>.</cite></ref> === ھێماسازی === ئاڵای حیزب لە لافیتەیەکی ڕەش پێکدێت کە لە ناوەڕاستیدا بازنەیەکی سپی ھەیە؛ لە ناوەوەی بازنەی سپیدا [[ڕۆژی کوردی|خۆری کوردە]] کە لە ناوەڕاستیدا [[سواستیکا|سواستیکایەکی]] تێدایە. ئەو حیزبە بانگەشەی ڕەتکردنەوەی باوەڕی نیۆ-نازیزمی کردووە و ڕایگەیاندووە کە سواستیکا لە ئاڵاکەیدا لەسەر بنەمای ئەوەیە کە ڕەمزێکی کۆنی کوردە.<ref name=":23">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=هاوپا و نازییەت|ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230422205813/https://www.hawpaofficial.org/2023/03/blog-post_29.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Hawpa}}</ref> '''{{multiple image|align=centre|direction=horizontal|width=200|header=|image1=Hawpa Organization Logo.png|caption1=|image2=Hawpa.jpg|caption2=|image3=|caption3=|image4=|caption4=|image5=|caption5=|total_width=}}''' == مێژوو == ھاوپا بۆ یەکەمجار لە یەکەم ڕۆژی [[نەورۆز|نەورۆزی]] ساڵی ٢٠٢٠ دامەزرا.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hawpaofficial.org/|سەردێڕ=منظمة هاوبا |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230718182144/https://www.hawpaofficial.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Hawpa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣ ھاوپا بە فەرمی لەلایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکوومەتی ھەرێمی کوردستانەوە]] تۆمار کرا؛ گرووپەکە پێشتر ھیچ دانپێدانانێکی یاساییی نەبووە. ھەروەھا ئەو گرووپە لەگەڵ کەسایەتییە باڵاکانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان وەک [[ئومێد خۆشناو]]<nowiki/>ی پارێزگاری ھەولێر کۆبوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=SyriacPress |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://syriacpress.com/blog/2025/06/15/assyrian-organizations-condemn-kurdish-regional-governments-recognition-of-extremist-party/|سەردێڕ=Assyrian Organizations Condemn Kurdish Regional Government’s Recognition of Extremist Party |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Syriac Press |زمان=en-US}}</ref> لە ھەمان ساڵدا گرووپەکە لە ئاھەنگەکانی نەورۆز لە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] ئامادەبوون، لەوێ بەھۆی ئەنجامدانی سڵاوی نازییەکان بوونە سەردێڕی ڕۆژنامەکان.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Manduz |یەکەم=Selda |ناونیشان=https://www.demokrathaber.org/karanlik-bir-fikrin-temelleri-aciga-cikti-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor|سەردێڕ=Karanlık bir fikrin temelleri açığa çıktı: 'Kurden Nasyonalist’in kökeni kime dayanıyor? |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Demokrat Haber - Bağımsız, Alternatif, Özgür Haberler |زمان=tr}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFManduz">Manduz, Selda. [https://www.demokrathaber.org/karanlik-bir-fikrin-temelleri-aciga-cikti-kurden-nasyonalistin-kokeni-kime-dayaniyor "Karanlık bir fikrin temelleri açığa çıktı: 'Kurden Nasyonalist'in kökeni kime dayanıyor?"]. ''Demokrat Haber - Bağımsız, Alternatif, Özgür Haberler'' (in Turkish)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-07-29</span></span>.</cite> [[Category:CS1 Turkish-language sources (tr)]]</ref> ڕۆژی ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، فیدراسیۆنی ئاشووری لە ئەڵمانیا (ZAVD) و فیدراسیۆنی لاوانی ئاشووریی ئەورووپای ناوەڕاست (AJM) تانەیەکی ھاوبەشیان بڵاوکردەوە و ھاوپایان سەرکۆنە کرد. ڕێکخراوەکان داوایان لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] و کەسایەتییە نێودەوڵەتییەکان کردووە، ھاوپا سەرکۆنە بکەن و دەسەڵاتدارانی کورد لەو بارەیەوە ئاگادار بکەنەوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=SyriacPress |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://syriacpress.com/blog/2025/06/15/assyrian-organizations-condemn-kurdish-regional-governments-recognition-of-extremist-party/|سەردێڕ=Assyrian Organizations Condemn Kurdish Regional Government’s Recognition of Extremist Party |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Syriac Press |زمان=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSyriacPress2025">SyriacPress (2025-06-15). [https://syriacpress.com/blog/2025/06/15/assyrian-organizations-condemn-kurdish-regional-governments-recognition-of-extremist-party/ "Assyrian Organizations Condemn Kurdish Regional Government's Recognition of Extremist Party"]. ''Syriac Press''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-07-29</span></span>.</cite></ref> لە ھەمان مانگدا گرووپەکە گرتەیەکی ڤیدیۆیییان لە سۆشیاڵ میدیا بڵاوکردەوە و داوای قڕکردنی ئاشوورییەکانیان کرد.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.assyriapost.com/kurdish-group-calling-for-extermination-of-assyrians/|سەردێڕ=KRG acknowledges Kurdish group calling for extermination of Assyrians |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=The Assyria Post |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.assyriapost.com/kurdish-group-calling-for-extermination-of-assyrians/ "KRG acknowledges Kurdish group calling for extermination of Assyrians"]. ''The Assyria Post''. 2025-06-17<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2025-09-04</span></span>.</cite></ref> لە مانگی ئەیلوولدا، گرووپێکی [[تێلێگرام]] کە پەیوەندییان بەو ڕێکخراوەوە ھەیە، گەنجانی کورد، بە بیانووی شوێنی کۆبوونەوەی نەستوورییەکان و [[ھەستی دژەکورد|دژە کورد]] بوون، داوای تووندوتیژییان لە دژی شوێنەکانی پەرستنی مەسیحییەکان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> ھەروەھا ئەو گرووپە لەگەڵ «کوردێن ناسیۆنالیست» کە ڕێکخراوێکی دیکەی ڕاستڕەوی توندڕەوی کوردییە، پەیوەندییان ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:نازیزم]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان لە عێراق]] [[پۆل:ڕێکخراوەکان لە ئاسیا]] [[پۆل:پارتەکان]] [[پۆل:گرووپە سەربزێوەکان لە عێراق]] [[پۆل:فاشیزم]] [[پۆل:ڕێکخراوە ناسیۆنالیستە کوردەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییە عێراقییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە ناحکومیەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە ناحکومییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوە ناحکوومییەکانی کوردستان]] <references /> {{شریتی دەروازە|کوردستان|عێراق|دەیەی ٢٠٢٠|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} [[پۆل:حیزبە ناسیۆنالیستە کوردەکان]] ot4ekcd91p8nntdgdtvauhzpn37zmts 1 292273 1587112 1584250 2026-05-26T19:29:56Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1587112 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕسوایی ٢]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1561113 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240817190820/http://www.cinetmag.com/Movies/ShowFilms.asp?ID=1570 بۆ http://www.cinetmag.com/Movies/ShowFilms.asp?ID=1570 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٢٣، ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕسوایی ٢]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1584249 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240818075513/https://harfetaze.com/147902/ بۆ https://harfetaze.com/147902/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٤٠، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕسوایی ٢]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1587111 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240818092443/https://asemooni.com/mag/scandal-2 بۆ https://asemooni.com/mag/scandal-2 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٢٩، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) j4q4p0s51k67l1d6cyknmxj38pcc7lh 0 294531 1587097 1585172 2026-05-26T17:51:26Z Staff.college.2003 67646 1587097 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان (Staff College)</big>''' دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە: یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار. <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەفەرمانی سەربازی لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big> کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> == <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> == <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە == <big>'''خولەکان'''</big> == [[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. چەندەها ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> == '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' == بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ابراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> == <big>'''هاوتاکردنی بڕوانامە ماستەرە دەرەکیەکان'''</big> == [[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ خوێندن بۆ بەغدا یان وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکی تر کاتێک بڕوانامەی ماستەر بەدەست دەهێنێت پێویستە ئەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و هاوتاکردنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە</big> == '''<big>ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان</big>''' == [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]] بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤ |ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref></big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == [[پەڕگە:3DHol.jpg|وێنۆک]] <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] o5lwkd0f75vlqttcr76isn5nqgrkkb9 1587099 1587097 2026-05-26T17:53:02Z Staff.college.2003 67646 لابردنی زیادە چاککردنی ڕێزمان 1587099 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان (Staff College)</big>''' دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە: یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار. <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد علی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big> کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> == <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> == <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە == <big>'''خولەکان'''</big> == [[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. چەندەها ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> == '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' == بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ابراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> == <big>'''هاوتاکردنی بڕوانامە ماستەرە دەرەکیەکان'''</big> == [[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ خوێندن بۆ بەغدا یان وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکی تر کاتێک بڕوانامەی ماستەر بەدەست دەهێنێت پێویستە ئەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و هاوتاکردنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە</big> == '''<big>ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان</big>''' == [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]] بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤ |ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref></big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == [[پەڕگە:3DHol.jpg|وێنۆک]] <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] t6bssdv0hwxvkh9fdd3jz0oyu8vrffi 1587100 1587099 2026-05-26T17:54:38Z Staff.college.2003 67646 1587100 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان (Staff College)</big>''' دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە: یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار. <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد علی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big> کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> == <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> == <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە == <big>'''خولەکان'''</big> == [[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. چەندەها ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> == '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' == بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ابراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> == <big>'''هاوتاکردنی بڕوانامە ماستەرە دەرەکیەکان'''</big> == [[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ خوێندن بۆ بەغدا یان وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکی تر کاتێک بڕوانامەی ماستەر بەدەست دەهێنێت پێویستە ئەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و هاوتاکردنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە</big> == '''<big>ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان</big>''' == [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]] بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤ |ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref></big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == [[پەڕگە:3DHol.jpg|وێنۆک]] <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] o5zgu5yukd005omzgl9vbyifknzhk0c 1587101 1587100 2026-05-26T17:56:37Z Staff.college.2003 67646 /* سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان: */ 1587101 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان (Staff College)</big>''' دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە: یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار. <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد علی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big> کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> == <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> == <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە == <big>'''خولەکان'''</big> == [[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. چەندەها ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> == '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' == بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ابراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> == <big>'''هاوتاکردنی بڕوانامە ماستەرە دەرەکیەکان'''</big> == [[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ خوێندن بۆ بەغدا یان وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکی تر کاتێک بڕوانامەی ماستەر بەدەست دەهێنێت پێویستە ئەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و هاوتاکردنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە</big> == '''<big>ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان</big>''' == [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]] بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤ |ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref></big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == [[پەڕگە:3DHol.jpg|وێنۆک]] <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان|عێراق|سەربازی=سەربازی}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] k9dpjmuzktbhva8lwv1g3z7ncnvd2bx 0 295312 1587199 1585460 2026-05-27T11:55:43Z Hivja 64112 1587199 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == ئایار == === ١٨ === * [[تۆم کەین]]، ٦٤، [[نواندنی دەنگ|ئەکتەری دەنگ]]ی ئەمریکی، دواھەتەکانی [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2026/tv/news/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls-1236752823|title=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' Voice Actor, Dies at 64|lang=en-US|author=Payton Turkeltaub|website=Variety|date=2026-05-18|access-date=2026-05-18}}</ref> === ١٥ === * [[عیزەدین حەداد]]، ٥٥–٥٦، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی فەلەستینی، ڕێبەری [[حەماس]] لە [[کەرتی غەززە]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|کەتیبەکانی قەسام]] (لە ٢٠٢٥ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{citeweb |date=15 May 2025 |title=Seven killed in Gaza as Israel says it targets Hamas leader |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-targets-head-hamas-armed-wing-with-gaza-strike-2026-05-15/ |website=Reuters}}</ref> === ١٢ === * [[ڕێکس ڕید]]، ٨٧، ڕەخنەگری فیلم، ڕۆژنامەوان، ئەکتەر و کەسایەتیی میدیاییی ئەمریکی، خراپبوونی ڕەوشی تەندروستی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://observer.com/2026/05/rex-reed-obituary-a-personal-remembrance-of-the-legendary-film-critic/|سەردێڕ= The Rex Reed I Knew (1938–2026)|دوایین= Curotto|یەکەم= Merin|ڕێکەوت= ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان= ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper = New York Observer}}</ref> === ٩ === * [[دێنیس ڕاش]]، ٧٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Dennis Rush, Child Actor in ‘Man of a Thousand Faces’ and ‘The Andy Griffith Show,’ Dies at 74 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/dennis-rush-dead-andy-griffith-show-man-of-thousand-faces-1236597238/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٦ === * [[تێد تەرنەر]]، ٨٧، کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا، خێرخوازی ئەمریکی و دامەزرێنەری [[سی ئێن ئێن]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kandell |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Ted Turner, Creator of CNN and the 24-Hour News Cycle, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/05/06/business/media/ted-turner-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper=The New York Times}}</ref> === ٣ === * [[ژان ئالامبر]]، ٧٩، نووسەر و گۆرانینووسی فەڕەنسی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|سەردێڕ=Jean-Louis FABRY|ئیش=Le Journal du Centre|زمان=French}}</ref> === ٢ === * [[ناسر بەکرزادە]]، ٢٦، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> === ١٤ === * [[غەزال مەولان]]، ١٩، پێشمەرگەی کورد و ئەندامی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، ھێرشی درۆنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}</ref> === ٩ === * [[کەمال خەرازی]]، ٨١، سیاسەتوان، دیپلۆماتکاری چاکسازیخوازی ئێرانی، ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندییەکانی سیستەم]] (لە ٢٠٢٢ەوە) و [[وەزارەتی کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، برینەکانی دوای ھێرشی ئاسمانیی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Eavis |یەکەم=Peter |دوایین٢=Goldbaum |یەکەم٢=Christina |دوایین٣=Bearak |یەکەم٣=Max |دوایین٤=Boxerman |یەکەم٤=Aaron |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran War Live Updates: Israel Agrees to Talks With Lebanon, Where Its Strikes Imperil Cease-Fire |ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2026/04/09/world/iran-ceasefire-trump-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> === ٦ === * [[مەجید خادمی]]، ؟، سەرتیپی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی پاراستنی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی پاراستنی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٢٢ەوە)، ھێرشی ئاسمانیی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRGC intelligence chief killed in attack, Guards say |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202604065252 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]]}}</ref> === ٤ === * [[وەحید بەنی عامریان]]، ٣٣–٣٤، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی وحید بنی عامریان کیست؟ در تاریخ ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ اعدام شد.]</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === * [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=NBC News |زمان=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> === ١٩ === * [[ئێریک دەین]]، ٥٣، ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی ھەناسەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |سەردێڕ=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |ناونیشان=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Wrap |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٣ === * [[سەلیم ساداک]]، ٧١، سیاسەتوانی کورد و ئەندامی [[ئەنجومەنی باڵای نیشتمانیی تورکیا]] (١٩٩١–١٩٩٤)، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Selim Sadak yaşamını yitirdi|ناونیشان=https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260124012859/https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Evrensel|زمان=tr-TR|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|سەردێڕ=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|بڵاوکەرەوە=Voice of Emirates|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |بڵاوکەرەوە=TMZ|زمان=en-US|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] p56f4ty6y432b3t3pr8jrnsrwhxfsi1 0 295401 1587147 1583622 2026-05-27T00:40:25Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1587147 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} '''کارل شوانزەر''' ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. کارل کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=گانگل مایەر |یەکەم=فرانتس جەی. |سەردێڕ=کارل شوانزەر - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی |بڵاوکەرەوە=Müry Salzmann |ساڵ=٢٠٢٠ |زمان=de |trans-title=Karl Schwanzer – Die frühen Jahre eines Architekten von Weltruf}}</ref> === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شوانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شوانزەر وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بوشینگەر |یەکەم=گونتەر |سەردێڕ=کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت |بڵاوکەرەوە=Michael Imhof Verlag |ساڵ=٢٠٢١ |پەڕە=٢٣٤ |ژپنک=٩٧٨-٣-٧٣١٩-٠٩٨٠-٤|زمان=de}}</ref> === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شوانزەر کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.worldfairs.info/expodetails.php?expo_id=14 |سەردێڕ=پاوێلیۆنی نەمسا لە پێشانگای جیھانی برۆکسل ١٩٥٨ |وێبگە=en.worldfairs.info |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣ }}{{بەستەری مردوو|url=https://en.worldfairs.info/expodetails.php?expo_id=14 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref>دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mumok.at |سەردێڕ=پاوێلیۆنی نەمسایی بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل |بڵاوکەرەوە=Mumok |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref> لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شوانزەر باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://eng.archinform.net/arch/618.htm |سەردێڕ=کارل شوانزەر لە بنکەدراوەی archINFORM |وێبگە=archINFORM |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref>(Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شوانزەر باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شوانزەر). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] ئەلێکساندەر کراوس: '''شوانزەر، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شوانزەر، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} o0tolf5liv63qd8vl9r63m9qgjs29ri 0 295538 1587055 1582450 2026-05-26T12:07:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587055 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئێدینبەرە]]، پایتەختی [[سکۆتلاند]]، لە پێوەرەکانی ناوەندە دارایییە جیھانییەکان لە ساڵی ٢٠٢٠دا وەک ١٣ەمین گەورەترین ناوەندی دارایی لە ئاستی نێونەتەوەیی و ٤ەمین گەورەترین ناوەندی دارایی لە ئەورووپادا ڕیزبەندی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://scottishfinancialreview.com/2020/09/25/edinburgh-4th-in-europe-in-new-financial-centres-index/|سەردێڕ=Edinburgh 4th in Europe in new Financial Centres index – Scottish Financial Review}}</ref> ئابووری ئێدینبەرە وەک بزوێنەرێکی [[ئابووریی سکۆتلەند|ئابووریی سکۆتلاند]] و ھەروەھا ئابووریی فراوانتری شانشینی یەکگرتوو دەناسرێت، کە دووەم گەورەترین ناوەندی دارایییە لە شانشینی یەکگرتوودا لە دوای [[لەندەن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.edinburgh-inspiringcapital.com|سەردێڕ=Edinburgh Inspiring Capital |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Edinburgh Inspiring Capital}}</ref> ئێدینبەرە بە بەردەوامی یەکێک بووە لە خۆشگوزەرانترین بەشەکانی وڵات و بەھێزترین ئابووریی لە نێوان ھەر شارێکی شانشینی یەکگرتوودا لە دەرەوەی لەندەن ھەیە.<ref>''Why Invest in Edinburgh'' {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx|سەردێڕ=Account Suspended |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131015035613/http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}} Edinburgh City Council Capital Review</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک]]ی کە ٦٩٬٨٠٩ پاوەند بوو، بۆ یەکەمجار لە ھی لەندەنی تێپەڕاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/file?uri=/economy/grossdomesticproductgdp/datasets/regionalgrossdomesticproductallnutslevelregions/1998to2023/regionalgrossdomesticproductgdpbyallinternationalterritoriallevelitlregions.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|لە=Table 7: Gross domestic product (GDP) per head at current market prices, pounds}}</ref> گۆڤاری ئێف دی ئای مەکازینی فاینانشاڵ تایمز، ئێدینبەرەی وەک "باشترین شاری گەورەی ئەورووپی بۆ داھاتوو" و "باشترین ستراتیژیی وەبەرھێنانی ڕاستەوخۆی بیانی (شاری گەورە)" بۆ ساڵانی ٢٠١٢/١٣ ناوبردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13|سەردێڕ=fDi European Cities & Regions of the Future 2012/13 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324022728/http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> شارەکە بە بەردەوامی وەک یەکێک لە جەمسەرە پیشەسازییە سەرەکییەکانی سکۆتلاند ڕیزبەندی دەکرێت، کە ھێزێکی کاری دامەزراوی نزیکەی ٤٨٬٠٣٠ کەسی لە سەرانسەری شارەکەدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://scottishbusinessnews.net/scotland-retains-status-as-the-uks-second-largest-international-financial-hub/|سەردێڕ=Scotland retains status as the UK's second largest international financial hub - Scottish Business News |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Scottish Business News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Edinburgh}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] r5bm3x8lxe8fml2e9znttsym8swt7la 102 295659 1587143 1586323 2026-05-27T00:05:22Z Hivja 64112 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1586323|1586323]] لە لایەن [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] ([[User talk:Hivja|لێدوان]]) 1587143 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|he|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{7}}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری {{{1}}} | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری {{{1}}}''' | دەرزیی_نەخشە = Israel#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی {{{1}}} لە [[ئیسرائیل]]دا##جێگەی {{{1}}} لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{{12}}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئیسرائیل}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ناوچەکانی ئیسرائیل|ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[{{{3}}}|{{{4}}}]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەکانی ئیسرائیل|ژێرناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ژێرناوچەی {{{5}}}|{{{5}}}]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = {{{6}}} | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = {{{7}}} | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = {{{8}}} | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{{9}}} | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = {{{10}}} | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٢:٠٠|+٢:٠٠]] ([[کاتی ستانداردی ئیسرائیل|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = [[یوو تی سی +٣:٠٠|+٣:٠٠]] ([[کاتی ھاوینەی ئیسرائیل|ھاوینە]]) | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{<noinclude />subst:#if:{{{11}}}|{{ناونیشان|{{{11}}}}}|}} | پەراوێزەکان = }} '''{{{1}}}''' ({{بە عیبری|{{{2}}}}}) شارێکە لە [[ژێرناوچەی {{{5}}}]]، [[{{{3}}}|ناوچەی {{{4}}}]]، [[ئیسرائیل]]. بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە {{{9}}} کەس بووە. ڕووبەری ئەم شارە دەوروبەری {{{7}}} کیلۆمەتری چوارگۆشە و چڕیی دانیشتووانی {{{10}}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی ئیسرائیل}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئیسرائیل}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:شارەکانی ناوچەی {{{3}}}]] [[پۆل:ناوچەی {{{3}}}] [[en:{{{13}}}]] l9yt7mf93j0ajhvudjiwohjk5fyep6m 0 296042 1587123 1586697 2026-05-26T20:02:46Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1587123 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''شەڕ و پێکدادانی بۆزانێ لە ساڵی ٢٠٢٠–٢٠٢١''' زنجیرەیەک پێکدادان بوو لە نێوان [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] سەر بە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] و [[سوپای نیشتمانیی سووریا]] کە لەلایەن [[تورکیا]]وە پشتیوانی دەکرێت لە [[بۆزانێ]] لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆییی سووریادا]]. == پێکدادانەکان == === تۆپبارانی سەرەتایی === گرژییەکان زیادیان کرد کاتێک ھێزە تورکییەکان و ھێزە ھاوپەیمانەکانیان تۆپبارانیان بۆ سەر بۆزانێ و دەوروبەری لە گوندەواری باکووری [[پارێزگای ڕەققە|ڕەققە]] لە ٢٣ی تشرینی دووەمدا چڕکردەوە، بەمەش [[ناوچەی ئارامی باکووری سووریا|ڕێککەوتنەکانی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩]]یان پێشێل کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=SDF official: Russian grantor keeps watching Turkish attacks on Syria's Ain Issa|ناونیشان=https://npasyria.com/en/50314/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=North press agency|زمان=en-US}}</ref> بەرپرسان ڕایان گەیاند کە پێشێلکارییەکان لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا خراپتر بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=SDF official: Russian grantor keeps watching Turkish attacks on Syria's Ain Issa|ناونیشان=https://npasyria.com/en/50314/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=North press agency|زمان=en-US}}</ref> ڕاپۆرت کرا کە ١١ شەڕکەری [[سوپای نیشتمانیی سووریا]] و چەند شەڕکەرێکی [[ھەسەدە]] لە کاتی پێکدادانەکاندا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Infiltration attempt {{!}} 11 Turkish-backed militiamen killed in clashes with SDF nearby Ain Issa|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/193211/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en-US}}</ref> ڕۆژی دواتر، ڕاپۆرت کرا کە زیاتر لە ٣٠ شەڕکەری سوپای نیشتمانیی سووریا لە کاتی ھەوڵێکی شکستخواردووی دزەکردن لە دەوروبەری بۆزانێ کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Dozens among opposition groups killed and injured in Syria's Raqqa countryside|ناونیشان=https://npasyria.com/en/50327/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=North press agency|زمان=en-US}}</ref> دوای چەند ڕۆژێک ھێرشێکی مووشەکیی تورکیا لە نزیک شارۆچکەکە بەپێی ڕاپۆرتەکان دوو منداڵی بریندار کرد و ھەندێک خانوویشی وێران کرد. بەھۆی ئەمە و چەند ڕووداوێکی تر، خەڵکی مەدەنی دەستیان کرد بە ڕاکردن لە ناوچەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/193779/|سەردێڕ=In full sight of Russian troops &#124; Residents of Ain Issa in northern Raqqa flee their area, as Turkish shelling on the region continues|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> لە ١ی کانوونی یەکەمدا، تۆپبارانە تورکییەکان لە گوندی سەیدا و دەوروبەری [[بۆزانێ]] نوێ بوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=North of Raqqa {{!}} Turkish forces and proxy factions shell villages near M4 road|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/194257/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US}}</ref> دەزگاکانی ھەواڵی ناوخۆیی لە ٦ی کانوونی یەکەمدا ڕایان گەیاند کە شەڕکەرانی سوپای نیشتمانیی سووریا کە لەلایەن توخمە تورکییەکانەوە پشتگیری دەکران، ھێرشەکانیان بۆ سەر بۆزانێ چڕکردەوە لە نێو ترس و دڵەڕاوکێ لە ھێرشێکی نوێی تورکیا بۆ سەر ناوچەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Turkish-Backed Rebels Intensify Attacks on Syrian Town|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/extremism-watch_turkish-backed-rebels-intensify-attacks-syrian-town/6199248.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Voice of America|زمان=en}}</ref> لە ١٠ی کانوونی یەکەمدا، [[ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ]] (SOHR) ڕای گەیاند کە ٧،٠٠٠ کەس لە ماڵەکانیان لە بۆزانێ لە ماوەی مانگی ڕابردوودا ھەڵاتوون، لە ترسی ھەڵمەتێکی سەربازیی تورکیا. تۆپبارانی ڕۆژانە چڕ ببووەوە لەسەر بۆزانێ و دەوروبەری و ڕێگای «M4». لە وەڵامی بێدەنگیی [[ڕووسیا]] بەرامبەر بە پەرەسەندنەکان، دانیشتووانی شارۆچکەکە دوو خۆپیشاندانیان ئەنجام دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Turkish military escalation in a month {{!}} Nearly 7,000 people flee from Ain Issa and countryside, amid fears of imminent military operation|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/195410/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US}}</ref> === ھەوڵی پێشڕەویی سوپای نیشتمانیی سووریا === دوای ھەفتەیەک لە ئارامیی ڕێژەیی، ھێزەکانی سوپای نیشتمانیی سووریا کە لەلایەن تۆپخانەی تورکیاوە پشتگیری دەکران، لە ١٨ی کانوونی یەکەمدا ھێرشێکیان بۆ سەر گوندەکانی جەھبەل و مشێرفە لە گوندەواری ڕۆژھەڵاتی بۆزانێ ئەنجام دا. گرووپەکان نەیانتوانی ھیچ پێگەیەکی نوێ بگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Turkey-backed fighters clash with Kurdish forces in north Syria town|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-ainissa-idUSKBN28S298|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201218164041/https://www.reuters.com/article/us-syria-security-ainissa-idUSKBN28S298 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Reuters}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Backed by intensive Turkish artillery fire {{!}} Turkish-backed factions launch violent attacks on east Ain Issa frontlines|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/196453/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US}}</ref> نۆ شەڕکەری سوپای نیشتمانیی سووریا و دوو شەڕکەری ھەسەدە لە کاتی ھێرشەکەدا کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Ain Issa countryside {{!}} Two SDF members killed in shelling and clashes with Turkish-backed factions, as shelling continues on frontlines|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/196473/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US}}</ref> لە ١٩ی کانوونی یەکەمدا، جارێکی تر پێکدادان لە ھەمان بەرەی شەڕدا ڕاپۆرت کرا بەبێ ئەوەی ھیچ گۆڕانکارییەکی زەوینی ڕوو بدات. ھەفتەی دواتر بە تۆپبارانی ڕۆژانە و پێکدادان لە گوندەکانی جەھبەل و مشێرفە لە دەوروبەری باکووری ڕۆژھەڵاتی بۆزانێ تایبەتمەند بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Turkish-backed opposition renew shelling on Syria's northeast Ain Issa|ناونیشان=https://npasyria.com/en/51898/|وێبگە=North press agency|زمان=en-US}}</ref> پێکدادانەکان چەندین ھەوڵی سوپای نیشتمانیی سووریایان لەخۆگرتبوو بۆ دەستبەسەرداگرتنی گوندی مشێرفە. ئەم گوندە وەک گوندێکی ستراتیژی دەبینرێت، چونکە دەکەوێتە سەر ڕێگای نێونەتەوەیی [[ڕێگای ئێم ٤ (سووریا)|M4]]، کە ھێزەکانی ژێر پشتگیریی تورکیا ھەوڵیان دەدا بیبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Infiltration attempt {{!}} Turkish forces and their proxies sneak to key village in rural Ain Issa, amid intensive shelling and clashes|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/197553/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US}}</ref> لەم نێوەندەدا، فەرماندەیەکی [[ھەسەدە]] ڕەخنەی لە ھەڵوێستی [[تورکیا]] و [[ڕووسیا]] لە ململانێکاندا گرت. لە وتووێژەکانی ئەم دواییانەدا ئەو ھاوتا ڕووسییەکەی تۆمەتبار کرد بەوەی گوشار دەخاتە سەر ھەسەدە بۆ ڕادەستکردنی زەوییەکانی [[بۆزانێ]] بە [[حکوومەتی سووریا]] لە بەرامبەر پاراستنی ڕووسیا دژی ھێرشەکانی تورکیا. شەڕەکە لە ھەفتەی یەکەمی کانوونی دووەمی ٢٠٢١دا بەرەو گوندەواری باکووری ڕۆژاوای بۆزانێ گۆڕا. پێکدادانەکان کاتێک سەریان ھەڵدا کە سوپای نیشتمانیی سووریا، بە پاڵپشتی تۆپخانەی تورکیا، ھەوڵیان دا بەرەو گوندەکانی خالدییە و موعەلەق پێشڕەوی بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Turkish-backed factions try to advance on western frontlines of Ain Issa|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/198749/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US}}</ref> گوندەکان لە ٦ی کانوونی دووەمدا دیسانەوە شاھیدی پێکدادان بوون، کە تێیدا ھەسەدە توانی تەکنیکاڵێکی سەر بە سوپای نیشتمانیی سووریا لە بەرەی موعەلەق تێکبشکێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Renewed clashes in villages in Syria's Ain Issa|ناونیشان=https://npasyria.com/en/52524/ |وێبگە=North press agency|زمان=en-US}}</ref> بەرپرسانی [[کورد]] بانگەشەیان کرد کە تورکیا ھەوڵەکانی خێراتر دەکات بۆ دەستبەسەرداگرتنی خاکی زیاتر لە باکووری سووریا لە ماوەی [[ڕاگوزەری سەرۆکایەتیی جۆ بایدن|ماوەی ڕاگوزەری سەرۆکایەتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]. بەرپرسێک ڕای گەیاند کە ئەنقەرە دەزانێت ئیدارەی داھاتووی [[ئەمریکا]] [[ڕامیاری]]یەکی جیاوازی بەرامبەر ناوچەکە دەبێت، و ئەمەش ھۆکاری ئەوە بووە کە گوشارێکی زۆر بخرێتە سەر [[ھەسەدە]] لە دەوروبەری بۆزانێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fighting Continues Over Flashpoint Town in Northern Syria|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/extremism-watch_fighting-continues-over-flashpoint-town-northern-syria/6200367.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Voice of America|زمان=en}}</ref> === پێکدادانەکانی دواتر === دوای شەش ڕۆژ لە ئارامییەکی پڕ لە گرژی، لە ١٢ی کانوونی دووەمدا پێکدادانەکان لە گوندەکانی جەھبەل و مشێرفە نوێ بوونەوە، ئەمەش دوای ھەوڵێکی ھێزەکانی ژێر پشتگیریی [[تورکیا]] ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=After nearly six days of tense calm {{!}} Clashes resume in Ain Issa countryside between SDF and Turkish-backed factions|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/200233/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US}}</ref> لە ٢٣ی کانوونی دووەمدا، بەپێی ڕاپۆرتەکان ھەسەدە ھەوڵێکی دزەکردنی سوپای نیشتمانیی سووریای لە ھەمان بەرەدا پووچەڵ کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=SDF foils infiltration attempt by Turkish-backed groups in Syria's Ain Issa|ناونیشان=https://npasyria.com/en/53401/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=North press agency|زمان=en-US}}</ref> سێ ڕۆژ دواتر، ھێزە تورکییەکان پێگەکانی ھەسەدەیان لە گوندی سەیدا و ڕێگای «M4» تۆپباران کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=North of Raqqa {{!}} Turkish forces shell Ain Issa frontlines and "M4" road|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/202284/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US}}</ref> لەکاتێکدا ھێزە تورکییەکان گوندەکانی خالدییە، موعەلەق و ئیستیراحەت سەقریان لە باکووری ڕەققە تۆپباران کرد، [[ھێزە چەکدارەکانی سووریا]] دەیان سەربازیان ھێنایە ناو لیوای ٩٣ لە باشووری بۆزانێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ain Issa {{!}} Turkish forces and proxies shell several positions, while tens of regime soldiers brought in to the 93rd Brigade|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/203139/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US}}</ref> گرژییەکانی نێوان ھەسەدە و سوپای سووریاش دوای [[گەمارۆدانی قامیشلۆ و حەسیچە]] زیادی کرد. ھەسەدە دەترسا کە حکوومەتی سووریا، لەگەڵ ڕووسیا، ڕێککەوتنێک لەگەڵ تورکیا بکەن و لە بۆزانێ بکشێنەوە وەک ناپاکی. لە بەرامبەردا، دیمەشق بەدوای پلانێکدا دەگەڕا بۆ دەرکردنی ھێزە یاخیبووەکان و کۆتاییھێنان بە ئامادەیی سەربازیی تورکیا لە [[پارێزگای ئیدلیب]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Fresh Clashes Erupt Between Kurdish, Government Forces in Northeast Syria|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/extremism-watch_fresh-clashes-erupt-between-kurdish-government-forces-northeast-syria/6201448.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=Voice of America|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=How Turkey fits in regime-Kurdish showdown in Syria|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2021/02/turkey-syria-damascus-kurds-escalation-where-ankara-stands.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210204190201/http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2021/02/turkey-syria-damascus-kurds-escalation-where-ankara-stands.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Al-Monitor}}</ref> ڕووسیا لە ٢١ی شوباتدا لە بۆزانێ و [[حەسیچە]] کشایەوە بە مەبەستی گوشارخستنە سەر ھەسەدە دوای ئەوەی ڕەتی کردەوە گوندە نزیکەکان و سایلۆکانی خۆراک ڕادەستی ھێزەکانی ڕژێم بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=To exert pressure on SDF and force it to agree to their demands {{!}} Russian forces withdraw from military bases in al-Hasakeh and Raqqa provinces|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/206112/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US}}</ref> دوای چەند کاتژمێرێک، ھێزەکانی ڕووسیا گەڕانەوە دوای ناڕەزایەتی دانیشتووانی ناوچەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Hours after withdrawal {{!}} The Russians return to Ain Issa base, amid popular anger over "Russia's extortion against SDF"|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/206128/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US}}</ref> لە مانگی دواتردا ئەفسەرێکی تورک، ٣ چەکداری ژێر پشتگیریی تورکیا، و ٢ شەڕکەری ھەسەدە لە ١٩ی ئازاردا بەپێی ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ کوژران دوای چەندین پێکدادان و ئاڵوگۆڕی تۆپباران لە نێوان ھەردوولادا.<ref name="violent" /> تۆپبارانی تورکیا بۆ سەر گوندی حەدریات لە ڕۆژھەڵاتی [[بۆزانێ]] بووە ھۆی گیانلەدەستدانی منداڵێک، ھەروەھا ڕایان گەیاند کە چوار کەسی دیکەش بریندار بوون. لە ڕۆژی دواتردا ھێزە تورکییەکان دەستیان کرد بە بەکارھێنانی فڕۆکە بۆ بەئامانجگرتنی پێگەکانی [[ھەسەدە]] لە دەوروبەری بۆزانێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Military escalation {{!}} Turkish aircraft join Ain Issa battles, as ground troops failing to advance into its villages|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/210203/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210321073742/https://www.syriahr.com/en/210203/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=First aerial operation in 17 months {{!}} Turkish jet strikes positions near contested areas between SDF and Turkish-backed factions in northern Al-Raqqah|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/210202/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210320230554/https://www.syriahr.com/en/210202/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> [[ڕووانگەی سووری بۆ مافەکانی مرۆڤ]] گیانلەدەستدانی ٥ شەڕکەری ھەسەدەی تۆمارکرد کە لە کاتی تۆپبارانەکانی تورکیا و پێکدادانەکانی زیاتری شارۆچکەکە لە ٢١ی ئازاردا کوژرابوون. دوای چەند ڕۆژێک، ھێزەکانی ژێر پشتگیریی تورکیا ٧ ئەندامی دیکەی [[ئەنجومەنی سەربازیی ڕەققە]]ی سەر بە ھەسەدەیان کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=With the help of agents {{!}} Turkish-backed faction kills seven members of "Tahrir Al-Raqqah Forces" in infiltration operation near Ain Issa|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/211091/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210324130133/https://www.syriahr.com/en/211091/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> لەگەڵ پێشڕەویی وەرزی بەھاردا، بارودۆخەکە ئارام بووەوە، دوایین پێکدادانەکان لە ١٩ی نیساندا ڕاپۆرت کران کاتێک ھێزەکانی ژێر پشتگیریی تورکیا پێگەکانیان لە بۆزانێ تۆپباران کرد و سێ کەسیان لە وێستگەیەکی بەنزیندا بریندار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Renewed bombardment {{!}} Turkish forces and their proxies shell positions in Ain Issa countryside and M4 highway|ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/214165/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Syrian Observatory For Human Rights|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210418200725/https://www.syriahr.com/en/214165/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|سووریا|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠|تورکیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 7a8szztiq9n64ho0xt8litfqbirp4gq 0 296142 1587092 1586945 2026-05-26T17:01:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]]، [[دەروازە:ڕوەک|ڕوەک]] و [[دەروازە:خۆراک|خۆراک]] 1587092 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Mustard plant Flower1.jpg|250px|وێنۆک|گوڵی گیای خەردەل]] '''گیای خەردەل''' یان '''خەرتەلە''' یەکێکە لە چەندین جۆری ڕووەک لە ڕەگەزەکانی ''[[براسیکا]]'' (''Brassica'')، ''[[ڕامفۆسپێرموم]]'' (''Rhamphospermum'') و ''[[سیناپیس]]'' (''Sinapis'') لە [[خێزانی خەردەل]] (Brassicaceae). [[تۆوی خەردەل]] وەک [[بەهارات]] بەکاردەهێنرێت. بە هاڕین و تێکەڵکردنی تۆوەکان لەگەڵ ئاو، سرکە، یان شلەمەنییەکانی تر، چێژبەخشێکی زەرد دروست دەبێت کە بە [[خەردەلی ئامادەکراو]] ناسراوە. هەروەها دەکرێت تۆوەکان بگوشرێن بۆ دەرهێنانی [[ڕۆنی خەردەل]]، و گەڵا خۆراکییەکانیشی دەکرێت وەک [[سەوزەی خەردەل]] بخورێن. زۆرێک لە سەوزەکان جۆرە چێنراوەکانی ڕووەکی خەردەلن؛ لەوانەیە ماڵیکردنیان ٦٬٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر دەستی پێکردبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nyerges|یەکەم=Christopher|سەردێڕ=Foraging Washington: Finding, Identifying, and Preparing Edible Wild Foods|بڵاوکەرەوە=Falcon Guides|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩٣٠-٢٥٣٤-٣|شوێن=Guilford, CT|oclc=٩٦٥٩٢٢٦٨١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://flora.org.il/en/books/plant-stories-2/chapter-e/useful_plants_e2/|سەردێڕ=Edible Leaves and Fruits}}</ref><ref>Warnock, Barton H. (1977) "Wildflowers of the Davis Mountains and the Marathon Basin, Texas", p. 111</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Brassica}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ڕوەک|خۆراک}} [[پۆل:فندقی و تۆوە خۆراکییەکان]] [[پۆل:براسیکا]] [[پۆل:سەوزە گەڵاییەکان]] 8i3aqxzu4cjzyguokxplcmussmnwqtn 0 296144 1587094 1586920 2026-05-26T17:01:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ھونەرەکان|ھونەرەکان]] 1587094 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:20150319-OC-LSC-0194 (16682627630).jpg|وێنۆک|چەپ|مامۆستایەکی هونەری چێشتلێنان لە [[کۆلێژی تەکنیکیی گوینێت]] لە [[لۆرێنسڤیڵ، جۆرجیا]]، ٢٠١٥]] '''هونەرەکانی چێشتلێنان''' بریتین لە هونەرەکانی [[دەستاو]] کە خۆیان لە [[پوختەی ئامادەکردنی خۆراک|ئامادەکردن]]، [[چێشتلێنان|لێنان]]، و [[پێشکەشکردنی خۆراک]]دا دەبیننەوە، بەزۆری لە شێوەی [[ژەم|ژەمەکان]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gleason |یەکەم١=Jerry |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mCFzMAEACAAJ |سەردێڕ=Introduction to Culinary Arts |دوایین٢=America |یەکەم٢=Culinary Institute of |ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Pearson |ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-٢٧٣٧٤٤-٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gibson |یەکەم=Mark |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jycsDwAAQBAJ |سەردێڕ=Food Science and the Culinary Arts |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Academic Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٨١١٨١٧-٧|زمان=en}}</ref> ئەو کەسانەی لەم بوارەدا کار دەکەن&nbsp;– بەتایبەتی لە [[ڕێستۆرانت]]ەکان&nbsp;– پێیان دەگوترێت [[شێف]] یان [[چێشتلێنەر (پیشە)|چێشتلێنەر]]. شێفە شارەزاکان بەرپرسن لە ئامادەکردنی ئەو ژەمانەی کە هەم لە ڕووی دەرکەوتەوە جوانن و هەمیش بەتامن. ئەمەش زۆرجار پێویستی بە تێگەیشتن هەیە لە [[زانستی خۆراک]]، [[ژیواندن]]، و [[پارێز]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|خواردنەوە|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cooking}} [[پۆل:لێنان]] 3jzwyfj384qnq07rfd5nxfp1lr2086n 0 296152 1587054 1586874 2026-05-26T12:03:02Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587054 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Dr. ghalib mohammed in halwest office hall 2023.jpg|وێنۆک|دکتۆر غالب محەمەد عەلی]] '''د. غالب محەمەد عەلی''' یەکێکە لە کەسایەتییە سیاسی و ئەکادیمییە دیارەکانی هەرێمی کوردستان و عێراق، کە زیاتر بەهۆی هەڵوێستە توندەکانی لەسەر دۆسیەی نەوت، غازی سروشتی، و داهاتەکانی هەرێمی کوردستان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Xebat |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=د.غالب محەمەد: هەواڵگریی عێراق مانگێک پێش ئێستا ئاگاداری کردوومەتەوە خۆم بپارێزم - |ناونیشان=https://rojnews.news/?p=185470 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}</ref> لێرەدا پوختەیەک لە ژیاننامە و پێگەی سیاسی ئەو دەخەینەڕوو،:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=جەبار |یەکەم=ئاسۆ |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=دکتۆر غالب محەمەد عەلی: حکومەتی هەرێم دەتوانێت نەوت و موچە بدات بە خەڵک بەڵام نایدات |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/kurdistan/4152142.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}</ref> === ١. ناسنامە و باکگراوندی ئەکادیمی === * '''پسپۆڕی زانستی:''' د. غالب محەمەد خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایە لە بواری '''جیۆلۆجی و نەوتدا'''. پێش چوونە ناو کایەی سیاسی، وەک مامۆستای زانکۆ لەم بوارەدا کاری کردووە، ئەمەش وایکردووە شیکارییەکانی لەسەر کێڵگە نەوتییەکانی هەرێم زیاتر ڕەهەندێکی زانستی و تەکنیكی وەربگرن. === ٢. وێستگە سیاسییەکان === * '''ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی:''' سەرەتای دەرکەوتنی سیاسی فەرمی لەسەر لیستی بزووتنەوەی گۆڕان بوو، کە تێیدا بووە سەرۆکی لیژنەی وزە و سامانە سروشتییەکان لە ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی. لەم قۆناغەدا بەدواداچوونی زۆری بۆ دۆسیەی پاڵاوگەکان و قاچاخچێتی سووتەمەنی دەکرد. * '''ئەندامی پەرلەمانی عێراق:''' لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٨ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، توانی دەنگێکی زۆر بەدەستبهێنێت و ببێتە ئەندامی پەرلەمانی عێراق (لیژنەی نەوت و وزە). لە بەغداوە بووە یەکێک لە دەنگە هەرە دیارەکانی ئۆپۆزسیۆنی کوردی. * '''لە ئێستادا یەکێکە لە دامەزرێنەرانی ڕەوتی هەڵوێست''' و وەکو سەرکردەیەکی ڕەوتەکە دەردەکەوێت، بۆ خولی شەشەمی پەرلەمانی عێراق خۆی کاندید کرد تاکە کاندید بوو لەسەر ئاستی پارێزگای سلێمانی توانی ٣٠ هەزار دەنگ بەدەست بهێنێت لەسەر ئاستی عێراق ریزبەندی پلەی شەشەمی دەنگدەران بوو توانی ٥٣ هەزار دەنگ بەدەست بهێنێت لەسەر ئاستی پارێزگای سلێمانی و هەردوو ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕین و گەرمیان. === ٣. دیدگا و گوتاری سیاسی === * '''دۆسیەی نەوت و دارایی:''' ئەو پێیوایە کە پێویستە دۆسیەی نەوتی هەرێمی کوردستان بە تەواوی ڕادەستی کۆمپانیای سۆمۆ (حکومەتی فیدراڵی) بکرێت، لە پێناو مسۆگەرکردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم و بڕینی دەستی کۆمپانیا حزبییەکان. * '''ڕەخنەگرتن لە دەسەڵات:''' بەردەوام لە ڕێگەی میدیاکان و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە ڕەخنەی توند لە هەردوو پارتی باڵادەست (پارتی و یەکێتی) دەگرێت و ئەوان بە بەرپرسیاری داڕمانی ئابووری و لێکترازانی سیاسی هەرێم دەزانێت. <references /> [[پۆل:سیاسییەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سەرکردەی ڕەوتی هەڵوێست]] __NOEDITSECTION__ __DISAMBIG__ __NOINDEX__ __NONEWSECTIONLINK__ 2fa5wxx1zezgc9hd3z4o154xuryl5el 0 296153 1587048 1586960 2026-05-26T12:02:02Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587048 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} '''خڕۆکەی خوێن''' یان '''خانەی خوێن''' ({{بە ئینگلیزی|Blood cell}}) (ھەروەھا پێی دەگوترێت '''ھیمۆسایت''' یان '''ھیماتۆسایت''') [[خانە|خانەیەکە]] کە لە ڕێگەی پرۆسەی [[خوێندروستبوون]] بەرھەم دێت و بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[خوێن]]دا دەبینرێت. جۆرە سەرەکییەکانی خڕۆکەکانی خوێن بریتین لە [[خڕۆکەی سوور|خڕۆکە سوورەکان]] (ئێریسرۆسایتەکان)، [[خڕۆکەی سپی|خڕۆکە سپییەکان]] (لیوکۆسایتەکان)، و [[پەڕەی خوێن|پەڕەکانی خوێن]] (سرۆمبۆسایتەکان). پێکەوە، ئەم سێ جۆرەی خڕۆکەی خوێن بە قەبارە ٤٥٪ی شانەی خوێن پێکدەھێنن، و ٥٥٪ەکەی تری قەبارەکە لە [[پلازمای خوێن|پلازما]] پێکدێت کە پێکھاتە شلەکەی خوێنە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Maton |یەکەم= Anthea |نووسەر٢= Jean Hopkins |نووسەر٣= Charles William McLaughlin |نووسەر٤= Susan Johnson |نووسەر٥= Maryanna Quon Warner |نووسەر٦= David LaHart |نووسەر٧= Jill D. Wright |سەردێڕ= Human Biology and Health |بڵاوکەرەوە= Prentice Hall|ساڵ= ١٩٩٣|شوێن= Englewood Cliffs, New Jersey, US|ناونیشان= https://archive.org/details/humanbiologyheal00scho|ژپنک= ٠-١٣-٩٨١١٧٦-١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration}}</ref> ئەو خڕۆکانەی خوێن کە توانای [[جیاکاریی خانەیی|جیاکاری]]یان ھەیە پێیان دەگوترێت '''خانە خوێندروستکەرەکان''' (hematopoietic cells)؛ ئەوانەشی کە زۆرترین توانایان لەمەدا ھەیە پێیان دەگوترێت [[خانەی بنەڕەتیی خوێندروستکەر|خانە بنەڕەتییە خوێندروستکەرەکان]] (hematopoietic stem cells). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Blood cells}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پۆل:خوێن]] piam3wuvb5wfpjzx9c4pq1g4hmqsqz7 1587089 1587048 2026-05-26T17:01:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] و [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] 1587089 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} '''خڕۆکەی خوێن''' یان '''خانەی خوێن''' ({{بە ئینگلیزی|Blood cell}}) (ھەروەھا پێی دەگوترێت '''ھیمۆسایت''' یان '''ھیماتۆسایت''') [[خانە|خانەیەکە]] کە لە ڕێگەی پرۆسەی [[خوێندروستبوون]] بەرھەم دێت و بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[خوێن]]دا دەبینرێت. جۆرە سەرەکییەکانی خڕۆکەکانی خوێن بریتین لە [[خڕۆکەی سوور|خڕۆکە سوورەکان]] (ئێریسرۆسایتەکان)، [[خڕۆکەی سپی|خڕۆکە سپییەکان]] (لیوکۆسایتەکان)، و [[پەڕەی خوێن|پەڕەکانی خوێن]] (سرۆمبۆسایتەکان). پێکەوە، ئەم سێ جۆرەی خڕۆکەی خوێن بە قەبارە ٤٥٪ی شانەی خوێن پێکدەھێنن، و ٥٥٪ەکەی تری قەبارەکە لە [[پلازمای خوێن|پلازما]] پێکدێت کە پێکھاتە شلەکەی خوێنە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Maton |یەکەم= Anthea |نووسەر٢= Jean Hopkins |نووسەر٣= Charles William McLaughlin |نووسەر٤= Susan Johnson |نووسەر٥= Maryanna Quon Warner |نووسەر٦= David LaHart |نووسەر٧= Jill D. Wright |سەردێڕ= Human Biology and Health |بڵاوکەرەوە= Prentice Hall|ساڵ= ١٩٩٣|شوێن= Englewood Cliffs, New Jersey, US|ناونیشان= https://archive.org/details/humanbiologyheal00scho|ژپنک= ٠-١٣-٩٨١١٧٦-١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration}}</ref> ئەو خڕۆکانەی خوێن کە توانای [[جیاکاریی خانەیی|جیاکاری]]یان ھەیە پێیان دەگوترێت '''خانە خوێندروستکەرەکان''' (hematopoietic cells)؛ ئەوانەشی کە زۆرترین توانایان لەمەدا ھەیە پێیان دەگوترێت [[خانەی بنەڕەتیی خوێندروستکەر|خانە بنەڕەتییە خوێندروستکەرەکان]] (hematopoietic stem cells). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Blood cells}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}} [[پۆل:خوێن]] rsne115atgvlvdkdgrmecij66i66z82 1587117 1587089 2026-05-26T20:01:18Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1587117 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} '''خڕۆکەی خوێن''' یان '''خانەی خوێن''' ({{بە ئینگلیزی|Blood cell}}) (ھەروەھا پێی دەگوترێت '''ھیمۆسایت''' یان '''ھیماتۆسایت''') [[خانە|خانەیەکە]] کە لە ڕێگەی پرۆسەی [[خوێندروستبوون]] بەرھەم دێت و بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[خوێن]]دا دەبینرێت. جۆرە سەرەکییەکانی خڕۆکەکانی خوێن بریتین لە [[خڕۆکەی سوور|خڕۆکە سوورەکان]] (ئێریسرۆسایتەکان)، [[خڕۆکەی سپی|خڕۆکە سپییەکان]] (لیوکۆسایتەکان)، و [[پەڕەی خوێن|پەڕەکانی خوێن]] (سرۆمبۆسایتەکان). پێکەوە، ئەم سێ جۆرەی خڕۆکەی خوێن بە قەبارە ٤٥٪ی شانەی خوێن پێکدەھێنن، و ٥٥٪ەکەی تری قەبارەکە لە [[پلازمای خوێن|پلازما]] پێکدێت کە پێکھاتە شلەکەی خوێنە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Maton |یەکەم= Anthea |نووسەر٢= Jean Hopkins |نووسەر٣= Charles William McLaughlin |نووسەر٤= Susan Johnson |نووسەر٥= Maryanna Quon Warner |نووسەر٦= David LaHart |نووسەر٧= Jill D. Wright |سەردێڕ= Human Biology and Health |بڵاوکەرەوە= Prentice Hall|ساڵ= ١٩٩٣|شوێن= Englewood Cliffs, New Jersey, US|ناونیشان= https://archive.org/details/humanbiologyheal00scho|ژپنک= ٠-١٣-٩٨١١٧٦-١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration}}</ref> ئەو خڕۆکانەی خوێن کە توانای [[جیاکاریی خانەیی|جیاکاری]]یان ھەیە پێیان دەگوترێت '''خانە خوێندروستکەرەکان''' (hematopoietic cells)؛ ئەوانەشی کە زۆرترین توانایان لەمەدا ھەیە پێیان دەگوترێت [[خانەی بنەڕەتیی خوێندروستکەر|خانە بنەڕەتییە خوێندروستکەرەکان]] (hematopoietic stem cells). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Blood cells}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}} [[پۆل:خوێن]] rr1voysx0sobmp19e4r4oyodj8ex1e7 0 296154 1587049 1586959 2026-05-26T12:02:12Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587049 wikitext text/x-wiki '''خوێندروستبوون''' یان '''ھیماتۆپۆیەسس''' ({{بە ئینگلیزی|Haematopoiesis}}) بریتییە لە پرۆسەی دروستبوونی پێکھاتە خانەیییەکانی [[خوێن]]. ھەموو پێکھاتە خانەیییەکانی خوێن لە [[خانەی بنەڕەتیی خوێندروستکەر|خانە بنەڕەتییە خوێندروستکەرەکان]]ەوە سەرچاوە دەگرن.<ref name="Birbrair n/a–n/a">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Birbrair |یەکەم=Alexander |دوایین٢=Frenette |یەکەم٢=Paul S. |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Niche heterogeneity in the bone marrow |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |زمان=en |بەرگ=١٣٧٠|issue=1 |پەڕەکان=٨٢–٩٦|bibcode=2016NYASA1370...82B |doi=10.1111/nyas.13016 |issn=1749-6632 |pmc=٤٩٣٨٠٠٣|pmid=٢٧٠١٥٤١٩}}</ref> لە مرۆڤێکی پێگەیشتووی تەندروستدا، ڕۆژانە بە نزیکەیی دە ملیار (10¹⁰) بۆ سەد ملیار (10¹¹) خڕۆکەی خوێنی نوێ بەرھەم دەھێنرێن، ئەمەش بۆ پاراستنی ئاستێکی جێگیرە لە سووڕی چێوەییدا.<ref name="T4">وانەکانی پزیشکیی وەرزی چوارەم لە زانکۆی ئوپسالا، ٢٠٠٨ لەلایەن لەیف جانسۆن (Leif Jansson)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Medical Immunology |vauthors=Parslow TG, Stites DP, Terr AI, Imboden JB |بڵاوکەرەوە=Appleton & Lange |ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٣٨٥-٦٢٧٨-٩|edition=1}}</ref>{{Page needed|date=April 2020}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hematopoiesis}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پۆل:شانەناسی]] rywy77cg11m0qjoe55r2szvllso3wvf 1587088 1587049 2026-05-26T17:00:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] و [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] 1587088 wikitext text/x-wiki '''خوێندروستبوون''' یان '''ھیماتۆپۆیەسس''' ({{بە ئینگلیزی|Haematopoiesis}}) بریتییە لە پرۆسەی دروستبوونی پێکھاتە خانەیییەکانی [[خوێن]]. ھەموو پێکھاتە خانەیییەکانی خوێن لە [[خانەی بنەڕەتیی خوێندروستکەر|خانە بنەڕەتییە خوێندروستکەرەکان]]ەوە سەرچاوە دەگرن.<ref name="Birbrair n/a–n/a">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Birbrair |یەکەم=Alexander |دوایین٢=Frenette |یەکەم٢=Paul S. |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Niche heterogeneity in the bone marrow |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |زمان=en |بەرگ=١٣٧٠|issue=1 |پەڕەکان=٨٢–٩٦|bibcode=2016NYASA1370...82B |doi=10.1111/nyas.13016 |issn=1749-6632 |pmc=٤٩٣٨٠٠٣|pmid=٢٧٠١٥٤١٩}}</ref> لە مرۆڤێکی پێگەیشتووی تەندروستدا، ڕۆژانە بە نزیکەیی دە ملیار (10¹⁰) بۆ سەد ملیار (10¹¹) خڕۆکەی خوێنی نوێ بەرھەم دەھێنرێن، ئەمەش بۆ پاراستنی ئاستێکی جێگیرە لە سووڕی چێوەییدا.<ref name="T4">وانەکانی پزیشکیی وەرزی چوارەم لە زانکۆی ئوپسالا، ٢٠٠٨ لەلایەن لەیف جانسۆن (Leif Jansson)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Medical Immunology |vauthors=Parslow TG, Stites DP, Terr AI, Imboden JB |بڵاوکەرەوە=Appleton & Lange |ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٣٨٥-٦٢٧٨-٩|edition=1}}</ref>{{Page needed|date=April 2020}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hematopoiesis}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}} [[پۆل:شانەناسی]] 6wjo8mkmxmdnn7i2vpuba6vbrufwt66 1587118 1587088 2026-05-26T20:01:28Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1587118 wikitext text/x-wiki '''خوێندروستبوون''' یان '''ھیماتۆپۆیەسس''' ({{بە ئینگلیزی|Haematopoiesis}}) بریتییە لە پرۆسەی دروستبوونی پێکھاتە خانەیییەکانی [[خوێن]]. ھەموو پێکھاتە خانەیییەکانی خوێن لە [[خانەی بنەڕەتیی خوێندروستکەر|خانە بنەڕەتییە خوێندروستکەرەکان]]ەوە سەرچاوە دەگرن.<ref name="Birbrair n/a–n/a">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Birbrair |یەکەم=Alexander |دوایین٢=Frenette |یەکەم٢=Paul S. |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Niche heterogeneity in the bone marrow |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |زمان=en |بەرگ=١٣٧٠|issue=1 |پەڕەکان=٨٢–٩٦|bibcode=2016NYASA1370...82B |doi=10.1111/nyas.13016 |issn=1749-6632 |pmc=٤٩٣٨٠٠٣|pmid=٢٧٠١٥٤١٩}}</ref> لە مرۆڤێکی پێگەیشتووی تەندروستدا، ڕۆژانە بە نزیکەیی دە ملیار (10¹⁰) بۆ سەد ملیار (10¹¹) خڕۆکەی خوێنی نوێ بەرھەم دەھێنرێن، ئەمەش بۆ پاراستنی ئاستێکی جێگیرە لە سووڕی چێوەییدا.<ref name="T4">وانەکانی پزیشکیی وەرزی چوارەم لە زانکۆی ئوپسالا، ٢٠٠٨ لەلایەن لەیف جانسۆن (Leif Jansson)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Medical Immunology |vauthors=Parslow TG, Stites DP, Terr AI, Imboden JB |بڵاوکەرەوە=Appleton & Lange |ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٣٨٥-٦٢٧٨-٩|edition=1}}</ref>{{Page needed|date=April 2020}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hematopoiesis}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}} [[پۆل:شانەناسی]] 20cbbgt7iak0kqszead9y04p6gtto7l 0 296155 1587050 1586958 2026-05-26T12:02:22Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587050 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:OCD handwash.jpg|وێنۆک|چەپ|دەستشۆردن،<ref name="UNICEF WHO 2021" /> کە جۆرێکە لە پاکوخاوێنی، کاریگەرترین ڕێگەیە بۆ بەرگرتن لە بڵاوبوونەوەی [[تەشەنا|نەخۆشییە گوازراوەکان]].]] '''پاکوخاوێنی''' ({{بە ئینگلیزی|Hygiene}}) کۆمەڵێک کردار و نەریتە کە بۆ پاراستنی [[تەندروستی]] دەکرێن. بەپێی پێناسەی [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]]، «پاکوخاوێنی ئاماژەیە بۆ ئەو بارودۆخ و کردارانەی یارمەتیدەرن بۆ پاراستنی تەندروستی و بەرگرتن لە بڵاوبوونەوەی [[نەخۆشی|نەخۆشییەکان]].»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afro.who.int/health-topics/hygiene|سەردێڕ=Hygiene: Overview|بڵاوکەرەوە=World Health Organization (WHO)|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> مەبەست لە '''پاکوخاوێنیی کەسی''' پاراستنی خاوێنیی جەستەیە. چالاکییەکانی پەیوەست بە پاکوخاوێنی دەکرێت بۆ ئەم بەشانە پۆلێن بکرێن: پاکوخاوێنیی ماڵەوە و ڕۆژانە، پاکوخاوێنیی کەسی، پاکوخاوێنیی پزیشکی، پاکوخاوێنیی خەو، و [[سەلامەتیی خۆراک|پاکوخاوێنیی خۆراک]]. پاکوخاوێنیی ماڵەوە و ڕۆژانە ئەمانە لەخۆ دەگرێت: [[دەستشۆردن]]، پاکوخاوێنیی کۆئەندامی ھەناسە، پاکوخاوێنیی خۆراک لە ماڵەوە، پاکوخاوێنیی چێشتخانە، پاکوخاوێنیی گەرماو، خاوێنیی جلوبەرگ، لەگەڵ پاکوخاوێنیی پزیشکی لە ناوماڵدا. ھەرچەندە لە قسەکردنی ڕۆژانەدا زۆرجار زاراوەی پاکوخاوێنی تەنیا وەک ھاوواتای خاوێنی بەکار دەھێنرێت، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە چەمکێکە کە ئەو کردارە کەسی و بارودۆخە ژینگەییانە دەگرێتەوە کە دەبنە ھۆی پاراستنی تەندروستی و ڕێگریکردن لە نەخۆشی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hygiene}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پۆل:پاکژی]] l1mux975vy6uj7l4284m2tx5jtrf5m5 1587087 1587050 2026-05-26T17:00:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیسپانیا|ئیسپانیا]]، [[دەروازە:پەرستاری|پەرستاری]] و [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] 1587087 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:OCD handwash.jpg|وێنۆک|چەپ|دەستشۆردن،<ref name="UNICEF WHO 2021" /> کە جۆرێکە لە پاکوخاوێنی، کاریگەرترین ڕێگەیە بۆ بەرگرتن لە بڵاوبوونەوەی [[تەشەنا|نەخۆشییە گوازراوەکان]].]] '''پاکوخاوێنی''' ({{بە ئینگلیزی|Hygiene}}) کۆمەڵێک کردار و نەریتە کە بۆ پاراستنی [[تەندروستی]] دەکرێن. بەپێی پێناسەی [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]]، «پاکوخاوێنی ئاماژەیە بۆ ئەو بارودۆخ و کردارانەی یارمەتیدەرن بۆ پاراستنی تەندروستی و بەرگرتن لە بڵاوبوونەوەی [[نەخۆشی|نەخۆشییەکان]].»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afro.who.int/health-topics/hygiene|سەردێڕ=Hygiene: Overview|بڵاوکەرەوە=World Health Organization (WHO)|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> مەبەست لە '''پاکوخاوێنیی کەسی''' پاراستنی خاوێنیی جەستەیە. چالاکییەکانی پەیوەست بە پاکوخاوێنی دەکرێت بۆ ئەم بەشانە پۆلێن بکرێن: پاکوخاوێنیی ماڵەوە و ڕۆژانە، پاکوخاوێنیی کەسی، پاکوخاوێنیی پزیشکی، پاکوخاوێنیی خەو، و [[سەلامەتیی خۆراک|پاکوخاوێنیی خۆراک]]. پاکوخاوێنیی ماڵەوە و ڕۆژانە ئەمانە لەخۆ دەگرێت: [[دەستشۆردن]]، پاکوخاوێنیی کۆئەندامی ھەناسە، پاکوخاوێنیی خۆراک لە ماڵەوە، پاکوخاوێنیی چێشتخانە، پاکوخاوێنیی گەرماو، خاوێنیی جلوبەرگ، لەگەڵ پاکوخاوێنیی پزیشکی لە ناوماڵدا. ھەرچەندە لە قسەکردنی ڕۆژانەدا زۆرجار زاراوەی پاکوخاوێنی تەنیا وەک ھاوواتای خاوێنی بەکار دەھێنرێت، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە چەمکێکە کە ئەو کردارە کەسی و بارودۆخە ژینگەییانە دەگرێتەوە کە دەبنە ھۆی پاراستنی تەندروستی و ڕێگریکردن لە نەخۆشی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hygiene}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|پەرستاری|پزیشکی}} [[پۆل:پاکژی]] anfwa6yme5pt6vu0uhx7gfm6hu1mwro 1587119 1587087 2026-05-26T20:01:38Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1587119 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:OCD handwash.jpg|وێنۆک|چەپ|دەستشۆردن،<ref name="UNICEF WHO 2021" /> کە جۆرێکە لە پاکوخاوێنی، کاریگەرترین ڕێگەیە بۆ بەرگرتن لە بڵاوبوونەوەی [[تەشەنا|نەخۆشییە گوازراوەکان]].]] '''پاکوخاوێنی''' ({{بە ئینگلیزی|Hygiene}}) کۆمەڵێک کردار و نەریتە کە بۆ پاراستنی [[تەندروستی]] دەکرێن. بەپێی پێناسەی [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]]، «پاکوخاوێنی ئاماژەیە بۆ ئەو بارودۆخ و کردارانەی یارمەتیدەرن بۆ پاراستنی تەندروستی و بەرگرتن لە بڵاوبوونەوەی [[نەخۆشی|نەخۆشییەکان]].»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afro.who.int/health-topics/hygiene|سەردێڕ=Hygiene: Overview|بڵاوکەرەوە=World Health Organization (WHO)|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> مەبەست لە '''پاکوخاوێنیی کەسی''' پاراستنی خاوێنیی جەستەیە. چالاکییەکانی پەیوەست بە پاکوخاوێنی دەکرێت بۆ ئەم بەشانە پۆلێن بکرێن: پاکوخاوێنیی ماڵەوە و ڕۆژانە، پاکوخاوێنیی کەسی، پاکوخاوێنیی پزیشکی، پاکوخاوێنیی خەو، و [[سەلامەتیی خۆراک|پاکوخاوێنیی خۆراک]]. پاکوخاوێنیی ماڵەوە و ڕۆژانە ئەمانە لەخۆ دەگرێت: [[دەستشۆردن]]، پاکوخاوێنیی کۆئەندامی ھەناسە، پاکوخاوێنیی خۆراک لە ماڵەوە، پاکوخاوێنیی چێشتخانە، پاکوخاوێنیی گەرماو، خاوێنیی جلوبەرگ، لەگەڵ پاکوخاوێنیی پزیشکی لە ناوماڵدا. ھەرچەندە لە قسەکردنی ڕۆژانەدا زۆرجار زاراوەی پاکوخاوێنی تەنیا وەک ھاوواتای خاوێنی بەکار دەھێنرێت، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە چەمکێکە کە ئەو کردارە کەسی و بارودۆخە ژینگەییانە دەگرێتەوە کە دەبنە ھۆی پاراستنی تەندروستی و ڕێگریکردن لە نەخۆشی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hygiene}} {{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|پەرستاری|پزیشکی}} [[پۆل:پاکژی]] lk9z83j90fyrqb2rmcq2dsvnb4gyh6h 0 296157 1587047 1586961 2026-05-26T12:01:52Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587047 wikitext text/x-wiki '''دەستشۆردن''' یان '''شۆردنی دەستەکان'''، ھەروەھا پێشی دەگوترێت پاکوخاوێنیی دەست، پرۆسەی خاوێنکردنەوەی دەستەکانە بە [[سابوون]] یان شلەی دەستشۆردن و [[ئاو]] بۆ لەناوبردنی [[بەکتریا]]، [[ڤایرۆس]]، [[پیسایی]]، [[وردەزیندەوەر|وردەزیندەوەران]] و ئەو ماددانەی دیکە کە ئەگەری ھەیە زیانبەخش بن. وشککردنەوەی دەستی شۆردراو بەشێکە لە پرۆسەکە چونکە دەستی تەڕ و شێدار ئاسانتر پیس دەبنەوە.<ref name="CDC2020Wash2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Show Me the Science – How to Wash Your Hands|ناونیشان=https://www.cdc.gov/clean-hands/data-research/facts-stats/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=www.cdc.gov|زمان=en-us}}</ref><ref name="Huang2012" /> ئەگەر ئاو و سابوون بەردەست نەبوون، دەتوانرێت [[پاککەرەوەی دەست]] بەکاربھێنرێت کە لانی کەم ٦٠٪ ([[قەبارە/قەبارە|v/v]]) [[کحوول (کیمیا)|کحوول]]ی لە ئاودا تێدابێت، بەو مەرجەی دەستەکان بە ڕوونی زۆر پیس یان چەور نەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |ناونیشان=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/disinfecting-your-home.html |وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Centers for Disease Control">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Handwashing Facts|نووسەر= Centers for Disease Control |ناونیشان=https://www.cdc.gov/handwashing/when-how-handwashing.html |وێبگە=cdc.gov |زمان=en-us |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> پاکوخاوێنیی دەست ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی [[ھەوکردن|نەخۆشییە تووشکەرەکان]] لە ماڵەوە و لە ژینگەی ژیانی ڕۆژانەدا.<ref name="hand hygiene">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bloomfield|یەکەم١=Sally F.|دوایین٢=Aiello|یەکەم٢=Allison E.|بەستەری نووسەر٢=Allison E. Aiello|دوایین٣=Cookson|یەکەم٣=Barry|دوایین٤=O'Boyle|یەکەم٤=Carol|دوایین٥=Larson|یەکەم٥=Elaine L.|بەستەری نووسەر٥=Elaine L. Larson|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The effectiveness of hand hygiene procedures in reducing the risks of infections in home and community settings including hand washing and alcohol-based hand sanitizers|journal=American Journal of Infection Control|بەرگ=٣٥|issue=10|پەڕەکان=S٢٧–S٦٤|doi=10.1016/j.ajic.2007.07.001|pmc=٧١١٥٢٧٠}}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]] ئامۆژگاری دەکات کە دەستەکان بۆ ماوەی لانی کەم ٢٠ چرکە پێش و پاش ھەندێک چالاکیی دیاریکراو بشۆردرێن.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=WHO: How to handwash? With soap and water|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=3PmVJQUCm4E|وێبگە=[[YouTube]]}}</ref><ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hand Hygiene: How, Why & When|ناونیشان=https://www.who.int/gpsc/5may/Hand_Hygiene_Why_How_and_When_Brochure.pdf|وێبگە=World Health Organization}}</ref> ئەمانە پێنج کاتی ھەستیار لە ڕۆژەکەدا لەخۆ دەگرن کە دەستشۆردن بە سابوون تێیاندا گرنگە بۆ کەمکردنەوەی [[ڕێگەی پیسایی-دەم|گواستنەوەی نەخۆشی لە ڕێگەی پیسایی-دەمەوە]]: دوای بەکارھێنانی [[ئاودەست]] (بۆ [[میزکردن]]، [[پیساییکردن]]، یان [[بەڕێوەبردنی پاکوخاوێنیی سووڕی مانگانە|پاکوخاوێنیی سووڕی مانگانە]])، دوای پاککردنەوەی پیسایی منداڵ (گۆڕینی [[دایبی]])، پێش نانپێدانی منداڵ، پێش نانخواردن و پێش/پاش ئامادەکردنی خۆراک یان دەستکاریکردنی گۆشتی خاو، ماسی، یان [[پەلەوەر]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNICEF Malawi|ناونیشان=https://www.unicef.org/malawi/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.unicef.org|زمان=en}}</ref> کاتێک نە دەستشۆردن و نە بەکارھێنانی پاککەرەوەی دەست گونجاو نین، دەکرێت دەستەکان بە [[خۆڵەمێش]]ی بێگەرد و ئاوی خاوێن پاک بکرێنەوە، ھەرچەندە سوود و مەترسییەکانی ئەم کارە بۆ کەمکردنەوەی بڵاوبوونەوەی ھەوکردنە ڤایرۆسی یان بەکتریایییەکان نادیارن.<ref name=":4" /> لەگەڵ ئەوەشدا، زۆر دەستشۆردن دەتوانێت بەھۆی وشکبوونەوەی پێستەوە ببێتە ھۆی تێکچوون و زیانگەیاندن بە پێست.<ref name="hwcs">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = de Almeida e Borges LF, Silva BL, Gontijo Filho PP |سەردێڕ= Hand washing: changes in the skin flora | journal = American Journal of Infection Control |بەرگ= ٣٥| issue = 6 |پەڕەکان= ٤١٧–٢٠|ڕێکەوت= ئابی ٢٠٠٧| pmid = ١٧٦٦٠٠١٤| doi = 10.1016/j.ajic.2006.07.012}}</ref> زۆرجار پێشنیاری بەکارھێنانی کرێمی شێدارکەرەوە دەکرێت بۆ پاراستنی دەستەکان لە وشکبوونەوە؛ پێستی وشک دەتوانێت ببێتە ھۆی تێکچوونی پێست، کە ئەمەش دەکرێت مەترسیی گواستنەوەی ھەوکردن زیاد بکات.<ref name="Wilkinson, Judith M. 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Fundamentals of Nursing|vauthors=Wilkinson JM, Treas LA|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=F.A. Davis Co.|edition=2nd|شوێن=Philadelphia}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} [[پۆل:دەست]] [[پۆل:پاکژی]] t93w4upbew25js7mck74q1sburvnavc 1587081 1587047 2026-05-26T16:01:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Hand washing}} 1587081 wikitext text/x-wiki '''دەستشۆردن''' یان '''شۆردنی دەستەکان'''، ھەروەھا پێشی دەگوترێت پاکوخاوێنیی دەست، پرۆسەی خاوێنکردنەوەی دەستەکانە بە [[سابوون]] یان شلەی دەستشۆردن و [[ئاو]] بۆ لەناوبردنی [[بەکتریا]]، [[ڤایرۆس]]، [[پیسایی]]، [[وردەزیندەوەر|وردەزیندەوەران]] و ئەو ماددانەی دیکە کە ئەگەری ھەیە زیانبەخش بن. وشککردنەوەی دەستی شۆردراو بەشێکە لە پرۆسەکە چونکە دەستی تەڕ و شێدار ئاسانتر پیس دەبنەوە.<ref name="CDC2020Wash2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Show Me the Science – How to Wash Your Hands|ناونیشان=https://www.cdc.gov/clean-hands/data-research/facts-stats/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=www.cdc.gov|زمان=en-us}}</ref><ref name="Huang2012" /> ئەگەر ئاو و سابوون بەردەست نەبوون، دەتوانرێت [[پاککەرەوەی دەست]] بەکاربھێنرێت کە لانی کەم ٦٠٪ ([[قەبارە/قەبارە|v/v]]) [[کحوول (کیمیا)|کحوول]]ی لە ئاودا تێدابێت، بەو مەرجەی دەستەکان بە ڕوونی زۆر پیس یان چەور نەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |ناونیشان=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/disinfecting-your-home.html |وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Centers for Disease Control">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Handwashing Facts|نووسەر= Centers for Disease Control |ناونیشان=https://www.cdc.gov/handwashing/when-how-handwashing.html |وێبگە=cdc.gov |زمان=en-us |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> پاکوخاوێنیی دەست ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی [[ھەوکردن|نەخۆشییە تووشکەرەکان]] لە ماڵەوە و لە ژینگەی ژیانی ڕۆژانەدا.<ref name="hand hygiene">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bloomfield|یەکەم١=Sally F.|دوایین٢=Aiello|یەکەم٢=Allison E.|بەستەری نووسەر٢=Allison E. Aiello|دوایین٣=Cookson|یەکەم٣=Barry|دوایین٤=O'Boyle|یەکەم٤=Carol|دوایین٥=Larson|یەکەم٥=Elaine L.|بەستەری نووسەر٥=Elaine L. Larson|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The effectiveness of hand hygiene procedures in reducing the risks of infections in home and community settings including hand washing and alcohol-based hand sanitizers|journal=American Journal of Infection Control|بەرگ=٣٥|issue=10|پەڕەکان=S٢٧–S٦٤|doi=10.1016/j.ajic.2007.07.001|pmc=٧١١٥٢٧٠}}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]] ئامۆژگاری دەکات کە دەستەکان بۆ ماوەی لانی کەم ٢٠ چرکە پێش و پاش ھەندێک چالاکیی دیاریکراو بشۆردرێن.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=WHO: How to handwash? With soap and water|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=3PmVJQUCm4E|وێبگە=[[YouTube]]}}</ref><ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hand Hygiene: How, Why & When|ناونیشان=https://www.who.int/gpsc/5may/Hand_Hygiene_Why_How_and_When_Brochure.pdf|وێبگە=World Health Organization}}</ref> ئەمانە پێنج کاتی ھەستیار لە ڕۆژەکەدا لەخۆ دەگرن کە دەستشۆردن بە سابوون تێیاندا گرنگە بۆ کەمکردنەوەی [[ڕێگەی پیسایی-دەم|گواستنەوەی نەخۆشی لە ڕێگەی پیسایی-دەمەوە]]: دوای بەکارھێنانی [[ئاودەست]] (بۆ [[میزکردن]]، [[پیساییکردن]]، یان [[بەڕێوەبردنی پاکوخاوێنیی سووڕی مانگانە|پاکوخاوێنیی سووڕی مانگانە]])، دوای پاککردنەوەی پیسایی منداڵ (گۆڕینی [[دایبی]])، پێش نانپێدانی منداڵ، پێش نانخواردن و پێش/پاش ئامادەکردنی خۆراک یان دەستکاریکردنی گۆشتی خاو، ماسی، یان [[پەلەوەر]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNICEF Malawi|ناونیشان=https://www.unicef.org/malawi/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.unicef.org|زمان=en}}</ref> کاتێک نە دەستشۆردن و نە بەکارھێنانی پاککەرەوەی دەست گونجاو نین، دەکرێت دەستەکان بە [[خۆڵەمێش]]ی بێگەرد و ئاوی خاوێن پاک بکرێنەوە، ھەرچەندە سوود و مەترسییەکانی ئەم کارە بۆ کەمکردنەوەی بڵاوبوونەوەی ھەوکردنە ڤایرۆسی یان بەکتریایییەکان نادیارن.<ref name=":4" /> لەگەڵ ئەوەشدا، زۆر دەستشۆردن دەتوانێت بەھۆی وشکبوونەوەی پێستەوە ببێتە ھۆی تێکچوون و زیانگەیاندن بە پێست.<ref name="hwcs">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = de Almeida e Borges LF, Silva BL, Gontijo Filho PP |سەردێڕ= Hand washing: changes in the skin flora | journal = American Journal of Infection Control |بەرگ= ٣٥| issue = 6 |پەڕەکان= ٤١٧–٢٠|ڕێکەوت= ئابی ٢٠٠٧| pmid = ١٧٦٦٠٠١٤| doi = 10.1016/j.ajic.2006.07.012}}</ref> زۆرجار پێشنیاری بەکارھێنانی کرێمی شێدارکەرەوە دەکرێت بۆ پاراستنی دەستەکان لە وشکبوونەوە؛ پێستی وشک دەتوانێت ببێتە ھۆی تێکچوونی پێست، کە ئەمەش دەکرێت مەترسیی گواستنەوەی ھەوکردن زیاد بکات.<ref name="Wilkinson, Judith M. 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Fundamentals of Nursing|vauthors=Wilkinson JM, Treas LA|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=F.A. Davis Co.|edition=2nd|شوێن=Philadelphia}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Hand washing}} [[پۆل:دەست]] [[پۆل:پاکژی]] kz8906a7b3jrn7okctoe464qdiu289f 1587083 1587081 2026-05-26T17:00:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:پەرستاری|پەرستاری]] و [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] 1587083 wikitext text/x-wiki '''دەستشۆردن''' یان '''شۆردنی دەستەکان'''، ھەروەھا پێشی دەگوترێت پاکوخاوێنیی دەست، پرۆسەی خاوێنکردنەوەی دەستەکانە بە [[سابوون]] یان شلەی دەستشۆردن و [[ئاو]] بۆ لەناوبردنی [[بەکتریا]]، [[ڤایرۆس]]، [[پیسایی]]، [[وردەزیندەوەر|وردەزیندەوەران]] و ئەو ماددانەی دیکە کە ئەگەری ھەیە زیانبەخش بن. وشککردنەوەی دەستی شۆردراو بەشێکە لە پرۆسەکە چونکە دەستی تەڕ و شێدار ئاسانتر پیس دەبنەوە.<ref name="CDC2020Wash2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Show Me the Science – How to Wash Your Hands|ناونیشان=https://www.cdc.gov/clean-hands/data-research/facts-stats/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=www.cdc.gov|زمان=en-us}}</ref><ref name="Huang2012" /> ئەگەر ئاو و سابوون بەردەست نەبوون، دەتوانرێت [[پاککەرەوەی دەست]] بەکاربھێنرێت کە لانی کەم ٦٠٪ ([[قەبارە/قەبارە|v/v]]) [[کحوول (کیمیا)|کحوول]]ی لە ئاودا تێدابێت، بەو مەرجەی دەستەکان بە ڕوونی زۆر پیس یان چەور نەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |ناونیشان=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/disinfecting-your-home.html |وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Centers for Disease Control">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Handwashing Facts|نووسەر= Centers for Disease Control |ناونیشان=https://www.cdc.gov/handwashing/when-how-handwashing.html |وێبگە=cdc.gov |زمان=en-us |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> پاکوخاوێنیی دەست ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی [[ھەوکردن|نەخۆشییە تووشکەرەکان]] لە ماڵەوە و لە ژینگەی ژیانی ڕۆژانەدا.<ref name="hand hygiene">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bloomfield|یەکەم١=Sally F.|دوایین٢=Aiello|یەکەم٢=Allison E.|بەستەری نووسەر٢=Allison E. Aiello|دوایین٣=Cookson|یەکەم٣=Barry|دوایین٤=O'Boyle|یەکەم٤=Carol|دوایین٥=Larson|یەکەم٥=Elaine L.|بەستەری نووسەر٥=Elaine L. Larson|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The effectiveness of hand hygiene procedures in reducing the risks of infections in home and community settings including hand washing and alcohol-based hand sanitizers|journal=American Journal of Infection Control|بەرگ=٣٥|issue=10|پەڕەکان=S٢٧–S٦٤|doi=10.1016/j.ajic.2007.07.001|pmc=٧١١٥٢٧٠}}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]] ئامۆژگاری دەکات کە دەستەکان بۆ ماوەی لانی کەم ٢٠ چرکە پێش و پاش ھەندێک چالاکیی دیاریکراو بشۆردرێن.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=WHO: How to handwash? With soap and water|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=3PmVJQUCm4E|وێبگە=[[YouTube]]}}</ref><ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hand Hygiene: How, Why & When|ناونیشان=https://www.who.int/gpsc/5may/Hand_Hygiene_Why_How_and_When_Brochure.pdf|وێبگە=World Health Organization}}</ref> ئەمانە پێنج کاتی ھەستیار لە ڕۆژەکەدا لەخۆ دەگرن کە دەستشۆردن بە سابوون تێیاندا گرنگە بۆ کەمکردنەوەی [[ڕێگەی پیسایی-دەم|گواستنەوەی نەخۆشی لە ڕێگەی پیسایی-دەمەوە]]: دوای بەکارھێنانی [[ئاودەست]] (بۆ [[میزکردن]]، [[پیساییکردن]]، یان [[بەڕێوەبردنی پاکوخاوێنیی سووڕی مانگانە|پاکوخاوێنیی سووڕی مانگانە]])، دوای پاککردنەوەی پیسایی منداڵ (گۆڕینی [[دایبی]])، پێش نانپێدانی منداڵ، پێش نانخواردن و پێش/پاش ئامادەکردنی خۆراک یان دەستکاریکردنی گۆشتی خاو، ماسی، یان [[پەلەوەر]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNICEF Malawi|ناونیشان=https://www.unicef.org/malawi/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.unicef.org|زمان=en}}</ref> کاتێک نە دەستشۆردن و نە بەکارھێنانی پاککەرەوەی دەست گونجاو نین، دەکرێت دەستەکان بە [[خۆڵەمێش]]ی بێگەرد و ئاوی خاوێن پاک بکرێنەوە، ھەرچەندە سوود و مەترسییەکانی ئەم کارە بۆ کەمکردنەوەی بڵاوبوونەوەی ھەوکردنە ڤایرۆسی یان بەکتریایییەکان نادیارن.<ref name=":4" /> لەگەڵ ئەوەشدا، زۆر دەستشۆردن دەتوانێت بەھۆی وشکبوونەوەی پێستەوە ببێتە ھۆی تێکچوون و زیانگەیاندن بە پێست.<ref name="hwcs">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = de Almeida e Borges LF, Silva BL, Gontijo Filho PP |سەردێڕ= Hand washing: changes in the skin flora | journal = American Journal of Infection Control |بەرگ= ٣٥| issue = 6 |پەڕەکان= ٤١٧–٢٠|ڕێکەوت= ئابی ٢٠٠٧| pmid = ١٧٦٦٠٠١٤| doi = 10.1016/j.ajic.2006.07.012}}</ref> زۆرجار پێشنیاری بەکارھێنانی کرێمی شێدارکەرەوە دەکرێت بۆ پاراستنی دەستەکان لە وشکبوونەوە؛ پێستی وشک دەتوانێت ببێتە ھۆی تێکچوونی پێست، کە ئەمەش دەکرێت مەترسیی گواستنەوەی ھەوکردن زیاد بکات.<ref name="Wilkinson, Judith M. 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Fundamentals of Nursing|vauthors=Wilkinson JM, Treas LA|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=F.A. Davis Co.|edition=2nd|شوێن=Philadelphia}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Hand washing}} {{تووڵی دەروازە|پەرستاری|پزیشکی}} [[پۆل:دەست]] [[پۆل:پاکژی]] ka5w499b4dq0f2jqm3rmk7ykvqcwtjz 1587120 1587083 2026-05-26T20:01:48Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1587120 wikitext text/x-wiki '''دەستشۆردن''' یان '''شۆردنی دەستەکان'''، ھەروەھا پێشی دەگوترێت پاکوخاوێنیی دەست، پرۆسەی خاوێنکردنەوەی دەستەکانە بە [[سابوون]] یان شلەی دەستشۆردن و [[ئاو]] بۆ لەناوبردنی [[بەکتریا]]، [[ڤایرۆس]]، [[پیسایی]]، [[وردەزیندەوەر|وردەزیندەوەران]] و ئەو ماددانەی دیکە کە ئەگەری ھەیە زیانبەخش بن. وشککردنەوەی دەستی شۆردراو بەشێکە لە پرۆسەکە چونکە دەستی تەڕ و شێدار ئاسانتر پیس دەبنەوە.<ref name="CDC2020Wash2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Show Me the Science – How to Wash Your Hands|ناونیشان=https://www.cdc.gov/clean-hands/data-research/facts-stats/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=www.cdc.gov|زمان=en-us}}</ref><ref name="Huang2012" /> ئەگەر ئاو و سابوون بەردەست نەبوون، دەتوانرێت [[پاککەرەوەی دەست]] بەکاربھێنرێت کە لانی کەم ٦٠٪ ([[قەبارە/قەبارە|v/v]]) [[کحوول (کیمیا)|کحوول]]ی لە ئاودا تێدابێت، بەو مەرجەی دەستەکان بە ڕوونی زۆر پیس یان چەور نەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |ناونیشان=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/disinfecting-your-home.html |وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Centers for Disease Control">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Handwashing Facts|نووسەر= Centers for Disease Control |ناونیشان=https://www.cdc.gov/handwashing/when-how-handwashing.html |وێبگە=cdc.gov |زمان=en-us |ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> پاکوخاوێنیی دەست ڕۆڵێکی گرنگی ھەیە بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی [[ھەوکردن|نەخۆشییە تووشکەرەکان]] لە ماڵەوە و لە ژینگەی ژیانی ڕۆژانەدا.<ref name="hand hygiene">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bloomfield|یەکەم١=Sally F.|دوایین٢=Aiello|یەکەم٢=Allison E.|بەستەری نووسەر٢=Allison E. Aiello|دوایین٣=Cookson|یەکەم٣=Barry|دوایین٤=O'Boyle|یەکەم٤=Carol|دوایین٥=Larson|یەکەم٥=Elaine L.|بەستەری نووسەر٥=Elaine L. Larson|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The effectiveness of hand hygiene procedures in reducing the risks of infections in home and community settings including hand washing and alcohol-based hand sanitizers|journal=American Journal of Infection Control|بەرگ=٣٥|issue=10|پەڕەکان=S٢٧–S٦٤|doi=10.1016/j.ajic.2007.07.001|pmc=٧١١٥٢٧٠}}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]] ئامۆژگاری دەکات کە دەستەکان بۆ ماوەی لانی کەم ٢٠ چرکە پێش و پاش ھەندێک چالاکیی دیاریکراو بشۆردرێن.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=WHO: How to handwash? With soap and water|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=3PmVJQUCm4E|وێبگە=[[YouTube]]}}</ref><ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hand Hygiene: How, Why & When|ناونیشان=https://www.who.int/gpsc/5may/Hand_Hygiene_Why_How_and_When_Brochure.pdf|وێبگە=World Health Organization}}</ref> ئەمانە پێنج کاتی ھەستیار لە ڕۆژەکەدا لەخۆ دەگرن کە دەستشۆردن بە سابوون تێیاندا گرنگە بۆ کەمکردنەوەی [[ڕێگەی پیسایی-دەم|گواستنەوەی نەخۆشی لە ڕێگەی پیسایی-دەمەوە]]: دوای بەکارھێنانی [[ئاودەست]] (بۆ [[میزکردن]]، [[پیساییکردن]]، یان [[بەڕێوەبردنی پاکوخاوێنیی سووڕی مانگانە|پاکوخاوێنیی سووڕی مانگانە]])، دوای پاککردنەوەی پیسایی منداڵ (گۆڕینی [[دایبی]])، پێش نانپێدانی منداڵ، پێش نانخواردن و پێش/پاش ئامادەکردنی خۆراک یان دەستکاریکردنی گۆشتی خاو، ماسی، یان [[پەلەوەر]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNICEF Malawi|ناونیشان=https://www.unicef.org/malawi/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.unicef.org|زمان=en}}</ref> کاتێک نە دەستشۆردن و نە بەکارھێنانی پاککەرەوەی دەست گونجاو نین، دەکرێت دەستەکان بە [[خۆڵەمێش]]ی بێگەرد و ئاوی خاوێن پاک بکرێنەوە، ھەرچەندە سوود و مەترسییەکانی ئەم کارە بۆ کەمکردنەوەی بڵاوبوونەوەی ھەوکردنە ڤایرۆسی یان بەکتریایییەکان نادیارن.<ref name=":4" /> لەگەڵ ئەوەشدا، زۆر دەستشۆردن دەتوانێت بەھۆی وشکبوونەوەی پێستەوە ببێتە ھۆی تێکچوون و زیانگەیاندن بە پێست.<ref name="hwcs">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = de Almeida e Borges LF, Silva BL, Gontijo Filho PP |سەردێڕ= Hand washing: changes in the skin flora | journal = American Journal of Infection Control |بەرگ= ٣٥| issue = 6 |پەڕەکان= ٤١٧–٢٠|ڕێکەوت= ئابی ٢٠٠٧| pmid = ١٧٦٦٠٠١٤| doi = 10.1016/j.ajic.2006.07.012}}</ref> زۆرجار پێشنیاری بەکارھێنانی کرێمی شێدارکەرەوە دەکرێت بۆ پاراستنی دەستەکان لە وشکبوونەوە؛ پێستی وشک دەتوانێت ببێتە ھۆی تێکچوونی پێست، کە ئەمەش دەکرێت مەترسیی گواستنەوەی ھەوکردن زیاد بکات.<ref name="Wilkinson, Judith M. 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Fundamentals of Nursing|vauthors=Wilkinson JM, Treas LA|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=F.A. Davis Co.|edition=2nd|شوێن=Philadelphia}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hand washing}} {{تووڵی دەروازە|پەرستاری|پزیشکی}} [[پۆل:دەست]] [[پۆل:پاکژی]] jceh2fgwek5auztmljte9g2vpwefbze 0 296159 1587051 1586954 2026-05-26T12:02:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587051 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی کووبا''' ({{Langx|es|Presidente de Cuba}})، بە فەرمی '''سەرۆکی کۆماری کووبا''' ({{Langx|es|Presidente de la República de Cuba}})، [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی [[کووبا|کووبایە]]. ئەم پۆستە بە شێوەی ئێستای لەژێر دەستووری ٢٠١٩دا دامەزراوە. سەرۆک دووەم بەرزترین پۆستە لە کووبا، لە دوای سکرتێری یەکەمی پارتی کۆمۆنیستی کووبا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.france24.com/en/20180419-raul-castro-leadership-cuba-communist-party-2021-diaz-canel|سەردێڕ=Raul Castro to lead Cuba's Communist Party until 2021 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180718003647/https://amp.france24.com/en/20180419-raul-castro-leadership-cuba-communist-party-2021-diaz-canel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە='I confirm to this assembly that Raul Castro, as First Secretary of the Communist Party, will lead the decisions about the future of the country,' Diaz-Canel said.}}</ref> میگێل دیاز-کانێل لە ١٩ی نیسانی ٢٠١٨دا بوو بە سەرۆکی ئەنجومەنی دەوڵەت و شوێنی [[ڕائول کاسترۆ]]ی گرتەوە، و لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩وە سەرۆکی کووبایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سیاسەتی کووبا]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوبایییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کووبا]] [[پۆل:وێبگەی فەرمی لە ویکیدراوە و ویکیپیدیا جیاوازە]] g8q49w9dubnx98ux65wyl0pdu0mkey2 1587080 1587051 2026-05-26T16:01:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Cuba}} 1587080 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی کووبا''' ({{Langx|es|Presidente de Cuba}})، بە فەرمی '''سەرۆکی کۆماری کووبا''' ({{Langx|es|Presidente de la República de Cuba}})، [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی [[کووبا|کووبایە]]. ئەم پۆستە بە شێوەی ئێستای لەژێر دەستووری ٢٠١٩دا دامەزراوە. سەرۆک دووەم بەرزترین پۆستە لە کووبا، لە دوای سکرتێری یەکەمی پارتی کۆمۆنیستی کووبا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.france24.com/en/20180419-raul-castro-leadership-cuba-communist-party-2021-diaz-canel|سەردێڕ=Raul Castro to lead Cuba's Communist Party until 2021 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180718003647/https://amp.france24.com/en/20180419-raul-castro-leadership-cuba-communist-party-2021-diaz-canel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە='I confirm to this assembly that Raul Castro, as First Secretary of the Communist Party, will lead the decisions about the future of the country,' Diaz-Canel said.}}</ref> میگێل دیاز-کانێل لە ١٩ی نیسانی ٢٠١٨دا بوو بە سەرۆکی ئەنجومەنی دەوڵەت و شوێنی [[ڕائول کاسترۆ]]ی گرتەوە، و لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩وە سەرۆکی کووبایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Cuba}} [[پۆل:سیاسەتی کووبا]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوبایییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کووبا]] [[پۆل:وێبگەی فەرمی لە ویکیدراوە و ویکیپیدیا جیاوازە]] 8qfnq5pbm4oiaz0f1q4qlc1rodq4rn0 1587085 1587080 2026-05-26T17:00:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1587085 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''سەرۆکی کووبا''' ({{Langx|es|Presidente de Cuba}})، بە فەرمی '''سەرۆکی کۆماری کووبا''' ({{Langx|es|Presidente de la República de Cuba}})، [[سەرۆکی دەوڵەت]]ی [[کووبا|کووبایە]]. ئەم پۆستە بە شێوەی ئێستای لەژێر دەستووری ٢٠١٩دا دامەزراوە. سەرۆک دووەم بەرزترین پۆستە لە کووبا، لە دوای سکرتێری یەکەمی پارتی کۆمۆنیستی کووبا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.france24.com/en/20180419-raul-castro-leadership-cuba-communist-party-2021-diaz-canel|سەردێڕ=Raul Castro to lead Cuba's Communist Party until 2021 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180718003647/https://amp.france24.com/en/20180419-raul-castro-leadership-cuba-communist-party-2021-diaz-canel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە='I confirm to this assembly that Raul Castro, as First Secretary of the Communist Party, will lead the decisions about the future of the country,' Diaz-Canel said.}}</ref> میگێل دیاز-کانێل لە ١٩ی نیسانی ٢٠١٨دا بوو بە سەرۆکی ئەنجومەنی دەوڵەت و شوێنی [[ڕائول کاسترۆ]]ی گرتەوە، و لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩وە سەرۆکی کووبایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Presidents of Cuba}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت}} [[پۆل:سیاسەتی کووبا]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوبایییەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کووبا]] [[پۆل:وێبگەی فەرمی لە ویکیدراوە و ویکیپیدیا جیاوازە]] 8c1nc0797erzllj3cyy3amt4zc3n03u 0 296163 1587091 1587011 2026-05-26T17:01:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠١٠]] 1587091 wikitext text/x-wiki '''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کوراساو''' (بە [[زمانی ھۆلەندی|ھۆلەندی]] :Curaçaos voetbalelftal) ھەڵبژاردەی فەرمی و نوێنەری دوورگەیەی [[کوراساو]] یە و لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی کوراساو و سەرپەرشتی دەکریت. ئەندامی ھەر دوو ڕێکخراوی [[فیفا]] و [[کۆنکاکاف]]ە، یەکەمین یاری ھەڵبژاردەکە لە ٦ی نیسانی ١٩٢٤ بووە لەبەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی [[ئارووبا]] کە یارییەکە چوار بە ھیچ بردەوە. لە ساڵی ٢٠٢٦ بووە بچووکترین نەتەوە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووان و ڕووبەرەوە کە بەژداری [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|جامی جیھانیی]] بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA/Coca-Cola Men's World Ranking |ناونیشان=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men |وێبگە=inside.fifa.com |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Advocaat to become oldest coach at World Cup after Curacao qualification |ناونیشان=https://www.reuters.com/sports/soccer/advocaat-become-oldest-coach-world-cup-after-curacao-qualification-2025-11-19/ |وێبگە=www.reuters.com |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population of... 156,000: Caribbean minnows break wild record to secure WC spot — Wrap |ناونیشان=https://www.foxsports.com.au/football/wild-scenes-as-27year-wc-drought-ends-with-stunning-goals-and-red-card-drama-wrap/news-story/a41294afec3801b915e75c9b1784a852 |وێبگە=Fox Sports |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|دەیەی ٢٠١٠}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Curaçao national association football team}} [[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]] [[پۆل:تیمەکانی تۆپی پێی یەکێتی نیشتیمانی کاریبی]] gwnonm68somz1kpnazqo2jberc4vwdw 0 296165 1587042 1586992 2026-05-26T12:01:02Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587042 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=میر سەیفەددین{{ھن}} میر سیف الدین|title={{Script/Arabic|[[میر (نازناو)|میر]]}}|reign=١٥٣٤–١٥٥٨|predecessor=[[میر عیززەددین شێری سۆران]]|successor=[[شا قوولی بەگی سۆران]]|issue=|full name={{Script/Arabic|میر سەیفەددین کوڕی میر حوسێن کوڕی پیربداغ کوڕی شا عەلی بەگ}}|royal house=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] [[میرانی سۆران]]|father=حوسێن بەگ|religion=[[ئیسلام]]|succession={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ئەمیر|میر]]ی [[میرنشینی سۆران|سۆران]]|image=|caption=}} '''میر سەیفەددین کوڕی میر حوسێن کوڕی پیربداغ کوڕی شا عەلی بەگی میر سۆران'''<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئیمارەتی سۆران |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20260315164924/https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku}}</ref> دەتوانرێ ناوبنرێ بە '''میر سەیفەددینی دووەمی سۆران''' (لە ساڵانی ٩٤١ تاوەکوو ٩٦٦ی کۆچی بەرامبەر بە ١٥٣٤ تا ١٥٥٨ی زایینی حوکمی کردووە)<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF?ver=130261230090000000|سەردێڕ=شەڕەفنامە|پەڕەکان=٣٤٠، ٣٤٣|زمان=کوردی}}</ref> فەرمانڕەوایێکی سەدەی ١٦ی کورد و میراتگرێکی [[میرنشینی سۆران]] بوو، بە شێوەیەکی سەرەکی بە وەرگرتنەوەی پاوانی [[ھەولێر]] و پاوانی بۆماوەییی سۆران ناسراوە، دوای ئەوەی لە کاتی ڕێکخستنەوەی [[عوسمانییەكان|عوسمانییەکانی]] ناوچەکەدا دوای [[گرتنی بەغدا (١٥٣٤)|گرتنی بەغدا]] لە ساڵی ١٥٣٤دران بە [[حوسێن بەگی داسنی|حوسێن بەگی داسنیی]] میر و سەرۆکی [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنیی]] [[ئێزیدییەکان]] بوو.{{Sfn|Lescot|1938}}{{Sfn|Gülcü|2016}} گێڕانەوەی سەرەکی کە ماوەتەوە دەربارەی ئەم میرە، لە گێڕانەوەکانی ''[[شەرەفنامە|شەڕەفنامەوە]]'' ھاتووە کە لەلایەن نووسەرانی دواترەوە دووبارە کراوەتەوە. کە تێیدا باسدەکرێت کە میر سەیفەددین دژایەتیی گواستنەوەی ھەولێر و زەوییەکانی سۆرانی بۆ حوسێن بەگی داسنی دەکرد، سەرەتا لە بەرامبەریدا شکستی ھێنا، دواتر سەرکردایەتیی ڕاپەرینێکی کرد و ھێزی لە سۆرانەوە کۆکردەوە و ھەولێری گرت و دواتر لە شەڕدا ھێزەکانی داسنیی تێکشکاند.{{Sfn|Lescot|1938}}{{Sfn|Gülcü|2016}} ئەم ڕێکخستنە لەلایەن میر سەیفەددین وەک میری سۆران دژایەتیی دەکرا. بەپێی ئەو گێڕانەوەیەی لە ڕێگەی ''شەڕەفنامەوە'' پارێزراوە، سەرەتا دوای لەدەستدانی زەوی پەنای بۆ ئێران بردووە، دواتر لە ھەوڵێکدا بۆ وەرگرتنەوەی پاوانەکانی ھاتەوە بۆ ناوچەکە.{{Sfn|Lescot|1938}} == چوارچێوەی مێژوویی == لە ساڵی ١٥٣٤ لە کاتی ھەڵمەتی عوسمانییەکانی سەر [[بەغدا]] گرتەوە، سوڵتان [[سولەیمان قانوونی|سلێمانی قانوونی]] فەرمانی لەسێدارەدانی دەرکرد بۆ [[عیززەددین شێری سۆران|میر عیززەددین شێری]] میری سۆران. کە گوایە تۆمەتێکی بۆ ھەڵبەسترا و بەھۆی ئەوە بوو کە لەسێدارەدرا.<ref name=":0" /> دوای لەسێدارەدانی میری سۆران، ھەولێر درا بە [[حوسێن بەگی داسنی]] کە سەرکردەی میرنشینی داسنیی ئێزدی بوو و زەوییەکانی سۆران و ھەولێر بە میرنشینی داسنییەوە گرێدران.{{Sfn|Lescot|1938}}{{Sfn|Gülcü|2016}} == گێڕانەوەی ھەولێر == لە کۆتاییدا میر سەیفەددین ھێزێکی لە سۆران کۆکردەوە و سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێکی کرد و ھێرشی کردە سەر ھەولێر، لە کاتێکدا [[حوسێن بەگی داسنی]] ئامادە نەبوو. دەستی بەسەر شارەکەدا گرت و حوسێن بەگی ناچار کرد بە ڕێپێوان بگەڕێتەوە دژی. لە شەڕی دواتردا میر سەیفەددین ھێزەکانی داسنیی تێکشکاند. ئەو گێڕانەوەیەی ڕۆجەر لێسکۆت کە تاوەکوو ئێستا پارێزراوە باس لەوە دەکات کە بە نزیکەیی ٥٠٠ پیاوی داسنیی ئێزدی کوژران و میر سەیفەددین غەنیمەتێکی بەرچاوی دووژمنیشی برد لە کەلوپەل و کاڵا و چەکەکانی دووژمن.{{Sfn|Lescot|1938}} ئەردنچ گووڵجوو پوختەیەکی ھاوشێوە بە زمانی تورکی باسدەکات و باس لەوە دەکات کە میر سەیفەددین ھەولێری گرتووە و حوسێن بەگی داسنی شکستی ھێناوە و نزیکەی ٥٠٠ ئێزیدیی پێشەنگ کوژران. گووڵجوو ھەروەھا باس لەوە دەکات کە حوسێن بەگ دواتر چەند ھەوڵێکی دا بۆ وەرگرتنەوەی ھەولێر، بەڵام شکستی ھێنا و ھەولێر و زەوییەکانی سۆران لە دەستی میر سەیفەددین مانەوە.{{Sfn|Gülcü|2016}} == میرات و کاریگەری == سەیفەددین بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی ئەم ئەڵقەیەوە یاد دەکرێتەوە. وەرگرتنەوەی ھەولێری لە نەریتی سەرچاوەدا وەک گەڕاندنەوەی حوکمڕانی سۆران بەسەر خاکی بۆماوەییی خۆیدا دەخرێتەڕوو. بەڵام زانیارییەکی کەم لەبارەی ژیانی فراوانتر و حوکمڕانی و خێزان و مردنی ئەوەوە ھەیە. ھەر لەبەر ئەم ھۆکارە، ئاماژە مۆدێرنەکان بۆ ئەو بەزۆری لە باسەکانی حوسێن بەگی داسنی، میرنشینی داسنی، ئێزیدییەکان، یان مێژووی سەرەتاییی میرنشینی سۆراندا دەردەکەون نەک لە لێکۆڵینەوەکانی ژیاننامەی سەربەخۆدا.{{Sfn|Guest|2012}}{{Sfn|Allison|2017}}{{Sfn|Kerborani|2021}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == پەراوێزەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guest|یەکەم=John S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TJUrBgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=Survival+Among+the+Kurds:+A+History+of+the+Yezidis.+Routledge&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjFu7__l62UAxXhIDQIHasFLAAQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=Survival%20Among%20the%20Kurds%3A%20A%20History%20of%20the%20Yezidis.%20Routledge&f=false|سەردێڕ=Survival Among the Kurds: A History of the Yezidis|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠١٢|پەڕەکان=٤٨-٤٩|ref={{harvid|Guest|2012}}|orig-year=1993}} * {{cite encyclopedia|last=Allison|first=Christine|title=The Yazidis|encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion|publisher=Oxford University Press|year=2017|page=8|ref={{harvid|Allison|2017}}}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gülcü |یەکەم=Erdinç |ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=XVI. Yüzyılın İkinci Yarısında Bağdat Vilayeti’nde Meydana Gelen İsyanlar ve Eşkıyalık Hareketleri |ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/224338 |journal=A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi |زمان=tr |بەرگ=٥٧|پەڕە=١٨١٨|ref={{harvid|Gülcü|2016}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kerborani|یەکەم=Bahadin Hawar|سەردێڕ=Kurds and Yezidis in the Middle East: Shifting Identities, Borders and the Experience of Minority Communities|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ساڵ=٢٠٢١|ژپنک=٩٧٨٠٧٥٥٦٠١١٩٦|پەڕەکان=٧٣–٧٥|chapter=Paying the Price of Dasht-i Karbala: Historical Perceptions of Yezidis in the Ottoman Era|ref={{harvid|Kerborani|2021}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lescot|یەکەم=Roger|سەردێڕ=Enquête sur les Yezidis de Syrie et du Djebel Sindjār|بڵاوکەرەوە=Institut français de Damas|ساڵ=١٩٣٨|شوێن=Beyrouth|پەڕە=١٢٠|زمان=fr|ref={{harvid|Lescot|1938}}}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|کوردستان}} [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] [[پۆل:میرەکانی سۆران]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٦یەم]] ttpotpumpbr35yv93k8p7im28h7n55k 0 296169 1587039 1587032 2026-05-26T12:00:32Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587039 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=حوسێن بەگی داسنی|title=|reign=|predecessor=حەسەن بەگ|successor=دیار نییە بە تەواوەتی|issue=|full name={{Script/Arabic|حوسێن کوڕی حەسەن بەگی داسنی}}|royal house=|father=حەسەن بەگ|religion=[[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]]|succession={{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[میر (نازناو)|میر]]ی [[میرنشینی شێخان|داسنی]]|image=|caption=|succession2=میری بەدلیس|succession3=سنجەق‌بەگی حومس|succession1=ئەمیری مووسڵ|suc-type1=١٥٣٤}} '''حوسێن بەگی داسنی''' ({{بە کرمانجی سەروو|Hisên Begê Dasinî}} تشرینی دووەمی ١٥٦٤ لە سنجەقی حومس)<ref name="NM2024">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Mossaki |یەکەم=Nodar |دوایین٢=Pirbari |یەکەم٢=Dimitri |ساڵ=٢٠٢٤|سەردێڕ=Ezidis, Power, and Authority in the Ottoman Period |ناونیشان=https://yezidistudies.org/wp-content/uploads/2024/12/06_Nodar-Mossaki_Dimitri-Pirbari-_International-Journal-of-Yezidi-Studies_Vol-1.pdf |journal=International Journal of Yezidi Studies |زمان=en |بڵاوکەرەوە=Yezidi Studies |بەرگ=١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="NEVD2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gulî|یەکەم=Nizar Eyub|سەردێڕ=Mîrnişîna Dasin û Şêxan li Serdema Osmanîyan (1515–1750): Vekolîneke Dokûmentarî|زمان=ku|ساڵ=<!-- |translator=Dawud Murad Xetarî -->|ناونیشان=https://archive.org/details/Mirnisinen_Dasin__Sexan_li_Serdeme_Osma|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> فەرماندەیەکی سەربازیی [[ئێزیدییەکان|ئێزیدیی]] [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنی]] بووە (کە بە میرنشنی شێخانیش ناسراوە). کەسایەتییەکی دیار بووە لە نێو [[ئێزیدییەکان]] و ھەروەھا لە نێو [[شانشینی عوسمانی|عوسمانییەکان]] و [[کورد|کوردەکاندا]]. ھاوپەیمانی عوسمانییەکان بووە و لە ماوەی ژیانیدا چەند جارێک سەفەری بۆ [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] کردووە؛ بەڵام ڕۆژی مردنی نادیارە.<ref name="SJA2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://s-j-a.org/blog/herrschaftsbereich-des-hussein-beg-dasini/|سەردێڕ=Herrschaftsbereich des Hisên Begê Dasinî (1534) |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=s-j-a.org |زمان=de}}</ref><ref name="NM2024" /> == بنەچە و بنەماڵە == زانیارییەکی کەم لەبارەی ژیانی حوسێن بەگی داسنییەوە ھەیە؛ تاکە سەرچاوەی نووسراو دەربارەی ئەو، [[شەرەفنامە|شەڕەفنامەیە]] لە ساڵی ١٥٩٧. حوسێن بەگی داسنی لە کۆمەڵەی شێخی قەتانییەوە ھاتووە و کوڕی حەسەن بەگ بووە کە بە سوڵتان حەسەن بەگ ناسراوە. حەسەن بەگ لە ڕێگەی سیاسی و دیپلۆماسیی لێھاتووەوە دەسەڵاتی بەدەستھێنا و دوای [[شەڕی چاڵدێران]] لە ساڵی ١٥٢٠ خۆی ھاوپەیمانیی لەگەڵ عوسمانییەکان کرد و بەمەش مووسڵ کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەوەوە. دەسەڵاتی خۆی بۆ ئارامکردنەوەی ناوچەکە و باشترکردنی بارودۆخی ژیان بەکارھێنا. لە ساڵی ١٥٣٤ەوە کوڕەکەی حەسەن بەگ شوێنی گرتەوە. لە ژێر دەسەڵاتی ئەودا میرنشینەکەی بووژانەوەیەکی گەورەی ئابووریی بەخۆیەوە بینی کە لە دەرەوەی سنوورەکانی خۆی ناسرا و یارمەتیی ئێزیدییەکانی دا بۆ گەیشتن بە لووتکەی دەسەڵاتی سیاسیی خۆیان. لەگەڵ ئەوەشدا دووژمنی زۆریشی دروست کرد، بەتایبەتی شازادە و حاکمە کوردە موسڵمانەکان.<ref name="SJA2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://s-j-a.org/blog/herrschaftsbereich-des-hussein-beg-dasini/|سەردێڕ=Herrschaftsbereich des Hisên Begê Dasinî (1534) |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=s-j-a.org |زمان=de}}</ref> == میری مووسڵ == لە نیسان/ئایاری ١٥٣٤دا، حوسێن بەگ داسنی وەک میری عوسمانیی مووسڵ دامەزرا. دامەزراندنی بۆ سەنجەق پێدەچێت لە ئەنجامی خزمەتە بەرچاوەکانی بۆ دەوڵەت بووبێت، ھەرچەندە سەرچاوە ھاوچەرخەکان بە ڕاشکاوی ئاماژە بەمە ناکەن. حوسێن بەگ بەپێی ڕاپۆرتەکان بە تەواوی ئاشنای بەڕێوەبردنی دەوڵەت و دابونەریتەکانی مامەڵەکردن لەگەڵ بەرپرسان بووە. بەپێی یاداشتەکانی ماموون بەگ، میری میرنشینی ئەردەڵان، باوکی، بیکە بەگ، ھەوڵی داوە پەیوەندی لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا دروست بکات، بەڵام «نە ئاشنای دابونەریتەکانی کۆیلایەتی بووە و نە ئاشنای دابونەریتەکانی ماستاوچییەتی و سووکایەتی». بۆیە نێردراوێکی بۆ لای میر حوسێن بەگ داسنی ناردووە، کە وەک کەسێکی شارەزا و لێھاتوو بۆ پێدانی ڕاوێژ لەم جۆرە بابەتانەدا دەبینرا. == دەستبەسەرداگرتنی سۆران و ھەولێر == [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سلێمانی یەکەم]] لە ساڵی ١٥٣٤دا ناوچەکانی [[میرنشینی سۆران|میرنشینی سۆرانی]] لەگەڵ [[ھەولێر]] بەخشی بە حوسێن بەگی داسنی. پێشتر میری کورد [[عیززەددین شێری سۆران|عیززەددین شێر]]، کە میری سۆران بوو، فەرمانڕەواییی سۆرانی دەکرد، بەڵام بە ھۆی تۆمەت بۆ ھەڵبەستنێکەوە لەلایەن سوڵتان سلێمانی یەکەمەوە لەسێدارەدرا. دامەزراندنی میرە ئێزیدییەکە وەک فەرمانڕەوای سۆران ڕووبەڕووی بەرگرییەکی تووندی بووەوە. ئەندامێکی دیکەی بنەماڵەی سۆران، [[میر سەیفەددینی سۆران|میر سەیفەددین]]، فەرمانڕەواییی حوسێن بەگی داسنیی قبووڵ نەبوو. ئەو چەندین جار ھێرشی کردە سەر داسنییەکان، بەڵام ھەموو جارێک تێکشکا، بۆیە میر سەیفەددین چوو بۆ لای بێگە بەگی میری ئەردەڵان، بۆ ئەوەی پێگەی خۆی وەربگرێتەوە و داوای پشتگیریی لە بێگە بەگ کرد. بەڵام بێگە بەگ لە ترسی داسنییەکان و سوڵتان سلێمان پشتگیریی نەکرد، بۆیە میر سەیفەددین ئەردەڵانی بەجێھێشت. پشتگیرییە چاوەڕوانکراوەکە بەدی نەھات، ھەربۆیە میر سەیفەددین گەڕایەوە بۆ سۆران. لەو کاتەدا حوسێن بەگی داسنی لەوێ ئامادە نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.ezidipress.com/blog/hussein-beg-dasini-und-die-schlacht-um-arbil/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ÊzîdîPress |زمان=de |سەردێڕ=Hussein Beg Dasini und die Schlacht um Arbil}}</ref> میر سەیفەدین تووانی زۆربەی ھۆزە کوردییەکانی ئەوێ یەکبخات و بە ژمارەیەکی زۆر شەڕکەرەوە سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێکی کرد و ھێرشی کردە سەر ھەولێر و لەو شەڕەی کە بە [[شەڕی ھەولێر]] ناسراوە، داگیری کرد و ھەموو خاکی ھەولێر و سۆرانی گەڕاندەوە و حوسێن بەگی داسنیی شکستپێھێنا. == میری بەدلیس == دوای ماوەی خزمەتکردنی لە ھەولێر، میر حوسێن بەگی داسنی بەردەوام بوو لە وەرگرتنی چەندین پایەی کارگێڕی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا. بەپێچەوانەی بانگەشەکانی ناو شەرەفنامە کە گوایە لە ئەستەمبووڵ لە سێدارە دراوە، بەڵگەنامە عوسمانییەکان دەیسەلمێنن کە دواتر وەک میری بەدلیس کاری کردووە. ئاماژە بەمە لە تۆمارەکانی ساڵانی ١٥٥٦–١٥٥٨دا دەبینرێت. ئەم ماوەیە ھاوکات بوو لەگەڵ کاتی دوای پەیمانی ئاماسیا (١٥٥٥)، کاتێک پەیوەندییەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و سەفەوییەکان تا ڕادەیەکی زۆر ئاشتییانە بوون. == فەرمانڕەوای سەنجەقی حومس == میر حوسێن بەگ دواتر فەرمانڕەواییی سەنجەقی حومسی کرد، لەوێ سەرپەرشتیی کارگێڕیی ناوخۆیی دەکرد، ڕاپەڕینی ھۆزە عەرەب و تورکمانەکانی سەرکوتکرد و ڕێسا ئاینییەکانی جێبەجێکرد، لەوانەش داخستنی مەیخانە و قاوەخانەکان. لە ١٤ی ئاداری ١٥٦٠دا، گوازرایەوە بۆ سەنجەقی دێر ئەلڕەحبە (دێرەزووری ئێستا). ھەرچەندە ھەندێک سەرچاوە ساڵی مردنی بە ١٥٦٤ دیاری دەکەن، بەڵام تۆمارە عوسمانییەکان دەیسەلمێنن کە ئەو ھێشتا لە تشرینی دووەمی ١٥٦٤دا چاڵاک بووە، کێشەکانی نێوان فەرمانڕەوا ناوخۆیییەکانی چارەسەر کردووە و بەشداریی لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان دژی ھۆزە عەرەبە کۆچەرییەکان کردووە. دیارە دواتر لە ھەمان ساڵدا کۆچی دواییی کردووە و چەندین کوڕی لەپاش خۆی جێھێشتووە: سەعید بەگ، داوود بەگ، عەلی بەگ، عومەر بەگ، یووسف و ئەحمەد بەگ، کە ھەندێکیان پایەی کارگێڕییان لە سەنجەقە عوسمانییەکاندا ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gulî|یەکەم=Nizar Eyub|ناونیشان=https://archive.org/details/Mirnisinen_Dasin__Sexan_li_Serdeme_Osma|سەردێڕ=Mîrnişîna Dasin û Şêxan li Serdema Osmanîyan (1515–1750)|زمان=ku <!-- |translator=Dawud Murad Xetarî -->|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == دوای شکانی == دوای شکانی حوسێن بەگی داسنی لە ھەولێر و لەدەستدانی دەسەڵاتیان، دۆخی ئێزیدییەکان بە شێوەیەکی بەرچاو خراپ بوو. بەتایبەتی دووژمنایەتییەکی گەورە لە نێوان ئێزیدییەکان و ھۆزە کوردییەکان یان موسڵمانانی سۆران دروست بوو و پێکدادانی سەربازی زیادی کرد. ئێزیدییەکان ھەرچەندە توانییان لە شەڕەکاندا باڵادەست بن، بەڵام دوای [[فەتوا]] بەناوبانگەکەی [[ئەبووسەعوود ئەفەندی|محەممەد ئەبوو سعوود ئەفەندی]] لە ساڵی ١٥٤٥دا، کە کوشتن و بەکۆیلەکردنی ئێزیدییەکانی لە ڕووی ئایینییەوە ڕەوا کردبوو، ڕووبەڕووی شەپۆلێکی گەورەی چەوساندنەوە بوونەوە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٦یەم]] <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} bpbzk7narl7ietlpnvwb9dmlbqm63ak 1587102 1587039 2026-05-26T18:39:01Z Ari Qasm 57423 1587102 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=حوسێن بەگی داسنی|title=|reign=|predecessor=حەسەن بەگ|successor=دیار نییە بە تەواوەتی|issue=|full name={{Script/Arabic|حوسێن کوڕی حەسەن بەگی داسنی}}|royal house=|father=حەسەن بەگ|religion=[[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]]|succession={{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[میر (نازناو)|میر]]ی [[میرنشینی شێخان|داسنی]]|image=|caption=|succession2=میری بەدلیس|succession3=سنجەق‌بەگی حومس|succession1=ئەمیری مووسڵ|suc-type1=١٥٣٤}} '''حوسێن بەگی داسنی''' ({{بە کرمانجی سەروو|Hisên Begê Dasinî}} تشرینی دووەمی ١٥٦٤ لە سنجەقی حومس)<ref name="NM2024">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Mossaki |یەکەم=Nodar |دوایین٢=Pirbari |یەکەم٢=Dimitri |ساڵ=٢٠٢٤|سەردێڕ=Ezidis, Power, and Authority in the Ottoman Period |ناونیشان=https://yezidistudies.org/wp-content/uploads/2024/12/06_Nodar-Mossaki_Dimitri-Pirbari-_International-Journal-of-Yezidi-Studies_Vol-1.pdf |journal=International Journal of Yezidi Studies |زمان=en |بڵاوکەرەوە=Yezidi Studies |بەرگ=١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="NEVD2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gulî|یەکەم=Nizar Eyub|سەردێڕ=Mîrnişîna Dasin û Şêxan li Serdema Osmanîyan (1515–1750): Vekolîneke Dokûmentarî|زمان=ku|ساڵ=<!-- |translator=Dawud Murad Xetarî -->|ناونیشان=https://archive.org/details/Mirnisinen_Dasin__Sexan_li_Serdeme_Osma|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> فەرماندەیەکی سەربازیی [[ئێزیدییەکان|ئێزیدیی]] [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنی]] بووە (کە بە میرنشنی شێخانیش ناسراوە). کەسایەتییەکی دیار بووە لە نێو [[ئێزیدییەکان]] و ھەروەھا لە نێو [[شانشینی عوسمانی|عوسمانییەکان]] و [[کورد|کوردەکاندا]]. ھاوپەیمانی عوسمانییەکان بووە و لە ماوەی ژیانیدا چەند جارێک سەفەری بۆ [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] کردووە؛ بەڵام ڕۆژی مردنی نادیارە.<ref name="SJA2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://s-j-a.org/blog/herrschaftsbereich-des-hussein-beg-dasini/|سەردێڕ=Herrschaftsbereich des Hisên Begê Dasinî (1534) |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=s-j-a.org |زمان=de}}</ref><ref name="NM2024" /> == بنەچە و بنەماڵە == زانیارییەکی کەم لەبارەی ژیانی حوسێن بەگی داسنییەوە ھەیە؛ تاکە سەرچاوەی نووسراو دەربارەی ئەو، [[شەرەفنامە|شەڕەفنامەیە]] لە ساڵی ١٥٩٧. حوسێن بەگی داسنی لە کۆمەڵەی شێخی قەتانییەوە ھاتووە و کوڕی حەسەن بەگ بووە کە بە سوڵتان حەسەن بەگ ناسراوە. حەسەن بەگ لە ڕێگەی سیاسی و دیپلۆماسیی لێھاتووەوە دەسەڵاتی بەدەستھێنا و دوای [[شەڕی چاڵدێران]] لە ساڵی ١٥٢٠ خۆی ھاوپەیمانیی لەگەڵ عوسمانییەکان کرد و بەمەش مووسڵ کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەوەوە. دەسەڵاتی خۆی بۆ ئارامکردنەوەی ناوچەکە و باشترکردنی بارودۆخی ژیان بەکارھێنا. لە ساڵی ١٥٣٤ەوە کوڕەکەی حەسەن بەگ شوێنی گرتەوە. لە ژێر دەسەڵاتی ئەودا میرنشینەکەی بووژانەوەیەکی گەورەی ئابووریی بەخۆیەوە بینی کە لە دەرەوەی سنوورەکانی خۆی ناسرا و یارمەتیی ئێزیدییەکانی دا بۆ گەیشتن بە لووتکەی دەسەڵاتی سیاسیی خۆیان. لەگەڵ ئەوەشدا دووژمنی زۆریشی دروست کرد، بەتایبەتی شازادە و حاکمە کوردە موسڵمانەکان.<ref name="SJA2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://s-j-a.org/blog/herrschaftsbereich-des-hussein-beg-dasini/|سەردێڕ=Herrschaftsbereich des Hisên Begê Dasinî (1534) |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=s-j-a.org |زمان=de}}</ref> == میری مووسڵ == لە نیسان/ئایاری ١٥٣٤دا، حوسێن بەگ داسنی وەک میری عوسمانیی مووسڵ دامەزرا. دامەزراندنی بۆ سەنجەق پێدەچێت لە ئەنجامی خزمەتە بەرچاوەکانی بۆ دەوڵەت بووبێت، ھەرچەندە سەرچاوە ھاوچەرخەکان بە ڕاشکاوی ئاماژە بەمە ناکەن. حوسێن بەگ بەپێی ڕاپۆرتەکان بە تەواوی ئاشنای بەڕێوەبردنی دەوڵەت و دابونەریتەکانی مامەڵەکردن لەگەڵ بەرپرسان بووە. بەپێی یاداشتەکانی ماموون بەگ، میری میرنشینی ئەردەڵان، باوکی، بیکە بەگ، ھەوڵی داوە پەیوەندی لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا دروست بکات، بەڵام «نە ئاشنای دابونەریتەکانی کۆیلایەتی بووە و نە ئاشنای دابونەریتەکانی ماستاوچییەتی و سووکایەتی». بۆیە نێردراوێکی بۆ لای میر حوسێن بەگ داسنی ناردووە، کە وەک کەسێکی شارەزا و لێھاتوو بۆ پێدانی ڕاوێژ لەم جۆرە بابەتانەدا دەبینرا. == دەستبەسەرداگرتنی سۆران و ھەولێر == [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سلێمانی یەکەم]] لە ساڵی ١٥٣٤دا ناوچەکانی [[میرنشینی سۆران|میرنشینی سۆرانی]] لەگەڵ [[ھەولێر]] بەخشی بە حوسێن بەگی داسنی. پێشتر میری کورد [[عیززەددین شێری سۆران|عیززەددین شێر]]، کە میری سۆران بوو، فەرمانڕەواییی سۆرانی دەکرد، بەڵام بە ھۆی تۆمەت بۆ ھەڵبەستنێکەوە لەلایەن سوڵتان سلێمانی یەکەمەوە لەسێدارەدرا. دامەزراندنی میرە ئێزیدییەکە وەک فەرمانڕەوای سۆران ڕووبەڕووی بەرگرییەکی تووندی بووەوە. ئەندامێکی دیکەی بنەماڵەی سۆران، [[میر سەیفەددینی سۆران|میر سەیفەددین]]، فەرمانڕەواییی حوسێن بەگی داسنیی قبووڵ نەبوو. ئەو چەندین جار ھێرشی کردە سەر داسنییەکان، بەڵام ھەموو جارێک تێکشکا، بۆیە میر سەیفەددین چوو بۆ لای بێگە بەگی میری ئەردەڵان، بۆ ئەوەی پێگەی خۆی وەربگرێتەوە و داوای پشتگیریی لە بێگە بەگ کرد. بەڵام بێگە بەگ لە ترسی داسنییەکان و سوڵتان سلێمان پشتگیریی نەکرد، بۆیە میر سەیفەددین ئەردەڵانی بەجێھێشت. پشتگیرییە چاوەڕوانکراوەکە بەدی نەھات، ھەربۆیە میر سەیفەددین گەڕایەوە بۆ سۆران. لەو کاتەدا حوسێن بەگی داسنی لەوێ ئامادە نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.ezidipress.com/blog/hussein-beg-dasini-und-die-schlacht-um-arbil/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ÊzîdîPress |زمان=de |سەردێڕ=Hussein Beg Dasini und die Schlacht um Arbil}}</ref> میر سەیفەدین تووانی زۆربەی ھۆزە کوردییەکانی ئەوێ یەکبخات و بە ژمارەیەکی زۆر شەڕکەرەوە سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێکی کرد و ھێرشی کردە سەر ھەولێر و لەو شەڕەی کە بە [[شەڕی ھەولێر (١٥٣٤)|شەڕی ھەولێر]] ناسراوە، داگیری کرد و ھەموو خاکی ھەولێر و سۆرانی گەڕاندەوە و حوسێن بەگی داسنیی شکستپێھێنا. == میری بەدلیس == دوای ماوەی خزمەتکردنی لە ھەولێر، میر حوسێن بەگی داسنی بەردەوام بوو لە وەرگرتنی چەندین پایەی کارگێڕی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا. بەپێچەوانەی بانگەشەکانی ناو شەرەفنامە کە گوایە لە ئەستەمبووڵ لە سێدارە دراوە، بەڵگەنامە عوسمانییەکان دەیسەلمێنن کە دواتر وەک میری بەدلیس کاری کردووە. ئاماژە بەمە لە تۆمارەکانی ساڵانی ١٥٥٦–١٥٥٨دا دەبینرێت. ئەم ماوەیە ھاوکات بوو لەگەڵ کاتی دوای پەیمانی ئاماسیا (١٥٥٥)، کاتێک پەیوەندییەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و سەفەوییەکان تا ڕادەیەکی زۆر ئاشتییانە بوون. == فەرمانڕەوای سەنجەقی حومس == میر حوسێن بەگ دواتر فەرمانڕەواییی سەنجەقی حومسی کرد، لەوێ سەرپەرشتیی کارگێڕیی ناوخۆیی دەکرد، ڕاپەڕینی ھۆزە عەرەب و تورکمانەکانی سەرکوتکرد و ڕێسا ئاینییەکانی جێبەجێکرد، لەوانەش داخستنی مەیخانە و قاوەخانەکان. لە ١٤ی ئاداری ١٥٦٠دا، گوازرایەوە بۆ سەنجەقی دێر ئەلڕەحبە (دێرەزووری ئێستا). ھەرچەندە ھەندێک سەرچاوە ساڵی مردنی بە ١٥٦٤ دیاری دەکەن، بەڵام تۆمارە عوسمانییەکان دەیسەلمێنن کە ئەو ھێشتا لە تشرینی دووەمی ١٥٦٤دا چاڵاک بووە، کێشەکانی نێوان فەرمانڕەوا ناوخۆیییەکانی چارەسەر کردووە و بەشداریی لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان دژی ھۆزە عەرەبە کۆچەرییەکان کردووە. دیارە دواتر لە ھەمان ساڵدا کۆچی دواییی کردووە و چەندین کوڕی لەپاش خۆی جێھێشتووە: سەعید بەگ، داوود بەگ، عەلی بەگ، عومەر بەگ، یووسف و ئەحمەد بەگ، کە ھەندێکیان پایەی کارگێڕییان لە سەنجەقە عوسمانییەکاندا ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gulî|یەکەم=Nizar Eyub|ناونیشان=https://archive.org/details/Mirnisinen_Dasin__Sexan_li_Serdeme_Osma|سەردێڕ=Mîrnişîna Dasin û Şêxan li Serdema Osmanîyan (1515–1750)|زمان=ku <!-- |translator=Dawud Murad Xetarî -->|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == دوای شکانی == دوای شکانی حوسێن بەگی داسنی لە ھەولێر و لەدەستدانی دەسەڵاتیان، دۆخی ئێزیدییەکان بە شێوەیەکی بەرچاو خراپ بوو. بەتایبەتی دووژمنایەتییەکی گەورە لە نێوان ئێزیدییەکان و ھۆزە کوردییەکان یان موسڵمانانی سۆران دروست بوو و پێکدادانی سەربازی زیادی کرد. ئێزیدییەکان ھەرچەندە توانییان لە شەڕەکاندا باڵادەست بن، بەڵام دوای [[فەتوا]] بەناوبانگەکەی [[ئەبووسەعوود ئەفەندی|محەممەد ئەبوو سعوود ئەفەندی]] لە ساڵی ١٥٤٥دا، کە کوشتن و بەکۆیلەکردنی ئێزیدییەکانی لە ڕووی ئایینییەوە ڕەوا کردبوو، ڕووبەڕووی شەپۆلێکی گەورەی چەوساندنەوە بوونەوە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ١٦یەم]] <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:ئێزیدییەکان]] 54op7ho5c5rlxlxfbutnkb1w8pw6iyq 0 296171 1587090 1587030 2026-05-26T17:01:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]] 1587090 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''گەشتی خێرا''' یان '''تەلەپۆرتکردن''' [[میکانیکەکانی کایە|میکانیکییەکی کایەی]] [[کایەی ڤیدیۆیی|ڤیدیۆیییە]] کە لە یارییەکانی [[جیھانی کراوە|جیھانی کراوەدا]] بەکاردێت و ڕێگە بە کاراکتەری یاریزان دەدات دەستبەجێ لە نێوان ئەو شوێنانەی پێشتر دۆزراونەتەوە (خاڵەکانی تەلەپۆرت یان خاڵەکانی گەشتی خێرا) گەشت بکات، بێ ئەوەی پێویست بێت ئەو مەودایە لە کاتی ڕاستەقینەدا ببڕێت. ئەمە جۆرێکە لە گواستنەوەی خێرا کە بە تایبەتی بۆ بڕینی جیھانی یارییەکە بەکاردێت نەک ناوەوەی قۆناغێک. ھەندێک جار لە کاتی گەشتکردنی خێرادا کاتی ناو یارییەکە تێپەڕ دەبێت، لەکاتێکدا لە حاڵەتەکانی تردا گەشتەکە تەنیا گریمانە دەکرێت یان یاریزانەکە بە ئامرازی جادوویی یان تەکنەلۆژی تەلەپۆرت دەکرێت. لەکاتێکدا بە شێوەیەکی گشتی وەک ئامرازێک بۆ ئاسانکاری بۆ یاریزان بەکاردێت، ڕەخنە لە گەشتی خێرا گیراوە بەوەی کە لە دیزاینی یارییەکان کەمدەکاتەوە، چونکە ھەندێک جیھان یان ئەرک بە شێوەیەک دیزاین کراون کە لەسەر حیسابی قووڵی، مانەوە لە یاد یان واقیعیبوون پشت بەم سیستمە دەبەستن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}} [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] sl5cwjsvslo0fqdkqxfm97v3y2nluxr 1587116 1587090 2026-05-26T20:01:08Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1587116 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''گەشتی خێرا''' یان '''تەلەپۆرتکردن''' [[میکانیکەکانی کایە|میکانیکییەکی کایەی]] [[کایەی ڤیدیۆیی|ڤیدیۆیییە]] کە لە یارییەکانی [[جیھانی کراوە|جیھانی کراوەدا]] بەکاردێت و ڕێگە بە کاراکتەری یاریزان دەدات دەستبەجێ لە نێوان ئەو شوێنانەی پێشتر دۆزراونەتەوە (خاڵەکانی تەلەپۆرت یان خاڵەکانی گەشتی خێرا) گەشت بکات، بێ ئەوەی پێویست بێت ئەو مەودایە لە کاتی ڕاستەقینەدا ببڕێت. ئەمە جۆرێکە لە گواستنەوەی خێرا کە بە تایبەتی بۆ بڕینی جیھانی یارییەکە بەکاردێت نەک ناوەوەی قۆناغێک. ھەندێک جار لە کاتی گەشتکردنی خێرادا کاتی ناو یارییەکە تێپەڕ دەبێت، لەکاتێکدا لە حاڵەتەکانی تردا گەشتەکە تەنیا گریمانە دەکرێت یان یاریزانەکە بە ئامرازی جادوویی یان تەکنەلۆژی تەلەپۆرت دەکرێت. لەکاتێکدا بە شێوەیەکی گشتی وەک ئامرازێک بۆ ئاسانکاری بۆ یاریزان بەکاردێت، ڕەخنە لە گەشتی خێرا گیراوە بەوەی کە لە دیزاینی یارییەکان کەمدەکاتەوە، چونکە ھەندێک جیھان یان ئەرک بە شێوەیەک دیزاین کراون کە لەسەر حیسابی قووڵی، مانەوە لە یاد یان واقیعیبوون پشت بەم سیستمە دەبەستن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}} [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] h8cle10jsnxop3ib08jt71gr0uy4962 0 296172 1587038 1587037 2026-05-26T12:00:22Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1587038 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=شەڕی ھەولێر|width=|partof=[[شەڕی سۆران و داسنی]]|image=Old houses around the Citadel of Erbil.jpg|caption=[[قەڵای ھەولێر]]|date=١٥٣٤، بەرواری ورد بە تەواوەتی دیار نییە|place=[[ھەولێر]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=میر سەیفەددین ھەموو ناوچەکانی ھەولێری گەڕاندەوە ژێر دەسەڵاتی سۆران و موسڵمانان|result=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] سۆران سەرکەوتنی بەدەستھێنا|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2={{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنی]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر سەیفەددینی سۆران|میر سەیفەددین]]|commander2={{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[حوسێن بەگی داسنی|حوسێن بەگ]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=بە ھێزێکی زۆر دادەنرێت لە دەقەکان|strength2=نەزانراو|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=٥٠٠|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''شەڕی ھەولێر''' شەڕێک بوو لە نێوان [[ئێزیدی|ئێزیدییەکانی]] [[داسنی|میرنشینی داسنی]] بە سەرکردایەتیی [[حوسێن بەگی داسنی|حوسێن بەگ داسنی]] و ھێزە کوردییەکانی [[میرنشینی سۆران]] بە سەرکردایەتیی [[میر سەیفەددینی سۆران|میر سەیفەددین]]. شەڕەکە دوای ساڵی ١٥٣٤ ڕوویدا، ساڵی وردی دیار نییە. تاکە سەرچاوەی نووسراو دەربارەی شەڕەکە [[شەرەفنامە|شەڕەفنامەیە]] لە ساڵی ١٥٩٧. == پێشینە == لە ساڵی ١٥٣٤دا، [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سلێمانی قانوونی]] [[عیززەددین شێری سۆران|میر عیززەددین شێری سۆرانی]] لەسێدارەدا و [[میرنشینی سۆران]] و [[ھەولێر|ھەولێری]] دا بە میر [[حوسێن بەگی داسنی|حوسێن بەگی داسنیی ئێزیدی]]. دامەزراندنی میرە ئێزیدییەکە وەک فەرمانڕەوای سۆران ڕووبەڕووی بەرگرییەکی گەورە بووەوە. ئەندامێکی بنەماڵەی سۆران بە ناوی [[میر سەیفەددینی سۆران|میر سەیفەددین]] چەند جارێک ھێرشی کردە سەر حوسێن بەگی داسنی، بەڵام ھەموو جارێک تێکشکا. میر سەیفەددین پەنای بۆ بێگە بەگی میری [[ئەردەڵان]] برد، بەڵام یارمەتیی نەدا. پشتگیرییە چاوەڕوانکراوەکە بەدی نەھات، ھەربۆیە میر سەیفەددین گەڕایەوە بۆ سۆران. لەو کاتەدا حوسێن بەگ داسنی لەوێ ئامادە نەبوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.ezidipress.com/blog/hussein-beg-dasini-und-die-schlacht-um-arbil/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=ÊzîdîPress |زمان=de |سەردێڕ=Hussein Beg Dasini und die Schlacht um Arbil}}</ref><ref name="NEVD">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gulî|یەکەم=Nizar Eyub|سەردێڕ=Mîrnişîna Dasin û Şêxan li Serdema Osmanîyan (1515–1750): Vekolîneke Dokûmentarî|زمان=ku|ساڵ=<!-- |translator=Dawud Murad Xetarî -->|ناونیشان=https://archive.org/details/Mirnisinen_Dasin__Sexan_li_Serdeme_Osma|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> میر سەیفەدین توانی زۆربەی ھۆزە کوردییەکانی ئەوێ یەکبخات و بە ژمارەیەکی زۆر شەڕکەرەوە سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێک بکات و ھێرشی کردە سەر [[ھەولێر]].<ref name=":0" /><ref name="NEVD" /> == ڕەوتی شەڕەکە == کاتێک حوسێن بەگی داسنی لەم ھێرشە ئاگادار کرایەوە، لەگەڵ شەڕکەرەکانیدا بەرەو ھەولێر بەڕێ کەوت. میر سەیفەددین پێشتر ژمارەیەکی زۆر شەڕکەری کۆ کردبووەوە و شەڕێکی سەخت لە نێوان ھەردوو بەرەکەدا ڕووی دا. بەپێچەوانەی پێشتر، ئەمجارەیان میر سەیفەددین توانی باڵادەست بێت و حوسێن بەگی داسنی پاشەکشە پێ بکات. ٥٠٠ شەڕکەری ئێزیدی لە کاتی شەڕەکاندا کوژران. == سەرچاوەکان == <references /> == پەراوێزەکان == * John S. Guest: ''Survival Among the Kurds. A History of the Yezidis.'' Routledge, London/New York 1993, [[:de:Spezial:ISBN-Suche/9780710304568|ISBN 978-0-7103-0456-8]]. * Mehmet Emin Zeki Bey: ''Kürd ve Kürdistan Ünlüleri.'' Apec, Spånga 1998, [[:de:Spezial:ISBN-Suche/9789189014459|ISBN 978-91-89014-45-9]]. * [[:de:François_Bernard_Charmoy|François Bernard Charmoy]] (Hrsg., Übers.): ''Chèref-nâmeh, ou Fastes de la nation kourde.'' St. Petersburg 1868–1875. * Birgul Acikyildiz: ''The Yezidis. The History of a Community.'' I.B. Tauris, London 2014, [[:de:Spezial:ISBN-Suche/9781784532161|ISBN 978-1-78453-216-1]]. {{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان}} [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی شێخان]] [[پۆل:١٥٣٤]] [[پۆل:مێژووی ھەولێر]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] 5mktltoivr7km3etytp9ac5onx9gmmj 3 296173 1587084 2026-05-26T17:00:21Z Tessla 41338 /* سڵاو! */ بەشی نوێ 1587084 wikitext text/x-wiki == سڵاو! == بەخێرهاتیت بۆ ویکیپیدیا، سەبارەت بە وتاری [[بەنگینە]] تێبینییەکم هەیە، تکایە گەر وسەیەکی وەسفی دەزانی نووسیوتە لە وتارەکەدا ئەوا باشترە کە چاکی بکەیت و بیکەیتە شێوازی ستاندار، چونکە ویکیپیدیا لەسەر هاوسەنگیی بێلایەنی تێپەڕدەبێت و دەڕوات نەک وەسف. گەر پێویستت بە هەر شتێک بێت، ئەوا لێرە بیڵێ و سوپاس بۆ یارمەتیت لەم کارەدا. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:٠٠، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 9sxlmu5ctavkglutcfcm2mq5vgh7rkv 0 296174 1587103 2026-05-26T18:42:58Z Staff.college.2003 67646 پەڕەی دروست کرد بە «بریتی بوو لەو جەنگەی لە ساڵی 2025 ئیسرائیل بەسەر کۆماری ئیسلامی ئێرانیدا سەپاند جەنگەکە زیاتر جەنگێکی ئاسمانی بوو تیایدا درۆن و موشەک و فڕۆکە بەکاردەهات لەکۆتاییەکاندا ئیسرائیل هاواری لێهەستا و بە تەداخولی ڕاستەو خۆی ئەمەریکا و لێدان لە کورە ئەت...»ەوە 1587103 wikitext text/x-wiki بریتی بوو لەو جەنگەی لە ساڵی 2025 ئیسرائیل بەسەر کۆماری ئیسلامی ئێرانیدا سەپاند جەنگەکە زیاتر جەنگێکی ئاسمانی بوو تیایدا درۆن و موشەک و فڕۆکە بەکاردەهات لەکۆتاییەکاندا ئیسرائیل هاواری لێهەستا و بە تەداخولی ڕاستەو خۆی ئەمەریکا و لێدان لە کورە ئەتۆمیەکانی ئێران کۆتایی هات [[پەڕگە:IranWar.jpg]] 9tykejqm8j5y0qqw9hfamo0ijnmt9sf 1587106 1587103 2026-05-26T18:52:53Z Staff.college.2003 67646 1587106 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:IranWar.jpg|وێنۆک]] بریتی بوو لەو جەنگەی لە ساڵی 2025 ئیسرائیل بەسەر کۆماری ئیسلامی ئێرانیدا سەپاند جەنگەکە زیاتر جەنگێکی ئاسمانی بوو تیایدا درۆن و موشەک و فڕۆکە بەکاردەهات لەکۆتاییەکاندا ئیسرائیل هاواری لێهەستا و بە تەداخولی ڕاستەو خۆی ئەمەریکا و لێدان لە کورە ئەتۆمیەکانی ئێران کۆتایی هات 4sjzd8zw8wb2r6t9t6u16s3nbph7g1d 1587113 1587106 2026-05-26T20:00:38Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1587113 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:IranWar.jpg|وێنۆک]] بریتی بوو لەو جەنگەی لە ساڵی 2025 ئیسرائیل بەسەر کۆماری ئیسلامی ئێرانیدا سەپاند جەنگەکە زیاتر جەنگێکی ئاسمانی بوو تیایدا درۆن و موشەک و فڕۆکە بەکاردەهات لەکۆتاییەکاندا ئیسرائیل هاواری لێهەستا و بە تەداخولی ڕاستەو خۆی ئەمەریکا و لێدان لە کورە ئەتۆمیەکانی ئێران کۆتایی هات {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} djqcw6e14xw5a7u50zrkx6m03pe8zzj 1587132 1587113 2026-05-26T23:24:28Z Hivja 64112 ڕەوانە کرا بۆ [[شەڕی ئێران و ئیس]] 1587132 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[شەڕی ئێران و ئیس]] a6de964wuc7o41eij0ciiyuletug37t 1587133 1587132 2026-05-26T23:24:35Z Hivja 64112 /* */ 1587133 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل]] 31a586p3m9t4fwz7aoubjhn21k8fg53 0 296175 1587104 2026-05-26T18:50:49Z Staff.college.2003 67646 پەڕەی دروست کرد بە «[[پەڕگە:RamadanIranWar.jpg]]ئەم جەنگە بە دەستپێشخەری ئەمەریکا دژ بە وڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران لە ڕەمەزانی 2026 هەڵگیرسا تیایدا ئەمەریکا و ئیسرائیل هێرشیان کردە سەر ئێران زەرە رو زیانێکی زۆریان بە ژێرخان و سەرخان و هێزی مرۆیی ئێران گەیان ویستیان بیڕوخێنن بە...»ەوە 1587104 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:RamadanIranWar.jpg]]ئەم جەنگە بە دەستپێشخەری ئەمەریکا دژ بە وڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران لە ڕەمەزانی 2026 هەڵگیرسا تیایدا ئەمەریکا و ئیسرائیل هێرشیان کردە سەر ئێران زەرە رو زیانێکی زۆریان بە ژێرخان و سەرخان و هێزی مرۆیی ئێران گەیان ویستیان بیڕوخێنن بەڵام ئێرانیەکان توانیان خۆڕاگربن و هێرشی پێچەوانە ئەنجام بدەن زۆر بەتوندی بەرگری بکەن و هێرشیان کردە سەر زۆربەی وڵاتانی ناوچەکە لەکۆتایدا ئەمەریکایان ناچار بە ئاگربەستکرد 9musnh7838oscquedr8rmrkeskmcdgr 1587105 1587104 2026-05-26T18:51:42Z Staff.college.2003 67646 1587105 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:RamadanIranWar.jpg|وێنۆک]] ئەم جەنگە بە دەستپێشخەری ئەمەریکا دژ بە وڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران لە ڕەمەزانی 2026 هەڵگیرسا تیایدا ئەمەریکا و ئیسرائیل هێرشیان کردە سەر ئێران زەرە رو زیانێکی زۆریان بە ژێرخان و سەرخان و هێزی مرۆیی ئێران گەیان ویستیان بیڕوخێنن بەڵام ئێرانیەکان توانیان خۆڕاگربن و هێرشی پێچەوانە ئەنجام بدەن زۆر بەتوندی بەرگری بکەن و هێرشیان کردە سەر زۆربەی وڵاتانی ناوچەکە لەکۆتایدا ئەمەریکایان ناچار بە ئاگربەستکرد 7c5i31ub4emgmw804t76zuqb68pmeg6 1587114 1587105 2026-05-26T20:00:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1587114 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:RamadanIranWar.jpg|وێنۆک]] ئەم جەنگە بە دەستپێشخەری ئەمەریکا دژ بە وڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران لە ڕەمەزانی 2026 هەڵگیرسا تیایدا ئەمەریکا و ئیسرائیل هێرشیان کردە سەر ئێران زەرە رو زیانێکی زۆریان بە ژێرخان و سەرخان و هێزی مرۆیی ئێران گەیان ویستیان بیڕوخێنن بەڵام ئێرانیەکان توانیان خۆڕاگربن و هێرشی پێچەوانە ئەنجام بدەن زۆر بەتوندی بەرگری بکەن و هێرشیان کردە سەر زۆربەی وڵاتانی ناوچەکە لەکۆتایدا ئەمەریکایان ناچار بە ئاگربەستکرد {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 1itg1ek6u4i1ufyvtf8spz1ktogoejm 1587130 1587114 2026-05-26T23:22:14Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[جەنگی ڕەمەزانی ئێران ٢٠٢٦]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[جەنگی ٢٠٢٦ی ئێران]] 1587114 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{بنبەست|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:RamadanIranWar.jpg|وێنۆک]] ئەم جەنگە بە دەستپێشخەری ئەمەریکا دژ بە وڵاتی کۆماری ئیسلامی ئێران لە ڕەمەزانی 2026 هەڵگیرسا تیایدا ئەمەریکا و ئیسرائیل هێرشیان کردە سەر ئێران زەرە رو زیانێکی زۆریان بە ژێرخان و سەرخان و هێزی مرۆیی ئێران گەیان ویستیان بیڕوخێنن بەڵام ئێرانیەکان توانیان خۆڕاگربن و هێرشی پێچەوانە ئەنجام بدەن زۆر بەتوندی بەرگری بکەن و هێرشیان کردە سەر زۆربەی وڵاتانی ناوچەکە لەکۆتایدا ئەمەریکایان ناچار بە ئاگربەستکرد {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 1itg1ek6u4i1ufyvtf8spz1ktogoejm 1587131 1587130 2026-05-26T23:22:40Z Hivja 64112 ڕەوانە کرا بۆ [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] 1587131 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] 9m9rzbn0pac646g34j5dup540hv3nb0 0 296176 1587124 2026-05-26T20:11:50Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1346539760|Demographics of Kurdistan Region]]» 1587124 wikitext text/x-wiki [[جەماوەرناسی|دیمۆگرافیای]] '''[[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]]''' لە ڕەنگدانەوەی یارییەکی دینامیکی فاکتەرە [[ئێتنیک|نەتەوەیی]] و [[چاند|کولتووری]] و [[ئابوورناسی|ئابوورییە کۆمەڵایەتییەکانە]] کە ڕەوتی دانیشتووان و ڕێڕەوی گەشەسەندنی [[باشووری کوردستان|ناوچەکە]] لە قاڵب دەدەن. تا تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی مەزەندەکراو نزیکەی ٦.٣٧ ملیۆن کەس بووە، کە تا ساڵی ٢٠٢٣ بەرزبووەتەوە بۆ ٦,٥٥٦,٧٥٢ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-02-24 |ناونیشان=https://sematv.net/en/2025/02/8-21 |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-08 |وێبگە=سەما تیڤی |زمان=en-GB}}</ref> بەم پێیە، ناوچەکە لە ئێستادا لە قۆناغی سێیەمی تیۆرمی گواستنەوەی دیمۆگرافیدایە. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:دانیشتووانی عێراق]] [[پۆل:دانیشتووناسی]] 4a3saxj7jngltmfjpwcwztn4a9ekub2 1587125 1587124 2026-05-26T20:15:05Z 1silent scientist 51740 1587125 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flag_of_Kurdistan.svg|وێنۆک]] [[جەماوەرناسی|دیمۆگرافیای]] '''[[ھەرێمی کوردستان]]''' لە ڕەنگدانەوەی یارییەکی دینامیکی فاکتەرە [[ئێتنیک|نەتەوەیی]] و [[چاند|کولتووری]] و [[ئابوورناسی|ئابوورییە کۆمەڵایەتییەکانە]] کە ڕەوتی دانیشتووان و ڕێڕەوی گەشەسەندنی [[باشووری کوردستان|ناوچەکە]] لە قاڵب دەدەن. تا تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی مەزەندەکراو نزیکەی ٦.٣٧ ملیۆن کەس بووە، کە تا ساڵی ٢٠٢٣ بەرزبووەتەوە بۆ ٦,٥٥٦,٧٥٢ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2025-02-24 |ناونیشان=https://sematv.net/en/2025/02/8-21 |ڕێکەوتی سەردان=2025-06-08 |وێبگە=سەما تیڤی |زمان=en-GB}}</ref> بەم پێیە، ناوچەکە لە ئێستادا لە قۆناغی سێیەمی تیۆرمی گواستنەوەی دیمۆگرافیدایە. ==پێداچوونەوەی جوگرافی== ھەرێمی کوردستان تایبەتمەندە بە [[بەرز و نزمی]] ھەمەچەشن و سەخت، لەوانە چیاکان، دۆڵەکان و دەشتە بەپیتەکان.<ref>{{Cite book |last=Rafaat |first=Aram |url=https://books.google.com/books?id=O35aDwAAQBAJ |title=Kurdistan in Iraq: The Evolution of a Quasi-State |date=2018-05-11 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-351-18881-4 |language=en}}</ref> ناوچەکانی وەک [[سلێمانی]] لە بەرزییەکدان کە لە ٨٩٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە تێپەڕ دەکات و زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی فێنکیان ھەیە. دیمەنی شاخاوی ھەرێمەکە بە شوێنەوارە سروشتی و دەستکردەکان تەواو دەبێت، لەوانە [[بەنداوی دووکان]] و [[بەنداوی دەربەندیخان]]، کە ھاوکات شوێنی گەشتیاریی بەرچاون.<ref>{{Cite web |title=Kurdish language as Kurdish identity |url=https://respondcrisistranslation.org/en/blog/ks-kurdish-language-as-kurdish-identity |access-date=2025-06-08 |website=Respond Crisis Translation |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kurdistan Region: Geography |url=https://presidency.gov.krd/krp/english/ndisplay.aspx?sm=5yBwBg+oqQY= |access-date=2025-06-08 |website=presidency.gov.krd}}</ref> ===کەشووھەوا=== کەشووھەوای ھەرێمی کوردستان بەپێی [[وەرز]] دەگۆڕێت، بە زستانی سارد و بەگشتی ھاوینی فێنک. ئەم بارودۆخە کەشووھەوایییانە گونجاون بۆ [[کشتوکاڵ]]، کە وەک یەکێک لە کەرتە ئابوورییە سەرەکییەکانی ھەرێم دەمێنێتەوە. [[شارەزوور|دەشتی شارەزوور]]، کە لە مێژوودا لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی|ئەکەدییەکان]]دا بە «زامۆ» ناسرابوو،<ref>{{Cite journal |last=Ali |first=Mabast |date=2025-05-04 |title=Socio-political and cultural complexity of the Sharazoor region in the second and first half of the first millennium BC in the light of archaeological discoveries and cuneiform texts.: دۆخی سیاسی و فەرھەنگی ناوچەی شارەزوور لە ماوەی ھەزارەی دووەم و نیوەی یەکەمی ھەزارەی یەکەمی پێش زاین لە ژێر ڕۆشنایی دۆزینەوە شوێنەواریەکان و دەقە مسماریەکاندا. |url=https://huj.uoh.edu.iq/index.php/HUJ/article/view/910 |journal=Halabja University Journal |language=en |volume=10 |pages=111–142 |doi=10.32410/10653 |doi-broken-date=13 July 2025 |issn=2617-3360}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Ford |first1=Derek |url=https://books.google.com/books?id=whgNDVXFiqYC |title=Karst Hydrogeology and Geomorphology |last2=Williams |first2=Paul D. |date=2013-05-03 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-68499-3 |language=en}}</ref> وەک یەکێک لە بەپیتترین ناوچەکانی ناو ھەرێمەکە دادەنرێت، کە ڕەنگدانەوەی گرنگیی کشتوکاڵییەتی.<ref>{{Cite web |title=Kurdistan in Brief |url=https://www.ettc-iraq.net/kurdistan.html |access-date=2025-06-08 |website=www.ettc-iraq.net}}</ref> ھەرێمەکە چەندین شوێنەواری سروشتی لەخۆدەگرێت، لەوانە تاڤگەی گەلی عەلی بەگ، کە بە یەکێک لە بەرزترین تاڤگەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] دادەنرێت.<ref>{{Cite web |date=2025-05-12 |title=Language and Identity as the Main Characteristics of Kurdish Survival as a Nation |url=https://kurdishglobe.krd/language-and-identity-as-the-main-characteristics-of-kurdish-survival-as-a-nation/ |access-date=2025-06-08 |website=Kurdishglobe |language=en-US}}</ref> ==پێداچوونەوەی دانیشتووان== تا ساڵی ٢٠٢٣، ژمارەی خەمڵێنراوی دانیشتووانی [[ھەرێمی کوردستان]] ٦،٥٥٦،٧٥٢ کەس بووە. دابەشبوونی ڕەگەزی تا ڕادەیەک ھاوسەنگە، بە ٣،٢٩٦،٢٤٠ نێر و ٣،٢٦٠،٥١٤ مێ. تێکڕای گەشەی ساڵانەی دانیشتووان نزیکەی ٢٫٠٪یە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووان بەپێی ڕەگەز و ناوچە (٢٠٢٣) |- ! پۆل !! دانیشتووان |- | نێر || ٣،٢٩٦،٢٤٠ |- | مێ || ٣،٢٦٠،٥١٤ |- | شارنشین || ٥،١٤٢،٥٢٦ |- | گوندنشین || ١،٤١٤،٢٢٦ |- | '''کۆی گشتی''' || '''٦،٥٥٦،٧٥٢''' |} ==دابەشبوونی شارنشین و گوندنشین== زۆرینەیەکی بەرچاوی دانیشتووانی ھەرێمی کوردستان لە ناوچە شارنشینەکاندا نیشتەجێن. تێکڕاکانی [[شارنشینی]] لە پارێزگاکاندا جیاوازن: [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] (٨٣٪)، [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] (٧٤٪)، و [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] (٨٥٪). ئەم ڕەوتە بەھۆی ھەم [[گەشەپێدانی ئابووری]] و ھەم ناسەقامگیریی ڕامیاریی مێژووییەوە دروست بووە. ڕەوتی شارنشینی لە ھەرێمی کوردستان بەرچاوە، بەجۆرێک نزیکەی ٨٤٪ی دانیشتووانەکەی لە ناوچە شارنشینەکاندا نیشتەجێن، لەکاتێکدا ٢١٫٥٪یان لە [[ناوچەی گوندنشین|ناوچە گوندنشینەکاندا]] دەژین؛ ئەمەش ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییە بەرچاوەکانە لە شێوازەکانی ژیان و پێکھاتە ئابوورییەکاندا.<ref>{{Cite web |title=Population Census in Iraq: A Step Towards Future Development or Imminent Political Conflict? The Washington Institute |url=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/population-census-iraq-step-towards-future-development-or-imminent-political |access-date=2025-06-08 |website=www.washingtoninstitute.org |language=en}}</ref> ==پێکھاتەی تەمەن== دانیشتووانی ھەرێمی کوردستان بە شێوەیەکی بەرچاو گەنجن: * ٠–١٤ ساڵ: ٣٦٫٠٪ * ١٥–٦٤ ساڵ: ٦٠٫٠٪ * ٦٥ ساڵ و سەرووتر: ٤٫٠٪ ئەم پێکھاتە دانیشتووانناسییە دەبێتە ھۆی ڕێژەی پشتبەستن کە نزیکەی ٦٣٫٥٪یە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ڕێژەیەکی بەرچاوی ئەو کەسانەی پشت بە کەسانی تر دەبەستن بە بەراورد بە دانیشتووانی تەمەن کارکردن. ==ئامارەکانی ھێزی کار== بەپێی ڕووپێوی ھێزی کار لە ساڵی ٢٠٢١، تێکڕای بەشداریی ھێزی کار لە ھەرێمی کوردستان ٤٥٫٠٪یە. بەڵام جیاوازییەکی ڕەگەزیی توند ھەیە: ٧٣٫٥٪ی نێرەکان لە ھێزی کاردا بەشدارن، لەکاتێکدا تەنھا ١٦٫٥٪ی مێیەکان بەشدارن. تێکڕای گشتیی بێکاری ١٦٫٥٪یە، بێکاریی مێینە (٢٩٫٦٪) بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزترە لەوەی نێرینە (١٣٫٦٪). {| class="wikitable" |+ تێکڕاکانی بەشداریی ھێزی کار و بێکاری (٢٠٢١) |- ! نیشاندەر !! کۆی گشتی (٪) !! نێر (٪) !! مێ (٪) |- | تێکڕای بەشداریی ھێزی کار || ٤٥٫٠ || ٧٣٫٥ || ١٦٫٥ |- | تێکڕای بێکاری || ١٦٫٥ || ١٣٫٦ || ٢٩٫٦ |} بەڵام ھەرێمەکە ڕووبەڕووی تەحەدایەکی زۆر دەبێتەوە، لەوانە زیادبوونی کۆچی گەنجان بۆ دەرەوەی وڵات کە بەدوای دەرفەتی باشتردا دەگەڕێن، ئەمەش بە پلەی یەکەم بەھۆی چەقبەستوویی ئابووری و پشتبەستن بە کەرتی گشتییە.<ref>{{Cite news |date=2024-11-25 |title=Kurdistan Region accounts for 14% of Iraq's population, census shows |url=https://www.kurdistan24.net/en/story/812393/kurdistan-region-accounts-for-14-of-iraqs-population-census-shows |work=[[Kurdistan 24]]}}</ref> ==پیتێن و مردن== تێکڕای گشتیی پیتێن (TFR) لە ھەرێمی کوردستان بە ٣٫٨ منداڵ بۆ ھەر ژنێک دەخەمڵێندرێت. بەڵام پێشبینییەکان ئاماژە بە دابەزین بۆ نزیکەی ٢٫٥ دەکەن تا ساڵی ٢٠٤٠. تەمەنی چاوەڕوانکراو لە کاتی لەدایکبووندا پێشبینی دەکرێت لە ٧٣٫٨ ساڵەوە لە ساڵی ٢٠٢٠ بەرزبێتەوە بۆ ٧٧٫٧ ساڵ بۆ نێرەکان و لە ٧٦٫٦ بۆ ٨٠٫٧ ساڵ بۆ مێیەکان تا ساڵی ٢٠٤٠. لە ساڵی ٢٠١٨دا، تێکڕای مردنی ژێر ٥ ساڵ ١٧ کەس بووە لە ھەر ١٠٠٠ لەدایکبوونێکی زیندوو، کە کەمترە لە ناوچەکانی تری عێراق. ==کۆچ و ئاوارەیی== {{سەرەکی|کۆچکردن بۆ ھەرێمی کوردستان}} ھەرێمی کوردستان بە شێوەیەکی بەرچاو کەوتووەتە ژێر کاریگەریی ململانێ ناوچەیییەکان، کە بووەتە ھۆی کۆچی ناوخۆیی و دەرەکی. لە ساڵی ٢٠١٦دا، ھەرێمەکە میوانداریی نزیکەی ١٫١ ملیۆن ئاوارەی ناوخۆیی کردووە، کە ١٦٪ی کۆی دانیشتووانی ھەرێمی کوردستان پێکدەھێنن، ھەروەھا ٢٠٠،٠٠٠ پەنابەر. پارێزگای دھۆک زۆرترین پشکی ئاوارەکانی بەدەستھێناوە (٢٩٪)، دواتر ھەولێر (١١٪) و سلێمانی (١٠٪) دێن.<ref>{{Cite journal |last=Bruinessen |first=Martin van |date=1989-01-01 |title=The ethnic identity of the Kurds |url=https://www.academia.edu/707655 |journal=Peter A. Andrews (Ed.), Ethnic Groups in the Republic of Turkey, Pp. 613-21}}</ref> ==پێشبینییەکانی دانیشتووان== پێشبینییەکانی دانیشتووانی داھاتوو دەخەمڵێنن کە ژمارەی دانیشتووانی ھەرێمی کوردستان تا ساڵی ٢٠٢٧ دەگاتە نزیکەی ٧ ملیۆن و تا ساڵی ٢٠٣٤ دەگاتە ٨ ملیۆن کەس. ئەمەش گوزارشت لە زیادبوونێکی پێشبینیکراوی ٤٣٪ دەکات لە ماوەی دوو دەیەدا، بە تێکڕای گەشەی ساڵانەی ١٫٨٢٪. == سەرچاوەکان == [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:دانیشتووانی عێراق]] [[پۆل:دانیشتووناسی]] oh9ylya19rfox1zg47vmv1068vdhi57 0 296177 1587140 2026-05-26T23:50:30Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[محەممەد بن زاید]]ی گواستەوە بۆ [[محەممەد بن زاید ئال نەھیان]]: ناوی تەواو بەپێی هەموو ویکییەکان 1587140 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[محەممەد بن زاید ئال نەھیان]] 11o8kqct0dowi7m1itnn2vvx1zuwxcj 0 296178 1587142 2026-05-26T23:56:43Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[محەممەد کوڕی ڕاشد ئال مەکتوم]]ی گواستەوە بۆ [[محەممەد کوڕی ڕاشد ئال مەکتووم]] 1587142 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[محەممەد کوڕی ڕاشد ئال مەکتووم]] n94au7zedcailgj30tq5jo53rrxiwlf 2 296179 1587144 2026-05-27T00:15:38Z Hivja 64112 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|ar|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = عەرەبی | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{4}}} |...»ەوە 1587144 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|ar|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = عەرەبی | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{4}}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری {{{1}}} | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری {{{1}}}''' | دەرزیی_نەخشە = UAE#Middle East | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی {{{1}}} لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]دا##جێگەی {{{1}}} لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا | پۆتانەکان = {{{12}}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[میرنشینەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشین]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[میرنشینی {{{3}}}|{{{3}}}]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[پاشایەتیی ڕەھا]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = حاکم | ناوی_سەرۆک = {{{6}}} <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = {{{7}}} | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = {{{8}}} | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{{9}}} | دانیشتووان_لە = {{{5}}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = {{{10}}} | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٤:٠٠|+٤:٠٠]] ([[کاتی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{<noinclude />subst:#if:{{{11}}}|{{ناونیشان|{{{11}}}}}|}} | پەراوێزەکان = }} '''{{{1}}}''' ({{بە عەرەبی|{{{2}}}}}) شارێکە لە [[میرنشینی {{{3}}}]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]. بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە {{{9}}} کەس بووە. ڕووبەری ئەم شارە {{{7}}} کیلۆمەتری چوارگۆشە و چڕیی دانیشتووانی {{{10}}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} {{میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] [[پۆل:شارەکانی میرنشینی {{{3}}}]] [[پۆل:میرنشینی {{{3}}}] [[en:{{{13}}}]] jgglc6kcdreqx3fwwbfy0s8m6dvxqnh 1587145 1587144 2026-05-27T00:17:17Z Hivja 64112 /* */ 1587145 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|ar|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = عەرەبی | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{4}}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری {{{1}}} | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری {{{1}}}''' | دەرزیی_نەخشە = UAE#Middle East | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی {{{1}}} لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]دا##جێگەی {{{1}}} لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا | پۆتانەکان = {{{12}}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[میرنشینەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشین]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[میرنشینی {{{3}}}|{{{3}}}]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[پاشایەتیی ڕەھا]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = حاکم | ناوی_سەرۆک = {{{6}}} <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = {{{7}}} | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = {{{8}}} | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{{9}}} | دانیشتووان_لە = {{{5}}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = {{{10}}} | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٤:٠٠|+٤:٠٠]] ([[کاتی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{<noinclude />subst:#if:{{{11}}}|{{ناونیشان|{{{11}}}}}|}} | پەراوێزەکان = }} '''{{{1}}}''' ({{بە عەرەبی|{{{2}}}}}) شارێکە لە [[میرنشینی {{{3}}}]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]].<ref>{{Cite web |title=United Arab Emirates Cities Database {{!}} Simplemaps.com |url=https://simplemaps.com/data/ae-cities |access-date=2024-08-25 |website=simplemaps.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=List of Cities in United Arab Emirates: Area, Population and Cost of Living |url=https://www.godigit.com/international-travel-insurance/city-list/list-of-cities-in-united-arab-emirates |access-date=2024-08-25 |website=Digit Insurance |language=en-IN}}</ref> بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە {{{9}}} کەس بووە. ڕووبەری ئەم شارە {{{7}}} کیلۆمەتری چوارگۆشە و چڕیی دانیشتووانی {{{10}}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} {{میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] [[پۆل:شارەکانی میرنشینی {{{3}}}]] [[پۆل:میرنشینی {{{3}}}] [[en:{{{13}}}]] qhvkqo6darywttx4io7xhap9v9b8b2k 1587146 1587145 2026-05-27T00:20:49Z Hivja 64112 /* */ 1587146 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = {{{1}}} | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|ar|{{{2}}}}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = عەرەبی | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = {{{4}}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنێکی شاری {{{1}}} | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری {{{1}}}''' | دەرزیی_نەخشە = UAE#Middle East | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی {{{1}}} لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]دا##جێگەی {{{1}}} لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا | پۆتانەکان = {{{12}}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[میرنشینەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|میرنشین]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[میرنشینی {{{3}}}|{{{3}}}]] | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[پاشایەتیی ڕەھا]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = حاکم | ناوی_سەرۆک = {{{6}}} <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = {{{7}}} | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = {{{8}}} | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{{9}}} | دانیشتووان_لە = {{{5}}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = {{{10}}} | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٤:٠٠|+٤:٠٠]] ([[کاتی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ستاندارد]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = {{<noinclude />subst:#if:{{{11}}}|{{ناونیشان|{{{11}}}}}|}} | پەراوێزەکان = }} '''{{{1}}}''' ({{بە عەرەبی|{{{2}}}}}) شارێکە لە [[میرنشینی {{{3}}}]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]].<ref>{{Cite web |title=United Arab Emirates Cities Database {{!}} Simplemaps.com |url=https://simplemaps.com/data/ae-cities |access-date=2024-08-25 |website=simplemaps.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=List of Cities in United Arab Emirates: Area, Population and Cost of Living |url=https://www.godigit.com/international-travel-insurance/city-list/list-of-cities-in-united-arab-emirates |access-date=2024-08-25 |website=Digit Insurance |language=en-IN}}</ref> بەپێی ئاماری ساڵی {{{5}}}، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە {{{9}}} کەس بووە. ڕووبەری ئەم شارە {{{7}}} کیلۆمەتری چوارگۆشە و چڕیی دانیشتووانی {{{10}}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} {{میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] [[پۆل:شارەکانی میرنشینی {{{3}}}]] [[پۆل:میرنشینی {{{3}}}] [[en:{{{13}}}]] hzpf2jm4wbgy5espu5pfowrwqe4knfz 1 296180 1587149 2026-05-27T02:54:28Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1587149 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کرمانچی (ئیرانشار)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1587148 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241114231327/https://wikijoo.ir/land.html بۆ https://wikijoo.ir/land.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٥٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 2edrdlo9augd4i08cb55yjllvywwln5 0 296181 1587150 2026-05-27T03:04:27Z Khoshhat 23273 دروستکردنی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما 1587150 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Partido Galicia - Panamá en Balaídos 51.jpg|220px|وێنۆک|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما لە ساڵی ٢٠٢٤]] ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما (بە [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]: Selección de fútbol de Panamá) ھەڵبژاردەی فەرمی و نوێنەری وڵاتی [[پەنەما]] یە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی پەنەما و سەرپەرشتی دەکرێت، لە ساڵی ١٩٣٧ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٣٨ەوە ئەندامی [[فیفا]]یە و لە ساڵی ١٩٦١ەوە ئەندامی [[کۆنکاکاف]]ە. لە ساڵی ١٩٣٨ یەکەم یاری فەرمی تیپەکە بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڤەنزوێلا بووە کە یارییەکە بە دوو گۆڵ بەرامبەر یەک گۆڵ بردوتەوە. لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] بۆیەکەمینجار بەژداری جامی جیھانیی فیفا دەکات و لە جامی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|٢٠٢٦]] بۆ دووەم جار بەژداردەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=From agony to ecstasy: Panama's remarkable journey to the 2018 World Cup and a night they'll never forget |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/international/panama-world-cup-2018-usa-from-agony-to-ecstasy-a-night-they-ll-never-forget-a7994516.html |وێبگە=The Independent |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=World Cup 2018: Roman Torres - the 'film star' leading Panama's England challenge |ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/43292551 |وێبگە=BBC Sport}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=World Football Elo Ratings |ناونیشان=https://www.eloratings.net/ |وێبگە=www.eloratings.net}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Panama national association football team}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:تۆپی پێ لە پەنەما]] [[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]] ixzl7cd6u9z46irkqvharfxls2s1nkr 1 296182 1587152 2026-05-27T03:18:05Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1587152 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کلارا پێتاچی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1587151 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250522173022/https://web.uniroma1.it/qart/una-visita-alla-villa-petacci-del-generale-giacomo-carboni-15-luglio-1943/una-visita-alla-villa بۆ https://web.uniroma1.it/qart/una-visita-alla-villa-petacci-del-generale-giacomo-carboni-15-luglio-1943/una-visita-alla-villa زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:١٨، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) shjhxt53yursguqynqlm37ibl46tgqc 0 296183 1587156 2026-05-27T04:07:14Z Khoshhat 23273 دروستکردنی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھایتی 1587156 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 183-N0615-0032, Fußball-WM, Italien - Haiti 3-1.jpg|220px|وێنۆک|ھایتی لە مۆندیالی ١٩٧٤ بەرامبەر ئیتاڵیا]] '''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھایتی''' ({{بە فەڕەنسی|Équipe d'Haïti de football}}) ھەڵبژاردەی فەرمی و نوێنەری وڵاتی [[ھایتی]] یە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ھایتی و سەرپەرشتی دەکرێت، یەکەمین یاری ھەڵبژاردەکە لە ٢٢ی ئازاری ١٩٢٥ بووە لەبەرامبەر ھەلبژاردەی تۆپی پێی جامایکا کە یارییەکە بە دوو گۆڵ بەرامبەر یەک گۆڵ دۆڕا. ھایتی یەکەم وڵاتە لە [[کاری بی]] کە دووجار سەرکەوتووە بۆ مۆندیالی فیفای [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤|١٩٧٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|2026]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Histoire des Maillots Haïti |ناونیشان=https://www.footballkitarchive.com/fr/haiti-maillots-t269/ |وێبگە=Football Kit Archive |زمان=fr-FR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=iciHaiti - Football: Sebastien Migné new coach of the Grenadiers Sénior - iciHaiti.com: All the news in brief 7/7 |ناونیشان=https://www.icihaiti.com/en/news-41843-icihaiti-football-sebastien-migne-new-coach-of-the-grenadiers-senior.html |وێبگە=IciHaiti.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Haiti national association football team}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]] etnpzhl8sppep5ixjsrfbo9fwa394d9 1587176 1587156 2026-05-27T09:02:04Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1587176 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 183-N0615-0032, Fußball-WM, Italien - Haiti 3-1.jpg|220px|وێنۆک|ھایتی لە مۆندیالی ١٩٧٤ بەرامبەر ئیتاڵیا]] '''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھایتی''' ({{بە فەڕەنسی|Équipe d'Haïti de football}}) ھەڵبژاردەی فەرمی و نوێنەری وڵاتی [[ھایتی]] یە و لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ھایتی و سەرپەرشتی دەکرێت، یەکەمین یاری ھەڵبژاردەکە لە ٢٢ی ئازاری ١٩٢٥ بووە لەبەرامبەر ھەلبژاردەی تۆپی پێی جامایکا کە یارییەکە بە دوو گۆڵ بەرامبەر یەک گۆڵ دۆڕا. ھایتی یەکەم وڵاتە لە [[کاری بی]] کە دووجار سەرکەوتووە بۆ مۆندیالی فیفای [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤|١٩٧٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|2026]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Histoire des Maillots Haïti |ناونیشان=https://www.footballkitarchive.com/fr/haiti-maillots-t269/ |وێبگە=Football Kit Archive |زمان=fr-FR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=iciHaiti - Football: Sebastien Migné new coach of the Grenadiers Sénior - iciHaiti.com: All the news in brief 7/7 |ناونیشان=https://www.icihaiti.com/en/news-41843-icihaiti-football-sebastien-migne-new-coach-of-the-grenadiers-senior.html |وێبگە=IciHaiti.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Haiti national association football team}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]] [[پۆل:تیمەکانی تۆپی پێی یەکێتی نیشتیمانی کاریبی]] 2fl3duzyfuudcx0dszupgd93uphude4 0 296184 1587162 2026-05-27T06:45:12Z 1silent scientist 51740 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/74107589|مجاعة أيرلندا الكبرى]]» 1587162 wikitext text/x-wiki '''برسێتی گەورەی ئیرلەندا''' یان '''برسێتی پەتاتەی ئێرلەندی،''' لە نێوان ساڵانی ١٨٤٥ بۆ ١٨٥٢ ڕوویدا {{Sfn|Kinealy|1995}} بووە ھۆی مردنی یەک ملیۆن کەس و کۆچکردنی ملیۆنێکی دیکە لە [[ئیرلەندا|ئێرلەندا]]، ژمارەی دانیشتوانی دوورگەکە بە ڕێژەی نزیکەی ٢٠-٢٥٪ کەمیکرد. {{Sfn|Kinealy|1994}} یەک لەسەر سێی دانیشتووانی [[ئیرلەندا|ئێرلەندا]] بەهۆی هەژارییەوە پشتیان بە [[پەتاتە]] بەستبوو بۆ بژێوی ژیانیان. لە [[سەدەی ١٩یەم|ساڵانی ١٨٤٠]] دا، نەخۆشییەکی ڕوەکی کە پێی دەوترێت درەنگ خراپبوون بەرهەمەکانی پەتاتەی لە سەرانسەری ئەورووپا وێران کرد {{Sfn|Ó Gráda|2002}} و [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەنداش]] کاریگەری لەسەر بوو، بەڵام تا ڕادەیەکی زۆر زیاتر، لە ئەنجامدا زیانە مرۆییەکان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاتر بوو. ئەمەش بەهۆی کۆمەڵێک هۆکاری ئابووری و ڕامیاری و کولتوورییەوە بوو کە تا ئێستاش وەک بابەتێکی مشتومڕی مێژوویی سەیر دەکرێت. {{Sfn|Woodham-Smith|1991}} {{Sfn|Kinealy|1994}} لەم برسێتیەدا، پێدانی کرێ و باج و هەناردەکردن بەردەوام بوو. ئەم برسێتییە بۆ هەمیشە دیمەنی [[جەماوەرناسی|دانیشتووانناسی]] [[سیاسەتوان|و ڕامیاری]] [[چاند|و چاندی]] ئیرلەندای گۆڕی و بوو بە خاڵێکی جیاکەرەوە لە مێژووەکەیدا. {{Sfn|Kinealy|1995}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:مێژووی ئیرلەند]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] 3usl764pj5lgz9qbszihpvafvc1r158 1587163 1587162 2026-05-27T06:59:30Z 1silent scientist 51740 1587163 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''برسێتی گەورەی ئیرلەندا''' یان '''برسێتی پەتاتەی ئێرلەندی''' لە نێوان ساڵانی ١٨٤٥ بۆ ١٨٥٢ ڕوویدا {{Sfn|Kinealy|1995}} بووە ھۆی مردنی یەک ملیۆن کەس و کۆچکردنی ملیۆنێکی دیکە لە [[ئیرلەندا|ئێرلەندا]]، ژمارەی دانیشتووانی دوورگەکە بە ڕێژەی نزیکەی ٢٠-٢٥٪ کەمیکرد. {{Sfn|Kinealy|1994}} یەک لەسەر سێی دانیشتووانی [[ئیرلەندا|ئێرلەندا]] بەھۆی ھەژارییەوە پشتیان بە [[پەتاتە]] بەستبوو بۆ بژێوی ژیانیان. لە [[سەدەی ١٩یەم|ساڵانی ١٨٤٠]] دا، نەخۆشییەکی ڕوەکی کە پێی دەوترێت کەڕووی درەنگەوەرە بەرھەمەکانی پەتاتەی لە سەرانسەری ئەورووپا وێران کرد {{Sfn|Ó Gráda|2002}} و [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەنداش]] کاریگەری لەسەر بوو، بەڵام تا ڕادەیەکی زۆر زیاتر، لە ئەنجامدا زیانە مرۆییەکان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاتر بوو. ئەمەش بەھۆی کۆمەڵێک ھۆکاری [[ئابووری]] و ڕامیاری و کولتوورییەوە بوو کە تا ئێستاش وەک بابەتێکی مشتومڕی مێژوویی سەیر دەکرێت. {{Sfn|Woodham-Smith|1991}} {{Sfn|Kinealy|1994}} لەم برسێتیەدا، پێدانی [[کرێ]] و [[باج]] و ھەناردەکردن بەردەوام بوو. ئەم برسێتییە بۆ ھەمیشە دیمەنی [[جەماوەرناسی|دانیشتووانناسی]] [[ڕامیاری]] و [[چاند|چاندی]] ئیرلەندای گۆڕی و بوو بە خاڵێکی جیاکەرەوە لە مێژووەکەیدا. {{Sfn|Kinealy|1995}} == پێشینەی مێژوویی و ھۆکارەکان == === بێبەشکردنی ئیرلەندییە کاتۆلیکەکان لە مافەکانیان === ئیرلەندا چیرۆکێکی چەوساندنەوەی بەخۆیەوە بینی کە کەمینەی [[پرۆتێستانت]] بەسەر زۆرینەی [[کاتۆلیک]]دا لە سەدەکانی حەڤدەیەم و ھەژدەیەمدا سەپاندبوویان، کاتێک کاتۆلیکەکان لە خاوەندارێتی زەوی و لە خوێندن و لە مافی دەنگدان و لە چوونە ناو [[پەرلەمان]]ی ئیرلەندی ئەو کاتە بێبەش کران، ھەروەھا [[یاسا]]یەک دەرچوو کاتۆلیکەکانی پابەند دەکرد بە دابەشکردنی میراتی کەسی مردوو لە زەوی و زار لە نێوان کوڕەکاندا بە یەکسانی، و ئەگەر برای گەورە مەزھەبەکەی بۆ [[پرۆتێستانت]] بگۆڕیایە تەواوی میراتەکەی بەدەست دەھێنا، ھەروەھا کەمینەکە زۆرێک لە یاساکانیان دەرکرد کە زۆرینەیان ھەژار کرد و بووە ھۆی تێکچوونی باری ئابوورییان بۆ چەندین دەیەی درێژ پێش برسییەتییە گەورەکە، لە بەرامبەردا ئەم یاسایانە کەمینەکەیان بەھێز کرد بۆ کۆنترۆڵکردنی جومگەکانی ژیان. کاتێک [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ساڵی ١٨٠١دا فەرمانڕەوایی [[ئیرلەندا]]ی کرد، ئابووری ئیرلەندای زیاتر لە جاران قۆرخ کرد، و ژمارەی ئیرلەندییەکان زیادی کرد و لەو کاتەدا لە بارودۆخێکی سەختدا دەژیان {{sfn|Woodham-Smith|1991|p=31}} سەرەڕای ئەوەی بەریتانیا لە ساڵی ١٨٢٩دا بڕیاری ئازادکردنی دەرکرد کە تێیدا مافە زەوتکراوەکانیان بۆ کاتۆلیکەکان گەڕاندەوە وەک چوونە ناو پەرلەمان {{sfn|MacManus|1979|pp=458–459}}، و ئیرلەندا نوێنەری لە [[ئەنجومەنی گشتی (شانشینی یەکگرتوو)|ئەنجومەنی گشتی]] و [[ئەنجومەنی لۆردەکان]] ھەبوو {{sfn|Póirtéir|1995|p=}}، و حکوومەتە یەک لە دوای یەکەکانی بەریتانیا ڕووبەڕووی کێشەی چۆنیەتی حوکمڕانی لە وڵاتێکدا بوونەوە کە سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا [[بینجامین دزرائیلی]] لە ساڵی ١٨٤٤دا بەوە وەسفی کردبوو کە «دانیشتووانەکەی برسین و [[ئەرستۆکراسی|ئەرستۆکراتەکانی]] لێی نین و مەزھەبێکی کڵێسایی جیاوازی ھەیە و جگە لەوەش بێھێزییەکی جێبەجێکردنی تێدایە کە لە جیھاندا وێنەی نییە»{{sfn|Blake|1969|p=179}} === خاوەن زەوییەکان و کرێنشینەکان === خاوەن زەوییەکان دەسەڵاتەکانی خۆیان بێ ویژدانانە لە دژی ئیرلەندییە ھەژارەکان بەکارھێنا، و ئەو شێوازەی کە دارایی خاوەن زەوییە ئەنگلۆ-ئیرلەندییە [[پرۆتێستانت]]ەکانی پێ بەڕێوە دەبرا کە ژمارەیەکیان لە [[ئینگلتەرا]] نیشتەجێ بوون و بە خاوەن زەوییە غایببووەکان دەناسران، ھۆکارێکی تری برسییەتییەکە بوو، و ئەم شێوازە ئاسوودەیی بۆ خاوەنەکان دابین دەکرد لە ڕێگەی سپاردنی ئەرکی کۆکردنەوەی پارەی کرێکان بە ناوەندگیر یان وەکیل، و لە کەموکوڕییەکانی ئەم سیستمە ئەوە بوو کە ناوەندگیرەکان کرێنشینەکانیان دەچەوساندەوە. حکوومەتی بەریتانیا لە ساڵی ١٨٤٣دا بابەتی زەوی و زار و خانووبەرەی لە ئیرلەندا بە بنەمای کێشەی ناڕەزایەتی و ناپاکی دانا، بۆیە لێژنەیەکی شاھانەی نارد بۆ لێکۆڵینەوە لە یاساکانی پەیوەست بە خاوەندارێتی زەوی لە ئیرلەندا، ڕامیار و پارێزەری ئیرلەندی [[دانیال ئۆکۆنێڵ]] کە لە ساڵی ١٨٢٩دا حکوومەتی بەریتانیای ناچار کرد بڕیاری ئازادکردن دەربکات - وەسفی کرد - کە لێژنەیەکی لایەنگرە و لە خاوەن زەوییەکان پێکھاتووە بەبێ کرێنشینەکان،{{sfn|Woodham-Smith|1991|pp=20–1}} بەڵام لێژنەکە لە [[شوبات]]ی ساڵی ١٨٤٥دا ڕای گەیاند کە «مەحاڵە وەسفی ئەو بێبەشییە بەردەوامە بکرێت کە ئیرلەندییەکان بە بێدەنگی بەرگەی دەگرن، خواردنیان [[پەتاتە]] و تاکە خواردنەوەیان ئاوە و ماڵەکانیان بە دەگمەن لە توندی کەشوھەوا دەیانپارێزێت، و جێگا و لێفە کەم دەست دەکەون، و ھەموو بەرازەکانیان لەگەڵ پاشماوەکانیان تاکە ماڵ و موڵکیانن»، لێژنەکە گوتی ھۆکاری خراپیی دۆخی [[ئێرلەندییەکان|ئیرلەندییەکان]] پەیوەندی خراپی نێوان خاوەن زەوییەکان و کرێنشینەکانە، و زۆربەی ئەم خاوەنەکان بە چاوێکی دوژمنکارانە سەیری ئیرلەندایان دەکرد و وەک شوێنێکی نەگونجاو بۆ ژیان دەیانبینی، بۆیە زۆریان لە دەرەوەی ئیرلەندا دەژیان و ڕەنگە یەکێکیان تەنیا جارێک یان دوو جار لە ژیانیدا بێتە سەر موڵکەکانی یان ھەرگیز نەیەت، بۆیە پارەی کرێکان لە [[ئیرلەندا]]وە ڕەوانە دەکران تاوەکو سەرمایەکان کۆببنەوە و لە [[ئینگلتەرا]] خەرج بکرێن. === کرێنشینەکان و دابەشکردنی زەوی و مایەپووچی === یاسای دابەشکردنی میرات کە پێش حوکمڕانی بەریتانیا بەسەر کاتۆلیکەکاندا سەپێنرابوو بووە ھۆی کەمبوونەوەی خاوەندارێتییان لە زەوی، بۆیە پشکە کشتوکاڵییەکانیان زۆر سنووردار بوون، و پارچە زەوییە کشتوکاڵییەکان بەشی جوتیارەکەی نەدەکرد تا کشتوکاڵەکەی جۆراوجۆر بکات بۆ ئەوەی بەرھەمی جۆراوجۆر بەدەست بھێنێت و مەڕوماڵات بەخێو بکات، ھەروەھا ڕووەکێکیان دەست نەدەکەوت کە لەسەر ڕووبەرێکی سنوورداری زەوی بەرھەم بدات و بەشی تێرکردنی خێزانەکانیان بکات جگە لە [[پەتاتە]]، بۆیە [[شانشینی یەکگرتوو]] بڕیاری دا کە شێوازی دابەشکردنی میرات نایاسایی بێت دوای ڕوودانی برسییەتییەکە. پشکی جوتیارەکان لەو زەوییە کشتوکاڵییانەی کە بە کرێیان دەگرت زۆر بچووک بوو، ھەروەھا لە خاوەنەکانیان بە کرێ دەگرت و ناچار بوون بەبێ مووچە کار بکەن بۆ دانەوەی کرێی زەوییەکە و بۆ بەرھەمھێنانی بەرھەمێک کە بە زەحمەت بەشی تێرکردنی خێزانەکانیانی دەکرد، بۆیە پەتاتەیان بە زۆری چاند لەبەر ھەمان ھۆکار، بۆیە پەتاتە بووە خاوەن چاندنێکی زۆر، لە ئەنجامدا سیستمی ئیرلەندا بووە [[تاک کشتوکاڵی]] کە ھۆکارێکی گرینگ بوو بۆ کارەساتی برسییەتییەکە. خاوەندارێتی پارچە زەوییەک لە [[ئیرلەندا]] لە سەرەتای سەدەی نۆزدەیەمدا بە واتای جیاوازی نێوان ژیان و مردن بوو.{{sfn|Laxton|1997|p=}} === پشتبەستن بە پەتاتە === [[پەڕگە:Potatoes Production Great Famine en.svg|وێنۆک|بەرھەمھێنانی [[پەتاتە]] لە کاتی برسییەتییە گەورەکە لە ئیرلەندا.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Bourke |یەکەم=P. M. Austin |ساڵ=1960 |ناونیشان=The Extent of the Potato Crop in Ireland at the time of the Famine |ڕۆژنامە=Dublin: Journal of the Statistical and Social Inquiry Society of Ireland |بەرگ=XX, Part III |لاپەڕەکان=1–35 |بڵاوکەرەوە=Statistical and Social Inquiry Society of Ireland |issn=00814776 |شوێن=[[دبلن]]، [[ئیرلەندا|جزيرة أيرلندا]] |doi= |مسار=http://www.tara.tcd.ie/jspui/bitstream/2262/4522/1/jssisiVolXXPart3_0135.pdf |تاريخ الوصول=2011-04-10 |postscript=.| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20140319182356/http://www.tara.tcd.ie/jspui/bitstream/2262/4522/1/jssisiVolXXPart3_0135.pdf | تاريخ أرشيف = 19 مارس 2014 }}</ref> تێبینی: ساڵەکانی ١٨٤٤، ١٨٤٥، ١٨٤٦ و ١٨٤٨ ساڵانی جێگیرن.]] [[پەڕگە:Irish potato famine Bridget O'Donnel.jpg|وێنۆک|ڕاست|وێنەیەکی بریجیت ئۆدینێڵ و دوو کچەکەی لە کاتی برسییەتی ١٨٤٩دا.]] کاتێک ڕوەکی پەتاتە لە [[ئەمریکای باشوور]]ەوە ھاتە ناو ئیرلەندا تەنیا [[ڕوەکی جوانی]] بوو کە لە [[باخچە]]کاندا دادەنرا، پاشان لە کۆتایی سەدەی حەڤدەیەمدا پەتاتە بووە خواردنێکی باو و پاشان گۆڕا بۆ خواردنێکی سەرەکی بۆ ھەژاران بەتایبەت لە وەرزی [[زستان]]دا {{sfn|Póirtéir|1995|p=19–20}}، و پشتبەستن بە [[کشتوکاڵ]]ی پەتاتە و پشتگوێخستنی [[بەرھەم]]ەکانی تر لە ئیرلەندا بووە ھۆی کارەساتێکی خۆراکی دوای ئەوەی ئافاتی [[کەڕووی درەنگەوەرە]]ی کشتوکاڵی بەرھەمەکانی پەتاتەی لەناو برد، و ئیرلەندا تەنیا وڵات نەبوو کە بەرھەمەکانی تووشی ئەم ئافاتە بن بەڵکو وڵاتانی تری ئەورووپاش تووشی بوون بەڵام برسییەتی لێ ڕووی نەدا بەھۆی ئەوەی وەک سەرچاوەیەکی سەرەکی پشتیان بە پەتاتە نەبەستبوو جگە لە نەبوونی بارودۆخ و ھۆکارەکانی تر کە بوونە ھۆی ڕوودانی لە [[ئیرلەندا]]. پەتاتە وەک بەرھەمێکی خۆراکی و ھەروەھا ئالیک بۆ مەڕوماڵات پێش ڕوودانی برسییەتییە گەورەکە بەکارھاتووە، نزیکەی ٣٣٪ی بەرھەمی کشتوکاڵی پەتاتە کە بە ٥،٠٠٠،٠٠٠ [[تەنی ئەمریکی]] (نزیکەی ٤،٥٠٠،٠٠٠ [[پاوەند]]) دەخەمڵێنرێت وەک خۆراک و ئالیک بەکار دەھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایی=Donnelly|یەکەم=James S. Jr.|محرر=W.E. Vaughan|ناونیشان=Production, prices and exports, 1846–51|زنجیرە=A New History of Ireland|بەرگ=V|ساڵ=2010|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|isbn=978-0-19-957867-2|لاپەڕە=289|بەش=XIII}}</ref> === ئافاتی کشتوکاڵی === چەندین برسییەتی لە [[ئیرلەندا]] ڕوویانداوە بەڵام بەھۆی بچووکییانەوە سەرنجیان ڕانەکێشاوە، و تۆمارەکان ٢٤ لەناوچوونیان - لە ماوەی دەیەکانی پێش برسییەتییەکەدا - لە بەرھەمەکانی پەتاتەدا بەھۆی ئافاتی کشتوکاڵییەوە نیشان داوە، و ئەمەش دووپاتی دەکاتەوە کە ژیرانە نییە تەنیا پشت بە پەتاتە ببسترێت وەک ڕووەکێکی خۆراکی کشتوکاڵی. ئیرلەندا بەرگەی شۆکی ھەواڵەکەی نەگرت کاتێک چوونە ناوەوەی ئافاتێکی نەناسراو کە ئەویش [[لفحة متأخرة|کەڕووی درەنگەوەرە]] بوو بۆی ڕاگەیەندرا کە سێیەکی بەرھەمی ساڵی یەکەمی لەناو برد. بنەچەی ئافاتی [[لفحة متأخرة|کەڕووی درەنگەوەرە]] دەگەڕێتەوە بۆ دۆڵی تۆلوکا لە [[مەکسیک]]<ref>Neiderhauser, JS 1991 ''Phytophthora infestans: the Mexican connection'' pp 25–45 Symposium of the Mycological Society. Lucas, JA, Shattock, RC, Shaw, DS, Cooke, LR, eds. [[دار نشر جامعة كامبريدج|چاپخانەی زانکۆی کامبریدج]].</ref>، کە لەوێوە گوازرایەوە بۆ ئەوەی لە [[ئەمریکای باکوور]] بڵاوببێتەوە و پاشان لە ڕێگەی کەشتییەکانەوە بۆ [[ئەورووپا]]. ھەواڵەکان دەربارەی ئەو ئافاتە نوێیە لە ڕێگەی [[ڕۆژنامە]]کانی ئەورووپا و ئیرلەندای ئەو کاتە بڵاوکرایەوە{{sfn|Kinealy|1995|p=31}}، ھەر کە کەشتییەکان لە نێوان [[ھاوین]] و [[پاییز]]ی ساڵی ١٨٤٥دا لە [[بەندەر]]ە ئەورووپاییەکان لەنگەریان گرت، کەڕووی درەنگەوەرە لە ناوەڕاست و باکووری ئەورووپا لە [[کێڵگە]]کانی [[بەلجیکا]] و [[ھۆڵەندا]] و باکووری [[فەڕەنسا]] و باشووری [[ئینگلتەرا]] بڵاو بووەوە {{sfn|Donnelly|2005|p=42}} و لەوێوە بۆ باقی ئەورووپا. == سەرچاوەکان == [[پۆل:مێژووی ئیرلەند]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] ismc01sc3q31n3ebdspvzg2avszni9p 1587164 1587163 2026-05-27T07:09:48Z 1silent scientist 51740 /* پێشینەی مێژوویی و ھۆکارەکان */ 1587164 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''برسێتی گەورەی ئیرلەندا''' یان '''برسێتی پەتاتەی ئێرلەندی''' لە نێوان ساڵانی ١٨٤٥ بۆ ١٨٥٢ ڕوویدا {{Sfn|Kinealy|1995}} بووە ھۆی مردنی یەک ملیۆن کەس و کۆچکردنی ملیۆنێکی دیکە لە [[ئیرلەندا|ئێرلەندا]]، ژمارەی دانیشتووانی دوورگەکە بە ڕێژەی نزیکەی ٢٠-٢٥٪ کەمیکرد. {{Sfn|Kinealy|1994}} یەک لەسەر سێی دانیشتووانی [[ئیرلەندا|ئێرلەندا]] بەھۆی ھەژارییەوە پشتیان بە [[پەتاتە]] بەستبوو بۆ بژێوی ژیانیان. لە [[سەدەی ١٩یەم|ساڵانی ١٨٤٠]] دا، نەخۆشییەکی ڕوەکی کە پێی دەوترێت کەڕووی درەنگەوەرە بەرھەمەکانی پەتاتەی لە سەرانسەری ئەورووپا وێران کرد {{Sfn|Ó Gráda|2002}} و [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەنداش]] کاریگەری لەسەر بوو، بەڵام تا ڕادەیەکی زۆر زیاتر، لە ئەنجامدا زیانە مرۆییەکان بە شێوەیەکی بەرچاو زیاتر بوو. ئەمەش بەھۆی کۆمەڵێک ھۆکاری [[ئابووری]] و ڕامیاری و کولتوورییەوە بوو کە تا ئێستاش وەک بابەتێکی مشتومڕی مێژوویی سەیر دەکرێت. {{Sfn|Woodham-Smith|1991}} {{Sfn|Kinealy|1994}} لەم برسێتیەدا، پێدانی [[کرێ]] و [[باج]] و ھەناردەکردن بەردەوام بوو. ئەم برسێتییە بۆ ھەمیشە دیمەنی [[جەماوەرناسی|دانیشتووانناسی]] [[ڕامیاری]] و [[چاند|چاندی]] ئیرلەندای گۆڕی و بوو بە خاڵێکی جیاکەرەوە لە مێژووەکەیدا. {{Sfn|Kinealy|1995}} == پێشینەی مێژوویی و ھۆکارەکان == === بێبەشکردنی ئیرلەندییە کاتۆلیکەکان لە مافەکانیان === ئیرلەندا چیرۆکێکی چەوساندنەوەی بەخۆیەوە بینی کە کەمینەی [[پرۆتێستانت]] بەسەر زۆرینەی [[کاتۆلیک]]دا لە سەدەکانی حەڤدەیەم و ھەژدەیەمدا سەپاندبوویان، کاتێک کاتۆلیکەکان لە خاوەندارێتی زەوی و لە خوێندن و لە مافی دەنگدان و لە چوونە ناو [[پەرلەمان]]ی ئیرلەندی ئەو کاتە بێبەش کران، ھەروەھا [[یاسا]]یەک دەرچوو کاتۆلیکەکانی پابەند دەکرد بە دابەشکردنی میراتی کەسی مردوو لە زەوی و زار لە نێوان کوڕەکاندا بە یەکسانی، و ئەگەر برای گەورە مەزھەبەکەی بۆ [[پرۆتێستانت]] بگۆڕیایە تەواوی میراتەکەی بەدەست دەھێنا، ھەروەھا کەمینەکە زۆرێک لە یاساکانیان دەرکرد کە زۆرینەیان ھەژار کرد و بووە ھۆی تێکچوونی باری ئابوورییان بۆ چەندین دەیەی درێژ پێش برسییەتییە گەورەکە، لە بەرامبەردا ئەم یاسایانە کەمینەکەیان بەھێز کرد بۆ کۆنترۆڵکردنی جومگەکانی ژیان. کاتێک [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ساڵی ١٨٠١دا فەرمانڕەوایی [[ئیرلەندا]]ی کرد، ئابووری ئیرلەندای زیاتر لە جاران قۆرخ کرد، و ژمارەی ئیرلەندییەکان زیادی کرد و لەو کاتەدا لە بارودۆخێکی سەختدا دەژیان {{sfn|Woodham-Smith|1991|p=31}} سەرەڕای ئەوەی بەریتانیا لە ساڵی ١٨٢٩دا بڕیاری ئازادکردنی دەرکرد کە تێیدا مافە زەوتکراوەکانیان بۆ کاتۆلیکەکان گەڕاندەوە وەک چوونە ناو پەرلەمان {{sfn|MacManus|1979|pp=458–459}}، و ئیرلەندا نوێنەری لە [[ئەنجومەنی گشتی (شانشینی یەکگرتوو)|ئەنجومەنی گشتی]] و [[ئەنجومەنی لۆردەکان]] ھەبوو {{sfn|Póirtéir|1995|p=}}، و حکوومەتە یەک لە دوای یەکەکانی بەریتانیا ڕووبەڕووی کێشەی چۆنیەتی حوکمڕانی لە وڵاتێکدا بوونەوە کە سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا [[بینجامین دزرائیلی]] لە ساڵی ١٨٤٤دا بەوە وەسفی کردبوو کە «دانیشتووانەکەی برسین و [[ئەرستۆکراسی|ئەرستۆکراتەکانی]] لێی نین و مەزھەبێکی کڵێسایی جیاوازی ھەیە و جگە لەوەش بێھێزییەکی جێبەجێکردنی تێدایە کە لە جیھاندا وێنەی نییە»{{sfn|Blake|1969|p=179}} === خاوەن زەوییەکان و کرێنشینەکان === خاوەن زەوییەکان دەسەڵاتەکانی خۆیان بێ ویژدانانە لە دژی ئیرلەندییە ھەژارەکان بەکارھێنا، و ئەو شێوازەی کە دارایی خاوەن زەوییە ئەنگلۆ-ئیرلەندییە [[پرۆتێستانت]]ەکانی پێ بەڕێوە دەبرا کە ژمارەیەکیان لە [[ئینگلتەرا]] نیشتەجێ بوون و بە خاوەن زەوییە غایببووەکان دەناسران، ھۆکارێکی تری برسییەتییەکە بوو، و ئەم شێوازە ئاسوودەیی بۆ خاوەنەکان دابین دەکرد لە ڕێگەی سپاردنی ئەرکی کۆکردنەوەی پارەی کرێکان بە ناوەندگیر یان وەکیل، و لە کەموکوڕییەکانی ئەم سیستمە ئەوە بوو کە ناوەندگیرەکان کرێنشینەکانیان دەچەوساندەوە. حکوومەتی بەریتانیا لە ساڵی ١٨٤٣دا بابەتی زەوی و زار و خانووبەرەی لە ئیرلەندا بە بنەمای کێشەی ناڕەزایەتی و ناپاکی دانا، بۆیە لێژنەیەکی شاھانەی نارد بۆ لێکۆڵینەوە لە یاساکانی پەیوەست بە خاوەندارێتی زەوی لە ئیرلەندا، ڕامیار و پارێزەری ئیرلەندی [[دانیال ئۆکۆنێڵ]] کە لە ساڵی ١٨٢٩دا حکوومەتی بەریتانیای ناچار کرد بڕیاری ئازادکردن دەربکات - وەسفی کرد - کە لێژنەیەکی لایەنگرە و لە خاوەن زەوییەکان پێکھاتووە بەبێ کرێنشینەکان،{{sfn|Woodham-Smith|1991|pp=20–1}} بەڵام لێژنەکە لە [[شوبات]]ی ساڵی ١٨٤٥دا ڕای گەیاند کە «مەحاڵە وەسفی ئەو بێبەشییە بەردەوامە بکرێت کە ئیرلەندییەکان بە بێدەنگی بەرگەی دەگرن، خواردنیان [[پەتاتە]] و تاکە خواردنەوەیان ئاوە و ماڵەکانیان بە دەگمەن لە توندی کەشوھەوا دەیانپارێزێت، و جێگا و لێفە کەم دەست دەکەون، و ھەموو بەرازەکانیان لەگەڵ پاشماوەکانیان تاکە ماڵ و موڵکیانن»، لێژنەکە گوتی ھۆکاری خراپیی دۆخی [[ئێرلەندییەکان|ئیرلەندییەکان]] پەیوەندی خراپی نێوان خاوەن زەوییەکان و کرێنشینەکانە، و زۆربەی ئەم خاوەنەکان بە چاوێکی دوژمنکارانە سەیری ئیرلەندایان دەکرد و وەک شوێنێکی نەگونجاو بۆ ژیان دەیانبینی، بۆیە زۆریان لە دەرەوەی ئیرلەندا دەژیان و ڕەنگە یەکێکیان تەنیا جارێک یان دوو جار لە ژیانیدا بێتە سەر موڵکەکانی یان ھەرگیز نەیەت، بۆیە پارەی کرێکان لە [[ئیرلەندا]]وە ڕەوانە دەکران تاوەکو سەرمایەکان کۆببنەوە و لە [[ئینگلتەرا]] خەرج بکرێن. === کرێنشینەکان و دابەشکردنی زەوی و مایەپووچی === یاسای دابەشکردنی میرات کە پێش حوکمڕانی بەریتانیا بەسەر کاتۆلیکەکاندا سەپێنرابوو بووە ھۆی کەمبوونەوەی خاوەندارێتییان لە زەوی، بۆیە پشکە کشتوکاڵییەکانیان زۆر سنووردار بوون، و پارچە زەوییە کشتوکاڵییەکان بەشی جوتیارەکەی نەدەکرد تا کشتوکاڵەکەی جۆراوجۆر بکات بۆ ئەوەی بەرھەمی جۆراوجۆر بەدەست بھێنێت و مەڕوماڵات بەخێو بکات، ھەروەھا ڕووەکێکیان دەست نەدەکەوت کە لەسەر ڕووبەرێکی سنوورداری زەوی بەرھەم بدات و بەشی تێرکردنی خێزانەکانیان بکات جگە لە [[پەتاتە]]، بۆیە [[شانشینی یەکگرتوو]] بڕیاری دا کە شێوازی دابەشکردنی میرات نایاسایی بێت دوای ڕوودانی برسییەتییەکە. پشکی جوتیارەکان لەو زەوییە کشتوکاڵییانەی کە بە کرێیان دەگرت زۆر بچووک بوو، ھەروەھا لە خاوەنەکانیان بە کرێ دەگرت و ناچار بوون بەبێ مووچە کار بکەن بۆ دانەوەی کرێی زەوییەکە و بۆ بەرھەمھێنانی بەرھەمێک کە بە زەحمەت بەشی تێرکردنی خێزانەکانیانی دەکرد، بۆیە پەتاتەیان بە زۆری چاند لەبەر ھەمان ھۆکار، بۆیە پەتاتە بووە خاوەن چاندنێکی زۆر، لە ئەنجامدا سیستمی ئیرلەندا بووە [[تاک کشتوکاڵی]] کە ھۆکارێکی گرینگ بوو بۆ کارەساتی برسییەتییەکە. خاوەندارێتی پارچە زەوییەک لە [[ئیرلەندا]] لە سەرەتای سەدەی نۆزدەیەمدا بە واتای جیاوازی نێوان ژیان و مردن بوو.{{sfn|Laxton|1997|p=}} === پشتبەستن بە پەتاتە === [[پەڕگە:Potatoes Production Great Famine en.svg|وێنۆک|بەرھەمھێنانی [[پەتاتە]] لە کاتی برسییەتییە گەورەکە لە ئیرلەندا.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Bourke |یەکەم=P. M. Austin |ساڵ=1960 |ناونیشان=The Extent of the Potato Crop in Ireland at the time of the Famine |ڕۆژنامە=Dublin: Journal of the Statistical and Social Inquiry Society of Ireland |بەرگ=XX, Part III |لاپەڕەکان=1–35 |بڵاوکەرەوە=Statistical and Social Inquiry Society of Ireland |issn=00814776 |شوێن=[[دبلن]]، [[ئیرلەندا|جزيرة أيرلندا]] |doi= |مسار=http://www.tara.tcd.ie/jspui/bitstream/2262/4522/1/jssisiVolXXPart3_0135.pdf |تاريخ الوصول=2011-04-10 |postscript=.| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20140319182356/http://www.tara.tcd.ie/jspui/bitstream/2262/4522/1/jssisiVolXXPart3_0135.pdf | تاريخ أرشيف = 19 مارس 2014 }}</ref> تێبینی: ساڵەکانی ١٨٤٤، ١٨٤٥، ١٨٤٦ و ١٨٤٨ ساڵانی جێگیرن.]] [[پەڕگە:Irish potato famine Bridget O'Donnel.jpg|وێنۆک|ڕاست|وێنەیەکی بریجیت ئۆدینێڵ و دوو کچەکەی لە کاتی برسییەتی ١٨٤٩دا.]] کاتێک ڕوەکی پەتاتە لە [[ئەمریکای باشوور]]ەوە ھاتە ناو ئیرلەندا تەنیا [[ڕوەکی جوانی]] بوو کە لە [[باخچە]]کاندا دادەنرا، پاشان لە کۆتایی سەدەی حەڤدەیەمدا پەتاتە بووە خواردنێکی باو و پاشان گۆڕا بۆ خواردنێکی سەرەکی بۆ ھەژاران بەتایبەت لە وەرزی [[زستان]]دا {{sfn|Póirtéir|1995|p=19–20}}، و پشتبەستن بە [[کشتوکاڵ]]ی پەتاتە و پشتگوێخستنی [[بەرھەم]]ەکانی تر لە ئیرلەندا بووە ھۆی کارەساتێکی خۆراکی دوای ئەوەی ئافاتی [[کەڕووی درەنگەوەرە]]ی کشتوکاڵی بەرھەمەکانی پەتاتەی لەناو برد، و ئیرلەندا تەنیا وڵات نەبوو کە بەرھەمەکانی تووشی ئەم ئافاتە بن بەڵکو وڵاتانی تری ئەورووپاش تووشی بوون بەڵام برسییەتی لێ ڕووی نەدا بەھۆی ئەوەی وەک سەرچاوەیەکی سەرەکی پشتیان بە پەتاتە نەبەستبوو جگە لە نەبوونی بارودۆخ و ھۆکارەکانی تر کە بوونە ھۆی ڕوودانی لە [[ئیرلەندا]]. پەتاتە وەک بەرھەمێکی خۆراکی و ھەروەھا ئالیک بۆ مەڕوماڵات پێش ڕوودانی برسییەتییە گەورەکە بەکارھاتووە، نزیکەی ٣٣٪ی بەرھەمی کشتوکاڵی پەتاتە کە بە ٥،٠٠٠،٠٠٠ [[تەنی ئەمریکی]] (نزیکەی ٤،٥٠٠،٠٠٠ [[پاوەند]]) دەخەمڵێنرێت وەک خۆراک و ئالیک بەکار دەھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایی=Donnelly|یەکەم=James S. Jr.|محرر=W.E. Vaughan|ناونیشان=Production, prices and exports, 1846–51|زنجیرە=A New History of Ireland|بەرگ=V|ساڵ=2010|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|isbn=978-0-19-957867-2|لاپەڕە=289|بەش=XIII}}</ref> === ئافاتی کشتوکاڵی === چەندین برسییەتی لە [[ئیرلەندا]] ڕوویانداوە بەڵام بەھۆی بچووکییانەوە سەرنجیان ڕانەکێشاوە، و تۆمارەکان ٢٤ لەناوچوونیان - لە ماوەی دەیەکانی پێش برسییەتییەکەدا - لە بەرھەمەکانی پەتاتەدا بەھۆی ئافاتی کشتوکاڵییەوە نیشان داوە، و ئەمەش دووپاتی دەکاتەوە کە ژیرانە نییە تەنیا پشت بە پەتاتە ببسترێت وەک ڕووەکێکی خۆراکی کشتوکاڵی. ئیرلەندا بەرگەی شۆکی ھەواڵەکەی نەگرت کاتێک چوونە ناوەوەی ئافاتێکی نەناسراو کە ئەویش [[لفحة متأخرة|کەڕووی درەنگەوەرە]] بوو بۆی ڕاگەیەندرا کە سێیەکی بەرھەمی ساڵی یەکەمی لەناو برد. بنەچەی ئافاتی [[لفحة متأخرة|کەڕووی درەنگەوەرە]] دەگەڕێتەوە بۆ دۆڵی تۆلوکا لە [[مەکسیک]]<ref>Neiderhauser, JS 1991 ''Phytophthora infestans: the Mexican connection'' pp 25–45 Symposium of the Mycological Society. Lucas, JA, Shattock, RC, Shaw, DS, Cooke, LR, eds. [[دار نشر جامعة كامبريدج|چاپخانەی زانکۆی کامبریدج]].</ref>، کە لەوێوە گوازرایەوە بۆ ئەوەی لە [[ئەمریکای باکوور]] بڵاوببێتەوە و پاشان لە ڕێگەی کەشتییەکانەوە بۆ [[ئەورووپا]]. ھەواڵەکان دەربارەی ئەو ئافاتە نوێیە لە ڕێگەی [[ڕۆژنامە]]کانی ئەورووپا و ئیرلەندای ئەو کاتە بڵاوکرایەوە{{sfn|Kinealy|1995|p=31}}، ھەر کە کەشتییەکان لە نێوان [[ھاوین]] و [[پاییز]]ی ساڵی ١٨٤٥دا لە [[بەندەر]]ە ئەورووپاییەکان لەنگەریان گرت، کەڕووی درەنگەوەرە لە ناوەڕاست و باکووری ئەورووپا لە [[کێڵگە]]کانی [[بەلجیکا]] و [[ھۆڵەندا]] و باکووری [[فەڕەنسا]] و باشووری [[ئینگلتەرا]] بڵاو بووەوە {{sfn|Donnelly|2005|p=42}} و لەوێوە بۆ باقی ئەورووپا. == ھەوڵەکانی فریاگوزاری == بەخشین بە بڕی ١٤,٠٠٠ پاوەندی ئیستەرلینی لەلایەن سەربازانی ئیرلەندی و فەرمانبەرانی ئیرلەندی لە کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵات لە [[کڵکەتە]] کۆکرایەوە، ھەروەھا پاپا پیۆسی نۆیەم بڕێک پارەی بەخشی، و [[شاژن ڤیکتۆریا]] دوو ھەزار [[پاوەندی ئیستەرلینی]] بەخشی، و ١٧١,٥٣٣ پاوەند لە [[ئینگلتەرا]] و [[ئەمریکا]] و [[ئوسترالیا]] کۆکرایەوە وەک وەڵامێک بۆ پەیامێکی [[شاژن ڤیکتۆریا]]،{{sfn|Kinealy|1995|p=161}} و کۆی گشتی بەخشینە بەریتانییەکان گەیشتە نزیکەی دوو سەد ھەزار پاوەندی ئیستەرلینی. === یارمەتی لە دەوڵەتی عوسمانییەوە === سوڵتانی عوسمانی [[عەبدولمەجیدی یەکەم]] ڕای گەیاند کە مەبەستییەتی دە ھەزار [[پاوەندی ئیستەرلینی]] ببەخشێتە جوتیارانی ئیرلەندی، بۆیە شاژنی بەریتانیا ڤیکتۆریا داوای کرد بیکات بە ھەزار پاوەند چونکە ئەو خۆی تەنیا دوو ھەزار پاوەندی بەخشیبوو، بەڵام سوڵتانی [[عوسمانی]] ھەزار پاوەندی نارد و لەگەڵیدا سێ کەشتی پڕ لە خۆراک، و بەریتانیا ڕێگری لە چوونە ناوەوەی کەشتییەکانی بۆ بەندەرەکانی بێڵفێست و [[دبلن]] کرد، بەڵام خۆراکەکان گەیشتنە بەندەری درۆگێدا لەسەر پشتی کەشتییە عوسمانییەکان.{{sfn|Akay|2012}}{{sfn|Aymaz|2007}} و نامەیەکی سوپاسگوزاری لە ئەرشیفی عوسمانی لە [[تورکیا]] پارێزراوە کە لەلایەن کەسایەتییە ئیرلەندییەکانەوە ئاراستەی سوڵتان کراوە بۆ یارمەتییەکەی و وەک دانپێدانانێک بە چاکەکەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=Abdülmecid'in İrlanda halkına yaptığı yardım 'efsane' değilmiş |سەردێڕ=http://www.zaman.com.tr/gundem_abdulmecidin-irlanda-halkina-yابتigi-yardim-efsane-degilmis_1256853.html|بڵاوکەرەوە=Zaman|بەروار=20 مايو 2013| سەردێڕی ئەرشیف = https://web.archive.org/web/20160601082537/http://www.zaman.com.tr/gundem_abdulmecidin-irlanda-halkina-yaptigi-yardim-efsane-degilmis_1256853.html | بەرواری ئەرشیف = 1 يونيو 2016 }}</ref> === یارمەتی لە سوورپێستەکانەوە === کۆمەڵێک لە [[سوورپێستەکان]]ی [[چۆکتاو]] حەوت سەد و دە پاوەندی ئیستەرلینییان کۆکردەوە بۆ یارمەتیدانی ئیرلەندا لە ناوەڕاستی برسییەتییەکەدا. == کۆچ == ھەندێک لە ئیرلەندییەکان لە چەندین دەیەی پێشترەوە کۆچیان کردبوو و نیشتەجێ بوون و کاریان کرد و ئەو پارانەیان ڕەوانە کردەوە کە بڕەکەی گەیشتە ١،٤٠٤،٠٠٠ لە ساڵی ١٨٥١دا{{sfn|Foster|1988|p=371}} بۆ کەسوکاریان لە ئیرلەندا بۆ ئەوەی ئەوانیش بتوانن بێن، بەڵام ژمارەی کۆچکردن بەھۆی برسییەتییە گەورەکە گەیشتە ٢٥٠ ھەزار کۆچبەر لە یەک ساڵدا لە کاتی برسییەتییەکەدا، و کۆی گشتی کۆچبەران لە ماوەی برسییەتییەکەدا زیاتر لە ملیۆنێک کەس بوو، کۆچیان کرد بۆ [[ئینگلتەرا]] و [[سکۆتلەندا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[کەنەدا]] و [[ئوسترالیا]]، و ئەوانەیان کە چوون بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە شارەکانی [[بۆستن]] و [[ماساچووسیتس]] و [[نیوویۆرک]] و [[فیلادلفیا]] و [[پێنسیلڤانیا]] و [[باڵتیمۆر، مارایلاند]] نیشتەجێ بوون، و بوونە خاوەن دەسەڵات لە پیشەسازی کانزاکان لە ھەندێک ناوچەدا. == قوربانییانی برسییەتییەکە == [[پەڕگە:نسبة سكان أيرلندا وأوروبا.png|وێنۆک|چەپ|ڕێژەی دانیشتووان لە [[ئیرلەندا]] (لە ڕاست) و ژمارەی دانیشتووان لە [[ئەورووپا]] (لە چەپ) بەپێی ڕیزبەندی مێژوویی]] ژمارەی مردووان بە تەواوی نەزانراوە بەڵام زۆرێک لەوانەی مردوون بەھۆی نەخۆشییەوە بووە نەک برسییەتی {{sfn|Woodham-Smith|1991|p=204}}، و ھەندێک لەوانەی گەواھیدەری برسییەتییەکە بوون وەسفی ئەوەیان تۆمار کردووە کە بە چاوی خۆیان بینیویانە {{وتە|«سێ کوڕ پێکەوە بوون و پاڵکەوتبوون و بێھێزی گەیشتبووە ئاستێک کە توانای وەستانیان نەمابوو، و پەلە بچووکەکانیان تووشی لاوازی بووبوو، و چاوەکانیان چوو بوونە ناوەوە، و دەنگیان نەمابوو، ئەوان بە بێگومان لە قۆناغەکانی کۆتایی برسییەتیدا بوون.»{{#tag:ref|William Bennett, ''Narrative of a Recent Journey of Six Weeks in Ireland'' (London, 1847){{sfn|Ghabhann|1997|p=}}|group=fn}}{{sfn|Society of Friends. Central Relief Committee|1852|p=}}}} ئامارەکان تۆماریان کردووە کە ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی ١٨٤١دا ھەشت ملیۆن و نیو بووە {{sfn|Killen|2003|p=}}، و پێشبینی دەکرا ژمارەی دانیشتووانی ئیرلەندا لە نێوان ھەشت ملیۆن بۆ نۆ ملیۆن کەس بێت لە ساڵی ١٨٥١دا، بەڵام تۆمارەکان نیشانیان داوە کە ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی ١٨٥١دا بووەتە ٦،٥٥٢،٣٨٥ ملیۆن واتە ملیۆنێک و نیو کەمی کردووە لەم ماوەیەدا{{sfn|Vaughan|1978|p=}}، و نەخۆشییەکان ڕێگەی خۆیان دۆزییەوە لە ڕێگەی شوێنە قەرەباڵغەکانەوە وەک پەناگەکان و شوێنەکانی کۆبوونەوە، بۆیە نەخۆشییەکانی وەک [[تیفوس]] و [[تای تیفۆئید]] و [[سگڵ]] و [[ئەستووربوونی جەستە|وەزەمە]] و [[سورێژە]] و [[سکچوون]] و ھەوکردنی کۆئەندامی ھەناسە و [[کۆکەڕەشە]] و زۆرێک لە کرمە مشەخۆرەکان و ھەروەھا [[ئەنفلۆنزا]] و [[ھاوڵە]] زۆرێک لە گیانی مرۆڤەکانیان دروێنە کرد{{sfn|Kennedy|Ell|Crawford|Clarkson|1999|p=104}} .{{sfn|Levi-Bacci|1991p=38}} == دوای برسییەتییەکە == بەرھەمەکانی پەتاتە وەک کاڵای سەرەکی لە [[ئیرلەندا]] مانەوە، و ڕێژەی بەکارھێنان بۆ ھەر تاکێک لە کۆتایی [[سەدەی نۆزدەیەم]]دا چوار پاوەند بوو لە ڕۆژێکدا و بەرزترین بوو لە جیھاندا،<ref name="waldron189811">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Waldron|یەکەم=George B.|ناونیشان=The World's Bill of Fare|سەردێڕ=https://books.google.com/books?id=QC00iTpXcQ4C&pg=PA16#v=onepage&q&f=false|بەرواری گەیشتن=2010-12-24|ڕۆژنامە=McClure's|بەروار=نوفمبر 1898| سەردێڕی ئەرشیف = https://web.archive.org/web/20160617234321/https://books.google.com/books?id=QC00iTpXcQ4C&pg=PA16 | بەرواری ئەرشیف = 17 يونيو 2016 }}</ref> و شوێنەوارەکانی برسییەتی دوای ئەوە کەمی کرد و بوونە بەشێک لە ڕابردوو تەنیا لای مێژوونووسان نەبێت، و ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی ١٩١١دا بۆ ٤.٤ ملیۆن کەس دابەزی.{{sfn|Killen|2003|p=}} زۆرێک لە مۆنۆمێنتە یادگارییەکانی برسییەتی لە ئیرلەندا ھەن بەتایبەت لەو شوێنانەی کە زۆرترین کاریگەرییان لەسەر بووە و لەو شوێنانەی ئیرلەندییەکان بۆی کۆچیان کردووە لە دەوروبەری جیھان وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]. == سەرچاوەکان == [[پۆل:مێژووی ئیرلەند]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕێکەوتەکان]] ioenwsmx4adxa14lbscgelrfsqkj7kf 3 296185 1587168 2026-05-27T07:55:25Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1587168 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٧:٥٥، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 7qpfyb4j19gb4sdij53bxv1451podv6 0 296186 1587182 2026-05-27T09:59:01Z Ari Qasm 57423 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:fa:Special:Redirect/revision/41412985|فتح بغداد (۱۵۳۴)]]» 1587182 wikitext text/x-wiki '''گرتنی بەغدا''' یان '''فەتحی بەغدا''' لە ساڵی ١٥٣٤ لەلایەن [[سولەیمان قانوونی|سولەیمانی یەکەمی]] [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە دژی [[شا تەھماسبی یەکەم|شا تەھماسپی یەکەمی]] [[شانشینی سەفەوی]] وەک بەشێک لە [[شەڕی ئێران و عوسمانی (١٥٣٢–١٥٥٥)|شەڕی ئێران و عوسمانی (١٥٣٢-١٥٥٥)]]. شارەکە دوای داگیرکردنەکە چۆڵ بوو، بەو پێیەی حکوومەتی سەفەوی پێش لەشکرکێشیی عوسمانی شارەکەی جێھێشتبوو.<ref name="World and Its Peoples">{{Cite book|url=https://archive.org/details/worlditspeoplesm0000unse|title=World and Its Peoples: The Middle East, Western Asia, and Northern Africa|publisher=Marshall Cavendish|year=2006|isbn=0-7614-7571-0|location=London|page=193|url-access=limited}}</ref> گرتنەوەی [[بەغدا]] دەستکەوتێکی بەرچاو بوو، بە لەبەرچاوگرتنی باڵادەستی بەسەر ڕووباری [[دیجلە]] و [[فورات]] و بازرگانیی نێودەوڵەتی و ناوچەیییان.<ref name="MastersG&amp2009">{{Cite book|last=Masters|first=Bruce Alan|url=https://archive.org/details/encyclopediaotto00agos|title=Encyclopedia of the Ottoman Empire|publisher=Facts on File|year=2009|isbn=0-8160-6259-5|location=New York|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaotto00agos/page/n318 280], 428|url-access=limited}}</ref> ئەم داگیرکردنە، لەگەڵ گرتنی بەسڕە لە ساڵی ١٥٤٦، ھەنگاوێکی سەرەکی بوو بەرەو سەرکەوتنی کۆتاییی عوسمانییەکان و داگیرکردنی باشووری [[مێزۆپۆتامیا|میزۆپۆتامیا]]، دەمی ڕووبارەکانی فورات و دیجلە و کردنەوەی دەرچەیەکی بازرگانی بۆ [[کەنداوی فارس]].<ref name="Matthee1999">{{Cite book|last=Matthee|first=Rudolph P.|url=https://archive.org/details/politicstradesaf00matt|title=The politics of trade in Safavid Iran: silk for silver, 1600-1730|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=0-521-64131-4|location=Cambridge, UK|page=[https://archive.org/details/politicstradesaf00matt/page/n20 17]|url-access=limited}}</ref> ھێزەکانی عوسمانی تا ساڵی ١٥٣٥ زستانیان لەوێ بەسەر بردووە، سەرپەرشتیی ئاوەدانکردنەوەی شوێنە ئاینییەکانی [[سوننە]] و [[شیعە]] و پڕۆژەکانی ئاودێری و کشتوکاڵییان دەکرد. [[سولەیمان قانوونی|سلێمانی قانوونی]] گەڕایەوە بۆ [[قوستەنتینە|قوستەنتینیە]]. [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] بۆ چەند دەیەیەک زاڵ بوو بەسەر ئەم ناوچانەدا تاوەکوو ساڵی ١٦٢٣، کە دواتر لەلایەن سەفەوییەکانەوە بە سەرکردایەتیی [[شا عەباسی یەکەم|شا عەبباس]] کۆنتڕۆڵکرایەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[مێژووی بەغدا]] * [[شەڕەکانی ئێران و عوسمانی]] == سەرچاوەکان == [[پۆل:ئێران لە سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:مێژووی بەغدا]] [[پۆل:مێژووی عێراق]] [[پۆل:١٥٣٤]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] nfjqbpqfaueruwdl7aydzrzpj6jyt9c